Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

19 637

Vreemdelingenbeleid

Nr. 2685

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN JUSTITIE EN
VEILIGHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 17 december 2020
Zoals toegezegd aan uw Kamer1 informeer ik u hierbij opnieuw over de
voortgang van de maatregelen die in het Programma Flexibilisering
Asielketen zijn ontwikkeld. In dit Programma werkten alle organisaties in
de asielketen samen aan de opgave uit het regeerakkoord om te komen
tot een flexibeler en effectiever asielsysteem, dat beter kan inspelen op
fluctuaties in de asielinstroom en bijdraagt aan een effectieve terugkeer
van vertrekplichtige vreemdelingen en aan integratie van vergunninghouders2.
Het Programma Flexibilisering Asielketen is als zodanig per augustus 2020
beëindigd3, waarbij de implementatie van de verscheidene maatregelen is
overgegaan naar de betrokken spelers in de asielketen. Op die manier is
van een programmatische aanpak overgegaan naar een duurzame
inbedding van flexibilisering in de asielketen. Op 15 november 2019 en
16 juni 2020 informeerde ik u over de onderdelen die reeds zijn geïmplementeerd4. De overige maatregelen zullen door de organisaties in de
asielketen worden geïmplementeerd of doorontwikkeld. In deze brief is
beschreven welke maatregelen dit betreft, hoe het vervolgtraject eruit ziet,
en wanneer een volgend (tussen)resultaat te verwachten is. Met dit
vervolg zet ik onverminderd in op het realiseren van de hiervoor
genoemde opgave, vanzelfsprekend met inachtneming van een verantwoorde belasting van de organisaties.

1

Kamerstuk 19 367, nr. 2634
Kamerstukken 19 637 en 30 573, nr. 2415, Kamerstuk 19 637, nr. 2443 Kamerstuk 19 637, nr.
2476, Kamerstuk 19 367, nr. 2539 en Kamerstuk 19 637, nr. 2634
3
Kamerstuk 35 570 VI, nr. 19, beantwoording vraag 466
4
Kamerstuk 19 367, nr. 2539 Kamerstuk 19 637, nr. 2634
2

kst-19637-2685
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 19 637, nr. 2685

1

1. Een flexibel en effectief asielproces
Vernieuwd Identificatie- en Registratieproces (I&R-proces) en doelgroepgerichte benadering
De onderdelen van het vernieuwde I&R-proces (voorportaal, frontoffice en
regietafel) zijn ontwikkeld en getest en worden in fasen geïmplementeerd.
In de eerste fase worden de regietafels gestart, gericht op de eerste
aanmeldingen. Aan de regietafels kan op basis van alle beschikbare
informatie (nationaliteit, landenbeleid en contra-indicaties) een eerste
inschatting worden gemaakt van de kansrijkheid van de asielaanvraag.
Hiermee wordt de richting bepaald voor het vervolgtraject. De regietafels
zijn operationeel in Budel en Ter Apel. Naar verwachting starten in deze
fase ook de andere onderdelen van het vernieuwde I&R-proces. De eerste
fase loopt tot het voorjaar van 2021.
In de tweede fase starten er stapsgewijs behandelteams die uitvoering
gaan geven aan de beslissingen van de regietafel. Dit gebeurt op basis
van het reeds ontwikkelde afwegingskader voor kansrijkheid en
verwerking daarvan in de (keten)informatiesystemen. De tweede fase
loopt tot het voorjaar van 2022. De derde fase heeft vervolgens tot doel
dat de uitvoering verder wordt opgeschaald, en loopt tot eind 2022.
Het vernieuwde I&R-proces leidt ertoe dat er sneller een duidelijker beeld
van de asielzoeker ontstaat en resulteert in kwalitatief betere dossiers bij
de start van het asielproces. Op basis hiervan kunnen betere besluiten
worden genomen over het vervolgtraject en ontstaat meer grip op het
proces.
Terugkeerspoor
In de laatste voortgangsbrief over het Programma5 berichtte ik u over de
start van de pilot «terugkeerspoor», en schetste ik hoe een dergelijk
intensieve ketenaanpak past binnen het totaal van maatregelen om het
aantoonbaar vertrek van afgewezen asielzoekers te bevorderen: zaken die
deel uitmaken van de pilot worden nauwgezet beoordeeld op kansen om
versnelling in het terugkeerproces aan te brengen en het vertrek te
effectueren met behulp van het eerder verkregen terugname-akkoord of
reisdocument. Zoals in genoemde brief vermeld, streefde ik ernaar uw
Kamer nog dit jaar over de resultaten van de pilot te informeren. Na de
start in januari 2020 is de pilot in maart 2020 echter opgeschort als gevolg
van COVID-19. Inmiddels is de pilot weer opgestart, waarbij vanzelfsprekend nog steeds rekening moet worden gehouden met de COVIDmaatregelen. Gelet op vorenstaande is het nog niet mogelijk resultaten
aan uw Kamer te rapporteren. Ik streef ernaar u in het tweede kwartaal
van 2021 te informeren.
2. Een gezamenlijke simulatieomgeving
Om in de asielketen gezamenlijk te kunnen sturen op de doorstroom van
zaken en tijdig te kunnen bijsturen bij knelpunten, wordt een simulatiemodel ontwikkeld.6 Met dit model wordt het mogelijk om, op basis van
onder andere historische gegevens, voorspellingen te doen over de
ketenbrede effecten van bijvoorbeeld fluctuaties in de instroom of

5
6

Kamerstuk 19 367, nr. 2634
Dit model is gebaseerd op het principe van systeemdynamica en verbindt alle relevante
processen van de organisaties in de asielketen aan elkaar.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 19 637, nr. 2685

2

voorgenomen beleidskeuzes.7 De asielketen is daardoor in staat om op
tactisch en strategisch niveau beter te anticiperen op ontwikkelingen in
het proces.
In mijn laatste brief aan uw Kamer sprak ik de verwachting uit dat een
eerste versie van het simulatiemodel vanaf het derde kwartaal van dit jaar
gebruikt zou kunnen worden. Inmiddels doen de organisaties in de
asielketen de eerste ervaringen op. Deze gebruikservaringen worden
benut om het instrument verder door te ontwikkelen en te versterken.
Naar verwachting loopt deze fase tot het najaar van 2021, waarna wordt
ingezet op structurele inbeheername.
3. Gemeenschappelijke Vreemdelingenlocaties (GVL’s)
Na de eerste aanmelding verblijven alle asielzoekers tijdelijk op een GVL.
Hier gaan de ketenpartners onder één dak samenwerken in een
doelgroepgericht asielproces, dat bepaalt welk vervolgtraject na de
aanvraag nodig is. Naast de locatie Ter Apel die al als GVL functioneert,
vindt momenteel GVL-ontwikkeling plaats op de locaties Budel en Gilze.
Voor Budel geldt dat de ketenpartners al op de locatie werken en dat de
samenwerking steeds meer gestalte krijgt, mede doordat de implementatie van de hiervoor beschreven regietafel als onderdeel van het
vernieuwde I&R-proces is gestart. Voor de herontwikkeling van het terrein
tot een GVL is het lokaal bestuurlijk besluitvormingsproces ten behoeve
van het bestemmingsplan in gang gezet. Afhankelijk van de uitkomst
daarvan kan een besluit over de benodigde investering voor deze
herontwikkeling worden genomen. Tegelijkertijd wordt gewerkt aan een
integrale businesscase die nog voor de jaarwisseling wordt afgerond.
Eerder dit jaar heb ik besloten om ook de locatie Gilze te ontwikkelen tot
een GVL (zonder aanmeldstraat). De huidige renovatie van de locatie
wordt uitgebreid om gezamenlijke en langjarige huisvesting van de
ketenpartners mogelijk te maken. Met het oog daarop wordt het
bestaande programma van eisen met bijbehorende ruimtestaat geactualiseerd. Tegelijkertijd worden samenwerkingsafspraken tussen de verschillende ketenpartners voorbereid. Deze maken deel uit van de op te stellen
businesscase die de basis vormt voor het vereiste investeringsvoorstel.
Besluitvorming over dit voorstel wordt in de eerste helft van 2021
voorzien. Bij een positief besluit wordt de locatie definitief ontwikkeld tot
een GVL. Dit traject loopt naar verwachting tot 2024.
Zoals ik uw Kamer eerder berichtte8, zijn er minimaal vier GVL’s nodig. De
zoektocht naar extra locaties voor GVL-vorming gaat om die reden
onverminderd door, waarbij met het oog op de spreiding van de huidige
GVL-locaties behoefte is aan een locatie in het midden of westen van het
land. Tegelijkertijd werken ketenpartners aan aanvullende maatregelen
om ook op de bestaande locaties de samenwerking te verbeteren en het
aantal verhuisbewegingen voor asielzoekers te verminderen.
4. Flexibele opvangcapaciteit
Gemeenten, provincies en Rijk zetten stappen om de flexibiliteit van de
opvang te versterken. Door flexibele opvangvormen te introduceren
kunnen naast asielzoekers ook andere doelgroepen tijdelijk in opvanglocaties worden gehuisvest. Dit kan eraan bijdragen dat bij fluctuaties in de
7

In eerdere brieven werden deze historische gegevens ook wel «processtatusinformatie»
genoemd.
8
Kamerstuk 19 367, nr. 2539

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 19 637, nr. 2685

3

bezetting minder snel een tekort aan opvangcapaciteit of juist leegstand
ontstaat. Om flexibele opvang te kunnen ontwikkelen, moeten allereerst
voldoende opvangplekken worden gerealiseerd, hetgeen momenteel de
focus van gemeenten en COA heeft. Hierbij verkennen zij tevens de
mogelijkheden voor flexibele opvang, bij zowel bestaande als nieuwe
locaties. Daarnaast is, mede op basis van verschillende pilots met
flexibele opvangvormen9, een leidraad ontwikkeld voor gemeenten. Deze
is breed beschikbaar gesteld via VNG en COA. De ontwikkeling van
flexibele opvang vindt plaats binnen de beschikbare budgettaire kaders.
Het ontwikkelen van flexibele opvangvormen is onderdeel van de
afspraken die gemeenten, provincies en Rijk hebben gemaakt in het kader
van de Uitvoeringsagenda Flexibilisering Asielketen. In mijn laatste brief
over het Programma heb ik een toelichting gegeven op de Uitvoeringsagenda, die tot doel heeft om op middellange termijn tot een landelijke
opvangportefeuille te komen met verschillende typen opvanglocaties
(GVL’s, satellietlocaties en regionale opvanglocaties), die flexibel kunnen
meebewegen met fluctuaties in de asielinstroom en waar intensief
gewerkt kan worden aan terugkeer of integratie.
5. Samen werken aan de stap naar integratie of terugkeer
In het kader van de Uitvoeringsagenda werken gemeenten, provincies en
Rijk samen aan de inrichting van de hiervoor genoemde typen locaties
met het doel bij te dragen aan integratie dan wel terugkeer. Op regionale
opvanglocaties kunnen primair vergunninghouders en asielzoekers met
een kansrijke aanvraag worden opgevangen in of nabij de gemeente van
huisvesting. Dit sluit aan op de nieuwe Wet Inburgering en de rol van
gemeenten in het inburgeringsstelsel, en draagt bij aan een doorgaande
lijn van opvang naar integratie. Op dit moment wordt aan de provinciale
regietafels door gemeenten en COA gezamenlijk verkend op welke
concrete locaties, gespreid door het land, een regionale opvangfunctie
kan worden ingericht, zodat elke gemeente aan een locatie in haar regio
kan worden gekoppeld. Daarnaast onderzoekt COA hoe de plaatsing van
asielzoekers met een kansrijke aanvraag op deze locaties kan worden
verzorgd. Tot slot zal door COA in samenwerking met het Ministerie van
SZW worden bezien welk gelimiteerd aanbod aan taallessen, cursussen
en trainingen voor deze groep kan worden ontwikkeld ter voorbereiding
op inburgering en integratie10. Hierbij wordt voortgebouwd op het reeds
bestaande aanbod.
De satellietlocaties die daarnaast worden ingericht, fungeren met name
als flexibele capaciteit voor de GVL’s. Asielzoekers met een aanvraag
waarvan de kansrijkheid nog niet is in te schatten of laag is, zullen zo veel
mogelijk op de GVL’s en de satellietlocaties verblijven. Dit betreft een
diverse groep met vele nationaliteiten. Waar het gaat om afgewezen
asielzoekers, starten op deze locaties zo snel mogelijk de handelingen
gericht op vertrek.
De afgelopen maanden is aan de provinciale regietafels gestart met het
opstellen van plannen in het kader van de Uitvoeringsagenda; gemeenten
en COA geven met deze plannen gezamenlijk vorm aan de opvangcapaciteit, de inrichting van de typen locaties en de flexibilisering van de
opvang. Hierbij wordt rekening gehouden met een landelijke spreiding. De
plannen moeten leiden tot een landelijk beeld van de toekomstige

9
10

Kamerstuk 19 367, nr. 2634
Aan dit aanbod kunnen geen rechten worden ontleend ten aanzien van eventuele vergunningverlening

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 19 637, nr. 2685

4

flexibele opvangportefeuille, en worden naar verwachting begin 2021
afgerond.
Tot besluit
Zoals aangegeven is de bestaande programmastructuur beëindigd en
zetten de organisaties in de asielketen de maatregelen voort. Eerder11
schetste ik hoe alle onderdelen van het Programma in samenhang
bijdragen aan een flexibeler en effectiever asielsysteem. Ook bij het
vervolg is het van belang deze integraliteit te waarborgen. De organisaties
in de asielketen blijven bij de verdere stappen dan ook nauw samenwerken en de voortgang en samenhang binnen het totale pakket van
maatregelen bewaken.
De Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid,
A. Broekers-Knol

11

Kamerstuk 19 367, nr. 2539

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 19 637, nr. 2685

5