Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

36 350

Voorjaarsnota 2023

Nr. 2

LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN
Vastgesteld 7 juni 2023
De vaste commissie voor Financiën heeft een aantal vragen voorgelegd
aan de Minister van Financiën over de brief van 28 april 2023 inzake over
de Voorjaarsnota 2023 (Kamerstuk 36 350, nr. 1)
De Minister heeft deze vragen beantwoord bij brief van 2 juni 2023.
Vragen en antwoorden zijn hierna afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
Tielen
De adjunct-griffier van de commissie,
Lips

kst-36350-2
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

1

Feitelijke Kamervragen VJN 2023
Vraag 0: Toelichting Voorjaarsnota
Bij de regeling van werkzaamheden van de vaste commissie voor
Financiën (11 mei) is door uw Kamer gesproken over de wijze van
presentatie van de besluitvorming in de Voorjaarsnota. Om die reden is
hierbij in antwoord op uw «vraag 0» een tweetal extra tabellen toegevoegd waarin de besluitvorming op een andere manier wordt
gepresenteerd.
Bij publicatie van de Voorjaarsnota zijn mutaties onder plafondtoets
Rijksbegroting grotendeels technisch weergegeven door ze te clusteren
op begrotingshoofdstuk.
Om meer inzicht te geven in de beleidsmatige voorstellen is deze zelfde
plafondtoets nu verder uitgesplitst, waarbij de 10 grootste maatregelen ter
invulling van de dekkingsopgave los zijn weergegeven. Onder de reeks
«overig besluitvorming» valt de rest van deze maatregelen en overige
kleine mee- en tegenvallers op de begrotingen. Een volledig overzicht van
de maatregelen ter invulling van de dekkingsopgave vindt u in de tabel bij
vraag 9. De bedragen in deze tabel geven alleen het gedeelte op plafond
Rijksbegroting weer, voor de maatregelen met een * geldt dat deze
conform de systematiek van de deelplafonds ook deels onder een ander
plafond (Sociale Zekerheid of Zorg) verwerkt zijn.
Als verdere toelichting op de Voorjaarsnota geeft onderstaande tabel 2
een meerjarige samenvatting van de dekkingsopgave en de dekking.
Met betrekking tot klimaat geldt dat de gereserveerde middelen hiervoor
nog op de Aanvullende Post of departementale begrotingen staan. De
implicaties van de klimaatbesluitvorming, zoals tekstueel opgenomen in
de VJN, en daarmee samenhangende budgettaire mutaties (overhevelingen of schuiven in de tijd) worden op een later moment aan de TK
voorgelegd.
Tabel 1: Plafondtoets Rijksbegroting op maatregelniveau
(in miljoenen euro, min = onderschrijding)

2023

2024

2025

Uitgavenplafond bij Miljoenennota 2023

162.909

171.643

179.877

458
1.406
325
849

590
3.289
365
237

Aanpassingen van het uitgavenplafond naar
aanleiding van:
Overboekingen met Sociale Zekerheid, Zorg en
Investeringen
Loon- en prijsontwikkeling (incl GF/PF en HGIS)
Extra LPO-uitkering
Oekraïne plafondcorrecties
Rente na kabinetsperiode
Extrapolatie
Plafondcorrectie Pega
Overige plafondcorrecties
Bijstelling uitgaven en ontvangsten Norg-akkoord
Bijstelling dividend EBN als gevolg van de solidariteitsheffing
Bijstelling ontvangsten mijnbouwwet als gevolg van
vertraagde ontvangst 2022

20
– 1.327

2026

2027

2028

734
4.956
350
1
747

708
5.954
339
35
1.921

575
6.469
332
35
3.390

522
7.135
335

800

800

800

180.134

184.650

800
21
344

– 10

4.850
194.230
800

381
– 1713

Uitgavenplafond bij Voorjaarsnota 2023 (=1 t/m 10)

163.308

177.289

187.455

Reguliere uitgaven bij Miljoenennota 2023

161.484

169.895

181.008

Extrapolatie

194.230

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

2

(in miljoenen euro, min = onderschrijding)
Overboekingen met Sociale Zekerheid, Zorg en
Investeringen
Loon- en prijsontwikkeling (incl GF/PF en HGIS)
Extra LPO-uitkering
Oekraïne plafondcorrecties
Bijstelling uitgaven en ontvangsten Norg-akkoord
Bijstelling dividend EBN als gevolg van de solidariteitsheffing
Bijstelling ontvangsten mijnbouwwet als gevolg van
vertraagde ontvangst 2022
Overige plafondcorrecties
Totale tegenvaller rente
Dividenden
Boeten en transacties en afpakken
Prijsplafond
Blokaansluitingen
Tegemoetkoming Energiekosten (TEK)
Tijdelijk Prijsplafond Caribisch nederland
Uitvoeringskosten TEK, prijsplafond, inframarginale
heffing
Tegenvaller gasbaten (excl. Norg-akkoord)
Kabinetsreactie Pega
Raming Schade en herstel Groningen
Toeslagen
Besluitvorming Gemeente- en provinciefonds
Asiel JenV
Spreidingswet
Bewaken en beveiligen
Jeugdbescherming
Meevaller SDE
EU-afdrachten
Herstel en Veerkrachtplan
HGIS a.g.v. CEP
Rente studiefinanciering
Vrijval reservering TenneT

2023

2024

2025

2026

2027

2028

458
1.406
325
849
– 1.327

590
3.289
365
237
344

734
4.956
350
1
– 10

708
5.954
339
35
0

575
6.469
332
35
0

522
7.135
335
0
0

381

0

0

0

0

0

– 1.713
20

0
21

0
0

0
0

0
0

0
0

1.446
– 50
151
3.630
861
500
13

2.885
243
199
0
0
220
3

3.285
107
202
0
0
0
0

4.459
156
51
0
0
0
0

5.928
190
3
0
0
0
0

7.389
185
– 19
0
0
0
0

30
6.330
0
403
299
0
1.119
235
14
43

27
1.625
800
243
418
0
1.349
26
102
50

8
– 1.274
1.050
26
406
0
1.452
318
122
50

8
– 780
1.050
– 178
147
0
1.351
26
117
50

8
– 395
1.050
– 171
0
1.265
0
216
112
50

0
– 115
1.050
– 86
0
1.430
0
26
112
50

– 1.294
– 398
23
– 35
–8
0

– 3.055
– 721
126
– 67
– 142
– 2.422

– 695
– 86
– 362
– 103
– 256
– 1.458

0
– 35
– 529
– 103
– 248
0

0
– 108
0
– 103
– 247
0

0
– 50
0
– 103
– 246
– 1.270

0

– 250

– 165

– 260

– 328

– 441

0
– 232
– 28
– 96
0

0
– 437
– 105
– 96
0

95
– 280
– 103
– 96
– 26

– 130
– 205
– 101
– 96
– 44

– 130
– 162
– 100
– 96
– 66

– 130
– 119
– 100
– 96
– 88

– 71
0

– 88
– 305
– 51
– 19
– 35
– 138
0
184
–3
692
65
– 65
– 1.250

– 87
– 320
– 60
– 44
– 35
– 149
0
– 14
0
438
0
0
0

– 88
– 258
– 63
– 47
– 35
– 149
0
– 144
0
646
0
0
0

– 87
– 79
– 65
– 51
0
0
– 308
0
338
0
0
0

191.604

198.841

209.350

Meevaller referentieraming
Herinvoering inkomensafhankelijke eigen bijdrage
Wmo*
Huurtoeslag
Belasting- en invorderingsrente (BIR)
Structurele onderuitputting VWS*
Klimaatbeleid
LPO tranche 2023 e.v. primair onderwijs en voortgezet
onderwijs
Scholingssubsidie STAP afschaffen*
Verhoging Boetes 10%
LPO Transitiefonds
Efficiencytaakstelling JenV
Resterende middelen halvering collegegeld
Onbenutte eindejaarsmarge OCW
Overig besluitvorming
Accres en GF PF (excl. Loon- en prijsontwikkeling)
Kasschuiven
Eindejaarsmarge
In=uittaakstelling
Aanvullende onderuitputting

–2
– 28
0
– 117
– 46
43
– 2.433
2.960
– 2.897
0

– 83
– 306
– 48
– 18
–5
– 10
0
318
32
715
77
– 77
– 1.500

Reguliere uitgaven bij Voorjaarsnota 2023 (= 12 t/m
53)

172.248

174.859

188.244

Over/onderschrijding uitgavenplafond bij Miljoenennota 2023 (=12–1)

– 1.425

– 1.748

1.131

Over/onderschrijding uitgavenplafond bij Voorjaarsnota 2023 (=11–54)

8.940

– 2.430

790

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

3

(in miljoenen euro, min = onderschrijding)

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Uitgavenniveau corona bij VJN 2023

3.676

464

118

– 10

–5

18

175.924

175.323

188.363

191.594

198.836

209.368

Totale uitgaven bij Voorjaarsnota 2023 (=54+57)

Tabel 2: Meerjarige toelichting dekkingsopgave en invulling
2023

2024

2025

2026

2027

2028

Dekkingsopgave

13.940

4.935

4.989

6.321

8.127

9.840

Rente (totaal)
Asiel
Spreidingswet
PEGA (totaal)
GF/PF intensivering
Energie
Overig per saldo beeld

1.446
1.119
235
0
0
10.070
1.071

2.885
1.349
26
800
0
– 1.550
1.425

3.285
1.452
216
1.050
0
– 1.961
947

4.459
1.351
26
1.050
0
– 772
208

5.928
0
216
1.050
1.265
– 387
54

7.389
0
26
1.050
1.430
– 115
61

Vermindering dekkingsopgave

– 5.546

– 800

– 1.547

– 2.721

– 4.190

– 5.650

plafondcorrectie rente cf begrotingsregels
plafondcorrectie PEGA cf besluitvorming
dekking lastenkant cf besluitvorming

0
0
– 5.546

0
– 800

– 747
– 800

– 1.921
– 800

– 3.390
– 800

– 4.850
– 800

Resterende dekkingsopgave

8.394

4.135

3.442

3.601

3.937

4.190

Inzet meevallers

– 403

– 497

– 604

– 700

– 812

– 937

– 273
– 970
0
– 2.433

– 2751
– 1.692
– 1.500
715

– 1958
– 3.232
– 1.250
692

– 708
– 2.938
0
438

– 264
– 2.703
0
646

– 1.503
– 2.111
0
338

4.315

– 1.590

– 2.910

– 308

804

– 23

Totaalbeeld generale dossiers (exclusief rente)
Maatregelen
Taakstellende onderuitputting
Kasschuiven

Totaal na besluitvorming

Vraag 1
Kunt u uitleggen waarom de militaire pensioenen worden omgezet van
begrotingsgefinancierd naar kapitaaldekking en waarom deze vervolgens
niet meer saldorelevant zijn?
Antwoord op vraag 1
In het nieuwe pensioenstelstel (Wtp) is het uitgangspunt dat de waarde
van bestaande pensioenaanspraken collectief worden ingebracht in de
nieuwe pensioenregeling («invaren»). Invaren is alleen mogelijk voor
pensioenen die kapitaalgedekt zijn. Daarom wordt bij overgang naar het
nieuwe stelsel het deel van de militaire pensioenen dat momenteel nog
begrotingsgefinancierd is (van voor 1 juni 2001) van kapitaaldekking
voorzien. Om de budgetneutrale omzetting te kunnen realiseren is nu een
reservering als saldorelevante uitgave opgenomen op de Aanvullende
Post.
Vraag 2
Waarom is in de jaren 2027 en 2028 de verwachting dat de EMU-saldo
onder de –3,1% en –3,5% zal liggen en in hoeverre is het waarschijnlijk dat
dit zich ook zal voordoen, gezien de realisatie in 2022?
Antwoord op vraag 2
Het EMU-saldo verslechtert tot onder de –3% van het BBP doordat
geplande intensiveringen uiteindelijk tot besteding komen. Ook vertonen
vergrijzingsgerelateerde uitgaven een autonome stijging en zijn de
rente-uitgaven gestegen. De afgelopen jaren is het saldo enkele malen
meegevallen wegens enerzijds hogere ontvangsten (door sterker dan
verwachte economische groei en hogere inflatie) en anderzijds lagere

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

4

uitgaven (met name door onderuitputting). Het ligt niet in de rede dat
deze beide factoren het saldo positief zullen blijven beïnvloeden. De
hogere ontvangsten zijn immers verwerkt in de geraamde ontvangsten
voor de toekomst. Bij onderuitputting op investeringen geldt bovendien
dat deze in latere jaren alsnog tot besteding zullen komen en daarmee het
saldo in de toekomst alsnog belasten.
Vraag 3
Hoe is het budgettaire effect van het aflopen van het Integraal Zorgakkoord meegenomen in de ontwikkeling van het saldo en de schuld in 2027
en 2028? Kunt u een uitsplitsing maken hoe de zorg zich had ontwikkeld
zonder deze maatregelen?
Antwoord op vraag 3
Met de financiële afspraken in het Integraal Zorgakkoord (IZA) wordt
invulling gegeven aan verschillende maatregelen uit het coalitieakkoord
(Bijlage bij Kamerstuk 35 788, nr. 77) om de groei van de zorguitgaven in
de Zorgverzekeringswet (zvw) te verminderen. De maatregelen hebben
een structureel karakter. Dat betekent dat ook de besparingsopgave na
2026 doorloopt. Het totaal van de maatregelen bedraagt een besparing
van bijna 1,9 miljard euro Tevens zijn in het IZA afspraken gemaakt over
verhoging (Medisch Specialistische Zorg, Geestelijke Gezondheidszorg) of
verlaging (Huisartsenzorg, Multidisciplinaire zorg, Wijkverpleging) van het
startniveau van het uitgavenkader per 2023. Per saldo is daarmee een
structurele neerwaartse bijstelling van 0,35 miljard euro verwerkt.
Daarmee kan gesteld worden dat het budgettaire effect van beperking van
de groei van de Zvw-uitgaven 2,25 miljard euro bedraagt. Het effect van
deze besparingen werkt structureel door op de groei van de Zvw-uitgaven.
Daling of stijging van de Zvw-uitgaven worden verwerkt in de ontwikkeling van het saldo en de schuld.
Indien de structurele IZA-besparingen niet meegenomen worden in de
meest actuele stand (Voorjaarsnota 2023 (Kamerstuk 36 350)), leidt dat tot
onderstaande uitsplitsing. Hierbij moet worden opgemerkt dat het in
algemene zin lastig is aan te geven hoe de zorguitgaven zich zouden
hebben ontwikkeld zonder deze maatregelen.
In miljoen Euro’s

2027

2028

Stand Voorjaarsnota 2023
Correctie IZA-maatregelen

114.152
– 2.250

119.954
– 2.250

Totaal

111.902

117.704

Vraag 4
Klopt het dat de leningen aan Oekraïne saldorelevant zijn geboekt en wat
is daar de reden voor?
Antwoord op vraag 4
Het kabinet heeft in 2022 via een speciale kredietlijn van het Internationaal
Monetair Fonds (IMF) een lening verstrekt in het kader van de oorlog in
Oekraïne. Zowel de lening zelf als de aflossing van deze lening zijn
niet-saldorelevant geboekt. Hiermee heeft het kabinet gehandeld in lijn
met de Eurostat-regels aangaande het EMU-saldo.
Vraag 5
Kunt u uitleggen waarom de oploop van de loon- en prijsontwikkeling
zo’n groot effect hebben op de verslechtering van het saldo? Kunt u
aangeven welke aannames daaronder liggen ten aanzien van de inflatie
en de loonontwikkeling?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

5

Antwoord op vraag 5
Voor de ontwikkeling van de lonen en prijzen wordt het uitgavenplafond
gecorrigeerd. Zo hoeven departementen geen ruimte op hun begrotingen
te vinden vanwege macro-economische ontwikkelingen waar zij geen
invloed op kunnen uitoefenen. Dit betekent echter ook dat deze uitgaven
niet worden gedekt. Daardoor belasten deze rechtstreeks het EMU-saldo.
Voor de berekening van de loon- en prijsbijstelling baseert het kabinet zich
op de relevante variabelen uit het Centraal Economisch Plan (CEP) 2023.
Ten opzichte van de Macro Economische Verkenning (MEV) 2023 bij
Miljoenennota zijn deze variabelen opwaarts bijgesteld. Dit verhoogt de
verwachte uitgaven voor de loon- en prijsbijstelling.
Daarnaast bestaat de prijsbijstelling dit jaar uit een regulier deel en uit een
extra deel over 2022. De eenmalige extra prijsbijstelling over 2022 komt
voort uit de toezegging uit de Najaarsnota 2022 (Kamerstuk 36 250) om
extra prijsbijstelling uit te keren om de (semi-)collectieve sector structureel extra te compenseren voor de hoge inflatie. Deze systematiek is
niet-regulier. Ook deze extra prijsbijstelling draagt bij aan de toegenomen
totaaluitgaven voor de loon- en prijsontwikkeling.
Bij hogere lonen en prijzen stijgen naast de uitgaven ook de ontvangsten,
bijvoorbeeld binnen de loonheffing en de btw. Dit leidt tot hogere
ontvangsten met een saldo-verbeterend effect tot gevolg. Deze
ontvangsten worden in tabel 5 niet zichtbaar onder loon- en prijsontwikkeling uitgaven, maar vallen onder belasting- en premieinkomsten.
Hierdoor wordt het effect van de loon- en prijsontwikkeling op de
verslechtering van het EMU-saldo aan de uitgavenzijde gedempt.
Vraag 6
Waarom is er gekozen voor een doelmatigheidswinst van vier % op het
persoonsgebonden budget (PGB) en wat is hier de onderbouwing voor?
Kunt u aangeven wat het effect is van deze maatregel op de koopkracht
van de mensen die zorg leveren aan hun partner, kinderen of familie?
Antwoord op vraag 6
Het komt niet vaak voor dat cliënten het volledige ter beschikking gestelde
bedrag opmaken. Deze maatregel heeft als doel het pgb-budget in de Wlz
beter aan te laten sluiten op de daadwerkelijke zorgvraag van cliënten. De
besparing slaat neer bij zowel formele als informele zorgaanbieders. Hoe
deze verdeling precies is, is niet bekend. Het effect op de koopkracht van
mensen die zorg leveren aan hun partner, kinderen of familie (informele
zorgaanbieders) is daarom onbekend. De opbrengst van de maatregel
maatwerk pgb is doorgerekend in de Brede Maatschappelijke Heroverwegingen. Hierin is de opbrengst geraamd op 5%. Dit betrof een raming op
basis van een pilot door één zorgkantoor. Omdat inmiddels meerdere
zorgkantoren in meer of mindere mate (pilots) zijn gestart met deze
werkwijze, is de verwachte efficiëntiewinst bijgesteld naar 4%.
Vraag 7
Kunt u een overzicht maken van de bijdrage van departementen aan het
Slavernijverleden en hoe deze optellen tot het bedrag dat het kabinet
beschikbaar wil stellen? Kunt u dit in één overzichtelijke tabel presenteren
(pagina 81)?
Antwoord op vraag 7
In het kader van de kabinetsreactie op het rapport van het Adviescollege
Dialooggroep slavernijverleden (Kamerstuk 36 284, nr. 1) maakt het
kabinet € 200 miljoen incidenteel en € 8 miljoen structureel vanaf 2024

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

6

beschikbaar. Om ruimte te behouden bij de invulling van de beoogde
doelen is er sprake van een 100% eindejaarsmarge, waardoor deze
middelen over de jaargrenzen heen beschikbaar blijven. De middelen zijn
specifiek gedekt door alle departementen, volgens de onderstaande
verdeling:
Tabel 1 Verdeling specifieke dekking voor 200 miljoen incidenteel en 8 miljoen structureel vanaf 2024 i.h.k.v. de kabinetsreactie
op het rapport van het Adviescollege dialooggroep slavernijverleden (bedragen in miljoen)
2023

2024

2025

2026

2027

2028
=struc

Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
Defensie (incl. DMF)
Economische Zaken en Klimaat (incl. NGF en Klimaatfonds)
Financiën (excl. Nationale Schuld)
HGIS
Infrastructuur en Waterstaat (incl. DF en MF)
Justitie en Veiligheid
Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (incl. Transitiefonds)
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
Sociale Zekerheid
Zorg

5,9
12,1
9,8
4,3
4,9
8,1
10,9
2,2
50,1
60,6

0,2
0,5
0,4
0,2
0,2
0,3
0,4
0,1
32,5
2,3
2,3

0,2
0,5
0,4
0,2
0,2
0,3
0,4
0,1
1,2
2,3
2,3

0,2
0,4
0,4
0,1
0,2
0,3
0,4
0,1
1,2
2,3
2,3

0,2
0,4
0,4
0,1
0,2
0,3
0,4
0,1
1,2
2,4
2,3

0,2
0,4
0,4
0,1
0,2
0,3
0,4
0,1
1,2
2,4
2,3

Totaal departementale bijdragen incidenteel

168,7

31,3

0

0

0

0

8,0

8,0

8,0

8,0

8,0

66,7
106,0

99,0
107,0

8,0

8,0

8,0

Totaal departementale bijdragen structureel
Kasschuif
Kasritme budget slavernijverleden

– 165,7
3,0

Vraag 8
Kunt u een reeks maken welke middelen voor maatschappelijke diensttijd
besteed worden en hoeveel er in de afgelopen jaren zijn vrijgevallen, dan
wel zijn doorgeschoven naar latere jaren?
Antwoord op vraag 8
In de periode 2018–2021 stond het budget voor de maatschappelijke
diensttijd (MDT) op de VWS-begroting. In deze periode was in totaal
250 miljoen euro beschikbaar voor de MDT. Voor een toelichting over de
besteding van die middelen verwijs ik u graag naar het antwoord op vraag
162 uit eerdere beantwoording van Kamervragen over de OCW-begroting
2023.1
In het coalitieakkoord is het jaarlijkse budget voor MDT vanaf 2022
verdubbeld van 100 naar 200 miljoen euro. Deze 200 miljoen euro is
overgeheveld van de begroting van VWS naar OCW. Van deze 200 miljoen
euro in 2022 is 78 miljoen euro besteed aan MDT-subsidies en miljoen
euro aan uitvoeringskosten en flankerend beleid. 117 miljoen euro is niet
uitgegeven. Een deel van de meerjarige subsidietranche 2022 (130 miljoen
euro) wordt, vanwege het meerjarige karakter, uitgegeven binnen de
beschikbare MDT-middelen van 2023 en 2024.
In de eerste suppletoire begroting 2023 van OCW is het meest recente
kasritme van de MDT opgenomen. Voor 2023 betreft dit 203 miljoen euro.
Onlangs is de reguliere subsidieregeling 2023 opengezet met een
budgetplafond van 150 miljoen euro.
Bedrag (in € mln.)

2022

2023

Beschikbaar budget MDT op OCW-begroting
Besteed aan MDT (subsidie, uitvoeringskosten en flankerend beleid)
Niet besteed

200
83
117

203

1

Kamerstuk.36 200 VIII, nr. 141.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

7

Bedrag (in € mln.)

2022

Doorgeschoven latere jaren

n.v.t.

2023

Vraag 9
Kunt u aangeven hoeveel er in totaal wordt bezuinigd? Kunt u dit
onderverdelen per departement en per artikel?
Antwoord op vraag 9
Onderstaande tabel geeft aan welke maatregelen het kabinet neemt voor
de rijksbrede dekkingsopgave. Het kabinet heeft gekozen om per
begroting het aandeel in de rijksbrede dekkingsopgave in te vullen. Dit
heeft geresulteerd in een optelsom van 70 maatregelen welke worden
toegelicht in onderstaande tabel. De tabel is uitgesplitst naar de verschillende maatregelen per begroting en beleidsartikel. Bij de maatregelen
wordt aangegeven of dit vermindering van coalitieakkoord-middelen (CA)
is of inzet van de loon-en prijsbijstelling (LPO). Bij enkele maatregelen is
aangegeven dat de maatregel deels voortkomt uit CA of deels inzet van
LPO is.
Het Ministerie van Defensie en Algemene Zaken zijn uitgezonderd van de
rijksbrede dekkingsopgave. Defensie is uitgezonderd in verband met de
oorlog in Oekraïne. Algemene Zaken is uitgezonderd omdat de begroting
geen beleidsmatige budgetten bevat.
Maatregelen (bedragen in miljoenen euro)

SZW

2023

2024

2025

2026

2027

2028

LPO

CA

Art

–9

– 456

– 1.889

– 1.215

– 913

– 600

1

Uitstel invoering nieuw financieringsstelsel kinderopvang

0

– 100

– 1.900

– 2.000

– 500

– 200

Ja

7

2

Ingroei naar nieuw financieringsstelsel kinderopvang

0

0

400

1.200

0

0

Ja

7

3

Scholingssubsidie STAP afschaffen

0

– 330

– 330

– 345

– 280

– 217

Deels

1

4

Verlaging budget hervorming arbeidsmarktinfrastructuur (structureel)

0

0

– 63

– 60

– 64

– 67

Ja

99

5

Incidentele intensivering hervorming arbeidsmarktstructuur

0

63

60

64

67

6

Loon- en prijsbijstelling Aanvullende Post

0

0

– 20

– 20

– 20

– 24

Ja

7

Loon-en prijsbijstelling SZW-begroting

–6

– 18

– 18

– 18

– 16

– 32

Ja

8

Intrekken wetsvoorstel RIV-toets

–3

–8

– 11

– 16

– 20

– 25

1

9

Loonkostenvoordelen doelgroep ouderen afschaffen

0

0

0

0

– 61

– 61

99

10

Inzet reservering EU-verordening export-WW

0

0

–9

– 16

– 16

– 16

99

11

Verlaging re-integratiebudget gemeenten

0

0

0

0

0

– 20

12

Verlaging re-integratiebudget/uitvoeringsbudget UWV
0

0

0

0

0

–5

99
H40:11,3
H15:4

VWS

0

99
Deels

99
99

– 136

– 136

– 136

– 441

– 491

– 491

13

Taakstelling buiten IZA

0

0

– 65

– 145

– 145

– 145

14

Maatwerk pgb

0

0

– 30

– 60

– 110

– 110

15

Structurele onderuitputting

– 105

– 105

– 105

– 105

– 105

– 105

16

Herinvoering inkomensafhankelijke eigen bijdrage Wmo

0

0

95

– 100

– 100

– 100

Deels

Div.

17

Inzet prijsbijstelling

– 31

– 31

– 31

– 31

– 31

– 31

Ja

Div.

Ja

AP

EZK (incl. NGF en KF)

– 43

– 108

– 181

– 287

– 348

– 256

18

LPO Klimaat

–6

– 51

– 81

– 162

– 194

– 105

19

Klimaatbeleid

20

LPO NGF

21
22

11
12
Div.

0

0

– 26

– 44

– 66

– 88

– 38

– 58

– 64

– 65

– 63

– 29

Bedrijfslevenbeleid

0

0

–8

– 13

– 20

– 27

2,3

4

Apparaatsartikel

40

Ja

6

0

0

–2

–3

–5

–7

IenW (incl. MF en DF)

– 137

– 184

– 181

– 180

– 181

– 191

23

Taakstelling Mobiliteitsfonds

– 97

– 135

– 135

– 138

– 137

– 149

24

Budgetverlaging Deltafonds

– 21

– 26

– 25

– 22

– 24

– 24

5

25

Budgetverlaging apparaatsuitgaven

–4

–5

–5

–5

–5

–5

98

26

Budgetverlaging bodem en ondergrond

–2

–3

–3

–3

–3

–3

13

27

Budgetverlaging wegen en verkeersveiligheid

–5

–7

–5

–4

–3

–3

14

28

Budgetverlaging omgevingsveiligheid en milieurisico’s

–1

–1

–1

–2

–2

–2

22

29

Budgetverlaging uitvoering milieubeleid

0

–1

–1

–1

–1

–1

19

30

Budgetverlaging luchtvaart

0

0

0

0

–1

–1

17

31

Budgetverlaging duurzaamheid

–1

–1

–1

–1

–1

–1

21

32

Budgetverlaging integraal waterbeleid

–1

–1

–1

–1

–1

–1

11

33

Budgetverlaging scheepvaart en havens

–3

–3

–3

–3

–2

–1

18

34

Budgetverlaging algemeen departement

0

0

0

0

0

0

97

35

Budgetverlaging openbaar vervoer en spoor

0

0

0

0

0

0

16

36

Budgetverlaging lucht en geluid

–1

0

0

0

0

0

20

Maatregelen (bedragen in miljoenen euro)

2023

2024

2025

2026

2027

2028

JenV

– 118

– 172

– 170

– 166

– 179

– 190

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

Div.

LPO

CA

Art

8

Maatregelen (bedragen in miljoenen euro)

2023

2024

2025

2026

2027

2028

LPO

CA

Art

37

Verhoging Boetes 10%

0

– 48

– 51

– 60

– 63

– 65

38

Efficiencytaakstelling

– 28

–5

– 35

– 35

– 35

– 35

91

39

Budgetverlaging overig

–2

– 51

– 35

–6

– 14

– 26

Div.

40

Minder-meer CA-reeks: Griffierechten

0

– 15

– 25

– 25

– 25

– 25

41

DJI

0

– 15

– 15

– 15

– 15

– 15

42

Formatie/huisvesting bestuursdepartement

–2

–5

– 10

– 10

– 10

– 10

43

Vitale ketens laten staan

–1

–5

–5

–5

–5

–5

44

Minder-meer CA-reeks: Veiligheid overig: mensensmokkel

–4

–5

–5

–5

–5

–5

45

Technische correctie rechtsbijstand

– 27

22

20

–5

–6

–4

32

46

PMJ griffie 2023

–9

0

0

0

0

0

34

47

Afromen balanspositie meldkamers

– 45

– 45

– 10

0

0

0

31

OCW

– 275

– 158

– 356

– 369

– 339

– 154

48

Tranche lpo 2023 artikelen po en vo

– 71

– 83

– 88

– 87

– 88

– 87

Ja

1,3,9

49

Tranche extra prijsbijstelling 2022 artikel SF

–5

– 36

– 37

– 38

– 38

– 38

Ja

91

50

Rijksmediabijdrage

0

0

– 24

– 24

– 24

– 24

51

Beëindigen subsidieregeling tweede lerarenopleiding

0

0

0

–3

–3

–3

52

Beëindigen subsidieregeling open en online onderwijs

–1

–1

–2

–2

–2

–2

7

53

NWO, nader in te vullen (struc. vanaf 2029)

0

0

0

0

0

0

16

54

Vrijval AP middelen herinvoering basisbeurs 2023

– 60

0

0

0

0

0

55

Doorstroom vmbo-havo/mbo

–7

0

0

0

0

0

56

Infrastructuur & basisvaardigheden (lezen)

–8

– 26

– 26

– 26

– 26

0

57

Tranche extra prijsbijstelling 2022 artikelen po en vo

0

0

– 31

– 31

0

0

58

Resterende middelen halvering collegegeld

0

– 10

– 138

– 149

– 149

0

59

Lpo resterende middelen halvering collegegeld

60

Zij-instroom

61

Onbenutte eindejaarsmarge

62

10% studievoorschotmiddelen (struc. vanaf 2029)

33

Ja

32
34
91
32

Ja

37

15
6

Ja

N.v.t.
3

Ja
Ja

1
1,3
6,7

0

–2

–9

–9

–9

0

–6

0

0

0

0

0

Ja

6,7
9

– 117

0

0

0

0

0

91
6

0

0

0

0

0

0

BZK (incl. KR, BES)

– 232

– 437

– 280

– 205

– 162

– 133

63

Huurtoeslag

– 232

– 437

– 280

– 205

– 162

– 119

64

LPO Huurtoeslag (AP)

0

0

0

0

0

– 13

Financiën

– 28

– 105

– 103

– 111

– 110

– 110

65

Belasting- en invorderingsrente (BIR)

– 28

– 105

– 103

– 101

– 100

– 100

1

66

Apparaatsbudgetten

0

0

0

– 10

– 10

– 10

8

LNV (incl. DGF en TF)

–2

– 18

– 19

– 55

– 71

– 75

67

Inzet LPO Transitiefonds (AP)

–2

– 18

– 19

– 44

– 47

– 51

Ja

Ja

51

68

Inzet prijsbijstelling

0

0

0

– 11

– 24

– 24

Ja

Nee

51

HGIS (incl. BuZa en BHOS)

– 17

– 23

– 21

– 10

– 11

– 11

69

Inzet loon- en prijsbijstelling

0

0

0

– 10

– 11

– 11

70

Eindejaarsmarge HGIS non-ODA

– 17

– 23

– 21

0

0

0

Totaal

– 998

– 1.797

– 3.335

– 3.039

– 2.803

– 2.211

3
Ja

3

Ja

6
6

Toelichtingen per maatregel
SZW
De meevaller op de SZW-begroting wordt ingezet voor de rijksbrede
dekkingsopgave. Op de regelingen van SZW worden lagere uitgaven
geraamd op basis van uitvoeringsinformatie van de uitvoeringsorganisaties en de macro-economische doorrekening van het CPB. Zo zijn de
verwachte uitgaven aan onder andere de AOW naar beneden bijgesteld
met 274 miljoen euro in 2028. De grootste mee- en tegenvallers worden
nader toegelicht in de verticale toelichting van hoofdstuk 15 Sociale Zaken
en Werkgelegenheid en hoofdstuk 40 Sociale Verzekeringen.
1 en 2. Uitstel invoering nieuw financieringsstelsel kinderopvang en
ingroei naar nieuw financieringsstelsel
Het kabinet heeft besloten om de invoering van het nieuwe financieringsstelsel in te laten gaan vanaf 2027 in plaats van 2025, en in de tussentijd
geleidelijk toe te groeien naar het nieuwe stelsel. Een abrupte stijging van
de vraag in een sector die momenteel kampt met personeelstekorten en
schaarste aan plekken kent, acht het kabinet onverantwoord. Dit vanwege
de grote risico’s voor de toegankelijkheid, betaalbaarheid en het brede
aanbod en de kwaliteit van de kinderopvang. Daarbij hebben de
uitvoerders aangegeven dat invoering per 2025 onuitvoerbaar is. Dit leidt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

9

tot incidentele vrijval van middelen. Dit besluit tot uitstel heeft op de
langere termijn geen budgettaire implicaties2.
3. Scholingssubsidie STAP afschaffen
Het kabinet heeft besloten om het STAP-budget te beëindigen. Het Rijk
maakt hier vanaf 2024 geen middelen meer voor vrij. Doordat de
subsidieregeling wordt afgeschaft ontstaat ruimte om een bijdrage te
leveren aan de rijksbrede dekkingsopgave. Werkenden en werkgevers zijn
zelf verantwoordelijk voor scholing, en investeren hier zelf ook al veel in.
Er blijven ook nog andere instrumenten beschikbaar vanuit het Rijk om
Leven Lang Ontwikkelen (LLO) te stimuleren. Bijvoorbeeld de
SLIM-subsidie voor het mkb, het Levenlanglerenkrediet en diverse
Groeifondsprojecten voor betere aansluiting tussen (regionale) vraag naar
en aanbod van scholing, en het budget dat beschikbaar is voor UWV om
scholingstrajecten in te kopen voor WW-gerechtigden.
4 en 5. Verlaging budget hervorming arbeidsmarktinfrastructuur
(structureel)
Het Ministerie van SZW is als beleidsverantwoordelijk departement bezig
met de uitwerking van de afspraak uit het coalitieakkoord om de arbeidsmarktinfrastructuur uit te breiden. Een deel van de coalitieakkoordenvelop
voor arbeidsmarkt, armoede en schulden wordt nu ingezet voor de
rijksbrede dekkingsopgave. Hierdoor is er structureel minder budget voor
de hervorming van de arbeidsmarktinfrastructuur. Dit jaar en volgend jaar
is er nog budget vrijgemaakt voor de voortzetting van de Regionale
Mobiliteitsteams. Vanaf 2025 is er een aflopend budget voor de
hervorming van de arbeidsmarktinfrastructuur (van 63 miljoen euro in
2025 naar 0 in 2034). Dit wordt bekostigd uit de incidentele vrijval van
middelen vanwege de uitstel van het nieuwe financieringsstelsel
kinderopvang. De hervorming van de arbeidsmarktinfrastructuur kan
worden vormgegeven met onder andere dit incidentele budget. Doordat
de plannen voor de hervorming van de arbeidsmarktinfrastructuur nog
niet definitief zijn vormgegeven en ingevoerd, kan niet worden aangegeven wat de lange termijn implicaties zijn van de inzet van deze
middelen voor de rijksbrede dekkingsopgave. Dit hangt van veel factoren
af, onder andere of de hervorming van de arbeidsinfrastructuur ervoor
zorgt dat meer mensen een baan kunnen vinden. Dat is op dit moment
niet in te schatten.
6 en 7. Loon- en prijsbijstelling Aanvullende post en SZW begroting
Met maatregel 6 en 7 wordt een deel van de loon- en prijsbijstelling op de
Aanvullende Post en op de SZW begroting gebruikt voor rijksbrede de
dekkingsbijdrage. Dit heeft als gevolg dat er minder (extra) middelen naar
nog te bepalen artikelen gaan.
8. Intrekken wetsvoorstel RIV-toets
Dit wetsvoorstel houdt in dat de verzekeringsarts van het UWV niet meer
de re-integratie-inspanningen van werkgevers beoordeelt. Hierdoor zal
minder vaak een loonsanctie worden opgelegd. Dat leidt ertoe dat zieke
werknemers eerder en vaker instromen in de WIA.
Daarmee stijgen de WIA-uitgaven.
Het intrekken van dit wetsvoorstel heeft als gevolg dat de
re-integratieprikkel op peil blijft. Dit zorgt ervoor dat minder mensen in de
2

Kamerstuk 31 322, nr. 490.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

10

WIA instromen en dat een loonsanctie kan worden opgelegd als de
verzekeringsarts oordeelt dat de werkgever te weinig heeft gedaan.
Daarmee is het intrekken van dit wetsvoorstel goed voor de (financiële)
houdbaarheid van de WIA op de lange termijn.
9. Loonkostenvoordelen doelgroep ouderen afschaffen
De loonkostenvoordelen voor ouderen worden per 2026 beëindigd. Deze
maatregel is in 2022 geëvalueerd (Kamerstuk 34 352, nr. 257). In deze
evaluatie wordt voor het LKV ouderen geen significant effect gevonden op
de werkgelegenheid voor de doelgroep. De arbeidsmarkteffecten van het
afschaffen van het LKV ouderen kunnen niet separaat worden gekwantificeerd, maar zullen vanwege de beperkte doeltreffendheid naar
verwachting niet significant zijn. Zie ook het antwoord op vragen 403 en
607.
10. Inzet reservering EU-verordening export-WW
Er stond een reservering op de begroting van het Ministerie van SZW
voor een wijziging van EU-verordening 883 m.b.t. de coördinatie van
socialezekerheidsstelsels. Deze verordening betreft onder andere de
export van Nederlandse uitkeringen naar andere EU-landen, waaronder
de WW. De wijziging zou eventueel budgettaire implicaties kunnen
hebben, maar dit is vooralsnog niet zeker. De wijziging is ook nog niet
ingevoerd en het is onbekend of en wanneer dat gaat gebeuren. Indien er
wel een wijziging wordt doorgevoerd met budgettaire implicaties voor de
SZW-begroting, dan zullen die alsnog worden ingepast op de begroting
van SZW, conform de regels van de budgetdiscipline.
11. Verlaging re-integratiebudget gemeenten
Er wordt 20 miljoen uit het Gemeentefonds gehaald als besparing op het
re-integratiebudget van gemeenten. Er is op voorhand niet te zeggen wat
de implicaties zijn van deze maatregel. Dit is van veel factoren afhankelijk,
bijvoorbeeld het aantal mensen in de bijstand in 2028 en verder. Ook heeft
het kabinet besloten vanaf 2024 gerichter te investeren in gebieden waar
de bijstandsafhankelijkheid en multi-problematiek groot is. Er wordt in
2024 11 miljoen (oplopend tot 13 miljoen in 2028) geïntensiveerd in de
re-integratie van inwoners in de 20 focusgebieden uit het Nationaal
Programma Leefbaarheid en Veiligheid. Daarnaast wordt er gewerkt aan
een hervorming van de arbeidsmarktinfrastructuur waar incidenteel
budget voor is vrijgemaakt (zie onder 5 hierboven). Uw Kamer wordt over
deze onderwerpen later nader over geïnformeerd. Wat het per saldo effect
is van de maatregelen samen, is nu nog niet te zeggen.
12. Verlaging re-integratiebudget/uitvoeringsbudget UWV
Het inkoop- en uitvoeringsbudget van het UWV voor re-integratie wordt
vanaf 2028 met 5 miljoen verminderd. Aangezien er de afgelopen jaren
sprake is geweest van onderuitputting is de verwachting dat er op langere
termijn nauwelijks implicaties zullen zijn van deze beperkte ombuiging, en
hierdoor de maatregel op langere termijn niet meer gaat kosten dan de
besparing op korte termijn oplevert.
VWS
De meevaller op de VWS-begroting wordt ingezet voor de rijksbrede
dekkingsopgave. Dit betreft diverse bijstellingen op de VWS-begroting,
waaronder voor de hervormingsagenda jeugd (179 miljoen euro in 2024
en 196 miljoen euro in 2025) en het besparingsverlies bij de moderni-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

11

sering van het Geneesmiddelenvergoedingensysteem (GVS) van
140 miljoen euro in 2023 en 2024 (Kamerstuk 29 477, nr. 749). Ook is de
raming van de eigen bijdragen in de Wlz opwaarts bijgesteld (90,2 miljoen
euro structureel) en de raming van het eigen risico in de Zvw (34 miljoen
euro structureel) naar aanleiding van actuele macro-economische
inzichten van het Centraal Planbureau (CEP 2023).
13. Taakstelling buiten IZA
Het Integraal Zorgakkoord (IZA) beperkt de totale volumegroei voor de
meeste sectoren in de Zorgverzekeringswet. Met de maatregel voor
non-IZA-sectoren wordt tevens een taakstelling ingeboekt voor een aantal
sectoren die niet deelneemt aan het akkoord, om ook bij deze sectoren
een (verdere) beperking van de volumegroei te realiseren.
De Nederlandse gezondheidszorg is een hoog niveau. Inwoners van
Nederland krijgen goede zorg als zij dat nodig hebben, op basis van
solidariteit. Behoud van dit solidaire stelsel is een enorme uitdaging. Het
zorgsysteem staat in toenemende mate onder druk. De vraag naar
gezondheidszorg neemt toe in omvang en complexiteit door de toename
van chronisch zieken en ouderen. De financiële, personele en maatschappelijke houdbaarheid van de gezondheidszorg komen hierdoor steeds
meer onder druk te staan.
Door in te zetten op bovenstaande wordt bevorderd dat zorg ook in de
toekomst kwalitatief goed, toegankelijk en betaalbaar blijft. De maatregel
moet dus juist duurdere zorg in de toekomst voorkomen.
De maatregel moet nog nader concreet worden ingevuld. Uw Kamer
wordt hier op een later moment over geïnformeerd.
14. Maatwerk pgb
In de Voorjaarsnota 2023 is besloten tot de invoering van maatwerk in de
vaststelling van pgb-budget in de Wlz. De maatregel levert structureel
110 miljoen euro op, inclusief 5 miljoen euro uitvoeringskosten. Deze
maatregel heeft als doel het pgb-budget in de Wlz beter aan te sluiten op
de daadwerkelijke zorgvraag van cliënten. Pgb-houders die zelf Wlz-zorg
inkopen krijgen momenteel een maximumbedrag op basis van een
zorgprofiel toegekend. Het komt niet vaak voor dat cliënten het volledige
ter beschikking gestelde bedrag opmaken. De implicatie van de maatregel
maatwerk pgb op lange termijn is dat er een budget wordt vastgesteld dat
beter aansluit bij de daadwerkelijke zorgvraag van de cliënt.
De doelmatigheidswinst is geschat op 4% van de uitgaven. Dit is
gebaseerd op de opbrengst in de Brede Maatschappelijke Heroverwegingen (BMH). Dit betrof een raming op basis van een pilot door één
zorgkantoor. De opbrengst van maatwerk PGB is in de BMH is vastgesteld
op 5%. Inmiddels zijn meerdere zorgkantoren in meer of mindere mate
(pilots) gestart met deze werkwijze, waardoor de verwachte efficiëntiewinst is bijgesteld naar 4%. Omdat de opbrengst is gebaseerd op
geëvalueerde pilots uit de praktijk en de opbrengst naar beneden is
bijgesteld ten opzichte van wat eerder is vastgesteld, acht het kabinet deze
doelmatigheidswinst realistisch, ook op de lange termijn. De doelmatigheidswinst kent daarnaast een ingroeiperiode vanwege het overgangsrecht van de bestaande budgethouders. Dit zorgt ervoor dat de
opbrengsten op de korte termijn niet worden overschat.
15 en 17. Structurele onderuitputting en inzet prijsbijstelling
Op basis van meerjarige realisatiecijfers is samen met het Ministerie van
VWS een inschatting gemaakt welke onderuitputting in 2022 structureel
van aard was. Het is de verwachting dat met deze bijstelling beleid op een
vergelijkbaar niveau voortgezet kan worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

12

Ook is voor een deel de prijsbijstelling inzet. De prijsbijstelling van
begrotingsgefinancieerde uitgaven kan gebruikt worden om bestaande
budgetten te indexeren, zodat hetzelfde beleid kan worden voortgezet
(ondanks hogere prijzen). Het gevolg van inzetten van de prijsbijstelling
voor andere doeleinden is dat op onderdelen hetzelfde beleid doelmatiger
moet worden uitgevoerd of een lager ambitieniveau mogelijk is. Dit
voorjaar is gekozen om een deel van de prijsbijstelling in te zetten voor
onder andere de realisatie van verschillende beleidsvoornemens.
16. Herinvoering inkomensafhankelijke eigen bijdrage Wmo
Deze maatregel schaft het abonnementstarief in de Wmo 2015 af en in
plaats daarvan wordt de inkomensafhankelijke eigen bijdrage in de Wmo
2015 heringevoerd. Daarbij is het uitgangspunt dat zoveel mogelijk wordt
aangesloten bij de vormgeving zoals die voorheen was met oog voor
inkomenseffecten en het beroep dat wordt gedaan op de Wmo.
Deze maatregel heeft op termijn een positief effect op de houdbaarheid
van de zorguitgaven aangezien het de vraag naar maatschappelijke
ondersteuning onder hogere inkomens dempt. Mogelijk zal een deel van
deze groep de ondersteuning zelf organiseren.
De opbrengsten van deze maatregel zijn recent gevalideerd in het IBO
ouderenzorg.
EZK (incl. NGF en KF)
18. LPO Klimaat
Als tegemoetkoming voor additionele uitgaven ten gevolge van loon- en
prijsstijgingen wordt het budget voor het Klimaatfonds jaarlijks
opgehoogd met middelen uit de loon- en prijsbijstelling. Wegens de
rijksbrede dekkingsopgave is er besloten om een deel van de LPO van het
Klimaatfonds in te leveren. Dit betreft een korting op de loon- en
prijsbijstelling van de Klimaatfondsmiddelen. Uit deze besparing volgen
niet direct hogere uitgaven in de toekomst. Klimaatdoelstellingen kunnen
ook op andere wijze worden behaald (b.v. normeren/beprijzen). Voor het
Klimaatfonds gaat het om een LPO bedrag van 807 miljoen (t/m 2030) op
een totaalbedrag van het fonds van 35 miljard.
19. Klimaatbeleid
Dit betreft een neerwaartse bijstelling op de SDE++-uitgaven. Uit deze
besparing volgen niet direct hogere uitgaven in de toekomst. Klimaatdoelstellingen kunnen ook op andere wijze dan de SDE-uitgaven behaald
worden (b.v. normeren/beprijzen). Zie ook het recent gepresenteerde
klimaatpakket (Kamerstuk 32 813, nr. 1230).
20. LPO NGF
Als tegemoetkoming voor additionele uitgaven ten gevolge van loon- en
prijsstijgingen wordt het budget Nationaal Groeifonds jaarlijks opgehoogd
met middelen uit de loon- en prijsbijstelling (LPO). Wegens de rijksbrede
dekkingsopgave is er besloten om een deel van de LPO van het NGF in te
leveren. Van de LPO voor het NGF is bij de Voorjaarsnota de helft ingezet
voor andere doeleinden (totaal circa 450 miljoen euro). Dit maakt dat er in
reële termen minder middelen beschikbaar zijn voor investeringen die
bijdragen aan de doelstellingen van het Klimaatfonds en het Nationaal
Groeifonds. Er is derhalve nog 12,3 miljard euro van het initiële
NGF-budget van 20 miljard euro beschikbaar. Deze vermindering hoeft
niet te betekenen dat de doelstellingen in het geding komen of tot hogere

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

13

kosten in de toekomst leidt. Er zijn ook andere beleidsinstrumenten om
deze doelstellingen te behalen.
21. Bedrijfslevenbeleid
Het gaat hierbij om i) ramingsbijstellingen voor ontvangsten (op basis van
historische cijfers), ii) het bijstellen van de risicovoorziening BMKB,
iii) terugschroeven van een subsidie (publiek-private samenwerkingen) en
iv) verminderde bijdragen aan organisaties (Nederlands Bureau voor
Toerisme & Congressen en Toegepast Onderzoek Organisaties). De
bijstellingen (i en ii) worden herijkt op basis van historische gegevens
over het gebruik. De subsidie voor publiek-private subsidies (iii) wordt al
meerdere jaren op rij niet volledig benut. Tot slot worden minder
opdrachten verstrekt aan TO2-instellingen en de NBTC. Er is geen reden
om aan te nemen dat de eventuele lange termijn kosten hierdoor hoger
uitvallen dan de besparing.
22. Apparaatsartikel
Het gaat hier om een beperking van de middelen voor voor het
ICT-ontwikkelingsbudget, een budget dat als reservering dient voor de
ontwikkeling van nieuwe ICT-applicaties in het domein van de
EZK-organisatie. Op de lange termijn zullen er geen extra kosten ontstaan
door deze bijstelling, aangezien het hier gaat om ontwikkelingsbudget.
IenW (incl. MF en DF)
23. Taakstelling Mobiliteitsfonds
Conform eerder gemeld aan de Kamer (Kamerstuk29 385, nr. 119 en
Kamerstuk 36 200 A, nr. 65) vindt momenteel een herprioriteringsopgave
plaats binnen het Mobiliteitsfonds. In de aankomende maanden worden
de plannen van de herprioriteringsopgave concreet uitgewerkt en worden
de gevolgen besproken met de regio’s. Onderdeel van deze opgave is het
invullen van de rijksbrede dekkingsopgave. De Minister van IenW
informeert u nader over de concrete invulling in zijn begroting. De
budgettaire verwerking volgt parallel bij de Miljoenennota en Ontwerpbegroting 2024.
24. Budgetverlaging Deltafonds
De budgetverlaging op het Deltafonds verlaagt de beschikbare vrije
investeringsruimte van het Deltafonds. Dit heeft geen directe beleidsmatige gevolgen.
25–36. Budgetverlagingen
De opgave voor de beleidsbegroting IenW is – in lijn met de grondslag
voor de opgave – naar rato verdeeld over de begrotingsartikelen, waarbij
dit niet gepaard gaat met significante bijstelling van beleid.
JenV
37. Verhoging Boetes 10%
De beleidsmatige verhoging van de boetetarieven met 10% levert een
opwaartse bijstelling van de raming voor ontvangsten uit boetes en
transacties op. Omdat de boetetarieven toenemen wordt het afschrikkende effect van een verkeersboete en bestuurlijke boetes tevens
versterkt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

14

38. Efficiencytaakstelling
Middels deze maatregel wordt een neerwaartse bijstelling gedaan op de
budgetten die beschikbaar zijn voor de personele formatie bij enkele
uitvoeringsorganisaties en agentschappen die onder het Ministerie van
JenV vallen. Gezien de omvang van de maatregel ten opzichte van het
huidige budget voor het bestuursdepartement, en de mogelijkheid om
deze budgetverlaging intern op te vangen is het niet waarschijnlijk dat
deze maatregel op termijn tot (aanzienlijke) meerkosten leidt.
39. Budgetverlaging overig
Deze maatregel ziet toe op het structureel doorvoeren van enkele
budgetverlagingen op verschillende instrumenten waarop in de afgelopen
jaren reeds al incidentele budgetverlagingen op basis van een analyse van
historische onderuitputting zijn doorgevoerd. Door de verdeling over
verschillende instrumenten, en het doorvoeren van budgetverlagingen op
instrumenten die historische onderuitputting op budgetten vertoonden is
het niet waarschijnlijk dat deze maatregel op termijn tot (aanzienlijke)
meerkosten leidt.
40. Minder-meer CA-reeks: Griffierechten
De maatregel voorziet in een beperking van de verlaging van de griffierechttarieven die is opgenomen in het coalitieakkoord Rutte IV. Door deze
beperking wordt de oorspronkelijk voorgenomen verlaging van de
tarieven neerwaarts bijgesteld. Hoewel de toegang tot het recht hiermee
enigszins minder wordt vergroot dan oorspronkelijk was beoogd in het
coalitieakkoord leidt dit niet tot verhoging van kosten op langere termijn.
41. DJI
De productiebijstelling bij de Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI) ziet toe op
het voorzien in bijstellingen met betrekking tot onder andere de bedrijfsvoering in het gevangeniswezen. De verwerking van deze maatregelen bij
DJI wordt zoveel mogelijk via beleidsmatige keuzes vormgegeven.
Hierdoor wordt erop gestuurd dat bij de tenuitvoerlegging van deze
maatregelen voorkomen wordt dat er sprake is van het opbouwen van
een investeringsschuld, door bijvoorbeeld het uitstellen van investeringen
in huisvesting, die tot toekomstige meeruitgaven kunnen leiden.
42. Formatie/huisvesting bestuursdepartement
Middels deze maatregel wordt een neerwaartse bijstelling gedaan op de
budgetten die beschikbaar zijn voor de personele formatie en de
huisvesting van het bestuursdepartement JenV. Gezien de omvang van de
maatregel ten opzichte van het huidige budget voor het bestuursdepartement, en de mogelijkheid om deze budgetverlaging intern in te passen
is het niet waarschijnlijk dat deze maatregel op termijn tot (aanzienlijke)
meerkosten leidt.
43. Maatregelen vitale ketens
De taskforce Beleidsalternatieven Veiligheid en Justitie heeft enkele
aanbevelingen gedaan voor een set aan maatregelen op de
JenV-begroting ter verbetering van de effectiviteit en efficiency. De
kansrijke maatregelen uit deze aanbevelingen zijn eerder incidenteel
doorgevoerd op de JenV-begroting, en worden nu structureel doorgetrokken. Het betreft maatregelen die bij de aanbeveling van de taskforce

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

15

Beleidsalternatieven zijn doorgerekend, en hierbij geen verhoogde kosten
op langere termijn presenteren.
44. Minder-meer CA-reeks: Veiligheid overig: mensensmokkel
Het verlagen van de intensiveringreeks leidt tot een bijstelling van de
versterkte ambities met betrekking tot dit thema bij het Coalitieakkoord
Rutte IV. Aangezien het hierbij gaat om een verlaging van het programmabudget is het niet waarschijnlijk dat deze maatregel op termijn tot
(aanzienlijke) meerkosten leidt.
45. Technische correctie rechtsbijstand
Deze correctie betreft een kasschuif voor het voorzien in de wijzigingen
volgend uit enkele andere maatregelen die bijdragen aan de dekkingsopgave. De kasschuif zelf is budgetneutraal en heeft dus geen gevolgen
voor de bedrijfsvoering binnen de rechtsbijstand.
46. Niet inboeken PMJ griffie 2023
Deze maatregel betreft het eenmalig niet inboeken van de geraamde
tegenvaller die volgt uit het Prognosemodel Justitiële Keten (PMJ) in
2023. De meest recente ontvangsten voorspellen geen tot een zeer
beperkte tegenvaller in 2023. Door de aard van deze maatregel zal deze
maatregel niet op termijn tot (aanzienlijke) meerkosten leiden.
47. Afromen balanspositie meldkamers
De balans van de Politie laat al enkele jaren een gunstige positie zien ten
aanzien van de bijdrage voor de meldkamers, waardoor naar verwachting
incidentele middelen in de periode 2023–2025 zullen resteren. Door deze
proactief af te romen kan een bijdrage aan de dekkingsopgave worden
geleverd, en leidt dit naar verwachting niet tot meerkosten in de toekomst.
OCW
48. Tranche lpo 2023 artikelen po en vo
Binnen het funderend onderwijs is gekozen om dekking aan te leveren
vanuit de loon- en prijsontwikkeling op met name een aantal grote
subsidieregelingen waar de lpo-bijstelling niet juridisch verplicht is,
waaronder de subsidieregeling basisvaardigheden, de subsidieregeling
school en omgeving, de regeling Maatschappelijke diensttijd en de
regeling sterk techniekonderwijs. Dit heeft geen gevolgen voor reeds
toegekende aanvragen. De loon-en prijsbijstelling op de bekostiging voor
po en vo wordt in zijn geheel uitgekeerd, zoals ook in voorgaande jaren
het geval is geweest.
49. Tranche extra prijsbijstelling 2022 artikel SF
Op het Artikel 11 Studiefinanciering wordt de extra tranche prijsbijstelling
over 2022 ingezet voor de dekkingsopgave. De extra ontvangen prijsbijstelling zit op het reisproduct. De prijsstijgingen op het reisproduct zijn in
het OV-contract al verwerkt als tegenvaller. Hierdoor is deze extra
prijsbijstelling niet nodig. Er zijn dus geen gevolgen voor de studiebeurs.
50. Rijksmediabijdrage
De Rijksmediabijdrage wordt verlaagd. In de visiebrief over de toekomst
van het mediabestel is afgesproken dat de beschikbare zendtijd voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

16

reclame op de lineaire kanalen van de landelijke publieke omroep wordt
gehalveerd, van maximaal 10% van de zendtijd in 2021 tot maximaal 5%
in 2026. Nu de Rijksmediabijdrage als gevolg van de rijksbrede dekkingsopgave vanaf 2025 structureel naar beneden wordt bijgesteld kiest het
kabinet er daarom voor om de voorgenomen maatregelen om reclame op
de lineaire kanalen van de publieke omroep te verminderen niet volledig
uit te voeren. Hierdoor zullen meer reclames op de landelijke publieke
omroep zijn dan eerder beoogd. Het heeft geen gevolgen voor de
programmering van de NPO.
51. Beëindigen subsidieregeling tweede lerarenopleiding
DE subsidieregeling tweede lerarenopleiding wordt beëindigd. De
subsidieregeling heeft een looptijd tot en met 2025. Tot en met 2025
blijven middelen beschikbaar voor de regeling. In totaal is in de laatste
ronde aan 108 personen subsidie verleend. Het jaar daaraan voorafgaand
was dit aan 123 personen. Met het beschikbare budget voor de regeling is
ruimte voor ca. 400 personen. Ondanks verschillende maatregelen is het
animo voor deze subsidieregeling gering en zijn de uitvoeringslasten
relatief hoog. Het is daardoor aannemelijk dat de afschaffing van deze
subsidie op de lange termijn niet leidt door meerkosten.
52. Beëindigen subsidieregeling open en online onderwijs
De subsidieregeling open en online onderwijs is in 2022 voor het laatste
opengesteld en zal niet meer worden verlengd. Met deze subsidie werden
hogescholen en universiteiten gestimuleerd actief te experimenteren met
vormen van online onderwijs en met het delen en hergebruiken van open
leermaterialen. De evaluatie over de effecten van de subsidie wordt
momenteel uitgevoerd door de NRO. Vermoedelijk is deze relatief kleine
subsidie niet de doorslaggevende reden voor hogescholen en universiteiten om zich te ontwikkelen op het gebied van online onderwijs. Ook
zonder deze subsidie is daar waarschijnlijk voldoende stimulans voor.
53. NWO, nader in te vullen (struc. vanaf 2029)
Vanaf 2029 zal structureel 3 miljoen bespaard worden op de bekostiging
van de NWO. De invulling hiervan moet nog bepaald worden, maar het
gaat om een gering bedrag en in relatie tot de totale apparaatskosten van
de NWO (in 2021 bedroegen deze in totaal 225 miljoen).
54. Vrijval AP middelen herinvoering basisbeurs 2023
In het coalitieakkoord is een inschatting gemaakt van de budgettaire reeks
die nodig is voor de herinvoering van de basisbeurs. Deze reeks is
gereserveerd op de Aanvullende Post (AP). Doordat de kosten in de eerste
jaren lager uitvielen dan verwacht, is niet de gehele reeks overgeheveld
van de AP naar de OCW-begroting. Deze middelen zijn wel als reservering
behouden op de AP, mochten de studiefinancieringsramingen tegenvallen. Dit is niet het geval, waardoor het gereserveerde bedrag in 2023
(60,4 miljoen) vrij kan vallen. Er zijn geen gevolgen voor de studiebeurs.
55. Doorstroom vmbo-havo/mbo
De regeling doorstroom vmbo-havo-mbo wordt per twee jaren beschikt.
De subsidieregeling is daarmee momenteel in gebruik, middels de
beschikkingen van vorig jaar. Er was een aanvullend bedrag gereserveerd
van circa 6,9 miljoen voor 2023. Er is besloten de regeling voor dit jaar
niet meer aanvullend open te zetten. Daarmee is het bedrag vrijgevallen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

17

Dit betreft een incidentele bijstelling. Dit jaar wordt de regeling geëvalueerd en wordt besloten of de regeling volgend jaar weer open wordt
gezet.
56. Infrastructuur & basisvaardigheden (lezen)
Incidenteel is cumulatief ruim 111 miljoen van het budget voor basisvaardigheden en infrastructuur (onderdeel van het masterplan basisvaardigheden) ingezet voor de rijksbrede dekkingsopgave in verband met een
latere start van het programma. Dit is een budget voor het versterken van
de omgeving rond de school op het gebied van leesbevordering en bevat
primair middelen voor de versterking van de bibliotheek op school. Per
saldo wordt er nog steeds geïnvesteerd in de basisvaardigheid lezen,
namelijk in de eerste jaren circa 25 miljoen per jaar.
57. Tranche extra prijsbijstelling 2022 artikelen po en vo
In 2025 en 2026 wordt de extra prijsbijstelling voor het po en vo ingezet
voor de rijksbrede dekkingsopgave. Dit betekent dat scholen deze
middelen in deze jaren niet tot hun beschikking hebben. Scholen hebben
grotendeels beleidsvrijheid in hoe zij de middelen besteden die zij als
bekostiging ontvangen en kunnen hierin zelf een prioritering bepalen.
Vanaf 2027 en verder wordt de extra prijsbijstelling volledig ingezet ter
compensatie van de gestegen prijzen, waardoor het structurele budget
volledig geïndexeerd is naar het huidige prijspeil.
58. Resterende middelen halvering collegegeld
59. Lpo op reeks halvering collegegeld
Bij het stopzetten van de halvering van het collegegeld zijn in de eerste
jaren ook incidentele middelen vrijgekomen, naast de structurele inzet
voor de herinvoering van de studiebeurs. Omdat deze middelen niet
nodig zijn voor de herinvoering van de studiebeurs, heeft het extensiveren
op deze middelen geen implicaties op de studiebeurs. In de jaren
2024–2027 gaat het om circa 446 miljoen Over deze incidentele middelen
wordt ook de loon- en prijsbijstelling gebruikt voor de rijksbrede dekkingsopgave. Het inhouden van deze incidentele middelen heeft eveneens geen
implicaties op de herinvoering van de studiebeurs.
60. Zij-instroom
Begin 2023 was er een grote extra instroom bij de regeling zij-instroom en
was initieel 12 miljoen euro extra vrijgemaakt voor deze regeling. In de
loop van 2023 beek de stijging minder sterk dan verwacht en is de helft
van de intensivering aangeleverd voor de rijksbrede dekkingsopgave. Per
saldo is er van de oorspronkelijke extra 12 miljoen euro dus nog steeds
6 miljoen euro beschikbaar voor de regeling zij-instroom.
61. Onbenutte eindejaarsmarge
Ruim 116 miljoen van de Eindejaarsmarge (EJM) is niet ingezet voor
specifieke problematiek op de OCW-begroting, maar is ingezet als
onderdeel van de rijksbrede dekkingsopgave. Deze middelen kenden geen
bestemming en het inzetten van deze middelen heeft daarom geen
implicaties op de lange termijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

18

62. 10% studievoorschotmiddelen (struc. vanaf 2029)
De studievoorschotmiddelen kennen nog geen bestemming, maar waren
gereserveerd voor de specifieke stimulering van landelijke projecten. Door
deze besparing zullen er minder landelijke projecten kunnen worden
opgestart in de toekomst. Het is onduidelijk welke projecten er nu niet
zullen komen die anders wel waren opgestart. Daarmee is het niet
mogelijk om iets te zeggen over de gevolgen op lange termijn.
BZK (incl. KR, BES)
63. Huurtoeslag
De verlaging van het budget op de huurtoeslag komt door een bijstelling
in de huurtoeslagraming. Deze ramingsbijstelling vindt jaarlijks bij de
Voorjaarsnota plaats. In 2023 is de raming lager uitgevallen door een
aantal parameters zoals hogere inkomensontwikkeling, lagere
werkloosheid, lagere instroom in de huurtoeslag in 2022 en een lagere
huurontwikkeling doordat de huurontwikkeling is gedempt door deze te
koppelen aan de Cao-loonontwikkeling voor de periode 2023–2025. Door
de verlaging van het budget op de huurtoeslag sluit de begroting aan op
de te verwachten uitgaven aan de huurtoeslag. Daarmee gaat het niet
meer kosten op de lange termijn dan het oplevert op de korte termijn.
64. LPO Huurtoeslag (AP)
De huurtoeslag wordt niet geïndexeerd middels de loon-en prijsbijstelling
maar wordt geraamd in het voorjaar. Er stonden op de Aanvullende Post
middelen voor de huurtoeslag (voor hervorming huurtoeslag), deze
middelen op de AP wordt wel geïndexeerd. De bijstelling van de
huurtoeslag zit echter al in de huurtoeslagraming. Dus konden deze
middelen vrij in worden gezet, zonder gevolgen op de lange termijn.
Financiën
65. Belasting- en invorderingsrente (BIR)
De hoogte van de BIR is wettelijk gekoppeld aan het niveau van de
ECB-rente. In de regelgeving worden rentepercentages herijkt, mede
vanwege doorwerking van renteverhogingen door de ECB op de BIR. Het
resultaat van de herijking is een per saldo meevaller van 100 miljoen euro
structureel op belasting- en invorderingsrentes.
66. Apparaatsbudgetten
De korting wordt verwerkt op de apparaatsbudgetten van het beleidsdepartement (artikel 8). Door verwachte meerjarige onderuitputting op de
apparaatsbudgetten en scherpe monitoring van de uitgaven zal deze
korting naar huidige inschatting zonder negatieve gevolgen realiseerbaar
zijn.
LNV (incl. DGF en TF)
67 en 68. Inzet prijsbijstelling en LPO transitiefonds
LNV heeft LPO ingezet om te voldoen aan de dekkingsopgave. De
prijsbijstelling van begrotingsgefinancieerde uitgaven kan gebruikt
worden om bestaande budgetten te indexeren, zodat hetzelfde beleid kan
worden voortgezet (ondanks hogere prijzen). Het gevolg van het inzetten
van de loon- en prijsbijstelling voor andere doeleinden is dat op onder-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

19

delen hetzelfde beleid doelmatiger moet worden uitgevoerd of een lager
ambitieniveau mogelijk is. Dit voorjaar is gekozen om een deel van de
prijsbijstelling in te zetten voor onder andere de realisatie van verschillende beleidsvoornemens.
HGIS (incl. BuZa en BHOS)
69 en 70. Inzet eindejaarsmarge, loon- en prijsbijstelling en eindejaarsmarge HGIS non-ODA
Om het BZ/BHOS-aandeel in de rijksbrede dekkingsopgave in te vullen
wordt de eindejaarsmarge voor de HGIS non-ODA ingezet (2023–2025) en
wordt de dekkingsopgave vanaf 2026 structureel ingevuld door een
verlaging van de uitkering voor loon- en prijsbijstelling (LPO) op de
BZ-begroting (non-ODA).
Vraag 10
Kunt u bij alle bezuinigingen op de loonprijscompensatie (LPO) van de
verschillende departementen wat de uitwerking is van deze maatregel?
Welke zaken kunnen niet of in verminderde vorm doorgang vinden?
Antwoord op vraag 10
In de tabel bij vraag 9 wordt een totaaloverzicht gegeven van alle
bezuinigingen. In de kolom LPO wordt aangegeven welke deel hiervan de
inzet van de loon-en prijsbijstelling is. In de toelichting bij deze maatregelen onder de tabel wordt specifiek ingegaan wat de uitwerking is van
deze maatregel.
Vraag 11
Kunt u precies aangeven hoe de rentelast zich per jaar (2023 tot en met
2028) ontwikkelt? Kunt u daarbij ook aangeven welk deel van de toegenomen rentelast gedekt dient te worden?
Antwoord op vraag 11
De onderstaande tabel toont de jaarlijkse oploop in de rente-uitgaven,
uitgesplist naar het deel dat meeloopt in de dekkingsopgave en het deel
dat niet meeloopt. Deze bedragen komen ook terug in tabel 8 van de
Voorjaarsnota (plafondtoets rijksbegroting). Daar wordt ook toegelicht hoe
de rente-dekkingsopgave volgt uit de begrotingsregels.
(in miljoenen euro)

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Geraamde extra rentelasten bij Voorjaarsnota 2023
Waarvan onderdeel van de dekkingsopgave
Waarvan geen onderdeel van de dekkingsopgave

1446
1.446

2885
2.885

3285
2.538
747

4459
2.538
1921

5928
2.538
3.390

7389
2.538
4.850

Vraag 12
Waarom wordt de reservering voor kapitaalstortingen aan TenneT al
verwijderd, terwijl er nog geen enkele duidelijkheid is over hoe de
voorgenomen verkoop zal verlopen?
Antwoord op vraag 12
Uw Kamer is eerder geïnformeerd dat het kabinet inzet op de volledige
verkoop van TenneT Duitsland (Kamerstuk 28 165, nr. 386). Mocht een
transactie onder acceptabele voorwaarden tot stand komen, dan zou de
opbrengst van een dergelijke verkoop ten goede komen aan TenneT
Holding, de verkopende partij en aandeelhouder van TenneT Duitsland.
Met deze opbrengst zou dan vervolgens de Nederlandse kapitaalbehoefte
in de komende jaren gefinancierd kunnen worden en zijn de gemaakte
reserveringen in de begroting overbodig. Het kabinet acht het belangrijk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

20

dat Tennet voldoende gefinancierd is, conform de minimale kredietrating
in de nota deelnemingenbeleid, om haar publieke taken te kunnen
uitvoeren.
Vraag 13
Kunt u aangeven wat de kosten voor eerstejaarsopvang zijn voor de
resterende jaren deze kabinetsperiode? Hoeveel daarvan moet worden
opgevangen binnen het ODA-budget? Wat blijft er vervolgens over van
het ODA-budget voor andere zaken dan eerstejaarsopvang en welke
gevolgen heeft dit voor beleid gefinancierd uit het ODA-budget?
Antwoord op vraag 13
Het Ministerie van Justitie en Veiligheid is verantwoordelijk voor de
opvang van asielzoekers. Er wordt geen registratie bijgehouden van de
totale kosten van eerstejaarsopvang van asielzoekers. Alleen de uitgaven
worden geregistreerd die gemaakt worden voor eerstejaarsopvang van
asielzoekers uit ontwikkelingslanden die op de lijst staan van het
Development Assistance Committee (DAC) van de OESO. Deze uitgaven
worden gedaan vanuit het ODA-budget.
In onderstaande tabel worden de totale uitgaven van het Ministerie van
Veiligheid en Justitie voor opvang via het Centraal Orgaan Opvang
Asielzoekers (COA) en NIDOS weergegeven. Dit gaat dus om asielzoekers
uit DAC-landen en niet DAC-landen, en om opvang tijdens en na het
eerste jaar. Dit bedrag is exclusief enkele andere uitgaven die worden
gemaakt in verband met de opvang van asielzoekers, zoals onderwijs,
rechtsbijstand, Vluchtelingen Werk Nederland en tolken. De bedragen
voor opvang van asielzoekers zijn exclusief die voor de opvang van
vluchtelingen uit Oekraïne.
In de tweede regel wordt vervolgens het totaalbedrag van de aan ODA
toegerekende eerstejaarsopvang van asielzoekers uit DAC-landen
gegeven:
x miljoen

2023

2024

2025

Totale uitgaven opvang via COA en NIDOS
Waarvan eerstejaars opvang asielzoekers uit
DAC-landen, gefinancierd uit ODA-budget

2.789

3.163

3.635

1.186

1.338

1.734

Het totale ODA-budget is hieronder weergegeven, uitgesplitst naar
eerstejaarsopvang en overige ODA-uitgaven.:
x miljoen

2023

2024

2025

Totaal ODA-budget
Waarvan eerstejaarsopvang asiel
Waarvan overige ODA-uitgaven

6.434
1.186
5.218

6.513
1.338
5.144

7.084
1.734
5.320

Zoals toegezegd in het commissiedebat over humanitaire hulp van 11 mei
2023 zal de Minister voor BHOS de invulling per (sub)begrotingsartikel en
de gevolgen hiervan in de stukken voor Prinsjesdag inzichtelijk maken.
Vraag 14
Waarop is de verwachting gebaseerd dat de verkoop van TenneT zal
resulteren in een nettowinst van 5,1 miljard euro waardoor de gehele
reservering vrijvalt?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

21

Antwoord op vraag 14
In het kader van de lopende onderhandelingen kan en wil ik daar nu niet
op vooruit lopen. Daarnaast, ook de exacte kapitaalbehoefte van Tennet
Nederland is de komende tijd nog onderhevig is aan veranderingen. Het
kabinet acht het belangrijk dat Tennet voldoende gefinancierd is, conform
de minimale kredietrating in de nota deelnemingenbeleid, om haar
publieke taken te kunnen uitvoeren.
Vraag 15
Kunt u aangeven hoe de ruimte in de huurtoeslagraming tot stand komt?
Is hier sprake van een inverdieneffect door lagere huren?
Antwoord op vraag 15
De huurtoeslagraming is afhankelijk van een groot aantal parameters.
Deze zijn onder te verdelen in drie hoofdcategorieën: inkomensontwikkeling, huurontwikkeling en volume. De ruimte in de huurtoeslag komt
door meerdere factoren en de interactie tussen factoren:
Inkomensontwikkeling:
– De inkomensontwikkeling is door het Centraal Planbureau (CPB)
bijgesteld in haar laatste raming. Dit komt door een hogere algemene
ontwikkeling van de lonen en mede door de beleidsmatige verhoging
van het wettelijk minimumloon in 2023. Als gevolg van de beleidsmatige verhoging van het wettelijk minimumloon vanaf 1 januari 2023 zijn
ook de inkomensparameters van de huurtoeslag verhoogd, wat leidt
tot hogere uitgaven huurtoeslag. Hiervoor waren middelen gereserveerd op de aanvullende post.
Huurontwikkeling:
– Normaliter zou de hoge inflatie van 2022 hebben geleid tot hogere
huurtoeslaguitgaven via een hogere huurontwikkeling. De huurontwikkeling is echter gedempt doordat deze is gekoppeld aan de Caoloonontwikkeling voor de periode 2023–2026. Deze loonontwikkeling
ligt lager dan inflatie, waardoor de huurtoeslagenuitgaven minder
toenemen komende jaren.
– Tevens worden in juli 2023 de huren voor huurders met een laag
inkomen bij een corporatie verlaagd, dit resulteert ook in lagere
huurtoeslaguitgaven.
Volume:
– In 2022 zijn er minder aanvragen voor de huurtoeslag gedaan dan
initieel is geraamd. Deze lagere instroom werkt ook door in de
volgende jaren, en resulteert daardoor in lagere huurtoeslaguitgaven.
– Het CPB heeft in haar raming ook de werkloosheid naar beneden
bijgesteld. Lagere werkloosheid werkt komende jaren ook door in een
lagere instroom in de huurtoeslag.
– Het wetsvoorstel vereenvoudiging van de huurtoeslag is ingediend in
de Tweede Kamer. In dit wetsvoorstel vervalt de maximale huurgrens
voor het ontvangen van huurtoeslag. Dit leidt tot een hoger instroom
in de huurtoeslag in de komende jaren. Hiervoor waren middelen
gereserveerd op de aanvullende post.
Vraag 16
Wat zijn de inkomenseffecten van het terugdraaien van de verlaging van
de eigen bijdrage in de huurtoeslag op huurders? Hoeveel wordt de eigen
bijdrage weer verhoogd? Kunt u dit aangeven over de loop van het
ingroeipad?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

22

Antwoord op vraag 16
Definitieve besluitvorming over de dekking van de wetsvoorstellen Regie
op de Volkshuisvesting en Betaalbare Huur en daarmee de omvang van
de verhoging van de eigen bijdrage in de periode 2025–2029 zal uiterlijk
bij indiening van de wetsvoorstellen plaatsvinden. Wel zijn er bij de
Voorjaarsnota middelen op de aanvullende post gereserveerd voor een
ingroeipad. Bij de besluitvorming over de wetsvoorstellen zal dan ook
inzichtelijk worden gemaakt wat de gevolgen hiervan zijn voor
huurtoeslagontvangers.
De maximale verwachte kosten van de wetsvoorstellen zijn 130 miljoen
structureel. Indien van dit verwachte maximum wordt uitgegaan kan de
eigen bijdrage stapsgewijs worden verhoogd tot maximaal 6,90 euro per
maand. In de tabel hieronder is dit indicatieve ingroeipad voor een
dergelijke verhoging van de eigen bijdrage geschetst. Een verhoging van
de eigen bijdrage van de huurtoeslagontvangers geldt voor alle
huurtoeslagontvangers.
In miljoen euro

2024

2025

2026

2027

2028

2029

Verhoging eigen bijdrage huurtoeslag

n.v.t.

1,4

2,8

4,2

5,5

6,9

Vraag 17
Kunt u alle intensiveringen (structureel en incidenteel) tabelmatig
weergeven voor alle departementen?
Antwoord op vraag 17
Hieronder vindt u een overzicht van de intensiveringen op departementale
begrotingen die niet specifiek zijn gedekt binnen de eigen begroting, maar
die ten laste zijn gekomen van het rijksbrede beeld. Specifieke intensiveringen binnen departementale begrotingen worden toegelicht in de eerste
suppletoire begrotingswetten. Voor OCW geldt dat een aantal intensiveringen zijn toegevoegd aan de begroting vanuit de overweging om het
aandeel in de rijksbrede dekkingsopgave voor de begroting van OCW te
verlagen. Deze ruimte is bij de OCW-begroting onder andere ingevuld met
een beperkt aantal intensiveringen, namelijk een incidentele investering in
de subsidieregeling praktijkleren (2023 t/m 2026), een incidentele
investering in de restauratie van grote monumenten (2023) en een
structurele investering in de Samenwerkingsorganisatie Beroepsonderwijs Bedrijfsleven.
Bedragen in miljoenen euro
Economische Zaken en Klimaat
Kabinetsreactie PEGA 250 miljoen 30
jaar
Kabinetsreactie PEGA (4 miljard
incidenteel
Gemeentefonds en Provinciefonds
Financieringssystematiek
Justitie en Veiligheid
Bewaken en beveiligen
Jeugdbescherming
Spreidingswet
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
Staten-Generaal en Hoge Colleges
van Staat
Sociale Zaken en Werkgelegenheid
Gebaar ouderen Surinaamse afkomst

2023

2024

2025

2026

2027

2028

–

800

1.050

1.050

1.050

1.050

–

–

250

250

250

250

–

800
–

800
–

800
–

292
14
43
235
27

178
102
50
26
21

388
122
50
216
18

193
117
50
26
12

800
1.265
1.265
378
112
50
216
2

800
1.430
1.430
188
112
50
26
2

18
–
–

19
122
122

12
–
–

21
–
–

16
–
–

13
–
–

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

23

Vraag 18
Wordt er in deze Voorjaarsnota extra ruimte gegeven om de huidige
loonruimte van 5,2% te vergroten? Kunt u toelichten welke overwegingen
hieraan ten grondslag liggen bij het nijpend en urgent leraren- en
personeelstekort en het historisch ongekend hoge inflatiecijfer?
Antwoord op vraag 18
Op basis van het referentiemodel wordt bepaald hoeveel het kabinet kan
bijdragen aan de loonruimte van overheidswerkgevers. Uitgangspunt van
de referentiesystematiek is om de loonkostenontwikkeling in de
overheidssectoren aan te laten sluiten bij de loonkostenontwikkeling in de
marktsector. Op basis van de meest recente uitkomsten van het referentiemodel, gebaseerd op het Centraal Economisch Plan (CEP) 2023, is de
loonbijstelling bij de Voorjaarsnota uitgekeerd aan de departementen. Er
is niet afgeweken van de referentiesystematiek. De loonbijstelling wordt
ingezet voor de in de cao afgesproken loonontwikkeling.
Dit jaar bestaat de prijsbijstelling uit een regulier deel en uit een
niet-regulier extra deel over 2022. De eenmalige extra prijsbijstelling over
2022 komt voort uit de toezegging uit de Najaarsnota 2022 om extra
prijsbijstelling uit te keren om de (semi-)collectieve sector structureel
extra te compenseren voor de hoge inflatie. Zowel de reguliere prijsbijstelling over 2023 als de extra prijsbijstelling over 2022 is bij de
Voorjaarsnota 2023 uitgekeerd aan de departementen.
Departementen zijn verantwoordelijk voor de doorverdeling van de loonen prijsbijstelling naar begrotingsartikelen. Dit is verwerkt in de eerste
suppletoire begrotingen. Een aantal departementen heeft ervoor gekozen
een gedeelte van de uitgekeerde loon- en prijsbijstelling in te zetten voor
de rijksbrede dekkingsopgave. Hiervoor verwijs ik u naar het antwoord op
vraag 9.
Vraag 19
Gezien het feit dat netbeheerders vaker hebben geadviseerd dat de
verhouding tussen zon en wind van belang is voor een stabiel energiesysteem, zoals ook blijkt uit de netimpact berekeningen van de RES’sen,
moet er niet meer worden ingezet op Wind op Land?
Antwoord op vraag 19
Het klopt dat het voor het energiesysteem nuttig is als de hoeveelheid
zonne-energie en windenergie in balans zijn. Het pakket aan klimaatmaatregelen dat met de Voorjaarsnota is gepresenteerd, is een aanvullend
pakket naast het bestaande beleid. Het pakket met additionele maatregelen zet met verschillende maatregelen in op de versnelde uitrol van
zonne-energie in Nederland. Hier ligt namelijk nog het grootste potentieel.
Voor wind op land en wind op zee is al in forse mate bestaand beleid en is
minder additionele uitrol mogelijk op dit bestaande beleid. Binnen dit
bestaande beleid hebben de RES-regio’s en lokale overheden zoekgebieden aangewezen voor zonne- en windenergie. Dat neemt niet weg dat
het kabinet in bestaande instrumenten en kaders ook inzet op wind op
land en zee.
Vraag 20
Hoe stimuleert u flexibel stroomverbruik bij de industrie?
Antwoord op vraag 20
Het kabinet overweegt de mogelijkheid van «niet gegarandeerde Aansluiten Transport Overeenkomst» (non-firm ATO). De gesprekken met de
sector daarover lopen nu. We verwachten binnenkort meer duidelijkheid
te hebben over hoe het precies vorm zal krijgen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

24

Vraag 21
Worden de netbeheerders, zowel de landelijke als de regionale, bij het
maken van de maatwerkafspraken met de industrie betrokken?
Antwoord op vraag 21
Ja. Om tot bindende en wederkerige maatwerkafspraken te komen,
worden de daarvoor noodzakelijke partijen betrokken. Denk bijvoorbeeld
aan de provincies, maar ook Tennet en de regionale netbeheerders. Ook
zijn de netbeheerders actief betrokken bij de Cluster Energie Strategieën
(CESsen) en het Programma Infrastructuur Duurzame Industrie (PIDI) en
daarnaast worden zij in het Nationaal Programma Verduurzaming
Industrie (NPVI) actief betrokken.
Vraag 22
Wat is de taakstelling van het kenniscentrum voor waterstof op zee welke
genoemd wordt in het Ontwerp Meerjarenprogramma Klimaatfonds 2024?
Welke partijen zijn aan de oprichting van dit kenniscentrum verbonden?
Wat wordt hier verstaan onder voldoende voortgang ten aanzien van de
afnameverplichting? Waarom wordt er niet, wat eerder gevraagd is,
geïnvesteerd in een kenniscentrum (decentrale) waterstof op land?
Antwoord op vraag 22
Kennis die wordt ontwikkeld in de aanloop naar en tijdens de demonstratieprojecten waterstof op zee breed willen we delen middels een platform
dat zich hier op richt. Dit is reeds aangekondigd in de Kamerbrief
windenergie op zee 2030–2050 (Kamerstuk 33 561, nr. 54). Het platform zal
onder leiding en organisatie van TKI Wind op Zee vallen en werkt samen
met andere organisaties betrokken bij onderzoek naar waterstof op zee,
waaronder TNO en TKI Nieuw Gas. Het platform is eenvoudig toegankelijk
voor marktpartijen, MKB, kennisinstellingen en consortia en draait op
basis van de kennis van de betrokken partijen. Doordat bestaande
onderzoeksprogramma’s en pilots zoals North Sea Energy (NSE) en
PosHYdon bij het platform zijn aangesloten wordt relevante kennis breed
gedeeld.
Het kennisplatform kent drie pijlers, gericht op uitdagingen bij de
ontwikkeling van waterstof op zee:
1) Kennisdeling. Dit betreft kennisdeling vanuit lopende onderzoeksprogramma’s en de voorbereiding van (demonstratie)projecten. Verschillende consortia zullen hieraan bijdragen, o.a. PosHYdon, NSE, North
Sea Wind Power Hub en H2opZee.
2) Human Capital Agenda. Dit betreft de ontwikkeling van lesprogramma’s voor onderwijsinstellingen (teach-the-teacher-netwerk) en het
betrekken van deze onderwijsinstellingen, t.b.v. voldoende geschoold
personeel voor de realisatie en onderhoud van projecten. De aansluiting bij de HCA-plannen van GroenvermogenNL wordt gezocht.
3) Supply chain en innovation challenges. Gericht op innovatieuitdagingen die waterstof op zee kent en het betrekken en voorbereiden van de supply chain. Middels de innovation challenges worden
start-ups betrokken en actief onderdeel van de ontwikkeling van
waterstof op zee.
Een vierde doel van het platform is om partijen te consulteren en hiermee
input op bijvoorbeeld demonstratieprojecten te verkrijgen.
Met voldoende voortgang ten aanzien van de afnameverplichting wordt
bedoeld dat een afnameverplichting van waterstof vanuit bijvoorbeeld
gebruikssectoren voldoende in beeld dient te zijn. Dit is nodig om te
borgen dat subsidie die verstrekt wordt voor de productie van waterstof,
ook daadwerkelijk wordt ingezet en dus tot emissiereductie leidt. Dit
betekent niet dat het kabinet wacht met het beschikbaar stellen van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

25

waterstof tot de afnameverplichting helemaal in werking is, maar er moet
voldoende voortgang worden geboekt in de realisatie daarvan.
Het kenniscentrum voor offshore elektrolyse zal ook kennis-spillovers
genereren voor elektrolyse en waterstof op land. Daarom is een apart
kenniscentrum voor waterstof op land niet nodig.
Vraag 23
Hoeveel gaat het kabinet bezuinigen? Gaat het kabinet 2,5 miljard euro
aan rentelasten bezuinigen? Op welke posten bezuinigt het kabinet (nog
meer)?
Antwoord op vraag 23
In de tabel bij vraag 9 wordt zichtbaar welke maatregelen het kabinet
neemt voor de rijksbrede dekkingsopgave. De tabel is uitgesplitst in
bezuinigingsmaatregelen en maatregelen die leiden tot hogere
niet-belastingontvangsten. Het totaal aan maatregelen is in 2028
2,2 miljard euro. Hiervan is 2,0 miljard euro bezuinigingen op de uitgaven
en 200 miljoen euro aan maatregelen die leiden tot hogere
niet-belastingontvangsten. De tabel bij vraag 9 geeft alleen de maatregelen weer. De rijksbrede dekkingsopgave is ook gevuld met meevallers
van departementen en generale dossiers zoals HGIS en rente Studiefinanciering. De mee-en tegenvallers worden toegelicht bij vraag 86.
Vraag 24
Wat is de argumentatie van het kabinet om te gaan bezuinigen? Bezuinigt
het kabinet omdat de staatsschuld oploopt? Hoeveel is wenselijk voor het
kabinet te bezuinigen als dit gebeurt omdat de staatsschuld oploopt?
Bezuinigt het kabinet omdat het begrotingsbeleid inflationair is?
Antwoord op vraag 24
Het kabinet voert trendmatig begrotingsbeleid met daarbij drie basisprincipe:
1. Efficiënte allocatie van publieke middelen
Een goed begrotingsproces draagt bij aan een efficiënte allocatie van
publieke middelen. In dit proces worden de voorwaarden gecreëerd
waarbinnen de politiek – gegeven het doel dat wordt nagestreefd –
elke euro zo goed mogelijk kan besteden. Integrale besluitvorming
staat daarbij centraal. Dit zorgt ervoor dat echte keuzes worden
gemaakt in dienst van een zo groot mogelijke (brede) welvaart.
2. Beheersing van de overheidsfinanciën
Om geen rekeningen door te schuiven naar volgende generaties maakt
het kabinet afspraken over wat er maximaal mag worden uitgegeven
(het uitgavenplafond). Als het kabinet nieuwe prioriteiten stelt en
(beleidsmatig) meer uitgeeft aan het ene, dan moeten hiervoor
(beleidsmatig) geld vrij worden gemaakt door minder uit te geven aan
het anderen. Ook voor de inkomstenkant is afgesproken hoe hoog de
belastingen en premies moeten zijn (het inkomstenkader). Als het
kabinet bijvoorbeeld de ene belasting wil verlagen, dan moet een
andere belasting omhoog om te voorkomen dat de totale inkomsten
dalen. Het omgekeerde geldt ook: als het kabinet de ene belasting wil
verhogen, dan moet een andere belasting omlaag om te voorkomen
dat de totale inkomsten stijgen. Op deze manier is sprake van een
beheerste ontwikkeling van de inkomsten gedurende de kabinetsperiode.
3. Macro-economische stabilisatie
Met stabiliserend begrotingsbeleid vangt het kabinet – als het minder
goed gaat met de economie – de klap deels op met de begroting, om
zo de gevolgen voor mensen te beperken. Aan de uitgavenkant van de
begroting geeft het kabinet, als het economisch tij mee zit, niet meer
uit dan het afgesproken uitgavenplafond. Aan de andere kant hoeft er

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

26

ook niet te worden bezuinigd als het tijdelijk tegen zit. Aan de
inkomstenkant van de begroting nemen in goede tijden de belastinginkomsten automatisch toe. Die extra inkomsten geeft het kabinet dan
niet uit. De extra inkomsten worden in plaats daarvan gebruikt om
buffers op te bouwen voor minder goede tijden. Omgekeerd dalen de
belastinginkomsten automatisch in minder goede tijden. Dan wordt er
op de buffer ingeteerd.
De basisprincipes vormen de rationale achter het begrotingsbeleid. De
begrotingsregels zijn de concrete spelregels om het begrotingsbeleid in
de praktijk conform de drie basisprincipes vorm te kunnen geven. Dit
heeft het kabinet in de Startnota vastgelegd. Dit is het kader waarbinnen
het kabinet handelt. De hogere uitgaven voor hoofdzakelijk rente en asiel
moeten om die reden worden gedekt binnen de begroting.
Met de investeringen uit het coalitieakkoord is gekozen voor expansief
begrotingsbeleid. Dit stelt het kabinet in staat om te werken aan de
gestelde prioriteiten en daarbij de noodzakelijke transities te maken op het
gebied van klimaat en natuur. Het afgelopen anderhalf jaar heeft sterk in
het teken gestaan van de oorlog in Oekraïne, en de gevolgen die dit had
voor de koopkracht van mensen. Dat heeft ertoe geleid dat naast het
historisch grote koopkrachtpakket een tijdelijk prijsplafond is ingesteld en
een tegemoetkoming is geïntroduceerd voor energie-intensieve
mkb-ondernemingen. Met deze extra maatregelen zijn de budgettaire
grenzen van het begrotingsbeleid bereikt. Daarbij moet beleid gedekt zijn
om hogere inflatie te voorkomen. Een gedekte begroting voorkomt ook
dat de rekening wordt doorgeschoven naar volgende generaties.
Vraag 25
Hoe verhouden de bezuinigingen zich tot de totale onderuitputting?
Antwoord op vraag 25
Het kabinet heeft onderuitputting betrokken bij de begrotingsbesprekingen. Concreet heeft het kabinet conform de motie van het lid Heinen
c.s.3 kritisch gekeken naar de ruimte binnen ramingen en besproken waar
structurele onderuitputting kan worden ingezet als dekking. Dit gaat zowel
om specifieke dekkingsvraagstukken binnen departementale begrotingen
als om een bijdrage aan de rijksbrede dekkingsopgave. De inzet van
specifieke dekking wordt per departement toegelicht in de eerste
suppletoire begroting. Een bijdrage aan de rijksbrede dekkingsopgave uit
onderuitputting is geleverd vanuit de begrotingen van VWS en JenV. In
verhouding tot de rijksbrede dekkingsopgave gaat het om 11% in 2023 tot
aflopend 6% in 2028 van de totale dekkingsopgave.
in miljoenen euro

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Bijdrage rijksbrede dekkingsopgave
waarvan onderuitputting
Structurele onderuitputting VWS
Budgetverlaging overig JenV

– 998
– 107
– 105
–2

– 1.797
– 156
– 105
– 51

– 3.335
– 140
– 105
– 35

– 3.039
– 111
– 105
–6

– 2.803
– 119
– 105
– 14

– 2.211
– 131
– 105
– 26

Naast de onderuitputting die is ingezet voor de rijksbrede dekkingsopgave
heeft het kabinet voor de jaren 2024 en 2025 in totaal 2,75 miljard euro
aan aanvullende onderuitputting ingeboekt. Bij Miljoenennota 2023 is
reeds 2,1 miljard voor 2023 en 0,5 miljard euro voor 2024 aan aanvullende
onderuitputting ingeboekt op de Aanvullende Post. Deze onderuitputting
zal worden ingevuld op basis van realisatie. Daarnaast zal de
in=uittaakstelling van 4,3 miljard voor 2023 ook met onderuitputting
3

Kamerstuk 36 250, nr. 4.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

27

worden gevuld. Volledigheidshalve wordt opgemerkt dat het invullen van
de in=uittaakstelling voor risico van de Minister van Financiën is. Indien er
gedurende het jaar onvoldoende onderuitputting wordt gerealiseerd om
de taakstelling in te vullen zal de resterende taakstelling het EMU-saldo
verslechteren. In de beantwoording van vraag 346 wordt verder ingegaan
op de verwachtte onderuitputting.
Vraag 26
Kan een kabinet een helder overzicht geven van alle onderuitputting per
ministerie?
Antwoord op vraag 26
In het Financieel Jaarverslag Rijk 2022 (Bijlage bij Kamerstuk 36 360, nrs. 1
en 2) is een overzicht opgenomen van de onderuitputting per ministerie.
In de departementale jaarverslagen wordt deze onderuitputting verder
toegelicht.
Voor 2022 bedraagt de totale onderuitputting 6,2 miljard euro.
(In miljoenen euro, – is onderschrijding)
Algemene Zaken en De Koning
Justitie en Veiligheid
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
Financiën (incl. Nationale Schuld)
Defensie (incl. DMF)
Infrastructuur en Waterstaat (incl. DF en MF)
Economische Zaken en Klimaat (incl. NGF)
Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (incl. DGF)
Volksgezondheid, Welzijn en Sport
Gemeentefonds en Provinciefonds (incl. accres)
Homogene Groep Internationale Samenwerking
Aanvullende Post
Sociale Zaken en Werkgelegenheid
Totaal

2022
–6
– 134
– 938
– 542
– 515
– 814
– 633
– 301
– 190
– 365
– 657
– 249
– 710
– 131
– 6.184

Vraag 27
Dekt het kabinet nominale of reële rente als het gaat om de rentelasten
dekken en waarom?
Antwoord op vraag 27
De begrotingsregels van het kabinet hebben als uitgangspunt dat ten
behoeve van de budgettaire beheersing tegenvallers op alle
EMU-saldorelevante uitgaven gedekt dienen te worden binnen het
uitgavenplafond. Hier vallen ook de daadwerkelijke (nominale) renteuitgaven van het Rijk onder. Dit is in lijn met het advies van de 16e
Studiegroep begrotingsruimte uit 2020 (Bijlage bij Kamerstuk 35 570,
nr. 48).
Vraag 28
Wat is de argumentatie van het kabinet voor het toepassen van de
kaasschaafmethode bij de bezuinigingen?
Antwoord op vraag 28
Het kabinet heeft als uitgangspunt voor de invulling van de dekkingsopgave gekozen voor een verdeelsleutel naar rato van de begrotingen.
Defensie is uitgesloten van de verdeelsleutel gelet op de structurele
NAVO-norm en oorlog in Oekraïne. Algemene Zaken is uitgezonderd
omdat de begroting geen beleidsmatige budgetten bevat. Bij een naar
rato verdeling draagt ieder departement in beginsel evenredig bij aan de
invulling van de dekkingsopgave. Conform de motie van het lid Heinen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

28

c.s.4 is gezocht naar mogelijkheden om de opgave te dekken met
onderuitputting en ruimte binnen begrotingen.
Vraag 29
Wat is de analyse van het kabinet ten aanzien van de mogelijkheid dat dit
begrotingsbeleid inflationair van aard is?
Antwoord op vraag 29
Het kabinet heeft gekozen voor een expansief begrotingsbeleid, met
investeringen – juist ook van belang voor toekomstige generaties – in
onder meer onderwijs, veiligheid, de woningmarkt en klimaat. Dit is een
bewuste keuze gericht op de lange termijn, niet op de stand van de
conjunctuur. In tijden van arbeidsmarktkrapte – zoals nu het geval is –
kunnen investeringen inflatoir uitvallen. Mocht de economie echter
omslaan, dan zouden de investeringen juist een welkome impuls kunnen
zijn. Het kabinet erkent het risico van het verder aanwakkeren van de
inflatie via expansieve begrotingsbeleid. Dat vormt een extra onderbouwing voor het dekken van tegenvallers op de begroting.
Vraag 30
Wat is het huidige standpunt van het kabinet ten aanzien van de huidige
inflatiestand?
Antwoord op vraag 30
Het kabinet geeft de voorkeur aan een gematigde inflatieontwikkeling, in
lijn met de inflatiedoelstelling van de ECB van 2%. Omdat een onbalans
tussen vraag en aanbod ervoor gezorgd heeft dat de tijdelijke inflatieschok
veroorzaakt door de energiecrisis zich breder is gaan nestelen in de
economie, is het van belang dat de vraag afneemt en in balans komt met
het aanbod.
In de eurozone is de ECB primair verantwoordelijk voor het waarborgen
van prijsstabiliteit. In lijn hiermee heeft de ECB een pad van monetaire
verkrapping ingezet. Zo heeft de ECB de netto-aankopen van obligaties
beëindigd en is de meest relevante beleidsrente, de depositorente,
inmiddels verhoogd van minus 0,5% tot 3,25%. Door de financieringskosten in de economie te verhogen tracht de ECB de inflatie te beteugelen
via het afremmen van de economische activiteit. Daarbij heeft de ECB
aangegeven naar verwachting nog niet klaar te zijn met het verhogen van
de rente, gegeven het huidige inflatiebeeld.
Daarnaast is het belangrijk dat begrotingsbeleid de inflatie zo min
mogelijk aanjaagt. Tegelijkertijd streeft de overheid meerdere doelen na,
zoals het beschermen van de koopkracht van huishoudens, het uitvoeren
van de investeringsagenda van het kabinet om structurele uitdagingen
(zoals klimaatverandering) te adresseren en het voeren van prudent
begrotingsbeleid. Dit alles overwegende heeft het kabinet ervoor gekozen
om onder meer de kosten van het energieprijsplafond en de hogere
rente-uitgaven te dekken in de begroting. Dit helpt tevens om de inflatoire
werking van begrotingsbeleid te beperken.
Vraag 31
Welk alternatief richt het kabinet in voor het STAP-budget?
Antwoord op vraag 31
Leren en ontwikkelen is belangrijk voor de inzetbaarheid van werkenden
en het verdienvermogen van werkgevers. Werkenden en werkgevers zijn
hiervoor zelf verantwoordelijk en investeren hier ook veel in. Daar waar dit
4

Kamerstuk 36 250, nr. 4.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

29

niet goed gaat of maatschappelijk knelpunten ontstaan, kan de overheid
een ondersteunende rol spelen. Het kabinet heeft ook elders instrumenten
om dit te bevorderen, zoals de SLIM-regeling, verschillende
NGF-projecten, en het budget dat beschikbaar is voor UWV om scholingstrajecten in te kopen voor WW-gerechtigden. In de Kamerbrief Beleidslijnen Leven Lang Ontwikkelen (Kamerstuk 30 012, nr. 147) vindt u een
overzicht van alle maatregelen van het kabinet op het terrein van leven
lang ontwikkelen en het budgettaire beslag per maatregel (waarbij de
STAP-middelen vanzelfsprekend niet meer actueel zijn). De Minister van
SZW zal dit de komende periode blijven monitoren, en daarbij de lessen
van de STAP-regeling in beeld houden.
Vraag 32
Op welke manieren bevordert het kabinet, na afschaffing van het
STAP-budget, omscholing richting cruciale sectoren en tekortsectoren?
Antwoord op vraag 32
Het kabinet wil mensen, bedrijven en opleiders stimuleren in ontwikkeling
te blijven en zet daarvoor – ook nu STAP wordt afgeschaft – een aantal
instrumenten in. Voorbeelden hiervan zijn de SLIM-regeling, het Levenlangleren krediet en de NGF-projecten (Vaardig met vaardigheden,
Leeroverzicht en LLO Katalysator). Deze instrumenten zijn breed inzetbaar
en dus ook voor scholing en mobiliteit richting cruciale sectoren. In de
Kamerbrief Beleidslijnen Leven Lang Ontwikkelen (Kamerstuk 30 012,
nr. 147) vindt u een overzicht van alle maatregelen van het kabinet op het
terrein van leven lang ontwikkelen en het budgettaire beslag per
maatregel (waarbij de STAP-middelen vanzelfsprekend niet meer actueel
zijn).
Vraag 33
Wat is de analyse van het kabinet ten aanzien van het afremmen van de
inflatie middels het inperken van overheidsgelden, gelet ook op de
ingrepen van de centrale banken?
Antwoord op vraag 33
Het is de primaire taak van centrale banken om de inflatie te stabiliseren.
Zoals aangegeven in het antwoord op vraag 29, is het van belang het
risico te beperken dat het begrotingsbeleid de inflatie verder aanwakkert.
Mede daarom is er dit voorjaar dekking aangedragen voor budgettaire
tegenvallers. Tegelijkertijd streeft het kabinet ook bredere doelen na dan
enkel het inperken van inflatie.
Vraag 34
Is het kabinet van mening dat het conjunctuurbeleid via actief begrotingsbeleid moet gebeuren, in plaats van via de centrale bank?
Antwoord op vraag 34
Het kabinet is niet van mening dat het conjunctuurbeleid via actief
begrotingsbeleid moet gebeuren. In het verleden (1952–1959) is in
Nederland geprobeerd actief economische groei te stimuleren of af te
remmen om evenwicht in de economie tot stand te brengen. Het bleek
echter dat een goede timing van actief anticyclisch begrotingsbeleid
vrijwel onmogelijk was.
Daarom voeren we in Nederland sinds 1995 trendmatig begrotingsbeleid,
wat inhoudt dat de begroting een stabiliserende werking heeft via
automatische stabilisatoren (onder andere socialezekerheidsuitgaven).
Aan de ontvangstenkant van de begroting stijgen in goede tijden
(hoogconjunctuur) de belastingontvangsten automatisch, wat wordt
gebruikt om buffers op te bouwen voor minder goede tijden. In tijden van
laagconjunctuur loopt de staatsschuld gedurende de kabinetsperiode op.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

30

Dit begrotingsbeleid staat ook internationaal gezien zeer goed aangeschreven en het kabinet houdt hier dan ook aan vast.
Vraag 35
Kan het kabinet de implicaties van de bezuinigingen op lange termijn
beschrijven? Kan het kabinet dit uitschrijven per bezuiniging?
Antwoord op vraag 35
Onder de tabel bij vraag 9 wordt bij elke bezuiniging een toelichting
gegeven wat de implicaties op de lange termijn zijn.
Vraag 36
Kan het kabinet per bezuiniging onderbouwen dat deze op de lange
termijn niet meer gaat kosten dan de bezuiniging nu, op korte termijn,
oplevert?
Antwoord op vraag 36
Onder de tabel bij vraag 9 wordt bij elke bezuiniging een toelichting
gegeven wat de implicaties op de lange termijn zijn.
Vraag 37
Op welke wijze voert het kabinet een generatietoets uit? Past het kabinet
deze toets toe op alle bezuinigingen?
Antwoord op vraag 37
De generatietoets is tot op heden vier keer toegepast op beleid, onder
andere op klimaatbeleid. Hier is de Kamer ook over geïnformeerd.5 Voor
verdere toepassing en doorontwikkeling is de generatietoets opgenomen
in het Beleidskompas. Het Beleidskompas heeft een centrale rol in de
beleidsvoorbereiding. Het Beleidskompas vraagt beleidsmakers onder
andere om te analyseren wat de gevolgen zijn van mogelijke beleidsopties. Een belangrijk onderdeel hiervan is hoe de gevolgen verdeeld zijn
over verschillende doelgroepen, waaronder ook leeftijdsgroepen. Op deze
manier wordt in de voorbereiding van overheidsbeleid rekening
gehouden met verschillende generaties.
Vraag 38
Kan het kabinet het verschil van 600 miljoen euro tussen de verwachte
inkomsten van pijler twee en de daadwerkelijke inkomsten uitleggen?
Antwoord op vraag 38
In september 2021 is de Kamer ingelicht over de mogelijke budgettaire
consequenties van Pijler 2.6 Aangegeven is toen dat, afhankelijk van
enkele scenario’s, de budgettaire opbrengst ongeveer tussen de 400 mln
en 550 mln zou kunnen bedragen. Daarbij is echter expliciet opgemerkt
dat er belangrijke kanttekeningen en grote onzekerheden te plaatsen
waren bij die eerste inschattingen. Er diende een aanzienlijk aantal
belangrijke aspecten van het akkoord nog verder te worden uitgewerkt. De
cijfers moesten daarom worden gezien als een eerste grove inschatting
van de budgettaire gevolgen van het akkoord voor Nederland.
Ten tijde van de onderhandelingen over het coalitieakkoord (najaar 2021)
was het budgettaire effect dan ook nog zeer onzeker. In de budgettaire
bijlage van het coalitieakkoord is gekozen om een gewenste besparing
van 1 miljard (Pijler 2 en CFC-maatregel) in te boeken. Daarbij is aangegeven dat als de gewenste besparing niet via Pijler 2 gehaald zou worden,
dan gekeken zou worden naar andere maatregelen.
5
6

Kamerstuk 32 813, nr. 1230.
Kamerstuk 25 087, nr. 285.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

31

Met het bereiken van het EU-akkoord met betrekking tot Pijler 2, het
uitwerken van het wetsvoorstel, alsmede het gebruik van meer recente
data, kon een definitieve budgettaire inschatting worden gemaakt. Deze
inschatting is in de Voorjaarsnota opgenomen. Het wetsvoorstel inclusief
de begrote 466 mln is, inclusief certificering door het CPB, eind mei aan
de Tweede Kamer aangeboden. In de ramingstoelichting die bij het
wetsvoorstel is meegestuurd, is toegelicht waar de raming op is
gebaseerd. Bij de aankomende augustusbesluitvorming dient invulling
gevonden te worden voor de resterende dekkingsopgave.
Vraag 39
Krijgt de Belastingdienst extra capaciteit beschikbaar als gevolg van de
voorgestelde bezuinigingen? Hoe verhoudt de keuze van het kabinet zich
om bij de voorjaarsbesluitvorming slechts te bezuinigingen zich tot de
lage ICT-capaciteit bij de Belastingdienst?
Antwoord op vraag 39
Er zijn bij de voorjaarsbesluitvorming geen voorgestelde bezuinigingen
die het apparaatsbudget van de Belastingdienst raken. Op dit moment is
er daarom geen relatie tussen bezuinigingen op het budget van het
Ministerie van Financiën en de beschikbare ICT-capaciteit van de
Belastingdienst. Integendeel, de formatieve ICT-capaciteit bij de Belastingdienst is de afgelopen jaren toegenomen en zal de komende jaren nog
verder worden opgeschaald. Overigens doet de Belastingdienst dat tegen
de achtergrond van een moeilijke arbeidsmarkt voor ICT’ers.
Vraag 40
Heeft de Belastingdienst momenteel voldoende capaciteit om eventuele
extra belastingmaatregelen door te voeren? Zo ja, waar ligt deze ruimte?
Antwoord op vraag 40
Om te komen tot een moderne organisatie met een wendbaar
ICT-landschap heeft de Belastingdienst het meerjarenportfolio opgesteld
met daarin ruimte voor het moderniseren van het ICT-landschap. Met
behulp van het meerjarenportfolio wordt inzichtelijk welke dilemma’s
mogelijk ontstaan bij nieuwe of veranderende ambities. De stip op de
horizon is een goed functionerende ICT zodat de organisatie weer
wendbaar wordt en de continuïteit van processen geborgd is.
Om dit te bereiken is het van groot belang dat de Belastingdienst de
planning van het Meerjarenportfolio (MJP) blijft volgen. In de brief over
de ICT van de Belastingdienst van 20 februari 20237 is aangegeven dat de
ICT-capaciteit in het MJP de komende jaren volledig is ingepland. Hierin is
capaciteit gepland voor belastingmaatregelen waartoe al besloten is en
het moderniseren van ICT systemen met achterstallig onderhoud. Dat
betekent dat er deze kabinetsperiode in beginsel geen ruimte meer is voor
grote beleidswijzigingen zonder aanpassing van de planning.
Of de Belastingdienst eventuele extra belastingmaatregelen kan
doorvoeren hangt sterk af van zowel de keten waarop de belastingmaatregelen betrekking hebben als de vormgeving van de maatregel. In de
ICT-brief heb ik u meegenomen over het beeld per keten. Tegelijk blijven
maatschappelijke opgaven vragen om beleidsmatige oplossingen.
Wanneer zich nieuwe beleidswensen voordoen geldt dat de inpasbaarheid
steeds op de volgende wijze wordt bekeken: 1) inpassen van maatregelen
waar dit mogelijk is zonder herprioritering, 2) de vormgeving van
maatregelen aanpassen om deze inpasbaar te maken (bijv. als parameter),
7

Kamerstukken 31 066 en 26 643, nr. 1174.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

32

3) waar dit niet kan ontstaat een (her)planningsvraagstuk. Het
uitgangspunt daarbij is dat binnen het Meerjarenportfolio IV dit gebeurt
door herplanning van ander beleid, zodat het bijvoorbeeld niet de
noodzakelijke modernisering van de IV vertraagt.
Tot slot wordt getracht de IV-capaciteit de komende jaren nog te
vergroten.
Vraag 41
Welke subsidies voor het klimaat (elektriciteit, industrie & circulaire
economie, landbouw en gebouwde omgeving, mobiliteit en sectoroverstijgend) die van kracht waren, zijn vervallen in de Voorjaarsnota 2023?
Welke van deze subsidies zijn omgezet naar normerende en/of beprijzende
maatregelen?
Antwoord op vraag 41
De aanvullende maatregelen (subsidies, normering en beprijzing) zijn
toegelicht in de (bijlagen bij de) Kamerbrief Voorjaarsbesluitvorming
Klimaat. Er zijn geen subsidiemaatregelen actief stopgezet als onderdeel
van het additionele pakket aan klimaatmaatregelen dat bij de
Voorjaarsnota door het kabinet is gepresenteerd of omgezet naar
normerende of beprijzende maatregelen.
Vraag 42
Welke subsidies voor het klimaat (elektriciteit, industrie & circulaire
economie, landbouw en gebouwde omgeving, mobiliteit en sectoroverstijgend) zijn nieuw in de Voorjaarsnota 2023? Welke van deze subsidies
waren voorheen normerende en/of beprijzende maatregelen?
Antwoord op vraag 42
In het ontwerp-meerjarenprogramma 2024 van het Klimaatfonds is per
subsidiemaatregel een omschrijving gegeven waaruit blijkt of het een
intensivering of continuering betreft van een bestaande subsidieregeling
of een nieuwe subsidieregeling.
Intensivering of continuering van bestaande subsidieregeling betreft in
ieder geval: VEKI, TSE industrie studies, DEI+CE, EG-regeling, nationaal
isolatieprogramma, Warmtefonds, ISDE, SDE++. Veel maatregelen zijn
toegekend onder voorwaarde van nadere uitwerking. Dit geldt in ieder
geval voor de reserveringen. Voor deze maatregelen moet uit de nadere
uitwerking blijken of het wordt opgenomen in een bestaande regeling of
er een nieuwe regeling voor wordt uitgewerkt.
Er zijn geen normerende of beprijzende maatregelen vervangen door
subsidiemaatregelen in het additionele pakket aan klimaatmaatregelen dat
het kabinet bij de Voorjaarsnota heeft gepresenteerd.
Vraag 43
Is er al een generatietoets op het Transitiefonds gedaan? Zo nee, wanneer
gaat deze komen?
Antwoord op vraag 43
Nee, deze is niet voorzien. De generatietoets is in ontwikkeling en kan
worden ingezet om de maatschappelijke effecten van voorstellen voor
wetgeving te beoordelen. De toets leent zich niet voor toepassing op het
Transitiefonds als geheel. Toepassing kan nuttig zijn bij de beoordeling en
keuze van maatregelen voor de integrale aanpak van de opgaven in het
landelijk gebied. Provincies zijn gevraagd een sociaal economische
analyse op te nemen in hun gebiedsprogramma’s waarmee men de
effecten van een programma langs de thema’s van brede welvaart

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

33

inzichtelijk te maken. De Tweede Kamer is daarover geïnformeerd bij de
behandeling van het wetsvoorstel voor de instelling van het Transitiefonds.8
Vraag 44
Kan het kabinet een overzicht geven van alle fossiele subsidies? Hoe is
elke subsidie opgezet qua constructie? Zitten er bijvoorbeeld Europese
afspraken tussen waar we aan gebonden zijn?
Antwoord op vraag 44
Het kabinet zal in de Miljoenennota (Kamerstuk 36 200) het overzicht
actualiseren van de fiscale en niet-fiscale regelingen ten behoeve van
fossiele energie. In de Miljoenennota zal het kabinet eveneens voorstellen
doen of, en zo ja in welk tijdspad de resterende fiscale vrijstellingen voor
fossiel kunnen worden afgebouwd. Een impactanalyse per maatregel is
onderdeel van deze inventarisatie, om ook het handelingsperspectief van
de Nederlandse overheid en bedrijven beter in kaart te brengen en een
inschatting te maken van de bredere klimaat- en economische effecten.
Deze impactonderzoeken worden momenteel uitgewerkt en zullen in de
zomer gereed zijn. Het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) en het
Centraal Planbureau (CPB) zijn momenteel op eigen initiatief eveneens
bezig in kaart te brengen welke regeling zij zouden aanmerken als fossiele
subsidie. Indien deze publicatie tijdig gereed is, zal het kabinet de
uitkomsten benutten voor de inventarisatie in de Miljoenennota.
Daarnaast zal het kabinet de Kamer naar aanleiding van de eerder
aangenomen motie Romke De Jong en Van Raan informeren over
mogelijkheden om te komen tot herziening van de Akte van Mannheim,
luchtvaartverdragen en andere verdragen die belastingheffing op
internationaal transport bemoeilijken.
Vraag 45
Hoeveel levert het afschaffen van het lage btw-tarief in de culturele en
creatieve sector de staatskas op aan extra btw-inkomsten?
Antwoord op vraag 45
Het verhogen van het btw-tarief in de culturele en creatieve sector van 9%
naar 21% per 1-1-2024 zou de belastingopbrengsten verhogen met
1025 miljoen per jaar.
Vraag 46
Wat is het economische effect en het effect op de staatskas als de vraag
naar cultuur afneemt door een afnemende vraag door het afschaffen van
het lage btw-tarief?
Antwoord op vraag 46
Zoals staat vermeld in de Voorjaarsnota wordt voorafgaand aan Prinsjesdag bezien welke vervolgstappen het kabinet neemt naar aanleiding
van de evaluatie van het verlaagde btw-tarief dat recent is gepubliceerd.
Daarbij zal een analyse gedaan worden, ook voor de culturele en creatieve
sector, naar de impact van afschaffing van het verlaagde tarief op
specifieke groepen, een generieke versobering en ook wordt gekeken naar
alternatieve beleidsinstrumenten aan de uitgavenkant van de begroting.
Dit laatste met het oog op het mogelijk vergroten van de doeltreffendheid
en doelmatigheid van overheidsbeleid. Hierbij zullen de door uw Kamer
gestelde vragen over prijs- en vraageffecten en de gevolgen voor de
sector, ZZP’ers en consumenten zo veel mogelijk worden meegenomen.

8

Tijdelijke wet instelling Transitiefonds landelijk gebied en natuur (36 277).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

34

Vraag 47
Wat is het effect van het afschaffen van het lage-btw tarief op de persoonlijke en zelfstandige inkomsten van ZZP’ers in de culturele en creatieve
sector?
Antwoord op vraag 47
Zie antwoord op vraag 46.
Vraag 48
Wat betekent het afschaffen van het lage btw-tarief voor het prijspeil van
het culturele en creatieve aanbod? In andere woorden: verwacht u dat de
volledige btw-verhoging wordt verrekend met de consument?
Antwoord op vraag 48
Zie antwoord op vraag 46.
Vraag 49
Wat zal de prijsstijging – door afschaffing van het lage-btw tarief – doen
met de toegankelijkheid van cultuur voor lage- en middeninkomens?
Antwoord op vraag 49
Zie antwoord op vraag 46.
Vraag 50
Wat betekent het afschaffen van het lage btw-tarief voor de culturele en
creatieve sector voor de koopkracht van lage- en middeninkomens?
Antwoord op vraag 50
Zie antwoord op vraag 46.
Vraag 51
Wat is het effect van het afschaffen van het lage btw-tarief op de vraag
naar ZZP’ers in de culturele en creatieve sector door organisaties die geen
recht hebben op aftrek van de btw? In andere woorden: met hoeveel % zal
het aantal opdrachten voor ZZP’ers in de culturele en creatieve sector
daardoor afnemen?
Antwoord op vraag 51
Zie antwoord op vraag 46.
Vraag 52
In hoeverre verwacht u dat de teruglopende inkomsten – door het
invoeren van een hoger btw-tarief – door culturele en creatieve instellingen en bedrijven wordt afgewenteld op het drukken van de tarieven van
ZZP’ers in deze sector, gezien hun marktmacht?
Antwoord op vraag 52
Zie antwoord op vraag 46.
Vraag 53
Hoe verhoudt de overweging om het lage btw-tarief af te schaffen of te
versoberen zich met de aanbevelingen van het SER-advies «Passie
gewaardeerd»?
Antwoord op vraag 53
De SER en de Raad voor Cultuur (de raden) adviseren in het genoemd
onderzoek uit 2017 dat lage btw-tarieven en vrijstellingen van culturele
diensten van cruciaal belang zijn voor de toegankelijkheid van cultuur en
het samenkomen van vraag en aanbod. In het advies van de raden is
echter niet gekeken naar de doeltreffendheid en doelmatigheid van het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

35

verlaagde btw-tarief of naar eventuele beleidsalternatieven zoals
genoemd in het evaluatierapport. Zoals vermeld bij vraag 46 t/m 52 komt
het kabinet voorafgaand aan Prinsjesdag met een reactie op de uitgevoerde evaluatie van het verlaagde btw-tarief.
Vraag 54
Klopt het dat, gelet op het feit dat in het wetsvoorstel Vereenvoudiging
Huurtoeslag de eigen bijdrage al met vier euro per maand wordt
verhoogd en de subsidiëring van de servicekosten wordt afgeschaft en dat
in de nota naar aanleiding van het verslag van het wetsvoorstel wordt
genoemd dat circa 838.000 huishoudens bij ingang van de wet in 2024
bijna 14 euro per maand minder huurtoeslag ontvangen, met het
terugdraaien van de verlaging van de eigen bijdrage deze huishoudens
nog minder huurtoeslag ontvangen?
Antwoord op vraag 54
Een verhoging van de eigen bijdrage van de huurtoeslag met vier euro en
de afschaffing van de subsidiëring van servicekosten zijn onderdeel van
het wetsvoorstel Vereenvoudiging huurtoeslag. Hierdoor zullen inderdaad
circa 838.000 huishoudens gemiddeld 14 euro minder huurtoeslag
ontvangen.
Vanaf 1 januari 2023 is de eigen bijdrage van de huurtoeslag in het kader
van koopkrachtreparatie bij miljoenennota vorig jaar structureel verlaagd
met 16,94 per maand. Veel andere koopkrachtmaatregelen waren
incidenteel. Indien wordt besloten om deze verlaging van de eigen
bijdrage vanaf 2025 tot 2029 stapsgewijs voor een deel af te bouwen,
wordt deze koopkrachtmaatregel ook – deels – incidenteel. Huishoudens
zullen in dat geval minder huurtoeslag ontvangen. Dit zal wel stapsgewijs
gaan, tot een bedrag van naar verwachting maximaal 6,90 per maand.
Hiermee wordt dus niet de hele koopkrachtmaatregel teniet gedaan,
waardoor het saldo ten opzichte van voor deze koopdrachtmaatregel
positief is. Indien de kosten van de wetsvoorstellen Regie op de Volkshuisvesting en Betaalbare Huur lager uitvallen zal dit bedrag ook lager zijn.
Besluitvorming over de dekking van de wetsvoorstellen en de exacte
hoogte van de verhoging van de eigen bijdrage zal uiterlijk bij indiening
van deze wetsvoorstellen plaatsvinden. Hierbij zal dan ook inzichtelijk
worden gemaakt wat de gevolgen hiervan zijn voor huurtoeslagontvangers.
Vraag 55
Hoe zijn, gelet op het feit dat het kabinet schrijft dat de uitvoerig van de
wet regie volkshuisvesting en wet betaalbare huren wordt bekostigd
vanuit de huurtoeslagmiddelen, deze uitvoeringskosten exact
opgebouwd?
Antwoord op vraag 55
Met het wetsvoorstel versterking regie volkshuisvesting worden taken en
verantwoordelijkheden van de decentrale overheden gewijzigd. Zoals te
doen gebruikelijk is daarom een onderzoek gestart op grond van artikel 2
Financiële-verhoudingswet. Dit onderzoek wordt nu uitgevoerd. Met dit
onderzoek worden de uitvoeringskosten voor de decentrale overheden in
beeld gebracht. De exacte uitkomsten van dit onderzoek worden verwerkt
in de memorie van toelichting. Een afvaardiging van de decentrale
overheden, als ook de ministeries, zijn betrokken bij dit onderzoek.
Het wetsvoorstel betaalbare huur leidt tot uitvoeringskosten voor
gemeenten en voor de Huurcommissie. Gemeenten worden verantwoordelijk voor het toezicht op de naleving van de maximale huurprijzen. Om
de kosten van deze handhaving door gemeenten in beeld te brengen is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

36

een onderzoek op grond van artikel 2 van de Financiële-verhoudingswet
uitgevoerd door Sira Consulting. Deze kosten bestaan uit voorbereidende
beleidsmatige werkzaamheden, het ontvangen van meldingen over te
hoge huurprijzen, het onderzoeken van meldingen en de uiteindelijke
handhavingskosten. De verwachte financiële gevolgen voor de Huurcommissie zijn opgenomen en toegelicht in haar uitvoeringstoets bij het
wetsvoorstel. De uitvoeringskosten komen voor een groot deel voort uit
een verwachte stijging van de zaaklast van de Huurcommissie. Ook
verwacht de Huurcommissie extra kosten als een gevolg nodige investeringen het secundaire proces (zoals investeringen in het ambtelijk
apparaat, ICT en communicatie, waaronder het klantcontactcentrum van
de Huurcommissie). De uitkomsten van het artikel 2 onderzoek en de
uitvoeringstoets van de Huurcommissie worden verwerkt in de memorie
van toelichting bij het wetsvoorstel.
Vraag 56
Wat is de rationale achter het bekostigen van de uitvoering van wetgeving
in het domein wonen met alleen huurtoeslagmiddelen?
Antwoord op vraag 56
De wetsvoorstellen Regie op de Volkshuisvesting en Betaalbare Huur zijn
wetsvoorstellen van de Minister voor VRO en liggen op het terrein van
BZK. Conform begrotingsregels moet de dekking voor de kosten van de
uitvoering van deze wetten op de begroting van BZK worden gevonden.
De huurtoeslag is budgettair het grootste onderdeel van deze begroting.
De onderzoeken naar de eventuele kosten die voortvloeien uit de
wetsvoorstellen zijn nog niet afgerond. Wel zullen de kosten voor de
uitvoering naar verwachting structureel zijn.
Vanaf 1 januari 2023 is de (maandelijkse) eigen bijdrage van de
huurtoeslag met 16,94 euro verlaagd voor de koopkrachtreparatie die bij
miljoenennota vorig jaar is ingezet. Overige koopkrachtmaatregelen
waren destijds voor een groot deel incidenteel. Deze koopkrachtmaatregel
kan hiermee stapsgewijs gedeeltelijk weer worden afgebouwd. Besluitvorming over dekking van de wetsvoorstellen en de hoogte van de
verhoging van de eigen bijdrage zal uiterlijk bij indiening van de
wetsvoorstellen plaatsvinden.
Vraag 57
Kan een overzicht worden gegeven van de opbrengsten/budgettaire
derving die vallen onder het verlaagde btw-tarief en dan uitgesplist per
categorie/productgroep, liefst in tabelvorm van de afgelopen jaren?
Antwoord op vraag 57
Tabel 1 geeft een overzicht over de budgettaire derving van het verlaagde
btw-tarief per categorie. Deze tabel is tevens gepubliceerd in bijlage 9 van
de miljoenennota 2023.
Tabel 1: Overzicht jaarlijkse budgettaire derving verlaagd btw-tarief per categorie
In miljoen euro

2019

2020

2021

2022

2023

BTW laag Voedingsmiddelen en water
BTW laag Geneesmiddelen en hulpmiddelen
BTW laag Culturele goederen en diensten
BTW laag Arbeidsintensieve diensten
BTW laag Personenvervoer
BTW laag logiesverstrekking
BTW laag Sierteelt
BTW laag Overig

6.668
1.329
867
863
604
855
226
165

6.641
1.493
708
828
394
559
247
68

7.071
1.585
725
894
383
710
276
79

7.659
1.634
963
931
555
855
283
165

7.914
1.683
993
970
575
915
290
175

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

37

Tabel 2 geeft een overzicht van de btw-opbrengsten van producten en
diensten die onder het verlaagde btw-tarief vallen per categorie.
Tabel 2: Overzicht budgettaire opbrengst verlaagd btw-tarief per categorie
In miljoen euro

2019

2020

2021

2022

2023

BTW laag Voedingsmiddelen en water
BTW laag Geneesmiddelen en hulpmiddelen
BTW laag Culturele goederen en diensten
BTW laag Arbeidsintensieve diensten
BTW laag Personenvervoer
BTW laag logiesverstrekking
BTW laag Sierteelt
BTW laag Overig

5.001
997
650
647
453
642
170
124

4.981
1.120
531
621
295
419
185
51

5.303
1.189
544
670
287
533
207
59

5.744
1.225
722
698
416
642
212
124

5.936
1.263
745
728
431
686
217
131

Vraag 58
Wat zou het budgettaire effect per jaar zijn van een stapsgewijze afbouw
in 6, 8, 10 of 12 stappen van de inkomensafhankelijke combinatiekorting
(IACK) voor alle ouders in plaats van het huidige plan waarin de geboortedatum van kinderen van belang is voor het recht op deze korting?
Antwoord op vraag 58
De budgettaire effecten van een stapsgewijze afbouw in zes, acht en
dertien gelijke stappen staan in onderstaande tabel. Dit zijn de effecten
per jaar, in miljoenen en in prijsniveau 2025.
Deze effecten zijn ten opzichte van het huidige basispad waarin de IACK
geleidelijk wordt afgebouwd voor nieuwe gevallen. Structureel is de
opbrengst dan ook 0, omdat in beide situaties de IACK volledig is
afgeschaft. Incidenteel is er wel een opbrengst doordat het verlagen van
de IACK voor alle ouders sneller tot een opbrengst leidt dan het geleidelijk
afbouwen van de IACK voor nieuwe gevallen. Op basis van deze gegevens
leidt afbouwen in twaalf stappen tot een opbrengst van ongeveer
900 miljoen cumulatief. Bij tien stappen is de opbrengst ongeveer
1,8 miljard cumulatief.
Jaar

Budgettair
6 stappen

Budgettair
8 stappen

Budgettair
13 stappen

2024
2025
2026
2027
2028
2029
2030
2031
2032
2033
2034
2035
2036
2037
Struc

0
143
266
403
570
810
1.132
1.006
859
707
538
338
111
0
0

0
86
150
207
282
470
511
738
859
707
538
338
111
0
0

0
28
34
38
44
57
89
112
114
111
91
40
– 38
0
0

cumulatief

6.883

4.998

720

Voor het overzicht staat de cumulatieve opbrengst van de verschillende
varianten nog een keer samengevat in onderstaande tabel.

Cumulatieve opbrengsten
(in miljarden)

In 6 stappen

In 8 stappen

In 10 stappen

In 12 stappen

In 13 stappen

6,9

5,0

1,8

0,9

0,7

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

38

Vraag 59
Kan een overzicht worden gegeven van de bedragen die Nederland per
jaar heeft uitgegeven aan ontwikkelingssamenwerking en hoeveel
daarvan naar eerstejaars asielopvang is gegaan in de periode van 2012 tot
heden?
Antwoord op vraag 59
De volgende tabel toont de totale ODA-uitgaven en de uitgaven ten laste
van het ODA-budget aan de eerstejaars opvang van asielzoekers uit
ontwikkelingslanden. De derde kolom laat de verhouding hiertussen zien.
Voor 1992 werden uitgaven voor eerstejaarsopvang niet uit het
ODA-budget betaald. Over het jaar 1995 zijn er geen cijfers aangetroffen.
De totale indicatieve asieluitgaven geven de uitgaven aan migratie/
vreemdelingenzaken weer, inclusief de opvang van Oekraïense vluchtelingen (vanaf 2022). Voor de periode 1980–1987 zijn geen vergelijkbare
gegevens beschikbaar. Alle bedragen van voor 2001 zijn omgerekend van
gulden naar euro.
Jaar

Totaal
ODA-budget
in miljoen

Eerstejaars opvang asielzoekers in miljoen

Eerstejaars opvang asielzoekers als
percentage van totaal ODA-budget

Totale indicatieve asieluitgaven in miljoen1

1980
1981
1982
1983
1984
1985
1986
1987
1988
1989
1990
1991
1992
1993
1994
1995
1996
1997
1998
1999
2000
2001
2002
2003
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020
2021
2022
2023
2024

1.547
1.750
1.821
1.618
1.910
1.810
2.017
2.019
2.113
2.139
2.259
2.323
2.342
2.295
2.244
2.571
2.660
2.758
2.914
3.126
3.299
3.914
3.828
3.816
3.948
4.231
4.692
4.844
5.049
4.728
4.877
4.686
4.375
4.225
4.316
5.245
4.657
4.492
4.833
4.741
4.751
4.497
6.214
6.434
6.513

–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
87
143
62
Geen gegevens beschikbaar
54
65
65
122
176
173
88
154
95
76
89
92
174
243
257
346
264
281
705
1.195
392
741
487
441
493
345
899
1.186
1.338

–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
3,7%
6,2%
2,8%
Geen gegevens beschikbaar
2,0%
2,4%
2,2%
3,9%
5,3%
4,4%
2,3%
4,0%
2,4%
1,8%
1,9%
1,9%
3,4%
5,1%
5,3%
7,4%
6,0%
6,6%
16,3%
22,8%
8,4%
16,5%
10,1%
9,3%
10,4%
7,7%
14,5%
18,4%
20,5%

112
144
201
266
350
478
697
769
648
606
850
1.109
1.194
1.209
1.361
1.413
1.170
1.100
973
1.060
1.065
1.100
1.055
903
740
751
1.137
1.763
1.687
1.526
1.336
1.277
1.456
1.443
3.329
6.665
7.452

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

39

Jaar

Totaal
ODA-budget
in miljoen

Eerstejaars opvang asielzoekers in miljoen

Eerstejaars opvang asielzoekers als
percentage van totaal ODA-budget

Totale indicatieve asieluitgaven in miljoen1

2025
2026
2027

7.084
7.394
7.646

1.734
1.740
645

24,5%
23,5%
8,4%

4.480
4.502
2.094

1
Deze kolom betreft ter indicatie van de totale asieluitgaven de uitgaven aan migratie/vreemdelingenzaken. De cijfers van voor 2003 betreffen de
voorlopige standen uit Miljoenennota’s van het desbetreffende jaar, niet de uiteindelijke realisaties, en alleen de bedragen voor opvang en IND.
Voor de jaren 2003–2022 zijn de cijfers afkomstig uit jaarverslagen en vanaf 2023 uit de Begroting 2023 Justitie en Veiligheid en Voorjaarsnota 2023.
We vermelden dit omdat hieruit volgt dat de vergelijkbaarheid van de bedragen per jaar enige beperkingen kent.

Vraag 60
Kan een overzicht worden gegeven van de bedragen die Nederland de
komende jaren verwacht uit te geven aan ontwikkelingssamenwerking en
hoeveel daarvan naar verwachting naar eerstejaars asielopvang zal gaan?
Antwoord op vraag 60
Het Ministerie van Justitie en Veiligheid is verantwoordelijk voor de
opvang van asielzoekers. Er wordt geen registratie bijgehouden van de
totale kosten van eerstejaarsopvang van asielzoekers. Alleen de uitgaven
worden geregistreerd die gemaakt worden voor eerstejaarsopvang van
asielzoekers uit ontwikkelingslanden die op de lijst staan van het
Development Assistance Committee (DAC) van de OESO. Deze uitgaven
worden gedaan vanuit het ODA-budget.
In onderstaande tabel worden de totale uitgaven van het Ministerie van
Veiligheid en Justitie voor opvang via het Centraal Orgaan Opvang
Asielzoekers (COA) en NIDOS weergegeven. Dit gaat dus om asielzoekers
uit DAC-landen en niet DAC-landen, en om opvang tijdens en na het
eerste jaar. Dit bedrag is exclusief enkele andere uitgaven die worden
gemaakt in verband met de opvang van asielzoekers, zoals onderwijs,
rechtsbijstand, Vluchtelingen Werk Nederland en tolken. De bedragen
voor opvang van asielzoekers zijn exclusief die voor de opvang van
vluchtelingen uit Oekraïne.
In de tweede regel wordt vervolgens het totaalbedrag van de aan ODA
toegerekende eerstejaarsopvang van asielzoekers uit DAC-landen
gegeven:
x miljoen

2023

2024

2025

Totale uitgaven opvang via COA en NIDOS
Waarvan eerstejaars opvang asielzoekers uit
DAC-landen, gefinancierd uit ODA-budget

2.789

3.163

3.635

1.186

1.338

1.734

Het totale ODA-budget is hieronder weergegeven, uitgesplitst naar
eerstejaarsopvang en overige ODA-uitgaven:
x miljoen

2023

2024

2025

Totaal ODA-budget
Waarvan eerstejaarsopvang asiel
Waarvan overige ODA-uitgaven

6.434
1.186
5.218

6.513
1.338
5.144

7.084
1.734
5.320

Zoals toegezegd in het commissiedebat over humanitaire hulp van 11 mei
2023 zal de Minister voor BHOS de invulling per (sub)begrotingsartikel en
de gevolgen hiervan in de stukken voor Prinsjesdag inzichtelijk maken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

40

Vraag 61
Kan per begrotingsartikel van de BHOS-begroting worden uitgesplitst wat
voor invloed de inhoud van de Voorjaarsnota daarop heeft?
Antwoord op vraag 61
Een deel van de asieltegenvaller wordt opgevangen door de ruimte
binnen het bufferartikel (artikel 5.4) van de BHOS-begroting. De resterende benodigde dekking is bij Voorjaarsnota naar rato van de omvang
van de begrotingsartikelen technisch verdeeld over de beleidsartikelen
van de BHOS-begroting. Een en ander zal nader ingevuld worden binnen
het ODA-budget en waar nodig zullen herschikkingen plaatsvinden,
waarbij op voorhand geen categorieën uitgesloten worden. Uiteraard
speelt doelmatigheid een belangrijke rol bij de afweging. Zoals toegezegd
in het commissiedebat over humanitaire hulp van 11 mei 2023 zal de
Minister voor BHOS de invulling per (sub)begrotingsartikel en de
gevolgen hiervan in de stukken voor Prinsjesdag inzichtelijk maken.
Vraag 62
Moeten er als gevolg van de inhoud van de Voorjaarsnota programma’s
die vallen binnen de BHOS-begroting worden gestopt? Zo ja, welke en
onder welk beleidsartikel vallen deze?
Antwoord op vraag 62
Zie antwoord op vraag 61
Vraag 63
Klopt het dat met de middelen die het kabinet in deze Voorjaarsnota
beschikbaar stelt voor gemeenten, de financiële teruggang door de
afschaffing van de normeringssystematiek niet dempt?
Antwoord op vraag 63
Het klopt dat de fondsen vanaf 2026 lager zijn dan wanneer deze waren
geïndexeerd op basis van de huidige normeringssystematiek «trap-optrap-af». In het coalitieakkoord heeft het kabinet aangekondigd een
nieuwe financieringssystematiek voor medeoverheden voor de periode na
2025 uit te werken. Dit met als doel een stabiele(re) financiering en meer
autonomie voor medeoverheden. De normeringssystematiek «trap-optrap-of» kent een (te) hoge mate van instabiliteit en een beperkte
koppeling met de uitgavenontwikkeling bij gemeenten en provincies. Wel
blijft van belang dat er een goede balans is tussen opgaven, taken en
middelen. Als aanvulling op de nieuwe systematiek komt de 1,1 miljard
die reeds bij Miljoenennota 2023 beschikbaar is gesteld in 2026 voor
medeoverheden, vanaf 2027 structureel beschikbaar. Daarnaast worden
de fondsen vanaf 2027 geïndexeerd op basis van de ontwikkeling van het
bruto binnenlands product.
In het coalitieakkoord is opgenomen dat bij het uitwerken van een nieuwe
financieringssystematiek, de mogelijkheid voor een groter eigen belastinggebied wordt betrokken. De komende periode wordt het overleg met
de koepels (als vertegenwoordigers van de medeoverheden) voortgezet
om verder vorm te geven aan dit voornemen van het kabinet. Het kabinet
is ervan overtuigd dat gemeenten en provincies hiermee een stabiele,
solide en duurzame financiële basis wordt geboden.
Vraag 64
Kunt u in een meerjarig overzicht aangeven wat de omvang van het
Gemeente- en Provinciefonds (2024–2028) geweest zou zijn bij het
voortzetten van de «trap-op-trap-af»-systematiek en hoe die zich verhoudt
tot de omvang van de fondsen volgens de Voorjaarsnota? Welke
afzonderlijke maatregelen hebben geleid tot het verschil tussen de situatie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

41

zoals die zou zijn geweest bij voortzetting van de oude systematiek en de
nieuwe systematiek?
Antwoord op vraag 64
Tot en met 2025 wordt de trap-op-trap-af systematiek gehanteerd voor het
Gemeente- en Provinciefonds. Tot en met 2025 is de volumecomponent
van het accres voor het Gemeentefonds, in samenspraak met gemeenten,
vastgezet. Voor het Provinciefonds blijft de trap-op-trap-af wel gelden
voor 2025.
Vanaf 2026 is het accres sinds het coalitieakkoord niet meer gekoppeld
aan de rijksuitgaven via de trap-op-trap-af-systematiek. In de
Voorjaarsnota is opgenomen dat het accres met ingang van 2027 wordt
gekoppeld aan de bbp-ontwikkeling. Als aanvulling op de nieuwe
systematiek komt de 1,1 miljard die reeds bij Miljoenennota 2023
beschikbaar is gesteld in 2026 voor medeoverheden, vanaf 2027 structureel beschikbaar.
Per saldo zou het Gemeentefonds op basis van de huidig geraamde groei
van rijksuitgaven circa 1,9 miljard euro hoger zijn in 2026 en circa
2,7 miljard euro in 2027 t.o.v. de Voorjaarsnota als de koppeling met de
rijksuitgaven in deze jaren voorgezet zou worden. Voor het Provinciefonds
betreft dit per saldo circa 336 miljoen euro in 2026 en 408 miljoen euro in
2027 t.o.v. de Voorjaarsnota. Deze inschatting is op basis van de huidig
geraamde Rijksuitgaven.De ervaring uit het verleden is dat realisatie vaak
lager uitvalt.
Accres Gemeentefonds in miljoen

2023

2024

2025

2026

2027

Cumulatief accres Voorjaarsnota
Cumulatief accres o.b.v trap op trap af

2.946
2.946
0

5.673
5.673
0

8.214
8.214
0

7.391
10.323
– 2.932
1.000

8.440
12.315
– 3.875
1.000
150

0

0

0

– 1.932

– 2.725

Structureel miljard
Schatting bbp-indexatie Voorjaarsnota
Verschil

Accres Provinciefonds in miljoen

2023

2024

2025

2026

2027

Cumulatief accres Voorjaarsnota
Cumulatief accres o.b.v trap op trap af

278
278
0

566
566
0

759
759
0

497
933
– 436
100

577
1.100
– 523
100
15

0

0

0

– 336

– 408

Structureel 100 miljoen
Schatting bbp-indexatie Voorjaarsnota
Verschil

Vraag 65
Heeft u bestuurlijk overlegd met de medeoverheden over de in de
Voorjaarsnota geschetste nieuwe normering van de fondsen vanaf 2027
op basis van een gemiddelde bbp-groei? Zo ja, kunt u aangeven hoe deze
normeringssystematiek vanaf 2027 wordt beoordeeld door de koepels?
Antwoord op vraag 65
De fondsbeheerders hebben regelmatig bestuurlijk overleg met de
koepels die de medeoverheden vertegenwoordigen (VNG, IPO) over de
financiële verhoudingen en meer specifiek de normeringssystematiek.
Tijdens deze bestuurlijke overleggen is in aanloop naar de voorjaarsnotabesluitvorming gesproken over een eventuele indexering op basis van de
ontwikkeling van het bruto binnenlands product.
Het is aan de koepels om te verwoorden hoe zij de nieuwe normeringssystematiek beoordelen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

42

Vraag 66
Welk uitvoeringsplan en tijdspad geldt voor de verruiming van het lokale
belastinggebied? Hoe wordt daarbij omgegaan met de mogelijkheid om
dit te realiseren met een gelijkblijvende lastendruk voor inwoners en
bedrijven (advies Rinnooy Kan)?
Antwoord op vraag 66
In het coalitieakkoord is opgenomen dat bij het uitwerken van een nieuwe
financieringssystematiek, de mogelijkheid voor een groter eigen belastinggebied wordt betrokken. De komende periode wordt het overleg met
de koepels (als vertegenwoordigers van de medeoverheden) voortgezet
om verder vorm te geven aan dit voornemen van het kabinet, waarbij ook
aandacht zal zijn voor effecten op de lastenontwikkeling. Het tijdpad en de
wijze waarop invoering kan plaatsvinden vormen onderdeel van de
gesprekken. Op gemeentelijk niveau wordt in samenspraak met de VNG
bekeken welke mogelijkheden er zijn qua modernisering en uitbreiding
van het belastinggebied, waarbij op basis van de uitkomsten een
eventueel wetgevingstraject in gang wordt gezet.
Bij het provinciaal belastinggebied wordt in 2030 een systeem van Betalen
Naar Gebruik (BNG) ingevoerd. De opcenten op de motorrijtuigenbelasting (mrb) in huidige vorm (belasting op autobezit) komt dan te
vervallen, waardoor in 2030 de noodzaak voor een alternatief belastinggebied (opcenten op betalen naar gebruik of een geheel nieuwe belastingmiddel) ontstaat. Er wordt in samenspraak met het IPO bezien welk
alternatief belastinggebied wenselijk is ter vervanging van het huidige.
Vraag 67
Is er afstemming geweest en overeenstemming bereikt met de Vereniging
Nederlandse Gemeenten (VNG) over de hoogte van het accres van het
gemeentefonds en hoe die zich verhoudt tot de uitvoerbaarheid van de
afgesloten akkoorden?
Antwoord op vraag 67
De fondsbeheerders hebben regelmatig bestuurlijk overleg met de
koepels die de medeoverheden vertegenwoordigen (VNG, IPO) over de
financiële verhoudingen en meer specifiek de normeringssystematiek.
Tijdens deze bestuurlijke overleggen is in aanloop naar de voorjaarsnotabesluitvorming gesproken over een eventuele indexering op basis van het
bbp. Het is aan de koepels om te verwoorden hoe zij de nieuwe normeringssystematiek beoordelen. De balans tussen taken, middelen en
uitvoeringscapaciteit, waaronder die van gesloten akkoorden is daarbij
een blijvend onderwerp van gesprek.
Vraag 68
Kunt u, gelet op het feit dat het kabinet de oploop van de opschalingskorting voor gemeenten tot 975 miljoen euro vanaf 2026 handhaaft,
aangeven hoe gemeenten invulling kunnen geven aan deze (niet
taakgebonden) korting tegen de achtergrond van de maatschappelijke
opgaven?
Antwoord op vraag 68
In het coalitieakkoord is opgenomen dat de oploop van de opschalingskorting deze kabinetsperiode wordt geschrapt (tot en met 2025).
Daarnaast zijn er deze kabinetsperiode aanvullende middelen beschikbaar
voor urgente maatschappelijke opgaven zoals klimaatbeleid en jeugdzorg.
Vanaf 2027 wordt er structureel 1,1 miljard toegevoegd en worden de
fondsen voor gemeenten en provincies geïndexeerd op basis van het bbp.
De financiële ruimte van gemeenten en provincies voor de uitgavenontwikkeling wordt structureel middels deze koppeling vormgegeven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

43

Vraag 69
Kunt u aangeven op welke wijze de start met gordelroosvaccinatie in 2024
is gebudgetteerd indachtig het verzoek van de Kamer (Kamerstuk 25 295,
nr. 83)?
Antwoord op vraag 69
In de Voorjaarsnota en bijbehorende eerste suppletoire begroting van
VWS 2023 is er geen budget beschikbaar gesteld voor het programmatisch aanbieden van gordelroosvaccinatie. Er is op dit moment binnen
artikel 1 van de begroting van VWS, waar deze uitgaven onder vallen,
geen ruimte voor deze uitgaven.
Vraag 70
Indien dit hier of elders is gebudgetteerd, kunt u aangeven op welke wijze
en welk moment de vaccinatie van start gaat? Indien dit niet is gebudgetteerd, op grond van welke overweging is dit gedaan en welke budgettaire
overwegingen liggen daaraan ten grondslag?
Antwoord op vraag 70
Het programmatisch aanbieden van gordelroosvaccinatie vergt een
omvangrijke extra investering. Afhankelijk van de doelgroep die gevaccineerd wordt door middel van een inhaalcampagne zijn deze kosten naar
schatting jaarlijks 80 tot 200 miljoen euro in de eerste vijf jaren en daarna
structureel 40 miljoen euro. In de Voorjaarsnota en bijbehorende eerste
suppletoire begroting van VWS is er geen financiële dekking voorzien
voor het programmatisch aanbieden van gordelroosvaccinatie. Er is op dit
moment binnen artikel 1 van de begroting van VWS geen ruimte voor dit
(nieuwe) beleid.
Vraag 71
Waarom is er geen heldere overzichtelijke inhoudsopgave bij de
Voorjaarsnota?
Antwoord op vraag 71
Conform de opzet van de Voorjaarsnota 2022 is gekozen om ook dit jaar
de inhoudsopgave in de inleiding te verwerken (zie leeswijzer op p 3–4).
Vraag 72
Kunt u per koopkrachtmaatregel een inschatting geven van een sleuteltabel in effect op armoede, kinderarmoede en collectieve lasten/uitgaven
in 2024 van de volgende maatregelen: verhogen zorgtoeslag (per 100
euro/jaar), verhogen huurtoeslag (per 100 euro/jaar), verhogen kindgebonden budget (per 100 euro/jaar), verlagen box 1-basistarief (per
0,1 %punt), continueren van het prijsplafond, kinderbijslag (per 100
euro/jaar), gekoppelde verhoging van het wettelijk minimumloon (WML)
(per %punt), verhogen belastingvermindering energiebelasting (per 100
euro/jaar) en het verlagen btw op groente en fruit naar nul %?
Antwoord op vraag 72
Een inschatting van het effect op armoede kan in de rekenmethode voor
de armoedecijfers alleen worden gemaakt bij maatregelen die effect
hebben op het inkomen van huishoudens. De armoederaming van het
CPB kijkt net als de koopkrachtraming naar de ontwikkeling van
besteedbare inkomens, waarbij de armoederaming aangeeft of mensen in
een bepaald jaar boven of onder de armoedegrens zitten. Het besteedbaar
inkomen wordt daarbij vergeleken met een bedrag dat nodig is voor
noodzakelijke uitgaven (de armoedegrens). De armoedegrens wordt
jaarlijks geïndexeerd op basis van de inflatie en het vijfjaarsgemiddelde

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

44

van de reële groei van uitgaven aan basisbestedingen9. Het kabinet kan
daarom geen goede inschatting maken van het effect op de armoedecijfers van de belastingvermindering energiebelasting en verlaging van de
btw op groente en fruit.
Voor de reductie van kinderarmoede is de verhoging van de bedragen
vanaf kind 2 in het kindgebonden budget met 100 euro relatief het meest
effectief (–1,6% bij ca. 100 miljoen euro). Bij armoede in personen is de
verhoging van de huurtoeslag met 100 euro relatief het meest effectief.
De effectiviteit van maatregelen is niet lineair, de effectiviteit van
maatregelen kan wijzigen bij andere budgettaire effecten. In deze
berekening is niet gekeken naar werkgelegenheidseffecten, een breder
overzicht van de effectiviteit voor (kinder)armoedereductie en werkgelegenheidseffecten is te vinden in Kansrijk armoedebeleid (2020)10 en
Goderis en Vlekke (2023)11.
Maatregel

Effect op
kinderarmoede

Effect op
armoede

Budgettair effect

– 1,2%
– 1,0%
– 1,0%
– 1,6%
– 0,5%
– 0,4%
– 2,7%
– 1,0%

– 1,6%
– 1,2%
– 0,4%
– 0,6%
– 0,2%
– 0,4%
– 1,1%
– 1,4%

500
150
100
100
50
450
300
600

Verhogen zorgtoeslag met € 100
Verhogen huurtoeslag met € 100
Verhogen bedrag kind 1 kindgebonden budget met € 100
Verhogen bedragen vanaf kind 2 kindgebonden budget met € 100
Verhogen ALO1-kop kindgebonden budget met € 100
Verlagen TES met 0,1%-punt
Verhogen basisbedrag kinderbijslag (12–17 jaar) met € 100
Gekoppelde verhoging van het WML met 1%
1

Alleenstaande ouderkop

Bron: Berekeningen SZW t.o.v. basispad 2024. Budgettair effect afgerond op 50 miljoen euro.

Vraag 73
Wat is de financiële omvang van de impact van de energieprijzen op de
OV-sector?
Antwoord op vraag 73
Het Ministerie van IenW heeft op basis van bedrijfsvertrouwelijke
gegevens een inschatting kunnen maken van de financiële omvang. Er is
hierbij geen sprake van een volledig overzicht, omdat alleen concessies
waar mogelijk sprake was van een ongedekt tekort hebben meegewerkt
aan de verkenning. Voor deze concessies is vastgesteld dat het effect op
het OV-aanbod beperkt is. Deze aanname geldt logischerwijs ook voor
concessies die geen gegevens hebben aangeleverd over een tekort naar
aanleiding van de gestegen energieprijzen. Omdat er geen volledig
overzicht is en vanwege de bedrijfsvertrouwelijkheid van de informatie
zijn er geen exacte cijfers openbaar van de financiële impact van de
energieprijzen op de OV-sector.
Gezien deze uitkomst en het knellende financiële kader is geconcludeerd
dat een energiecompensatie (boven op de transitievergoeding) niet
haalbaar is. De Kamer is op 21 april hier per brief over geïnformeerd.12

9

CPB (2022). Ramingsmethodiek armoederaming.
CPB/SCP (2020). Kansrijk armoedebeleid.
11
B. Goderis, M. Vlekke (2023). Tax and Benefit Policies to Reduce Poverty in the Netherlands: A
Microsimulation Analysis. International Journal of Microsimulation. 16(1). 108–133. DOI:
10.34196/IJM.00277
12
Kamerstuk 23 645, nr. 801.
10

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

45

Vraag 74
Waarom worden de vervoerbedrijven niet gecompenseerd voor de
stijging van de energieprijzen, terwijl alle andere sectoren die veel energie
gebruiken wel een compensatie ontvangen?
Antwoord op vraag 74
Het Ministerie van IenW heeft op basis van bedrijfsvertrouwelijke
gegevens een inschatting kunnen maken van de financiële omvang. Er is
hierbij geen sprake van een volledig overzicht, omdat alleen concessies
waar mogelijk sprake was van een ongedekt tekort hebben meegewerkt
aan de verkenning. Voor deze concessies is vastgesteld dat het effect op
het OV-aanbod beperkt is. Deze aanname geldt logischerwijs ook voor
concessies die geen gegevens hebben aangeleverd over een tekort naar
aanleiding van de gestegen energieprijzen. Omdat er geen volledig
overzicht is en vanwege de bedrijfsvertrouwelijkheid van de informatie
zijn er geen exacte cijfers openbaar van de financiële impact van de
energieprijzen op de OV-sector.
Gezien deze uitkomst en het knellende financiële kader is geconcludeerd
dat een energiecompensatie (boven op de transitievergoeding) niet
haalbaar is. De Kamer is op 21 april hier per brief over geïnformeerd.13
Vraag 75
Kunt u aangeven wat de verwachte tarief-ontwikkeling in het regionaal
openbaar vervoer (OV) in 2024 zal zijn na de tarief stijgingen van 2023?
Antwoord op vraag 75
De tarieven voor het vervoersbewijzen in het regionaal openbaar vervoer
worden jaarlijks geïndexeerd aan de hand van de Landelijke Tariefindex
(LTI). De LTI wordt berekend op basis van verschillende factoren, zoals de
inflatie, de landelijke ontwikkeling van de lonen en de ontwikkeling van de
brandstofprijzen. Voor 2024 wordt door de regionale OV-sector een
verhoging van 11,3% voorzien. Het is aan de verantwoordelijke decentrale
overheden om te bepalen of zij de geadviseerde indexatie overnemen bij
het bepalen van de tarieven van vervoersbewijzen voor 2024.
Vraag 76
Kunt u aangeven waarom er in het Klimaatfonds wel extra middelen zijn
vrijgemaakt voor elektrische auto’s maar niet voor openbaar vervoer,
terwijl openbaar vervoer (samen met fiets) wel genoemd wordt als vorm
van schone mobiliteit en gezien de neergang waar het openbaar vervoer
voor staat nu er geen geld beschikbaar wordt gesteld voor urgente
OV-vraagstukken?
Antwoord op vraag 76
Maatregelen in het Openbaar Vervoer (OV) zijn uiteraard van belang, maar
nu niet in dit pakket opgenomen. Uiteraard geldt dat het OV bijdraagt aan
het realiseren van klimaatdoelstellingen. In dit pakket zijn wel maatregelen
opgenomen die OV gebruik indirect stimuleren. Zo worden werkgevers
geprikkeld om zowel voor zakelijk rijden als woonwerk-verkeer het
gebruiken van Elektrisch Vervoer, OV, of de fiets te stimuleren. Via het
Meerjarenprogramma Infrastructuur, Ruimte en Transport en het
Mobiliteitsfonds wordt wel direct geld vrij gemaakt voor investeringen in
infrastructuur voor het openbaar vervoer. Zo is afgelopen jaar besloten tot
investeringen door IenW in het OV, voor het ontsluiten van nieuwe
woningen. Op dit moment werkt het kabinet aan de realisatie van de
plannen.

13

Kamerstuk 23 645, nr. 801.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

46

Vraag 77
Hoeveel gaat een verhoging van verkeersboetes de Staat naar
verwachting opleveren?
Antwoord op vraag 77
De beleidsmatige verhoging van de boetetarieven met 10% levert een
opwaartse bijstelling van de ontvangstenraming van boetes en transacties
op van structureel circa 65 miljoen euro. De bijstelling is weergegeven in
de onderstaande tabel. De beleidsmatige verhoging van de boeteontvangsten maken deel uit van de rijksbrede dekkingsopgave, die is
opgenomen in de Verticale Toelichting JenV op p. 73 en tekstueel is
toegelicht op pagina 75.
(in mln, + is saldobelastend)

2023

Ophoging boetetarieven 10%

2024

2025

2026

2027

2028

– 48,3

– 50,5

– 60,2

– 63,2

– 65,0

Vraag 78
Worden er ook gelden beschikbaar gehouden voor klimaatadaptatie die
nodig is om het liggende spoor in Nederland waar nodig te onderhouden?
Antwoord op vraag 78
Onderhoud van het spoor specifiek is geen onderdeel van het pakket aan
additionele klimaatmaatregelen dat het kabinet bij de Voorjaarsnota heeft
gepresenteerd. Het pakket aan additionele klimaatmaatregelen is gericht
op emissiereductie en niet op klimaatadaptatie. Het Ministerie van
Infrastructuur en Waterstaat werkt in den brede aan klimaatadaptatie.
Hierover wordt uw Kamer op de hoogte gehouden.
Met betrekking tot onderhoud spoor, heeft het kabinet in het coalitieakkoord structureel meer budget voor instandhouding beschikbaar gemaakt.
Volgend jaar zal, net zoals dit jaar is gebeurd voor de netwerken die RWS
beheert, een nieuw basiskwaliteitsniveau voor het hoofdspoornetwerk
worden vastgesteld vanaf 2026. De Kamer wordt volgend jaar over het
nieuwe basiskwaliteitsniveau geïnformeerd, inclusief de financiële
consequenties.
Vraag 79
Kunt u een compleet overzicht geven van alle tegenvallers boven
één miljard euro? Kunt u tevens een overzicht geven van hoe en tot welk
jaar deze zijn gedekt?
Antwoord op vraag 79
Hieronder vindt u een overzicht van de tegenvallers boven de één miljard
euro bij de uitgaven.
Dit zijn de tegenvallers bij asiel en rente. In de reeks van asiel is de
ODA-bijdrage conform gebruikelijke systematiek gedekt. De tegenvaller
op de rente is groter dan de dekkingsopgave. In tabel 8 van de
Voorjaarsnota wordt toegelicht hoe dit volgt uit de begrotingsregels.
De dekking is gevonden in de optelsom van 70 maatregelen. Zie voor een
uitgebreide toelichting de beantwoording van vraag 9.
Volledigheidshalve wordt opgemerkt dat bij het energiepakket ook sprake
is van een tegenvaller bij de ontvangsten van de gasbaten. Het totaaloverzicht van de dekkingsopgave energiepakket is opgenomen in het
antwoord op vraag 184, 252 en 324.
Bedragen in miljoenen euro

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Justitie en Veiligheid

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

47

Bedragen in miljoenen euro

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Asiel
w.v. asiel excl. ODA-bijdrage
w.v. ODA-bijdrage
Financiën
Rente
w.v. onderdeel van de dekkingsopgave
w.v. geen onderdeel van de dekkingsopgave

1.677
1.119
559

2.056
1.349
706

2.555
1.452
1.103

2.454
1.351
1.103

–
–
–

–
–
–

1.446
1.446

2.885
2.885

3.285
2.538
747

4.459
2.538
1.921

5.928
2.538
3.390

7.388
2.538
4.850

Vraag 80
Kunt u een overzicht geven van alle bezuinigingen inclusief de bijbehorende bedragen?
Antwoord op vraag 80
De tabel bij vraag 9 bevat een overzicht van alle bezuinigingen voor de
rijksbrede dekkingsopgave. Onder de tabel wordt elke maatregel
toegelicht.
Vraag 81
Op welke wijze is het bedrag van 11,5 miljard euro voor wat betreft de
overschrijding totale uitgavenplafond gedekt (graag per onderdeel
uitsplitsen)?
Antwoord op vraag 81
Onderstaande tabel laat zien hoe de overschrijding van 11,5 miljard in
2023 gedekt is.
Ten eerste was er bij Miljoenennota 2023 reeds een overschrijding, deze
was gedekt vanuit onderschrijdingen in het lastenkader. Deze reeks wordt
dus in mindering gebracht op de reeks bij Voorjaarsnota. Daarnaast is
5,5 miljard euro bij het energiepakket gedekt vanuit het niet door laten
gaan van de verlaging van de energiebelasting, dus aan de lastenkant.
Ook dit moet in mindering worden gebracht op de overschrijding.
De resterende 4,3 miljard euro wordt uit de latere jaren van de kabinetsperiode gedekt.
Tabel X: Overschrijding totaalplafondtoets

Overschrijding bij Voorjaarsnota
af: overschrijding reeds bij Miljoenennota
af: dekking inkomstenkant (energiebelasting)
Totaal na besluitvorming

2023

2024

2025

11,5
1,6
5,5
4,3

– 0,9
0,7

– 0,8
2,1

– 1,6

– 2,9

Vraag 82
Hoeveel geeft het kabinet in totaal uit aan klimaat t/m 2027?
Antwoord op vraag 82
In de EZK-begroting 2023 is op p. 154–157 een overzicht opgenomen van
de klimaatuitgaven van de bij het Klimaatakkoord betrokken departementen. In de periode 2023–2027 is er volgens dit overzicht in totaal
33,2 miljard euro aan klimaatbudgetten beschikbaar. Bij Voorjaarsnota
2023 is van het voor de SDE, SDE+ en SDE++ beschikbare budget
5 miljard euro afgehaald ter dekking van de rijksbrede problematiek
(waaronder de uitgaven voor het prijsplafond). Bij de Voorjaarsnota 2023
is besloten om een additioneel bedrag van € 2,5 mld. van de
SDE-middelen in te zetten voor klimaatmaatregelen (dit wordt budgettair
verwerking in de Miljoenennota 2024).
In bovenstaande is het klimaatpakket dat is gepresenteerd in de VJN 2023
niet meegenomen. Dat pakket moet nog budgettair verwerkt worden. Het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

48

klimaatpakket van dit voorjaar betreft een totaalbedrag van circa
28 miljard euro voor de periode 2023 t/m 2030.
Cumulatief 2023 t/m 2027 (in € miljard)
Totaaloverzicht ontwerpbegroting EZK 2023 (tabel 48)
SDE Energiepakket (Voorjaarsnota)
SDE Klimaatfonds (Voorjaarsnota)
Subtotaal
Klimaatpakket voorjaar

33,2
–5
– 2,5
25,7
28 (2023 t/m 2030)

Totaal

53,7

Op dit moment is er geen actueel integraal overzicht van klimaatuitgaven
van alle departementale begrotingen. Dit totaaloverzicht wordt opnieuw
gepresenteerd in de EZK-begroting 2024.
Vraag 83
Kunt u een overzicht van alle lastenverzwaringen t/m 2027 en dit
uitsplitsen in burgers en bedrijven?
Antwoord op vraag 83
Dit voorjaar heeft geen definitieve lastenbesluitvorming plaatsgevonden.
Onderstaande tabel geeft de lastenontwikkeling weer van beleid van het
huidige kabinet en voorgaande kabinetten, uitgesplitst naar burgers,
bedrijven en buitenland. De lastentabel uit paragraaf 5.1 Inkomstenkader
besluitvorming is hier niet in opgenomen want is nog niet definitief. De
lastentabel uit paragraaf 5.2 Inkomstenkader budgettaire verwerking
najaar 2022 is wel in onderstaande tabel opgenomen.
De individuele maatregelen zijn terug te vinden in de Voorjaarsnota en
voorgaande budgettaire nota’s. De beleidsmatige lastenontwikkeling
(BLO) wordt na definitieve lastenbesluitvorming in augustus geactualiseerd en opgenomen in de Miljoenennota 2024.
In grote lijnen komt onderstaande BLO overeen met die uit de Miljoenennota 2023 (MN23). De belangrijkste verschillen treden op in 2022 en
2023. Na de MN23 is besloten tot invoering van een solidariteitsbijdrage
die betrekking heeft op 2022 (+3,3 miljard) en het invoeren van het
prijsplafond (uitgavenkant), waardoor de voorgenomen verlaging van de
energiebelasting in 2023 teruggedraaid werd (+5,3 miljard).
Beleidsmatige lastenontwikkeling (BLO) in € miljard
Standen t.o.v. 2021; – is saldoverslechtering

2022

2023

2024

2025

2026

2027

BLO totaal
w.v. burgers
w.v. bedrijven
w.v. buitenland

3,2
– 2,8
6,0
0,0

7,2
– 0,5
7,5
0,2

11,6
1,9
9,5
0,2

14,9
4,2
10,5
0,2

16,6
5,6
10,8
0,2

17,0
6,1
10,7
0,2

Vraag 84
Kunt u aangeven op welke wijze het eigen risico vanaf 2024 wordt
verhoogd?
Antwoord op vraag 84
Het kabinet heeft het eigen risico bevroren tot en met 2025. Dit betekent
dat het eigen risico 385 euro blijft in 2024 en in 2025. Vanaf 2026 geldt de
reguliere systematiek dat het eigen risico jaarlijks wordt geïndexeerd.
Vraag 85
Kunt u een totaaloverzicht geven van hoeveel geld er al is besteed uit het
Mobiliteits-, Defensiematerieelbegrotings-, Delta-, Klimaat- en Transitie-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

49

fonds (graag per fonds uitsplitsen)? Kunt u tevens per fonds aangeven
hoeveel er nog te besteden valt?
Antwoord op 85
Een begrotingsfonds is een onderdeel van de Rijksbegroting voor
afzonderlijk beheer van bepaalde ontvangsten en uitgaven voor een
bepaald doel. Hiervoor kan een totaalbedrag worden vastgesteld, zoals in
het geval van het Klimaatfonds en Transitiefonds is gedaan. Onderstaande
tabel geeft een overzicht van het oorspronkelijk beschikbaar gestelde geld,
wat er reeds besteed is, en het resterende beschikbare bedrag.
(bedragen in € mld.)

Oorspronkelijk
beschikbaar
gesteld

Totaalbedrag
besteed

Gereserveerd op
het fonds

Resterend
beschikbaar

Toelichting

Klimaatfonds

35

4

30

1

Zie ook het antwoord op
vraag 194.

Transitiefonds (t/m 2035)

25

3,2

0

21,8

Het Mobiliteitsfonds (MF), Defensiematerieelbegrotingsfonds (DMF) en
Deltafonds (DF) worden, net zoals reguliere beleidsbegrotingen, jaarlijks
geëxtrapoleerd en zijn oneindig. Daardoor hebben deze fondsen geen
totaal of resterend beschikbaar budget. De begrote uitgaven van het MF,
DMF en DF zijn voor de jaren 2023–2028 als volgt:
(bedragen in € mld.)
Mobiliteitsfonds
Defensiematerieelfonds
Deltafonds

2023

2024

2025

2026

2027

2028

8,7
6,2
2,0

17,8
10,7
1,7

9,7
10,6
1,8

9,5
10,5
2,0

9,0
10,3
1,8

9,5
9,9
1,7

Vraag 86
Wat is de som van alle tegenvallers bij elkaar? Kunt u de grootste
tegenvallers noemen met de bijbehorende bedragen? Kunt u hetzelfde
doen voor de meevallers?
Antwoord op vraag 86
Hieronder vindt u een overzicht van de mee-en tegenvallers op de
generale dossiers en bij de departementen die onderdeel zijn van het
rijksbrede beeld. In het antwoord op vraag 79 wordt toegelicht dat de
tegenvaller op de rente groter is dan de dekkingsopgave. In onderstaande
tabel wordt zichtbaar welk deel van de rente onderdeel is van de
dekkingsopgave.
Bedragen in miljoenen euro

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Generale dossiers
Rente
Rente studiefinanciering
Vrijval reservering TenneT
Dividenden
Boeten en transacties
Afpakken
EU-afdrachten
Herstel en Veerkrachtplan
HGIS
Accres

1.173
1.446
–8
–
– 50
151
–
– 398
23
– 35
43

134
2.885
– 142
– 2.422
243
199
–
– 721
126
– 67
32

581
2.538
– 256
– 1.458
107
202
–
– 86
– 362
– 103
–3

1.831
2.538
– 248
–
156
80
– 29
– 35
– 529
– 103
–

2.274
2.538
– 247
–
190
32
– 29
– 108
–
– 103
–

1.035
2.538
– 246
– 1.270
185
10
– 29
– 50
–
– 103
–

403

243

26

– 178

– 168

– 25

403
299
299

243
418
418

26
406
406

– 178
147
147

– 168
–
–

– 25
–
–

Economische Zaken en Klimaat
Tegenvaller raming schade en
herstel Groningen
Financiën
Toeslagen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

50

Bedragen in miljoenen euro

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Justitie en Veiligheid
Tegenvaller asiel
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
Per saldo meevallers
Sociale Zaken en Werkgelegenheid
Per saldo meevallers
Volksgezondheid, Welzijn en
Sport
Per saldo beeld (mee- en
tegenvallers)

1.119
1.119

1.349
1.349

1.452
1.452

1.351
1.351

–

–

102
102

– 100
– 100

– 165
– 165

– 260
– 260

– 328
– 328

– 441
– 441

– 477
– 477

– 292
– 292

– 336
– 336

– 340
– 340

– 384
– 384

– 396
– 396

153

410

243

–7

0

– 55

153

410

243

–7

0

– 55

Saldo generale dossiers

1.173

134

581

1.831

2.274

1.035

Saldo mee- en tegenvallers

1.589

2.028

1.627

714

– 880

– 917

Vraag 87
Wat is de meest actuele reeks behorend bij het doorzetten van de
afschaffing van de IACK in 2025?
Antwoord op vraag 87
Onderstaande tabel geeft de jaarlijkse opbrengst van de afschaffing van
de IACK zoals deze is opgenomen in het Belastingplan 2023.
Jaar

Opbrengst (mln.)

2025
2026
2027
2028
2029
2030
2031
2032
2033
2034
2035
2036
2037
tructureel

62
171
288
409
523
640
766
913
1.065
1.234
1.434
1.661
1.772
1.772

Vraag 88
Waarom zijn de bedragen behorend bij het afschaffen van STAP anders in
tabel 9 dan in tabel 50?
Antwoord op vraag 88
Subsidieregelingen op de SZW-begroting vallen onder het plafond
Rijksbegroting. Een deel van de maatregel op scholingssubsidie STAP is
per abuis op het plafond Sociale Zekerheid geboekt.
Daardoor is de afschaffing van de scholingssubsidie STAP deels zichtbaar
in tabel 9 plafondtoets Sociale Zekerheid (zie hieronder de verwerking in
de Voorjaarsnota). Bij Miljoenennota wordt dit hersteld. De totale reeks
komt dan terug onder plafond Rijksbegroting.
Verwerking van afschaffen Scholingssubsidie STAP in Voorjaarsnota ’23
In mln. Euro

Tabel in Voorjaarjaarsnota ’23

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Plafond Rijksbegroting

Tabel 8 (onderdeel van) regel
48

0,0

– 305,6

– 305,4

– 320,3

– 258,2

– 78,7

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

51

In mln. Euro

Tabel in Voorjaarjaarsnota ’23

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Tabel 9 regel 20

0,0

– 24,4

– 24,6

– 24,7

– 21,3

– 138,3

Tabel 50

0,0

– 330,0

– 330,0

– 345,0

– 279,5

– 217,0

Plafond Sociale Zekerheid
(foutief)
Totaal

Vraag 89
Welk deel van de loon- en prijsbijstelling op SZW-terrein is uitgekeerd?
Antwoord op vraag 89
Bij de Voorjaarsnota is alle loon- en prijsbijstelling conform de reguliere
systematiek aan SZW uitgekeerd. In 2023 gaat dit om 271 miljoen euro
aan loon- en prijsbijstelling op de begroting van SZW. Dit bedrag is
exclusief de LPO die SZW ontvangt over middelen die gereserveerd zijn
op de Aanvullende Post.
In miljoenen euro

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Loon en prijsbijstelling begroting SZW1

271

288

295

287

267

253

1

Exclusief LPO uitgekeerd over reeks op de aanvullende post.

Vraag 90
Is er een envelop met geld uitgetrokken voor de koopkrachtbesluitvorming in augustus?
Antwoord op vraag 90
Vanwege de integrale afweging die in augustus wordt gemaakt, kan er
niet worden vooruitgelopen op de specifieke budgettaire invulling van de
besluitvorming. Er is op dit moment geen specifieke envelop uitgetrokken.
Vraag 91
Hoeveel kost het doortrekken van de maatregel met betrekking tot het
verhogen van de zorgtoeslag die vorig jaar is genomen?
Antwoord op vraag 91
Het verhogen van de zorgtoeslag met een gelijk bedrag als in 2023 (circa
400 euro per jaar) kost 2,1 miljard euro extra uitgaven aan zorgtoeslag.
Vraag 92
Kunt u een actualisatie geven van wat het doortrekken van het incidentele
koopkrachtpakket dat vorig jaar is genomen betekent?
Antwoord op vraag 92
In 2023 heeft het kabinet een aantal incidentele maatregelen genomen om
huishoudens gericht te ondersteunen. Onderstaande maatregelen lopen
af (of worden afgebouwd) per 2024:
– Het prijsplafond voor energie inclusief het prijsplafond voor Caribisch
Nederland;
– De gemeentelijke energietoeslag (van 1.300 euro);
– De eenmalige verhoging van de zorgtoeslag met 412 euro;
– Het verhogen beurs van de beurs voor uitwonende studenten;
– De intensivering van het isolatieprogramma;
– Het verlagen brandstofaccijns;
– Een deel van de verhoging van het kindgebonden budget wordt
teruggedraaid tussen 2024 en 2028.
De kosten om deze maatregelen in 2024 te verlengen (per maatregel) zijn
opgenomen in de onderstaande tabel. Hierbij dient te worden opgemerkt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

52

dat de kosten van het prijsplafond en de tijdelijke tegemoetkoming voor
blokaansluitingen volledig afhankelijk zijn van de energieprijzen en het
verbruik. Dit hangt af van de specifieke marktomstandigheden die zich in
2024 zouden voordoen. Het kabinet heeft hiervoor geen scenario’s
doorgerekend. Onderstaande inschatting van de kosten is er vanuit
gaande dat de marktomstandigheden vergelijkbaar zijn met die uit 2023.
Maatregel

Kosten verlenging maatregel in 2024

Prijsplafond met prijzen en verbruiksgrenzen van 2023 inclusief prijsplafond voor Caribisch Nederland

4 miljard

Tijdelijke tegemoetkoming blokaansluitingen

862 miljoen

Energietoeslag van 1.300 euro

1,4 miljard

Verhoging zorgtoeslag met 412 euro

2,1 miljard

Verhogen beurs uitwonende studenten met ongeveer 165 euro per maand

0,5 miljard1

Intensivering Nationaal Isolatieprogramma

02

Verlagen brandstofaccijns zodat de tarieven gelijk blijven aan de tarieven in de twee helft van 2023

1,2 miljard

Uitstellen afbouw verhoging kindgebonden budget tot 2025

0,2 miljard3

1
De basisbeurs wordt in veel gevallen verstrekt als een prestatiebeurs en pas bij het behalen van het diploma omgezet naar een gift. Hierdoor valt
het grootste deel van de uitgaven in latere jaren. Van de 500 miljoen valt naar verwachting ongeveer 12 miljoen in begrotingsjaar 2024.
2
Voor de intensivering van het Nationaal Isolatieprogramma is in het incidentele koopkrachtpakket reeds 150 miljoen gereserveerd in 2024.
3
Hierbij is aangenomen dat de afbouwstap per 2024 met één jaar wordt uitgesteld. In dit geval treedt per 2025 zowel de reeds geplande
afbouwstap als de op dit moment geplande afbouwstap per 2024 op.

In de beantwoording van vraag 72 vindt u een doorrekening van de
effectiviteit van verschillende maatregelen voor de reductie van
(kinder)armoede.
Vraag 93
Hoe hoog is de Aof-premie dit jaar en volgend jaar? Wat is de verlaging
van de Aof-premie volgend jaar als gevolg van de inzet van de
LIV-middelen? Hoe veel additioneel arbeidsaanbod levert dit op?
Antwoord op vraag 93
De Aof-premie heeft sinds 2022 twee tarieven, een tarief voor kleine
bedrijven (tot 25 maal de gemiddelde loonsom van een werknemer) en
een tarief voor grotere bedrijven. In 2023 is het tarief voor kleine bedrijven
5,82% en voor grotere bedrijven 7,11%.
Het tarief voor 2024 is nog niet bekend. Dat zal worden vastgesteld na het
afronden van de augustusbesluitvorming en het vaststellen van de
Whk-premie door UWV voor 2024. Er is al wel tot een aantal veranderingen in de Aof-premie besloten, waaronder de inzet van de LIV middelen
(amendement Maatoug bij het Belastingplan 2023) en de compensatie van
de Zvw-premie (Voorjaarsnota 2023).
Het MKB-pakket van vorig jaar, aangevuld met de LIV-middelen vanuit het
amendement Maatoug, zorgen in 2023 voor een verlaging van de
Aof-premie voor kleine bedrijven met 35 miljoen euro, en in 2024 voor een
verlaging van 185 miljoen euro. Door deze maatregelen zal de Aof-premie
voor kleine bedrijven volgend jaar dus verlaagd worden zodat er ten
opzichte van dit jaar 150 miljoen euro aan lastenverlichting wordt
gegeven. Daarbij moet worden opgemerkt dat bij invoering van de lagere
premie voor kleinere bedrijven het tarief tijdelijk extra verlaagd is in 2022
en 2023. Die tijdelijke verlaging vervalt in 2024, waardoor het tarief voor
kleine bedrijven per saldo iets zal stijgen. Daarnaast zijn er dus nog de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

53

voorgenomen wijzigingen uit de Voorjaarsnota en volgt definitieve
besluitvorming in augustus rondom de compensatie Zvw-premie.
Voor een verandering van alleen de Aof-premie voor kleine bedrijven
heeft het CPB geen arbeidsmarkteffecten doorgerekend. In de publicatie
kansrijk arbeidsmarktbeleid berekent het CPB dat een verlaging van de
werkgeverslasten van 1,5 miljard euro op de langere termijn (via hogere
lonen) zorgt voor een toename van de werkgelegenheid van 0,1 procent.
Bij de aanname dat dit effect gelijk is voor grote en kleine bedrijven, dan
zou een verlaging van de Aof-premie voor kleine bedrijven met
150 miljoen euro zorgen voor een werkgelegenheidsgroei van 0,01%.
Vraag 94
Wat is de evidentie van InvestNL? Is er bewijs dat de doelstelling van
InvestNL doeltreffend en doelmatig behaald wordt?
Antwoord op vraag 94
In de tussenevaluatie van InvestNL is aangegeven dat de doeltreffendheid
en doelmatigheid van de financieringstaak nog niet goed te onderzoeken
is. Hierover vindt in 2026 een evaluatie plaats.
Vraag 95
Welke gevolgen heeft de Voorjaarsnota voor de circulaire economie?
Wordt het budget voor de circulaire economie groter, kleiner of blijft het
gelijk?
Antwoord op vraag 95
Het budget voor de circulaire economie wordt groter. Van het Klimaatfonds is 777,9 miljoen euro bij de Voorjaarsnotabesluitvorming toegekend
aan, of geoormerkt voor circulaire maatregelen die bijdragen aan de
klimaatopgave.
Vraag 96
Wat is het totaal aantal «meevallers»?
Antwoord op vraag 96
In de tabel bij vraag 86 wordt een overzicht gegeven van de mee- en
tegenvallers op de generale dossiers en bij de departementen die
onderdeel zijn van het rijksbrede beeld.
Vraag 97
Kunt u een overzicht geven van de totale bedragen van «onderuitputting»
bij elk afzonderlijk ministerie met de voornaamste reden van de
onderuitputting.
Antwoord op vraag 97
Zie antwoord op vraag 26.
Vraag 98
Hoe hoog is de staatsschuld van alle OESO-landen? Kunt u dit per land
weergeven?
Antwoord op vraag 98
In de onderstaande tabel zijn de overheidsschulden als percentage van
het bbp van de OESO-landen weergegeven. Deze tabel is gepubliceerd op
de OESO website, en bevat de meest recente cijfers beschikbaar uit de
periode 2018–2022. De cijfers van de OESO kunnen verschillen van de
cijfers die landen individueel publiceren, vanwege verschillende definities
van staatsschuld. Zo hanteert Nederland de definitie van het Stabiliteits-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

54

en Groeipact: de EMU-schuld. Bij het Financieel Jaarverslag van het Rijk
2022 kwam de Nederlandse EMU-schuld uit op 51% van het bbp.
OECD-country

Government debt as % of GDP

Australia
Austria
Belgium
Canada
Chile
Colombia
Czech Republic
Denmark
Estonia
Finland
France
Germany
Greece
Hungary
Ireland
Israel
Italy
Japan
Korea
Latvia
Lithuania
Luxembourg
Mexico
Netherlands
New Zealand
Norway
OECD – Average
Poland
Portugal
Slovak Republic
Slovenia
Spain
Sweden
Switzerland
Türkiye
United Kingdom
United States

70.4
101.1
103.8
112.8
41.3
82.9
48.4
37.4
24.3
82.3
137.7
77.4
191.5
88.6
65.3
83.2
172.5
256.0
57.6
57.2
50.9
31.0
54.5
66.4
52.8
42.2
90.4
58.7
116.6
64.2
89.9
142.7
58.7
38.5
43.6
103.6
144.4

Bron: OECD (2023), General government debt (indicator). doi: 10.1787/a0528cc2-en (Accessed on
22 May 2023)

Vraag 99
Hoe hoog is de private schuldenberg van alle OESO-landen? Kunt u dit
per land weergeven?
Antwoord op vraag 99
In de onderstaande tabel zijn de private schulden als percentage van het
besteedbare inkomen van de OESO-landen weergegeven (voor zover
beschikbaar). De OESO definieert private schuld als alle verplichtingen
van huishoudens (inclusief non-profit organisaties) die betalingen van
rente of hoofdsom aan de crediteuren op een vaste datum in de toekomst
vereisen. De schuld wordt berekend als de som van de volgende
categorieën: leningen (voornamelijk hypotheken en consumptief krediet)
en andere crediteuren. Deze tabel is gepubliceerd op de OESO website en
bevat de meest recente data uit de periode 2018–2022.
OECD-country

Household debt as % of net disposable
income

Australia
Austria
Belgium

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

211.44
94.35
119.76

55

OECD-country

Household debt as % of net disposable
income

Canada
Chile
Colombia
Czech Republic
Denmark
Estonia
Finland
France
Germany
Greece
Hungary
Ireland
Italy
Japan
Korea
Latvia
Lithuania
Luxembourg
Mexico
Netherlands
New Zealand
Norway
OECD-average
Poland
Portugal
Slovak Republic
Slovenia
Spain
Sweden
Switzerland
United Kingdom
United States

186.90
70.43
51.71
77.31
215.12
79.37
154.93
124.33
101.51
92.69
45.08
111.41
90.76
121.58
206.48
37.20
45.44
193.19
25.62
222.07
122.28
246.42
122.05
59.08
123.05
87.04
51.99
101.14
203.15
227.41
148.41
101.19

Bron: OECD (2023), Household debt (indicator). doi: 10.1787/f03b6469-en (Accessed on 22 May
2023)

Vraag 100
Kunt u weergeven hoe de Nederlandse publieke en private schuldenberg
zich verhouden tot die in andere OESO-landen?
Antwoord op vraag 100
In grafiek 1 zijn de publieke schulden van de OESO-landen weergegeven.
De grafiek laat zien dat de Nederlandse staatsschuld onder het
OESO-gemiddelde ligt. In het Financieel Jaarverslag van het Rijk 2022
kwam de staatsschuld uit op 51% van het bbp, wat betekent dat de
Nederlandse staatsschuld relatief lager is dan in deze grafiek is
weergegeven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

56

Grafiek 1: Publieke schuld in de OESO-landen

Bron: OECD (2023), General government debt (indicator). doi: 10.1787/a0528cc2-en (Accessed on
22 May 2023)

In grafiek 2 zijn de private schulden van de OESO-landen weergegeven.
De grafiek laat zien dat de private schulden in Nederland hoog zijn,
vergeleken met de andere OESO-landen. Alleen in Zwitserland en
Noorwegen zijn de private schulden als percentage van het besteedbare
inkomen hoger. Het is echter belangrijk om te benoemen dat tegenover
deze hypothecaire schulden ook bezit in de vorm van onroerend goed
staat. Daarnaast hebben Nederlandse huishoudens ook een aanzienlijk
pensioenvermogen. De risico’s van deze hoge private schulden zijn
daarmee op zichzelf relatief beperkt. Daar staat tegenover dat de
Nederlandse economie vanwege deze lange illiquide balansen relatief
cyclisch is; de correlatie tussen huizenvermogen en consumptie is hoog,
wat de Nederlandse economie gevoelig maakt voor ontwikkelingen op
financiële markten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

57

Grafiek 2: Private schulden in de OESO-landen

Bron: OECD (2023), Household debt (indicator). doi: 10.1787/f03b6469-en (Accessed on 22 May
2023)

Vraag 101
Kunt u weergeven hoe de Nederlandse staatsschuld zich heeft
ontwikkeld?
Antwoord op vraag 101
Zie hieronder een grafiek met de ontwikkeling van de EMU-schuld sinds
1999.

Vraag 102
Kunt u weergeven hoe de private schuldenberg van Nederlandse
huishoudens en bedrijven zich heeft ontwikkeld?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

58

Antwoord op vraag 102
De schulden van niet-financiële vennootschappen zijn tussen 1999 en eind
2022 gestegen van 1.607 miljard naar 4.048 miljard. Het afgelopen jaar
was er sprake van een daling.

De schulden van huishoudens zijn tussen 1999 en eind 2022 gestegen van
372 miljard naar 940 miljard.

Vraag 103
Wat is uw definitie van bezuinigen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

59

Antwoord op vraag 103
In de begrotingsregels is geen definitie van bezuinigen opgenomen. In het
algemeen wordt bezien dat bij bezuinigingen het geraamde budget
verlaagd wordt ten opzichte van de begrotingsstand in de voorgaande
begrotingswet. Hierdoor is minder budget beschikbaar voor een bepaald
beleidsdoel dan eerder begroot. Daarnaast kan een verlaging van het
budget ook het gevolg zijn van een lager beroep op een regeling of
bekostiging. Zo daalt het budget van de studiefinanciering bijvoorbeeld
als het aantal studenten daalt. Een dergelijke verlaging van het budget
wordt niet gezien als bezuiniging. De begrotingsregels schrijven voor dat
tegenover hogere uitgaven op de begroting de uitgaven elders verlaagd
dienen te worden of dat de niet-belastingontvangsten verhoogd worden.
Het beheersen van de uitgaven op de begroting is één van de drie
basisprincipes van het begrotingsbeleid
Vraag 104
Hoeveel wordt er bezuinigd in de Voorjaarsnota en waarop?
Antwoord op vraag 104
De tabel bij vraag 9 bevat een overzicht van alle bezuinigingen voor de
rijksbrede dekkingsopgave. Onder de tabel wordt elke maatregel
toegelicht.
Vraag 105
Hoeveel wordt er geïnvesteerd in de Voorjaarsnota en waarin?
Antwoord op vraag 105
Sinds de start van Rutte IV is er een deelplafond Investeringen, bestemd
voor alle uitgaven en ontvangsten die samenhangen met investeringen.
De ontwikkeling van het investeringsplafond is hieronder in de tabel
weergeven:

Reguliere
Uitgaven VJN
2023 (in mln.)

2023

2024

2025

2026

2027

2028

19.933

29.017

30.792

35.939

36.550

37.681

Voor meer informatie over de algemene ontwikkeling en een overzicht van
de uitgaven van dit plafond is te vinden bij Plafondtoets Investeringen in
paragraaf 4.1.4 van de Voorjaarsnota (blz. 27 t/m 34). Voor specifiekere
informatie over overheidsinvesteringen en de wijzigingen daarin in de
Voorjaarsnota kunnen de verticale toelichtingen van de beleidsbegrotingen van BZK, Defensie, EZK, IenW, LNV, OCW en fondsen Mobiliteitsfonds, Defensiematerieelfonds, Nationaal Groeifonds GF en Deltafonds
geraadpleegd worden. De Eerste Suppletoire begrotingen van deze
beleidsdepartementen bevatten verdere toelichting op detailniveau.
Vraag 106
Kunt u in een overzicht tonen welke ministeries bijdragen aan de
dekkingsopgave, om welke maatregelen het gaat en wat het budgettaire
belang is? Kan daarin ook worden getoond welke ministeries niet
bijdragen?
Antwoord op vraag 106
De tabel bij vraag 9 bevat een overzicht van alle bezuinigingen voor de
rijksbrede dekkingsopgave per ministerie. Het Ministerie van Defensie en
Algemene Zaken zijn uitgezonderd van de rijksbrede dekkingsopgave.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

60

Defensie is uitgezonderd in verband met de oorlog in Oekraïne. Algemene
Zaken is uitgezonderd omdat de begroting geen beleidsmatige budgetten
bevat.
Vraag 107
Waar wordt op bezuinigd of zijn het vooral onderbestedingen/
onderuitputtingen die gebruikt worden om de dekkingsopgave te
realiseren?
Antwoord op vraag 107
De tabel bij vraag 9 bevat een overzicht van alle bezuinigingen voor de
rijksbrede dekkingsopgave per ministerie. Onder de tabel worden alle
maatregelen toegelicht. Bij sommige maatregelen is sprake van (structurele) onderuitputting. Het merendeel van de maatregelen zijn
bezuinigingen.
Vraag 108
Op welke wijze is er met de Voorjaarsnota gehoor gegeven aan het
schrappen van maatregelen die in interdepartementale beleidsonderzoeken als ondoelmatig of ondoeltreffend zijn bestempeld?
Antwoord op vraag 108
Elk IBO wordt in de regel vergezeld van een kabinetsreactie aan de
Tweede Kamer gestuurd, waarbij het kabinet aangeeft wat het met de
uitkomsten doet.
Zoals elk jaar wordt bij de Voorjaarsnota verder bekeken welke maatregelen gecontinueerd, omgebogen of ingevoerd moeten worden. Hierbij
wordt altijd ook gekeken naar de uitkomsten van interdepartementale
beleidsonderzoeken (IBO’s).
Om uw Kamer over de doorwerking van IBO’s te informeren is in bijlage
16 van het Jaarverslag van het Rijk 2022 ten slotte het meest recente
overzicht opgenomen van het vervolg dat is gegeven aan IBO’s die zijn
gepubliceerd sinds 2021.
Vraag 109
Hoe verhoudt de ontwikkeling van belastinginkomsten uit arbeid zich tot
de ontwikkeling van belastinginkomsten uit kapitaal? Vindt hier een
gelijkmatige stijging of daling plaats? Wat is hiervan de oorzaak?
Antwoord op vraag 109
Onderstaand figuur toont de ontwikkeling van de belastingmix, uitgesplitst naar arbeid, kapitaal en consumptie, over de periode 2009–2021.14
Het aandeel consumptie is ongeveer stabiel gebleven. Het aandeel arbeid
is gedaald van 55% naar 49%. Het aandeel kapitaal is gestegen van 13%
naar 21%. Deze ontwikkeling kent verschillende verklarende factoren,
deels economisch en deels beleidsmatig. Het is niet mogelijk deze precies
te kwantificeren. Een paar belangrijke ontwikkelingen zijn:
• 2009 was een zeer slecht winstjaar voor bedrijven, terwijl 2021 juist
relatief gunstig was. Dit betekent dat in 2009 ook weinig VPB werd
betaald, en 2021 juist veel. Dit leidt tot een hoger aandeel kapitaal.
• De hypotheekrente is gedurende de periode stevig gedaald. Daarnaast
is het maximale aftrekpercentage stapsgewijs beperkt. Dit betekent dat
het belang van de hypotheekrenteaftrek is geslonken. Dit leidt tot een
hoger aandeel kapitaal.

14

Zie Data on Taxation Trends (europa.eu), geraadpleegd 23 mei 2023.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

61

•

De belasting op arbeid is voor de meeste mensen gedaald, bijvoorbeeld door verhoging van de arbeidskorting en de algemene
heffingskorting.

Figuur: ontwikkeling belastingmix 2009–2021

Vraag 110

Kunt u een overzicht geven van alle verhogingen van de uitgavenplafonds
die hoger zijn dan de loon-prijsbijstelling?
Antwoord op vraag 110
In de Voorjaarsnota zijn vanaf pagina 16 de plafondtoetsen van de
verschillende deelplafonds (rijksbegroting, sociale zekerheid, zorg en
investeringen) te zien. Hieruit kan worden opgemaakt dat de plafondcorrecties voor Groningen hoger zijn dan de loon- en prijsontwikkeling onder
Plafond Rijksbegroting in 2023. Andere bijstellingen van plafonds die
hoger zijn dan de loon- en prijsontwikkelingen betreffen overboekingen
naar andere plafonds.
Vraag 111
Houdt u vast aan de economische groeiraming in de Voorjaarsnota of is er
reden om deze te wijzigen gelet op andere (lagere) ramingen?
Antwoord op vraag 111
Voor de doorwerking van de economische groeiraming op de overheidsfinanciën baseert het kabinet zich op de relevante variabelen uit de meest
recente macro-economische raming van het CPB: het Centraal Economisch Plan (CEP) 2023. Dat het kabinet zich hiervoor op de ramingen van
het CPB dient te baseren is tevens vastgelegd in artikel 2.2.c en artikel 2.10
van de Wet houdbare overheidsfinanciën.
Vraag 112
Houdt u vast aan de inflatieraming in de Voorjaarsnota of is er reden om
deze te wijzigen gelet op andere ramingen?
Antwoord op vraag 112
Voor het antwoord op deze vraag wordt verwezen naar vraag 111.
Vraag 113
Welk bedrag moet de herinvoering van het abonnementstarief precies aan
bezuiniging opleveren, aangezien op pagina 132 55 miljoen euro, op
pagina 134 zowel 100 miljoen euro als 110 miljoen euro en op pagina 144
30 miljoen euro wordt genoemd?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

62

Waarom staat er een post van 30 miljoen euro structureel opgenomen in
tabel 10 voor de herinvoering van het abonnementstarief WMO, terwijl in
de toelichting staat dat deze 100 mln. euro oplevert?
Kan een integraal meerjarig budgettair overzicht, voorzien van toelichting,
worden gegeven van de diverse uitgavenverhogingen, respectievelijk
uitgavenverlagingen in verband met de herinvoering van de inkomensafhankelijke eigen bijdrage WMO?
Antwoord op vraag 113
Per saldo levert de maatregel voor het Rijk een aanvullende besparing op
van 100 miljoen euro.
Dit bedrag betreft:
– De uitname uit het Gemeentefonds van (structureel) 130 miljoen euro
die in de tabel op blz. 149 van de Voorjaarsnota is opgenomen vanaf
2026, in verband met de herinvoering van de inkomensafhankelijke
eigen bijdrage Wmo.
– Minus een bedrag van (structureel) 30 miljoen euro vanaf 2026 dat
door VWS is gereserveerd voor kosten in verband met de uitvoering
van de Wmo (zie de tabel op blz. 144 van de Voorjaarsnota).
Verder is in het Integraal Zorgakkoord afgesproken dat met ingang van
2025 structureel 110 miljoen euro aan het Gemeentefonds zal worden
toegevoegd voor het verminderen van de druk op Wmo-voorzieningen die
is ontstaan als gevolg van de aanzuigende werking van het abonnementstarief Wmo. Dit is zichtbaar in de tabel op blz. 149 van de Voorjaarsnota.
In de Voorjaarsnota zijn onder de noemer «herinvoeren inkomensafhankelijke eigen bijdrage Wmo» ook twee reeksen opgenomen die dienen ter
dekking van de bovengenoemde 110 miljoen Deze twee structurele
reeksen van elk 55 miljoen euro hebben betrekking op dekking die
hiervoor is gevonden binnen het Uitgavenplafond Zorg (blz. 144) en
binnen het niet-premiegefinancierde deel van de VWS-begroting (blz.
132).
De uitname uit het Gemeentefonds van (structureel) 130 miljoen euro
vanaf 2026 betreft overigens een uitname aanvullend op de uitname van
(structureel) 95 miljoen die reeds was ingeboekt in verband met de
invoering van de passende eigen bijdrage huishoudelijke hulp. Deze
uitname van 95 miljoen zal niet meer plaatsvinden in 2025 (omdat het
wetsvoorstel voor de passende eigen bijdrage huishoudelijke hulp wordt
ingetrokken), maar zal met ingang van 2026 alsnog plaatsvinden.
Bovenstaande heeft betrekking op het voornemen om zo veel mogelijk
aan te sluiten bij de inkomensafhankelijke eigen bijdrage zoals vòòr 2019
van toepassing was in de Wmo, met oog voor inkomenseffecten en het
beroep dat wordt gedaan op de Wmo. Momenteel wordt dit voornemen
nader uitgewerkt. De Kamer zal daarover op een later moment worden
geïnformeerd.
Vraag 114
Kunt u aangeven hoe de financiering van de GGD’en zich sinds 2010 per
jaar heeft ontwikkeld?
Antwoord op vraag 114
De Wet publieke gezondheid (Wpg) legt een verantwoordelijkheid voor
preventie op aan gemeenten. In de Wpg is ook vastgelegd dat gemeenten
op regionaal niveau gezamenlijk een gemeentelijke gezondheidsdienst
(GGD) instellen. Hiermee is de rol van de GGD wettelijk geborgd via
gemeenten. De financiering loopt via het Gemeentefonds en daarmee ligt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

63

het opdrachtgeverschap van de GGD’en voor deze taken ook primair bij
de gemeenten.
Met het beleggen van wettelijke taken bij gemeenten zijn hiervoor
middelen aan het Gemeentefonds toegevoegd. Dit gebeurt volgens een
vast verdeelmodel dat erop gericht is dat gemeenten een gelijkwaardig
voorzieningenniveau kunnen realiseren. Deze middelen zijn vrij
besteedbaar en dus niet geoormerkt. De Minister van Binnenlandse Zaken
en Koninkrijksrelaties (BZK) informeert u ieder jaar over de aanpassing
van het verdeelmodel. De gemeente kan regionale omstandigheden
meewegen bij de opdrachtverlening en financiering van de GGD.
Naast de financiering van gemeenten ontvangen individuele GGD’en ook
gelden via andere kanalen, zoals ZonMW, kennisinstellingen of uit private
middelen. In een rapport van AndersonElffersFelix «GGD in beeld15» dat
in 2017 in opdracht van het Ministerie van VWS is uitgevoerd is nagegaan
welke taken de GGD’en uitvoeren en welke capaciteit hiervoor
beschikbaar is. Uit dit rapport bleek dat destijds landelijk circa 50% van de
financiering van GGD’en uit vaste gemeentelijke bijdragen kwam. De
gemeentelijke bijdrage is vaak op basis van een bedrag per inwoner. De
overige middelen die GGD’en ontvangen zijn afkomstig van contractafspraken, (Rijks)subsidies en de markt.
Op 15 september jl. is het Integraal Zorgakkoord (IZA) ondertekend door
een groot aantal partijen. In het IZA zijn ook afspraken gemaakt over
preventie, waaronder de versterking van de kennisfunctie van de GGD. De
afspraken over het versterken van de kennisfunctie van de GGD vormen
onderdeel van het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) dat in februari
jl. is gesloten tussen VWS, de VNG, ZN en de GGD-GOHR. Partijen
erkennen hierin ook de belangrijke rol van de GGD bij gezondheidsbevordering. Het Ministerie van VWS voorziet voor de periode van 2023–2025
een financiële impuls van 2,5 miljoen euro per jaar om de kennis- en
adviesrol van de GGD’en te versterken. Naast de inzet op preventie, wordt
in het kader van pandemische paraatheid de infectieziektenbestrijding
(IZB) bij de GGD’en versterkt. In 2023 en 2024 is in totaal 75 miljoen euro
beschikbaar voor het versterken van de IZB en pandemische paraatheid
bij de GGD’en. Vanaf 2025 wordt hier structureel op voortgebouwd.
Vraag 115
Kunt u aangeven hoeveel er sinds 2010 bezuinigd is op de GGD’en, zowel
in totaal als uitgesplitst per jaar?
Antwoord op vraag 115
In de Wpg is vastgelegd dat gemeenten op regionaal niveau gezamenlijk
een gemeentelijke gezondheidsdienst (GGD) instellen. Hiermee is de rol
van de GGD wettelijk geborgd via gemeenten. Gemeenten ontvangen
middelen via het gemeentefonds. Dit gebeurt volgens een vast verdeelmodel dat erop gericht is dat gemeenten een gelijkwaardig voorzieningenniveau kunnen realiseren. Deze middelen zijn vrij besteedbaar. De
middelen die zij aan GGD’en besteden zijn ook niet geoormerkt. Om die
reden is het ons niet bekend of er op GGD’en is bezuinigd de afgelopen
jaren.
Vraag 116
Hoe komt het dat het kabinet en de Nederlandse Vereniging van Banken
van mening verschillen over nut en noodzaak van de aanpassing van de
minimumkapitaalregel die volgens het kabinet nodig zou zijn omdat deze
onevenwichtig uitpakt bij de banken?
15

Bijlage bij Kamerstukken 32 793 en 32 620, nr. 277.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

64

Antwoord op vraag 116
De minimumkapitaalregel heeft tot doel om voor banken en verzekeraars
het fiscale voordeel van de financiering met vreemd vermogen te
beperken. De maatregel beperkt in de huidige opzet de aftrek van renten
ter zake van geldleningen, ongeacht of deze binnen concern of bij derden
zijn aangegaan. Zoals bij invoering van de maatregel is onderkend
worden hierdoor ook de verschuldigde renten op concernleningen in het
kader van interne treasury-activiteiten in aftrek beperkt. Interne treasuryactiviteiten hebben tot doel om de liquide middelen binnen concern op
een zo efficiënt mogelijke wijze in te zetten, waardoor vanuit de groep
bezien de behoefte om met vreemd vermogen te financieren wordt
beperkt. De NVB en het kabinet verschillen in beginsel dan niet van
mening over de wenselijkheid van de voorgenomen aanpassing waarbij
een uitzondering wordt opgenomen voor de rentelasten op concernleningen. Echter de NVB heeft andere opvattingen over de hoogte van de
budgettaire derving die uitgaat van de voorgenomen aanpassing,
alsmede de noodzaak van dekking van de maatregel. Het kabinet gaat
voor de budgettaire derving van het opnemen van een uitzondering voor
de rentelasten op concernleningen uit van een geraamd bedrag van
60 miljoen en heeft als uitgangspunt dat dit wordt gedekt binnen de
maatregel zelf – de minimumkapitaalregel dus – door verlaging van het
percentage aan vreemd vermogen waarboven de renten ter zake van
geldleningen niet aftrekbaar zijn van 91% naar 90,6%.
Vraag 117
Is de lastenverzwaring als gevolg van de aanpassing van de minimumkapitaalregel proportioneel voor kleinere banken, aangezien de budgettaire
dekking van 60 miljoen euro wordt opgebracht door de gehele sector,
inclusief kleinere en buitenlandse banken, terwijl de voorgestelde
aanpassing van de minimumkapitaalregel ten goede komt aan Nederlandse banken met veel internationale activiteiten?
Antwoord op vraag 117
De voorgestelde aanpassing leidt ertoe dat de rentelasten op concernleningen voortaan onder voorwaarden worden uitgesloten van de
toepassing van de minimumkapitaalregel. Van deze aanpassing kunnen
alle belastingplichtigen gebruik maken die onder het toepassingsbereik
van de maatregel vallen. Naar de mening van het kabinet is dan ook
sprake van een proportionele lastenverzwaring.
Vraag 118
Waarom wordt gesproken over budgettaire derving, als de recente stijging
van de dollarrente van nul % naar vijf % en de Eurorente van negatief naar
vier % op zichzelf al leiden tot zeker een verdubbeling van de budgettaire
opbrengst van de minimumkapitaalregel?
Antwoord op vraag 118
Een stijging van de rente betekent inderdaad dat het effect van de
minimumkapitaalregel groter wordt waardoor meer vennootschapsbelasting betaald moet worden. Belastinginkomsten kunnen vanwege
conjuncturele ontwikkelingen automatisch toenemen maar ook afnemen.
In de begrotingsregels van het kabinet is afgesproken dat het kabinet
dergelijke extra inkomsten dan niet uitgeeft.16 De extra inkomsten worden
gebruikt om buffers op te bouwen voor minder goede tijden, bijvoorbeeld
wanneer de inkomsten tegenvallen. Het aanpassen van de minimumkapitaalregel door het opnemen van een uitzondering voor de rentelasten op
concernleningen, is een beleidsmatige wijziging waarvan in de begrotingsregels is aangegeven dat deze gecompenseerd dient te worden met
16

Kamerstuk 35 925, nr. 143, bijlage 1.1 Basisprincipes begrotingsbeleid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

65

een lastenverzwaring van gelijke grootte. Daarom is in de voorjaarsnota
ook een verlaging opgenomen van het percentage aan vreemd vermogen
waarboven de renten ter zake van geldleningen niet aftrekbaar zijn van
91% naar 90,6%.
Vraag 119
Hoe past het voorstel om de eigen inkomensafhankelijke bijdrage in de
WMO weer in te voeren, bij het voornemen van het kabinet om de
stapeling juist tegen te gaan (brief van Minister Kuipers van 23 december
2022)?
Antwoord op vraag 119
De herinvoering van de inkomensafhankelijke eigen bijdrage Wmo 2015
draagt op zichzelf niet bij aan een verlaging van de stapeling van eigen
bijdragen, maar deze maatregel stelt gemeenten wel beter in staat om een
evenwichtig Wmo-voorzieningenaanbod te onderhouden voor hun
ingezetenen. De impact van de maatregel op de stapeling van eigen
bijdragen wordt wel beperkt doordat de Wmo 2015 de anticumulatie
regelt met de bijdrage zoals neergelegd in de Wet langdurige zorg (Wlz)
en de laagste inkomens geen effect van de maatregel zullen ondervinden.
Vraag 120
Welke extra regeldruk gaat het inkomensafhankelijk abonnementstarief
geven voor mantelzorgers, zorgvrager en gemeenten en CAK?
Antwoord op vraag 120
Bij de herinvoering van de inkomensafhankelijke eigen bijdrage in de
Wmo is het uitgangspunt dat zoveel mogelijk wordt aangesloten bij de
vormgeving zoals die voorheen was met oog voor inkomenseffecten en
(effecten op) het beroep dat wordt gedaan op de Wmo. Voorheen liep de
eigen bijdrage lineair op met het inkomen.
Het abonnementstarief was transparant voor betrokken en eenvoudig in
de uitvoering. De herinvoering van een inkomensafhankelijke eigen
bijdrage zal gepaard gaan met meer uitvoeringslasten, waarbij onnodige
regeldruk voor betrokkenen zo goed mogelijk voorkomen zal worden.
In het kader van het wetsvoorstel dat wordt voorbereid, zullen ook
uitvoeringstoetsen worden uitgevoerd door het CAK en de VNG waarbij
de effecten op de regeldruk en het beroep op het zogenaamde «doenvermogen» van de burger in beeld worden gebracht.
Vraag 121
Klopt het dat als het kabinet stuurt op het langer thuis wonen van
ouderen, dat een inkomensafhankelijk tarief nog meer regelwerk en
financiële onzekerheid gaat opleveren voor de naasten, de mantelzorgers?
Antwoord op vraag 121
Een inkomensafhankelijke eigen bijdrage is onvermijdelijk complexer dan
het huidige abonnementstarief. Inzet is echter om bij het ontwerp de
complexiteit zo veel mogelijk te beperken en de burger en diens naasten
hierbij zo veel mogelijk te ontlasten, onder andere door te zorgen voor
een duidelijke communicatie en een goede bereikbaarheid van het CAK en
gemeenten voor burgers. Daarnaast hebben burgers op grond van
artikel 2.2.4 van de Wmo 2015 recht op onafhankelijke cliëntondersteuning. Deze is in ieder geval op verzoek aanwezig bij het onderzoek als
bedoeld in artikel 2.3.2 van de Wmo 2015 (het zogenoemde «keukentafelgesprek»), waarbij ook wordt onderzocht en besproken welke bijdragen in
de kosten gelden. Dat was in de oude situatie ook al mogelijk.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

66

Vraag 122
Wat wordt er bedoeld met de zin «Een deel van de Coalitieakkoordmiddelen voor arbeidsmarkt, armoede en schulden is overgeheveld naar de
begroting van SZW, en wordt structureel ingezet voor de Rijksbrede
dekkingsopgave.»? Betekent dit dat het budget voor de hervorming van
de arbeidsmarktinfrastructuur structureel wordt verlaagd?
Antwoord op vraag 122
De aanname in vraag 122 klopt. Beginnend vanaf 2025 is een reeks uit de
envelop «arbeidsmarkt, armoede en schulden» overgeboekt naar de
begroting van SZW. Deze reeks is vervolgens ingezet voor de rijksbrede
dekkingsopgave. Het gaat om de onderstaande bedragen.
(in mln. euro’s)
Inzet envelop arbeidsmarkt, armoede en
schulden voor rijksbrede dekkingsopgave

2025

2026

2027

2028

Struc.

63

60

64

67

70

Hierdoor is er structureel minder budget voor de hervorming van de
arbeidsmarktinfrastructuur. Dit jaar en volgend jaar is er nog budget
vrijgemaakt voor de voortzetting van de inzet van de Regionale Mobiliteitsteams. Vanaf 2025 komt er incidenteel een aflopend budget voor de
hervorming van de arbeidsmarktinfrastructuur. Tussen 2025 en 2028 is dit
incidentele budget even hoog als de inzet in de tabel hierboven. Na 2028
loopt dit incidentele budget lineair af tot 0 in 2034. Dit incidentele budget
wordt bekostigd uit de incidentele vrijval van middelen bij de uitgestelde
stelselherziening in de kinderopvang. Met dit incidentele budget kan de
overgang naar een nieuwe arbeidsmarktinfrastructuur worden vormgegeven. De precieze plannen worden nog uitgewerkt.
Er is daarnaast reeds structureel budget vrijgemaakt voor de hervorming
van de arbeidsmarktinfrastructuur, namelijk 6,8 miljoen euro structureel
voor de verbetering van informatie-uitwisseling en informatie benodigd
voor «matchen op skills». Daarnaast is het mogelijk om nog een deel van
de resterende middelen uit de envelop aan te wenden voor de arbeidsmarktinfrastructuur. Dit wordt momenteel nog uitgewerkt.
De ingezette middelen kwamen niet uit het deel voor armoede en
schulden uit de envelop «arbeidsmarkt, armoede en schulden», maar uit
het deel bestemd voor de arbeidsmarkt.
Vraag 123
Welk financieel effect wordt verwacht van de inkomensafhankelijke
bijdrage WMO op de middeninkomens en komen lasten niet onevenredig
bij middeninkomens te liggen?
Antwoord op vraag 123
De financiële effecten van de maatregel voor burgers zijn afhankelijk van
de nadere uitwerking van de maatregel. Uitgangspunt daarbij is dat in
redelijkheid rekening zal worden gehouden met de financiële draagkracht
van burgers.
Vraag 124
Hoeveel kost het om de energiebelasting op gas in de eerste schijf voor
huishoudens op nul te zetten?
Antwoord op vraag 124
Door aanpassing van de schijfgrenzen van de energiebelasting in het
Belastingplan 2023 bevindt het gasgebruik van huishoudens zich in 2024

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

67

in zowel de eerste schijf (0–1.200 m3) als de tweede schijf (1.200–170.000
m3) van de energiebelasting. De totale omvang van deze twee schijven is
in de tabel hieronder weergegeven en bedraagt in 2024 in totaal
6,4 miljard. Hiervan wordt naar schatting 77% betaald door huishoudens.
Omvang in mln.

Geschat aandeel
huishoudens

Eerste schijf 0–1.200 m3
Tweede schijf 1.200–170.000 m3

4.254
2.170

85%
60%

Totaal

6.424

77%

De energiebelasting kan alleen generiek verlaagd worden voor alle
gebruikers binnen een schijf. Het is niet mogelijk om hierin onderscheid te
maken tussen huishoudens en bedrijven.
Het geheel schrappen van de energiebelasting op gas is niet mogelijk
vanwege de minimumtarieven die in de Europese Energiebelastingrichtlijn zijn opgenomen. Voor aardgas gaat het om een minimumtarief
van 0,95 ct/m3.
Vraag 125
Hoeveel kost het om de btw op gas te verlagen naar negen %? Hoeveel
kost het om het af te schaffen?
Antwoord op vraag 125
Het algemene btw-tarief dat van toepassing is op elektriciteit en (aard)gas
(incl. de levering- en transportkosten en de energiebelasting) bedraagt
21%. Zodoende geldt dat tarief ook voor de belastingvermindering
energiebelasting. Indien de btw op elektriciteit en (aard)gas wordt
verlaagd naar 9% is de btw-opbrengst in 2024 3,2 miljard lager. Hierbij is
uitgegaan van een consumentenprijs van 65 cent per m3 gas en 24 cent
per kWh elektriciteit.17 Het verlagen van het btw-tarief naar 0% is niet
toegestaan op grond van de Btw-richtlijn 2006, maar zou in 2024
5.7 miljard kosten.
Totale BTW in 2024

Totale BTW bij tarief
van 9%

Gas
Elektriciteit
Belastingvermindering

3.377
3.164
– 828

1.447
1.356
– 355

Totaal

5.714

2.449

Vraag 126
Als de verwachting van de VNG klopt dat als gevolg van het inkomensafhankelijke tarief in de WMO er geen tot beperkt effect op de in- en
uitstroom van cliënten is en het dempend effect op de zorgvraag dus zal
tegenvallen, wat is dan de reden om dit besluit door te voeren en wie
heeft hier het voordeel van?
Antwoord op vraag 126
De VNG was kritisch op het huidige abonnementstarief en – in minder
mate – op de vormgeving van een passende eigen bijdrage voor
huishoudelijke hulp waarvan de invoering per 1 januari 2025 was
voorzien. Echter, het kabinet heeft besloten het abonnementstarief af te
schaffen en het wetsvoorstel voor een passende eigen bijdrage voor
17

Deze tarieven zijn gebaseerd op de energieprijzen in basisraming van de CEP 2023.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

68

huishoudelijke hulp niet in te dienen. In plaats daarvan zal een nieuw
wetsvoorstel worden opgesteld met een inkomensafhankelijke eigen
bijdrage die zo veel mogelijk overeenkomt met de eigen bijdrage zoals die
eerder gold en dus voor alle vormen van ondersteuning geldt. De
beoogde datum van inwerkingtreding van dat wetsvoorstel is 1 januari
2026.
Het is de verwachting dat door de herinvoering van de inkomensafhankelijke eigen bijdrage Wmo de aanzuigende werking van het abonnementstarief (grotendeels) teniet zal worden gedaan en zodoende de meerkosten
van het abonnementstarief (grotendeels) komen te vervallen. Daarnaast
zal de eigen bijdrage helpen om de financiële houdbaarheid van de Wmo
2015 te verbeteren.
Vraag 127
Hoeveel kost het om de energiebelasting op stroom in de eerste schijf
voor huishoudens op nul te zetten?
Antwoord op vraag 127
Door aanpassing van de schijfgrenzen van de energiebelasting in het
Belastingplan 2023 bevindt het elektriciteitsgebruik van huishoudens zich
in 2024 in zowel de eerste schijf (0–2.900 kWh) als de tweede schijf
(2.900–10.000 kWh) van de energiebelasting. De totale omvang van deze
twee schijven is in de tabel hieronder weergegeven en bedraagt in 2024 in
totaal 2,6 miljard. Hiervan wordt naar schatting 77% betaald door
huishoudens.
Omvang in miljoen

Geschat aandeel
huishoudens

Eerste schijf 0–2.900 kWh
Tweede schijf 2.900–10.000 kWh

1.850
783

87%
51%

Totaal

2.633

77%

De energiebelasting kan alleen generiek verlaagd worden voor alle
gebruikers binnen een schijf. Het is niet mogelijk om hierin onderscheid te
maken tussen huishoudens en bedrijven. Het geheel schrappen van de
energiebelasting op elektriciteit is niet mogelijk vanwege de minimumtarieven die in de Europese Energiebelastingrichtlijn zijn opgenomen. Voor
elektriciteit gaat het om een minimumtarief van 0,10 ct/kWh.
Vraag 128
Hoe is er op de OCW-begroting gekomen bij een bezuiniging van
111 miljoen euro op basisvaardigheden, terwijl er een overtekening is op
de subsidieregeling? Waar wordt precies op bezuinigd?
Antwoord op vraag 128
Onderdeel van het Masterplan Basisvaardigheden is de investering in de
basis voor leesvaardigheid (de infrastructuur) die begint met het op peil
brengen van de leescollectie op de scholen. Doel is een sterkere
verbinding tot stand brengen tussen scholen en bibliotheken om
leesvaardigheid en leesplezier te bevorderen. Een deel van het budget
voor basisvaardigheden en infrastructuur (onderdeel van het masterplan
basisvaardigheden) is ingezet bij de Voorjaarsnota voor dekkingsopgaven.
Dit is een incidentele reeks die optelt tot 130 miljoen euro cumulatief.
Deze 130 miljoen euro is onderverdeeld in 111,5 miljoen ter dekking van
de rijksbrede dekkingsopgave en 18,2 miljoen euro die wordt ingezet voor
intensiveringen op de OCW-begroting. Dit gaat niet om het budget voor
de subsidieregelingen, maar het gaat hier om het budget voor het
versterken van de omgeving rond de school op het terrein van leesbevor-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

69

dering en bevat primair middelen voor versterking van de bibliotheek op
school. Er is dus nog steeds structureel circa 460 miljoen euro per jaar
beschikbaar voor de subsidieregeling. Voor het verbeteren van de
basisvaardigheid lezen wordt eerst gewerkt aan een gerichtere aanpak,
waardoor het geld en de ondersteuning terecht komt bij de leerlingen die
dit het hardste nodig hebben. Per saldo wordt er nog steeds geïnvesteerd
in de basisvaardigheid lezen, namelijk in de eerste jaren circa 25 miljoen
euro per jaar.
Vraag 129
Hoeveel kost het om de btw op stroom te verlagen naar negen %?
Hoeveel kost het om het af te schaffen?
Antwoord op vraag 129
Zie antwoord op vraag 125.
Vraag 130
Wat is de reden dat er bezuinigd wordt op basisvaardigheden terwijl er
nog circa 500 miljoen euro met betrekking tot kansengelijkheid is die nog
niet worden besteed?
Antwoord op vraag 130
De dekkingsopgave wordt onder andere ingevuld met een korting op het
budget van de infrastructuur basisvaardigheden van 130 miljoen euro
cumulatief. Deze 130 miljoen euro is onderverdeeld in 111,5 euro miljoen
ter dekking van de rijksbrede dekkingsopgave en 18,2 miljoen euro die
wordt ingezet voor intensiveringen op de OCW begroting. Per saldo wordt
er echter nog steeds geïnvesteerd in dit onderwerp en heeft dit geen
effect op de subsidieregeling basisvaardigheden. Hiervoor is nog steeds
structureel circa 460 miljoen euro per jaar voor beschikbaar (zie ook het
antwoord op vraag 128). De resterende budgetten op de aanvullende post
voor kansengelijkheid (32 miljoen euro in 2023 oplopend tot circa
465 miljoen euro structureel) worden bij Voorjaarsnota overgeheveld van
de aanvullende post naar de OCW-begroting; onder andere ten behoeve
van het programma School en omgeving en het programma jonge kind.
Deze middelen hebben dus al wel een voorziene bestemming voor
maatregelen die vanaf dit jaar in uitvoering worden gebracht.
Vraag 131
Hoeveel kost het om de brandstofaccijns verlaging die in 2022 is
ingevoerd, in 2023 aan te houden? Hoeveel kost dit om structureel te
doen? Hoeveel kost het om de brandstofaccijns blijvend te verlagen?
Antwoord op vraag 131
Het kost ongeveer 570 miljoen om het tarief ook van juli t/m december
2023 te verlagen naar het tarief dat geldt vanaf 1 april 2022 t/m juni 2023.
Het kost structureel ongeveer 2,3 miljard om het tarief vanaf 2024
structureel te verlagen naar het tarief dat geldt vanaf 1 april 2022 t/m juni
2023. Hierbij is het uitgangspunt dat de wettelijke jaarlijkse indexatie van
de accijnstarieven voor minerale oliën vanaf 2025 weer wordt gehanteerd;
de accijnzen zullen dus per 1 januari 2025 weer jaarlijks stijgen. Als de
jaarlijkse indexatie ook wordt afgeschaft, is de structurele derving groter;
de extra kosten hiervan bedragen structureel ongeveer 900 miljoen
Vraag 132
Hoeveel kost het om de btw op voedingsmiddelen af te schaffen per jaar?
Staat het lidstaten nog steeds vrij om dit te doen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

70

Antwoord op vraag 132
Het afschaffen van de btw op voedingsmiddelen en water per 2024 zou
leiden tot een budgettaire derving van 6,1 miljard per jaar.
Op grond van de Btw-richtlijn 2006 staat het lidstaten vrij om géén btw te
heffen op «Levensmiddelen». Onder de reikwijdte van die richtlijnbepaling
staat het lidstaten dus vrij om de btw op voedingsmiddelen en water af te
schaffen.
Vraag 133
Waar wordt structureel 10,2 miljoen euro voor de programmatische
aanpak onderwijshuisvestiging vandaan gehaald?
Antwoord op vraag 133
De middelen voor de programmatische aanpak onderwijshuisvesting
worden deels gedekt uit de incidentele extensivering in 2023 en 2024 op
residentieel onderwijs (5,3 miljoen in 2023 en 2,4 miljoen in 2024). Voor
het overige deel zijn de middelen afkomstig uit de extensivering van de
resultaatafhankelijke bekostiging van vroegtijdig schoolverlaters aan
vo-instellingen.
Vraag 134
Hoeveel kost het om de huren te verlagen van corporatiewoningen met
een E-, F- of G-energielabel met 10%? En met 20%? En met 50%?
Antwoord op vraag 134
De huren verlagen van corporatiewoningen met een E, F of G energielabel
kost de corporaties circa 141,9 tot 709,7 miljoen Dit komt overeen met
circa 1% tot 4,9% van de totale huursom van de corporaties. Dit betekent
een verlies aan investeringscapaciteit van ongeveer 3,5 miljard tot
17,7 miljard.
Energielabel

Netto huur
p/m

Aantal huurwoningen

Huursom
p/j

Kosten bij 10%
huurverlaging

Kosten bij 20%
huurverlaging

Kosten bij 50%
huurverlaging
Miljoen Euro

E
F
G
totaal

502
486
435

122.100
60.600
63.200
245.900

736,2
353,3
330,0
1.419,5

73,6
35,3
33,0
141,9

147,2
70,7
66,0
283,9

368,1
176,6
165,0
709,7

Aandeel huursom
TOTAAL

549

2.179.900

14.361

1,0%

2,0%

4,9%

Bron: dVi2021, bezitstabel

Een huurkorting voor EFG-labels zal nadelige gevolgen hebben op de
investeringscapaciteit en daarmee onder meer op de nieuwbouwproductie en de verduurzaming. Indien de wens is om de investeringscapaciteit van woningcorporaties op peil te houden moet er compensatie voor
de gederfde huurinkomsten worden geboden. Om dit mogelijk te maken,
is gekeken naar verschillende vormen van een (fiscale) subsidie, maar
deze raken de kasstromen van corporaties op een andere manier dan
lastenverlichting waardoor hun investeringscapaciteit niet volledig op peil
wordt gehouden. De komende periode wordt verder bezien in hoeverre
deze maatregel nog uitvoerbaar zou kunnen zijn. Ik verwijs hiervoor naar
de brief van 28 april 2023 (Kamerstuk 36 200, nr. 182) inzake de verkenning
instrumenten voor gerichte compensatie huishoudens die kwetsbaar zijn
voor hoge energieprijzen na 2023.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

71

Vraag 135
Welke artikelen op de OCW-begroting hebben allemaal een (jaarlijkse)
LPO? Wat is de omvang van deze LPO? In hoeverre is dit een verplichte
LPO?
Antwoord op vraag 135
De gehele OCW-begroting wordt jaarlijks verhoogd met loon- en
prijsbijstelling. Dit jaar is daarnaast sprake van een extra prijsbijstelling ter
compensatie van hogere prijsontwikkelingen in 2022 dan bij
Voorjaarsnota 2022 verwerkt in de begroting. In totaal, extra prijsbijstelling 2022 en reguliere loon- en prijsbijstelling 2023, gaat het in 2023
om 2,76 miljard euro. In de onderstaande tabel afkomstig uit de 1e
Suppletoire Begroting van OCW (Kamerstuk 36 350 VIII, nr. 2, blz. 4) is de
loon- en prijsbijstelling per artikel uiteengezet.
Art.

Omschrijving

1

Primair onderwijs
Reguliere lpo
Extra prijs
Waarvan additionele bijdrage
dekkingsopgave
Voortgezet onderwijs
Reguliere lpo
Extra prijs
Waarvan additionele bijdrage
dekkingsopgave
Beroepsonderwijs en
volwasseneneducatie
Reguliere lpo
Extra prijs
Hoger beroepsonderwijs
Reguliere lpo
Extra prijs
Waarvan additionele bijdrage
dekkingsopgave
Wetenschappelijk onderwijs
Reguliere lpo
Extra prijs
Waarvan additionele bijdrage
dekkingsopgave
Internationaal beleid
Reguliere lpo
Extra prijs
Arbeidsmarkt- en personeelsbeleid
Reguliere lpo
Extra prijs
Waarvan additionele bijdrage
dekkingsopgave
Studiefinanciering
Reguliere lpo
Extra prijs
Waarvan additionele bijdrage
dekkingsopgave
Tegemoetkoming onderwijsbijdrage en schoolkosten
Reguliere lpo
Extra prijs
Lesgelden
Reguliere lpo
Extra prijs
Cultuur
Reguliere lpo
Extra prijs
Media
Reguliere lpo
Extra prijs
Onderzoek en wetenschapsbeleid
Reguliere lpo
Extra prijs

3

4

6

7

8

9

11

12

13

14

15

16

2023

2024

2025

2026

2027

2028

818.174
803.559
14.615

823.170
808.313
14.857

823.696
808.825
14.871

822.498
807.674
14.824

824.871
809.987
14.884

828.114
813.173
14.941

– 21.116
604.370
590.282
14.088

– 37.722
626.089
609.988
16.101

– 55.927
624.596
608.490
16.106

– 55.956
621.865
605.791
16.074

– 40.859
617.883
601.921
15.962

– 40.303
613.453
597.598
15.855

– 37.434

– 44.796

– 62.414

– 61.767

– 46.643

– 46.247

326.937
313.726
13.211
253.841
244.341
9.500

317.066
304.251
12.815
253.718
244.222
9.496

314.762
302.039
12.723
253.857
244.356
9.501

314.137
301.441
12.696
250.697
241.314
9.383

311.580
298.987
12.593
245.018
235.847
9.171

311.352
298.767
12.585
240.912
231.894
9.018

0
402.612
382.534
20.078

– 1.225
407.417
387.089
20.328

– 5.784
411.236
390.709
20.527

– 5.784
416.340
395.548
20.792

– 5.784
417.327
396.482
20.845

0
419.538
398.578
20.960

0
1.181
1.072
109

– 775
1.192
1.082
110

– 3.216
1.168
1.061
107

– 3.216
1.167
1.060
107

– 3.216
1.167
1.060
107

0
1.167
1.060
107

12.773
12.773
0

13.299
13.299
0

13.218
13.218
0

13.333
13.333
0

14.046
14.046
0

13.961
13.961
0

– 12.228
70.993
65.117
5.876

– 506
175.089
138.427
36.661

– 489
327.124
289.656
37.468

– 484
220.011
181.758
38.253

– 484
239.727
201.601
38.125

– 484
267.190
228.379
38.811

– 5.322

– 36.097

– 36.917

– 37.714

– 37.707

– 38.411

5.679
2.279
3.400
940
891
49
77.942
72.334
5.608
76.732
31.074
45.658
95.450
89.019
6.431

5.727
2.299
3.428
952
903
49
79.321
73.579
5.742
77.382
31.403
45.979
95.080
88.708
6.372

5.708
2.293
3.415
953
903
50
81.887
76.036
5.851
78.263
31.614
46.649
94.977
88.616
6.361

5.738
2.309
3.428
1.014
961
53
79.367
73.676
5.691
78.493
31.588
46.905
94.781
88.428
6.353

5.822
2.342
3.481
1.009
956
52
79.234
73.559
5.675
78.885
31.730
47.155
94.796
88.443
6.353

5.875
2.362
3.513
1.013
961
53
79.069
73.413
5.656
79.253
31.860
47.393
94.805
88.451
6.354

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

72

Art.

Omschrijving

25

Emancipatie
Reguliere lpo
Extra prijs
Nog onverdeeld
Apparaat Kerndepartement
Reguliere lpo
Extra prijs

91
95

Totaal1

2023

2024

2025

2026

2027

2028

1.327
1.271
56
0
21.294
20.141
1.153

1.302
1.247
55
0
21.698
20.465
1.232

1.352
1.294
58
0
22.540
21.031
1.509

1.288
1.232
55
0
22.122
20.664
1.458

1.288
1.232
55
0
21.903
20.470
1.433

1.154
1.109
45
0
22.015
20.582
1.433

2.770.245

2.898.501

3.055.338

2.942.850

2.954.556

2.978.871

1
Het totaal bedrag in deze tabel wijkt af ten opzichte van het bedrag in tabel 1 als gevolg van een toegepaste kasschuif en per abuis niet loon en
prijsgevoelig gecodeerde budgetten. Het verschil is uit de eindejaarsmarge gecompenseerd.

Er bestaan juridische verplichtingen op basis van de onderwijsconvenanten om de loonbijstelling op de bekostiging van alle onderwijssectoren uit te keren indien deze aan de OCW-begroting is toegevoegd.
Daarnaast zijn op basis van wetgeving de prijsbijstelling op het primair
onderwijs, de loon- en prijsbijstelling op de mediabegroting, de loon- en
prijsbijstelling op de Wet Studiefinanciering en de Wet Tegemoetkoming
Onderwijsbijdrage en Schoolkosten juridisch verplicht. Tot slot zijn er een
aantal kleinere budgetten waar ook juridische verplichtingen gelden voor
de loon- en prijsbijstelling. Alle juridisch verplichte loon- en prijsbijstelling
wordt volledig uitgekeerd.
Vraag 136
Hoeveel kost het om het minimumloon vanaf 1 januari 2024 te verhogen
naar 15 euro per uur wanneer alle koppelingen met de uitkeringen
volledig zouden blijven bestaan?
Antwoord op vraag 136
Om het wettelijk minimumloon te verhogen naar 15 euro per 1 januari
2024 moet – volgens huidige inzichten – het wettelijk minimumloon per
die datum bijzonder verhoogd worden met ca. 14,4%. Dit is dus
aanvullend op de reguliere halfjaarlijkse indexatie en de eerdere
bijzondere verhoging van het wettelijk minimumloon met 8,05% per
1 januari 2023. Een dergelijke minimumloonsverhoging – met
doorwerking op alle aan het wettelijk minimumloon gekoppelde uitkeringen en regelingen – kost structureel circa € 9,3 miljard per jaar. Dit
betreft een grove inschatting van de budgettaire gevolgen.
Een dergelijke verhoging van het wettelijk minimumloon brengt ook
hogere kosten voor werkgevers met zich mee, zowel via hogere lonen als
via hogere premies. Ook leiden minimumloonverhogingen volgens het
CPB tot een negatief effect op de structurele werkgelegenheid en neemt
dit effect meer dan evenredig toe bij grotere verhogingen.
Vraag 137
Hoeveel kost het de corporatiesector wanneer de huren dit jaar worden
bevroren (geen huurverhoging per 1 juli 2023)? Hoeveel zou het de vrije
sector kosten?
Antwoord op vraag 137
Het is op dit moment niet meer mogelijk om de huurverhoging per 1 juli
a.s. niet door te laten gaan; de huurverhogingen zijn uiterlijk 1 mei jl.
aangekondigd. In de corporatiesector zijn ongeveer 2,1 miljoen sociale
huurwoningen. Vanwege een maximale huurprijsstijging van de
Cao-loonontwikkeling –0,5% zal de huurverhoging per 1 juli 2023
gemiddeld 2,6% bedragen. Indien deze verhoging niet plaats had kunnen
vinden, zou de corporatiesector structureel op jaarbasis 358 miljoen
huurontvangsten mislopen. Het kabinet interpreteert de vrije sector in dit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

73

kader als de particuliere verhuurders van sociale huurwoningen. Het gaat
hierbij om 482.000 woningen bij een maximale verhoging van 3,1%. Het
bevriezen van de huren zou hebben geresulteerd in jaarlijks ongeveer
100 miljoen minder huurinkomsten voor particuliere verhuurders in het
komende jaar.
Vraag 138
Heeft het mbo en het ho ook een (jaarlijkse) LPO? Zo ja, wat is de omvang
hiervan?
Antwoord op vraag 138
Alle loon- en prijsgevoelige budgetten op de OCW-begroting worden
jaarlijks geïndexeerd met loon- en prijsbijstelling (lpo). Dit gebeurt met
indices die op basis van het Centraal Economisch Plan (CEP) van het CPB
worden vastgesteld. Dit gaat voor de lpo 2023 in het mbo om een
reguliere lpo van ruim 313 miljoen in 2023 en circa 299 miljoen structureel. In het hoger onderwijs gaat het voor de lpo 2023 om bijna
627 miljoen in 2023 en circa 630 miljoen structureel.
Vraag 139
Hoeveel kost het de corporatiesector wanneer de huren volgend jaar
vanaf 1 januari 2024 worden bevroren? Hoeveel zou het de vrije sector
kosten?
Antwoord op vraag 139
Het kabinet gaat hierbij uit van het jaarlijkse moment om huren aan te
passen, te weten 1 juli. Met hoeveel de huur aangepast zou kunnen
worden per 1 juni 2024 wordt rond de komende jaarwisseling bekend. Het
is op dit moment nog niet met zekerheid te stellen met welk percentage
dat zal zijn omdat de hoogte van de gemiddelde loonontwikkeling in 2023
nog niet bekend is. Derhalve kan ook nog niet bepaald worden wat het de
sector kost. In vraag 137 is een beeld gegeven van de omvang van het
bedrag voor 2023.
Vraag 140
Hoeveel kost het de corporatiesector wanneer de huurverlaging voor
sociale huur voor de laagste inkomens (per 1 juli 2023) wordt ingevoerd
voor alle sociale huurders?
Antwoord op vraag 140
De huurverlaging voor de 600.000 huishoudens met de laagste inkomens
leidt naar verwachting tot een structurele daling van de huursom van
426 miljoen op jaarbasis. Indien alle overige huishoudens ook een
huurverlaging zouden ontvangen tot eenzelfde hoogte van de huur als de
huidige verlaging (575,03 euro per 1 juli 2023), dan zou deze verlaging
voor alle corporaties jaarlijks zo’n 1,49 miljard aan huuropbrengsten
kosten.
Vraag 141
Hoeveel levert het op wanneer de tweede schijf van de vennootschapsbelasting (vpb) wordt verhoogd naar 36,93%? En naar 30%?
Antwoord op vraag 141
Het verhogen van de tweede schijf naar 30% geeft opbrengst van
4,5 miljard. Een verhoging naar 36,93% levert een budgettaire opbrengst
van 11,9 miljard
Vraag 142
Hoeveel levert het op als de vermogensbelasting wordt verhoogd naar
35%? En naar 36,93%?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

74

Antwoord op vraag 142
Nederland kent geen vermogensbelasting: verschillende type inkomsten
worden in verschillende boxen belast. Inkomsten uit vermogen worden
belast in box 3. Het belastingtarief voor box 3 bedraagt 33% in 2024 en
34% vanaf 2025. Een verhoging van het belastingtarief naar 35% levert in
2024 287 miljoen euro op en in 2025 144 miljoen euro. Een verhoging van
het belastingtarief naar 36,93% levert in 2024 565 miljoen euro op en
vanaf 2025 277 miljoen euro.
Vraag 143
Wat is de reden dat er wel bezuinigd wordt op lpo po, vo en ho en niet op
lpo mbo?
Antwoord op vraag 143
Als gevolg van de rijksbrede dekkingsopgave moet op alle beleidsterreinen een bijdrage geleverd worden om tot een sluitende Rijksbegroting te komen. Per sector is gezien de specifieke omstandigheden een
andere afweging gemaakt over de te nemen maatregelen voor deze
bijdrage.
Vraag 144
Hoeveel kost het om de lasten op arbeid te verlagen met één %punt?
Hoeveel kost het om dit percentage te verlagen naar 35%?
Antwoord op vraag 144
Gezien de vraagstelling is aangenomen dat hiermee gedoeld wordt op het
verlagen van het tarief in de eerste schijf van de inkomstenbelasting. Met
het verlagen van het tarief eerste schijf worden niet alleen de lasten op
arbeid verlaagd, maar daalt de belastingdruk voor alle inkomens die in
box 1 vallen, dus ook de uitkeringen.
Het verlagen van het tarief eerste schijf met één %punt kost in 2024
4,4 miljard euro. Het verlagen van het tarief eerste schijf met 1,92 %punt
naar 35% kost in 2024 8,4 miljard euro.
Vraag 145
Hoe gaat de reisvergoeding pro/vavo ingevuld worden?
Antwoord op vraag 145
De intensivering voor de reisvergoeding in het praktijkonderwijs en het
vavo wordt op andere manieren ingevuld.
De bekostiging voor de vavo-instellingen wordt vanaf het studiejaar
2023/2024 structureel verhoogd. Vavo-instellingen keren daarna zelf de
reisvergoedingen aan de leerlingen/studenten uit. Omdat de
vavo-instellingen deels bekostigd worden via het voortgezet onderwijs,
zijn hiervoor middelen toegevoegd bij zowel de bekostiging op artikel 4,
VAVO-instellingen voor 6,5 miljoen structureel, als bij bekostiging op
artikel 3, VO-instellingen voor 5,3 miljoen structureel.
In het praktijkonderwijs is de reiskostenvergoeding bedoeld voor
leerlingen die vanuit hun praktijkschool een mbo-1 opleiding volgen.
Omdat deze route nog niet wettelijk is vastgelegd, komen de middelen
voor het praktijkonderwijs pas in 2026 beschikbaar, bij de bekostiging van
VO-instellingen voor een bedrag van 1,0 miljoen.
Vraag 146
Kunt u aangeven welke toeslagen en regelingen niet geïndexeerd worden
ondanks de toegenomen kosten?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

75

Antwoord op vraag 146
Voor de beantwoording van de vraag is geïnterpreteerd dat de vraagstelling ziet op toeslagen en directe regelingen voor burgers aan de
uitgavenkant van de begroting. Met de voorliggende Voorjaarsnota is niet
besloten tot het niet indexeren van toeslagen en directe regelingen voor
burgers. Dit betekent dat toeslagen en directe regelingen voor burgers
conform wet- en regelgeving worden geïndexeerd.
Inkomensoverdrachten op de SZW-begroting (toeslagen en uitkeringen)
worden geïndexeerd op basis van onderliggende wet- en regelgeving.
Indexering van budgetten op de SZW-begroting verloopt via de loon- en
prijsbijstelling die aan de SZW-begroting wordt toegevoegd. SZW beziet
per budget welk deel van de loon- en prijsbijstelling passend is.
De hoogte van de zorgtoeslag wordt mede bepaald door de hoogte van de
nominale premie en het gemiddelde eigen risico. Hogere zorguitgaven,
die leiden tot hogere premies, werken door in de hoogte van de
zorgtoeslag. Bij de raming van de zorgtuitgaven wordt rekening gehouden
met de inflatie en loonstijgingen.
Het toetsingsinkomen en huurtoeslaggrenzen zijn bepalend voor de
hoogte van de huurtoeslag. Deze worden beide op 1 januari geïndexeerd
op basis van reguliere regelgeving. Het toetsingsinkomen wordt
geïndexeerd met inflatie en de huurtoeslaggrenzen met de huurprijsontwikkeling. Op de BZK-begroting worden de huurtoeslaguitgaven
bijgesteld middels een jaarlijkse raming. Uit deze raming volgde een
bijstelling door een samenloop van omstandigheden zoals o.a. de
inkomensontwikkeling en instroom in de huurtoeslag. Deze ramingsbijstelling betekent niet dat de huurtoeslag niet wordt geïndexeerd.
De hoogte van de maximumuurprijs van de kinderopvangtoeslag wordt
jaarlijks aangepast aan een combinatie van de loonontwikkeling van
bedrijven (80%) en de inflatie (20%). De bedragen van het toetsingsinkomen voor de kinderopvangtoeslag, dat bepaalt welk percentage van de
kosten wordt vergoed, worden jaarlijks aangepast aan de geraamde
contractloonontwikkeling.
Vraag 147
Hoeveel kost het om al het openbaar vervoer in Nederland gratis te
maken? Hoeveel kost het om het stad- en streekvervoer gratis te maken?
Hoeveel kost het om het treinvervoer gratis te maken?
Antwoord op vraag 147
Het geven van een precieze indicatie van de kosten van gratis openbaar
vervoer is lastig omdat er veel aannames gedaan moeten worden gedaan
over opbrengstenderving, groei van de reizigerskilometers, maar ook over
het effect op het OV-aanbod. Naar schatting is de opbrengstenderving als
gevolg van het volledig gratis maken van al het openbaar vervoer in
Nederland meer dan 4 miljard euro per jaar. Daar komen de kosten van
eventuele extra treinen, metro’s, bussen, trams en personeel die nodig
zijn om de verwachte extra reizigers te vervoeren nog bij. Als alleen
treinkaartjes gratis zouden worden, betreft de verwachte opbrengstenderving meer dan 2 miljard euro.
Vraag 148
Hoe verhoudt het voornemen in de Voorjaarsnota dat de NPO meer
inkomsten uit reclame kan halen zich ten opzichte van het coalitieakkoord
waarin staat «We zetten de maatregelen uit de visiebrief over de toekomst
van het mediabestel waaronder het stapsgewijs halveren van reclame op
de lineaire kanalen van de publieke omroep»?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

76

Antwoord op vraag 148
In de visiebrief over de toekomst van het mediabestel is afgesproken dat
de beschikbare zendtijd voor reclame op de lineaire kanalen van de
landelijke publieke omroep wordt gehalveerd, van maximaal 10% van de
zendtijd in 2021 tot maximaal 5% in 2026. In deze staat ook dat het kabinet
niet wil dat het verkleinen van de afhankelijkheid van de financiering van
de publieke omroep van reclame ten koste gaat van de programmering.
Daarom stond tegenover de maatregelen om de reclame op de publieke
omroep te verminderen ook een verhoging van de Rijksmediabijdrage van
structureel 40 miljoen euro. Nu de Rijksmediabijdrage als gevolg van de
rijksbrede dekkingsopgave vanaf 2025 structureel naar beneden wordt
bijgesteld kiest het kabinet er daarom voor om de voorgenomen
maatregelen om reclame op de lineaire kanalen van de publieke omroep
te verminderen niet volledig uit te voeren, zodat met de opbrengst
daarvan de verlaging van de Rijksmediabijdrage kan worden opgevangen.
Op welk percentage de maximale hoeveelheid moet worden vastgesteld is
afhankelijk van de raming over de meerjarig verwachte Ster-inkomsten die
de Ster gaat afgeven. De afdracht van Ster-inkomsten aan de NPO is deze
concessieperiode vastgesteld op 129 miljoen per jaar, de verwachte totale
opbrengsten van de Ster zijn voor 2023 geraamd op 174,5 miljoen In de
huidige concessieperiode is de afdracht van Ster-inkomsten aan de NPO
jaarlijks 129 miljoen De structurele verlaging van de Rijksmediabijdrage is
13 miljoen euro. Om de verlaging op te vangen zal de afdracht van
Ster-inkomsten aan de NPO daarom structureel minimaal 142 miljoen
euro moeten zijn.
Vraag 149
Hoeveel kost het om het eigen risico af te schaffen vanaf 1 juli 2023?
Hoeveel kost het om dit te doen vanaf 1 januari 2024? Kunt u aangeven
welk deel van deze kosten voortkomt uit het verwachte remgeldeffect en
welk deel uit de gemiste inkomsten uit het eigen risico?
Antwoord op vraag 149
Het afschaffen van het eigen risico is een ingrijpende maatregel die
bovendien een wetswijziging vergt. Dit proces neemt gemiddeld zo’n twee
jaar in beslag. Het afschaffen vanaf 1 juli 2023 is daarmee juridisch en
uitvoeringstechnisch niet haalbaar.
Als het eigen risico wordt afgeschaft leidt dit tot lagere opbrengsten van
het eigen risico; naar huidige inschatting loopt dit effect op van 3,4 miljard
euro in 2024 naar 3,7 miljard euro in 2027. Dit betekent dat de nominale
premie zal moeten stijgen om te compenseren voor de lagere eigen risico
opbrengsten. Daarnaast heeft het CPB in Zorgkeuzes in Kaart (2020)
berekend dat het afschaffen van het eigen risico leidt tot 2,1 miljard euro
hogere zorguitgaven door het vervallen van het remgeldeffect van het
eigen risico. Het eigen risico afschaffen zou daarmee in totaal ongeveer
6 miljard euro kosten.
Vraag 150
Hoeveel reclame-inkomsten heeft de NPO nu? Hoeveel inkomsten moet
de NPO uit reclame inkomsten genereren om de verlaging op te vangen?
Antwoord op vraag 150
Zie antwoord op vraag 148 en 569.
Vraag 151
Kunt u in een overzicht aangeven welke maatregelen er in 2024 aflopen
die zijn genomen door het kabinet om de koopkracht van mensen te
herstellen door de energiecrisis? Kunt u aangeven in een schema hoeveel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

77

het zou kosten om deze maatregelen door te laten lopen in 2024? Kunt u
dit per maatregel specificeren?
Antwoord op vraag 151
Zie antwoord op vraag 92.
Vraag 152
Wat is de reden dat de aflopende subsidies tweede lerarenopleiding nu al
wordt omgebogen? Hoeveel mensen maken er nu gebruik van deze
regeling? Waarom worden deze middelen niet gebruikt om deze te
besteden conform de motie met Kamerstuk 36 200 VIII, nr. 99?
Antwoord op vraag 152
De subsidieregeling heeft een looptijd tot en met 2025. Tot en met 2025
blijven middelen beschikbaar voor de regeling. In totaal is in de laatste
ronde aan 108 personen subsidie verleend. Het jaar daaraan voorafgaand
was dit aan 123 personen. Met het beschikbare budget voor de regeling is
ruimte voor ca. 400 personen. Ondanks verschillende maatregelen is het
animo voor deze subsidieregeling gering en zijn de uitvoeringslasten
relatief hoog. Daarom kiest het kabinet er voor om het beschikbare budget
voor deze regeling na afloop van de regeling (vanaf 2026) in te zetten voor
de rijksbrede opgave. Het stopzetten van deze subsidieregeling levert
2,6 miljoen per jaar op vanaf 2026.
De motie van het lid Van der Molen (Kamerstuk 36 200 VIII, nr. 99) vraagt
om de bundeling van regelingen die gericht zijn op leraar worden, terwijl
de subsidieregeling zich richt op personen die al een opleiding in het
onderwijsdomein hebben afgerond en een tweede opleiding in dat
domein willen volgen. Deze doelgroep is breder dan alleen personen die
leraar willen worden. Daarom is deze niet ingezet voor de uitvoering van
de motie Van der Molen.
Vraag 153
Kunt u een overzicht geven van alle maatregelen uit het coalitieakkoord
waarvoor het budget wordt verlaagd, bijvoorbeeld door inzet van begrote
middelen of door het niet-indexeren van middelen?
Antwoord op vraag 153
De tabel bij vraag 9 bevat een overzicht van alle bezuinigingen voor de
rijksbrede dekkingsopgave per ministerie. In de kolom CA van deze tabel
is aangegeven als de maatregel budget uit het coalitieakkoord is. In de
kolom LPO is aangegeven als de maatregel betrekking heeft op het
inzetten van loon-en prijsindexatie. Onder de tabel worden alle maatregel
toegelicht.
Vragen 154
Hoeveel spoedeisende hulpposten waren er in 2010? Hoeveel waren er in
2022? Wat is de verwachting voor de jaren 2023–2030?
Antwoorden 154
De gegevens over aantallen spoedeisende hulpposten (SEH’s) en
ziekenhuizen met een afdeling acute verloskunde zijn vóór 2015 niet
jaarlijks uitgevraagd.
Aantallen SEH’s
In 2011 waren er 99 ziekenhuislocaties met een SEH-afdeling. In 2022
waren er 83 ziekenhuislocaties met een SEH-afdeling.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

78

SEH-capaciteit
Over het aantal behandelkamers in/omstreeks 2010 zijn geen gegevens
voorhanden. Capaciteit wordt uitgevraagd door middel van het aantal
behandelkamers en niet specifiek het aantal bedden. Het aantal behandelkamers bij de SEH’s was in 2018 1.304 en 1.330 behandelkamers in 2022.
Aantallen afdelingen acute verloskunde
Over het aantal afdelingen acute verloskunde in/omstreeks 2010 zijn geen
gegevens voorhanden.
In 2015 was het aantal ziekenhuislocaties met 24/7-uurs bereikbaarheid
van acute verloskunde 84 en in 2022 waren er 74 locaties.
Verwachtingen 2023–2030
Op basis van een trendanalyse van het RIVM, waarin de zorgvraag wordt
afgezet tegenover de demografische groei, wordt een toename van
zorgvraag op de spoedeisende hulp verwacht van 12% in 2030. Wat dit
cijfermatig doet met het aantal behandelkamers is niet beschreven. Voor
de acute verloskunde is een dergelijke trendanalyse niet beschikbaar.
Vragen 155
Hoe groot was de SEH-capaciteit (aantal bedden) in 2010? Hoe groot in
2022? Wat is de verwachting voor de jaren 2023–2030?
Antwoorden op vraag 155
Zie antwoord op vraag 154.
Vragen 156
Hoeveel acute verloskunde-afdelingen waren er in 2010? Hoeveel waren
er in 2022? Wat is de verwachting voor de jaren 2023–2030?
Antwoorden op vraag 156
Zie antwoord op vraag 154.
Vraag 157
Hoe kan het dat het CPB de economische groei voor 2023 hoger raamt
dan DNB, het IMF, de Europese Commissie, de OESO en ABN Amro en
wat heeft het voor effecten voor de begroting als de economische
inderdaad met één % groeit, in plaats van 1,6%?
Antwoord op vraag 157
Het CPB licht de onderbouwing van de raming van de economische groei
(een bbp-groei van 1,6% in 2023) toe in het CEP (CEP-raming 2023, CPB).
De huidige economische ontwikkelingen zijn nog altijd onzeker te noemen
en verschillen tussen instituten in de groeiraming zijn van alle tijden. Een
oorzaak van het verschil met de raming van DNB in december (0,8% groei
in 2023) is bijvoorbeeld de raming van de particuliere consumptie, die zij
pessimistischer inschatten dan het CPB. Mogelijk ligt de hogere inflatieraming hieraan ten grondslag. De Europese Commissie heeft haar raming
recent opwaarts herzien naar 1,8% groei in 2023 (Economic forecast for
Netherlands, European Commission). De realisatie van het eerste kwartaal
van 2023 was nog geen onderdeel van bovengenoemde ramingen. De
volgende raming van het CPB waar het kabinet naar zal kijken, is de Macro
Economische Verkenning.
Wanneer de economische groei 0,6%-punt lager uitvalt, zal dit ceteris
paribus leiden tot een verslechtering van het begrotingstekort en de
overheidsschuld. De Europese Commissie schat de begrotingselasticiteit
van Nederland op 0,605. Dit betekent dat een verslechtering van de
economische groei met 1% leidt tot een verslechtering van het overheidssaldo met 0,605%-punt bbp. Een verslechtering van 0,6% zoals aange-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

79

geven in de vraag, leidt tot een verslechtering van het overheidssaldo met
0,363%-punt bbp.
Vraag 158
Hoeveel huisartsenpraktijken waren er in 2010? Hoeveel waren er in 2022?
Wat is de verwachting voor de jaren 2023–2030?
Antwoord op vraag 158
In 2012 waren er 4895 huisartsenpraktijken, in 2022 waren dit er 4874. In
dezelfde periode nam het aandeel groepspraktijken sterk toe (van 19%
naar 39%) en het aandeel solopraktijken sterk af (van 44% naar 18%). Er
zijn geen prognoses voor de periode 2023–2030.
Vraag 159
Hoeveel intensive-care afdelingen waren er in 2010? Hoeveel waren er in
2022? Wat is de verwachting voor de jaren 2023–2030?
Antwoord op vraag 159
Op basis van informatie van de kwaliteitsregistratie van Stichting NICE
(Nationale Intensive Care Evaluatie) waren er in 2010 83 afdelingen
intensive care en in 2021 79 afdelingen intensive care. Over 2022 zijn
vooralsnog geen data beschikbaar. VWS stelt voor het aantal afdelingen
intensive care geen prognoses op. Er is derhalve geen verwachting voor
de jaren 2023–2030 beschikbaar.
Vraag 160
Hoe groot is inmiddels het risico op een loon-prijsspiraal?
Antwoord op vraag 160
Om werknemers voldoende te compenseren voor de kosten van inflatie, is
het belangrijk dat de lonen stijgen. Nadat de lonen in 2022 zijn achtergebleven bij de stijging van de prijzen (3,1% tegenover een inflatie van 10%),
zien we de loongroei de laatste maanden toenemen. In recent afgesloten
cao’s is de loongroei toegenomen tot circa 7,5% op jaarbasis. Het CPB
verwacht dan ook dat de loongroei met 5% hoger zal zijn dan de inflatie
van 3%. Hiermee wordt slechts een deel van de gemiste loongroei
ingehaald, zoals ook de daling van de arbeidsinkomensquote (AIQ) in
2022 (en geraamd voor 2023) laat zien. Of deze inhaalgroei van lonen leidt
tot verdere inflatie hangt af van de reactie van werkgevers.
Bron:
Vermijden loon-prijsspiraal vergt aandacht van overheid, centrale banken
en sociale partners (dnb.nl)
Vraag 161
Hoeveel ziekenhuizen – ongeacht de grootte van het ziekenhuis – waren er
in 2010? Hoeveel waren er in 2022? Wat is de verwachting voor de jaren
2023–2030?
Antwoord op vraag 161
In november 2009 telde Nederland:
• Opsomming: ziekenhuisorganisaties inclusief 8 universitaire medische
centra
• Opsomming: 139 ziekenhuislocaties (academische, algemene en
kinderziekenhuizen)
• Opsomming: 60 buitenpoliklinieken
In 2023 telt Nederland:
• Opsomming: 69 ziekenhuisorganisaties inclusief 8 universitaire
medische centra

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

80

•
•

Opsomming: 113 ziekenhuislocaties (academische, algemene en
kinderziekenhuizen)
Opsomming: 147 buitenpoliklinieken

Deze cijfers zijn afkomstig van het RIVM. VWS stelt voor het aantal
ziekenhuizen geen prognoses op. Er is derhalve geen verwachting voor de
jaren 2023–2030 beschikbaar.
Vraag 162
Hoeveel winst hebben de zorgverzekeraars gemaakt sinds 2010? Hoe
groot is hun solvabiliteitsreserve op dit moment? Hoe hebben de reserves
van de zorgverzekeraars zich ontwikkeld sinds 2010?
Antwoord op vraag 162
In de tabel hieronder vindt u de resultaten van zorgverzekeraars sinds
2010.
Jaar

Resultaat (x 1 miljoen euro)

2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020
2021

125
381
937
1.229
976
375
– 309
– 566
265
290
137
– 395

Bron: Voor 2010–2013 DNB en 2014–2021 jaarcijfers verzekeraars.

De jaren 2011 t/m 2013 zijn gebaseerd op de verslagstaten van De
Nederlandsche Bank (DNB) waarin een landelijk overzicht van het
resultaat technische rekening zorgverzekeraars voor de basisverzekering
werd gepubliceerd. Deze resultaten werden gepresenteerd op basis van
Solvency I-cijfers en kunnen daardoor niet worden aangevuld met de
cijfers na 2015. Vanaf 2016 is Solvency II ingegaan en worden de
resultaatcijfers gebaseerd op de jaarcijfers die zorgverzekeraars openbaar
publiceren in de zogeheten transparantieoverzichten. Sinds 2014
presenteren zorgverzekeraars zelf wel al cijfers op basis van Solvency II
voor de basisverzekering op hun website. De jaren 2014–2021 betreft het
resultaat op de basisverzekering inclusief beleggingsopbrengsten en na
inzet van het resultaat voor lagere premies in het komende jaar.
Voor 2021 (het jaar waarvoor de meest recente cijfers volledig beschikbaar
zijn) vindt u hieronder de aanwezige en vereiste solvabiliteit basisverzekering en de solvabiliteitsratio’s voor de jaren 2014 t/m 2021. Gegevens
over de solvabiliteit zijn net als de hierboven genoemde resultaten niet
beschikbaar voor oudere jaren aangezien Solvency II pas per 1 januari
2016 van kracht is. Sinds 2014 presenteren zorgverzekeraars zelf wel al
cijfers op basis van Solvency II voor de basisverzekering op hun website.
De aanwezige reserves basisverzekering van zorgverzekeraars tezamen
bedragen ultimo 2021 bijna 9,8 miljard euro. Hiervan is bijna 6,9 miljard
euro wettelijk vereist. De solvabiliteitsratio bedraagt gemiddeld 142%. De
cijfers over het jaar 2022 worden uiterlijk 1 juli 2023 gepubliceerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

81

Solvabiliteit basisverzekering 2014–2021, Solvency II voor het jaar 2021 (x € 1 miljoen)
2014

2015

2016

2017

2018

2019

2020

2021

Aanwezige
solvabiliteit
2021

Vereiste solvabiliteit 2021

ASR
CZ
DSW
Eno
Menzis
ONVZ
VGZ
Z&Z
ZK

151%
163%
154%
114%
129%
157%
137%
172%
162%

146%
169%
157%
108%
124%
166%
155%
188%
174%

144%
173%
141%
160%
123%
142%
149%
157%
167%

138%
149%
147%
159%
129%
121%
141%
151%
137%

140%
157%
134%
166%
138%
132%
142%
165%
141%

144%
154%
130%
155%
145%
124%
143%
168%
146%

140%
160%
144%
144%
142%
155%
136%
171%
149%

138%
160%
145%
146%
132%
142%
136%
158%
138%

206
2.344
409
87
1.181
207
2.376
345
2.625

149
1.468
282
59
898
146
1.752
219
1.901

Macro

151%

160%

155%

140%

145%

146%

148%

142%

9.778

6.874

Bron: transparantieoverzichten van de jaarcijfers basisverzekering, zoals door individuele zorgverzekeraars gepresenteerd op de website. Zilveren
Kruis betreft een optelling door VWS van de solvabiliteitcijfers van de risicodragers van Zilveren Kruis. VGZ betreft een inschatting op basis
van de solvabiliteit basis- plus aanvullende verzekering van VGZ, naar rato van de schade basis- en aanvullende verzekering VGZ.

Vraag 163
Hoeveel arbeidsmigranten zijn er vanaf 2010 naar Nederland gekomen,
gelieve uitgesplitst tussen migranten van binnen en buiten de Europese
Unie? Kunt u ook het aantal nareizigers hierin meenemen?
Antwoord op vraag 163
In totaal kwamen in de periode 2010 tot en met 201918 circa 432.000
arbeidsmigranten naar Nederland. Hiervan zijn circa 310.515 arbeidsmigranten afkomstig uit de Europese Unie en Europese Vrijhandelsassociatie
(EU/EFTA) landen en circa 121.485 arbeidsmigranten uit de niet-EU/EFTA
landen.
In totaal zijn in de periode 2010 tot en met 2022 in Nederland 261.34519
eerste asielaanvragen geregistreerd.
Het aantal nareizigers over dezelfde periode is niet weer te geven, omdat
aparte registratie van nareizigers pas startte in maart 2014. Voor die
datum werden nareizigers onder eerste asielaanvragen geregistreerd. Het
aantal nareizigers vanaf 2015 tot en met 202220 is in totaal circa 75.70021.
Vraag 164
In hoeverre bestaat er, gelet op het feit dat in de Voorjaarsnota een bedrag
ingeboekt staat met betrekking tot de verkoop van het Duitse deel van
TenneT, zekerheid dat de opbrengst in 2023 wordt behaald?
Antwoord op vraag 164
Er bestaat geen zekerheid dat de opbrengst van de verkoop van TenneT
Duitsland in 2023 wordt gerealiseerd. In alle gevallen acht het kabinet het
belangrijk dat Tennet voldoende gefinancierd is, conform de minimale
kredietrating in de nota deelnemingenbeleid, om haar publieke taken te
kunnen uitvoeren.
Vraag 165
Hoeveel asielzoekers zijn er vanaf 2010 naar Nederland gekomen? Kunt u
ook het aantal nareizigers hierin meenemen?
Antwoord op vraag 165
Zie antwoord op vraag 163.

18

Bron: CBS. Recentere cijfers nog niet beschikbaar, afgerond op vijftallen.
Bron: Eurostat, afgerond op vijftallen.
20
Eerste volledige jaar met registratie.
21
Bron: Asylum Trends IND.
19

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

82

Vraag 166
Hoeveel asielzoekers zijn er sinds 2010 afgewezen? Hoeveel daarvan zijn
er uitgezet?
Antwoord op vraag 166
In de periode 2010 tot en met 2022 zijn in totaal circa 85.750 eerste
aanvragen van asielzoekers afgewezen22. In dezelfde periode zijn in totaal
circa 103.995 derdelanders14 uitgezet. Dit zijn niet alleen afgewezen
asielzoekers maar ook mensen van wie de vergunning is ingetrokken of
niet meer geldig is en vreemdelingen die nooit een verblijfsvergunning
hebben aangevraagd.
Vraag 167
Wat is op dit moment de stand van zaken van het proces tot verkoop van
het Duitse deel van TenneT?
Antwoord op vraag 167
De onderhandelingen lopen en de eerste ambtelijke gesprekken hebben
plaatsgevonden. Zoals met de kamer is afgesproken, zal de kamer een
update ontvangen wanneer een volledig niet bindend bod (non-bindingoffer) is ontvangen van KfW.
Vraag 168
Hoeveel voedselbanken waren er in 2022? En in 2010?
Antwoord op vraag 168
In 2021 waren er 172 voedselbanken aangesloten bij Voedselbanken
Nederland. In 2010 waren dat er 121. Daarnaast zijn er in Nederland
diverse andere initiatieven die niet aangesloten zijn bij Voedselbanken
Nederland maar ook voedselhulp bieden.
Vraag 169
Zien de ingeboekte bedragen van verkoop van het Duitse deel van TenneT
op een minimale of maximale vrijval van het bedrag dat wordt gerealiseerd met verkoop?
Antwoord op vraag 169
De bedragen die zijn vrijgevallen waren reserveringen voor kapitaalstortingen voor TenneT Nederland. De vrijval is niet gebaseerd op minimale of
maximale verkoopprijzen.
Vraag 170
Hoeveel winst is in 2022 gemaakt in de extramurale zorg, uitgesplitst per
sector?
Antwoord op vraag 170
In 2021 (het laatste jaar waarover cijfers beschikbaar zijn) bedroeg het
gewogen gemiddelde resultaat van de thuiszorg 1,6% (Bron: CBS:
Financiële kengetallen zorginstellingen 2021, december 2022). In deze
analyse van CBS is thuiszorg gedefinieerd als VVT-organisaties waarbij
het zwaartepunt van de Wlz-declaraties lag op extramurale ouderenzorg.
De veronderstelling hierbij is dat deze zorginstellingen ook extramurale
ouderenzorg vanuit de Zvw (wijkverpleging) en ondersteuning vanuit
Wmo leveren.

22

Bron: Eurostat. Afgerond op vijftallen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

83

Vraag 171
Wordt in de begroting 2024 ook rekening gehouden met de mogelijkheid
dat de onderhandelingen tot verkoop van het Duitse deel van TenneT niet
slagen?
Antwoord op vraag 171
De mogelijkheid is er maar op dit moment gaan we in de begroting niet
uit van dat scenario. In alle gevallen acht het kabinet het belangrijk dat
Tennet voldoende gefinancierd is, conform de minimale kredietrating in
de nota deelnemingenbeleid, om haar publieke taken te kunnen uitvoeren.
Vraag 172
Welk deel van het lage-inkomensvoordeel (LIV) komt terecht bij het mkb
en hoeveel bij grotere bedrijven?
Antwoord op vraag 172
In de onderstaande tabel is de verdeling van het LIV weergegeven voor
het jaar 2021, uitbetaald in 2022. Dit zijn de meest recente gegevens. Als
grens voor kleine werkgevers wordt 50 fte aangehouden, voor middelgrote werkgevers 250 fte, en grote werkgevers hebben een omvang
daarboven. De indeling is een inschatting. Het aantal verloonde uren per
week per werkgever die LIV ontving is gedeeld door 37,3 uur (de
gemiddelde normale arbeidsduur in Nederland) om zo op het totaal aantal
FTE per werkgever te komen.
Categorie werkgever

Aantal werkgevers

Bedrag uitbetaald LIV

Klein
Midden
Groot

88.801
7.156
2.389

€ 157.188.094
€ 63.811.710
€ 140.291.925

Totaal

98.346

€ 361.291.279

Vraag 173
Hoeveel subsidie ontvangen de tien meest vervuilende bedrijven van
Nederland vanaf 2010 tot en met 2022? Kan dit per bedrijf worden
uitgesplitst?
Antwoord op vraag 173
Bedrijf

Subsidie (2012–2022)

Air Liquide
SHELL
SABIC
Tata
DOW
Yara
OCI
BP
Nouryon
Zeeland Refinery N.V.

€ 292.888.8671
€ 155.330.6101
€ 12.711.916
€ 9.077.953
€ 5.402.350
€ 4.082.219
€ 2.064.162
€ 618.897
€ 483.547
€ 17.401

Eindtotaal subsidie naar top 10

€ 482.677.923

Subsidie naar privaat totaal
1

€ 2.055.452.719

Voornamelijk via IPCEI-Waterstof.

Bovenstaande bedragen zijn de top 10 bedrijven uit de industrie, en de
subsidie die daaraan is toegekend in de periode 2012 tot en met 2022 uit
de (uitgaven)subsidieregelingen DEI(+), MOOI, TSE, HER(+), VEKI,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

84

PPS-toeslag, IPCEI waterstof (exclusief SDE en de fiscale subsidie EIA). Dit
zijn nationale subsidies die gericht zijn op innovatie.
Het overzicht bevat de 10 bedrijven die vallen onder de categorie
«industrie». Enkele energiebedrijven zitten ook in de top 10 maar zijn dus
er buiten gelaten.
Vraag 174
Hoeveel subsidie is er in 2022 in totaal verstrekt aan bedrijven om te
verduurzamen?
Antwoord op vraag 174

Subsidie naar privaat
totaal
Subsidie naar privaat
top10
Subsidie naar privaat
exclusief top10

Subsidie naar privaat
totaal
Subsidie naar privaat
top10
Subsidie naar privaat
exclusief top10

2012

2013

2014

2015

2016

2017

€ 42.121.565

€ 24.843.259

€ 56.961.135

€ 83.696.697

€ 80.778.186

€ 78.789.146

€0

€ 119.556

€ 70.817

€ 181.634

€ 2.995.389

€ 4.130.778

€ 42.121.565

€ 24.723.703

€ 56.890.318

€ 83.515.063

€ 77.782.797

€ 74.658.368

2018

2019

2020

2021

2022

Eindtotaal

€ 110.272.621

€ 146.928.720

€ 186.044.714

€ 259.555.703

€ 985.460.974

€ 2.055.452.719

€ 1.208.525

€ 2.876.121

€ 15.994.961

€ 11.116.595

€ 443.983.548

€ 482.677.924

€ 109.064.096

€ 144.052.599

€ 170.049.753

€ 248.439.108

€ 541.477.426

€ 1.572.774.796

In bovenstaande tabel zijn de energiebedrijven wel meegenomen (en niet
weggelaten zoals in het antwoord op vraag 173).
Bovenstaande bedragen zijn toegekend in de periode 2012 tot en met
2022 vanuit de regelingen DEI(+), MOOI, TSE, HER(+), VEKI, PPS-toeslag,
IPCEI waterstof), en is exclusief de regelingen SDE en EIA.
Vraag 175
Als dekking wordt veel onderuitputting ingezet, is dat in alle gevallen
structurele onderuitputting die niet later nog voor de met het budget
beoogde doelstellingen moet worden ingezet?
Antwoord op vraag 175
Het kabinet heeft onderuitputting betrokken bij de begrotingsbesprekingen. Concreet heeft het kabinet conform de motie van het lid Heinen
c.s.23 kritisch gekeken naar de ruimte binnen ramingen en besproken waar
structurele onderuitputting kan worden ingezet als dekking. Dit gaat zowel
om specifieke dekkingsvraagstukken binnen departementale begrotingen
als om een bijdrage aan de rijksbrede dekkingsopgave. Structurele
onderuitputting die is ingezet voor de rijksbrede dekkingsopgave is
opgenomen in het antwoord op vraag 25. Onderuitputting wordt ingezet
daar waar uit de realisatiecijfers van voorgaande jaren blijkt dat geld niet
werd besteed. Om die reden is het budget verlaagd bij een gelijkblijvende
doelstelling van beleid. De inzet van specifieke dekking wordt per
departement toegelicht in de eerste suppletoire begroting.
Vraag 176
Hoe hoog waren de winsten van de vijf grootste energiebedrijven in 2022
zoals ze in het jaarverslag staan? Kan dit worden uitgesplitst naar zowel
de bruto- als nettowinsten?
23

Kamerstuk 36 250, nr. 4.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

85

Antwoord op vraag 176
De ACM heeft onderzoek gedaan naar de redelijkheid van energietarieven
van de grootste 6 energieleveranciers. Daarbij heeft de ACM ook inzicht
gekregen in de resultaten (winsten) die behaald zijn uit de levering van
energie. De in jaarverslagen gerapporteerde winst bevat ook andere
activiteiten dan enkel levering van energie. De ACM beschikt niet altijd
over deze gegevens en kan deze, of de gegevens over het resultaat uit
levering van energie, niet openbaar maken omdat dit bedrijfsvertrouwelijke informatie is. Op het moment dat de energieleveranciers hun
jaarverslag over 2022 deponeren, zijn de resultaten van deze bedrijven
openbaar en inzichtelijk.
Vraag 177
Kunt u een overzicht geven van hoeveel geld de vijf grootste energiebedrijven tot nu toe dit jaar hebben ontvangen?
Antwoord op vraag 177
Voor elektra en gas is er cumulatief 2.950.706.831,81 euro aan
voorschotten uitbetaald aan de vijf grootste energieleveranciers. Een
uitsplitsing van het voorschot per energieleverancier kan niet worden
verstrekt, omdat hier bedrijfsgevoelige informatie uit af te leiden is.
Vraag 178
Hoe kan het dat het CEP forse onderschrijdingen van de uitgavenplafonds
liet zien, terwijl de Voorjaarsnota nu forse overschrijdingen laat zien?
Antwoord op vraag 178
Voor het maken van de plafondtoetsen gaat Financien uit van de
plafondrelevante mutaties ten opzichte van de Miljoenennota. Het CPB
heeft bij CEP een eigen plafondtoetsing gemaakt, waarbij ze mutaties ten
opzichte van Voorjaarsnota 2022 tot en met het moment van publicatie
van de CEP meenemen. De momenten van de twee plafondtoetsen sluiten
dus niet op elkaar aan. Ook zit de Voorjaarsbesluitvorming niet in de
plafondtoetsen van het CPB, maar bepaalde macro-economische
doorwerkingen op uitgaven wel. Daarnaast neemt CPB op enkele punten
andere aannames dan het kabinet, zoals ook beschreven bij de plafondtoets in CEP. Zoals beschreven in het CEP maakt CPB een andere
inschatting van de kosten van het Norg-akkoord, hebben ze een eigen
raming voor de WW en bijstand en een andere inschatting van de kosten
van de NOW. Ook geeft het CPB aan dat ze meerjarig onderuitputting
verwachten ten opzichte van de ramingen van Financiën.
Vraag 179
Hoeveel subsidie is er in 2022 uitgegeven aan huishoudens om te
verduurzamen en wat was het gemiddelde inkomen van deze
huishoudens per subsidie?
Antwoord op vraag 179
In 2022 zijn er verschillende subsidieregelingen beschikbaar gesteld voor
huishoudens om te verduurzamen. Via de Investeringssubsidie Duurzame
Energie (ISDE) kunnen huishoudens verduurzamingsmaatregelen in de
eigen woning treffen, zoals isolatie of een warmtepomp. Er is in 2022
€ 250 mln euro uit gegeven aan de ISDE. Via de Subsidieregeling
Coöperatieve Energieopwekking (SCE) kunnen huishoudens deelnemen
aan duurzame energieprojecten bij hen in de buurt, bijvoorbeeld
zonnepalen op dak. Voor de SCE was in 2022 150 mln euro opengesteld.
Tevens kunnen huishoudens gebruik maken van de Salderingsregeling.
Het gemiddeld inkomen van huishoudens per subsidie wordt niet
bijgehouden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

86

In het ontwerp-MJP 2024 wordt ingegaan op de neerslag van de toegekende en gereserveerde middelen. Daaruit komt steeds naar voren dat
huishoudens op verschillende manieren direct en indirect profiteren van
de middelen uit het perceel gebouwde omgeving maar ook uit de overige
percelen. Voorbeelden hiervan zijn de verduurzaming van de mobiliteit en
de energievoorziening.
Vraag 180
Wat betekent het meelopen van het mobiliteitsfonds in de dekkingsopgave concreet voor MIRT-projecten?
Antwoord vragen 180
Zoals opgenomen in de Voorjaarsnota 2023 (blz. 155) vindt er een
herprioriteringsopgave plaats binnen het Mobiliteitsfonds. Hierover is de
Kamer ook al eerder geïnformeerd24. Daar komt de rijksbrede opgave die
in de Voorjaarsnota is aangekondigd bij. Na het bestuurlijke overleg
leefomgeving medio juni wordt u door de Minister van IenW per brief
geïnformeerd over de projecten die door de volledige herprioritering
geraakt worden. De concrete invulling van de herprioriteringsopgave en
de budgettaire verwerking vindt plaats in de ontwerpbegroting 2024.
Vraag 181
Hoe verhouden de talrijke kasschuiven zich tot transparantie en
begrotingsregels?
Antwoord op vraag 181
Conform de begrotingsregels is het mogelijk om het kasritme van de
begroting aan te passen. Kasschuiven vinden plaats als bijvoorbeeld blijkt
dat budget niet in het juiste ritme staat door vertraging dan wel
versnelling van projecten. In de verticale toelichtingen worden
kasschuiven toegelicht. Op deze manier krijgt de Kamer inzicht in de
kasschuiven waartoe door het kabinet besloten is bij de Voorjaarsnota.
Autorisatie van de voorgestelde kasschuiven vindt plaats in de suppletoire
begrotingswetten die aan uw Kamer worden voorgelegd.
Vraag 182
Kan het kabinet de mutaties in het gemeentefonds de komende jaren
nader toelichten, dat wil zeggen, wat komt erbij, wat gaat eraf, en
waarom?
Antwoord op vraag 182
Een overzicht van de mutaties op het gemeentefonds staat in Tabel 60 van
de Voorjaarsnota, bij de Verticale Toelichting op pagina 149 en verder. De
mutaties die niet van toelichting zijn voorzien, vallen onder de verzamelpost «Overige overboekingen met andere begrotingen». Ook in de
bijbehorende eerste suppletoire begroting van het gemeentefonds
worden de mutaties toegelicht.
Vraag 183
Waarom zijn geen extra middelen voor asiel uitgetrokken voor na de
kabinetsperiode, als de verwachting is dat de asielstromen zich komende
jaren nog zullen voortzetten?
Antwoord op vraag 183
Het kabinet heeft de verwachte budgettaire effecten die volgen uit de
ramingen van de Meerjaren Productie Prognose (MPP) voor vier jaar
verwerkt. De budgetten van organisaties in de asielketen stijgen hierdoor
meerjarig, omdat de verwachting is dat ze grotere aantallen asielzoekers
24

Kamerstuk 29 385, nr. 119 en Kamerstuk 36 200 A, nr. 65.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

87

moeten opvangen en meer asielaanvragen moeten behandelen. Het
kabinet heeft er hierbij ook rekening mee gehouden dat de mate van
onzekerheid fors toeneemt naarmate de prognose verder in de tijd ligt.
Het kabinet volgt de ontwikkelingen in ramingen en realisaties nauwgezet
in voorbereiding op volgende budgettaire besluitvormingsmomenten.
Daarnaast werkt het kabinet aan maatregelen om meer grip te krijgen op
migratie.
Vraag 184
Kan het kabinet in een tabel een overzicht geven van het totaalplaatje van
kosten en bronnen van dekking van het energiepakket, over relevante
jaren?
Antwoord op vraag 184
De uitgaven aan het energiepakket en de dekking hiervan is in de tabel
hieronder opgenomen.
in miljoenen euro

2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Totaal

Tussenvariant Prijsplafond 1 nov tot 1 jan
Tijdelijk Prijsplafond
Blokaansluitingen
Tijdelijk Prijsplafond CN
TEK
Uitvoeringskosten TEK
Uitvoeringskosten prijsplafond
Uitvoeringskosten Inframarginale heffing
Gasbaten (mutatie sinds MN)
Energiebelasting
Inframarginale heffing
Solidariteitsheffing
SDE Meevaller

3.124
370
–
–
–
1
0

–
–
–
3
– 150
20
–
8
1.625
–
–
–
– 3.055

–
–
–
–
–
–
–
8
– 1.274
–
–
–
– 695

–
–
–
–
–
–
–
8
– 780
–
–
–
–

–
–
–
–
–
–
–
8
– 395
–
–
–
–

–
–
–
–
–
–
–

–
–
–
– 3.234
–

–
3.630
861
13
500
24
3
3
6.330
– 5.400
– 146
–
– 1.294

– 115
–
–
–
–

3.124
4.000
861
16
350
45
4
34
5.390
– 5.400
– 146
– 3.234
– 5.044

261

4.524

– 1.550

– 1.961

– 772

– 387

– 115

0

Totaal Energiepakket

Vraag 185
Kan het kabinet in een tabel een overzicht geven van de maatregelen voor
Groningen, de dekking hiervan en de budgettaire verwerking per jaar?
Antwoord op vraag 185
Tabel 1. (bedragen in miljoenen euro’s)
Maatregel
Generaal incidenteel
(EMU-saldo)

Generaal meerjarig
(generaal gedekt)

Dekking departementen
(specifiek gedekt)

Bedrag

Terug te vinden in:

Schade en versterken

3.000

VJN p. 12

Sociaal domein
Economisch perspectief

500
500

VJN p. 12
VJN p. 12

Totaal

4.000

Verduurzaming

1.500

VJN p. 11

Economisch perspectief
Mentaal en sociaal

3.000
3.000

VJN p. 11
VJN p. 11

Totaal

7.500

Ramingsbijstelling schade en versterken 2023

1.556

Verduurzaming (BZK)

150

N33 (I&W)

145

Nedersaksenlijn (I&W)

85

Lifelines

15

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

VJN p. 115, tabel 42
en 43
Aanvullende Post
Volgt bij Miljoenennota
Volgt bij Miljoenennota
Begroting VWS

88

Maatregel

Bedrag

Terug te vinden in:

Campussen (OCW)

50

Strategische bedrijvigheid

115

Regiodeals

50

Inpassingskosten waterstof (EZK)

100

Volgt bij Miljoenennota
1e Suppletoire
begroting EZK
1e Suppletoire
begroting BZK
Volgt bij Miljoenennota

Totaal nieuw beleid

13.766
Staand beleid (EZK)
Reeds toegekend elders op EZK begroting

8.073
516

Totaal staan beleid

8.588

Eindtotaal (2023–2055)

22.354

Bij de kabinetsreactie op het onderzoeksrapport van de parlementaire
enquêtecommissie op de aardgaswinning Groningen is een financiële
tabel meegestuurd die op basis van een raming is samengesteld
(Kamerstuk 35 561, nr. 17). In de tabel hierboven vindt u de tabel
uitgesplitst naar staand en nieuw beleid, incl. waar mogelijk de verwijzingen naar de Voorjaarsnota.
Het staande beleid voor Groningen á ca. 8,1 miljard euro, bestaat voor het
overgrote deel uit de posten voor schade en versterken. Hieronder vindt u
de tabel die is opgenomen in de bijlage bij de Voorjaarsnota, het totaal
voor schade en versterken voor de jaren 2023 t/m 2029 bedraagt ca.
7,7 miljard euro. Dit is exclusief de middelen die beschikbaar gesteld
worden n.a.v. de kabinetsreactie inzake PEGA. De overige 400 miljoen
euro betreft de overige posten op de Groningen begroting, hierbij kunt u
denken aan bijdragen aan verschillende uitvoeringsorganisaties,
knelpuntenbudgetten en compensatie aan gemeenten en provincie. Dit
telt op tot de 8,1 miljard staand beleid uit bovenstaande tabel. De
ramingsbijstelling schade en versterken 2023 uit bovenstaande tabel van
ca. 1,5 miljard euro, bestaat uit de mutatie op de posten schade en
versterken ten opzichte van de Voorjaarsnota 2022 á ca. 1,1 miljard euro
en de eindejaarsmarge over 2022 van ca. 400 miljoen euro.
De dekking van de generale incidentele middelen voor nieuw beleid
komen ten laste van het EMU-saldo, de generatielange betrokkenheid
wordt gedekt als onderdeel van de rijksbrede dekkingsopgave en de
dekking via de departement vindt plaats via herprioritering van bestaande
middelen. De budgettaire verwerking van het nieuwe beleid zal plaatsvinden in de begroting van 2024 of indien nodig in 2023 door middel van
een ISB, dan zal ook het kasritme per jaar bepaald worden.
Tabel 2. Raming schade en versterken bijlage VJN 2023 (bedragen in miljoenen euro’s)
Omschrijving

2023

2024

2025

2026

2027

2028

2029

Cumulatief

Totale raming schade
Waarvan excl. btw
Waarvan btw

674
657
17

579
563
16

578
562
16

442
431
10

336
328
7

130
124
6

96
92
4

2.834
2.757
77

Totale raming versterking
Waarvan excl. btw
Waarvan btw

1.051
914
137

888
772
116

828
720
108

718
625
93

602
524
78

742
645
97

Juridische bijstand novelle
Waarvan excl. btw
Waarvan btw

5
4
1

5
4
1

5
4
1

5
4
1

5
4
1

5
4
1

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

4.828
4.200
629
5
4
1

34
28
6

89

Omschrijving

2023

2024

2025

2026

2027

2028

2029

Cumulatief

Totale raming (1+4+7)

1.730

1.472

1.410

1.164

942

877

101

7.697

Totale raming excl. btw (2+5+8)

1.575

1.339

1.285

1.060

857

773

96

6.985

155

133

125

104

86

104

5

712

Totale btw (3+6+9)

Vraag 186
Wordt naast Rijksmiddelen ook een bijdrage voorzien van aardoliemaatschappijen aan het voldoen van de ereschuld aan de Groningers? In
hoeverre heeft de NAM nog een achterstand in het voldoen van facturen
voor de kosten van schade en versterking en wat zijn de gevolgen als de
achterstand niet wordt voldaan?
Antwoord op vraag 186
In de Kamerbrief van 13 december 2022 is uw Kamer geïnformeerd over
de onderhandelingen met Shell en ExxonMobil. Een mogelijke bijdrage
van de oliebedrijven aan het inlossen van een ereschuld wordt in deze
gesprekken betrokken.
De Kamer is per brief van 29 juni 2022 (Kamerstuk 33 529, nr. 947)
geïnformeerd over de stand van de verschillende geschillen met NAM.
NAM heeft alle facturen en heffingen over schadeherstel betaald, en van
de meest recente facturen versterken 60%. NAM is diverse procedures
gestart om de in rekening gebrachte kosten te betwisten. De openstaande
vordering op NAM heeft een omvang van 401,3 miljoen euro. Hierover
loopt momenteel een arbitrageprocedure. Als uit deze procedure blijkt dat
de openstaande vordering niet (geheel) voldaan hoeft te worden door
NAM dan levert dat een financiële tegenvaller op voor de Staat. Deze
tegenvaller zal geen gevolgen hebben voor schadeherstel of versterking.
Vraag 187
Hoe komt het dat de raming van belastingen en premies in de
Voorjaarsnota 14,5 miljard euro hoger is dan in de Miljoenennota
voorzien?
Antwoord op vraag 187
De raming van belastingen en premies is bijgesteld in de Voorjaarsnota
op basis van (1) de feitelijke kasontvangsten die sinds de Miljoenennota
zijn gerealiseerd, (2) wijzigingen in beleid die zijn doorgevoerd, en (3) de
effecten van de economische ontwikkelingen zoals geraamd door CPB.
Onderstaande tabel laat de bijdrages van deze componenten aan de totale
bijstelling zien. Paragraaf 5.3 van de Voorjaarsnota bevat een uitgebreidere toelichting, waarbij onder meer de bijdrage van specifieke
belastingsoorten inzichtelijk wordt gemaakt.
Tabel: Overzicht mutaties van de inkomsten sinds Miljoenennota 2023
Stand Miljoenennota 2023

366,4

Mutatie
– waarvan doorwerking 2022
– waarvan economisch beeld 2023
– waarvan beleid

13,6
1,8
6,4
5,5

Stand Voorjaarsnota 2023

380,0

Vraag 188
In hoeverre wordt verwacht dat belastinginkomsten achterblijven als
gevolg van de huidige verwachtingen van niet-terugbetalen van corona-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

90

schulden door ondernemers en het groeiende aantal faillissementen en
hoeveel extra sociale zekerheid uitgaven worden als gevolg hiervan
verwacht?
Antwoord op vraag 188
Per 1 april 2023 bedroeg de resterende belastingschuld op grond van de
bijzondere regeling voor uitstel van betaling in verband met het coronavirus ca. 16,7 miljard euro. Het Ministerie van Financiën corrigeert de
verwachte ontvangsten in de Voorjaarsnota op EMU-basis voor betalingen
op deze schuld en houdt er hierbij rekening mee dat een deel van de
schuld niet afbetaald wordt, bijvoorbeeld als gevolg van faillissement. De
verwachte hoeveelheid «afstel» in de Voorjaarsnota is ingeschat op
ongeveer 2,5 miljard euro. Dit is echter met onzekerheid omgeven. Het
nog te ontvangen bedrag kan daarom nog lager of juist hoger uitvallen
dan momenteel geraamd. Dit verschil leidt tot een mutatie (verbetering of
verslechtering) van de EMU-schuld.
Er is geen inschatting beschikbaar van de mate waarin specifiek ondernemers met belastingschuld een extra beroep (gaan) doen op sociale
zekerheid. Dit zal per ondernemer verschillen. De sociale zekerheidsuitgaven worden geraamd op basis van onder andere economische
vooruitzichten en realisaties. Als in deze gegevens een verwachte
economische afkoeling zichtbaar is, werkt dat door op de verwachte
uitgaven aan de sociale zekerheid.
Vraag 189
Stijgt het niveau van armoede en armoede onder kinderen nog verder dan
alleen als gevolg van het terugdraaien van de maatregelen in verband met
de energiecrisis en inflatie ten opzichte van de pre-crisissituatie en zo ja,
hoe komt dat?
Antwoord op vraag 189
Als gevolg van de energiecrisis en de inflatie heeft het kabinet voor 2023
een groot pakket aan maatregelen getroffen. Door het vervallen van
verschillende tijdelijke maatregelen aan het einde van het jaar, raamt het
CPB in het Centraal Economisch Plan 2023 (CEP) voor 2024 een stijging
van de armoede naar 5,8% t.o.v. 4,7% in 2023. Het niveau van armoede
onder kinderen zal in 2024 naar verwachting weer liggen op het niveau in
2021.
Om te voorkomen dat huishoudens als gevolg van de afloop van deze
maatregelen in financiële problemen komen, heeft het kabinet afgelopen
maanden geïnventariseerd welke maatregelen getroffen kunnen worden
om hen gericht te ondersteunen. De uitkomsten hiervan zijn gedeeld in
een Kamerbrief25 op 28 april. Hierin wordt ook de oorzaak van de stijging
van het aantal huishoudens dat niet of moeilijk rond kan komen
beschreven. Deels wordt dit veroorzaakt door de hoge energieprijzen,
maar het is ook onderdeel van een breder vraagstuk rondom bestaanszekerheid.
Met deze analyse en op basis van het bijgewerkte koopkrachtbeeld zal in
aanloop naar Prinsjesdag besluitvorming over koopkrachtmaatregelen
voor 2024 plaatsvinden. Het kabinet houdt de armoedecijfers hierbij in het
oog.
Vraag 190
Hoe wordt besloten hoe en wanneer ten aanzien van de middelen voor
Groningen op de Aanvullende Post, waarom is gekozen voor een periode
25

Kamerstukken 2023Z07734.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

91

van 30 jaar en op welke manier worden deze middelen beschikbaar
gesteld aan de Groningers?
Antwoord op vraag 190
Op dit moment werkt het Ministerie van EZK de aangekondigde maatregelen uit. Wanneer de plannen goed zijn uitgewerkt zullen de uitgaven
middels een (suppletoire) begroting aan het parlement worden
voorgelegd. Het streven is om de voor 2023 benodigde middelen via een
ISB bij Miljoenennota aan de Kamer te sturen, de middelen voor 2024 in
de Miljoenennota zelf. Door te kiezen voor een periode van 30 jaar geeft
het kabinet invulling aan een generatie lang extra aandacht voor het
aardbevingsgebied. De middelen zullen op de meest pragmatische manier
beschikbaar worden gesteld. Dit kan via subsidies gebeuren, maar ook via
bijdragen aan mede-overheden.
Vraag 191
Wat is de reden dan de reeks van in totaal vier miljard euro voor
Groningen wel ten laste van de EMU-schuld gaat en de langjarige reeks
van 7,5 miljard euro niet?
Antwoord op vraag 191
Het kabinet heeft als onderdeel van de kabinetsreactie op het rapport
«Groningers boven gas» van de Parlementaire enquête aardgaswinning
Groningen aanvullend een incidenteel bedrag van 4 miljard euro voor de
periode tot en met 2028 gereserveerd. Daarnaast wordt vanaf 2025 een
bedrag van 250 miljoen euro per jaar voor generatielange betrokkenheid
gedurende dertig jaar gereserveerd. Het incidentele bedrag van 4 miljard
wordt, gezien het belang van het dossier, eenmalig ten laste gebracht van
de overheidsschuld. Het bedrag van 7,5 miljard euro (250 miljoen euro per
jaar voor een generatielange betrokkenheid gedurende een periode van
dertig jaar), wordt wel structureel ingepast is binnen de huidige begroting.
Vraag 192
In hoeverre neemt het kabinet de aanbeveling van de parlementaire
enquête over dat Staat en oliemaatschappijen vooraan gezamenlijk een
actueel en transparant overzicht schetsen van alle nog te verwachten
kosten en daarvoor gereserveerde middelen?
Antwoord op vraag 192
In bijlage 3, Groningen, van de VJN zijn de meerjarige kosten tot en met
2029 voor schade- en versterken inzichtelijk gemaakt. Binnen de
EZK-begroting is op artikel 5 een raming opgenomen van de verwachte
uitgaven voor schade en versterken tot en met 2028/2029, in lijn met
andere uitgaven op de Rijksbegroting die 5 jaar vooruit worden geraamd.
Ook na deze jaren worden overigens uitgaven verwacht. Het kabinet kijkt
jaarlijks hoe de bijlage van de VJN en MN kunnen worden verbeterd zodat
het beter aansluit bij de wens van de Kamer en meer inzicht geeft in wat
voor Groningen beschikbaar is. Eveneens zijn verwachte overige uitgaven
voor Groningen op artikel 5 van de EZK-begroting te vinden, met
uitzondering van enkele programma’s die worden uitgevoerd door andere
departementen (zoals het Erfgoedprogramma dat door OCW wordt
uitgevoerd) en de middelen die recentelijk zijn gereserveerd op de
Aanvullende Post. Uiteindelijk zijn niet de ramingen, maar de daadwerkelijk gemaakte kosten leidend voor wat bij NAM in rekening wordt
gebracht.
Vraag 193
Klopt het dat het kabinet voornemens is het grootste deel van het
Klimaatfonds dit jaar al vast te leggen in verplichtingen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

92

Antwoord op vraag 193
Nee. In totaal wordt er 28,0 miljard euro bestemd voor specifieke
klimaatdoeleinden. Dit is opgenomen in het klimaatpakket bij de
Voorjaarsnota. Hiervan wordt slechts voor een beperkt deel dit jaar al
daadwerkelijke verplichtingen aangegaan. Dit betreft in ieder geval de
maatregelen uit het Meerjarenprogramma Klimaat 2024 die dit jaar naar
de departementale begrotingen worden overgeboekt. Voor overboeking
zal budgettaire autorisatie aan de Kamer worden gevraagd. Een groot deel
van de besluitvorming is nog afhankelijk van nadere uitwerking of is een
reservering voor het Meerjarenprogramma 2025. Hiervoor worden dit jaar
nog geen verplichtingen aangegaan.
De behandeling van de instellingswet van het Klimaatfonds is op dit
moment nog niet afgerond. Indien beide Kamers vóór het zomerreces
2023 nog niet hebben ingestemd met de instellingswet, kan er geen
officiële begroting worden ingediend bij Prinsjesdag 2024. Overhevelingen vanuit het Klimaatfonds vinden dan nog plaats vanaf de Aanvullende post van het Ministerie van Financiën. De Kamer dient in te
stemmen met het overboeken van middelen naar departementale
begrotingen via het goedkeuren van begrotingswetten.
Vraag 194
Hoeveel ruimte resteert nog in het Klimaatfonds en welk deel daarvan is
reeds geoormerkt voor specifieke projecten?
Antwoord op vraag 194
In het Klimaatfonds resteert nog 31,1 miljard euro, waarvan 0,9 miljard
euro vorig jaar is gereserveerd, 24,6 miljard euro dit voorjaar is geoormerkt en 4,6 miljard beschikbaar is voor kernenergie. Daarmee is nog ca.
1,1 miljard euro niet geoormerkt. De tabellen hieronder laat de mutaties
van verschillende begrotingsmomenten zien.
(bedragen in € miljoen)

cumulatief (2023 t/m 2030)

1. Start Coalitieakkoord

35.000

2. Voorjaarsnota 2022
Dekking voor generale beeld
Wind op zee
Uitvoeringskosten

– 2.594
– 880
– 1.185
– 529

3. Miljoenennota 2023
Nationaal Isolatieprogramma
Kernenergie
Subsidieregeling warmtenetten
IPCEI Waterstof golf 4
ISDE
NIKI en VEKI
Loon- en prijsontwikkeling (tranche 2022)

– 549
– 63
– 20
– 200
– 199
– 100
– 50
83

4. Incidentele suppletoire begroting 2022
IPCEI Waterstof golf 2 en 3

– 1.385
– 1.385

5. Najaarsnota 2022
Energiebesparende maatregelen
Programma Opwek Energie op Rijksvastgoed (OER)

– 243
– 160
– 83

6. Voorjaarsnota 2023
Nationaal Isolatieprogramma
Slimme laadinfra
Dekking taakstelling
Klimaatraad
Burgerforum
Loon- en prijsontwikkeling (tranche 2023)

906
– 100
– 13
– 807
– 35
–6
1.867

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

93

(bedragen in € miljoen)

cumulatief (2023 t/m 2030)

7. Totaal resterend inclusief reserveringen (= som 1 t/m 6)

(bedragen in € mln.)

31.136

cumulatief (2023 t/m 2030)

A. Totaal resterend inclusief reserveringen

31.136

B. Reserveringen op basis van besluitvorming 2022
Wind op zee
NIKI en VEKI
Slimme laadinfra

– 879
– 500
– 340
– 39

C. Klimaatpakket voorjaar 2023
Waarvan intensiveringen
Toekenningen Meerjarenprogramma 2024
Reserveringen Meerjarenprogramma 2025
Ontzorgingsprogramma MKB
Aanschafsubsidies particulier tweedehands EV
Hogere openstellingsronde SDE++ 2024 en 2025

– 24.603
– 27.991
– 12.890
– 12.520
– 50
– 528
– 2.003

Dekking SDE-middelen
Dekking BZK-begroting
Dekking lasten mobiliteit

2.510
350
528

D. Reservering kernenergie

– 4.585

Totaal resterend exclusief reserveringen (= som A t/m D)

1.068

Vraag 195
Kunt u een berekening geven van de totale, meerjarige omvang van de
SDE-meevaller en hoe u deze in gaat zetten?
Antwoord op vraag 195
De omvang van de meevaller in de SDE uitgaven door de hogere
energieprijzen wordt voor deze kabinetsperiode (tot en met 2025)
geraamd op € 9 miljard Hiervan is € 5 miljard ingezet voor de resterende
dekkingsopgave van het in september 2022 gepresenteerde koopkrachtpakket naar aanleiding van de energiecrisis. Daarnaast wordt, zoals
aangekondigd in mijn brief van 26 april over het aanvullende klimaatpakket (Kamerstuk 32 813 nr. 1230), € 2,5 miljard ingezet ter dekking van
het aanvullende klimaatpakket. De resterende € 1,5 miljard wordt ingezet
ter dekking van de tegemoetkoming voor aanbestedende diensten en
speciale sectorbedrijven van de meerkosten voor opzeggen van hun
energiecontracten van SEFE Energy Ltd (Kamerstukken 36 045 en 29 023,
nr. 161), doorgeschoven kosten uit 2022 voor de betaling aan de
Denemarken voor de statistische overdracht (Kamerstukken 32 813 en
31 239, nr. 614), Lening aan de SIF group NL (Kamerstuk 36 304, nr. 3),
nadeelcompensatie voor de productiebeperking van de kolencentrales, de
kapitaalversterking voor Stedin (Kamerstukken 32 813 en 31 239, nr. 1147),
hogere uitvoeringskosten van RVO voor de SDE en een verlenging van het
SCAN programma voor aardwarmte.
Vraag 196
Wat is op dit moment het rente-groeiverschil en hoe ontwikkelt dat
rente-groeiverschil zich naar verwachting in de komende periode?
Antwoord op vraag 196
De onderstaande tabel toont de raming van de rente en de volumegroei
van het bruto binnenlands product (bbp). Deze cijfers zijn afkomstig uit
het Centraal Economisch Plan (CEP) van het Centraal Planbureau (CPB) uit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

94

maart 2023. In de CEP-raming is de verwachte rente op tienjaars staatsobligaties 2,3% in 2023 en de nominale bbp-groei 7,9%. In de jaren daarna
blijft de verwachte rente ongeveer gelijk. De groei- en inflatieverwachtingen dalen waarmee het rente-groeiverschil kleiner wordt. Dit is op basis
van de huidige ramingen CPB-ramingen; het rente-groeiverschil is erg
afhankelijk van zowel economische ontwikkelingen als de ontwikkelingen
van de marktrente.
Cijfers uit de CEP-raming van het CPB
(in %-en)

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Lange rente Nederland
Nominale BBP-groei

2,3%
7,9%

2,3%
4,4%

2,2%
4,0%

2,3%
3,8%

2,3%
3,6%

2,3%
3,6%

Vraag 197
Wat zijn de gevolgen van de huidige renteontwikkelingen voor de
stabiliteit van de staatsschuld en wat betekent dat volgens het kabinet
voor de overheidsfinanciën?
Antwoord op vraag 197
De oplopende rentelasten verslechteren ceteris paribus het jaarlijks
EMU-saldo en verhogen de overheidsschuld. Vanwege het belang van de
overheidsfinanciën heeft het kabinet ertoe besloten om voor de verschillende tegenvallers op de begroting elders dekking te vinden. Zie het
antwoord op vraag 11 voor tegenvaller op de rente zoals deze in de
Voorjaarsnota verwerkt is en welk deel daarvan meeloopt in de dekkingsopgave. In lijn met de toezegging naar aanleiding van het recente RvS
advies zal het kabinet in de MN een schuldhoudbaarheidsanalyse
opnemen.
Vraag 198
Wat zijn de gevolgen van de loon- en prijsbijstelling van het Klimaatfonds
en het Nationaal Groeifonds, voor het bereiken van de beoogde doelen
van deze fondsen?
Antwoord op vraag 198
Als tegemoetkoming voor additionele uitgaven ten gevolge van loon- en
prijsstijgingen wordt het budget van het Klimaatfonds en Nationaal
Groeifonds jaarlijks opgehoogd met middelen uit de loon- en prijsbijstelling (LPB). Wegens de rijksbrede dekkingsopgave is er besloten om
een deel van de LPB van de fondsen in te zetten Dit maakt dat er in reële
termen minder middelen beschikbaar zijn voor investeringen die
bijdragen aan de doelstellingen van het Klimaatfonds en het Nationaal
Groeifonds. Ten aanzien van het NGF hoeft deze vermindering niet te
betekenen dat de doelstellingen in het geding komen. De resterende
middelen worden geïnvesteerd in projecten die zorgen voor economische
groei voor de lange termijn. Wat het Klimaatfonds betreft is de impact
daarvan op het bereiken van de broeikasgasreductiedoelstellingen op
voorhand niet in te schatten, temeer omdat de impact van subsidiemaatregelen niet los kan worden gezien van normerings- en beprijzingsmaatregelen. Uiteraard blijft het kabinet gecommitteerd aan het behalen van de
wettelijk vastgestelde doelen.
Vraag 199
Wat is op dit moment de status van gevolgen van krapte op de arbeidsmarkt op de uitgavenraming van de investeringsfondsen?
Antwoord op vraag 199
De krapte op de arbeidsmarkt heeft in zijn algemeenheid ook effect op de
uitgavenramingen van de verschillende investeringsfondsen. Onder

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

95

omstandigheden kan dit ertoe leiden dat projecten vertraging oplopen. In
sommige gevallen waren voor de bestaande fondsen kasschuiven
benodigd om de middelen naar latere jaren te schuiven. Deze kasschuiven
zijn opgenomen en toegelicht in de Voorjaarsnota en eerste suppletoire
begrotingswetten van de respectievelijke begrotingsfondsen. Bij het
opstellen van het kasritme van toekomstige uitgaven van de fondsen
wordt zo goed als mogelijk rekening gehouden met verschillende factoren
die het tempo van uitvoering beïnvloeden. Hierbij speelt ook de arbeidsmarkt een rol. Die arbeidsmarkt wordt beïnvloed door een breed scala aan
factoren, waar de onderlinge verdringing tussen de fondsen een beperkt
aandeel in heeft.
Vraag 200
Hoe houdt deze Voorjaarsnota rekening met de stijgende loonkosten in de
zorgsector vanwege de hoge inflatie?
Antwoord op vraag 200
De uitgavenkaders voor de Zvw en de Wlz worden conform reguliere
systematiek geïndexeerd voor de loon- en prijsontwikkeling. Elk jaar
wordt in september, bij de Macro Economische Verkenning (MEV), de
loon- en prijsontwikkeling voor het aankomende jaar vastgesteld op basis
van ramingen van het Centraal Planbureau. Dit betreft een inschatting
voor het aankomende jaar en een structurele correctie op verandering in
de indexatie van het lopende jaar. Een te hoge of lage inschatting van de
indexatie wordt in het jaar daarop zo structureel bijgesteld op basis van
de feitelijke ontwikkeling. Voor 2022–2023 is dit ook eerder gebeurd door
de NZA.
Voor een concurrerende salarisontwikkeling wordt jaarlijks de overheidsbijdrage in de arbeidskostenontwikkeling (ova) beschikbaar gesteld. Deze
is gekoppeld aan de ontwikkelingen in de markt. Hogere contractlonen in
de markt als gevolg van de inflatie leiden daarmee ook tot meer
loonruimte in de zorg. Voor 2023 bedraagt de ova circa 3 miljard euro en
bij de huidige inzichten 4 miljard euro voor 2024. Het is aan sociale
partners om met deze extra middelen cao’s af te sluiten en ze hebben
daarbij de ruimte de middelen te richten op waar de knelpunten het
grootste zijn. De afgelopen periode is een aantal cao’s afgesloten met
substantiële loonstijgingen, zowel binnen de cao ziekenhuizen als de cao
umc’s gaan medewerkers er dit jaar in totaal 10% op vooruit. Daarnaast
worden binnen een aantal branches – zoals de VVT – gesprekken gevoerd
over het openbreken van de bestaande cao om additionele loonstijgingen
af te spreken.
Vraag 201
Hoe is, daar uit de beslisnota’s bij de Voorjaarsnota blijkt dat het onderhandelingsmandaat van de Staatssecretaris 3,5 miljard euro bedroeg,
terwijl Groningen om 30 miljard euro en Drenthe om 4,5 miljard euro
vroeg, dit mandaat tot stand gekomen en wat waren de overwegingen om
in te zetten om 3,5 miljard euro?
Antwoord op vraag 201
Het is sinds het belastingplan 2022 (Kamerstuk 35 927) (najaar 2021) een
gebruik dat het Ministerie van Financiën zogenoemde voorafgaande
beslisnota’s als het gaat om besluitvormende brieven en/of nota’s aan uw
Kamer, openbaar maakt. Deze ambtelijk opgestelde beslisnota’s bevatten
tussenstanden, deelbesluiten, en ambtelijke varianten en adviezen. In de
passage waar uw vraag naar verwijst staat bijvoorbeeld expliciet dat het
kabinet toen al werkte aan verdergaande voorstellen dan de genoemde
3,5 miljard.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

96

Daarmee kunnen de openbaar gemaakte stukken niet gezien worden als
standpunten van het kabinet waarover ik politieke verantwoording kan
afleggen. Dat geldt niet alleen voor deze specifieke passage maar ook
voor alle andere tussenstanden, deelbesluiten en ambtelijke varianten en
adviezen in de openbaar gemaakte stukken.
Ik leg graag verantwoording af over de daadwerkelijke uitkomsten van de
besluitvorming die ik u middels de VJN heb aangeboden. Op deze manier
blijft de ambtelijke advisering zoveel mogelijk vrij van het politieke debat
en vindt het politieke debat plaats over hetgeen politiek wordt voorgelegd.
In andere antwoorden op schriftelijke vragen van uw Kamer bij deze VJN
en over de PEGA-enquête wordt uitgebreid ingegaan op het pakket aan
maatregelen voor Groningen en Drenthe waar het kabinet daadwerkelijk
toe besloten heeft.
Vraag 202
Verwacht het kabinet, gelet op het feit dat in de Voorjaarsnota niets terug
te vinden over een bijdrage van de oliemaatschappijen aan de
«ereschuld» aan Groningen, nog een bijdrage van de oliemaatschappijen?
Zo ja, wanneer? Zo nee, waarom niet?
Antwoord op vraag 202
Zie het antwoord op vraag 186
Vraag 203
In hoeverre heeft de NAM op dit moment nog een achterstand in het
voldoen van de facturen van het Ministerie van EZK voor de kosten van
schade en versterking? Hoe dekt het Ministerie van EZK deze niet betaalde
rekening nu op haar begroting?
Antwoord op vraag 203
Zie het antwoord op vraag 186
Vraag 204
Hoe worden de maatregelen uit hoofde van de parlementaire enquête
(zoals een mildere, makkelijker en menselijkere schadeafhandeling)
meegenomen in deze raming?
Antwoord op vraag 204
De maatregelen die zijn aangekondigd in de kabinetsreactie zijn niet
meegenomen in de ramingsbijstelling in de Voorjaarsnota. Op dit moment
werkt het Ministerie van EZK de aangekondigde maatregelen uit. Wanneer
de plannen goed zijn uitgewerkt zullen de uitgaven middels een (suppletoire) begroting aan het parlement worden voorgelegd. Het streven is om
de voor 2023 benodigde middelen via een ISB bij MN aan de Kamer te
sturen, de middelen voor 2024 in de MN zelf. Afhankelijk van de timing
van de verdere uitwerking van de maatregelen, zullen middelen overgeheveld worden naar de departementale begrotingen. Uitgaven die in 2023
worden gedaan, zullen bij het eerstvolgende begrotingsmoment naar de
EZK-begroting worden overgeheveld. Indien nodig zal met een incidentele
suppletoire begroting worden gewerkt.
Vraag 205
In hoeverre neemt het kabinet de aanbeveling van de parlementaire
enquête over dat Staat en oliemaatschappijen voortaan gezamenlijk een
actueel en transparant overzicht schetsen van alle nog te verachten kosten
en daarvoor gereserveerde middelen?
Antwoord op vraag 205
Zie het antwoord op vraag 192

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

97

Vraag 206
Kan inzichtelijk gemaakt worden welk deel van de opbrengsten uit de
Groningse gaswinning, inclusief het Norg-akkoord, tot op heden door
NAM en EBN zijn benut voor het treffen van voorzieningen?
Antwoord op vraag 206
Opbrengsten uit de gaswinning worden door NAM en EBN geconsolideerd met inkomsten uit kleine velden, waardoor de bijdrage van het
Groningenveld en het Norg-akkoord niet apart in beeld is te brengen.
Zowel NAM als EBN rapporteren over de stand van de voorziening voor
aardbevingen in hun jaarverslag. Op 31 december 2022 bedroeg de
voorziening bij EBN voor aardbevingen € 1.637 miljoen Het jaarverslag
van NAM over 2022 is nog niet vastgesteld, daarom is de laatst bekende
stand voor de voorziening 31 december 2021. Op dat moment bedroeg de
voorziening € 2.932 miljoen Hoe deze voorzieningen zich de afgelopen
jaren hebben ontwikkeld is in onderstaande tabel inzichtelijk gemaakt.
Stand voorziening
(31 dec)

2017

2018

2019

2020

2021

2022

NAM
EBN

900
560

1.402
893

2.024
1.303

2.114
1.409

2.932
1.954

Nog niet bekend
1.637

Bedragen in miljoenen euro

Vraag 207
Kunt u een overzicht geven van welk deel van de opbrengsten uit de
Groningse gaswinning is uitgekeerd als dividend aan de Staat?
Antwoord op vraag 207
Gasbaten bestaan uit ontvangsten mijnbouwwet, dividend GasTerra en
dividend EBN en hierbij wordt geen onderscheid gemaakt naar de
productielocatie. Dit kan namelijk naast het Groningenveld ook productie
uit de kleine velden zijn. Voor 2022 was de totale opbrengsten uit
voorgenoemde posten € 1.617.767, zie ook vraag 291.
Vraag 208
Kunt u een apart overzicht geven van welk deel van de opbrengsten uit de
Groningse gaswinning is uitgekeerd als dividend aan Shell?
Antwoord op vraag 208
Het is niet mogelijk om een apart overzicht te geven van het dividend dat
NAM heeft uitgekeerd aan Shell op basis van de opbrengsten uit de
Groningse gaswinning. In 2018 is in het Akkoord op Hoofdlijnen overigens
afgesproken dat NAM geen dividend uitkeert aan de aandeelhouders,
zodat NAM over middelen beschikt om de kosten voor schade en
versterken te voldoen. Zie ook het antwoord op vraag 206.
Vraag 209
Kunt u een apart overzicht geven van welk deel van de opbrengsten uit de
Groningse gaswinning is uitgekeerd als dividend aan ExxonMobil?
Antwoord op vraag 209
Het is niet mogelijk om een apart overzicht te geven van het dividend dat
NAM heeft uitgekeerd aan ExxonMobil op basis van de opbrengsten uit
de Groningse gaswinning. In het Akkoord op Hoofdlijnen is afgesproken
dat NAM geen dividend uitkeert aan de aandeelhouders, zodat NAM over
middelen beschikt om de kosten voor schade en versterken te voldoen.
Zie ook het antwoord op vraag 206.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

98

Vraag 210
Kunt u reageren op het nieuwsbericht van het CBS van 4 mei jl.: «Kwart
groei Nederlandse economie stroomt naar buitenland»? Welk aandeel
heeft het Norg-akkoord hierin? Worden inkomsten die terecht zouden
moeten komen bij Groningse slachtoffers hierdoor misgelopen?
Antwoord op vraag 210
De vergoeding voor het Norg akkoord is betaald aan NAM, voor rekening
van de Maatschap. 40% van deze vergoeding is bij EBN geland (100%
beleidsdeelneming). De overige 60% is bij NAM geland, die over deze
ontvangsten winstaandeel en vpb (en over de vergoeding in 2022
solidariteitsheffing) heeft afgedragen. Zie ook het antwoord op vraag 292.
Het resterende deel kwam, zoals CBS aangeeft in het desbetreffende
nieuwsbericht, ten goede aan het bruto exploitatieoverschot van de
buitenlandse multinationals. De vergoeding voor het Norg akkoord heeft
op die manier inderdaad geleid tot een grotere uitstroom van de groei van
de economie naar het buitenland.
De betaling van deze vergoeding heeft geen gevolgen voor uitgaven die
de Staat doet voor Groningen.
Vraag 211
Hoeveel geld wordt er vrijgemaakt voor Long Covid-patiënten en waar
wordt dit geld aan besteed?
Antwoord op vraag 211
Er is voor de regeling voor zorgmedewerkers met langdurige post-COVID
klachten in totaal 35 miljoen euro beschikbaar. Vanuit deze regeling
kunnen zorgmedewerkers met langdurige klachten onder een aantal
voorwaarden financieel worden ondersteund. Daarnaast is er de komende
jaren totaal circa 30 miljoen euro aan directe overheidsmiddelen
beschikbaar voor onderzoek naar post-COVID. Het betreft middelen voor
onderzoek en een expertisenetwerk.
Vraag 212
Welke financiële middelen zijn dit jaar vrijgemaakt voor de belofte voor
het structureel borgen van gender- en sekseverschillen bij ZonMW?
Antwoord op vraag 212
Het Ministerie van VWS heeft besloten de zogeheten Taakopdracht
Gender en Gezondheid te verlengen en hiervoor financiële middelen
beschikbaar te stellen. De afgelopen periode zijn belangrijke stappen
gezet, maar het is nodig de verankering van sekse en gender in gezondheidsonderzoek en -programmering breder te laten beklijven. De
ondersteuning die thans met de taakopdracht wordt geboden, is daarvoor
van groot belang. In de vervolgopdracht blijven kennisontwikkeling via
andere ZonMw-programma’s, verankering van sekse en gender in
processen en procedures, alsmede vergroten van methodologische kennis
belangrijk. In komende drie jaar zal daarbij meer nadruk komen te liggen
op een bredere blik naar buiten en het zichtbaar maken van het proces en
de opbrengsten van de taakopdracht, om daarmee ook andere partijen
meer mee te nemen in de ontwikkelingen op deze thematiek. Hiervoor is
0,35 miljoen euro per jaar in de periode medio 2023–medio 2026
beschikbaar.
Vraag 213
Welke financiële middelen zijn voorzien voor onderzoek naar kennishiaten
voor vrouwspecifieke klachten?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

99

Antwoord op vraag 213
Zoals aangekondigd in een brief van de Ministers van VWS en SZW van
26 april 2023 (Kamerstuk 36 200 XV, nr. 91) wordt op dit moment door de
Nederlandse Vereniging Obstetrie en Gynaecologie (NVOG) en andere
partners gewerkt aan de ontwikkeling van een onderzoeksagenda,
implementatieagenda en een maatschappelijke agenda voor vrouwspecifieke aandoeningen, inclusief een prioritering van acties daarin. In
afwachting daarvan is het nog niet duidelijk hoeveel middelen hiervoor
nodig en beschikbaar zijn.
Vraag 214
Hoeveel winst verwacht u te behalen met de aan- en verkoop van
Landbouwgrond via de Grondbank?
Antwoord op vraag 214
De Nationale Grondbank heeft geen winstoogmerk. De aan- en verkopen
door de Nationale Grondbank worden gedaan ten behoeve van de
transitie in het landelijk gebied, om de doelen voor natuur, water en
klimaat te realiseren en de transitie van de landbouw te ondersteunen.
Mijn verwachting is dat, na aankoop, het merendeel van de verkopen zal
worden gedaan onder voorwaarde van beperkingen aan het gebruik op de
betreffende locatie (bijvoorbeeld verhoogd waterpeil). Dergelijke
beperkingen werken door in de grondwaarde en de verkoopprijs, die dan
lager zal zijn dan de aankoopprijs. Het negatieve verschil tussen aan- en
verkoopprijs, ook wel afwaardering genoemd, wordt gedekt uit het
Transitiefonds.
Vraag 215
Hoeveel mensen werken op het Directoraat-Generaal-Stikstof?
Antwoord op vraag 215
75 fte.
Vraag 216
Is bij de maatregelen ten aanzien van de bedrijfsopvolgingsfaciliteit ook
nog overwogen of een duidelijkere splitsing tussen ondernemings- en
beleggingsvermogen kan worden gemaakt?
Antwoord op vraag 216
In de kabinetsreactie op de evaluatie van de BOR is aangekondigd dat het
kabinet vervolgonderzoek gaat doen. Een van de onderzoeksvragen die
daarbij wordt gesteld is de volgende: Hoe kan een beter onderscheid
worden gemaakt tussen ondernemings- en beleggingsvermogen voor de
BOR en DSR (naast het wettelijk aanmerken van aan derden verhuurd
vastgoed als beleggingsvermogen in de BOR en de DSR)?
Het kabinet heeft de tussentijdse conclusies van het vervolgonderzoek
meegenomen in de besluitvorming. Dit heeft ertoe geleid dat voorgesteld
zal worden om de 5% doelmatigheidsmarge in de BOR en DSR af te
schaffen en keuzevermogen alleen te laten kwalificeren voor de BOR en
DSR voor zover goederen voor de onderneming worden aangewend.
Uiterlijk eind eerste helft 2023 zal het kabinet de Kamer nader informeren
over de uitkomsten van het vervolgonderzoek.
Vraag 217
Kunt u aangeven wat er is gebeurd met de 125 miljoen euro Leven Lang
Leren-gelden uit het regeerakkoord?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

100

Antwoord op vraag 217
Het kabinet was voornemens om de viermaal 125 miljoen Leven Lang
Leren-gelden uit het regeerakkoord als compartiment binnen de
STAP-regeling in te zetten voor de doelgroep praktisch geschoolden. Bij
de afschaffing van STAP zijn ook deze middelen ingezet voor de rijksbrede
dekkingsopgave, met uitzondering van de middelen over 2023. Na een
eerdere kasschuif resteert in 2023 nog 62 miljoen euro vanuit deze gelden.
Vraag 218
Voert het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) effectstudies uit,
bijvoorbeeld met het oog op weglek, bij nieuw voorgenomen
klimaatmaatregelen?
Antwoord op vraag 218
Het PBL rekent het effect van het totale klimaatbeleid integraal door in de
jaarlijkse Klimaat- en energieverkenning. Daarbij wordt zoveel mogelijk
rekening gehouden met interactie-effecten, onder ander via het gebruik
van bandbreedtes rond de raming. Het PBL doet doorgaans geen
impactanalyses voor individuele klimaatmaatregelen. In het verleden is dit
bij grote beleidswijzigingen (zoals het invoeren van de nationale
CO2-heffing voor de industrie) wel gedaan, onder andere op verzoek van
het kabinet en leden van uw Kamer. Het Planbureau is onafhankelijk en
gaat er zelf over of het op dergelijke verzoeken ingaat. Bij de voorstellen
voor het Klimaatfonds heeft het PBL een beoordeling gedaan van de
beleidsfiches en de daarin genoemde effecten.
Vraag 219
Hoeveel geld is er gereserveerd voor het real time meten van ammoniakuitstoot in de landbouw?
Antwoord op vraag 219
In het Nationaal Kennisprogramma Stikstof (NKS) is € 11 miljoen
gereserveerd voor pilots met het real-time meten van stalemissies. Dit
budget is voor de jaren 2023 en 2024. Het doel van deze pilots is
beschreven in de Kamerbrief toekomst bevorderen innovatie van
emissiearme stalsystemen van 25 november jl. (Kamerstukken 29 383 en
28 973, nr. 386)
Vraag 220
Kunt u aangeven waar de middelen uit Regeerakkoord voor de envelop
«arbeidsmarkt, armoede en schulden» naar toe zijn gegaan?
Antwoord op vraag 220
Voor de Voorjaarsnota zijn bestedingsvoorstellen uitgewerkt om een deel
van de middelen uit de envelop arbeidsmarkt, armoede en schulden over
te hevelen van de Aanvullende Post naar de SZW-begroting. Tabel 1 geeft
een uitsplitsing van de overhevelingen van de envelop arbeidsmarkt,
armoede en schulden uit de Voorjaarsnota 2023. Vorig jaar zijn er ook al
middelen uit de envelop arbeidsmarkt, armoede en schulden overgeheveld.
Er zijn onder andere middelen uit de envelop vrijgemaakt om een tijdelijk
vervolg te geven aan de regionale mobiliteitsteams. Ook zijn voor 2023 en
2024 middelen vrijgemaakt voor het verder reguleren van flexibele
contractvormen en het tegengaan van schijnzelfstandigheid. Daarnaast
worden structureel middelen vrijgemaakt om de WIA-hardheid loonloze
tijdvakken aan te pakken. Verder wordt een deel van de envelop besteed
aan het duurzaam aan het werk helpen van bijstandsgerechtigden in
kwetsbare wijken, aan de verbetering van de arbeidsparticipatie van
statushouders en aan laaggeletterdheid (zie Tabel 1 reeks Re-integratie).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

101

Met de middelen voor het Participatiewet in balans wordt beoogd om
verschillende hardheden in de Participatiewet weg te nemen of te
verzachten. Een deel van de envelop is ingezet ten behoeve van de
rijksbrede dekkingsopgave. Dit betekent dat het budget voor de
hervorming van de arbeidsmarktinfrastructuur structureel wordt verlaagd.
Voor de resterende middelen op de Aanvullende Post voor de envelop
arbeidsmarkt, armoede en schulden worden nog bestedingsvoorstellen
uitgewerkt door het Ministerie van SZW.
Tabel 1: Overhevelingen van de middelen voor de envelop arbeidsmarkt, armoede en schulden in de Voorjaarsnota 2023.
(x € 1 miljoen)

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Armoede en schulden
Participatiewet in balans
Re-integratie
Arbeidsmarktinfrastructuur
Zzp en contracten
WIA hardheden / Sociaal Medisch Beoordelen
Bijdrage rijksbrede dekkingsopgave

0
0
5
0
5
0
0

1
24
66
81
9
50
0

0
50
31
5
0
50
63

0
50
10
5
0
50
60

0
51
10
0
0
51
64

0
51
14
0
0
51
67

Totaal

10

231

199

176

176

183

Vraag 221
Kunt u toelichten welke keuze het kabinet gemaakt heeft ten aanzien van
het inzetten van de lagere Zvw-uitgaven en de daarmee samenhangende
lastenbesluitvorming? Kunt u in dit antwoord specifiek de link tot de SBR
aangeven?
Antwoord op vraag 221
In de 16e Studiegroep Begrotingsruimte is het kabinet Rutte IV geadviseerd om voortaan bij een neerwaartse bijstelling (meevaller) in de
Zvw-uitgaven expliciet een keuze te maken deze in te zetten voor andere
uitgaven en/of lastenverlichting. Het kabinet heeft deze aanbeveling
overgenomen in de begrotingsregels. In de Voorjaarsnota heeft het
kabinet gekozen om de uitgavenproblematiek, zoals asiel en de rentetegenvaller, te dekken met maatregelen aan de uitgavenkant. Het gevolg
hiervan is dat de zorgpremies ook dalen. Om te zorgen voor een lastenneutraal beeld vindt aan de inkomstenkant een compenserende lastenverzwaring plaats via het tarief eerste schijf in box 1 en de Aof-premie
Vraag 222
Als de provincies aangeven meer budget nodig te hebben dan
beschikbaar is binnen het Transitiefonds Landbouw, worden de doelen
dan bijgesteld of worden er aanvullende middelen gezocht?
Antwoord op vraag 222
In dat geval worden doelen niet bijgesteld, wel kan het leiden tot inzet van
een andere instrumentenmix. Naast financiering uit het Transitiefonds zijn
er meerdere financieringsbronnen om de noodzakelijk investeringen te
dekken, waaronder de middelen uit de structurele aanpak en het GLB,
alsmede de mogelijkheden vanuit lokale en regionale financieringsbronnen. Om de provinciale programma’s te realiseren is het goed
denkbaar dat andere middelen beschikbaar zijn. Dit temeer daar een
provinciaal programma ook maatregelen voor andere doelen kan bevatten
en daar dan de geëigende overheidsmiddelen voor ingezet kunnen
worden. Het kabinet ziet het belang om in de werking van het fonds
afstemming te zoeken met uitgaven van middelen uit andere rijksbudgetten.
Vraag 223
Hoe wordt er voor gezorgd dat de middelen uit het Transitiefonds
Landbouw ook daadwerkelijk op het boerenerf belanden?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

102

Antwoord op vraag 223
De middelen uit het transitiefonds zijn onder meer bedoeld voor de
verduurzaming van de landbouw, met het oog op het integraal bereiken
van opgaven voor klimaat, natuur, stikstof en water in het landelijk gebied.
De maatregelen die uit het fonds gefinancierd worden moeten bijdragen
aan één of meerdere doelen. Voor maatregelen die het meest doelmatig
worden geacht wordt budget beschikbaar gesteld. Als het doelmatig is om
agrarische ondernemers te betalen voor maatregelen die zij nemen dan
zal er budget op het boerenerf belanden, maar dat is geen beleidsdoel op
zich. Waar de middelen bestemd zijn voor agrarische ondernemers, is het
een onderdeel van de toets op uitvoerbaarheid en doeltreffendheid om te
beoordelen dat de te financieren maatregelen ook werkelijk leiden tot de
uitbetaling aan die ondernemers.
Vraag 224
Kunt u in een tabel aangeven wat het budgettaire beslag was van de
scholingsaftrek toen deze werd afgeschaft, het budgettaire beslag van het
STAP-budget en hoeveel de rijksoverheid na afschaffen van het
STAP-budget uitgeeft aan beleid rond leven lang leren?
Antwoord op vraag 224
Het budgettaire beslag van de scholingsaftrek was op het moment van
afschaffing 217 miljoen euro. Het budgettaire beslag van het STAP-budget
was structureel 217 miljoen euro (inclusief uitvoeringskosten). Gedurende
vier jaar werd het budget voor STAP jaarlijks verhoogd met € 125 miljoen.
In de Kamerbrief Beleidslijnen Leven Lang Ontwikkelen (Kamerstuk
30 012, nr. 147) vindt u een overzicht van alle maatregelen van het kabinet
op het terrein van leven lang ontwikkelen en het budgettaire beslag per
maatregel (waarbij de STAP-middelen vanzelfsprekend niet meer actueel
zijn).
Vraag 225
Kunt u de nu ingeschatte rentekosten meerjarig in een tabel weergeven en
daarbij onderscheid maken tussen de nominale en de reële rente?
Antwoord op vraag 225
De onderstaande tabel toont de geschatte nominale rentelasten op de
nationale schuld (begrotingshoofdstuk IX-A). De reële rente is niet uit te
drukken in een bedrag in euro en is hier daarom niet opgenomen.
(in miljarden euro)
Totale rentelasten nationale schuld

2023

2024

2025

2026

2027

2028

6,5

7,2

7,8

9,1

10,7

11,7

Vraag 226
Wat is de economische onderbouwing om de nominale rente te dekken?
Antwoord op vraag 226
Zie het antwoord op vraag 27.
Vraag 227
Kunt u in een tabel per begroting aangeven wat het effect is van de
bezuiniging uit het regeerakkoord op de LPO-tranche 2022, en de
LPO-ombuigingen uit de Voorjaarsnota? Wat was de LPO geweest als deze
keuzes niet waren gemaakt sinds het regeerakkoord?
Antwoord op vraag 227
Bij Voorjaarsnota 2023 is de gehele loon- en prijsbijstelling volgens het
reguliere proces overgeboekt naar de departementale begrotingen. Dit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

103

betreft tranche 2023 voor de loon- en prijsbijstelling om de begrotingen in
prijspeil 2023 te brengen. Aanvullend daarop is er conform de aankondiging in de Najaarsnota 2022 (Kamerstuk 36 120) een extra compensatie
uitgekeerd voor de extra prijsontwikkeling die zich heeft voorgedaan in
2022 na het uitkeren van tranche 2022 bij Voorjaarsnota 2022.
De doorverdeling van de loon- en prijsbijstelling naar begrotingsartikelen
gebeurt naar eigen invulling op de departementale begrotingen en is
verwerkt in de eerste suppletoire begrotingen. Een aantal departementen
heeft ervoor gekozen een gedeelte van de uitgekeerde LPO te gebruiken
als invulling van de rijksbrede dekkingsopgave.
Volledigheidshalve merken we op dat bij Voorjaarsnota 2022 (Kamerstuk
36 250) een deel van de LPO over coalitieakkoordmiddelen is ingezet als
dekking. Voor een uitsplitsing hiervan verwijzen wij naar de Voorjaarsnota
2022 en de beantwoording van de schriftelijke kamervragen over de
Voorjaarsnota 2022.
Vraag 228
Kan de uitkomst van de sociaal economische impactanalyses van de
provinciale gebiedsplannen leiden tot een aanpassing van de verdeling
van de middelen?
Antwoord op vraag 228
Antwoord: zie antwoord vraag 229.
Vraag 229
Kan de uitkomst van de sociaal economische impactanalyses van de
provinciale gebiedsplannen leiden tot een aanpassing van de verdeling
van de doelen?
Antwoord op vraag 229
Provincies zijn gevraagd een sociaal economische impactanalyse op te
nemen in hun provinciale gebiedsplannen. Deze is bedoeld om langs de
thema’s van de brede welvaart inzichtelijk te maken wat de effecten zijn
van een programma. De uitkomsten leiden niet tot een aanpassing in de
regionale verdeling van de doelen, of de verdeling van de budgetten.
Doordat provincies deze analyses kunnen gebruikten om een maatregelenpakket te optimaliseren of om te bepalen waar er een behoefte is voor
flankerend beleid, kan dit er wel toe leiden dat er andere keuzes gemaakt
worden. Hierdoor kan dit indirect wel invloed hebben op de verdeling van
budget uit het fonds.
Vraag 230
Hoeveel middelen worden er ingezet ten behoeve van mestvergisting om
groen gas te produceren?
Antwoord op vraag 230
Monomest- en co-vergisting worden op dit moment primair gestimuleerd
via de SDE++. De SDE++ werkt, onder voorbehoud van staatssteungoedkeuring, vanaf 2023 met zogenaamde hekjes waardoor voor groepen
energieproductietechnieken budget gereserveerd wordt (Kamerstuk
31 239, nr. 374). Samen met andere technieken voor de productie van
groen gas, waterstof en biobrandstoffen, valt mestvergisting binnen het
hekje moleculen. Voor deze technieken gezamenlijk wordt een budget
gereserveerd van € 750 miljoen. Het totale openstellingsbudget voor 2023
is € 8 miljard.
Het kabinet is verder van plan per 2025 een bijmengverplichting groen gas
in te voeren. Dit instrument zal de business case voor monomestver-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

104

gisting verbeteren en een omslag betekenen in hoe de onrendabele top
van mestvergisting afgedekt wordt. Met de komst van de bijmengverplichting zal de onrendabele top hoofdzakelijk afgedekt worden via de
energierekening van eindgebruikers en in afnemende mate door de inzet
van Rijksmiddelen. De definitieve regeling wordt op dit moment uitgewerkt. De Minister voor Klimaat en Energie zal uw Kamer hier voor de
zomer verder over informeren.
Vraag 231
Welk deel van het budget van het Transitiefonds Landbouw zal naar
verwachting belanden bij adviseurs?
Antwoord op vraag 231
Voor 2023 is totaal 37,5 miljoen beschikbaar voor een systeem van
meerjarige onafhankelijke sociaal economische begeleiding en advisering
van landbouwers. Dit budget wordt ingezet voor individuele begeleiding
en advies van landbouwers om te komen tot een onderbouwd besluit over
de toekomst van het bedrijf in relatie tot de verduurzamingsopgave. Door
goede begeleiding en advisering kan de boer beter voorbereid en
geïnformeerd bedrijfsaanpassingen doen die aansluiten op persoonlijke
behoeften en tevens passend zijn in het gebiedsplan. In samenspraak met
de provincies en landbouworganisaties wordt een regeling gemaakt voor
de organisatie van deze begeleiding en advisering. Alle landbouwers
kunnen binnen de eigen regio ondersteuning aanvragen voor onafhankelijke begeleiding of advies. Vooruitlopend op de begeleiding en advies via
de regionale knooppunten kunnen ca. 3000 piekbelasters een voucher
voor advies aanvragen bij RVO in de Subsidieregeling agrarische
bedrijfsadvisering en educatie (Sabe). Voor 2024 is voor individuele
begeleiding en advies 26,5 miljoen beschikbaar. De omvang van de
bijdrage na 2024 is momenteel nog niet bekend.
Vraag 232
Kunt u nader definiëren wat u verstaat onder aan derden verhuurd
vastgoed, dat als beleggingsvermogen zal worden aangemerkt onder de
BOR en DSR?
Antwoord op vraag 232
De Tweede Kamer wordt eind juni 2023 nader geïnformeerd over de
exacte uitkomsten van het vervolgonderzoek naar verbeteringen in de
BOR en DSR. In de brief wordt ook de maatregel met betrekking tot aan
derden verhuurde (of anderszins ter beschikking gestelde) onroerende
zaken uitgebreider toegelicht.
Vraag 233
In hoeverre is bij het standaard aanmerken van verhuurd vastgoed als
beleggingsvermogen rekening gehouden met ondernemingen die de
ontwikkeling, bouw, exploitatie en onderhoud van vastgoed als kernactiviteit hebben, zoals vakantie- en pretparken, franchisenemers en
duurzame woningbouwontwikkelaars? Kunnen deze mogelijk nog wel
onder de bedrijfsopvolgingsfaciliteiten vallen?
Antwoord op vraag 233
Tot het wettelijk aanmerken van aan derden verhuurde onroerende zaken
als beleggingsvermogen in de BOR en de DSR heeft het kabinet in de
Miljoenennota 2023 (MN23) besloten in het kader van de aanpak van
opmerkelijke constructies en negatief geëvalueerde fiscale regelingen.
Door het voorstel worden de BOR en DSR eenvoudiger en zal sprake zijn
van minder juridische procedures. Ook voorkomt het dat de reikwijdte van
de BOR en DSR onbedoeld toeneemt. Dat betekent dat de bedrijfsopvolgingsfaciliteiten niet langer van toepassing kunnen zijn op aan derden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

105

verhuurde onroerende zaken. Waar het bij de situaties zoals beschreven in
deze vraag gaat om aan derden verhuurde onroerende zaken, kwalificeren
deze bij inwerkingtreding van deze maatregel dan ook niet meer voor de
BOR.
Vraag 234
Hoe en waarom is het kabinet gekomen tot de verhoging van de grens
van de goingconcernwaarde naar 1,5 miljoen euro, en de verlaging van
het vrijstellingspercentage naar 70%?
Antwoord op vraag 234
Een belangrijke uitkomst van de evaluatie van de BOR en DSR is dat de
BOR weliswaar doeltreffend is, maar niet doelmatig. In de kabinetsreactie
op de evaluatie is vermeld dat het kabinet belang hecht aan de BOR en de
knelpunten wil adresseren. Om de doelmatigheid van de BOR te verbeteren, stelt het kabinet voor om het percentage van de zogenoemde
vrijstelling going concern voor bedrijfsoverdrachten vanaf 1,5 miljoen te
verlagen.
Dat betekent dat de 100% vrijstelling voor een ondernemingsvermogen
van 1,2 miljoen (stand 2023) zal worden verhoogd naar 1,5 miljoen (2025),
waardoor kleinere bedrijfsoverdrachten tot een hogere waarde going
concern worden vrijgesteld van schenk- en erfbelasting.
Vraag 235
Waarom kiest het kabinet voor bezuiniging via versobering van de BOR,
terwijl het coalitieakkoord uitging van een budgetneutrale aanpassing?
Antwoord op vraag 235
DHet kabinet heeft afgesproken dat wanneer een fiscale regeling negatief
is geëvalueerd, het uitgangspunt is om de regeling af te schaffen of aan te
passen. De BOR is deels negatief geëvalueerd (wel doeltreffend, niet
doelmatig). Om aan de afspraken te voldoen is er daarom voor gekozen
de doelmatigheid van de BOR te verbeteren door de vrijstellingspercentages going concern aan te passen. Om de doelmatigheid van de BOR
verbeteren, heeft het kabinet ervoor gekozen het vrijstellingspercentage
going concern voor bedrijfsoverdrachten vanaf 1,5 miljoen te verlagen.
Dat betekent tevens dat de 100% vrijstelling voor een ondernemingsvermogen van 1,2 miljoen (stand 2023) zal gelden voor een ondernemingsvermogen van 1,5 miljoen (2025), waardoor kleinere bedrijfsoverdrachten
tot een hogere waarde going concern worden vrijgesteld van schenk- en
erfbelasting.
Vraag 236
Zijn er naast de dubbel-BOR en rollatorinvesteringen nog andere
constructies waardoor oneigenlijk gebruik plaatsvindt in de BOR? Zo ja,
welke? Waarom worden die constructies van oneigenlijk gebruik niet
onderzocht, maar alleen de twee genoemde constructies? Hoe worden
deze constructies onderzocht?
Antwoord op vraag 236
De BOR is gevoelig voor misbruik en oneigenlijk gebruik. De combinatie
van de BOR en DSR leidt tot een substantieel belastingvoordeel dat is
bedoeld om reële bedrijfsopvolgingssituaties te ondersteunen. De
onduidelijkheden bij de toepassing van de huidige wetgeving van de BOR
en DSR in combinatie met de hoogte van de vrijstelling maken de BOR
misbruikgevoelig. Zo kunnen er situaties ontstaan waarbij beleggingsvermogen onterecht kwalificeert voor de BOR, terwijl enkel ondernemingsvermogen hoort te kwalificeren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

106

Het kabinet wenst een beter onderscheid te kunnen maken tussen
ondernemings- en beleggingsvermogen in de BOR. In dat kader worden
de constructies die worden aangeduid als «dubbel-BOR» en «rollatorinvesteringen» aangepakt. Indien andere constructies zich evident
voordoen, zal eveneens bekeken worden hoe deze bestreden kunnen
worden.
Vraag 237
Ben u voornemens belanghebbende familiebedrijven en andere veldpartijen te raadplegen bij het uitwerken van de voorgenomen versoepeling
van de bezits- en voortzettingseis?
Antwoord op vraag 237
Voor de evaluatie van de fiscale bedrijfsopvolgingsregelingen, met name
de BOR en DSR, heeft het CPB gesprekken gevoerd met de wetenschap,
belastingadviessector en belanghebbenden (familiebedrijven).[1] In het
kader van het vervolgonderzoek naar de aanpak van de knelpunten in de
BOR en DSR heeft op ambtelijk niveau een bespreking plaatsgevonden
met VNO-NCW/MKB-Nederland, Familiebedrijven Nederland en LTO over
de in de kabinetsreactie concreet geformuleerde vragen voor het
vervolgonderzoek. Daarbij bleek dat het bedrijfsleven hecht aan de
bestaande regelingen en dat bedrijfsopvolging in fasen mogelijk moet
blijven. Een volgende bespreking met dezelfde organisaties wordt
gepland.
Vraag 238
Klopt het dat minimaal 40% van de Natura 2000-gebieden onder de
kritische depositiewaarde moet zijn in 2025 en minimaal 74% in 2030? Wat
is de laatste prognose voor 2025 en 2030? Gaat het kabinet dit doel halen
op basis van het huidige beleid?
Antwoord op vraag 238
Het wetsvoorstel dat in voorbereiding is, voorziet in een omgevingswaarde van 40% in 2025 en 74% in 2030. Dat laatste is de verankering van
de versnelling van de omgevingswaarde van 2035 naar 2030, zoals dat in
het coalitieakkoord staat.
De huidige prognose van de ontwikkeling van de stikstofdepositie geven
aan dat het doelbereik 39% is voor 2025 en 43% voor 2030. Deze
prognoses zijn gebaseerd op het beleid dat was vastgestelde op 1 mei
2020. Uiterlijk dit najaar worden nieuwe prognoses gepubliceerd, op basis
van de door het PBL gepubliceerde Klimaat- en energieverkenning 202226.
Vraag 239
Klopt het dat dit kabinet 50% minder grondstoffen wil gebruiken in 2030?
Wat is de laatste prognose voor 2030? Gaat het kabinet dit doel halen op
basis van het huidige beleid?
Antwoord op vraag 239
Nederland werkt toe naar een volledig circulaire economie in 2050. Als
een van de doelen is vermindering van grondstoffengebruik in het
Nationaal Programma Circulaire Economie 2023–2030 opgenomen
(Kamerstuk 32 852, nr. 225). We sturen aan op reductie van de grondstoffenvoetafdruk, zowel vanuit productie- als consumptieperspectief.
Hiervoor gaan we in 2023 op basis van scenario’s onderzoeken welk
tussentijds ambitieus reductiedoel voor de grondstoffenvoetafdruk is te
stellen voor 2030 met een doorkijk naar 2050, en welke reductie van de
brede milieu-impact daarmee gepaard gaat. Aangezien er momenteel
26

Klimaat- en energieverkenning 2022 | PBL Planbureau voor de Leefomgeving, (Bijlage bij
Kamerstuk 32 813, nr. 1112).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

107

onvoldoende zicht is op de mogelijke effecten en de haalbaarheid van een
tussentijdse doelstelling, is dit traject noodzakelijk. In 2024 zal hierover
uitsluitsel komen. We kijken in hoeverre we aansluiting kunnen zoeken bij
de voorgestelde reductiepercentages voor de grondstoffenvoetafdruk
binnen de EU-taxonomie van 50% in 2030 en 75% in 2050. In deze
scenariostudies worden medeoverheden en andere partners betrokken.
Vraag 240
Klopt het dat al het water in 2027 moet voldoen aan de waterkwaliteitseisen (Kaderrichtlijn Water)? Wat is de laatste prognose voor 2027? Gaat
het kabinet dit doel halen op basis van het huidige beleid?
Antwoord op vraag 240
De doelstelling van de Kaderrichtlijn Water (hierna: KRW) is het bereiken
en beschermen van een goede ecologische en chemische toestand van
het oppervlaktewater, en een goede chemische en kwantitatieve toestand
van het grondwater. Dit wordt bepaald door vele parameters. Per
waterlichaam is voor elke parameter een toetsbare, kwantitatieve norm
bepaald, die verschilt per type water. Uiterlijk in 2027 moet aan al deze
doelen zijn voldaan, tenzij een beroep op uitzonderingsgronden kan
worden gedaan. In de Kamerbrief die de Minister van IenW op 11 april
202327 naar uw Kamer heeft gezonden over de KRW is het volgende
aangegeven:
Als alle afgesproken maatregelen tijdig worden uitgevoerd, als de transitie
in het landelijk gebied en de overige aanvullende maatregelen tijdig
gerealiseerd worden, en als we in staat zijn afwijkingen te motiveren
binnen de ruimte die de KRW biedt, kan Nederland naar verwachting in
2027 aan de KRW voldoen. Maar dit is een complexe opgave met ook in
de uitvoering nog stevige hobbels. Daarom starten Rijk en regio
gezamenlijk een extra KRW-Impulsprogramma om met een versterkte
inzet op het uitvoeren van de benodigde verbeteracties voor de waterkwaliteit te voldoen aan de eisen van de KRW, en daarmee ook de maximale
inzet te leveren voor onze Europese wettelijke verplichtingen in 2027.
Vraag 241
Welke maatregelen vallen onder de «maatregelen buiten het IZA»?
Antwoord op vraag 241
De taakstelling wordt ingevuld met maatregel(en) buiten de scope/
sectoren van het Integraal Zorgakkoord. Deze maatregelen, met een
beslag van 145 miljoen euro structureel, moeten nog nader worden
ingevuld. Deze taakstelling is van belang voor dekking van de
openstaande opgaven op de VWS-begroting en van andere rijksbrede
problematiek.
Vraag 242
Klopt het dat dit kabinet het aantal mensen in armoede in 2030 wil
halveren ten opzichte van 2015? Wat is de laatste prognose voor 2030?
Gaat het kabinet dit doel halen op basis van het huidige beleid?
Antwoord op vraag 242
Ja, dat klopt.
Het Centraal Planbureau (CPB) heeft voor 2021 tot en met 2024 ramingen
per jaar en voor de middellange termijn een raming voor 2026 en 2031.
Van 2022 op 2023 blijft de armoederaming gelijk op 4,7%. In 2024 raamt
het CPB bij ongewijzigd beleid een stijging van het aandeel mensen in
27

Kamerbrief over Kaderrichtlijn Water KRW | Kamerstuk | Rijksoverheid.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

108

armoede naar 5,8% en komt voor 2026 op 6,0% en voor 2031 op 6,4%. De
raming van 2025 tot 2031 is een technische raming met alleen doorlopend
beleid onder de aanname dat het de economie zich in 2031 naar een
evenwichtssituatie zal bewegen. De raming is met veel onzekerheid
omgeven, maar laat toch zien dat de doelstelling nog niet behaald wordt.
Het kabinet heeft hier oog voor, daarom wordt sinds vorig jaar beter
inzichtelijk gemaakt wat het gevolg van inkomensbeleid op de armoedecijfers is. Het koopkrachtpakket dat per 1 januari in werking is getreden,
voorkomt een verdere stijging van het aantal mensen in armoede dit jaar.
Het kabinet heeft bijvoorbeeld het minimumloon (en gekoppelde
uitkeringen) met ruim 10% verhoogd. Tijdelijke maatregelen zijn de
energietoeslag en de verhoogde zorgtoeslag en kindgebonden budget.
Door het vervallen van veel tijdelijke maatregelen aan het einde van dit
jaar, raamt het CPB voor volgend jaar een stijging van de armoede. In
augustus beslist het kabinet over de koopkrachtmaatregelen voor volgend
jaar.
De Minister voor Armoedebeleid, Participatie en Pensioenen twee keer per
jaar rapporteert over de voortgang van de Aanpak Geldzorgen, armoede
en schulden. In deze rapportages zal een brede set van kwalitatieve en
kwantitatieve indicatoren worden opgenomen om de voortgang inzichtelijk te maken. Op basis van deze cijfers zal het kabinet steeds bezien in
hoeverre het kabinet op koers ligt om de doelstellingen te realiseren en of
aanvullende maatregelen nodig zijn. Het streven is de eerste rapportage
begin juni aan uw Kamer aan te bieden.
Vraag 243
Klopt het dat dit kabinet het aantal kinderen in armoede wil halveren in
2025 ten opzichte van 2015? Wat is de laatste prognose voor 2025? Gaat
het kabinet dit doel halen op basis van het huidige beleid?
Antwoord op vraag 243
Ja, dat klopt.
Het CPB heeft voor het aantal kinderen in armoede ramingen per jaar. Van
2022 op 2023 daalt het aantal kinderen in armoede van 6,8% naar 6,1%.
Volgens de CEP-raming stijgt dit naar 7,1% in 2024 bij ongewijzigd beleid.
Voor 2025 is alleen een technische middellangetermijnraming beschikbaar
(zie ook vraag 242, 2025 is onderdeel van de economische verkenning
2025–2031). Volgens deze raming komt het aantal kinderen in armoede in
2025 uit op 7,8% bij ongewijzigd beleid. Over het inkomensbeleid van
2024 en 2025 moet nog worden besloten.
Het koopkrachtpakket van het kabinet dat per 1 januari in werking is
getreden, draagt bij aan de verlaging van het aantal kinderen in armoede
dit jaar. Om gezinnen met kinderen te ondersteunen is bijvoorbeeld het
kindgebonden budget fors verhoogd. Door het vervallen van veel tijdelijke
maatregelen aan het einde van dit jaar, raamt het CPB voor volgend jaar
een stijging van de kinderarmoede. Het kabinet heeft houdt de armoedecijfers in het oog en zal in augustus de mogelijkheden bezien om deze
groep te ondersteunen.
De Minister voor Armoedebeleid, Participatie en Pensioenen rapporteert
twee keer per jaar rapporteert over de voortgang van de Aanpak
Geldzorgen, armoede en schulden. In deze rapportages zal een brede set
van kwalitatieve en kwantitatieve indicatoren worden opgenomen om de
voortgang inzichtelijk te maken. Op basis van deze cijfers zal het kabinet
steeds bezien in hoeverre het kabinet op koers ligt om de doelstellingen te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

109

realiseren en of aanvullende maatregelen nodig zijn. Het streven is de
eerste rapportage eind mei aan uw Kamer aan te bieden.
Vraag 244
Klopt het dat dit kabinet het aantal mensen met problematische schulden
wil halveren in 2030? Wat is de laatste prognose voor 2030? Gaat het
kabinet dit doel halen op basis van het huidige beleid?
Antwoord op vraag 244
Ja, dat klopt.
Er is momenteel geen prognose voor het aantal mensen met problematische schulden. Het CBS publiceert deze cijfers achteraf. Op 1 januari
2015 was het aandeel huishoudens met een geregistreerde problematische schuld 8,6%. Op 1 oktober 2021 was dit aandeel 7,6%. Dit is
momenteel het meest recente cijfer. In 2030 moet dit getal gedaald zijn
naar 3,8%. Op basis van cijfers van het CBS en/of het SCP zal het kabinet
steeds bezien in hoeverre het op koers ligt om de doelstellingen te
realiseren.
We werken hard aan een pakket maatregelen om het aantal huishoudens
met problematische schulden te halveren. De Aanpak geldzorgen,
armoede en schulden geeft een overzicht van alle maatregelen. Over de
voortgang van deze aanpak wordt uw Kamer volgens de planning begin
juni geïnformeerd.
Vraag 245
Klopt het dat dit kabinet wil dat er in 2030 geen daklozen zijn (Lissabonverklaring)? Wat is de laatste prognose voor 2030? Gaat het kabinet dit doel
halen op basis van het huidige beleid?
Antwoord op vraag 245
In december 2022 is het Nationaal Actieplan Dakloosheid: Eerst een Thuis
gelanceerd door de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en
Sport, de Minister voor Armoedebeleid, Participatie en Pensioenen en de
Minister voor Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening (Kamerstukken
29 325 en 32 847, nr. 139). In dit plan staat als ambitie beschreven: in 2030
heeft iedereen een thuis. Daarmee sluiten we aan bij de Verklaring van
Lissabon om dakloosheid in 2030 te beëindigen. In het plan staat
beschreven hoe we die ambitie willen behalen.
Volgens de schatting van het CBS waren er op 1 januari 2021 32.000
dakloze mensen in Nederland. Als onderdeel van het Nationaal Actieplan
wordt gewerkt aan een beter monitoringsinstrument om het aantal
dakloze mensen in beeld te krijgen en daarmee gerichter te kunnen sturen
op de ambitie om dakloosheid vanaf 2030 structureel te beëindigen. Op
dit moment is geen concrete prognose te geven. De eerste periode wordt
gewerkt aan het beter en preciezer in beeld brengen van de aantallen
dakloze mensen, op basis waarvan de voortgang van het terugdringen
van dakloosheid richting 2030 gevolgd kan worden. De mate waarin de
doelstelling bereikt kan worden hangt mede samen met het beschikbaar
komen van geschikt aanbod van betaalbare woonplekken. De Staatssecretaris van VWS informeert uw Kamer periodiek over de stand van zaken ten
aanzien van het Nationaal Actieplan Dakloosheid.
Vraag 246
Klopt het dat dit kabinet een 30% afname wil in 2040 van de gezondheidsachterstanden van mensen met een lage SES ten opzichte van mensen
met een hoge SES? Wat is de laatste prognose voor 2040? Gaat het
kabinet dit doel halen op basis van het huidige beleid?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

110

Antwoord op vraag 246
Het gaat hier om richtinggevende missies voor het topsectoren- en
innovatiebeleid (MTIB) die ambitieus zijn geformuleerd om partijen uit te
dagen tot betekenisvolle innovaties voor het verminderen van gezondheidsachterstanden. In het MTIB werken overheid, bedrijfsleven en
kennisinstellingen samen aan innovatie voor economische en maatschappelijke impact. Gezondheid & Zorg is een van de zes Kennis- en Innovatieagenda’s met een van de ambitieuze centrale missies dat gezondheidsverschillen tussen de laagste en hoogste sociaal economische groepen in
2040 met 30% zijn afgenomen. Er is geen prognose opgesteld voor 2040
in het kader van het MITB.
Vraag 247
Klopt het dat dit kabinet het aantal verkeersslachtoffers wil halveren in
2030? Wat is de laatste prognose voor 2030? Gaat het kabinet dit doel
halen op basis van het huidige beleid?
Antwoord op vraag 247
Uw Kamer is op 8 mei geïnformeerd over de halvering van het aantal
verkeersslachtoffers in 203028. Ten behoeve van een motie van het lid
Geurts (CDA) (Kamerstuk 29 398, nr. 946) waarmee de regering wordt
opgeroepen om een tussendoelstelling te hanteren om in 2030 een
halvering van het aantal verkeersslachtoffers te bewerkstelligen, is
Stichting Wetenschappelijk Onderzoek Verkeersveiligheid (SWOV)
gevraagd om in beeld te brengen hoe het aantal ernstig verkeersgewonden en -doden zich ontwikkelt tot aan 2030. Ook is gevraagd of een
set extra maatregelen bovenop het bestaande beleid kan bijdragen aan
het behalen van de tussendoelstelling. De tussendoelstelling heeft
betrekking op de (Europese) visie van nul verkeersslachtoffers in 2050.
SWOV concludeert dat de tussendoelstelling om het totaal aantal ernstig
verkeersgewonden tussen 2019 en 2030 te halveren waarschijnlijk te
ambitieus is.
Zonder extra maatregelen neemt het aantal ernstig verkeersgewonden toe
vanwege de bevolkingsgroei, de meer gereden kilometers en onder
andere meer ouderen op de fiets. Met extra maatregelen is de trend in
ernstig verkeersgewonden te keren, maar een halvering is niet realistisch.
Ten aanzien van het aantal verkeersdoden kan een halvering in 2030
misschien mogelijk zijn indien een combinatie van extra maatregelen
wordt genomen.
Het kabinet blijft inzetten op een flinke vermindering van het aantal
ernstig verkeersgewonden. Verkeersveiligheid blijft een speerpunt van
beleid, waar het kabinet samen met alle partners van het strategisch plan
verkeersveiligheid hard aan werkt. Bijvoorbeeld via de investeringsimpuls
verkeersveiligheid van 500 miljoen euro en de 200 miljoen euro extra voor
Rijks-N-wegen.
Voor de uitvoering van de motie van het lid Geurts wordt de komende
periode samen met andere overheden en maatschappelijke partners
gekeken hoe een extra stap gezet kan worden. De Minister van Infrastructuur en Waterstaat stuurt een planning voor dit traject aan uw Kamer
voor het commissiedebat verkeersveiligheid van 31 mei 2023.
Vraag 248
Klopt het dat dit kabinet één miljoen extra huizen gebouwd wil hebben
voor 2030, waaronder 250.000 sociale huurwoningen? Wat is de laatste

28

Aanhangsel Handelingen II 2022/23, nr. 2504.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

111

prognose voor 2030? Gaat het kabinet dit doel halen op basis van het
huidige beleid?
Antwoord op vraag 248
De doelstelling van het woningbouwbeleid is om in de periode 2022 tot en
met 2030 (dus voor 2031) 900.000 nieuwe woningen te realiseren,
waaronder 250.000 sociale huurwoningen door corporaties. Dit via een
oplopende realisatie te beginnen in 2022 met 80.000 woningen.
De laatste prognose van ABF Research, de PRIMOS prognose, dateert van
juni 2022. ABF raamde destijds voor de periode 2022 tot en met 2030 een
realisatie van 823.000 woningen. Inmiddels zijn er in 2022 90.127
woningen gerealiseerd.
Sinds de genoemde ABF prognose is de in de Nationale Woon- en
Bouwagenda en het programma Woningbouw aangekondigde grotere
regierol van het Rijk op de volkshuisvesting geconcretiseerd en zijn er
nationale prestatieafspraken met woningbouwcorporaties, bestuurlijke
afspraken met provincies en regionale woondeals met gemeenten. Ook is
er (financiële) ondersteuning ingezet via onder andere de investeringsbeslissingen op grootschalige woningbouwlocaties, de woningbouwimpuls,
het versnellen van processen en procedures en capaciteit. Tegelijkertijd
zijn inmiddels de economische omstandigheden voor de woningbouw
verslechterd. In de kamerbrief «doorbouwen in veranderende omstandigheden» van 22 mei 2023 wordt hier uitgebreid op ingegaan inclusief de
vraag hoe hier mee omgegaan moet worden en welke extra maatregelen
hierbij worden ingezet. De maatschappelijk opgave 900.000 woningen te
realiseren blijft ondanks de verslechterde omstandigheden namelijk
onverminderd actueel en vraagt daarom maximale inzet van alle
betrokken partijen.
Een nieuwe PRIMOS prognose van ABF verschijnt naar verwachting nog
in juni van dit jaar. Deze bevat zowel een nieuwe woningbouwprognose
als ook een nieuwe prognose van de ontwikkeling van het aantal
huishoudens in Nederland en daarmee van de woningbehoefte.
Vraag 249
In hoeverre is bij de gekozen maatregelen rondom de BOR afstemming
gezocht met familiebedrijven?
Antwoord op vraag 249
Voor de evaluatie van de fiscale bedrijfsopvolgingsregelingen, met name
de BOR en DSR, heeft het CPB gesprekken gevoerd met de wetenschap,
belastingadviessector en belanghebbenden (familiebedrijven).29 In het
kader van het vervolgonderzoek naar de aanpak van de knelpunten in de
BOR en DSR heeft op ambtelijk niveau een bespreking plaatsgevonden
met VNO-NCW/MKB-Nederland, Familiebedrijven Nederland en LTO over
de in de kabinetsreactie concreet geformuleerde vragen voor het
vervolgonderzoek. Daarbij bleek dat het bedrijfsleven hecht aan de
bestaande regelingen en dat bedrijfsopvolging in fasen mogelijk moet
blijven. Een volgende bespreking met dezelfde organisaties wordt
gepland.
Vraag 250
Klopt het dat dit kabinet 60% CO2 wil reduceren in 2030? Wat is de laatste
prognose voor 2030? Gaat het kabinet dit doel halen op basis van het
huidige beleid?

29

Kamerstuk 35 925 IX, nr. 30 en bijlage. Notitie «Evaluatie fiscale regelingen gericht op
bedrijfsoverdracht» | CPB.nl. Zie bijlage B voor een overzicht van de gesprekken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

112

Antwoord op vraag 250
In het Coalitieakkoord is afgesproken dat het klimaatdoel voor 2030 in de
Klimaatwet aangescherpt wordt tot tenminste 55% CO2-reductie. Het
kabinet committeert zich hard aan dit doel en zal indien nodig extra
stappen zetten om dit te realiseren. Om dit doel ook zeker te halen, heeft
het kabinet afgesproken om zich in het beleid te richten op een hogere
opgave, wat neerkomt op circa 60% in 2030. Met het additionele pakket
aan klimaatmaatregelen zoals gepresenteerd bij de Voorjaarsnota geeft
het kabinet hieraan invulling. Het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL)
raamt in de Klimaat- en Energieverkenning 2022 dat Nederland tussen
1990 en 2030 39 tot 50% emissiereductie realiseert bij vastgesteld en
voorgenomen beleid, en 41 tot 52% emissiereductie inclusief een gedeelte
geagendeerd beleid. Met het klimaatpakket met een omvang van 22
Megaton CO2-reductie dat bij de Voorjaarsnota is gepresenteerd doet het
kabinet een voorstel voor aanvullende maatregelen die naar verwachting
voldoende zijn om het klimaatdoel voor 2030 te halen. Het Planbureau
voor de Leefomgeving zal in de komende Klimaat- en Energieverkenningen (KEV) het exacte gezamenlijke doelbereik van de maatregelen in
dit pakket in kaart brengen.
Vraag 251
Is er bij de verdeling van budgetten rekening gehouden met het effect dat
de toename van armoede heeft op volksgezondheid?
Antwoord op vraag 251
In de voorjaarsnota zijn er niet specifiek extra middelen aan volksgezondheidbeleid toegevoegd voor de effecten van armoede. Het kabinet vindt
het belangrijk om de gezondheidsverschillen vanwege sociaaleconomische status terug te dringen en te voorkomen. Hiertoe is ook aan de
SER gevraagd met praktische adviezen te komen. Vanuit de manier
waarop beleid wordt bekostigd wordt op dit moment wel bezien waar
middelen het meest doeltreffend en doelmatig ingezet kan worden om
sociale gezondheidsverschillen te verkleinen. Hierbij kan gedacht worden
aan het gebruik van een specifieke verdeelsleutel op basis van sociale
economische status in de recent gepubliceerde brede specifieke uitkering
van het Gezond Actief Leven Akkoord.
Vraag 252
Kunt u een overzicht maken – bij voorkeur in een tabel – van het totaalplaatje van het energiepakket, aan de ene kant de berekening van de
totale voor 2023 veronderstelde kosten; aan de andere kant welke
bronnen van dekking hier nu precies tegenover worden gesteld?
Antwoord op vraag 252
Zie antwoord op vraag 184.
Vraag 253
Klopt het dat dit kabinet de uitstoot van de luchtvaart in 2030 wil
terugbrengen naar het niveau van 2005? Wat is de laatste prognose voor
2030? Gaat het kabinet dit doel halen op basis van het huidige beleid?
Antwoord op vraag 253
Het klopt dat het kabinet de uitstoot van de luchtvaart in 2030 wil
terugbrengen naar het niveau van 2005. In de Luchtvaartnota staan de
volgende klimaatdoelen voor de internationale luchtvaart vertrekkend
vanuit Nederland:
– 2030: CO2-uitstoot minimaal gedaald tot het niveau van 2005;
– 2050: CO2-uitstoot minimaal gehalveerd ten opzichte van 2005;
– 2070: CO2-uitstoot is nul.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

113

Deze CO2-doelen zijn gesteld op basis van in-sector maatregelen, dus
CO2-compensatie buiten de sector is niet mogelijk.
De luchtvaartsector zet belangrijke stappen, onder andere op het gebied
van duurzame brandstoffen en innovatie. Samen met de huidige
beleidsontwikkelingen (waaronder de Europese bijmengverplichting uit
ReFuelEU Aviation) is de verwachting dat de doelstelling voor 2030 wordt
gehaald.
Het kabinet werkt aan de invoering en vormgeving van een CO2-plafond
voor de luchtvaart. Met de brief van 17 maart jl. is de Kamer hierover
geïnformeerd30. Een CO2-plafond borgt de klimaatdoelen voor de
luchtvaart door een duidelijke en handhaafbare grens te stellen aan de
toegestane CO2-uitstoot, zodat een garantie ontstaat voor het halen van
de klimaatdoelen uit de Luchtvaartnota. Daarmee wordt de CO2-uitstoot
van de luchtvaart in absolute zin juridisch verankerd. De huidige
inschatting is dat het CO2-plafond op zijn vroegst in 2025 in werking zal
treden. Bij tijdige inwerkingtreding wordt het klimaatdoel in 2030
geborgd.
Vraag 254
Welke doelstelling heeft het kabinet voor de CO2-reductie in 2035, 2040 en
2045? Wat is de laatste prognose voor deze jaren? Gaat het kabinet haar
eigen doelen halen op basis van het huidige beleid?
Antwoord op vraag 254
In het Coalitieakkoord is afgesproken dat het ook na 2030 is nodig is om
ambitieus door te gaan met CO2-reductie. Het kabinet zet in op een
reductie van 70% in 2035 en 80% in 2040. Het pakket met additionele
klimaatmaatregelen zoals gepresenteerd bij de Voorjaarsnota richt zich op
het halen van het klimaatdoel voor 2030. Daarnaast en daarna spant het
kabinet zich in om het doel van klimaatneutraliteit in 2050 te halen.
Hiervoor is beleid in ontwikkeling. Jaarlijks zal het Planbureau voor de
Leefomgeving in de Klimaat- en Energieverkenning (KEV) aangeven wat
het gezamenlijke doelbereik is van alle klimaatmaatregelen. Op dit
moment geeft de KEV zelf nog geen reductiepercentages voor de periodes
na 2030. Voor de jaren 2030–2040 geeft de KEV wel een indicatief beeld
van de verwachte ontwikkelingen in de broeikasgasemissies, alleen
gebaseerd op de voortzetting van het concrete vastgestelde en voorgenomen beleid per 1 mei 2022. Daarin is dus niet het geagendeerde beleid
meegenomen of nieuw Nederlands beleid zoals het klimaatpakket
behorende bij de Voorjaarsnota, of nieuwe Europese plannen. In de online
tabellenbijlage van de KEV 2022 zijn wel indicatieve energie- en emissiecijfers voor de jaren 2035 en 2040 opgenomen, maar deze doorkijk heeft
zoals gezegd een indicatief karakter.
Vraag 255
Kunt u in een tabel overzichtelijk aangeven (i) wat de «rijksbrede
dekkingsopgave» is en uit welke uitgaven deze bestaat (welke uitgaven
het kabinet graag gedekt wil) en (ii) hoe deze vervolgens per departement
gedekt wordt: met andere woorden een overzicht van de bezuinigingen
die worden gebruikt om de rijksbrede dekkingsopgave in te vullen
(inclusief welke begrotingsartikelen precies op bezuinigd wordt)?
Antwoord op vraag 255
Onderstaande tabel geeft aan hoe de rijksbrede dekkingsopgave per
ministerie is ingevuld. De tabel laat zien hoeveel meevallers en maatregelen zijn ingezet. De maatregelen bestaan uit bezuinigingen en verho30

Kamerstuk 31 936, nr. 1047.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

114

gingen van niet-belastingontvangsten. De tabel bij vraag 9 bevat een
uitsplitsing van de maatregelen per begrotingsartikel. Tabel 2 bij vraag 0
geeft een meerjarige samenvatting van de dekkingsopgave.
2023

2024

2025

2026

2027

2028

SZW
Meevallers
Maatregelen

– 486
– 477
–9

– 748
– 292
– 456

– 2.225
– 336
– 1.889

– 1.554
– 340
– 1.215

– 1.297
– 384
– 913

– 996
– 396
– 600

OCW
Meevallers
Maatregelen

– 173
102
– 275

– 258
– 100
– 158

– 521
– 165
– 356

– 629
– 260
– 369

– 667
– 328
– 339

– 595
– 441
– 154

VWS
Maatregelen
Per saldo beeld

17
– 136
153

274
– 136
410

107
– 136
243

– 448
– 441
–7

– 491
– 491
0

– 546
– 491
– 55

EZK (incl. NGF en KF)
Maatregelen

– 43
– 43

– 108
– 108

– 181
– 181

– 287
– 287

– 348
– 348

– 256
– 256

IenW (incl. MF en DF)
Maatregelen

– 137
– 137

– 184
– 184

– 181
– 181

– 180
– 180

– 181
– 181

– 191
– 191

JenV
Maatregelen

– 118
– 118

– 172
– 172

– 170
– 170

– 166
– 166

– 179
– 179

– 190
– 190

BZK (incl. KR, BES)
Maatregelen

– 232
– 232

– 437
– 437

– 280
– 280

– 205
– 205

– 162
– 162

– 133
– 133

Financiën
Maatregelen
Belasting- en invorderingsrente (BIR)

– 28
0
– 28

– 105
0
– 105

– 103
0
– 103

– 111
– 10
– 101

– 110
– 10
– 100

– 110
– 10
– 100

LNV (incl. DGF en TF)
Maatregelen

–2
–2

– 18
– 18

– 19
– 19

– 55
– 55

– 71
– 71

– 75
– 75

HGIS (incl. BuZa en BHOS)
Maatregelen

– 17
– 17

– 23
– 23

– 21
– 21

– 10
– 10

– 11
– 11

– 11
– 11

– 1.220

– 1.779

– 3.594

– 3.645

– 3.515

– 3.102

Totaal

Vraag 256
Klopt het dat dit kabinet volledige emissievrije nieuwverkoop van auto’s
wil in 2030? Wat is de laatste prognose voor 2030? Gaat het kabinet dit
doel halen op basis van het huidige beleid?
Antwoord op vraag 256
Het kabinet zet, als onderdeel van het additionele klimaatmaatregelenpakket zoals gepresenteerd bij de Voorjaarsnota, niet met expliciete
maatregelen in op volledig emissievrije nieuwverkopen in 2030. Dat
neemt niet weg dat de benodigde emissiereductie in de mobiliteitssector
fors is, en de sector ook al reeds, met inbegrip van de nieuw gepresenteerde maatregelen, een forse bijdrage levert aan de Nederlandse
klimaatdoelen. In Europees verband is afgesproken dat nieuwe auto’s
vanaf 2035 emissievrij moeten zijn en vanaf 2030 schoner moeten zijn. Uit
de Klimaat- en Energieverkenning (KEV) 2022 van het Planbureau voor de
Leefomgeving (PBL) blijkt dat Nederland afkoerst op circa 60%
emissieloze nieuwverkopen in 2030. In die analyse is het in de
Voorjaarsnota gepresenteerde klimaatpakket nog niet meegenomen. PBL
zal in de KEV 2023 het aandeel emissieloze nieuwverkopen in 2030
opnieuw analyseren. Hieruit zal blijken wat het effect van dit maatregelenpakket is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

115

Vraag 257
Klopt het dat dit kabinet 30% minder methaan wil in 2030 dan in 2020
(Global Methane Pledge)? Wat is de laatste prognose voor 2030? Gaat het
kabinet dit doel halen op basis van het huidige beleid?
Antwoord op vraag 257
Het klopt dat het kabinet 30% minder methaan wil uitstoten in 2030 ten
opzicht van 2020. Nederland heeft op 2 november 2021 tijdens de 26ste
VN-klimaatconferentie (COP26) samen met 120 andere landen namelijk de
Global Methane Pledge mee ondertekend. In de Nationale Methaanstrategie van november 2022 is aangegeven hoe het kabinet de Nederlandse
methaanuitstoot in 2030 met 30% ten opzichte van 2020 wil gaan
verminderen ten opzichte van 2020. Voor de landbouw, moet deze opgave
onder andere worden gehaald met verdere uitvoering van het Klimaatakkoord, de structurele aanpak stikstof en de gecombineerde aanpak in het
NPLG. Het NPLG dient in de veehouderij en akkerbouw 5 Mton broeikasgasreductie in 2030 te realiseren. Daarnaast is opgenomen dat het NPLG
ten minste 3,82 Mton methaan moeten gaan opleveren in de veehouderij
en akkerbouw. Dit wordt komende tijd verder uitgewerkt. Op dit moment
is er nog geen nieuwe prognose te melden ten opzichte van de Nationale
Methaanstrategie. Met de aanstaande Klimaat en Energie Verkenning 2023
zullen we een nieuwe prognose presenteren.
Vraag 258
Klopt het dat dit kabinet 2,5 miljoen woningen wil isoleren voor 2030? Wat
is de laatste prognose voor 2030? Gaat het kabinet dit doel halen op basis
van het huidige beleid?
Antwoord op vraag 258
Het Nationaal Isolatieprogramma (NIP) heeft inderdaad als doelstelling
om woningeigenaren en verhuurders te stimuleren en helpen om
2,5 miljoen woningen te isoleren, in de periode tot en met 2030. De
afgelopen tijd is een breed pakket aan maatregelen geïntroduceerd ter
stimulering van isolerende maatregelen. Voor de verschillende sporen
binnen het NIP wordt het behalen van de doelstellingen gemonitord. De
huidige prognose is nog steeds dat we de beoogde aantallen gaan halen.
Over de feitelijke realisatie zal in de voortgangsrapportage van 2024 van
het Programma Versnelling Verduurzaming Gebouwde Omgeving door de
Minister van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening voor het eerst
worden gerapporteerd.
Vraag 259
Kunt u een overzicht geven – bij voorkeur in een tabel – van of en hoe het
klimaatpakket en de kabinetsreactie op de parlementaire enquête
Groningen verwerkt zijn in de Voorjaarsnota en de suppletoire
begrotingen?
Antwoord op vraag 259
Parallel met de besluitvorming over deze Voorjaarsnota heeft besluitvorming over aanvullende klimaatmaatregelen plaatsgevonden. In totaal
wordt er 28,0 miljard euro vrijgemaakt voor klimaatuitgaven. Dit wordt
gedekt door 24,6 miljard euro uit het Klimaatfonds te onttrekken waarvoor
in het coalitieakkoord al een reservering is getroffen op de Aanvullende
Post van het Ministerie van Financiën. Daarnaast wordt 2,5 miljard euro
gedekt uit de SDE-meevaller, 350 miljoen euro via de BZK-begroting
(coalitieakkoordreeks Energieprestatie-eisen nieuwbouw industrie) en
528 miljoen euro via de opbrengsten van het mobiliteitspakket.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

116

Omdat het pakket specifiek is gedekt verhoogt het de totaaluitgaven niet
t.o.v. het beeld uit de VJN. Zoals gebruikelijk bij investeringen zullen
mogelijk later nog wel kasverschuivingen plaatsvinden.
Voor de verwerking van de kabinetsreactie op de parlementaire enquête
Groningen verwijs ik u naar de tabel bij het antwoord op vraag 185.
Vraag 260
Hoeveel levert het op om een tweede schijf vermogensbelasting in box 3
in te voeren vanaf 20.000 euro van 49,5 procent?
Antwoord op vraag 260
De opbrengsten van een tweeschijvenstelsel binnen box 3, waarbij er een
belasting van 49,5% wordt geheven vanaf 20.000 euro boven het huidige
heffingsvrijvermogen van 57.000 euro, worden geraamd op 1,1 miljard
euro vanaf 2024. Hierbij is uitgegaan van en een tarief in de eerste schijf
van 33% procent in 2024 en 34% in 2025.
Vraag 261
Hoeveel levert het op een tweeschijvenstelsel in te voeren in box 3
waarbij over de eerste schijf tot 20.000 euro 36,93 procent belasting wordt
betaald én over alles daarboven 49,5 procent?
Antwoord op vraag 261
De opbrengsten van een tweeschijvenstelsel binnen box 3, waarbij er een
belasting van 36,93% wordt geheven vanaf de 20.000 euro boven het
huidige heffingsvrijvermogen en een belasting van 49,5% boven de 20.000
euro, worden geraamd op 1,4 miljard euro in 2024 en 1,3 miljard euro
vanaf 2025. Hierbij is uitgegaan van het huidige heffingsvrijvermogen van
57.000 euro.
Vraag 262
Kunt u een overzicht geven van alle (overige) doelstellingen die dit kabinet
heeft, inclusief de meest recente prognose per doelstelling en een
inschatting of deze doelstelling gehaald gaat worden?
Antwoord op vraag 262
• Onlangs heeft het lid Klaver c.s. ook vragen gesteld aan de MinisterPresident over de voortgang van de kabinetsdoelstellingen voor 2030
(d.d. 24 januari 2023)31. Deze vraag ziet o.a. op de 55% CO2-reductie,
de halvering van de stikstofuitstoot, minder grondstoffenverbruik,
schoon water, minder mensen en in het bijzonder kinderen in
armoede, 1 miljoen extra huizen, halvering van het aantal verkeersslachtoffers en 3% van het bbp dat aan R&D uitgaven zou moeten
worden besteed.
• In zijn beantwoording heeft de Minister-President de Kamer laten
weten dat het aantonen en bijhouden van de genoemde kabinetsdoelstellingen op basis van de meest actuele prognoses een aangelegenheid is van de voor deze onderwerpen eerstverantwoordelijke
bewindspersonen.
• Voor de beantwoording van deze vraag verwijst het kabinet dus naar
de verantwoordelijke bewindspersonen.

31

Vragen van de leden Klaver (GroenLinks), Kuiken (PvdA), Bouchallikh, Bromet (beiden
GroenLinks), Bushoff (PvdA), Ellemeet (GroenLinks), De Hoop, Kathmann (beiden PvdA),
Kröger, Van der Lee, Maatoug (allen GroenLinks), Mohandis, Mutluer, Nijboer, Piri, Thijssen
(allen PvdA) en Westerveld (GroenLinks) aan de Minister-President over de voortgang van de
kabinetsdoelstellingen voor 2030 (ingezonden 24 januari 2023).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

117

•

Deze bewindspersonen kunnen in hun verschillende contacten met de
Kamers, waaronder brieven, begrotingen en voortgangsrapportages,
uw Kamer hierover het beste informeren.

Vraag 263
Hoeveel levert het op om een miljonairsbelasting in te voeren van één %
boven een vermogen van één miljoen euro? En twee % boven een
vermogen van twee miljoen euro?
Antwoord op vraag 263
Aangenomen wordt dat bedoeld wordt een brede vermogensbelasting
voor het gehele vermogen in boxen 1, 2 en 3 boven een miljoen euro in te
voeren. Een vermogensbelasting over alleen het vermogen in box 3 zou
naar alle waarschijnlijkheid tot grote verschuivingen van vermogen naar
box 2 leiden. Een variant van een brede vermogensbelasting is onderzocht en doorgerekend voor het IBO Vermogensverdeling.32 Bij een tarief
van één % en een vrijstelling van 1 miljoen euro per persoon is de
opbrengst berekend op 3,6 miljard euro. Bij hogere tarieven zal de
opbrengst naar rato hoger liggen. Naarmate het tarief hoger ligt zal de
opbrengst negatief beïnvloed worden door weglekeffecten naar het
buitenland. Er zijn op dit moment geen doorgerekende varianten met
andere vrijstellingen beschikbaar.
Vraag 264
Hoeveel levert het op om een miljonairsbelasting in te voeren van 10%
boven een vermogen van één miljoen euro? En 20% boven een vermogen
van twee miljoen euro?
Antwoord op vraag 264
Zie antwoord op vraag 263.
Vraag 265
Hoeveel levert het op wanneer – naast het verhogen van de tweede schijf
van de vennootschapsbelasting (vpb) naar 36,93% – een extra tariefschijf
in de vpb wordt toegevoegd die winsten van 750.000 euro of meer belast
met 49,5%? Met 50%? En 60%? En 70%? En 80%? En 90%? En 100%?
Hoeveel levert zo’n extra tariefschijf op zónder dat de tweede schijf van de
vpb naar 36,93% gaat, maar blijft op het huidige percentage van 25,8%?
Antwoord 265
Zoals in vraag 141 aangegeven is, levert een verhoging van de huidige
tweede schijf naar 36,93 een budgettaire opbrengst op van 11,9 miljard
euro.
De gevraagde inschatting van het budgettaire effect van het toevoegen
van een additionele derde schijf met een hoog percentage is niet goed te
geven vanwege de grote effecten op het vestigingsklimaat. In de volgende
tabel staan de budgettaire cijfers weergegeven wanneer alleen rekening
wordt gehouden met reguliere gedrags- en economische effecten voor
beperkte tariefsaanpassingen. Dit zal echter zeer waarschijnlijk een
overschatting zijn van de opbrengsten. Met dergelijke grote tariefsaanpassingen zal Nederland immers internationaal zeer uit de pas gaan lopen en
kan een verplaatsing van winst naar het buitenland verwacht worden.
Daarnaast wordt de prikkel om bedrijven op te splitsen en zo vaker
gebruik te maken van het lage tarief versterkt. Ook heeft dit een negatief
effect op het investeringsklimaat. Doordat de voorgestelde tariefsaanpassingen zeer groot zijn, zullen de gedragseffecten waarschijnlijk aanmer-

32

IBO Vermogensverdeling, 2022, Bijlage 15 Fichebundel, p. 118 e.v.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

118

kelijk groter zijn dan de reguliere gedragseffecten. Dit zal leiden tot een
aanmerkelijk lagere opbrengst.
Tabel 1: budgettaire effecten bij introductie derde schijf bovenop een tariefsverhoging naar 36,93% van de tweede schijf (exclusief
additionele gedragseffecten) (in miljarden euro)1
Schijfgrens
750.000
1.000.000
5.000.000

36,93%

40%

50%

60%

70%

80%

90%

100%

0
0
0

2
2
1

8
7
5

13
13
10

19
18
14

25
24
18

31
29
22

36
35
26

1
In de tabel is alleen rekening gehouden met gedrags- en economische effecten voor beperkte tariefsaanpassingen. Vanwege additionele gedragseffecten zal het daadwerkelijke budgettaire effect waarschijnlijk lager uitvallen.

Vraag 266
Hoeveel levert het op wanneer – naast het verhogen van de tweede schijf
van de vpb naar 36,93% – een extra tariefschijf in de vpb wordt toegevoegd die winsten van één miljoen euro of meer belast met 49,5%? Met
50%? 70%? En 80%? En 90%? En 100%? Hoeveel levert zo’n extra
tariefschijf op zónder dat de tweede schijf van de vpb naar 36,93% gaat,
maar blijft op het huidige percentage van 25,8%?
Antwoord op vraag 266
Zie antwoord op vraag 265.
Vraag 267
Hoeveel levert het op wanneer – naast het verhogen van de tweede schijf
van de vpb naar 36,93% – een extra tariefschijf in de vpb wordt toegevoegd die winsten van vijf miljoen euro of meer belast met 49,5%? Met
50%? 70%? En 80%? En 90%? En 100%? Hoeveel levert zo’n extra
tariefschijf op zónder dat de tweede schijf van de vpb naar 36,93% gaat,
maar blijft op het huidige percentage van 25,8%?
Antwoord op vraag 267
Zie antwoord op vraag 265.
Vraag 268
Klopt het dat, gelet op het feit dat het accres voor medeoverheden wordt
bepaald met de «trap-op- trap-af»-systematiek, het regeerakkoord stelt dat
deze normeringssystematiek vanaf 2026 stopt, dit voor decentrale
overheden financiële gevolgen heeft en vanaf 2026 wordt dan ook wel
gesproken van een financieel ravijn, met de middelen die het kabinet in
deze Voorjaarsnota beschikbaar stelt voor gemeenten, dit ravijn niet wordt
gedempt? Kunt u in een meerjarig overzicht aangeven wat de omvang van
het Gemeente- en Provinciefonds (2024–2028) geweest zou zijn bij het
voortzetten van de «trap-op-trap-af»-systematiek en hoe die zich verhoudt
tot de omvang van de fondsen volgens de Voorjaarsnota? Welke
afzonderlijke maatregelen hebben geleid tot het verschil tussen de situatie
zoals die zou zijn geweest bij voortzetting van de oude systematiek en de
nieuwe systematiek?
Antwoord op vraag 268
Zie het antwoord op vraag 64.
Vraag 269
Heeft u, gelet op het feit dat volgens de omgangsvormen van Interbestuurlijke Verhoudingen overheden elkaar betrekken bij beleidsvoornemens die een andere overheidslaag raken en u in de Voorjaarsnota een
nieuwe normering schetst van de fondsen vanaf 2027 op basis van een
gemiddelde bbp-groei, bestuurlijk met de medeoverheden over deze

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

119

beleidswijziging overlegd? Zo ja, kunt u aangeven hoe deze normeringssystematiek vanaf 2027 wordt beoordeeld door de koepels?
Antwoord op vraag 269
Zie het antwoord op vraag 65.
Vraag 270
Welk uitvoeringsplan en tijdspad geldt, gelet op het feit dat de concretisering van het voornemen om het lokale belastinggebied te verruimen
een belangrijke ontwikkeling is om de niet- taakgebonden kortingen op
Gemeente- en Provinciefonds op te kunnen vangen, voor de verruiming
van het lokale belastinggebied? Hoe wordt daarbij omgegaan met de
mogelijkheid om dit te realiseren met een gelijkblijvende lastendruk voor
inwoners en bedrijven (advies Rinnooy Kan)?
Antwoord op vraag 270
Zie het antwoord op vraag 66.
Vraag 271
Is er, gelet op het feit dat het kabinet de afgelopen periode diverse
akkoorden heeft afgesloten met gemeenten over onder andere de
hervormingsagenda jeugd, deze akkoorden zijn afgesloten onder de
voorwaarde van structurele financiering en voldoende middelen na 2025
en dat de VNG heeft aangeven in gesprek te willen met het kabinet,
waarbij ook de afgesloten akkoorden aan de orde komen, afstemming
geweest en overeenstemming bereikt met de VNG over de hoogte van het
accres van het gemeentefonds en hoe die zich verhoudt tot de uitvoerbaarheid van de afgesloten akkoorden?
Antwoord op vraag 271
Zie het antwoord op vraag 67.
Vraag 272
Kunt u, gelet op het feit dat het kabinet de oploop van de opschalingskorting voor gemeenten tot 975 miljoen euro vanaf 2026 handhaaft,
aangeven hoe gemeenten invulling kunnen geven aan deze (niet
taakgebonden) korting tegen de achtergrond van de maatschappelijke
opgaven?
Antwoord op vraag 272
Zie het antwoord op vraag 68.
Vraag 273
Kunt u aangeven wat de consequenties zijn van afschaffen IACK zonder
gratis kinderopvang? Kunt u kwantificeren wat het effect gaat zijn voor de
koopkracht van huishoudens met kinderen?
Antwoord op vraag 273
De afgelopen periode is intensief gewerkt aan de uitwerking van het
nieuwe stelsel. De herziening van het financieringsstelsel is ingrijpend
voor zowel de kinderopvangsector als de ouders, als de uitvoering aan de
kant van de overheid. Een abrupte stijging van de vraag in een sector die
momenteel kampt met personeelstekorten en schaarste aan plekken kent,
acht het kabinet onverantwoord. Dit vanwege de grote risico’s voor de
toegankelijkheid, betaalbaarheid en het brede aanbod en de kwaliteit van
de kinderopvang. Het is essentieel dat kinderopvang toegankelijk blijft en
we de hoge kwaliteit van de kinderopvang die we hebben, behouden.
Daarbij hebben de uitvoerders aangegeven dat invoering per 2025
onuitvoerbaar is. Zeker gezien de lessen vanuit de kinderopvangtoeslag-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

120

affaire is een zorgvuldige en graduele invoering van het nieuwe stelsel
voor zowel ouders, sector als uitvoerders cruciaal.
Vanaf 2025 zal geleidelijk en op een zorgvuldige manier, in twee stevige
stappen worden toegegroeid naar het nieuwe financieringsstelsel via naar
waarschijnlijkheid onder andere een aanpassing van de vergoedingspercentages in het huidige stelsel33. Voor dit ingroeipad is in totaal
1,6 miljard beschikbaar gesteld. Momenteel worden er verschillende
opties voor een concrete invulling van dit ingroeipad in kaart gebracht.
Hierbij houden we rekening met de ontwikkeling van de vraag, schaarste
in de sector en de uitvoerbaarheid binnen het huidige stelsel. Daarbij
wordt ook gekeken naar de inkomenseffecten voor ouders gedurende de
tijdelijke periode van ingroei in de jaren 2025 en 2026. Als duidelijk is hoe
het ingroeipad eruit gaat zien kunnen ook de koopkrachteffecten in die
jaren berekend worden. In 2027 wordt dan alsnog het nieuwe financieringsstelsel voor kinderopvang ingevoerd met een inkomensonafhankelijke vergoeding van 96%. Daarmee komt een einde aan de tijdelijke
periode van ingroei.
Het uitstel van de invoering van het nieuwe financieringsstelsel voor
kinderopvang heeft geen directe gevolgen voor de afschaffing van de
Inkomensafhankelijke combinatiekorting (IACK). Deze wordt zoals in het
Belastingplan 2023 (Kamerstuk 36 202) is geregeld vanaf 2025 uitgefaseerd. Daarbij geldt er conform de begrotingsregels ook een scheiding
tussen inkomsten en uitgaven. Middels een simulatie kan inzicht gegeven
worden in het financieel nadeel van de ouders die geen recht meer
hebben op IACK. Dit wordt hieronder nader toegelicht.
Bij de uitfasering behouden werkende ouders die op dit moment recht
hebben op IACK recht op IACK zolang het jongste kind jonger dan 12 is.
Dat geldt ook voor toekomstige ouders met kinderen die geboren zijn op
of voor 31 december 2024. Voor deze twee groepen ouders (zogenaamde
bestaande gevallen) heeft de afschaffing van de IACK geen gevolgen, en
dus ook geen inkomenseffecten.
Toekomstige werkende ouders van kinderen die geboren worden op of na
1 januari 2025 (zogenaamde nieuwe gevallen) hebben nu geen recht op
IACK, en krijgen in de toekomst ook geen recht op IACK. Dit effect komt
niet tot uitdrukking in reguliere koopkrachtberekeningen. Berekeningen
over inkomenseffecten van toekomstig beleid zijn altijd statisch: dat
betekent dat veranderingen in de persoonlijke situatie, zoals de geboorte
van een kind of het ouder worden van kinderen, niet worden meegenomen. Daarom is er «technisch gezien» geen sprake is van een inkomenseffect door het afschaffen van de IACK.
Hoewel er technisch gezien geen sprake is van een inkomenseffect, kan
wel het financieel nadeel van nieuwe cohorten ouders die geen recht op
IACK meer hebben ten opzichte van ouders die hier nog wel recht op
hebben in beeld worden gebracht. Om dit inzichtelijk te maken is in de
beantwoording van kamervragen van Maatoug en Kathmann van
21 december 2022 (Aanhangsel Handelingen II 2022/23, nr. 1606) een
simulatie gemaakt van de hypothetische situatie waarin alle werkende
ouders die nu IACK ontvangen, in 2023 abrupt het recht op IACK verliezen.
Huishoudens die nu geen IACK ontvangen zijn niet meegenomen de
analyse. Hieronder wordt die simulatie kort samengevat.
De simulatie heeft betrekking op 2023, omdat voor 2025 nog geen
inkomensbeeld beschikbaar is dat kan worden gebruikt voor de analyse.
Tabellen 1 en 2 tonen de uitkomsten van de simulatie. De tabellen tonen
33

Kamerstuk 31 322, nr. 490.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

121

voor vier inkomensklassen het mediane inkomenseffect van het volledige
verlies van recht op IACK. De uitkomsten zijn uitgedrukt in zowel euro’s
als %en, en zijn afzonderlijk weergegeven voor alleenstaande ouders en
samenwonende ouders.
Het afschaffen van de IACK leidt tot een negatief inkomenseffect. Binnen
elke inkomensklasse is sprake van aanzienlijke spreiding in de uitkomsten
van de simulatie, vooral bij samenwonende ouders. Deze spreiding is niet
zichtbaar in de tabel. Dat komt doordat de indeling naar huishoudinkomen
nog niet zegt welk deel van het inkomen door de minstverdienende
partner wordt verdiend en daarmee over verzilveringsproblematiek. Ook
bij de hoogste inkomenscategorie kan het voorkomen dat de minstverdiener weinig IACK kan verzilveren, omdat de minstverdienende partner
slechts een klein deel van het huishoudinkomen verdient. In zo’n geval is
het effect van afschaffing ook relatief beperkt.
Tabel 1 Uitkomsten simulatie afschaffing IACK per 2023 voor huidige ouders met
IACK (alleenstaande ouders)
Inkomenscategorie

Aantal

mediaan (€)

mediaan (%)

Lager dan modaal
1–2x modaal
2–3x modaal
Meer dan 3x modaal

87.300
36.200
8.100
3.300

– 1.100
– 2.700
– 2.700
– 2.700

– 3,3%
– 5,7%
– 4,0%
– 3,1%

Alle alleenstaande ouders

134.900

– 2.500

– 4,6%

* Getallen zijn afgerond op honderden euro’s

Tabel 2 Uitkomsten simulatie afschaffing IACK per 2023 voor huidige ouders met
IACK (samenwonende ouders)
Inkomenscategorie

Aantal

mediaan (€)

mediaan (%)

Lager dan modaal
1–2x modaal
2–3x modaal
Meer dan 3x modaal

4.100
249.500
250.800
199.200

– 200
– 800
– 2.600
– 2.700

– 0,4%
– 1,4%
– 3,3%
– 2,5%

Alle samenwonende ouders

703.500

– 2.400

– 2,5%

* Getallen zijn afgerond op honderden euro’s

Bovenstaande tabellen betreffen alleen afschaffen IACK.
Vraag 274
Kunt u aangeven wat de precieze budgettaire gevolgen zijn voor Ontwikkelingssamenwerking de komende jaren, gezien een groot deel van de
eerstejaarsopvang van asielzoekers gedekt wordt uit ODA-middelen?
Antwoord op vraag 274
Zie antwoord op vraag 61.
Vraag 275
Worden alle middelen voor het scholingsbudget in de WW doorgetrokken? Zo nee, welke niet, welk deel niet en waarom?
Antwoord op vraag 275
Vanaf dit jaar is er een structurele regeling voor het scholingsbudget in de
WW. Er is jaarlijks 13,1 miljoen euro beschikbaar voor het UWV om
scholingstrajecten in te kopen voor mensen in de WW. Dit is hetzelfde
bedrag als dat er in 2022 beschikbaar was. Zie ook de Eerste suppletoire
begroting 2022 van SZW en de begroting 2023 van SZW.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

122

Vraag 276
Kunt u in een tabel aangeven (i) op welke departementen wordt gekort op
de loon- en prijsbijstellingen, (ii) het bedrag waar het om gaat en (iii) wat
de implicaties daarvan zullen zijn voor het departement?
Antwoord op vraag 276
Zie antwoord op vraag 18.
Vraag 277
Wat zijn de effecten van de doelmatigheidsgrens kinderopvangtoeslag
(KOT) op de terugvorderingen? Wat zouden de effecten en kosten zijn als
de doelmatigheidsgrens wordt verhoogd naar 500 euro, 800 euro en
1.000 euro?
Antwoord op vraag 277
Bij definitieve vaststelling van de kinderopvangtoeslag worden de
bruto-opvangkosten (tot aan de maximum uurprijs) op basis van de
jaaropgaven van kinderopvangorganisaties vergeleken met de opgaven
van burgers. Met de doelmatigheidsgrens wordt een beperkte afwijking in
de opvanglasten, beneden een bepaald drempelbedrag en in het voordeel
van de burger, niet naar beneden aangepast. Hierdoor ontstaan voor deze
burgers op basis van deze grondslag geen terugvorderingen. Terugvorderingen op basis van andere grondslagen, zoals het inkomen, kunnen in
deze situaties nog altijd ontstaan. Hierdoor vallen bepaalde terugvorderingen lager uit en ontstaan minder (kleine) terugvorderingen. Indien de
doelmatigheidsgrens verder verhoogd wordt, waarmee het aantal
toeslagbeschikkingen dat op basis van een te hoog aantal afgenomen
opvanguren wordt vastgesteld zal stijgen, is de verwachting dat het aantal
terugvorderingen structureel minder hoog komen te liggen. Dit zal de
rechtmatigheid van Toeslagen mogelijk negatief kunnen beïnvloeden. De
effecten van een verdere verhoging van de doelmatigheidsgrens zijn niet
doorberekend.
Vraag 278
Is in de Voorjaarsnota ook extra geld uitgetrokken voor Groningen voor
het jaar 2023? Zo ja, hoeveel en waar is dat te vinden? Zo nee, waarom
niet?
Antwoord op vraag 278
Momenteel staan alle middelen die volgen uit de kabinetsreactie PEGA op
de Aanvullende Post. Op dit moment werkt het Ministerie van EZK de
aangekondigde maatregelen uit. Wanneer de plannen goed zijn uitgewerkt
zullen de uitgaven middels een (suppletoire) begroting aan het parlement
worden voorgelegd. Het streven is om de voor 2023 benodigde middelen
via een ISB bij MN aan de Kamer te sturen, de middelen voor 2024 in de
MN zelf.
Voor schade en versterking geldt wel dat er middels een ramingsbijstelling vanaf 2023 extra geld is gereserveerd, voor 2023 gaat het om
277 miljoen euro.
Vraag 279
Zijn er in deze Voorjaarsnota bezuinigingen of ombuigingen voorzien op
het anti- discriminatiebeleid?
Antwoord op vraag 279
Nee, deze Voorjaarsnota bezuinigt het kabinet niet op het
anti-discriminatiebeleid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

123

Vraag 280
Waarom stijgt het aantal arme huishoudens met een uitkering als primaire
inkomensbron van 125.000 in 2022, naar 145.000 in 2023 en naar 285.000
in 2024?
Antwoord op vraag 280
Het kabinet heeft in 2022 en 2023 een aantal maatregelen genomen om
het effect van de stijgende prijzen op de kwetsbaarste huishoudens te
dempen. Deels waren dit structurele maatregelen zoals het verhogen van
het minimumloon met ruim 10% en de gekoppelde uitkeringen en de
verhoging van de huurtoeslag, maar deels waren deze maatregelen ook
incidenteel zoals de energietoeslag en de verhoging van de zorgtoeslag.
Door onder andere deze maatregelen is het aantal arme huishoudens met
een uitkering gedaald van ca. 250.000 in 2021 naar 125.000 in 2022. De
toename in 2024 is vooral toe te schrijven aan het vervallen van de
tijdelijke maatregelen. Het kabinet heeft hier oog voor en zal in augustus
de mogelijkheden bezien om deze groep te ondersteunen.
Vraag 281
Kunt u een overzicht geven waarin duidelijk wordt waar de bedragen die
genoemd zijn in de (bijlage bij) de kabinetsreactie op het rapport van de
parlementaire enquête voor zowel staand beleid als voor nieuw beleid zijn
terug te vinden in de Voorjaarsnota 2023 en/of elders in de rijksbegroting?
Antwoord op vraag 281
Zie de tabel in het antwoord op vraag 185.
Vraag 282
Hoe wordt besloten hoe de extra middelen voor Groningen op de
aanvullende post worden verdeeld? Worden hiervan ook middelen
overgeheveld naar het Gemeente- of Provinciefonds of anderszins
rechtstreeks beschikbaar gesteld aan decentrale overheden in Groningen?
Antwoord op vraag 282
Momenteel wordt verkend op welke manier de middelen beschikbaar
worden gesteld aan decentrale overheden. Dit kan via specifieke uitkeringen gebeuren. Zoals aangegeven in de kabinetsreactie zal het kabinet
rekening houden met de wens van gemeenten om middelen waar
mogelijk beschikbaar te stellen via het gemeentefonds.
Vraag 283
Klopt het de kosten voor de asielopvang stijgen van 5,2 miljard euro naar
13,9 miljard euro in de loop van vier jaar? Welke veronderstellingen ten
aanzien van de instroom en het aantal benodigde opvangplekken liggen
hieraan ten grondslag? Hoe verhouden deze veronderstellingen zich tot de
scenario’s die het COA bekend heeft gemaakt?
Antwoord op vraag 283
Uit de Voorjaarsnota volgt een tegenvaller op de asieluitgaven op de
begroting van Justitie en Veiligheid. Dit is de reeks in tabel 32 van de
Voorjaarsnota. Omdat een deel van de kosten voor de eerstejaarsasielopvang wordt gefinancierd uit Official Development Assistance (ODA)
budget is er ook een tegenvaller op de begroting van BHOS. Deze reeks
staat in tabel 77 van de Voorjaarsnota. Deze tegenvallers tellen op tot circa
8,7 miljard cumulatief in de periode 2023 tot en met 2026.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

124

(in mln, + is saldobelastend)

2023

2024

2025

2026

Asieltegenvaller JenV VJN 2023
Asieltegenvaller BHOS VJN 2023

1.132,8
558,6

1.349,3
706,5

1.350,7
1.103,1

1.350,7
1.103,1

Totaal

1.691,4

2.055,8

2.453,8

2.453,8

In de Miljoenennota 2023 volgt uit de horizontale toelichting bij de
uitgaven van Justitie en Veiligheid (Bijlagen Miljoenennota, p. 168) dat
voor migratie in 2023 tot en met 2026 de budgetten in onderstaande tabel
geraamd waren. Om de vergelijkbaarheid met de totale tegenvaller uit de
Voorjaarsnota te bevorderen is in onderstaande tabel ook de
ODA-bijdrage vanuit de begroting van BHOS weergegeven op de stand
Miljoenennota 2023. Deze budgetten tellen op tot circa 8 miljard
cumulatief in de periode 2023 tot en met 2026.
(in mln, + is saldobelastend)

2023

2024

2025

2026

Budget Migratie JenV MJN 2023
ODA bijdrage asiel BHOS MJN 2023

1.369,0
627,6

1.369,0
632,1

1.380,0
631,3

1.395,0
636,7

Totaal

1.996,6

2.001,1

2.011,3

2.031,7

De budgettaire bijstellingen in de Voorjaarsnota zijn in 2023 tot en met
2025 op basis van de instroom- en bezettingsinformatie die volgt uit het
scenario medio van de Meerjaren Productie Prognose (MPP). In 2026
wordt uitgegaan van de budgettaire stand in het jaar 2025. Hieronder is de
asielinstroom en gemiddelde bezetting bij het COA weergegeven die uit
de MPP volgt voor 2023 tot en met 202534.

Totale asielinstroom
Gemiddelde bezetting COA

2023

2024

2025

66.910
61.455

63.240
84.320

66.240
111.665

Het bericht van het COA dat de opgave voor asielopvang slechts licht
stijgt in 2023 is ten opzichte van de eerdere raming van het COA uit
november 2022. Toen raamde het COA een opgave van 75.500 plekken
eind 2023, terwijl de opgave die voor het COA volgt uit de laatste MPP
77.100 plekken op 1 januari 2024 is. De opgave van 77.100 voor het COA
volgt uit de «COA prognosebezetting», die door het COA wordt opgesteld
na afronding van de MPP. De benodigde capaciteit is niet hetzelfde als het
aantal asielzoekers (de bezetting) dat wordt opgevangen. De benodigde
capaciteit bij het COA ligt bijvoorbeeld hoger dan de verwachte bezetting
vanwege de samenstelling van de groep bewoners op een kamer
(waardoor soms een bed leeg blijft) en regulier onderhoud aan locaties.
Vraag 284
Wat is de reden dat de reeks van in totaal vier miljard euro wel ten laste
van de EMU-schuld gaat (en de plafonds gecorrigeerd worden) en de
langjarig reeks van 7,5 miljard euro niet? Hoe is de afweging gemaakt
over de dekking en financiering van het totale Groningenpakket?
Antwoord op vraag 284
Zie het antwoord op vraag 191

34

Nadere informatie kunt u vinden in de brief Actuele situatie asielketen van 28 april jl.
(Kamerstuk 19 637, nr. 3100).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

125

Vraag 285
Hoe is het mandaat van 3,5 miljard euro voor «de kabinetsreactie PEAG»
tot stand gekomen die in de beslisnota bij de Voorjaarsnota wordt
genoemd? Hoe verhoudt dit mandaat zich tot het nu ingeboekte pakket,
respectievelijk tot de destijds door Groningen en Drenthe gevraagde
34,5 miljard euro?
Antwoord op vraag 285
Zie het antwoord op vraag 201
Vraag 286
Hoe verhoudt de stijging van 5,2 miljard euro naar 13,9 miljard euro zich
met de circa vijf miljard euro voor de periode 2023–2026 op bladzijde 73?
Antwoord op vraag 286
Zie antwoord op vraag 283
Vraag 287
In hoeverre zou het niet betalen van rekeningen in de toekomst, of het
verliezen van arbitragezaken daarover, tot een gat in de EZK-begroting
leiden en een noodzaak tot extra bezuinigingen op de rijksbegroting?
Antwoord op vraag 287
Deze uitgaven vallen onder het uitgavenplafond. Dat betekent dat hogere
uitgaven of lagere ontvangsten leiden tot minder uitgavenruimte elders.
De invulling hiervan zal te zijner tijd moeten worden bezien.
Vraag 288
Wat zijn naar de huidige inschatting de extra kosten voor versterking en
schadeafhandeling die voortvloeien uit de aangekondigde beleidswijzigingen voor schade en versterking in de kabinetsreactie op het rapport
van de parlementaire enquête? Hoe worden die gefinancierd?
Antwoord op vraag 288
Het kabinet zal alles doen wat nodig is om de schade in het gaswinningsgebied te herstellen en ervoor te zorgen dat iedereen een veilige woning
krijgt. Het kabinet heeft een raming gemaakt van de verwachte extra
uitgaven als gevolg van de aanvullende maatregelen voor schade en
versterken die in de kabinetsreactie zijn aangekondigd. Deze raming van
de extra uitgaven heeft een omvang van € 3 miljard. Het kabinet gaat
ervan uit dat dit bedrag toereikend is om aan deze kosten te voldoen. De
raming betreft echter geen plafond. Het Kabinet doet wat nodig is, ook als
dat uiteindelijk onverwacht toch meer blijkt te kosten. Deze € 3 miljard
gaat ten laste van het EMU-saldo.
Vraag 289
Is het kabinet voornemens om op een later moment alsnog de basisbeurs
te verhogen om studenten in tijden van gestegen energiekosten bij te
staan? Wordt hier nader over besloten tijdens de augustusbesluitvorming
omtrent het koopkrachtpakket voor het jaar 2024?
Antwoord op vraag 289
Als onderdeel van het koopkrachtpakket bij Prinsjesdag 2022 heeft het
kabinet 500 miljoen uitgetrokken om de basisbeurs in het studiejaar 23/24
te verhogen met 164,30 euro voor alle uitwonende studenten en
scholieren met recht op prestatiebeurs. Tijdens de behandeling van de
begroting van het Ministerie van OCW in november 2022 heeft het lid Van
Meenen een motie ingediend met de strekking dat de basisbeurs ook in de
studiejaren 24/25 en 25/26 verhoogd diende te worden (Kamerstuk 36 200,
nr. 86). Als dekking werd het budget aangehaald dat resteert van het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

126

afschaffen van de halvering van het collegegeld. In de voorjaarsbesluitvorming is besloten deze middelen in te zetten voor de rijksbrede
dekkingsopgave.
Dit voorjaar heeft het kabinet mogelijkheden geïnventariseerd om
kwetsbare huishoudens ook in 2024 tegemoet te komen als dat nodig is.
Daarbij moeten eventuele maatregelen gericht zijn, omdat generieke
steunmaatregelen voor energiekosten niet houdbaar zijn en ook
huishoudens of bedrijven helpen die dat niet nodig hebben. Het kabinet
heeft op dit moment dus geen voornemen om de basisbeurs te verhogen
in de studiejaren 24/25 en 25/26. In augustus zal het kabinet bij de
koopkrachtbesluitvorming definitief besluiten of en zo ja welke maatregelen ingezet worden.
Vraag 290
Wat is de reden dat in het extrapolatiejaar 2029 wel uitgaven voor schade
worden geraamd maar niet voor versterking? Gaat het kabinet ervan uit
dat na 2028 de versterkingsoperatie is afgerond en er daarna geen geld
meer nodig zal zijn voor versterking?
Antwoord op vraag 290
Het kabinet gaat er inderdaad vanuit dat de versterkingsoperatie in 2028
wordt afgerond, zoals ook gemeld is in de kabinetsreactie op PEGA. De
schadeafhandeling loopt wel door.
Vraag 291
Kunnen de mutaties in 2023 en 2024 die vallen onder de verzamelnaam
«plafondcorrectie Groningen» afzonderlijk worden uitgesplitst en nader
worden toegelicht?
Antwoord op vraag 291
De onderstaande tabel toont de uitsplitsing van deze reeks. Zoals in de
Voorjaarsnota is aangegeven bevat de post de bijstellingen van de kosten
voor het Norg-akkoord, de bijstelling van de ontvangsten van Energie
Beheer Nederland (EBN) als gevolg de solidariteitsbijdrage. Ook bevat
deze post vertraagde ontvangsten Mijnbouwwet die in 2022 gerealiseerd
hadden moeten worden, maar net over de jaargrens in 2023 zijn
ontvangen.
(in miljoenen euro, + is hogere uitgaven/ lagere ontvangsten)

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Bijstelling uitgaven en ontvangsten Norg-akkoord
Bijstelling dividend EBN als gevolg van de solidariteitsheffing
Bijstelling ontvangsten mijnbouwwet als gevolg van vertraagde ontvangst
2022

– 1.327
381

344
0

– 10
0

0
0

0
0

0
0

– 1.713

0

0

0

0

0

Totale plafondcorrectie Groningen

– 2.659

344

– 10

0

0

0

Vraag 292
Kunt u een overzicht geven met de meest actuele cijfers van alle
inkomsten uit de Groningse gaswinning voor de jaren 2022 en 2023
uitgesplitst naar feitelijke winning en inkomsten uit hoofde van het
Norg-akkoord?
Antwoord op vraag 292
Gasbaten bestaan uit de ontvangsten op basis van de mijnbouwwet,
dividend GasTerra en dividend EBN en hierbij wordt geen onderscheid
gemaakt naar de productielocatie. Dit is naast het Groningenveld ook
productie uit de kleine velden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

127

In 2022 is € 9.335 miljoen aan Norg-vergoeding betaald, dit betrof
gasjaren 2020–2021 en 2021–2022. Van de betaalde vergoeding voor 2020
en 2021 komt 70% terug naar de Staat door het aandeel van EBN,
winstaandeel en vpb. Voor 2022 ligt dat percentage door de solidariteitsbijdrage met 86% hoger. In 2023 zal naar verwachting € 1.277 mln aan
Norg vergoeding betaald worden, waarvan dan ongeveer 70% terug zal
vloeien naar de Staat.
Vraag 293
Welke inkomsten worden in deze Voorjaarsnota nog geraamd voor 2024
en latere jaren uit hoofde van Groningse gaswinning (de waakvlam),
respectievelijk uit hoofde van het Norg-akkoord?
Antwoord op vraag 293
In de Voorjaarsnota wordt uitgegaan van sluiting van het Groningenveld
in 2023. Daarom worden geen ontvangsten geraamd vanaf 2024 uit
hoofde van Groningse gaswinning. Wel zullen EBN en NAM over gasjaar
2023–2024 Norg vergoeding ontvangen voor 1,3 bcm. De geraamde
uitgaven hiervoor bedragen in 2028 € 968 mln incl. btw, en € 800 mln
excl. btw. Ongeveer 70% hiervan vloeit terug naar de Staat. 40% loopt via
EBN en het overige deel komt bij de Staat binnen via afdrachten van NAM
(VPB en winstaandeel).
Vraag 294
Kunnen de effecten in kaart worden gebracht van de herinvoering van de
inkomensafhankelijke bijdrage voor hulpbehoevenden, die gemeentelijke
WMO-zorg krijgen, in het bijzonder voor hulpbehoevenden met een laag
inkomen?
Antwoord op vraag 294
De financiële effecten van de maatregel voor burgers zijn afhankelijk van
de nadere uitwerking van de maatregel. Uitgangspunt daarbij is wel dat in
redelijkheid rekening zal worden gehouden met de financiële draagkracht
van burgers.
In het kader van het wetsvoorstel dat wordt voorbereid, zullen ook de
effecten op de regeldruk en het beroep op het zogenaamde «doenvermogen» van de burger in beeld worden gebracht. Bij de uitwerking van de
maatregel zal het vermijden van onnodige regeldruk een van de ontwerpcriteria zijn. Daarnaast zal rekening worden gehouden met wat redelijkerwijs wel en niet kan worden verwacht van het doenvermogen van de
betreffende burgers.
Vraag 295
Welke middelen staan nog op aanvullende post per departement en
waarom zijn de middelen nog niet overgeheveld?
Antwoord op vraag 295
In onderstaande tabel is per departementale begroting opgenomen welke
middelen op de Aanvullende Post zijn gereserveerd. Middelen die nog op
de Aanvullende Post resteren zijn in afwachting van nadere uitwerking.
Resterende middelen op de Aanvullende Post
in duizenden euro

Koninkrijksrelaties
Reservering CN augustusbesluitvorming
HGIS
Reservering Vredespaleis

2023

2024

2025

2026

2027

2028

0
0

6.796
6.796

1.700
1.700

1.699
1.699

1.699
1.699

1.699
1.699

164.577
0

0
0

53.000
53.000

0
0

0
0

0
0

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

128

in duizenden euro

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Reservering Oekraïne

164.577

0

0

0

0

0

Justitie en Veiligheid
Reservering opvang Oekraïense ontheemden
Reservering IND
Reservering spreidingswet

235.000
0
0
235.000

26.000
0
0
26.000

1.531.234
1.213.605
101.629
216.000

26.000
0
0
26.000

216.000
0
0
216.000

26.000
0
0
26.000

Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
Compensatie huurbevriezing
Regiodeals
Reservering extra woningbouw
Reservering huisvesting Algemene Rekenkamer
Reservering POK
Reservering zekerheidsfonds
Volkshuisvestingsfonds
Woningbouwimpuls
Reservering ingroeipad en huisvesting statushouders

25.952
0
0
80
10.618
0
15.183
45
26
0

567.951
0
128.987
83
10.618
252
15.185
45
223.885
188.896

410.471
0
129.579
83
10.619
1.754
15.185
45
67.214
185.992

347.455
40.000
0
85
10.619
21.530
15.184
45
100.000
159.992

123.636
40.000
0
81
10.618
5.754
15.183
0
0
52.000

103.058
40.000
0
103
10.618
5.754
15.183
0
5.400
26.000

Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
Invoering studiebeurs

3.731
3.731

52.426
52.426

60.986
60.986

20.318
20.318

0
0

0
0

Financiën
Reservering aanloopkosten MRB+
Reservering Box 3
Reservering herstel toeslagen/MSNP
Reservering POK: dienstverlening Belastingdienst
Uitvoeringskosten Belastingdienst
Voorziening laagdrempelige fiscale rechtshulp

9.493
309
3.054
0
0
2.735
3.395

405.008
7.598
66.169
276.501
17.737
23.518
13.485

467.447
33.357
30.000
346.380
19.307
24.009
14.394

251.192
33.355
28.839
142.204
21.042
10.781
14.971

100.755
33.854
16.800
0
21.310
13.926
14.865

101.987
47.781
0
0
21.312
18.029
14.865

Defensie
Reservering pensioenen Defensie

0
0

0
0

0
0

8.500.000
8.500.000

0
0

0
0

Infrastructuur en Waterstaat
Infra onderhoud mobiliteitsfonds
Lelylijn
Waterveiligheid

120.931
0
22.101
98.830

150.756
0
53.497
97.259

198.554
0
106.991
91.563

592.879
325.546
267.333
0

590.984
325.538
265.446
0

590.993
325.543
265.450
0

Economische Zaken en Klimaat
Aanvullende middelen klimaatakkoord
Energieprestatie-eisen nieuwbouw industriële gebouwen
Handhaving energiebesparingsplicht
Klimaat: warmtetransportnetwerk Zuid-Holland
Klimaat: waterstofopslag
Klimaatakkoord: Waterstofbackbone Gasunie
Reservering BAR
Reservering digitale veiligheid
Reservering Groningen
Stimulering ombouw laagcalorisch naar hoogcalorisch
Uitvoeringskosten klimaat
Vergroening reisvervoer en personengedrag
Verplicht percentage recyclaat in bouwmaterialen
Klimaatfonds
Reservering PEGA

854.859
4.896
0
0
453.378
0
0
8.934
170.000
63.069
37.162
2.059
0
75
115.286
0

2.480.647
56.981
53.094
0
0
37.165
0
0
0
66.366
42.050
1.997
14.867
613
1.407.514
800.000

3.364.644
30.507
53.094
0
0
0
0
0
0
58.591
0
4.750
30.795
737
2.136.170
1.050.000

5.757.520
31.441
84.944
0
0
0
0
0
0
37.356
0
30.783
46.720
1.032
4.475.244
1.050.000

6.639.048
31.854
84.943
14.865
0
0
26.544
0
0
11.646
0
25.199
46.719
0
5.347.278
1.050.000

8.407.374
29.199
84.944
14.865
0
0
74.326
0
0
34.909
0
25.199
46.720
0
7.047.212
1.050.000

Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit
Maatregelenpakket aanpak stikstofproblematiek
(incl. Cie Hordijk)
NVWA
Transitiefonds

125.479

969.091

762.857

3.281.400

3.333.687

3.472.701

116.279
0
9.200

180.600
0
788.491

85.808
979
676.070

268.744
1.940
3.010.716

112.018
2.657
3.219.012

108.303
3.585
3.360.813

Sociale Zaken en Werkgelegenheid
Bescherming arbeidsmigranten (ci. Roemer)
Envelop arbeidsmarkt, armoede en schulden
Kinderopvang werkenden (uitvoeringskosten)
Loondoorbetaling bij ziekte
Gebaar van erkenning ouderen van Surinaamse herkomst

2.500
0
500
0
2.000
0

265.383
5.000
109.288
26.000
3.000
122.095

474.348
453
147.061
63.534
263.300
0

522.582
399
206.183
36.000
280.000
0

549.652
0
206.512
33.140
310.000
0

537.003
0
199.041
27.962
310.000
0

Volksgezondheid, Welzijn en Sport
Duitse oorlogsuitkeringen
Eigen bijdrage huishoudelijke hulp
Envelop pandemische paraatheid
Opleidingsakkoord

7.020
300
0
2.219
0

398.381
300
3.200
13.957
50.000

259.275
300
5.700
14.217
50.000

273.543
300
8.000
10.778
30.000

193.208
300
9.000
10.602
0

223.526
300
9.300
10.602
0

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

129

in duizenden euro

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Passende zorg als norm in ZVW
Standaardisatie gegevensuitwisseling
Valpreventie bij 65-plussers (WMO)
Valpreventie bij 65-plussers (ZVW)
Volksziektes

0
1
0
4.500
0

0
328.424
0
0
2.500

0
185.438
0
0
3.620

53.434
170.698
333
0
0

5.542
167.764
0
0
0

7.124
196.200
0
0
0

159.035
0
103.659
5.728
2.844
46.804

129.574
45.174
72.557
2.513
9.330
0

115.680
27.092
80.679
2.513
5.396
0

382.618
380.105
0
2.513
0
0

313.204
310.691
0
2.513
0
0

313.204
310.691
0
2.513
0
0

5.636
5.636

41.471
41.471

43.715
43.715

49.774
49.774

53.202
53.202

62.848
62.848

Decentrale overheden
Jeugd conform advies CVW met aanvullende maatregelen
Overige dossiers medeoverheden
Reservering Compensatie Zeeland
Schrappen oploop opschalingskorting
Reservering inkomstenderving
Diversen
Werk aan Uitvoering

Vraag 296
Op welke wijze zal het voor de ingroei naar het nieuw financieringsstelsel
kinderopvang, waarbij voor 2025 en 2026 respectievelijk 400 miljoen euro
en 1200 miljoen euro gereserveerd, worden uitgegeven? Is dit geld enkel
gereserveerd voor het verhogen van de kinderopvangtoeslag? Wat
betekent dit concreet voor vergoeding van kinderopvang in percentages
van de totale kosten (ook ten opzichte van het percentage van 96%)?
Welke mogelijkheden zijn er om met dit geld de inkomenseffecten van de
afschaffing van de IACK per 2025 tegen te gaan: sommige ouders zullen
hierdoor immers geen IACK en geen gratis kinderopvang krijgen?
Antwoord op vraag 296
Zie antwoord op vraag 273.
Vraag 297
Ter bestrijding van (kinder)armoede is voor 2023 onder meer besloten tot
het verhogen en verbreden van het kindgebonden budget en verhoging
van andere toeslagen. Kan het kabinet een opsomming geven van
mogelijkheden ter bestrijding van (kinder)armoede voor 2024 en verder en
deze opsomming idealiter classificeren op gerichtheid en kosten?
Antwoord op vraag 297
Zoals ook is aangegeven in de Kamerbrieven van 22 februari jl.35 en
28 april jl.36 heeft het kabinet tot nog toe vooral bekeken of er reeds
stappen moesten worden gezet om het bestaande koopkrachtinstrumentarium in te kunnen zetten per 2024. Zoals aangegeven was dat niet het
geval. Er zal in augustus breed worden gekeken naar de mogelijkheden
die aansluiten bij de meest recente koopkracht- en armoedecijfers. Een
uitputtende opsomming van de mogelijkheden, met gerichtheid en
kosten, is momenteel niet voorhanden. Het kabinet zal putten uit de
bestaande gegevens omtrent de doeltreffendheid en doelmatigheid van
het instrumentarium voor zover bekend, zoals de publicatie Kansrijk
armoedebeleid van het SCP en het CPB. Ook kan het kabinet putten uit het
rapport van de Commissie sociaal minimum, dat mogelijk ook aanknopingspunten biedt op deze onderwerpen. Dat rapport wordt eind juni
verwacht.
Vraag 298
Welke incidentele maatregelen lopen, gelet op het feit dat een deel van
het koopkrachtpakket van augustus 2022 incidenteel was, af in 2024 en de
latere jaren? Wat is de meest effectieve manier om dit koopkrachtgat te
35
36

Kamerstuk 36 200, nr. 178.
Kamerstuk 36 200, nr. 182.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

130

dempen, waarbij de bestrijding van (kinder)armoede de hoogste prioriteit
heeft? Wat zijn alternatieve oplossingen?
Antwoord op vraag 298
Zie antwoord op vraag 92.
Vraag 299
Waarom is gekozen voor het dekken van de nominale rentetegenvaller, en
niet de rentetegenvaller in reële termen?
Antwoord op vraag 299
Zie het antwoord op vraag 27.
Vraag 300
Kunt u in een tabel het geraamde EMU-saldo presenteren, bij voorkeur
met drie decimalen of meer?
Antwoord op vraag 300
Zie hieronder een tabel met de geraamde EMU-saldo tot en met 2028.

EMU-saldo Voorjaarsnota 2023

2023

2024

2025

2026

2027

2028

– 2,639%

– 3,023%

– 2,990%

– 3,749%

– 3,108%

– 3,463%

Vraag 301
Is het, stel dat er de politieke wens is om de bijdrage aan de eerstejaarsasielopvang vanuit het ODA-budget te maximeren, per direct uitvoerbaar?
Zo niet, op wat voor termijn wel?
Antwoord op vraag 301
Conform de richtlijnen van de OESO worden uitgaven voor eersteljaarsopvang van asielzoekers als ODA aangemerkt en derhalve bekostigd
vanuit het ODA-budget. Het maximeren van de bijdrage uit het
ODA-budget zou leiden tot een budgettair knelpunt, afhankelijk van de
hoogte van het plafond. Het oplossen hiervan kan bij de reguliere
begrotingsmomenten, maar zou conform de begrotingsregels van het
kabinet ten koste gaan van uitgaven elders op de rijksbegroting. Het
kabinet heeft er daarom voor gekozen om niet te maximeren.
Vraag 302
Klopt het dat u voornemens bent het grootste deel van het Klimaatfonds
dit jaar al vast te leggen in verplichtingen?
Antwoord op vraag 302
Zie antwoord op vraag 193.
Vraag 303
Hoeveel ruimte resteert nog in het Klimaatfonds en welk deel daarvan is
reeds geoormerkt voor specifieke projecten?
Antwoord op vraag 303
Zie het antwoord op vraag 194.
Vraag 304
Klopt het dat de eerstejaarsopvangskosten al sinds 1992 uit het
ODA-budget worden gefinancierd? Wat was destijds de reden om hiertoe
te besluiten?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

131

Antwoord op vraag 304
In 1988 is door het Development Assistance Committee (DAC) van de
Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD)
besloten dat dat eerstejaars opvang van asielzoekers als ODA mag
worden gerapporteerd. In 1992 is dat voor de eerste keer ook daadwerkelijk gedaan door vijf donoren, waaronder Nederland. In de nota
Buitenlanduitgaven (een voorloper van de HGIS-nota, Kamerstuk 22 610,
nr. 2) is aangegeven dat, ter compensatie van de financiële gevolgen van
het asielbeleid, «in de jaren na 1991 OS een bijdrage zal leveren in de
kosten van opvang van deze asielzoekers van ten hoogste 420,2 miljoen
gulden.» Mede door de grote toestroom van (ex-)Joegoslaven werd in
1992 voor het eerst een OS-bijdrage van 175 miljoen gulden voor de
opvang van asielzoekers uit DAC-landen als ODA gerapporteerd.
Vraag 305
Waarom wijkt u af van het feit dat SDE-middelen die overblijven altijd
worden gestort in de begrotingsreserve?
Antwoord op vraag 305
Als gevolg van hogere energieprijzen zijn de prognoses van de
SDE-uitgaven naar beneden bijgesteld. De subsidieregeling vergoedt
namelijk de onrendabele top van projecten, en deze wordt kleiner bij
hogere energieprijzen waardoor de subsidie-uitgaven lager zullen zijn.
Naar verwachting liggen de energieprijzen de komende jaren gemiddeld
hoger dan waar in eerdere ramingen rekening mee is gehouden.
In september 2022 is naar aanleiding van de energiecrisis een aanvullend
koopkrachtpakket vormgegeven. Dit betreft een integraal pakket met
uitgavenmaatregelen zoals het prijsplafond voor consumenten, dat deels
door inkomstenmaatregelen is gedekt. In september is het pakket niet
volledig gedekt. De resterende dekkingsopgave was circa 5 miljard euro.
Daarom kiest het kabinet ervoor de vrijvallende middelen in de jaren 2023
tot en met 2025 niet te storten in de begrotingsreserve, maar ook in te
zetten ter dekking van het energiepakket.
Daarbij is de begrotingsreserve van voldoende omvang (5 miljard euro)
om eventuele schommelingen in de SDE-uitgaven voor de komende jaren
mee op te kunnen vangen.
Vraag 306
Kunt u een berekening geven van de totale, meerjarige omvang van de
SDE-meevaller en hoe u voorstelt deze in te zetten?
Antwoord op vraag 306
Zie antwoord op vraag 195.
Vraag 307
Wat is op dit moment het rente-groeiverschil en hoe ontwikkelt dat
rente-groeiverschil zich de komende periode naar verwachting?
Antwoord op vraag 307
Zie antwoord op vraag 196.
Vraag 308
Wat zijn de gevolgen van de huidige renteontwikkelingen voor de
stabiliteit van de staatsschuld en wat betekent dat volgens het kabinet
voor de overheidsfinanciën?
Antwoord op vraag 308
Zie antwoord op vraag 197.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

132

Vraag 309
Wat was het gevolg van de bruto nationaal inkomen (bni)-bijstelling door
de herrekening van het CBS voor het ODA-budget en de EU-afdrachten
(https://www.cbs.nl/nl-nl/achtergrond/2022/38/beter-zicht-opmultinationals-leidt-tot-bijstelling-bni)?
Antwoord op vraag 309
Het CPB heeft de bijstelling van het bni door het CBS meegenomen in het
Centraal Economisch Plan (CEP) 2023. Voor de berekening van het
ODA-budget wordt gewerkt met het gerapporteerde bni-cijfer in het CEP.
Hier is geen onderscheid gemaakt tussen het bni voor en na de
CBS-bijstelling. De gerealiseerde ODA-prestatie over 2022 is gerapporteerd in het HGIS-jaarverslag. Uw Kamer is per brief geïnformeerd over
het effect van deze bijstelling van het bni door het CBS op de
EU-afdrachten.37 Het gevolg voor de EU-afdrachten is dat Nederland in de
nacalculatie over 2022 een incidentele meevaller heeft geboekt van
556 miljoen euro. De tabel hieronder geeft het precieze effect van deze
nacalculatie van 2022 weer.
Tabel 1: nacalculatie 2022 (in miljoen euro; Europese Commissie)
Lidstaat

Bruto

Herverdeling

Netto

België
Bulgarije
Tsjechië
Denemarken
Duitsland
Estland
Ierland
Griekenland
Spanje
Frankrijk
Kroatië
Italië
Cyprus
Letland
Litouwen
Luxemburg
Hongarije
Malta
Nederland
Oostenrijk
Polen
Portugal
Roemenië
Slovenië
Slowakije
Finland
Zweden

272
49
46
192
1.681
32
231
34
92
758
58
788
12
28
51
74
72
16
– 215
203
675
17
207
18
59
67
245

– 199
– 28
– 98
– 133
– 1.460
– 12
– 131
– 74
– 489
– 987
– 22
– 703
–9
– 13
– 22
– 21
– 59
–6
– 341
– 161
– 237
– 84
– 101
– 21
– 41
– 99
– 209

73
21
– 52
59
221
19
100
– 40
– 397
– 228
35
85
3
14
29
52
13
11
– 556
42
438
– 67
106
–3
18
– 32
36

Totaal

5.761

– 5.761

0

Vraag 310
Welke middelen van de aanvullende post zijn gebruikt voor de rijksbrede
dekkingsopgave?
Antwoord op vraag 310
Alleen een reservering voor en het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap (OCW) is direct vanaf de Aanvullende Post (AP) ingezet voor
de rijksbrede dekkingsopgave. De middelen voor OCW waren gereserveerd voor de herinvoering van de basisbeurs. Door een trager ingroeipad
37

Kamerstuk 21 501-03, nr. 174 en de correctie daarop vanwege een foutieve tabel in de
aanbiedingsbrief bij de geannoteerde agenda Eurogroep/Ecofinraad van maart jl. (Kamerstuk
21 501-07, nr. 1935).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

133

dan ingeschat in het coalitieakkoord, is niet de gehele reeks overgeheveld
van de AP naar de OCW-begroting. Deze middelen zijn wel als reservering
behouden op de AP, mochten de ramingen van de herinvoering van de
basisbeurs tegenvallen. Dit is niet het geval, waardoor het gereserveerde
bedrag in 2023 (60,4 miljoen euro) vrij kan vallen.
Inzet middelen Aanvullende Post voor rijksbrede dekkingsopgave
in duizenden euro

Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
Inzet middelen invoering studiebeurs

2023

2024

2025

2026

2027

2028

– 60.406
– 60.406

0
0

0
0

0
0

0
0

0
0

Vraag 311
Welke middelen van de extra tranche loon- en prijsbijstelling die is
aangekondigd met de Najaarsnota vorig jaar, zijn uitgekeerd en aan wat?
Antwoord op vraag 311
Bij Voorjaarsnota is er aan departementen een regulier deel loon- en
prijsbijstelling over 2023 uitgekeerd. Tevens is er een extra deel prijsbijstelling uitgekeerd over 2022. Deze eenmalige extra prijsbijstelling komt
voort uit de toezegging uit de Najaarsnota 2022 om de (semi-)collectieve
sector structureel extra te compenseren voor de hoge inflatie. Zowel het
reguliere deel loon- en prijsbijstelling over 2023 als de extra prijsbijstelling
over 2022 zijn dit voorjaar volledig uitgekeerd aan de departementen. De
doorverdeling van de loon- en prijsbijstelling naar begrotingsartikelen
gebeurt naar eigen invulling op de departementale begrotingen en is
verwerkt in de eerste suppletoire begroting. Een aantal departementen
heeft ervoor gekozen een gedeelte van de uitgekeerde LPO te gebruiken
als invulling van de rijksbrede dekkingsopgave.
Vraag 312
Welke maatregelen zijn genomen tussen het moment waarop de
publicatie van de Voorjaarsnota in eerste instantie was voorzien en het
moment dat de Voorjaarsnota werd gepubliceerd?
Antwoord op vraag 312
De Voorjaarsnota dient op basis van de Comptabiliteitswet uiterlijk 1 juni
aan het parlement te worden verzonden. Dit jaar heeft het kabinet de
Voorjaarsnota op 28 april aan uw Kamer aangeboden, zodat er voldoende
tijd is voor een zorgvuldige behandeling en de suppletoire begrotingswetten voor het zomerreces te autoriseren. De wijze waarop de besluitvorming tot stand komt en de afwegingen die daarbinnen worden
gemaakt is een kabinetsintern proces. Het kabinet heeft de uitkomst van
dit proces aan u voorgelegd in de Voorjaarsnota.
Vraag 313
Kunt u een overzicht geven van 1980 tot en met 2028 van de OS-uitgaven,
de totale asieluitgaven, de asieluitgaven uit ODA en het percentage van
het ODA-budget dat wordt besteed aan asiel?
Antwoord op vraag 313
Zie antwoord op vraag 59.
Vraag 314
Tot welke maatregelen heeft het kabinet besloten aan het eind van de
voorjaarsbesluitvorming? Welke maatregelen zijn genomen in de laatste
discussierondes en in de ministerraad?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

134

Antwoord op vraag 314
De wijze waarop de besluitvorming tot stand komt en de afwegingen die
daarbinnen worden gemaakt is een kabinetsintern proces. Het kabinet
heeft de uitkomst van dit proces aan u voorgelegd in de Voorjaarsnota.
Vraag 315
In hoeverre houdt de uitgavenraming van de investeringsfondsen (in
oprichting) rekening met het risico van onderlinge verdringing gegeven
de krapte op de arbeidsmarkt en andere markten, en daardoor veroorzaakte vertraging/onderuitputting?
Antwoord op vraag 315
Zie antwoord op vraag 199.
Vraag 316
In hoeverre passen a) het invullen van de rijksbrede dekkingsopgave
vanuit het mobiliteitsfonds en het Deltafonds, b) de aanwending van het
Nationaal Groeifonds voor de tijdelijke verhoging van de werkkostenregeling naar drie % en c) het tolvrij maken van de Westerscheldetunnel
binnen de doelstellingen van deze fondsen?
Antwoord op vraag 316
Een belangrijke reden voor het inrichten van een begrotingsfonds is om
financiële middelen meerjarig te reserveren voor specifieke doelen.
Middelen kunnen alleen vanuit het fonds worden uitgekeerd als zij
voldoen aan de doelstellingen van het fonds. Hieraan staat niet in de weg
dat het kabinet uiteindelijk kan besluiten middelen aan het fonds te
onttrekken, ten behoeve van andre prioriteiten. Op deze manier maken
ook de fondsmiddelen onderdeel uit van de integrale besluitvorming. Dit
is gebeurd voor het invullen van de rijksbrede dekkingsopgave of in het
geval van het Nationaal groeifonds voor de tijdelijke verhoging van de
werkkostenregeling (WKR) en het tolvrij maken van de Westerscheldetunnel. In het geval van de WKR en het tolvrij maken van de Westerscheldetunnel is dit gedaan naar aanleiding van een motie.38
Vraag 317
Klopt het dat eerder door middel van een kasschuif een ombuiging op een
OS-beleidsprogramma is afgewend? Zou dat, puur technisch gesproken,
nu opnieuw kunnen?
Antwoord op vraag 317
Bij de Ontwerpbegroting 2021 is er vanuit latere jaren 464 miljoen naar
2020, 2021 en 2022 geschoven. Dit had mede ten doel om ombuigingen
op lopende programma’s als gevolg van een verwachtte daling in het BNI
door de COVID-pandemie zoveel mogelijk te voorkomen. Deze schuif is bij
voorjaarsnota 2021 teruggedraaid vanwege de verhoging van het
ODA-budget door de positieve macro-economische ontwikkeling.
Daarnaast is bij de Voorjaarsnota 2022 in totaal 150 miljoen van 2023 en
2024 naar 2022 geschoven voor de opgang van Oekraïense vluchtelingen.
Het aanvragen en toestaan van kasschuiven wordt behandeld bij de
besluitvorming in het voorjaar, onder de voorwaarde dat het past binnen
het rijksbrede beeld.
Zoals toegezegd in het commissiedebat over humanitaire hulp van 11 mei
2023 zal de Minister voor BHOS de invulling per (sub)begrotingsartikel en
de gevolgen hiervan in de stukken voor Prinsjesdag inzichtelijk maken.

38

Kamerstuk 36 200, nrs. 17 en 42.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

135

Vraag 318
Wat betekent het niet toekennen van de loon- en prijsbijstelling aan het
Klimaatfonds en het Nationaal Groeifonds voor het doelbereik van deze
fondsen, waaronder de Klimaatambitie?
Antwoord op vraag 318
Zie antwoord op vraag 198.
Vraag 319
In hoeverre heeft het kabinet bij de neerwaartse bijstelling van het
verwachte bedrag aan afstel over de resterende belastingschuld rekening
gehouden met de faillissementskansen van andere bedrijfsvormen dan
NV’s en BV’s, en wat betekent dat voor de raming?
Antwoord op vraag 319
Bij de bijstelling van het verwachte bedrag aan afstel zijn verschillende
bronnen van informatie betrokken. Hierbij gaat het om eigen analyses van
de pre-coronawinsten van bedrijven met belastingschuld, de analyse van
het CPB van faillissementskansen39, feitelijke cijfers over het aantal
faillissementen40, en de voortdurende monitoring van de mate waarin
ondernemers wel en niet voldoen aan de coronabetalingsregeling van de
Belastingdienst. Bij de eerste twee analyses is alleen gekeken naar BV’s en
NV’s. Hoewel het merendeel van de ondernemers met coronabelastingschuld IB-ondernemer is, hebben BV’s en NV’s veruit het grootste aandeel
in de totale belastingschuld. Deze analyses zijn dus geschikt als basis voor
een schatting van het te innen bedrag, maar minder geschikt als basis
voor een schatting van het totale aantal ondernemers met betalingsproblemen. De statistiek over faillissementen en de monitoring van betalingsachterstanden betreft wel alle ondernemers met een coronabelastingschuld. Ook faillissementskansen van andere bedrijfsvormen dan BV’s en
NV’s zijn dus meegewogen.
Vraag 320
Wat zijn de risico’s voor de begroting bij een lagere aflossing van
uitstaande schulden dan momenteel geraamd?
Antwoord op vraag 320
Per 1 april 2023 bedroeg de resterende belastingschuld op grond van de
bijzondere regeling voor uitstel van betaling in verband met het coronavirus ca. 16,7 miljard euro. Het Ministerie van Financiën corrigeert de
verwachte ontvangsten in de Voorjaarsnota op EMU-basis voor betalingen
op deze schuld en houdt er hierbij rekening mee dat een deel van de
schuld niet afbetaald wordt, bijvoorbeeld als gevolg van faillissement. De
verwachte hoeveelheid «afstel» in de Voorjaarsnota is ingeschat op
ongeveer 2,5 miljard euro. Dit is echter met onzekerheid omgeven. Het
nog te ontvangen bedrag kan daarom nog lager of juist hoger uitvallen
dan momenteel geraamd. Dit verschil leidt tot een mutatie (verbetering of
verslechtering) van de EMU-schuld.
Vraag 321
Klopt het dat het EMU-saldo in 2023 in principe ruimte laat voor een
kasschuif, waarbij middelen uit de ODA-buffer van ’27 en ’28 naar voren
gehaald worden?
Antwoord op vraag 321
Zie antwoord op vraag 317.
39

Zie https://www.cpb.nl/effecten-van-coronasteun-op-bedrijvendynamiek-enproductiviteitsgroei-een-nieuwe-analyse-met-machine-learning.
40
Zie Meer faillissementen in april (cbs.nl).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

136

Vraag 322
Welk deel van het ODA-budget is in 2023 juridisch verplicht? Is er vanuit
dat perspectief wel ruimte om om te buigen op de beleidsartikelen?
Antwoord vraag 322
Het ODA-budget op de BHOS-begroting is in 2023 grotendeels juridisch
verplicht, namelijk voor 84%. De mogelijkheden om in 2023 om te buigen
zijn daardoor beperkt. Zoals toegezegd in het commissiedebat over
humanitaire hulp van 11 mei 2023 zal de Minister voor BHOS de invulling
per (sub)begrotingsartikel en de gevolgen hiervan in de stukken voor
Prinsjesdag inzichtelijk maken. Zoals ook toegezegd zal zij daarbij zoveel
als mogelijk rekening houden met juridische verplichtingen.
Vraag 323
Hoeveel wordt er precies bezuinigd (incidenteel, structureel en cumulatief)
de komende jaren? Kunt u dit weergeven in een heldere tabel?
Antwoord op vraag 323
De tabel bij vraag 9 geeft een totaaloverzicht van alle maatregelen voor de
rijksbrede dekkingsopgave. In deze tabel wordt zichtbaar welke maatregelen incidenteel en structureel zijn. Cumulatief is tot en met 2028 in
totaal voor 14,2 miljard euro aan maatregelen genomen. Het totaal aan
maatregelen in 2028 is 2,2 miljard euro. Hiervan is 2,0 miljard euro
bezuinigingen op de uitgaven en 200 miljoen euro aan maatregelen die
leiden tot hogere niet-belastingontvangsten.
Vraag 324
Kan het kabinet gedetailleerd aangeven op welk bedrag de uiteindelijke
kosten van het energieplafond gesteld worden en hoe het bijbehorende
dekkingspakket er nu uitziet?
Antwoord op vraag 324
Zie antwoord op vraag 184.
Vraag 325
Hoe gaat het kabinet er in de besluitvorming over het vervolg van de
koopkrachtcompensatie rekening mee houden dat gepensioneerden bij
uitstek kwetsbaar zijn voor hoge energiekosten?
Antwoord op vraag 325
Bij de afweging in augustus over op welke manier de koopkrachtmaatregelen voor komend jaar worden doorgezet, wordt zo goed mogelijk
rekening gehouden met het feit dat het effect van de hogere energieprijzen verschilt tussen huishoudens. De stresstest naar de kosten van
levensonderhoud door het CPB wijst uit dat lage inkomens en met name
uitkeringsgerechtigden meer risico lopen op betaalbaarheidsproblemen
dan andere groepen. Ondanks dat betaalbaarheidsproblemen ook
aanwezig zijn onder werkenden, zelfstandigen en gepensioneerden, is de
kans hierop voor deze groepen relatief kleiner. Huishoudens met een
betaalbaarheidsprobleem hebben niet alleen vaker een laag inkomen, ze
zijn ook vaker alleenstaand, huurder en afhankelijk van toeslagen. Zoals
aangegeven in de brief aan de Tweede Kamer van 28 april heeft het
kabinet gerichte steunmaatregelen onderzocht voor de groep
huishoudens voor wie de verduurzamingsslag en de loonstijging in de
komende jaren niet voldoende zijn om rond te komen.41

41

Kamerstuk 36 200, nr. 182.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

137

Vraag 326
Hoe gaat het kabinet voorkomen dat senioren die niet het allerlaagste
inkomen hebben, maar wel kwetsbaar zijn voor hoge energielasten en
stijgende prijzen, achterblijven als koopkrachtcompensatie gerichter (en
niet op hen) wordt ingezet?
Antwoord op vraag 326
Het kabinet is zich bewust van het feit dat koopkrachtondersteuning voor
een groep huishoudens nodig kan zijn om niet in financiële problemen te
komen. We hebben in Nederland te maken met een breed vraagstuk van
bestaanszekerheid, en we maken in augustus een integrale afweging hoe
we de kwetsbare groepen kunnen ondersteunen. Zoals blijkt uit de
stresstest naar de kosten van levensonderhoud door het CPB dat
huishoudens met een betaalbaarheidsprobleem niet alleen vaker een laag
inkomen hebben, maar ze zijn ook vaker alleenstaand, huurder en
afhankelijk van toeslagen. Vanuit een integrale analyse, waarin zowel
ouderen als anderen groepen worden meegenomen, zal besluitvorming
plaatsvinden over de manier waarop maatregelen kunnen worden ingezet
om kwetsbare huishoudens te ondersteunen.
Vraag 327
Hoe gaat het kabinet er in de besluitvorming over het vervolg van de
koopkrachtcompensatie rekening mee houden dat gepensioneerden bij
uitstek kwetsbaar zijn voor hoge energiekosten?
Antwoord op vraag 327
Zie antwoord op vraag 325.
Vraag 328
Hoe gaat het kabinet voorkomen dat senioren die niet het allerlaagste
inkomen hebben, maar wel kwetsbaar zijn voor hoge energielasten en
stijgende prijzen, achterblijven als koopkrachtcompensatie gerichter (en
niet op hen) wordt ingezet?
Antwoord op vraag 328
Zie antwoord bij vraag 326.
Vraag 329
Bij welke begrotingsfondsen is er een fondsbeheerder namens het
Ministerie van Financiën?
Antwoord op vraag 329
Op dit moment kent de Rijksbegroting de onderstaande begrotingsfondsen op grond van artikel 2.11 van de Comptabiliteitswet 2016. Daarbij
zijn ook de begrotingsfondsen in oprichting opgenomen. Voor deze
fondsen geldt dat de instellingswet in behandeling is bij het parlement.
• Gemeentefonds
• Provinciefonds
• BES-fonds
• Mobiliteitsfonds
• Deltafonds
• Diergezondheidsfonds
• Defensiematerieelbegrotingsfonds
• Nationaal Groeifonds
• Klimaatfonds (in oprichting)
• Transitiefonds Landelijk Gebied en Natuur (in oprichting).
De Minister van Financiën is in beginsel geen medefondsbeheerder bij
begrotingsfondsen. Dit is wel het geval voor het Gemeentefonds, het
Provinciefonds en het Nationaal Groeifonds.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

138

Vraag 330
Wat zijn de gevolgen van de verdere rentestijging sinds het opstellen van
het CEP 2023 voor de begroting?
Antwoord op vraag 330
Twee keer per jaar, in de Voorjaarsnota en de Miljoenennota, worden de
gevolgen van de ontwikkeling in de rente doorberekend in de meerjarenbegroting. Dit gebeurt op basis van respectievelijk de CEP en de MEV,
beide publicaties van het CPB. Dit betekent dat de gevolgen van de
ontwikkeling van de rente sinds CEP 2023 voor de begroting zichtbaar
wordt in de Miljoenennota 2024.
Vraag 331
Wat is op dit moment het rente-groeiverschil, en hoe ontwikkelt dat
rente-groeiverschil zich de komende periode naar verwachting?
Antwoord op vraag 331
Zie antwoord op vraag 196.
Vraag 332
Wat zijn de gevolgen van de huidige renteontwikkelingen voor de
stabiliteit van de staatsschuld en wat betekent dat volgens het kabinet
voor de overheidsfinanciën?
Antwoord op vraag 332
Zie antwoord op vraag 197.
Vraag 333
In hoeverre is de prognose van 5,0% stijging van de contractlonen in 2023
nog realistisch? Klopt het dat volgens cijfers van het AWVN alleen al in
april de contractlonen met 7,6% zijn gestegen?
Antwoord op vraag 333
Het klopt dat AWVN laat zien dat de contractlonen stijgen met 7,6% in
april. Hierin wordt gekeken naar de stijging van contractlonen in nieuw
afgesloten contracten op jaarbasis. Deze cijfers zijn dus niet representatief
voor de gemiddelde loonstijging. De gemiddelde stijging van de contractlonen wordt bijgehouden door het CBS.
De meest recente CBS cijfers tonen voor de eerste maanden van 2023
inderdaad een stijging van CAO lonen die op of net boven de 5,0% ligt. De
ontwikkeling van CAO-lonen in de rest van 2023 is onzeker. De meeste
recente CPB raming uit maart verwacht een stijging van 5% voor het jaar
2023.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

139

Vraag 334
Klopt het dat de stijging van de contractlonen steeds verder lijkt te
versnellen? Klopt het dat dit onder andere het geval is bij het streekvervoer, de rechtbanken, de ziekenhuizen, de schoonmakers en het
FNV-personeel?
Antwoord op vraag 334
Sinds januari 2022 lijkt er sprake te zijn van een snellere stijging van de
CAO-lonen dan voorheen. Nadat de lonen in 2022 zijn achtergebleven bij
de stijging van de prijzen (3,1% tegenover een inflatie van 10%), zien we
de loongroei de laatste maanden toenemen. In recent afgesloten cao’s is
de loongroei toegenomen tot circa 7,5% op jaarbasis. Het CPB verwacht
dan ook dat de loongroei met 5% hoger zal zijn dan de inflatie van 3%.
Hiermee wordt slechts een deel van de gemiste loongroei ingehaald, zoals
ook de daling van de arbeidsinkomensquote (AIQ) in 2022 (en geraamd
voor 2023) laat zien. Zie ook het antwoord op vraag 333 en vraag 160.
Vraag 335
Klopt het de versnelling van de stijging van de contractlonen heeft geleid
tot het dreigement van de president van DNB om via verdere renteverhogingen alle vormen van economische activiteit te smoren? Is het
geneesmiddel (hogere rente) hier niet erger dan de kwaal, oftewel staat
het middel nog wel in verhouding tot het doel (lagere inflatie)? Hoeveel
economische groei kost de hogere rente? Hoeveel economische groei
levert lagere inflatie op? Kan het kabinet het risico van beleidsovershooting uitsluiten?
Antwoord op vraag 335
Tot recent werd de inflatie gedreven door de tijdelijke externe schok van
stijgende energieprijzen. Gasprijzen liggen inmiddels weer op het niveau
van voor de oorlog. De inflatie in de eurozone en in Nederland ligt echter
nog steeds ruim boven de doelstelling van de ECB, met resp. 7,0% en
5,9% in april. Onderliggend laat de kerninflatie (geschoond voor voedselen energieprijzen) nog geen teken van afkoeling zien. De inflatiedynamiek

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

140

zit daarmee nu in een nieuwe fase van overwegend binnenlandse
prijsdruk. Dit is zichtbaar in toegenomen bedrijfswinsten en meer
recentelijk een versnelling van de loongroei. De binnenlandse inflatiedruk
is het gevolg van krapte en oververhitting. Er bestaat daarmee een
onbalans tussen vraag en aanbod. Zolang deze krapte voortduurt zal de
opwaartse druk op de prijzen blijven bestaan. Dit is nadelig voor de
economische groei. Onderzoek van het IMF laat zien dat voor geïndustrialiseerde landen een negatief effect optreedt op de groei bij inflatieniveaus
boven de 3%. Om het risico op langdurige hoge inflatie te beperken is
afkoeling van de economische activiteit daarom noodzakelijk, waarbij de
vraag afneemt en in lijn komt met het aanbod.
In de eurozone is de ECB primair verantwoordelijk voor het waarborgen
van prijsstabiliteit. In lijn hiermee heeft de ECB een pad van monetaire
verkrapping ingezet. Zo heeft de ECB de netto-aankopen van obligaties
beëindigd en is de meest relevante beleidsrente, de depositorente,
inmiddels verhoogd van minus 0,5% tot 3,25%. Door de financieringskosten in de economie te verhogen tracht de ECB de inflatie te beteugelen
via het afremmen van de economische activiteit. Daarbij heeft de ECB
aangegeven naar verwachting nog niet klaar te zijn met het verhogen van
de rente, gegeven het huidige inflatiebeeld.
Daarnaast is het belangrijk dat begrotingsbeleid de inflatie zo min
mogelijk aanjaagt. Tegelijkertijd streeft de overheid meerdere doelen na,
zoals het beschermen van de koopkracht van huishoudens, het uitvoeren
van de investeringsagenda van het kabinet om structurele uitdagingen
(zoals klimaatverandering) te adresseren en het voeren van prudent
begrotingsbeleid. Dit alles overwegende heeft het kabinet ervoor gekozen
om onder meer de kosten van het energieprijsplafond en de hogere
rente-uitgaven te dekken in de begroting. Dit helpt tevens om de inflatoire
werking van begrotingsbeleid te beperken.
Tot slot hebben de sociale partners een gedeelde verantwoordelijkheid
om opeenvolgende loon- en prijsverhogingen te voorkomen. Hierbij is het
essentieel dat het collectieve welvaartverlies van de ruilvoetschok door de
energiecrisis eerlijk verdeeld wordt tussen bedrijven en werknemers.
Momenteel is de rekening echter voornamelijk terechtgekomen bij
werknemers, mede waardoor de overheid ruimhartige steun heeft moeten
verlenen aan huishoudens. Het is daarom belangrijk dat de loongroei een
inhaalslag maakt, zoals we nu ook in de cijfers zien.
IMF: https://www.elibrary.imf.org/view/journals/001/2000/110/article-A001en.xml
Vraag 336
Hoe kan het dat het wereldhandelsvolume daalt, terwijl de uitvoer en
invoer van Nederland juist stijgen? Hoe kan deze tegenstrijdige ontwikkeling verklaard worden?
Antwoord op vraag 336
Het wereldhandelsvolume voor goederen en diensten is in 2022 gegroeid
met 5,5% ten opzichte van 2021, en het CPB voorziet voor dit jaar groei
van 2,3%.42 De Voorjaarsnota gaat voor het voor Nederland relevante
wereldhandelsvolume, dat is gecorrigeerd voor de belangrijke handelspartners van Nederland, uit van groei van 2,2% dit jaar.43 Als zodanig
ontwikkelt het (relevante) wereldhandelsvolume zich ongeveer in lijn met
het mondiale bbp, waarvoor dit jaar groei van 2,7% is voorzien. Voorts
42
43

CPB (2023), Centraal Economisch Plan 2023 (Bijlage bij Kamerstuk 36 200, nr. 180).
Voorjaarsnota (2023), p. 5.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

141

voorziet het CPB voor Nederland dit jaar groei van de uitvoer van
goederen en diensten van 3,7%.
Er is wel sprake van een afname van de groei, ten opzichte van de
afgelopen jaren. Dat geldt voor zowel het (relevante) wereldhandelsvolume als de Nederlandse uitvoer. Dat hangt samen met de sterke
inhaalgroei van de (relevante) wereldhandel in goederen en diensten in
2021 en 2022, die volgende op de heropening van de economie in
navolging op de coronacrisis, toen er sprake was van sterke krimp in de
handel. De afnemende groei van het (relevante) wereldhandelsvolume
weerspiegelt daarnaast de toegenomen geo-economische spanningen,
zoals de Russische oorlog tegen Oekraïne en de daaruit voortvloeiende
noodzaak en wenselijkheid om (handels)relaties met Rusland af te
bouwen.
Vraag 337
Waarom voorspelt het CPB voor 2023 een inflatie van drie %, terwijl DNB
een inflatie van vijf % voorspelt en de OESO acht %? Hoe kunnen deze
grote verschillen worden verklaard?
Antwoord op vraag 337
De huidige inflatieontwikkelingen zijn zeer onzeker te noemen. Verschillende aannames ten aanzien van de ontwikkeling van bijvoorbeeld de
energieprijzen en/of de kerninflatie kunnen daarom leiden tot sterk
uiteenlopende inflatieramingen. In dat kader is het ook relevant om op te
merken dat de ramingen waarnaar wordt verwezen op verschillende
momenten zijn gepubliceerd. De CPB-raming (Centraal Economisch Plan
2023) is gepubliceerd op 9 maart jl., de DNB-raming (Economische
Ontwikkelingen en Vooruitzichten – December 2022) is verschenen op
19 december 2022 en de OESO-raming (OECD Economic Outlook, Volume
2022 Issue 2) dateert van 22 november 2022.
Bron: https://www.cpb.nl/sites/default/files/omnidownload/CPB-RamingCentraal-Economisch-Plan-CEP-2023.pdf
Vraag 338
Op welke manier werkt de hogere hypotheekrente door in de inflatiecijfers
(hicp) van 2022 en 2023?
Antwoord op vraag 338
De hogere hypotheekrente heeft geen invloed op het HICP, omdat
huizenprijzen niet worden meegeteld in de consumentenprijsinflatie
(hicp). Het HICP bevat enkele kostenposten die specifiek voor huiseigenaren gelden, maar hier valt de hypotheekrente niet onder.
Bron:
Inflatiemonitor Nederland – Een onverwachte en pijnlijke rebound –
Rabobank
Vraag 339
Klopt het dat in 2023 de koopkracht daalt met –0,2%? Waarom wijkt dit af
van het bij de Miljoenennota voorspelde koopkrachtherstel van 3,8%?
Klopt het dat er in 2022 een koopkrachtverlies was van –6,8%?
Antwoord op vraag 339
Het CPB heeft in het Centraal Economisch Plan (CEP) 2023 geraamd dat de
mediane koopkracht in 2023 daalt met –0,2%. Bij de MEV 2023 uit
september 2022 raamde het CPB voor 2023 een mediane koopkrachtont-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

142

wikkeling van +3,9%44. Dit wijkt af van de raming van het CEP omdat het
CPB bij het CEP in de koopkracht- en armoedecijfers rekent met een
alternatieve methode om de inflatie te meten. Het CPB loopt hiermee
vooruit op de nieuwe CBS-meetmethode die rekening houdt met zowel
nieuwe als bestaande energiecontracten in plaats van alleen met nieuwe
contracten zoals het CBS eerder deed. Het CBS geeft in een bericht van
2 maart 2023 meer toelichting op de nieuwe methode (zie «CBS introduceert nieuwe meetmethode energieprijzen»).
De bij de MEV gehanteerde inflatiecijfers van 2022 liepen vooruit op wat
huishoudens daadwerkelijk hebben ervaren. Dat komt doordat voor 2022
de inflatiecijfers uitgingen van energieprijzen van nieuwe energiecontracten. In werkelijkheid ervaarden veel huishoudens die tarieven in 2022
(nog) niet, omdat hun contract nog niet was afgelopen of omdat energieleveranciers een lager tarief rekenden aan zittende klanten met een
variabel tarief dan aan nieuwe klanten met een variabel tarief. Een deel
van de inflatie die het CBS in 2022 rapporteerde zouden huishoudens dus
pas in 2023 ervaren, waardoor een deel van het berekende koopkrachtverlies van 2022 zich in 2023 zou manifesteren.
Hierdoor was bij de MEV het koopkrachtbeeld voor 2022 negatiever en het
beeld voor 2023 positiever dan in werkelijkheid. Nu het CPB de koopkrachtontwikkeling heeft berekend met de nieuwe meetmethode voor de
inflatie, zorgt dit voor een minder negatief koopkrachtbeeld voor 2022
maar ook een minder positief koopkrachtbeeld voor 2023 dan eerder
geraamd. De geraamde koopkrachtdaling van –6,8% in 2022 komt bij het
CEP 2023 op een veel beperktere koopkrachtdaling van –2,7% uit. Maar
tegelijk is ook de geraamde koopkrachtstijging van 3,9% voor 2023 uit de
MEV gedaald naar –0,2% op basis van het CEP. Deze verschillen laten zien
dat het koopkrachtbeeld voor 2022 in samenhang met 2023 bezien moet
worden. Cumulatief bezien ligt de koopkrachtdaling in de periode
2022–2023 twee methodes dicht bij elkaar.
Vraag 340
Welke maatregelen gaat het kabinet nemen om de stijging van het aantal
mensen in armoede van 4,7% naar 5,8% te voorkomen? Welke maatregelen gaat het kabinet nemen om de stijging van het aantal kinderen in
armoede van 6,1% naar 7,1% te voorkomen?
Antwoord op vraag 340
Voor 2024 wordt door het wegvallen van de tijdelijke maatregelen, zonder
aanvullend kabinetsbeleid, een stijging van het armoedecijfer verwacht. In
het coalitieakkoord heeft het kabinet de ambitie uitgesproken om het
aantal kinderen dat in armoede opgroeit in vier jaar tijd te halveren45. Het
kabinet houdt daarom de armoedecijfers scherp in het oog bij de
augustusbesluitvorming waar een integrale afweging van maatregelen
wordt gemaakt ten behoeve van de koopkracht van Nederlandse
huishoudens. Hier kan het kabinet nog niet op vooruit lopen.
Vraag 341
Hoe kan het dat het CPB in maart bij het CEP nog uitkomt op 8,5 miljard
euro aan onderschrijdingen, terwijl het kabinet nu bij de Voorjaarsnota op
11,5 miljard euro aan overschrijdingen meldt?
44

De koopkrachtraming van het CPB wijkt iets af van de koopkrachtraming in de Miljoenennota
2023 omdat het CPB haar eigen raming voor de zorgpremies aanhoudt, terwijl in de Miljoenennota gerekend wordt met de zorgpremies van VWS. In september raamde het CPB in de
MEV een koopkrachtontwikkeling van 3,9% voor 2023, in de Miljoenennota werd 3,7%
geraamd.
45
Coalitieakkoord «Omzien naar elkaar, vooruitkijken naar de toekomst», p. 28.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

143

Antwoord op vraag 341
Zie antwoord op vraag 178.
Vraag 342
Kunt u voor de periode 2017–2027 het aantal mensen in armoede in
Nederland weergeven? Klopt het dat deze coalitie al jarenlang accepteert
dat er ongeveer een miljoen mensen in armoede leven in Nederland?
Antwoord op vraag 342
Het kabinet wil zich niet neerleggen bij het huidige aantal mensen in
armoede. Juist daarom is het kabinet met een Aanpak geldzorgen,
armoede en schulden gekomen met concrete doelstellingen om het aantal
mensen en kinderen in armoede te verminderen.
Er bestaan verschillende definities van armoede. Het CPB berekent de
armoedecijfers aan de hand van de niet-veel-maar-toereikend grens van
het SCP. Onderstaande tabel geeft het aandeel personen in armoede weer
in relatieve en absolute zin. De absolute aantallen van personen in
armoede houdt echter geen rekening met de bevolkingsgroei. Daarom is
de relatieve stijging van het aandeel personen in armoede in percentages
van meerwaarde.
Tabel 1 Aantal personen onder de niet-veel-maar-toereikend grens in absolute en
relatieve zin vanaf 2015 (ijkpunt armoededoelstellingen)
Jaren

Aandeel personen in
armoede (relatief)

Aantal personen in armoede
(absoluut)

2015
2016
2017
2018
2019
2020
2021
2022
2023
2024

6,3%
5,7%
5,4%
5,9%
6,0%
5,6%
5,6%
4,7%
4,7%
5,8%

1.020.000
930.000
890.000
975.000
995.000
940.000
940.000
805.000
815.000
995.000

Bron: SCP/CPB

Er is een sterke afname te zien van het armoedecijfer in 2022 door de
maatregelen die het kabinet heeft genomen om de effecten van de inflatie
te dempen. In 2023 voorkomen de koopkrachtmaatregelen dat het aandeel
personen in armoede verder stijgt. Voor 2024 wordt door het wegvallen
van de tijdelijke maatregelen, zonder aanvullend kabinetsbeleid een
stijging van het armoedecijfer verwacht. Het kabinet zet zich in om
armoede onder volwassenen en kinderen te verminderen. In het Coalitieakkoord is de ambitie opgenomen dat het aantal kinderen in armoede
gehalveerd moet worden. De Minister voor Armoede, Participatiebeleid en
Pensioenen heeft dit verder uitgewerkt in de Aanpak geldzorgen, armoede
en schulden. Hierin staan ook ambities opgenomen m.b.t. de halvering
van armoede (onder personen) en problematische schulden.
Door het vervallen van veel tijdelijke maatregelen aan het einde van dit
jaar, raamt het CPB voor volgend jaar een stijging van de kinderarmoede.
Het kabinet houdt de armoedecijfers in het oog en zal in augustus de
mogelijkheden bezien om deze groep te ondersteunen.
Vraag 343
Wat is de reden dat volgens het CPB de economische groei met
gemiddeld vier % per jaar veel hoger is dan in de periodes ervoor en de
periodes erna?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

144

Antwoord vraag 343
Per abuis is het verkeerde percentage opgenomen in de Voorjaarsnota, dit
groeipercentage van 4,0% in de Voorjaarsnota wijst op de prijsontwikkeling van het bbp tussen 2022–2026. Dit sluit inderdaad niet aan op de
(standaard gerapporteerde) reële groeipercentages van 2023 en 2024. Zie
vraag 344.
Vraag 344
Hoe verhouden zich de economische groeipercentages van 2022–2026 van
vier % per jaar met de groeipercentages voor 2023 en 2024 van 1,6%,
respectievelijk 1,4%? Dit sluit toch niet op elkaar aan?
Antwoord op vraag 344
Per abuis is het verkeerde percentage opgenomen in de Voorjaarsnota, dit
groeipercentage van 4,0% in de Voorjaarsnota wijst op de prijsontwikkeling van het bbp tussen 2022–2026. Dit is sluit inderdaad niet aan op de
(standaard gerapporteerde) reële groeipercentages van 2023 en 2024.
Volgens de CEP-raming van het CPB, groeit de economie tussen
2022–2026 gemiddeld met 1,9% per jaar. Dit groeicijfer gaat over de
volumeontwikkeling van het bbp, zoals economische groei gangbaar
wordt gemeten en is dus anders dan de gerapporteerde 4,0% prijsontwikkeling van het bbp. Het groeicijfer van 1,9% per jaar in de periode
2022–2026 komt overeen met de groeipercentages van 1,6% voor 2023 en
1,4% voor 2024.
Vraag 345
Hoe zit het scenario met hoge gasprijzen er in de praktijk uit? De afhankelijkheid van Russisch gas is toch inmiddels geheel afgebouwd? Aan welke
oorzaken van schaarste kan dan gedacht worden?
Antwoord op vraag 345
Het Centraal Planbureau heeft in de CEP-raming46 een extra scenario
uitgewerkt, het «strenge winter»-scenario, waarin de groothandelsprijzen
voor gas in 2023 en vooral 2024 aanzienlijk hoger uitvallen dan in de
basisraming. In het basisscenario zijn de groothandelsprijzen voor gas in
2024 62 euro per MWh en in het extra scenario 140 euro per MWh.
Factoren die de groothandelsprijzen kunnen opdrijven in Europa zijn een
koudere winter, tegenvallend aanbod van vloeibaar gas (LNG) en minder
gas uit Russische pijpleidingen. In het «strenge winter»-scenario van het
CPB daalt de koopkracht in 2024 in doorsnee met 0,8% en komt de
economische groei in 2024 1%-punt lager uit dan in het basisscenario.
De gasmarkt is een Europese markt en moet dus ook in Europees verband
worden bezien. In de Kamerbrief van 14 april jl. (Kamerstuk 29 023,
nr. 417) is toegelicht dat de EU afhankelijkheid van Russisch gas sterk is
ingeperkt en de resterende afhankelijkheid zo snel mogelijk verder wordt
afgebouwd. In Europees verband geldt wel, dat de weggevallen Russische
gasvolumes nog niet geheel zijn vervangen door import uit andere
landen. De komende tijd zal daarom nog sprake zijn van krapte op de
markt. Voor Nederland geldt, dat er zo goed als geen Russisch gas meer
binnenkomt in Nederland via pijpleidingen. Er komt nog wel een zeer
beperkte hoeveelheid Russisch vloeibaar gas (LNG) binnen via de
Gate-terminal. Deze hoeveelheid is sinds de helft van 2022 heel sterk
teruggelopen (tot minder dan 10% van het LNG dat via Gate binnenkomt)
en is sindsdien constant gebleven.

46

CPB-Raming maart 2023: Centraal Economisch Plan 2023.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

145

Vraag 346
Waarom rekent het CPB met een veel grotere onderuitputting (9,2 miljard
euro in 2023) dan het kabinet?
Antwoord op vraag 346
Het kabinet gaat de komende jaren uit van eveneens historisch hoge
onderuitputting van ruim 6 miljard euro. Het CPB verwacht in 2023 een
onderuitputting van 11,6 miljard euro. Het CPB hanteert een andere
definitie van onderuitputting dan dat het kabinet doet en het is daarom
lastig met elkaar te vergelijken. Een van de verschillen tussen de
onderuitputting van Financiën en het CPB komt door kasschuiven. Het
CPB raamt onderuitputting inclusief kasschuiven, Financiën niet. De
kasschuiven uit 2023 naar latere jaren komen in de Voorjaarsnota uit op
4,7 miljard euro. Samen met de verwachte onderuitputting voor 2023 van
6,4 miljard euro telt dit op tot een voorlopig totaal van 11,1 miljard euro
dat niet in 2023 wordt uitgegeven. In aanloop naar de Miljoenennota
worden de vermoedelijke uitkomsten voor 2023 geactualiseerd. Mogelijk
leidt dit nog tot een aanvullend aantal kasschuiven van uitgaven uit 2023
naar latere jaren.
Als bijdrage in de dekking is voor de jaren 2024 en 2025 in totaal
2,75 miljard euro aan extra onderuitputting ingeboekt. Deze onderuitputting zal worden ingevuld op basis van realisatie, er is geen uitsplitsing
gemaakt waar verwacht wordt dat deze onderuitputting zich zal voor
doen. Departementen mogen een deel van de niet gerealiseerde uitgaven
van het afgelopen jaar toevoegen aan de begroting van het nieuwe
(eindejaarsmarge), hiertegenover wordt verwachtte onderuitputting
geboekt (in = uittaakstelling) zodat de toevoeging van extra uitgaven geen
effect heeft op de totale uitgaven (saldoneutraal). In 2023 wordt
4,3 miljard toegevoegd middels de eindejaarsmarge. Ook in 2024 en 2025
zal er eindejaarsmarge en daarmee samenhangende in=uittaakstelling
worden verwerkt. Indien de Eindejaarsmarge in 2024 en 2025 vergelijkbaar is met 2023 zal de totaal ingeboekte verwachte onderuitputting in
lijn zijn met de gerealiseerde onderuitputting van 6 miljard euro in 2022.
bedragen in miljarden euro

2022

2023

2024

2025

Ingeboekte in = uittaakstelling vanwege Eindejaarsmarge
Aanvullende onderuitputting augustus 2022

1,4
2,1

4,3
2,1

0,1
0,5

0,1
0

Totaal ingeboekte onderuitputting

3,5

6,4

0,6

0,1

1,5
4,3

1,25
4,3

6,4

5,65

Aanvullende onderuitputting Voorjaarsnota 2023
Toekomstige onderuitputting vanwege Eindejaarsmarge (=PM)1
Totaal verwachtte onderuitputting (2022 = realisatie)
1

6,2

6,4

Toekomstige eindejaarsmarge is afhankelijk van toekomstige realisatie en daarom nog onzeker.

Vraag 347
In hoeverre heeft de aanpassing van het deelnemingenbeleid betreffende
het streven naar meer diversiteit in Raden van Commissarissen en Raden
van Bestuur geleid tot concrete resultaten? Tot hoeveel concrete benoemingen van mensen met een migratieachtergrond heeft dit geleid in
Raden van Commissarissen en Raden van Bestuur?
Antwoord op vraag 347
De staat zet zich als aandeelhouder al jaren in voor meer vrouwen in de
raden van bestuur en raden van commissarissen van de staatsdeelnemingen. Het aandeel vrouwel(ke bestuurders b( deelnemingen was eind
2022 33%, b( de beursgenoteerde bedr(ven was dit 14,8%. Het aandeel
vrouwel(ke commissarissen b( deelnemingen was 44%, b( de beursgeno-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

146

teerde bedr(ven was dit 37,6% Alle veertien deelnemingen voldoen aan
de door de staat gestelde vereiste van ten minste 33% vrouwen in de raad
van commissarissen. Voor de raad van bestuur voldoen zeven van de
twaalf deelnemingen aan de vereiste van ten minste 33% vrouwen in de
raad van bestuur. De staat zal vanuit z(n rol als aandeelhouder onverminderd aandacht bl(ven vragen voor meer vrouwel(ke bestuurders en
commissarissen en zich inzetten voor een evenredige vertegenwoordiging
van vrouwen en mannen in de raden van bestuur en raden van commissarissen van de deelnemingen.
Als het gaat om het stellen van streefwaarden en beleidsdoelen en het
rapporteren over andere aspecten van diversiteit, zoals een migratieachtergrond, dan kijkt de staat naar de deelneming als geheel en niet
specifiek naar de mate van (brede) diversiteit in de raden van bestuur en
raden van commissarissen. Registratie is in de praktijk lastig omdat dit
alleen is toegestaan op basis van vrijwilligheid en na de uitdrukkelijke
toestemming van de betreffende persoon. Het aantal personen in deze
raden is ook (te) klein waardoor het (te) eenvoudig om deze gegevens te
herleiden naar individuele personen. Daarvoor in de plaats vraagt de staat
onder meer aan deelnemingen om zich aan te sluiten bij de Charter
Diversiteit en wordt tijdens benoemingsprocessen van bestuurders en
commissarissen op gezette momenten met de deelneming besproken op
welke wijze de deelneming rekening houdt met (brede) diversiteit.
Vraag 348
Welke uitgaven worden er nog gedaan in 2023–2025 in het kader van
coronasteun (tabel 4) en hoe zijn inkomsten door terugbetaling van de
leningen verwerkt in het EMU-saldo?
Antwoord op vraag 348
In tabel 94 in bijlage 7 van de Voorjaarsnota is een overzicht opgenomen
van de EMU-saldorelevante coronagerelateerde noodmaatregelen voor de
jaren 2023–2028. In tabel 95 in deze bijlage zijn de niet EMU-relevante
uitgaven en ontvangsten terug te vinden. Terugontvangen middelen van
leningen zijn niet EMU-saldo relevant en verbeteren het EMU-saldo dus
niet. Deze middelen hebben wel een positief effect op de EMU-schuld.
Ditzelfde geldt overigens voor het terugbetalen van belastingschulden die
vanwege de coronacrisis zijn ontstaan. Deze worden toegelicht in
paragraaf 5.3.
Vraag 349
Kunt u de ontwikkeling van de investeringen (tabel 9, rij D) laten zien in de
jaren na 2028 en het geschatte effect op het EMU-saldo na het jaar 2030?
Antwoord op vraag 349
Voor plafond I worden geen ramingen voor de jaren na 2028 bijgehouden.
De fondsen hebben een langere looptijd dan 2028; in onderstaande tabel
zijn de integrale begrotingen van de fondsen na 2028 weergegeven.

Mobiliteitsfonds
Deltafonds
Nationaal
Groeifonds
Defensiematerieelfonds
Klimaatfonds
Transitiefonds

2029

2030

2031

2031

2032

2033

2034

2035

2036

2037

8.753.248
1565.738

8.145.952
1.509.951

8581.877
1.613.967

7.565.607
1.491.547

7.633.742
1.689.182

7.323.935
1.485.189

7.323.935
1.485.189

7.860.112
1.751.711

8.111.128
1.806.746

7.745.431
1.800.002

1.167.629

955.898

797.201

335.852

8.000

8.000

9.928.666
5.989.846
3.427.696

9.762.755
6.012.146
3.427.696

9.724.300

9.692.793

9.678.603

9.294.736

9.295.062

9.282.911

9.305.635

9.287.771

1.127.696

1.127.696

1.127.696

1.127.696

1.139.046

1.148.384

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

147

Vraag 350
Wat is de ontwikkeling van het EMU-saldo decentrale overheden in de
komende tien jaar?
Antwoord op vraag 350
Onderstaande tabel laat de ontwikkeling van het EMU-saldo van de
decentrale overheden zien. In de meerjarenbegrotingen zoals de
Voorjaarsnota wordt gerapporteerd over het huidige jaar en de vijf
komende jaren. De cijfers na 2028 zijn nog niet volledig en daarom is de
ontwikkeling van het saldo na dat jaar niet bekend.

EMU-saldo decentrale
overheden (% BBP)

2023

2024

2025

2026

2027

2028

– 0,1%

– 0,1%

– 0,1%

– 0,1%

– 0,1%

– 0,1%

Vraag 351
Waarom wordt nu bij de Voorjaarsnota uitgegaan van 405,6 miljard euro
aan uitgaven in 2023, terwijl bij de Miljoenennota nog werd uitgegaan van
395 miljard euro? Hoe kan dit verschil van ruim 10 miljard euro worden
verklaard?
Antwoord op vraag 351
De 405,6 miljard euro gaat om de uitgaven onder de plafonds en de
uitgaven buiten het plafond en correcties samen. Buiten het plafond is bij
deze Voorjaarsnota 1,9 miljard euro toegevoegd voor middelen gerelateerd aan Oekraïne. De uitgaven onder de plafonds zijn toegenomen met
9,9 miljard euro. De ontwikkeling van deze uitgaven onder de uitgavenplafonds wordt toegelicht in de deelplafondtoetsen. Een deel van de stijging
zit in plafondcorrecties, zoals de uitkering van loon- en prijsontwikkeling.
Daarnaast is het energiepakket verwerkt in de begroting en zijn de hogere
rentelasten voortkomend uit de gestegen rentetarieven verwerkt. Omdat
deze uitgaven meerjarig gedekt zijn in latere jaren, leidt dit ook tot hogere
uitgaven in 2023.
Vraag 352
Klopt het dat de kosten van het energieplafond – naast de al bestaande
dekking – grotendeels uit de SDE worden gefinancierd? Hoe verhoudt dit
zich tot de klimaatdoelen van het kabinet?
Antwoord op vraag 352
De dekkingsopgave van het energiepakket is recent op basis van het
Centraal Economisch Plan 2023 (CEP23) herijkt. In totaliteit, inclusief de
benodigde dekking voor 2022 en na de reeds bestaande dekking aan de
lastenkant, resteert een dekkingsopgave van incidenteel 5 miljard euro
welke volledig aan de uitgavenkant wordt ingevuld door de inzet van
SDE-middelen. Het totale energiepakket bedraagt 6,2 miljard.
Dit heeft geen impact op het behalen van de klimaatdoelen van het
kabinet, gezien de dekking voortkomt uit een meevaller. Als gevolg van
hogere energieprijzen worden de SDE-uitgaven naar beneden bijgesteld.
De subsidieregeling vergoedt namelijk de onrendabele top van projecten,
en deze wordt kleiner bij hogere energieprijzen waardoor de subsidieuitgaven lager zullen zijn bij gelijkblijvende doelstellingen.
Vraag 353
Wat valt er onder de «overige uitgavenmutaties op de plafonds»
(pagina10) en kunt u daar een uitsplitsing van geven? Wat valt er naast de
uitgaven aan Oekraïne onder «niet-plafondrelevante uitgaven»?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

148

Antwoord op vraag 353
De overige uitgavenmutaties op de plafonds geven de netto-uitgaven
weer. Deze komen terug in de plafondtoetsen Rijksbegroting, Sociale
Zekerheid, Zorg en Investeringen. Naast Oekraïne-uitgaven bevat de post
«niet-plafondrelevante uitgaven» de uitgaven en niet- belastingontvangsten op de departementale begrotingen die vanuit de begrotingsregels niet onder het plafond vallen. Dit zijn bijvoorbeeld de kosten en
baten als gevolg van de afwikkeling van interventies uit de financiële
crisis. Daarnaast vallen ook bijvoorbeeld de zorgtoeslag en de
ETS-ontvangsten onder deze post omdat ze op de begroting van VWS en
EZK geboekt worden, maar de beheersing plaatsvindt via het inkomstenkader. De onderstaande tabel toont de mutaties in de saldorelevante
uitgavenmutaties buiten het plafond sinds de Miljoenennota 2023.
Mutaties saldorelevante uitgaven en ontvangsten buiten het plafond sinds de MN23
bedragen in miljoen euro en in termen van netto uitgaven
Invoerrechten EU-afdrachten
Dividend financiële staatsdeelnemingen (afwikkeling financiële crisis)
Afdracht winst DNB gerelateerd aan de financiële crisis
Overige kosten afwikkeling van gevolgen interventies financiële crisis
Ontvangsten ETS
Zorgtoeslag (netto)
Diergezondheidsfonds
Oekraïnemiddelen op begrotingen buiten het uitgavenplafond
Overig

2023
211
– 197
9
– 81
–
116
11
2.737
25

2024
129
– 76
–
– 70
– 150
87
–
3.373
1

2025
133
– 102
–
– 51
– 250
251
–
1.145
1

2026
164
– 121
–
– 46
– 350
330
–
8.370
1

2027
207
– 121
–
– 44
– 250
1.094
–
– 186
1

Vraag 354
Kunt u uitleggen waarom de mutatie EMU-saldo ervoor zorgt dat de
EMU-schuld stijgt (tabel 6. Pagina 10)?
Antwoord op vraag 354
In het geval van een negatief EMU-saldo is er een begrotingstekort. Dit
betekent dat het Rijk zijn uitgaven niet kan financieren met zijn
ontvangsten. Voor het tekort dient er geleend te worden. Dit verslechtert
de EMU-schuld. Bij een positief EMU-saldo ontvangt het Rijk meer dan dat
het uitgeeft. Met dit extra deel kan er schuld worden afgelost. Een positief
EMU-saldo verbetert daarom de EMU-schuld.
Tabel 6 geeft de ontwikkeling van de EMU-schuld weer ten opzichte van
Miljoenennota 2023. Bij de Voorjaarsnota is de verwachting van het
EMU-saldo ten opzichte van Miljoenennota 2023 positief bijgesteld in 2023
en negatief bijgesteld in de daarop volgende jaren. Deze bijstelling heeft
een schuldverbeterend (lagere schuld) effect in 2023 en een schuldverslechterend (hogere schuld) effect in latere jaren. Dit is de EMU-saldo
mutatie uit tabel 6.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

149

Vraag 355
Wat is op dit moment het rente-groeiverschil, en hoe ontwikkelt dat
rente-groeiverschil zich de komende periode naar verwachting?
Antwoord op vraag 355
Zie antwoord op vraag 196.
Vraag 356
Wat zijn de gevolgen van de huidige renteontwikkelingen voor de
stabiliteit van de staatsschuld en wat betekent dat volgens het kabinet
voor de overheidsfinanciën?
Antwoord op vraag 356
Zie antwoord op vraag 197.
Vraag 357
Kunt u aangeven waarom het accres specifiek voor het Provinciefonds
hoger uitvalt (pagina 12)?
Antwoord op vraag 357
In de Startnota heeft het kabinet aangegeven om nader te bezien of het
wenselijk is om het accres stabieler te maken. Het kabinet heeft daarom
het voorstel aan de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) en het
Interprovinciaal Overleg (IPO) gedaan om het volumedeel van het accres
voor 2022–2025 vast te zetten op de stand Voorjaarsnota 2022. De VNG
heeft met dit voorstel ingestemd en het IPO niet. Ten opzichte van de
afgelopen Miljoenennota 2023 is er een stijging in de accresontwikkeling
als gevolg van gestegen rijksuitgaven, daarom is het accres voor het
Provinciefonds op dit moment hoger geraamd dan in de Miljoenennota
2023 werd geraamd. Mogelijk volgen er tot en met 2025 nog bijstellingen
in het accres als gevolg van bijstellingen in de rijksuitgaven.
Vraag 358
Wat betekent de beslissing om «budgettaire gevolgen van verdere
prijsontwikkeling gedurende het jaar ten laste of ten gunste van het saldo
van 2023» komt voor de staatsschuld? Heeft dit gevolgen voor besluitvorming over de begroting in t+1? Zo ja, hoe?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

150

Antwoord op vraag 358
De dekkingsopgave van het energiepakket was onderhevig aan schommelingen van onder andere de gasprijs. Op basis van het CEP23 is de
gasprijs en daarmee de dekkingsopgave voor het energiepakket
vastgelegd. Dit geeft rust in het budgettaire proces. Indien in deze situatie
de gasprijs stijgt, zullen de toegenomen uitgaven voor, onder andere, het
prijsplafond niet gedekt hoeven te worden. Tegelijkertijd komen ook de
fluctuaties in de gasbaten in 2023 ten gunste of ten laste van het saldo.
Hiermee blijft het saldo-effect bij prijsschommelingen beperkt.
Deze behandeling geldt enkel voor autonome mutaties in de maatregelen
voor het energiepakket 2023. Dit heeft daarmee geen gevolgen voor de
besluitvorming over de begroting in t+1. Voor eventuele nieuwe maatregelen gelden de reguliere begrotingsregels.
Vraag 359
Kunt u een overzicht geven van alle volumebijstellingen van het accres
van het provinciefonds sinds de Startnota?
Antwoord op vraag 359
Tot en met 2025 is het accres van het Provinciefonds gekoppeld aan de
totale ontwikkeling van de rijksuitgaven. In de presentatie hiervan wordt
geen onderscheid gemaakt in volume- en loon- en prijsontwikkeling. Voor
de jaren 2026 en verder is het volumedeel van het accres vastgezet op de
stand van de Startnota (Kamerstuk 35 925, nr. 143). In deze jaren is het
volume-accres sindsdien dus niet bijgesteld. Met ingang van 2027 wordt
het acces gekoppeld aan de bbp-ontwikkeling. Dit leidt tot een wijziging in
het volume-accres. Uw Kamer wordt op een volgend begrotingsmoment
nader geïnformeerd over de exacte cijfers die hieruit volgen.
Vraag 360
Klopt het dat de verlaging van de eigen bijdrage is bekostigd door de
lagere uitgaven aan huurtoeslag? Klopt het dat dit in feite geen verhoging
van het budget was, maar dat hiermee de huurtoeslag op peil gehouden
werd?
Antwoord op vraag 360
Ter dekking van de verlaging van de eigen bijdrage heeft het kabinet vanaf
2023 het huurtoeslagbudget jaarlijks met 299 miljoen verhoogd. Dit is niet
bekostigd door lagere uitgaven aan de huurtoeslag. Er is hiermee sprake
van verhoging van het huurtoeslagbudget, bedoeld als koopkrachtondersteuning.
Vraag 361
Is in de Voorjaarsnota ook extra geld uitgetrokken voor Groningen voor
het jaar 2023? Zo ja, hoeveel en waar is dat te vinden? Zo nee, waarom
niet?
Antwoord op vraag 361
Zie het antwoord op vraag 278
Vraag 362
Waarvoor is de reeks van 250 miljoen euro per jaar op de Aanvullende
Post bestemd? Hoe is gekomen tot een looptijd van 30 jaar? Waarom zijn
deze middelen niet in 2023 en 2024 beschikbaar? Hoe is de budgettaire
dekking van deze reeks?
Antwoord op vraag 362
De reeks van 250 miljoen euro per jaar op de aanvullende post is bedoeld
voor een generatielange betrokkenheid op de thema’s verduurzaming,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

151

sociaal en economisch perspectief. Deze reeks start in 2025, omdat zoals
nu wordt ingeschat voor de komende jaren voldoende middelen
beschikbaar zijn uit de lopende begroting, aangevuld met de maatregelen
uit de kabinetsreactie. Deze reeks wordt gedekt als onderdeel van de
rijksbrede dekkingsopgave.
Vraag 363
Kunt u een overzicht geven waarin duidelijk wordt waar de bedragen die
genoemd zijn in de (bijlage bij) de kabinetsreactie op het rapport van de
parlementaire enquête voor zowel staand beleid als voor nieuw beleid zijn
terug te vinden in de Voorjaarsnota 2023 en/of elders in de rijksbegroting?
Antwoord op vraag 363
Zie het antwoord op vraag 281
Vraag 364
Hoe wordt besloten hoe de extra middelen voor Groningen op de
Aanvullende Post worden verdeeld? Worden hiervan ook middelen
overgeheveld naar het gemeente- of provinciefonds of anderszins
rechtstreeks beschikbaar gesteld aan decentrale overheden in Groningen?
Antwoord op vraag 364
Zie het antwoord op vraag 282
Vraag 365
Wat is de reden dat de reeks van in totaal 4 miljard euro wel ten laste van
de EMU-schuld gaat (en de plafonds gecorrigeerd worden) en de langjarig
reeks van 7,5 miljard euro niet? Hoe is de afweging gemaakt over de
dekking en financiering van het totale Groningenpakket?
Antwoord op vraag 365
Zie antwoord op vraag 191.
Vraag 366
Klopt het dat u voornemens bent het grootste deel van het Klimaatfonds
dit jaar al vast te leggen in verplichtingen?
Antwoord op vraag 366
Zie antwoord op vraag 193.
Vraag 367
Hoeveel ruimte resteert nog in het Klimaatfonds en welk deel daarvan is
reeds geoormerkt voor specifieke projecten?
Antwoord op vraag 367
Zie het antwoord op vraag 194.
Vraag 368
Kunt u toelichten van welke factoren de «PM-post» voor additionele
ontvangsten afhankelijk is als het gaat om aanpassingen in de energiebelasting? Heeft u al inzicht in een realistische bandbreedte hiervoor?
Antwoord op vraag 368
De tariefmaatregelen in de energiebelasting dienen 1,2 Mton CO2-reductie
op te leveren. Hierbij is een indicatieve budgettaire reeks opgenomen. Het
kabinet voert een analyse uit om vast te stellen welke maatvoering van de
maatregel nodig is om de 1,2 Mton reductie te realiseren. De precieze
invulling van de tarieven in de energiebelasting zal worden vastgesteld
mede op basis van de analyse.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

152

Vraag 369
Kunt u toelichten hoe de inzet van de SDE-middelen voor de dekkingsopgave zich verhouden tot het gegeven dat deze middelen historisch
vooral via de ODE (en bijbehorende wet) zijn opgehaald?
Antwoord op vraag 369
In het verleden zijn de SDE middelen inderdaad deels opgebracht door de
Opslag Duurzame Energie- en klimaattransitie (ODE). Met ingang van 2023
is het tarief voor de ODE echter op nul gesteld, en wordt de heffing
meegenomen in de energiebelasting. Vanaf 2024 verdwijnt de ODE geheel
als aparte belastingcategorie. Door de hoge energieprijzen wordt er
minder subsidie uitbetaald en blijft er dus ruimte over in de kasmiddelen
van de SDE. Daardoor was er voldoende ruimte om het openstellingsbudget van de SDE++ in 2024 en 2025 te verhogen naar € 8 miljard en
konden daarnaast andere doeleinden uit de SDE-middelen gedekt worden.
In principe vloeien «meevallers» in de SDE uitgaven terug naar de
SDE-begrotingsreserve. Dit jaar heeft het kabinet er echter voor gekozen
om, gelet op de omvangrijke problematiek op de Rijksbegroting, de
meevaller ook in te zetten voor dekking van andere tekorten in het
energiedomein, omdat deze tekorten worden veroorzaakt door hogere
energieprijzen (net als de SDE-meevaller).
Vraag 370
Kunt u een berekening geven van de totale, meerjarige omvang van de
SDE-meevaller en hoe u voorstelt deze in te zetten?
Antwoord op vraag 370
Zie antwoord op vraag 195.
Vraag 371
Kunt u in een figuur of tabel de ontwikkeling tonen van het aandeel/
toerekening van het ODA-asiel budget ten opzichte van het ODA-budget
sinds 2000 in de vorm van een percentage?
Antwoord op vraag 371
Zie antwoord op vraag 59.
Vraag 372
Klopt het dat de kosten van het energieplafond – naast de al bestaande
dekking – grotendeels uit de SDE worden gefinancierd? Hoe verhoudt dit
zich tot de klimaatdoelen van het kabinet?
Antwoord op vraag 372
Zie het antwoord op de vraag 352.
Vraag 373
Hoe verhoudt het klimaatpakket van 28 miljard euro zich tot deze
Voorjaarsnota? Zijn deze 122 maatregelen verwerkt in de Voorjaarsnota?
Antwoord op vraag 373
Parallel met de besluitvorming over deze Voorjaarsnota heeft besluitvorming over aanvullende klimaatmaatregelen plaatsgevonden. In totaal
wordt er 28,0 miljard euro vrijgemaakt voor klimaatuitgaven. Dit wordt
gedekt door 24,6 miljard euro uit het Klimaatfonds te onttrekken waarvoor
in het coalitieakkoord al een reservering is getroffen op de Aanvullende
Post van het Ministerie van Financiën. Daarnaast wordt 2,5 miljard euro
gedekt uit de SDE-meevaller, 350 miljoen euro via de BZK-begroting
(coalitieakkoordreeks Energieprestatie-eisen nieuwbouw industrie) en
528 miljoen euro via de opbrengsten van het mobiliteitspakket.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

153

Omdat het pakket specifiek is gedekt verhoogt het de totaaluitgaven niet
t.o.v. het beeld uit de VJN. Zoals gebruikelijk bij investeringen zullen
mogelijk later nog wel kasverschuivingen plaatsvinden.
Vraag 374
Is de 1,1 miljard euro nog steeds vooruitlopend op de nieuwe
financieringssytematiek?
Antwoord op vraag 374
Nee, de incidentele 1,1 miljard euro in 2026 is vooruitlopend op de nieuwe
financieringssystematiek beschikbaar gesteld. Vanaf 2027 is dit bedrag
structureel beschikbaar voor de nieuwe financieringssystematiek, waarbij
de fondsen geïndexeerd worden op basis van de ontwikkeling van het
bruto binnenlands product en de mogelijkheden voor een groter eigen
belastinggebied worden bezien. zie ook de toelichting in Hoofdstuk 4.6
van de Voorjaarsnota.
Vraag 375
Wat zou het accres voor de jaren 2026–2030 zijn als de huidige systematiek gehanteerd zou worden?
Antwoord op vraag 375
Zie het antwoord op vraag 64.
Vraag 376
Waarom wordt er gesproken over «extra» budget? In de Startnota is het
accres toch juist op een lager niveau vastgesteld? Is de 1,1 miljard euro
meer dan wat gemeenten en provincies anders aan accres zouden hebben
gehad?
Antwoord op vraag 376
Het aanvullende budget van 1 miljard euro voor gemeenten en 0,1 miljard
euro voor provincies komt vanaf 2027 structureel beschikbaar. Dit is extra
beschikbaar ten opzichte van de Miljoenennota 2023 en de startnota. Zie
ook het antwoord op vraag 64.
Vraag 377
Is de passage in het regeerakkoord tot stand gekomen na overleg met
gemeenten en provincies? Waren gemeenten en provincies van mening
dat de huidige systematiek vervangen moest worden?
Antwoord op vraag 377
In het coalitieakkoord is opgenomen dat er een nieuwe financieringssystematiek wordt uitgewerkt. Met als doel een stabiele(re) financiering en
meer autonomie voor medeoverheden. Uit de conclusie van de laatste
evaluatie van de normeringssystematiek uit 2020, uitgevoerd door het
Rijk, de VNG en het IPO, blijkt dat vanuit bestuurlijk oogpunt de stabiliteit
van de accressystematiek als onvoldoende wordt ervaren. Volgens de
evaluatie is dit in de afgelopen jaren gebleken uit verschillende brieven
van gemeenten en provincies (in hun rol als toezichthouder), Kamervragen en moties. De discussie ging hierbij vooral over de verticale
stabiliteit van de systematiek: de veranderingen met betrekking tot
hetzelfde begrotingsjaar tussen de diverse ramingsmomenten.
Vraag 378
Zijn gemeenten en provincies ook van mening dat hiermee een «stabiele,
solide en duurzame financiële basis» wordt geboden?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

154

Antwoord op vraag 378
Het is aan de koepels om te verwoorden hoe zij de nieuwe normeringssystematiek beoordelen.
Vraag 379
Hoe draagt de opschalingskorting vanaf 2026 bij aan een stabiele, solide
en duurzame financiële basis?
Antwoord op vraag 379
Zie het antwoord op vraag 68.
Vraag 380
Kan het kabinet de geschatte onderuitputting in 2024 en 2025 zo gedetailleerd mogelijk uitsplitsen?
Antwoord op vraag 380
Zie antwoord op vraag 346.
Vraag 381
Wat is de reden dat het kabinet uitgaat van een onderuitputting in 2024 en
2025 van 1,5 miljard respectievelijk 1,25 miljard euro, terwijl het CPB in de
meest recent CEP uitgaat van een onderuitputting in 2024 van 6,1 miljard
euro?
Antwoord op vraag 381
Zie antwoord op vraag 346.
Vraag 382
Wat is de geschatte onderuitputting voor 2023?
Antwoord op vraag 382
Zie antwoord op vraag 346.
Vraag 383
Deelt u de mening dat het eerder opnemen van een deel van het
pensioen, dat weliswaar wordt uitgesteld met een half jaar, leidt tot een
situatie waarbij gepensioneerden, die door een opname ineens hun
pensioenvermogen hebben verkleind, een lagere inkomensafhankelijke
bijdrage betalen dan diegene die de grote opname ineens niet hebben
gedaan? Is deze ongelijkheid wenselijk? U stimuleert hiermee toch
eerdere afbouw van pensioeninkomen?
Antwoord op vraag 383
Of de opname van een deel van het pensioen leidt tot een lagere
inkomensafhankelijke bijdrage hangt af van de individuele situatie. Het
maximumbijdrage-inkomen in 2023 voor de inkomensafhankelijke
bijdrage Zorgverzekeringswet bedraagt op jaarbasis € 66.956. Over het
deel van het pensioen dat eerder wordt opgenomen is in beginsel de
inkomensafhankelijke bijdrage van 5,43% (2023) verschuldigd (tot een
maximumbijdrage-inkomen van € 66.956). Het hangt af van de individuele
situatie (de hoogte van het totale inkomen en het moment waarop de
eerdere opname plaatsvindt) of over de gehele eerdere opname van het
pensioen de inkomensafhankelijke bijdrage is verschuldigd. Het kan
inderdaad zo zijn dat door de eerdere opname over een deel van het
pensioen geen inkomensafhankelijke bijdrage is verschuldigd. Dit kan zich
ook voordoen als wordt gekozen voor een hoog-laag pensioen waarbij
gedurende een periode een hoger pensioen wordt uitgekeerd en daarna
een lagere pensioen (of andersom). Daartegenover staat dat een eerdere
opname van een deel van het pensioen of een hoog-laag pensioen leidt
tot een hoger inkomen wat mogelijk weer tot een hogere marginale druk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

155

leidt vanwege het progressieve box 1 tarief. Deze systematiek is inherent
aan het inkomensafhankelijke karakter van de heffingen. Het alleen niet
verschuldigd zijn van de inkomensafhankelijke bijdrage over een deel van
het pensioen zal in het algemeen dan ook niet leiden tot (een stimulatie
van) een eerdere afbouw van pensioeninkomen.
Vraag 384
Heeft u scenario’s doorgerekend als de inflatie en de rente sterk stijgen of
dalen? Zo niet, zou dit dan niet alsnog moeten gebeuren?
Antwoord op vraag 384
Het Centraal Planbureau heeft in de CEP-raming een scenario uitgewerkt
waarin een strenge winter eind 2023 tot aanvullende gasinkoop noopt,
waardoor de inflatie toeneemt. In dit scenario daalt de koopkracht in 2024
in doorsnee met 0,8%, de bbp-groei in 2024 komt 1%-punt lager uit en het
EMU-saldo 2024 verslechtert volgens het CPB met 0,2% bbp.
Bron:
CPB-Raming maart 2023: Centraal Economisch Plan 2023.
Vraag 385
Heeft het kabinet naast de formele regel van de EMU-schuld van 60% een
eigen maximum? Zo ja, wat is deze dan?
Antwoord op vraag 385
De correctieve arm van het Stabiliteits- en Groeipact omvat de bepaling
dat lidstaten van de Economische en Monetaire Unie een EMU-schuld van
60% of lager aan dienen te houden. Het kabinet hanteert naast deze regel
geen andere grenswaarde om de EMU-schuld aan af te meten.
Vraag 386
Welk deel van de rijksbrede dekkingsopgave wordt gedaan door het
Ministerie van SZW?
Antwoord op vraag 386
De tabel bij vraag 9 bevat een overzicht van alle bezuinigingen voor de
rijksbrede dekkingsopgave. SZW is het eerste departement wat zichtbaar
is in deze tabel.
Vraag 387
Hoe wordt de taakstelling op de Zorgverzekeringswet (Zvw) ingevuld?
Welke maatregel(en) buiten het Integraal Zorgakkoord (IZA) neemt u
hiervoor? Kunt u het budgettair belang van deze maatregelen toelichten?
Antwoord op vraag 387
Zie antwoord op vraag 241.
Vraag 388
Kunt u een onderbouwing geven bij het verloop van de rente in tabel 8 op
pagina 16?
Antwoord op vraag 388
In de CEP-raming van het CPB zijn de rentestanden meerjarig opwaarts
bijgesteld ten opzichte van de standen die in de Miljoenennota verwerkt
zijn. In combinatie met de wijzigingen in het kassaldo leidt dit tot een
meerjarige tegenvaller die oploopt tot 7,4 miljard euro in 2028. Volgens de
begrotingsregels worden macro-economische uitgavenmutaties na de
kabinetsperiode niet betrokken in de besluitvorming. Daarmee is de
oploop in de rente na de kabinetsperiode geen onderdeel van de
besluitvorming. De structurele dekkingsopgave als gevolg van de
opgelopen rente-uitgaven is 2,5 miljard euro. De mutaties op de rente van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

156

de vlottende schuld zijn sterk afhankelijk van de rente en het kassaldo op
de korte termijn. Deze mutaties worden vanaf 2025 niet betrokken bij de
dekkingsopgave. Voor het overzicht is de oploop van de rente gesplitst in
een deel dat meeloopt in de dekkingsopgave (regel 23 in tabel 8) en een
deel dat niet meeloopt in de dekkingsopgave (regel 17 in tabel 8). Deze
twee regels vormen samen de totale oploop van de rentelasten ten
opzichte van de Miljoenennota 2023 en zijn in de tabel hieronder
samengevat.
(in miljoenen euro)

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Geraamde extra rentelasten bij Voorjaarsnota 2023
Waarvan onderdeel van de dekkingsopgave
Waarvan geen onderdeel van de dekkingsopgave

1.446
1.446

2.885
2.885

3.285
2.538
747

4.459
2.538
1.921

5.928
2.538
3.390

7.389
2.538
4.850

Vraag 389
Kunt u een overzicht geven met de meest actuele cijfers van alle
inkomsten uit de Groningse gaswinning voor de jaren 2022 en 2023
uitgesplitst naar feitelijke winning en inkomsten uit hoofde van het
Norg-akkoord?.
Antwoord op vraag 389
Zie het antwoord op vraag 292
Vraag 390
Kunt u reageren op het nieuwsbericht van het CBS van 4 mei jl. «Kwart
groei Nederlandse economie stroomt naar buitenland»? Welk aandeel
heeft het Norg-akkoord hierin?
Antwoord op vraag 390
Zie het antwoord op vraag 210
Vraag 391
Kunt u een overzicht geven met de meest actuele cijfers van alle
inkomsten uit de Groningse gaswinning voor de jaren 2022 en 2023
uitgesplitst naar feitelijke winning en inkomsten uit hoofde van het
Norg-akkoord?
Antwoord op vraag 391
Zie het antwoord op vraag 292
Vraag 392
Waar is de opbrengst van het vrijvallen van de reservering TenneT precies
op gebaseerd?
Antwoord op vraag 392
De bedragen die vrijvallen zijn gereserveerde bedragen voor de kapitaalbehoefte van TenneT Nederland.
Vraag 393
Waarom wordt de vrijval reservering TenneT nu al ingezet, terwijl er nog
geen besluit is genomen over de verkoop?
Antwoord op vraag 393
De Duitse Staat heeft formeel te kennen gegeven te willen investeren in
TenneT Duitsland. TenneT Holding en de Nederlandse Staat hebben
aangeven dat de volledige verkoop van TenneT Duitsland hierbij de
voorkeur verdient. Met deze uitgangsposities worden er nu gesprekken
gevoerd met de Duitse Staat. Eventuele opbrengsten zouden in eerste
instantie bij TenneT Holding terecht komen. In alle gevallen acht het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

157

kabinet het belangrijk dat Tennet voldoende gefinancierd is, conform de
minimale kredietrating in de nota deelnemingenbeleid, om haar publieke
taken te kunnen uitvoeren.
Vraag 394
Waarvoor is de reeks van 250 miljoen euro per jaar op de Aanvullende
Post bestemd? Waarom zijn deze middelen niet in 2023 en 2024
beschikbaar? Hoe is de budgettaire dekking van deze reeks?
Antwoord op vraag 394
De 250 miljoen voor generatielange betrokkenheid bestaat uit een sociale
agenda, economisch perspectief en verduurzaming voor de provincie
Groningen. Omdat deze plannen om zorgvuldige uitwerking vragen, is
beoogd om hier in 2025 mee te starten. Op korte termijn zijn er ook
middelen beschikbaar gesteld voor Groningen, zie de bijlage van de
Voorjaarsnota. De 250 miljoen wordt gedekt als onderdeel van de
rijksbrede dekkingsopgave. Zie ook het antwoord op vraag 191.
Vraag 395
Waar staan de bedragen in reeks 48 «SZW» voor?
Antwoord op vraag 395
Het kopje Besluitvorming SZW in de plafondtoets van de Rijksbegroting
(tabel 8 in de Voorjaarsnota ’23) betreft een deel van de mutaties op
hoofdstuk 15 Sociale Zaken en Werkgelegenheid, die onder plafond
Rijksbegroting vallen. Het gaat hierbij onder andere om de Eindejaarsmarge in 2023. Daarnaast zijn de grootste mutaties: afschaffen STAP
(–306 miljoen euro in 2024 aflopend naar –78,7 miljoen euro in 2028), de
Specifieke Uitkering voor Gemeentelijke Inburgeringsvoorzieningen
(297 miljoen euro in 2024 aflopend naar 15 miljoen euro in 2028) en
Energietoeslag studenten (35 miljoen euro in 2023). Voor het STAP-budget
geldt dat per abuis een deel van de afschaffing is afgeboekt van het
plafond Sociale Zekerheid in plaats van het plafond Rijksbegroting. Dit
deel zit dus ook niet in de plafondtoets Rijksbegroting. Bij Miljoenennota
wordt dit hersteld.
Een toelichting per artikel van de mutaties op hoofdstuk 15 Sociale
Zekerheid is te vinden in de eerste suppletoire begroting van SZW.
Vraag 396
Waarom wordt er rekening gehouden met baten uit de verkoop van
TenneT Duitsland terwijl democratische besluitvorming over de verkoopplannen nog niet heeft plaatsgevonden?
Antwoord op vraag 396
Bij een voorgenomen besluit van het bestuur van TenneT Holding tot
verkoop van haar aandelen in dochtervennootschap TenneT Duitsland,
geldt de goedkeuringsbevoegdheid van de Staat als aandeelhouder (in de
aandeelhoudersvergadering) van TenneT Holding. Bij het uitoefenen van
die aandeelhoudersbevoegdheid heeft het parlement geen formele
bevoegdheid. Ook uw budgetrecht en de voorhangprocedure uit de
Comptabiliteitswet zijn hierop niet van toepassing. Het bovenstaande
neemt uiteraard niet weg dat het kabinet het van belang acht het
parlement goed te betrekken bij dit dossier.
De Duitse Staat heeft formeel te kennen gegeven te willen investeren in
TenneT Duitsland. TenneT Holding en de Nederlandse Staat hebben
aangeven dat de volledige verkoop van TenneT Duitsland hierbij de
voorkeur verdient. Met deze uitgangsposities worden er nu gesprekken
gevoerd met de Duitse Staat. Eventuele opbrengsten zouden in eerste
instantie bij TenneT Holding terecht komen In alle gevallen acht het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

158

kabinet het belangrijk dat Tennet voldoende gefinancierd is, conform de
minimale kredietrating in de nota deelnemingenbeleid, om haar publieke
taken te kunnen uitvoeren.
Mocht de transactie zich anders ontwikkelen dan voorzien, acht het
kabinet het van belang dat TenneT ook dan voldoende gefinancierd blijft
om haar publieke taken te kunnen uitvoeren.
Vraag 397
Is het terugdraaien van de verlaging van de eigen bijdrage in de
huurtoeslag in feite niet gewoon een bezuiniging op de huurtoeslag? Zo
nee, waarom niet?
Antwoord op vraag 397
Vanaf 1 januari 2023 is de eigen bijdrage van de huurtoeslag met 16,94
(per maand) verlaagd voor koopkrachtreparatie. Overige maatregelen
waren incidenteel, deze koopkrachtmaatregel kan vanaf 2025 tot 2029
gedeeltelijk en stapsgewijs weer worden afgebouwd met een bedrag van
naar verwachting maximaal 6,90 per maand. Het gedeeltelijk terugdraaien
van de verlaging van eigen bijdrage in de huurtoeslag van afgelopen
augustus is te kwalificeren als een ombuiging. Deze verlaging dient ter
dekking van de eventuele kosten voor de wetsvoorstellen Regie op de
Volkshuisvesting en Betaalbare Huur. De onderzoeken naar de kosten zijn
nog niet afgerond en daarom is de exacte verhoging van de eigen
bijdrage nog niet bekend. Besluitvorming over dekking van de
wetsvoorstellen en de hoogte van de verhoging van de eigen bijdrage zal
uiterlijk bij indiening van de wetsvoorstellen plaatsvinden.
Vraag 398
Is het nog steeds een beleidsdoelstelling van het kabinet om ervoor te
zorgen dat de huurverlaging bij huurders terecht komt?
Antwoord op vraag 398
Huurverlagingen resulteren in een lagere huur voor huurders, maar leiden
er ook toe dat de huurtoeslag lager kan worden. De hoogte van de
huurtoeslag is immers gekoppeld aan de daadwerkelijke huur. Door de
systematiek van de huurtoeslag met kwaliteitskortingspercentages is het
voordeel van de huurverlaging voor de huurder groter dan het verlies aan
huurtoeslag.
Vraag 399
Hoeveel gaan huurtoeslagontvangers er door het terugdraaien van de
verlaging van de eigen bijdrage op achteruit? Hoe ziet dit er in de
verschillende jaren uit?
Antwoord op vraag 399
Zie antwoord op vraag 16.
Vraag 400
Hoe gaat de 150 miljoen euro voor de IZA-doelstellingen naar gemeenten?
Welk deel van de middelen is al ter beschikking van gemeenten gesteld?
Antwoord op vraag 400
De 150 miljoen euro voor het verwezenlijken van de IZA-doelen wordt via
een specifieke uitkering via de begroting van VWS beschikbaar gesteld
aan gemeenten. De regeling die ten grondslag ligt aan deze specifieke
uitkering is nog in ontwikkeling. Het voornemen is om deze regeling in juli
2023 te publiceren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

159

Vraag 401
Op basis waarvan zijn de bedragen behorend bij de ingroei naar nieuw
financieringsstelsel kinderopvang bepaald?
Antwoord op vraag 401
Zie het antwoord op vraag 273.
Vraag 402
Wat is het bedrag per oudere als gevolg van het gereserveerde bedrag
«gebaar erkenning ouderen van Surinaamse herkomst»?
Antwoord op vraag 402
De Minister voor Armoedebeleid, Participatie en Pensioenen heeft op
17 mei jl. (Kamerstukken 20 361 en 32 043, nr. 209) uw Kamer geïnformeerd met een update van het proces en de inhoud van de regeling en zal
hierover het gesprek met u voeren. Zoals in deze brief aangegeven, is in
het ontwerpbesluit hierover gerekend met een bedrag van 5.000 per
persoon.
Vraag 403
Kan u onderbouwen waarom het loonkostenvoordeel voor ouderen
waarom deze regeling beperkt doelmatig is?
Antwoord op vraag 403
De loonkostenvoordelen zijn in 2022 geëvalueerd (Kamerstuk 34 352,
nr. 257). In deze evaluatie wordt voor het LKV ouderen geen significant
effect gevonden op de werkgelegenheid voor de doelgroep. Wel blijft een
werknemer waarvoor de werkgever LKV ouderen ontvangt, gemiddeld
langer in dienst dan een vergelijkbare werknemer waarvoor de werkgever
geen LKV ouderen ontvangt. Al met al is de conclusie van de evaluatie dat
de doeltreffendheid van het LKV ouderen op zijn hoogst beperkt is. Door
deze beperkte doeltreffendheid is ook de doelmatigheid op zijn hoogst
beperkt. De arbeidsmarkteffecten van het afschaffen van het LKV ouderen
kunnen niet separaat worden gekwantificeerd, maar zullen vanwege de
beperkte doeltreffendheid naar verwachting niet significant zijn.
Vraag 404
Hoe ziet de toegroei naar een nieuw stelsel van kinderopvang eruit, en
waar wordt de 1,6 miljard euro voor gebruikt?
Antwoord op vraag 404
Zie het antwoord op vraag 273.
Vraag 405
Hoe is tot het bedrag van 1,6 miljard euro voor de kinderopvangtoeslag
gekomen?
Antwoord op vraag 405
Zie het antwoord op vraag 273.
Vraag 406
Is het afschaffen van het STAP-budget louter gemotiveerd vanwege
bezuinigingsredenen?
Antwoord op vraag 406
Het kabinet heeft in het kader van de voorjaarsbesluitvorming verschillende belangen moeten afwegen om de Nederlandse schatkist op orde te
krijgen. Hierbij heeft het kabinet bewust gekozen om de koopkracht van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

160

burgers zo veel mogelijk te ontzien. Het afschaffen van STAP heeft minder
impact op de koopkracht dan andere maatregelen op de begroting van
SZW.
Vraag 407
Kunt u inzicht geven voor welke opleidingen de STAP-regeling is gebruikt
en dit onderverdeeld in leeftijdscohorten en opleidingsniveau. Zijn hier
lessen uit te trekken voor mogelijke toekomstige regelingen?
Antwoord op vraag 407
Voor de zomer zal uw Kamer door de Minister van SZW worden geïnformeerd over de stand van zaken rond het STAP-budget, waarbij een
monitorrapportage zal worden meegestuurd. Voor een uitgebreid
overzicht over het gebruik van het STAP-budget met achtergrondkenmerken van de gebruikers en van de genoten opleidingen verwijs ik u
daar naar.
Vraag 408
Deelt u de mening dat het scheppen van voorwaarden voor en het
ondersteunen van permanente om- en bijscholing een belang van de
eerste orde is, en zou het dan in dit licht bezien niet beter zijn om, als de
STAP-regeling niet of onvoldoende functioneert, deze aan te passen of te
vervangen door een meer effectief beleidsinstrument?
Antwoord op vraag 408
Zie het antwoord op vraag 31.
Vraag 409
Deelt u de mening dat bezuinigen op korte termijn leidt tot begrotingsruimte bij het Ministerie van SZW, maar op iets langere termijn (elders)
leidt tot (maatschappelijke) kosten of tot het verlies van (maatschappelijke) opbrengsten?
Antwoord op vraag 409
Om verschillende tegenvallers te dekken is ervoor gekozen om dekking te
zoeken op de meeste departementale begrotingen, ook op de begroting
van het Ministerie van SZW. Met de keuzes uit de Voorjaarsnota beoogt
het kabinet de begroting op orde te houden. Het is niet de verwachting dat
de gemaakte keuzes op de SZW-begroting leiden tot per saldo negatieve
maatschappelijke kosten-baten.
Vraag 410
Zou het geen aanbeveling verdienen om in plaats van de generieke
reikwijdte van de STAP- regeling in een mogelijke nieuwe regeling te
concentreren op werkterreinen die maatschappelijke gezien als urgent
kunnen worden aangemerkt, zoals de Bouwsector, de Zorg of de
Energietransitie?
Antwoord op vraag 410
Zie het antwoord op vraag 31.
Vraag 411
Zou het geen aanbeveling verdienen om een aangepaste of nieuwe
regeling daarenboven vooral te concentreren op praktische opleidingen
op mbo-niveau?
Antwoord op vraag 411
Zie het antwoord op vraag 31.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

161

Vraag 412
Deelt u de mening dat het vanuit oogmerken van efficiency en effectiviteit
wenselijk zou zijn om alle regelingen betreffende om- en bijscholing
zoveel mogelijk te concentreren om versnippering te voorkomen en
toegankelijkheid te vergroten?
Antwoord op vraag 412
Het kabinet is bekend met de roep vanuit het werkveld om alle regelingen
op het vlak van LLO meer te bundelen zodat gebruikers en intermediairs
het overzicht kunnen behouden.
Daarnaast is de gedachte dat het meer stroomlijnen van de vele
regelingen ten goede komt aan de doelmatigheid en doeltreffendheid van
de gerichte inzet van middelen, zoals is verwoord in de Kamerbrief
Beleidslijnen Leven Lang Ontwikkelen van 23 september 2022 (Kamerstuk
30 012, nr. 147).
Vraag 413
Is het kabinet, na afschaffing van het STAP-budget, bereid om vorm te
geven aan een nieuwe effectieve scholingsregeling die ook zonder
leeftijdsdiscriminatie toegankelijk is voor AOW- gerechtigden die actief
zijn op de arbeidsmarkt?
Antwoord op vraag 413
Zie het antwoord op vraag 31.
Vraag 414
Welk deel van de coalitieakkoord-middelen voor arbeidsmarkt, armoede
en schulden is ingezet voor de Rijksbrede dekkingsopgave?
Antwoord op vraag 414
Zie antwoord op vraag 122.
Vraag 415
Hoeveel wordt het budget voor de hervorming van de arbeidsmarktinfrastructuur verlaagd?
Antwoord op vraag 415
Zie antwoord op vraag 122.
Vraag 416
Waarom bouwen de middelen voor de hervorming van de arbeidsmarktinfrastructuur af naar 2034?
Antwoord op vraag 416
Zie antwoord op vraag 122.
Vraag 417
Deelt u de mening dat het aanbeveling verdient om te onderzoeken wat
de maatschappelijke, economische en budgettaire consequenties (op
macroniveau en bezien op alle beleidsterreinen) zouden zijn van het
afschaffen van de korting op de AOW bij samenwonen?
Antwoord op vraag 417
Het afschaffen van de gehuwdennorm (50% WML) in de AOW, die naast
voor gehuwden ook voor ongehuwd samenwonenden geldt, zou
betekenen dat de AOW geïndividualiseerd wordt. Het individualiseren van
de AOW is één van de beleidsopties die nader is uitgewerkt in de
ambtelijke Verkenning Leefvormen in de AOW (Kamerstuk 32 043, nr. 558).
Ook bij de Kamerbehandeling van de begroting van SZW is gevraagd naar
de voortgang in de motie van het lid Den Haan c.s. (Kamerstuk 36 200 XV,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

162

nr. 69). De Minister voor Armoedebeleid, Participatie en Pensioenen zal
binnenkort uw Kamer nader inlichten over het tijdpad en de vervolgstappen op dit onderwerp. Hierin zullen de maatschappelijke, economische en budgettaire aspecten worden meegenomen.
Vraag 418
Hoeveel kost het structureel maken en het één jaar doortrekken (c.q.
doorschuiven) van de maatregelen die vorig jaar zijn genomen met
betrekking tot de Wet kindgebonden budget (WKB)? Hoe veel kinderarmoede zou dit verhelpen?
Antwoord op vraag 418
Het kabinet heeft vorig jaar besloten om de kindbedragen en de alleenstaande ouderkop in de WKB per 1 januari 2023 tijdelijk te verhogen en
deze verhoging grotendeels richting 2028 af te bouwen. De genomen
maatregelen zijn wettelijk geregeld via het Belastingplan 2023 (Kamerstuk
36 202) en maken onderdeel uit van de ambitie om kinderen in armoede
beter te bereiken en om het aantal huishoudens met kinderen dat onder
de armoedegrens leeft te verlagen.
Het structureel aanhouden van het niveau van de kindbedragen en de
ALO-kop per 1 januari 2023 zou jaarlijks structureel € 782 miljoen kosten.
Het uitstellen van de afbouw met één jaar zou in de jaren 2024–2029
incidenteel € 817 miljoen kosten. Zie voor een uitgebreider overzicht van
de budgettaire gevolgen van beide varianten tabel 1.
Het structureel maken van de verhoging van de WKB zou in een
berekening op basis van de CEP-raming zorgen voor een daling van het
aandeel kinderen in armoede van 7,8% naar 7,2% in 202747.
Tabel 1: Budgettaire gevolgen varianten verlengen pakket tijdelijke intensivering WKB kindbedragen en ALO-kop (in prijzen 2023,
in € mln, «+» = opbrengst, «–» = derving))

Structureel doortrekken niveau
WKB 2023
Één jaar uitstel afbouw tijdelijke
intensivering WKB
1

20231

2024

2025

2026

2027

2028

2029

Cum.
2023–2029

– 23

– 300

– 550

– 665

– 659

– 682

– 782

– 3.662

– 23

– 277

– 256

– 122

–3

– 35

– 100

– 817

In verband met de voorschotsystematiek van de WKB wordt het eerste voorschot voor 2024 reeds in december 2023 uitgekeerd.

Vraag 419
Waarom wordt het wetsvoorstel voor een passende eigen bijdrage
huishoudelijke hulp ingetrokken in plaats van het uitbreiden van het
wetsvoorstel met een nota van wijziging?
Antwoord op vraag 419
In de Voorjaarsnota staat dat voor alle maatschappelijke ondersteuning
waarvoor op dit moment het abonnementstarief geldt, weer inkomensafhankelijke bijdragen gaan gelden. Daarbij wordt zoveel mogelijk aangesloten bij de vormgeving zoals deze voorheen was met oog voor
inkomenseffecten en het beroep dat wordt gedaan op de Wmo.
Het wetsvoorstel voor een passende eigen bijdrage voor huishoudelijke
hulp geldt alleen voor huishoudelijk hulp en wijkt bovendien behoorlijk af
van de inkomensafhankelijke bijdragen zoals deze vroeger voor huishoudelijke hulp werden gevraagd. Het regelen van wat in de Voorjaarsnota
wordt aangekondigd door middel van een nota van wijziging op laatstbedoeld wetsvoorstel zou daarmee in feite neerkomen op het – via die nota
47

Het meest recente jaar waarvoor het CPB in de CEP-publicatie armoede heeft geraamd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

163

van wijziging – geheel herschrijven van het wetsvoorstel. In zo’n geval is
de koninklijke route het intrekken van het bestaande wetsvoorstel (dat op
dit moment voor advies bij de Afdeling advisering van de Raad van State
ligt) en opstellen van een nieuw wetsvoorstel waarin het nieuwe
beleidsdoel wordt geregeld.
Vraag 420
Welke maatregelen ziet het kabinet voor zich om ervoor te zorgen dat het
maatwerk bij PGB’s alleen leidt tot verlaging van budgetten bij mensen
die deze nu nog niet opmaken?
Antwoord op vraag 420
De maatregel behelst dat er meer precies wordt aangesloten bij de
daadwerkelijke zorgvraag van PGB-houders in de Wlz. Als de daadwerkelijke zorgvraag reeds in de huidige situatie leidt tot volledige benutting
van het budget, ligt een verlaging van het budget niet voor de hand. Er
zijn daarom geen aanvullende maatregelen nodig.
Vraag 421
Waarom staat er een post van 30 miljoen euro structureel opgenomen in
tabel 10 voor de herinvoering van het abonnementstarief WMO, terwijl in
de toelichting staat dat deze 100 miljoen euro oplevert?
Antwoord op vraag 421
Zie het antwoord op vraag 113.
Vraag 422
Welke maatregelen worden er buiten het IZA genomen om uiteindelijk
structureel 165 miljoen euro te besparen (punt 12)?
Antwoord op vraag 422
Zie antwoord op vraag 241.
Vraag 423
Wanneer is er een nieuw wetsvoorstel voor eigen bijdrage in de WMO te
verwachten? Wanneer is de inwerkingtreding daarvan voorzien?
Antwoord op vraag 423
Inwerkingtreding van het wetsvoorstel is voorzien per 1 januari 2026. Op
dit moment kan nog niet worden aangegeven wanneer het wetsvoorstel
in internetconsultatie zal gaan of bij Uw Kamer zal worden ingediend. Wel
is de uitwerking van het wetsvoorstel inmiddels ter hand genomen.
Vraag 424
Kunnen de koopkrachteffecten van de herinvoering van de inkomensafhankelijke eigen bijdrage WMO worden gekwantificeerd voor lage,
midden- en hogere inkomens en met specifieke aandacht voor de
gevolgen voor mensen vanaf de AOW-gerechtigde leeftijd?
Antwoord op vraag 424
De precieze financiële effecten van de maatregel voor burgers zijn nog
onbekend en afhankelijk van de nadere uitwerking van de maatregel.
Uitgangspunt daarbij is wel dat in redelijkheid rekening zal worden
gehouden met de financiële draagkracht van burgers, waarbij zij niet
onevenredig zwaar belast zullen worden.
Vraag 425
Kunnen de normen die gaan gelden voor de inkomensafhankelijke eigen
bijdrage WMO worden gespecificeerd?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

164

Antwoord op vraag 425
Deze normen zullen bij de verdere uitwerking van de maatregel worden
ingevuld.
Vraag 426
Kan een integraal meerjarig budgettair overzicht, voorzien van toelichting,
worden gegeven van de diverse uitgavenverhogingen, respectievelijk
uitgavenverlagingen in verband met de herinvoering van de inkomensafhankelijke eigen bijdrage WMO?
Antwoord op vraag 426
Zie het antwoord op vraag 113.
Vraag 427
Is de herinvoering van de eigen bijdrage WMO binnen afzienbare tijd
uitvoerbaar, gelet op de kanttekening die het CPB bij deze maatregel heeft
geplaatst ten tijde van de doorrekening van de verkiezingsprogramma’s?
Antwoord op vraag 427
Het kabinet was al van plan om voor de huishoudelijke hulp een passende
eigen bijdrage in te voeren. Deze zou per 2025 gerealiseerd worden. Het
nieuwe besluit houdt in dat de inkomensafhankelijke eigen bijdrage wordt
verbreed naar alle Wmo-voorzieningen, waarvoor nu het abonnementstarief geldt (daarbij is het uitgangspunt dat zoveel mogelijk wordt
aangesloten bij de vormgeving zoals die voorheen was – dus vóór de
invoering van het abonnementstarief – met oog voor inkomenseffecten en
het beroep dat wordt gedaan op de Wmo). De voorziene invoeringsdatum
wordt daarmee een jaar opgeschoven. Dit geeft betrokken ketenpartijen
meer tijd om de benodigde aanpassingen door te voeren. Dat wil niet
zeggen dat het tijdpad ruim is.
Uiteraard worden het CAK en de VNG gevraagd om een uitvoeringstoets
te doen, om zo de uitvoerbaarheid, randvoorwaarden en doorlooptijd van
de invoering en implementatie in beeld te krijgen. De kanttekening die het
CPB gaf bij de doorrekening van de verkiezingsprogramma’s is gedaan in
2021. Het CAK heeft inmiddels ingezet op een meerjarig investerings- en
verbetertraject om haar uitvoering te verbeteren, waaronder een
omvangrijk ICT-traject. Eerste stappen zijn hierin gezet. In de uit te vragen
uitvoeringstoets is er aandacht voor de effecten die de beleidswijziging
heeft op de organisatie en de verandercapaciteit die het CAK nodig heeft
voor haar eigen veranderopgave.
Vraag 428
Is het nog steeds zo dat het CAK bij herinvoering van de inkomensafhankelijke eigen bijdrage WMO extra uitvoeringskosten voor ICT moet maken,
waardoor de maatregel pas na vier jaar kan worden ingevoerd, zoals het
Ministerie van Financiën in september 2022 in de Ombuigingslijst 2022
heeft geconcludeerd?
Antwoord op vraag 428
De informatie in deze Ombuigingslijst (Kamerstuk 36 200, nr. 4) is niet
geheel actueel. Ook de tekst over de invoeringstermijn is gedateerd. In de
Voorjaarsnota wordt inwerkingtreding van de maatregel per 1 januari
2026 voorzien.
Het CAK heeft inmiddels ingezet op een meerjarig investerings- en
verbetertraject om haar uitvoering te verbeteren, waaronder een
omvangrijk ICT-traject. Eerste stappen zijn hierin gezet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

165

Vraag 429
Kunnen de koopkrachteffecten van de herinvoering van de inkomensafhankelijke eigen bijdrage WMO worden gekwantificeerd voor lage,
midden- en hogere inkomens en met specifieke aandacht voor de
gevolgen voor mensen vanaf de AOW-gerechtigde leeftijd?
Antwoord op vraag 429
De financiële effecten van de maatregel voor burgers zijn nog onbekend
en afhankelijk van de nadere uitwerking van de maatregel.
Vraag 430
Kunnen de normen die gaan gelden voor de inkomensafhankelijke eigen
bijdrage WMO worden gespecificeerd?
Antwoord op vraag 430
Deze normen zullen bij de verdere uitwerking van de maatregel worden
ingevuld.
Vraag 431
Kan een integraal meerjarig budgettair overzicht, voorzien van toelichting,
worden gegeven van de diverse uitgavenverhogingen, respectievelijk
uitgavenverlagingen in verband met de herinvoering van de inkomensafhankelijke eigen bijdrage WMO?
Antwoord op vraag 431
Zie het antwoord op vraag 113.
Vraag 432
Wat betekent de maatregel maatwerk PGB voor het budget van
PGB-houders? Wordt hier een bezuinigingsopdracht mee ingevuld?
Antwoord op vraag 432
De maatregel betekent dat voor pgb-houders in de Wlz bij het bepalen van
de daadwerkelijke zorgvraag meer maatwerk wordt verleend en dat op
basis hiervan een budget wordt vastgesteld dat beter aansluit bij hun
daadwerkelijke zorgvraag. Bij cliënten bij wie de daadwerkelijke zorgvraag
een lager budget behoeft dan het huidige budget, kan dus een lager
budget worden vastgesteld. De meer specifieke vaststelling van het
budget voor de cliënt leidt tot doelmatigheidswinst op het totale budget.
Vraag 433
Wat is de reden voor het besparingsverlies bij de modernisering van het
Geneesmiddelenvergoedingssysteem (GVS) en welke maatregelen
kunnen nog genomen worden om dit besparingsverlies af te wenden?
Antwoord op vraag 433
Het kabinet heeft besloten af te zien van modernisering van het geneesmiddelenvergoedingssysteem (GVS), aangezien het kabinet tot de
conclusie is gekomen dat het op dit moment niet mogelijk is de modernisering van het geneesmiddelenvergoedingssysteem (GVS) uit te voeren in
een vorm die voldoende zekerheid geeft over zowel de effectiviteit als de
gevolgen voor patiënten. De Minister van VWS heeft de Kamer hierover
op 17 mei jl nader geïnformeerd (Kamerstuk 29 477, nr. 832).
Hierdoor ontstaat een besparingsverlies van 140 miljoen euro structureel.
De dekking voor 2023 wordt gevonden in het uitgavenkader apotheekzorg.
Er wordt verondersteld dat de stijging van (grondstof)prijzen vanwege
contracten en de werking van de Wet Geneesmiddelenprijzen vertraagd
doorwerkt in de kosten van medicijnen. Dit betekent dat er minder loonen prijsontwikkeling nodig is voor het apotheekkader. Voor 2024 wordt de
dekking voor 88,5 miljoen euro gevonden in de beschikbare volumegroei

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

166

voor de Zvw en voor 51,5 miljoen euro als onderdeel van de bredere inzet
van prijsbijstelling van de begrotingsgefinancierde uitgaven ter dekking
van beleidsvoornemens. Voor de structurele invulling van de taakstelling
onderzoekt het kabinet alternatieve maatregelen. Het kabinet zal de Kamer
hier nader over informeren op Prinsjesdag.
Vraag 434
Wat is de reden voor de vertraging in de normerende elementen in
tarieven?
Antwoord op vraag 434
Uit overleg met de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) werd duidelijk dat de
maatregel voor 2024 niet haalbaar is. Voor de uitvoering van de maatregel
zijn actuele kostenonderzoeken nodig. Volgens de planning van de NZa
zijn dergelijke kostenonderzoek niet vóór de vaststelling van de tarieven
2024 beschikbaar. Daardoor is in 2024 sprake van een incidenteel
besparingsverlies.
Vraag 435
Kunt u een PxQ-onderbouwing geven van de raming voor asiel in de
Voorjaarsnota ten aanzien van pagina 73, tabel 32?
Antwoord op vraag 435
De asieltegenvaller die is opgenomen in tabel 32 is nader uitgesplitst in
onderstaande tabel. Omdat in 2026 wordt uitgegaan van de budgettaire
stand in 2025 lichten we de onderbouwing van de budgetten in 2023, 2024
en 2025 toe. In de toelichting onder de tabel geven we per reeks aan of
deze via een P*Q-berekening tot stand is gekomen en lichten we de
berekening toe.
(in mln, + is saldobelastend)
1. Asiel – Identificatie- en registratiestraten
2. Asiel – Raad voor de rechtspraak
3. Asiel – Negatief Eigen Vermogen IND
4. Asiel – Immigratie en Naturalisatiedienst (IND)
5. Asiel – IND Versnelling Voorraden
6. Asiel – Bijdrage Official Development Assistance (ODA)
7. Asiel – Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA)
8. Asiel – Meerkosten (crisis)noodopvang COA
9. Asiel – AMV 18+
10. Asiel – Nidos
11. Asiel – Vluchtelingenwerk Nederland

2023

2024

2025

4,2
8,6
26,3
90,0
78,2
– 558,6
650,5
700,0
– 0,5
129,2
5,0

4,2
20,0
0,0
95,0
101,6
– 706,5
1.289,9
325,0
0,0
220,0
0,0

4,2
40,0
0,0
100,0
0,0
– 1103,1
2.061,0
0,0
0,0
248,5
0,0

1. Asiel – Identificatie- en registratiestraten
De P*Q bekostiging van de identificatie- en registratiestraten van de
politie is uitgesplitst in de onderstaande tabel.
(in mln, + is saldobelastend)

Tolken
Reis en verblijf
Beveiliging
Vervoer
Afdeling Vreemdelingenpolitie, Identificatie en Mensenhandel: toelage
bijstandsverlening
Al beschikbare middelen voor tolken Identificatie en registratie

Prijs (P) 2023

Q

Totaal (in
miljoen)

€ 77
€ 25
N.v.t
€ 12.500

35.000
35.000
N.v.t.
12

2,7
0,9
0,4
0,2

€ 70

3.622

0,3
– 0,2

Totale tegenvaller VJN 2023

4,2

NB: De informatie in deze tabel geldt voor 2023, 2024 en 2025.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

167

2. Asiel – Raad voor de rechtspraak
De P*Q bekostiging van asielafdoeningen door de Raad voor de rechtspraak is uitgesplitst in de onderstaande tabel. Vanwege de zeer forse
stijging in het aantal te behandelen afdoeningen is bij de budgettaire
verwerking rekenschap gegeven van de huidige capaciteitsproblemen
door het hanteren van een ingroeipad.
(in mln, + is saldobelastend)
Afdoening Verlengde Asielprocedure
Afdoening regulier
Afdoening bewaringszaak
Afdoening Algemene Asielprocedure
Afdoening Dublin Zaak
Totaal (Q)
Subtotaal (P*Q)
Al beschikbaar op JenV-begroting
Tegenvaller zonder correctie capaciteit

Prijs (P) 2023

Q-2023

Q-2024

Q-2025

€ 2.091,3
€ 857,7
€ 637,6
€ 1.183,6
€ 542,7

12.700
10.780
5.010
4.940
6.100
39.530
48,2
– 39,6
8,6

42.800
12.240
5.010
3.940
3.330
67.320
109,6
– 39,6
70,1

47.080
12.660
5.010
3.620
3.330
71.700
118,6
– 39,6
79,0

8,6

20,0

40,0

Totale tegenvaller VJN 2023

3. Asiel – Negatief Eigen Vermogen IND
Dit is de aanzuivering van het negatieve eigen vermogen van de IND. Er is
geen P*Q-onderbouwing te geven.
4. Asiel – IND
De bekostiging van de IND is deels lumpsum en deels P*Q. Een deel van
de P*Q-tegenvaller wordt binnen de JenV-begroting ingepast. Dit is
weergegeven in onderstaande tabel.
(in mln, + is saldobelastend)
Kosten P*Q
w.v. dekking binnen JenV-begroting
Aanvullende kosten
Subtotaal
Al beschikbaar op JenV-begroting
Totale tegenvaller VJN 2023

2023

2024

2025

Systematiek

541,9
– 30,1
157,5
669,3
– 579,3

559,8
– 39,8
157,5
677,5
– 582,5

569,2
– 36,8
157,5
689,9
– 589,9

P*Q

90,0

95,0

100,0

Lumpsum

NB: Een nadere uitsplitsing van de P*Q onderbouwing van de 30 onderliggende producten is weergegeven in de bijlage.

5. Asiel – IND Versnelling Voorraden
De versnelling van de voorraden gaat uit van een kostprijs van 7.818 euro
per asielbeschikking en 10.000 zaken in 2023 en 13.000 zaken in 2024 en
2025.
(in mln, + is saldobelastend)
Versnelling productie in spoor 4
Totale tegenvaller VJN 2023

Prijs (P) 2023

Q-2023

Q-2024

Q-2025

€ 7.818

10.000

13.000

13.000

78,2

101,6

101,6*

NB: Het bedrag voor 2025 staat gereserveerd op de Aanvullende Post.

6. Asiel – Bijdrage Official Development Assistance (ODA)
De bijdrage uit het budget voor Official Development Assistance voor de
eerstejaarsopvang van asielzoekers is direct gerelateerd aan de bekos-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

168

tiging van het COA. Het ODA-percentage dat gehanteerd is bedraagt 63%
in 2023 en 60% in de jaren daarna.
7. Asiel – Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA)
De bekostiging van het COA is grotendeels P*Q, waarbij de organisatie
een vergoeding ontvangt voor het inrichten van opvangplaatsen. Het
gehanteerde aantal is de gemiddelde bezetting tussen de beginstand per
1 januari en eindstand op 31 december van een jaar. De gemiddelde
bezetting wordt vermenigvuldigd met de kostprijs van het COA om tot de
kosten voor de reguliere bezetting te komen. Hierbij worden de kosten
voor het faciliteitenbesluit en enkele aanvullende kosten opgeteld
(inclusief de incidentele Hotel- en Accommodatie Regeling) die via
lumpsumbekostiging beschikbaar komen. Na verrekening met de
beschikbare middelen op de JenV-begroting resteert de totale tegenvaller
voor het COA. Zoals bovenstaand is toegelicht wordt hierop de
ODA-bijdrage in mindering gebracht.
Verwachte aantallen COA MPP medio scenario
Beginstand
Instroom
Uitstroom
Eindstand
Gemiddelde bezetting

in mln, + is saldobelastend)
Kosten gemiddelde bezetting COA
Faciliteitenbesluit
Aanvullende kosten
Subtotaal
Al beschikbaar op JenV-begroting

2023

2024

2025

51.630
72.920
53.270
71.280
61.455

71.280
69.760
43.680
97.360
84.320

97.360
72.990
44.380
125.970
111.665

Prijs (P) 2023

2023

2024

2025

Systematiek

€ 28.500

1.751,5
15,0
20,0
1.786,5
– 1.136,0

2.403,1
17,5
20,0
2.440,6
– 1.150,7

3.182,5
17,5
10,0
3.210,0
– 1.148,9

P*Q
Lumpsum
Lumpsum

650,5

1.289,9

2.061,0

Totale tegenvaller VJN 2023

8. Asiel – Meerkosten (crisis)noodopvang COA
De meerkosten voor (crisis)noodopvang zijn geraamd op basis van de
indicatieve meerkosten voor crisisnoodopvang per dag (129 euro) en de
meerkosten voor de noodopvang per dag (24 euro)48. De verhouding
tussen noodopvang en crisisnoodopvang is afgezet tegen de verwachte
bezetting op basis van de MPP en de benodigde capaciteit voor (crisis)noodopvang. Afgerond gaat het hier om circa 700 miljoen euro in 2023.
Zie hiervoor onderstaande tabel. In 2024 is een afbouw van (crisis)noodopvang voorzien, waardoor een lager bedrag geraamd is.
(in mln, + is saldobelastend)
Meerkosten crisisnoodopvang per dag
Meerkosten noodopvang per dag
Aantal personen in noodopvang
Aantal personen in crisisnoodopvang
Verwachte benodigde capaciteit (Crisis)Noodopvang 2023
Totale tegenvaller VJN 2023

48

2023
€ 129,0
€ 24,0
14.960
7.260
33.126
700,0

Algemene Rekenkamer (2023). Focus op opvangcapaciteit asielzoekers. (Kamerstuk 19 637,
nr. 3058).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

169

9. Asiel – AMV 18+
In 2022 is extra geld verstrekt voor de dekking van de verlengde opvang
en begeleiding van alleenstaande minderjarige vluchtelingen (AMV) die
18 jaar worden. Bij de uiteindelijke verrekening van deze middelen werd
circa 0,5 miljoen euro uit het ODA-budget gedekt en vallen deze middelen
vrij op de JenV-begroting. Er is geen P*Q-onderbouwing te geven.
10. Asiel – Nidos
De totstandkoming van de bekostiging van de verzorging en voogdij die
Nidos verzorgt voor alleenstaande minderjarige vluchtelingen is deels
P*Q en deels lumpsum. Dit is uitgesplitst in de onderstaande tabel.
Type kosten (+ is saldobelastend)
Subsidie begeleidingskosten 18–
Subsidie Instroom team
Verzorgingskosten Kleinschalige opvang
Verzorgingskosten Opvang en Wonen in Gezinsverband
Verzorgingskosten Overige
Verzorgingskosten Perspectief Opvang
Subsidie verlengde opvang (18+)
P*Q (in miljoen)
Subsidie begeleidingskosten 18–
Subsidie Instroom team
Verzorgingskosten Kleinschalige opvang
Verzorgingskosten Opvang en Wonen in Gezinsverband
Verzorgingskosten Overige
Verzorgingskosten Perspectief Opvang
Subsidie verlengde opvang (18+)
Subtotaal
Al beschikbaar op JenV-begroting
Totale tegenvaller VJN 2023

Prijs (P) 2023

Q-2023

Q-2024

Q-2025

Systematiek

€ 9.059

8.047

9.735

10.680

€ 68.800
€ 12.500
€ 5.100

1.600
2.300
950

2.200
2.650
1.100

2.200
2.650
1.100

P*Q
Lumpsum
P*Q
P*Q
P*Q
Lumpsum
Lumpsum

2023
72,9
7,3
110,1
28,8
4,8
2,7
28,0
254,5
– 125,3

2024
88,2
7,3
151,4
33,1
5,6
2,8
60,0
348,3
– 128,3

2025
96,8
7,3
151,4
33,1
5,6
2,9
84,0
381,0
– 132,5

129,2

220,0

248,5

11. Asiel – Vluchtelingenwerk Nederland
Dit is een aanvulling op de bestaande subsidie voor Vluchtelingenwerk
Nederland (VWN). Er is geen P*Q-onderbouwing te geven.
Vraag 436
Hoe kijkt het kabinet, gelet op het feit dat door de verhoging van de
SDE++-middelen en de normering voor zon op dak het kabinet inzet op
veel meer zonne-energie in het systeem en netbeheerders echter
aangeven dat zij niet meer dan 35 TWh kunnen aansluiten zonder dat dit
ten koste gaat van het realiseren van andere doelen zoals de woningbouw
van honderdduizenden huizen of de verduurzaming van de industrie,
tegen deze gegevens?
Antwoord op vraag 436
Het kabinet deelt de zorgen van de netbeheerders. In Nederland worden
we op verschillende plekken geconfronteerd met overvraging van de
netcapaciteit. Er wordt hard aan verbetering gewerkt en hierover
onderhoudt het kabinet nauw contact met de netbeheerders. De verschillende initiatieven die hiervoor lopen, ondersteunt het kabinet actief. Denk
aan het programma «Sneller het net op» dat samen met het werkveld is
opgezet en het Landelijk Actieprogramma Netcongestie. In het onderzoek
naar de toekomstige ondersteuning van hernieuwbare energie op land
wordt expliciet aandacht gegeven aan mogelijkheden om de impact op
het net te beperken. In het additionele klimaatmaatregelenpakket heeft het
kabinet verschillende maatregelen opgenomen om de belasting van het
elektriciteitsnet te verminderen. Dit betreffen de maatregelen: programma
Demand Side Response (DSR) in eindgebruikerssectoren, invoering

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

170

batterijverplichting voor zonneparken, efficiëntere benutting elektriciteitsnetten en intensivering samenwerking medeoverheden. Deze maatregelen
bieden vanuit verschillende invalshoeken verlichting voor het elektriciteitsnet. Dit maakt de verdere inpassing van zonne-energie in Nederland
mede mogelijk.
Vraag 437
Moet er, gelet op het feit dat betbeheerders vaker hebben geadviseerd dat
de verhouding tussen zon en wind van belang is voor een stabiel
energiesysteem, zoals ook blijkt uit de netimpact berekeningen van de
RES’sen, niet meer worden ingezet op Wind op Land?
Antwoord op vraag 437
Zie het antwoord op vraag 19.
Vraag 438
Wordt er, gelet op het feit dat het kabinet een verbod voorbereidt op de
inzet van fossiele brandstoffen voor verwarmingsprocessen bij
uitbreiding, nieuwbouw en vervanging van industriële productieinstallaties en het huidige alternatief voor deze brandstoffen vaak een
elektrische boiler is, waar niet altijd voldoende netcapaciteit beschikbaar
is, een uitzondering op deze normering voorbereid wanneer er onvoldoende netcapaciteit is om deze boilers tijdig aan te kunnen sluiten? Hoe
kijkt het kabinet naar het voorstel in het IBO waar deze maatregelvoorstellen waren vergezeld door voorbehouden voor industrie in gebieden
met netcongestie en hoe kijkt het kabinet naar dit voorstel in het IBO en is
het kabinet van plan dit voorstel toe te passen?
Antwoord op vraag 438
De in het IBO beschreven verbod op het gebruik van fossiele brandstoffen
voor verwarming in de industrie is het startpunt van het uitwerken van de
beoogde maatregel.
Deze maatregel komt in de plaats van de eerdergenoemde maatregel rond
de normering van e-boilers omdat het Kabinet het probleem van
netcapaciteit onderkent en meer flexibiliteit wil bieden aan bedrijven bij
de keuze van niet-fossiele warmteopwek. De in het IBO-fiche beschreven
uitzondering wordt in de uitwerking van de maatregel meegenomen.
Vraag 439
Hoe stimuleert het kabinet flexibel stroomverbruik bij de industrie, gelet
op het feit dat netbeheerders aangeven dat er veel meer elektrische
boilers op het stroomnet passen wanneer zij worden aangesloten met een
flexibel contract bij de netbeheerder, een zogenaamde non-firm ATO?
Overweegt het kabinet een dergelijk contract verplicht te stellen bij een
elektrische boiler?
Antwoord op vraag 439
Het kabinet overweegt inderdaad de mogelijkheid van non-firm ATO. De
gesprekken met de sector daarover lopen nu. We verwachten binnenkort
meer duidelijkheid te hebben over hoe het precies vorm zal krijgen.
Hierover zullen we uw Kamer dan informeren.
Vraag 440
Worden, gelet op het feit dat de verduurzaming van de industrie voor een
groot deel wordt gestimuleerd via de maatwerkafspraken, de netbeheerders, zowel de landelijke als de regionale, bij het maken van deze
afspraken betrokken om te zorgen dat de maatregelen ook voor hen
uitvoerbaar zijn en dat de uitvoering niet stokt?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

171

Antwoord op vraag 440
Ja. Om tot bindende en wederkerige maatwerkafspraken te komen,
worden de daarvoor noodzakelijke partijen betrokken. Denk bijvoorbeeld
aan de provincies, maar ook Tennet en de regionale netbeheerders.
Ook zijn de netbeheerders actief betrokken bij de Cluster Energie
Strategieën (CESsen) en Programma Infrastructuur Duurzame Industrie
(PIDI) en daarnaast worden zij in het Nationaal Programma Verduurzaming Industrie (NPVI) actief betrokken.
Vraag 441
Wat zijn de voorwaarden waaronder de reservering van 750 miljoen euro
voor de maatwerkafspraken worden uitgegeven? Denkt het kabinet daarbij
ook aan een verplichte Non-firm ATO voor grotere aansluitingen? Wordt
de pot van 750 miljoen euro verdeeld op basis van «first come, first serve»
of is er een andere verdeelsleutel?
Antwoord op vraag 441
Uw Kamer is op 20 april 2023 geïnformeerd over het beschikbaar stellen
van publieke gelden in het kader van de maatwerkaanpak.49 In deze brief
zijn het proces en de uitgangspunten voor financiële ondersteuning bij de
maatwerkaanpak toegelicht. Hierbij geldt dat er altijd eerst wordt gekeken
naar de mogelijkheden binnen het bestaande generieke instrumentarium
(bijvoorbeeld via de SDE++, de VEKI of de nog te publiceren NIKI
regeling). Mocht het generieke instrumentarium niet passend zijn voor het
desbetreffende project en/of de business case, dan kan maatwerksubsidiëring en/of -financiering worden overwogen uit de daarvoor gereserveerde middelen op de Aanvullende Post (in de toekomst: op de Klimaatfondsbegroting). In die gevallen zal per casus budget overgeheveld
worden naar de EZK-begroting, waarbij voor de budgettaire verwerking
middels begrotingswetten autorisatie van uw Kamer wordt gevraagd. Bij
de maatwerkaanpak geldt dat de overheid alleen een financiële bijdrage
levert waar nodig, niet meer dan dat, en alleen als dit bijdraagt aan een
groene en duurzame oplossing en past binnen de geldende staatssteunkaders. Per project en per maatwerkafspraak zal een zorgvuldige afweging
gemaakt worden van de beoogde opbrengsten van de projecten en de
noodzakelijke randvoorwaarden om deze technisch, financieel en juridisch
te realiseren. Er wordt getoetst of de bijdrage doelmatig is. Als wordt
besloten een maatwerksubsidie te verstrekken, dan zullen, afhankelijk van
het betreffende project, voorwaarden worden opgesteld waar aan moet
worden voldaan.
Vraag 442
Kan het kabinet de volgende vragen beantwoorden over het in het
Ontwerp Meerjarenprogramma Klimaatfonds 2024 vermelde over
laadinfrastructuur en in het bijzonder walstroom: hierin staat dat de
vrijgekomen stikstofruimte door het inzetten van walstroom gebruikt kan
worden om de vergunningverlening voor klimaatprojecten vlot te trekken:
Wat wordt hier verstaan onder «Klimaatprojecten» Wat betekent dit voor
de prioritering van vrijgekomen stikstofruimte? Krijgen klimaatprojecten
voorrang op alle andere projecten? Beperken deze projecten zich tot
zeehavens? Zo ja, waarom?
Antwoord op vraag 442
In de Rotterdamse haven wordt gewerkt aan ca. 35 verduurzamingsprojecten als onderdeel van de visie tot 2050 op onder andere energie
efficiëntie (i.c.m. CO2-afvang en -opslag onder de Noordzee); een nieuw
energiesysteem; en vernieuwing van het grond- en brandstoffensysteem
49

Kamerstukken 29 826 en 32 813, nr. 179.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

172

(elektrisch, waterstof, circulair). Het gebruik van walstroom leidt tot
stikstofreductie in o.a. de mainport Rotterdam en deposities op omliggende Natura2000 gebieden. Hierdoor kan de vergunningverlening in die
regio weer op gang komen, die nu stil ligt, ook voor de 35 verduurzamingsprojecten.
Vraag 443
Hoeveel budget binnen het Transitiefonds Landbouw is gereserveerd voor
innovatieve maatregelen om emissies te reduceren?
Antwoord op vraag 443
De afspraken in het coalitieakkoord en de budgettaire bijlage markeren de
sporen en categorieën van maatregelen, die in de ogen van het kabinet
noodzakelijk zijn voor een integrale en onontkoombare aanpak van de
opgaven. De daar genoemde bedragen zijn ramingen van het deel van de
middelen uit het fonds die beschikbaar zijn per spoor, waaronder
€ 1,2 miljard voor innovatieve stalsystemen en managementmaatregelen
en € 1,5 miljard voor versterken ondernemerschap en innovatie. Na de
instelling van het Transitiefonds zal het Kabinet jaarlijks een fondsbegroting bij het parlement indienen, waarin de actuele budgettaire
ontwikkelingen worden geschetst. Deze ontwikkelingen zijn afhankelijk
van de provinciale gebiedsprogramma’s en de afspraken in het landbouwakkoord. Daar wordt afgewogen met welke maatregelen een doel het
beste bereikt wordt. Als de plannen bijdragen aan de doelen en passen
binnen de kaders die gelden voor het transitiefonds, kan daaruit financiering van de plannen plaatsvinden.
Vraag 444
Hoeveel FTE verwacht u aan te nemen vanuit de gereserveerde uitvoeringskosten binnen het Transitiefonds Landbouw?
Antwoord op vraag 444
Omdat dit budget is bedoeld voor zowel uitvoeringskosten bij het Rijk, als
bij de provincies, is het nog onduidelijk hoeveel fte er aangenomen zal
worden uit de gereserveerde middelen. Voor het Rijk zijn de onderstaande
gegevens van toepassing:
– In 2022 is 180 fte toegevoegd aan het kerndepartement tot het einde
van de looptijd van het fonds.
– Met de Voorjaarsnota 2023 is tot en met 2025 138 fte voor de beleidsdirecties en 18 voor de stafdirecties toegevoegd, plus budget voor 10 fte
inhuur in 2023.
– Daarnaast is bij Voorjaarsnota 2023 42 fte toegevoegd aan het
kerndepartement voor de programmadirectie piekbelasters. Bij de
medeoverheden is er uitvoeringsbudget ingezet voor 134 fte voor de
aanpak piekbelasters.
Vraag 445
Hoeveel budget heeft u binnen het Transitiefonds Landbouw gereserveerd
voor onteigening?
Antwoord op vraag 445
De afspraken in het coalitieakkoord en de budgettaire bijlage markeren de
sporen en categorieën van maatregelen, die in de ogen van het kabinet
noodzakelijk zijn voor een integrale en onontkoombare aanpak van de
opgaven. De daar genoemde bedragen zijn ramingen van het deel van de
middelen uit het fonds die beschikbaar zijn per spoor, er is geen spoor of
fonds opgenomen in het coalitieakkoord voor de onteigening van
ondernemers.
In het coalitieakkoord wordt € 7,4 miljard geraamd voor opkoop. Deze
worden op dit moment alleen ingezet voor vrijwillige beëindigingsrege-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

173

lingen zoals de LBV+. Na de instelling van het Transitiefonds zal het
Kabinet jaarlijks een fondsbegroting bij het parlement ontvangen, waarin
de actuele budgettaire ontwikkelingen worden geschetst. Deze ontwikkelingen zijn afhankelijk van de provinciale gebiedsprogramma’s en de
afspraken in het landbouwakkoord. Daar wordt afgewogen met welke
maatregelen een doel het beste bereikt wordt. Als de plannen bijdragen
aan de doelen en passen binnen de kaders die gelden voor het transitiefonds, kan daaruit financiering van de plannen plaatsvinden.
Vraag 446
Hoe verhouden, gelet op het feit dat het kabinet verdere beprijzing van
afvalverbranding voorstelt, de huidige heffingen op Nederlandse
afvalenergiecentrales (verbrandingsbelasting en CO2-heffing) zich ten
opzichte van andere Europese landen? Kunt u een overzicht verstrekken
van deze heffingen?
Antwoord op vraag 446
Het is bekend dat in de volgende Europese landen de afgelopen jaren
verbrandingsbelasting is geheven: België, Denemarken, Frankrijk, Italië,
Noorwegen, Oostenrijk, Portugal, Spanje en Zweden. In verschillende
landen is het tarief afhankelijk van de soort afvalstof en de regio. Er is
geen actueel volledig overzicht beschikbaar over de tarieven van belasting
op verbranding in deze en andere Europese landen.
Vraag 447
In hoeverre zal verdere beprijzing van afvalverbranding in Nederland de
import van afval (dat anders gestort wordt) economisch onmogelijk
maken? Wat is de kans dat dit afval dan in andere Europese landen gestort
wordt en tot welke Europese CO2-uitstoot zal dit leiden? In hoeverre is
deze maatregel doelmatig om in Europa CO2-uitstoot te besparen als de
PBL-reflectie wordt bezien op de maatregel «Versnelde sluiting AVI’s»?
Antwoord op vraag 447
Het doel van beprijzing van verbranding is om een prikkel te creëren die
verbranding ontmoedigt ten faveure van recycling. Het kabinet hecht
daarbij aan gelijke behandeling van alle afval dat in Nederland verbrand
wordt, zodat er geen prikkel bestaat die het verbranden van Nederlands
afval economisch minder aantrekkelijk maakt dan buitenlands afval. Dat
daarmee ook de hoeveelheid buitenlands afval dat in Nederland wordt
verbrand zou afnemen, was een beoogd bijeffect. Het Ministerie van
Infrastructuur en Waterstaat beschikt niet over de benodigde bedrijfseconomische informatie om te kunnen bepalen of en wanneer afvalimport
voor een afvalbedrijf in Nederland economisch onmogelijk wordt. Er zijn,
los van de interne vaste en variabele kostenstructuur van een afvalverbrandingsinstallatie, meerdere factoren die van invloed zijn op deze
bedrijfseconomische afweging, zoals de hoogte van de energieprijzen, de
afvalwetgeving en afvalbeheerplannen in Nederland en in andere
lidstaten waarin de minimale verwerkingsstandaarden zijn opgenomen,
buitenlandse belastingen op het storten en verbranden van afval, en de
poorttarieven van andere Europese AVI’s. Sinds de geïmporteerd afval
fiscaal op een zelfde wijze wordt behandeld als Nederlands afval, is de
import weliswaar gedaald, maar stabiliseert deze nu rond de 1 megaton.
Daarmee blijkt dat het importeren nog steeds bedrijfseconomisch
aantrekkelijk is voor Nederlandse AVI’s. Nederland is verantwoordelijk
voor haar eigen afvalbeheer en gaat niet over het beleid en de praktijk ten
aanzien van storten, verbranden en recyclen van andere lidstaten. De
Europese Unie verplicht lidstaten storten terug te dringen en zoveel
mogelijk in te zetten op recycling. De aanname dat alles wat niet in
Nederland of elders verbrand wordt, altijd leidt tot stortemissies in het
buitenland, wordt niet gedeeld. Ook andere lidstaten hebben zich

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

174

gecommitteerd aan de transitie naar een circulaire economie en zijn
gebonden aan de afspraken daarover. De reflecties van het PBL gaan niet
in op doelmatigheid van de afvalstoffenbelasting maar betreffen de
doelmatigheid van het versneld uitkopen van afvalverbrandingscapaciteit.
Het PBL adviseerde om deze maatregel niet over te nemen omdat
compensatie voor sluiting van bedrijven niet binnen de scope van het
Klimaatfonds valt, dat gericht is op verduurzaming. Daarnaast zijn
weglekeffecten te verwachten, waardoor financiële compensatie niet
doelmatig is. Deze maatregel is dan ook niet overgenomen in de
voorjaarsbesluitvorming. In plaats daarvan wordt ingezet op aanscherping
van de CO2-heffing en het lonender maken van, bijvoorbeeld, het beter
uitsorteren van te verbranden afval en eventueel het aangaan van
maatwerkafspraken ten behoeve van verdere verduurzaming bij AVI’s. Op
termijn zal, mede op basis van deze maatregelen, nog steeds toegewerkt
worden naar geleidelijke afbouw van de Nederlandse afvalverbrandingscapaciteit.
Vraag 448
In hoeverre helpt, gelet op de volgens de Klimaat- en Energieverkenning
(KEV) van het PBL constatering dat afvalenergiecentrales nu circa 20% van
de warmte in stadsverwarming en industriële stoomnetten leveren, in
verschillende Regionale Energie Strategieën van provincies en gemeenten
de uitbreiding van de warmtelevering door afvalenergiecentrales is
opgenomen om van het aardgas af te komen bij woningen en in de
glastuinbouw, de verdere beprijzing van afvalverbranding bij de realisatie
van de Regionale Energie Strategieën, effectieve besteding van de
1,4 miljard euro aan de uitbreiding van warmtenetten en de realisatie van
betaalbare, duurzame energie voor burgers en glastuinbouw?
Antwoord op vraag 448
Het is voor het kabinet van belang dat Nederland niet afhankelijk wordt
van afvalverbranding voor de levering van warmte. Zolang er afvalverbranding is in Nederland is het goed om gebruik te maken van de
aftapwarmte die deze centrales produceren. Aftapwarmte uit AVI’s zal de
komende jaren nog een belangrijk aandeel hebben in de warmtevoorziening, die echter geleidelijk zal worden afgebouwd. Het kabinet werkt
aan het opschalen van CO2-vrije en hernieuwbare warmtebronnen die de
rol van aftapwarmte en warmte uit houtige biomassa overnemen, tot
uiteindelijk een volledig duurzame warmtebronnenmix is gerealiseerd.
Een AVI als warmtebron ligt in de aanloop naar een volledig circulaire en
klimaatneutrale economie steeds minder voor de hand, maar is in deze
transitiefase wel nog noodzakelijk.
Vraag 449
Gaat de extra investering in verduurzaming van kwetsbare wijken lopen
via de NIP lokale aanpak? Zo nee, wat wordt dan de governance?
Antwoord op vraag 449
Een groot deel van de extra investering zal via de Nationaal Isolatie
Programma (NIP) lokale aanpak kunnen worden ingezet voor isolatie- en
ventilatiemaatregelen. In de meest kwetsbare wijken en dorpen kunnen
gemeenten dan huishoudens extra subsidie en ondersteuning geven. Ook
is beoogd met deze middelen verdere ondersteuning te bieden bij de
overstap en de aansluiting op warmtenetten. De definitieve inzet en
verdeling van middelen voor kwetsbare wijken en dorpen wordt nog
nader uitgewerkt.
Vraag 450
Hoe zullen de kosten per gereden kilometer voor het gebruik van
elektrische en niet-elektrische personenauto’s zich ontwikkelen als gevolg

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

175

van de voorgestelde stimuleringsregeling voor elektrisch rijden en de
daaraan gekoppelde wijziging van de BPM?
Antwoord op vraag 450
De beleidsinzet is gericht op het versnellen van de ingroei van emissievrije personenauto. De voorgestelde subsidieregeling moet de aanschaf
van een elektrische auto aantrekkelijker maken. Hiertoe is gekeken naar
het effect van de maatregelen op de CO2-uitstoot en de budgettaire
effecten. Het is niet bekend wat het effect van de maatregelen is op de
kosten per gereden kilometer van respectievelijk emissievrije -en
niet-emissievrije personenauto’s. Wel kan worden gezegd dat de beide
maatregelen de vaste kosten veranderen maar geen invloed hebben op de
variabele kosten.
Vraag 451
Hoeveel wordt de voor huishoudens geldende tarieven op gasgebruik tot
een bepaald gebruik precies verlaagd ten opzichte van het nu, in 2023,
geldende tarieven?
Antwoord op vraag 451
Als onderdeel van een breder klimaatpakket is in de voorjaarsbesluitvorming afgesproken om de tarieven in de energiebelasting richting 2030
aan te passen, zodat taakstellend 1,2 Mton extra CO2-reductie wordt
gerealiseerd in 2030 ten opzichte van het basis pad uit het IBO Klimaat.
Voor huishoudens zal het energiebelastingtarief tot een bepaald aardgasverbruik worden verlaagd en daarboven worden verhoogd. Daarnaast
wordt de degressiviteit in de tarieven voor aardgas verder afgebouwd,
wordt een apart tarief voor waterstof geïntroduceerd en worden de
tarieven voor elektriciteit in de hogere verbruiksschijven verlaagd. Het
kabinet voert een impactanalyse uit om vast te stellen welke maatvoering
van de hiervoor genoemde maatregelen nodig is om de 1,2 Mton reductie
te realiseren. In augustus vindt de besluitvorming hierover plaats. Zonder
de uitkomsten van de impactanalyse en berekening van de tarieven zijn de
gestelde vragen nog niet te beantwoorden.
Vraag 452
Hoeveel gaat een gemiddelde huurder in een F- of G-woning er op voorof achteruit bij de nieuwe tarieven op gas?
Antwoord op vraag 452
Zie het antwoord op vraag 451.
Vraag 453
Hoeveel huishoudens gaan er naar verwachting bij de nieuwe tarieven op
gas op achteruit?
Antwoord op vraag 453
Zie het antwoord op vraag 451.
Vraag 454
Wat zal, naar verwachting, het gevolg zijn van de aanpassing van de
tarieven op gas op het aantal huishoudens in energiearmoede?
Antwoord 454
Zie het antwoord op vraag 451.
Vraag 455
Waarom is er gekozen voor het koppelen van het gemeente- en provinciefonds aan het nominale bruto binnenlands product (bbp), terwijl het
potentiële bbp een veel stabielere maatstaf is?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

176

Antwoord op vraag 455
De volumeontwikkeling van de fondsen wordt gebaseerd op een
historisch gemiddelde van de ontwikkeling van het bbp. Door te kiezen
voor gerealiseerde bbp cijfers worden de fondsen stabieler en schommelen minder. Het potentiële bbp wordt berekend door voor de determinanten daarvan, waaronder arbeidsaanbod, evenwichtswerkloosheid en
productiviteit, de structurele trends te bepalen. Filters spelen daarbij een
belangrijke rol. Het resultaat is daardoor afhankelijk van de periode
waarover de berekening plaatsvindt. Toevoegen of wijzigen van nieuwe
waarnemingen en realisaties hebben daardoor met terugwerkende kracht
gevolgen voor de potentiële productie in eerdere jaren. Het koppelen aan
het potentiële bbp kan hierdoor i leiden tot bijstellingen die voor
instabiliteit kunnen zorgen.
Vraag 456
Kan er nader uitgelegd worden op welke wijze het meerjarig historisch
gemiddelde van de bbp- ontwikkeling wordt bepaald waaraan het GF/PF
wordt gekoppeld, zoals welke jaren het betreft, op welk moment de
toevoeging voor jaar «t» wordt vastgesteld en in hoeverre daarop nog
correcties kunnen plaatsvinden?
Antwoord op vraag 456
De technische uitwerking wordt nader toegelicht bij een volgend
begrotingsmoment. Dan worden de exacte bedragen die volgen uit de
definitieve doorrekening van de systematiek opgenomen. De Kamer,
gemeenten en provincies worden vervolgens jaarlijks bij Voorjaarsnota en
daaropvolgend de meicirculaire geïnformeerd over de hoogte van de
indexatie, op basis van de gegevens in het CEP.
Vraag 457
Zijn er manieren waarop eventuele procycliciteit die het gevolg kan zijn
van de koppeling tussen de ontwikkeling van het bbp en het gemeente/
provinciefonds wordt gemitigeerd?
Antwoord op vraag 457
Procycliciteit wordt gemitigeerd doordat de bbp-indexatie voor de
volumeontwikkeling op basis van een historisch gemiddelde wordt
berekend.
Vraag 458
Waaruit bleek de genoemde instabiliteit van de huidige normeringssystematiek?
Antwoord op vraag 458
Bij de huidige normeringssystematiek (de zogenaamde «trap-op-trap-af»)
bewegen de inkomsten van gemeenten en provincies via het gemeenteen provinciefonds mee met de uitgaven van het Rijk. Instabiliteit volgt uit
schommelingen in de uitgaven van het Rijk. Daarnaast is er een beperkte
koppeling met de uitgavenontwikkeling bij gemeenten en provincies. Uit
de evaluatie van de normeringssystematiek uit 2020, uitgevoerd door het
Rijk, de VNG en het IPO, bleek dat vanuit bestuurlijk oogpunt de stabiliteit
van de accressystematiek als onvoldoende wordt ervaren.
Vraag 459
Hebben gemeenten en provincies aangedrongen op het afschaffen van de
huidige normeringssystematiek?
Antwoord op vraag 459
Zoals vermeld in de Startnota 2022 heeft dit kabinet besloten om een
nieuwe stabielere financieringssystematiek voor de periode na 2025 uit te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

177

werken. Uit de evaluatie van de normeringssystematiek uit 2020,
uitgevoerd door het Rijk, de VNG en het IPO, bleek dat vanuit bestuurlijk
oogpunt de stabiliteit van de accressystematiek als onvoldoende wordt
ervaren.
Vraag 460
Bleek uit de laatste evaluatie van de normeringssystematiek dat de
huidige systematiek (te) instabiel was?
Antwoord op vraag 460
De conclusie van de laatste evaluatie uit 2020, uitgevoerd door het Rijk, de
VNG en het IPO, is dat vanuit bestuurlijk oogpunt de stabiliteit van de
accressystematiek als onvoldoende wordt ervaren. Volgens de evaluatie is
dit de afgelopen jaren gebleken uit verschillende brieven van gemeenten
en provincies (in hun rol als toezichthouder), Kamervragen en moties. De
discussie ging hierbij vooral over de verticale stabiliteit van de systematiek: de veranderingen met betrekking tot hetzelfde begrotingsjaar
tussen de diverse ramingsmomenten.
Vraag 461
Waaruit blijkt de beperkte koppeling tussen de huidige normeringssystematiek en de uitgavenontwikkeling bij gemeenten en provincies? Wordt
hier gedoeld op bijvoorbeeld de ontwikkeling van de kosten van
Jeugdzorg?
Antwoord op vraag 461
Bij de normeringssystematiek «trap-op-trap-af» wordt het accres
gebaseerd op accres-relevante uitgaven van het Rijk. Indexatie van de
fondsen op basis van dit evenredigheidsprincipe kent daarmee geen of
zeer beperkte koppeling met de kostenontwikkeling van het gemeentelijk
en provinciaal takenpakket.
Vraag 462
Delen gemeenten en provincies de opvatting van het kabinet over
instabiliteit en beperkte koppeling aan de uitgavenontwikkeling van de
huidige normeringssystematiek?
Antwoord op vraag 462
Zie het antwoord op vraag 460.
Vraag 463
Zijn gemeenten en provincies akkoord met de nieuwe wijze van indexeren
van gemeente- en provinciefonds?
Antwoord op vraag 463
Zie het antwoord op vraag 65.
Vraag 464
Is over de nieuwe vorm van indexatie overeenstemming met gemeenten
en provincies?
Antwoord op vraag 464
Zie het antwoord op vraag 65.
Vraag 465
Moet de voorjaarsnota worden gezien als reactie op de motie Van
Weyenberg/Van Dijk? Zo ja, hoe is het uitvoeringsplan en tijdpad hier in
terug te lezen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

178

Antwoord op vraag 465
Ja, de voorjaarsnota beschrijft conform de motie van de leden Van
Weyenberg en Inge van Dijk (Kamerstuk 36 200, nr. 89) de hoofdlijnen van
de nieuwe financieringssystematiek aansluitend op de contourennota d.d.
11 juli 2022 (Kamerstuk 35 925 VII, nr. 170) en de Kamerbrief hierover d.d.
7 oktober 2022 (Kamerstuk 36 200 B, nr. 10). Dat wil zeggen dat er vanaf
2027 structureel 1,1 miljard beschikbaar komt. Dat daarnaast het
Gemeente- en Provinciefonds vanaf 2027 geïndexeerd worden op basis
van het bbp. Uw kamer wordt op een volgend begrotingsmoment nader
geïnformeerd over de definitieve doorrekening van de indexatiesystematiek.
Het kabinet is ervan overtuigd dat gemeenten en provincies hiermee een
stabiele, solide en duurzame financiële basis wordt geboden. In het
coalitieakkoord is opgenomen dat bij het uitwerken van een nieuwe
financieringssystematiek, de mogelijkheid voor een groter eigen belastinggebied wordt betrokken. Op gemeentelijk niveau wordt in samenspraak met de VNG bekeken welke mogelijkheden er zijn qua modernisering en uitbreiding van het belastinggebied, waarbij op basis van de
uitkomsten een eventueel wetgevingstraject in gang wordt gezet. Bij het
provinciaal belastinggebied wordt in 2030 een systeem van Betalen Naar
Gebruik (BNG) ingevoerd. De opcenten op de motorrijtuigenbelasting
(mrb) in huidige vorm (belasting op autobezit) komt dan te vervallen,
waardoor in 2030 de noodzaak voor een alternatief belastinggebied
(opcenten op betalen naar gebruik of een geheel nieuwe belastingmiddel)
ontstaat. Er wordt in samenspraak met het IPO bezien welk alternatief
belastinggebied wenselijk is ter vervanging van het huidige.
Vraag 466
Komt er nog apart een reactie op de motie van de leden Bromet en
Mohandis (Kamerstuk 36 200 VII, nr. 30) over wettelijke verankering van
de normeringssystematiek?
Antwoord op vraag 466
De wettelijke verankering van de nieuwe financieringssystematiek is
vormgegeven door het opnemen ervan in de betreffende Begrotingswetten.
Vraag 467
Welke uitgavenontwikkelingen van gemeenten en provincies moeten
worden bekostigd uit de volumecomponent?
Antwoord op vraag 467
De ontwikkeling van het bbp is een objectieve en onafhankelijke maatstaf
voor zowel volumecomponenten, die een kostenverhogende werking
hebben (zoals bevolkingsgroei), als voor de loon- en prijsontwikkeling. De
financiële ruimte van gemeenten en provincies voor genoemde uitgavenontwikkeling wordt middels deze koppeling vormgegeven. Hierbij dient
opgemerkt te worden dat de fondsen bestedingsvrij zijn.
Vraag 468
Wat gaat er nu concreet gebeuren op het punt van verruiming decentraal
belastinggebied?
Antwoord op vraag 468
Zie het antwoord op vraag 66.
Vraag 469
Wat wordt er bedoeld met «op gemeentelijk niveau wordt in samenspraak
met de VNG welke mogelijkheden er zijn»?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

179

Antwoord op vraag 469
De komende periode wordt op ambtelijk en bestuurlijk niveau het overleg
voortgezet over het voornemen van het kabinet om de mogelijkheid van
modernisering en uitbreiding van het eigen belastinggebied van
gemeenten te bezien, waarbij op basis van de uitkomsten een eventueel
wetgevingstraject in gang wordt gezet.
Vraag 470
Is er sinds het verschijnen van het coalitieakkoord overleg geweest met de
VNG over verruiming van het decentrale belastinggebied? Zo ja, wat is
daarvan de uitkomst en wat was de inzet van het kabinet?
Antwoord op vraag 470
De fondsbeheerders hebben regelmatig bestuurlijk overleg met de
koepels die de medeoverheden vertegenwoordigen (VNG, IPO) over de
financiële verhoudingen, waaronder ook de mogelijke uitbreiding van het
lokaal belastinggebied. In de voorjaarsnota is als uitkomst opgenomen dat
het kabinet in samenspraak met de VNG beziet welke mogelijkheden er
zijn qua modernisering en uitbreiding van het belastinggebied op
gemeentelijk niveau, waarbij op basis van de uitkomsten een eventueel
wetgevingstraject in gang wordt gezet. Bij het provinciaal belastinggebied
wordt met het IPO gekeken naar een alternatief voor de opcenten onder
de huidige mrb (opcenten op betalen naar gebruik of een geheel nieuwe
belastingmiddel).
Vraag 471
Klopt het dat de opbrengst van de aanpak fiscale constructies in 2024,
2025 en 2026 fors lager is dan in de Miljoenennota aangegeven? Klopt het
dat dit gat gedekt wordt door de inkomstenbelasting in box 1 voor
iedereen te verhogen? Wat is het effect hiervan op het netto inkomen van
iemand die het wettelijk minimumloon verdient?
Antwoord op vraag 471
In de Voorjaarsnota is een aantal maatregelen opgenomen in het kader
van de aanpak opmerkelijke belastingconstructies. Hiervoor is in de
Miljoenennota een taakstellende opdracht opgenomen, oplopend van
162 miljoen in 2024 tot 550 miljoen structureel. Met de genomen
maatregelen in de Voorjaarsnota is de taakstellende opdracht nog niet
volledig gevuld. Het kabinet ambieert de taakstellende opdracht bij
Miljoenennota 2024 verder te vullen, en zal daarbij naast de aanpak van
opmerkelijke belastingconstructies ook kijken naar negatief geëvalueerde
fiscale regelingen.
Zoals gezegd is het uitgangspunt van het kabinet om de taakstellende
opdracht te vullen met de aanpak van opmerkelijke belastingconstructies
en negatief geëvalueerde fiscale regelingen. Als de taakstelling niet
volledig ingevuld kan worden, wordt de resterende dekkingsopgave
ingevuld middels verhoging van het tarief in de eerste schijf van de
inkomstenbelasting. In de onwaarschijnlijke situatie dat de resterende
taakopdracht volledig gevuld zou worden met enkel de tariefsverhoging in
de eerste schijf, zijn de effecten zoals beschreven in onderstaande tabel.

Taakstelling tarief eerste schijf
Benodigde verhoging tarief

2024

2025

2026

Structureel

146 miljoen
0,03%

223 miljoen
0,05%

310 miljoen
0,07%

348 miljoen
0,08%

In de structurele situatie zou dit voor iemand met een inkomen rond het
minimumloon (25.000) een lastenverzwaring betekenen van ongeveer
20 euro per jaar.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

180

Vraag 472
Is het doel nog steeds om per 2027 550 miljoen euro op te halen met de
aanpak van fiscale constructies?
Antwoord op vraag 472
In de Miljoenennota 2023 heeft het kabinet aangekondigd 550 miljoen
structureel op te willen halen met de aanpak van opmerkelijke belastingconstructies en negatief geëvalueerde fiscale regelingen. Dat doel is
onveranderd.
Vraag 473
Hoeveel geld is gereserveerd voor koopkrachtpakket 2024?
Antwoord op vraag 473
Zie antwoord op vraag 90.
Vraag 474
Als de aanpak belastingconstructies en fiscale regelingen niet resulteert in
het invullen van de taakstelling, wordt de resterende dekkingsopgave
ingevuld middels verhoging van het tarief van de eerste schijf. Welke
eerste schijf betreft het? De eerste schijf van de inkomstenbelasting of de
eerste schijf van de vennootschapsbelasting?
Antwoord op vraag 474
Het betreft de eerste schijf van de inkomstenbelasting.
Vraag 475
Hoe komt de vervangende regeling voor het onbelast verstrekken van
OV-abonnementen door werkgevers er in de praktijk uit te zien en waarin
verschilt deze van de twee bestaande regelingen?
Antwoord op vraag 475
Belastingheffing over OV-abonnementen kan onder voorwaarden
achterwege blijven. Momenteel verschillen die voorwaarden tussen
vergoeden/verstrekken enerzijds en ter beschikking stellen anderzijds.
Vanwege het hybride werken is het reispatroon van werknemers minder
voorspelbaar geworden voor werkgevers. Dat leidt tot een zwaardere
administratieve last. In het Belastingplan 2024 zal voorgesteld worden om
deze administratieve last weg te nemen.
Vraag 476
Wat betekent «de mogelijkheden om deze regelingen te beëindigen of te
versoberen worden in kaart gebracht»? Waarom zou het niet mogelijk zijn
een regeling te beëindigen of versoberen als deze reeds negatief is
geëvalueerd?
Antwoord op vraag 476
Bijzondere regelingen in de motorrijtuigenbelasting (MRB) en de belasting
personenauto’s en motorrijwielen (BPM) waarvan de evaluatie heeft
uitgewezen dat deze ondoeltreffend of ondoelmatig zijn kunnen worden
versoberd of beëindigd. Het kabinet zal een kabinetsreactie sturen op de
beleidsevaluatie en aankondigen met welke voorstellen het zal komen om
dit ook daadwerkelijk te doen. De reden om in weerwil van de evaluatie in
sommige gevallen van versobering of beëindiging af te zien ligt primair in
de afweging die wordt gemaakt ten aanzien van de impact op de
gebruiker van de te versoberen of beëindigen regeling, alsmede op de
maatschappelijke effecten die daarvan het gevolg kunnen zijn. Ook de
focus op de komst van Betalen naar Gebruik speelt hierbij een rol. De
wens is om te voorkomen dat een te groot beroep wordt gedaan op het
aanpassingsvermogen, zeker indien het aanpassingen betreft waarvan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

181

reeds op voorhand duidelijk is dat ze slechts voor een beperkte periode
meerwaarde genereren.
Vraag 477
Heeft het kabinet in kaart gebracht wat de gevolgen zijn voor de bouw van
woningen van de aanpak vastgoedaandelentransacties met overgangsrecht? Zo ja, wat zijn hiervan de uitkomsten? Zo nee, waarom niet en zal
het kabinet dit alsnog doen?
Antwoord op vraag 477
De woningmarkt wordt beïnvloed door veel factoren en maatregelen,
waardoor het effect van één enkele maatregel op de woningmarkt moeilijk
is in te schatten. Hierdoor kan het resultaat van die schatting geen
realistisch beeld geven. Om toch een globaal beeld van de voorziene
gevolgen van de voorgestelde maatregel voor de vastgoedsector te
krijgen is het wetsvoorstel ter internetconsultatie aangeboden. Mede naar
aanleiding van de bevindingen uit die consultatie en uit vervolgoverleg
met de betrokken inbrengers zal het kabinet overgangsrecht opnemen in
het wetsvoorstel om reeds lopende bouwprojecten te eerbiedigen. Het
kabinet blijft in gesprek met de sector, mede over een effectieve en
werkbare vormgeving van dit overgangsrecht.
Vraag 478
Hoe zal de nieuwe verdeling van de bewijslastverdeling voor dividendstripping worden vormgegeven? Is in kaart gebracht of dit in overeenstemming is met Europees recht? Zo ja, wat waren de Europeesrechtelijke
risico’s die naar voren kwamen? Zo nee, waarom niet en zal het kabinet dit
alsnog in kaart brengen?
Antwoord op vraag 478
Op dit moment wordt een wetsvoorstel uitgewerkt met maatregelen met
als doel het versterken van de aanpak van dividendstripping. Bij de
vormgeving van het wetsvoorstel wordt, zoals gebruikelijk, ook rekening
gehouden met Europeesrechtelijke aspecten.
Vraag 479
Waar is het nieuwe percentage van 70% vrijstelling in de BOR op
gebaseerd? En waar is het huidige percentage van 83% op gebaseerd?
Antwoord op vraag 479
Een belangrijke uitkomst van de evaluatie van de BOR en DSR is dat de
BOR weliswaar doeltreffend is, maar niet doelmatig. In de kabinetsreactie
op de evaluatie is vermeld dat het kabinet belang hecht aan de BOR en de
knelpunten wil adresseren. Om de doelmatigheid van de BOR verbeteren,
heeft het kabinet ervoor gekozen het vrijstellingspercentage going
concern voor bedrijfsoverdrachten vanaf 1,5 miljoen euro te verlagen.
Dat betekent tevens dat de 100% vrijstelling voor een ondernemingsvermogen van 1,2 miljoen euro (stand 2023) zal gelden voor een ondernemingsvermogen van 1,5 miljoen euro (2025), waardoor kleinere bedrijfsoverdrachten tot een hogere waarde going concern worden vrijgesteld
van schenk- en erfbelasting.
Vraag 480
Klopt het dat het percentage van de vrijstelling in de BOR meermaals
verhoogd is? Wat waren destijds de redenen voor de verschillende
verhogingen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

182

Antwoord op vraag 480
Dat klopt. Vanaf 1997 was er een 25%-vrijstelling voor de landbouwsector.
In 2002 werd de vrijstelling verhoogd tot 30% en gold deze voor alle
sectoren. Het vrijgestelde percentage is in de jaren daarop stapsgewijs
verhoogd na signalen uit de praktijk en overleg met het georganiseerde
bedrijfsleven en belangorganisaties, waarbij het beleidsdoel onveranderd
is gebleven. Het kabinet stelde een verhoging van de vrijstelling tot 50%
voor per 2005 maar als gevolg van het aanvaarde amendement van het lid
Dezentjé Hamming-Bluemink heeft een ruimere verhoging plaatsgevonden tot 60% vanaf 2005 60% en vanaf 2007 75%.50 In het wetsvoorstel
herziening successiewet werd voorgesteld het vrijstellingspercentage te
verhogen tot 90% om een onbelemmerde voortzetting van economische
bedrijvigheid verder te stimuleren51, als gevolg van een aanvaard nader
gewijzigd amendement bedraagt de vrijstelling vanaf 2010 100% over
afgerond 1,2 miljoen euro en 83% over het meerdere.52
Vraag 481
Klopt het dat het percentage van 5% minimaal belang voor de BOR en
DSR alleen gebaseerd is op de algemene definitie van aanmerkelijk
belang, die ook voor box 2 in de inkomstenbelasting gebruikt wordt? Waar
is dit percentage op gebaseerd?
Antwoord op vraag 481
Het klopt dat de maatregel reguliere aandelen met een belang van
minimaal 5% is gebaseerd op de algemene definitie van een aanmerkelijk
belang. Bij de herziening van het aanmerkelijkbelangregime is toegelicht
dat bij een belang van minimaal 5% de aandeelhouder als een
«aandeelhouder-ondernemer» wordt aangemerkt waarbij het aanmerkelijk
belang als ondernemingsvermogen geldt en in box 2 wordt belast. Blijft
de aandeelhouder beneden deze grens dan heeft de wetgever geoordeeld
dat sprake is van een «aandeelhouder-belegger» en valt hij in box 3: er is
sprake van sparen en beleggen in plaats van ondernemen.53
Vraag 482
De regering is voornemens om de drempel earningsstrippingmaatregel
buiten toepassing te laten bij vastgoedlichamen met (aan derden)
verhuurd vastgoed. Hoe zal deze maatregel precies worden vormgegeven? Heeft de regering in kaart gebracht wat de gevolgen zijn voor de
bouw van woningen? Zo ja, wat zijn hiervan de uitkomsten? Zo nee,
waarom niet en zal de regering dit alsnog doen?
Antwoord op vraag 482
Het kabinet is voornemens om in het pakket Belastingplan 2025 met
ingang van 1 januari 2025 voor de toepassing van de earningsstrippingmaatregel ten aanzien van vastgoedlichamen met (aan derden) verhuurd
vastgoed de drempel buiten toepassing te laten. Het doel van de
maatregel is om tegen te gaan dat vastgoedinvesteringen en de bijbehorende financiering zodanig worden opgeknipt dat meermaals gebruik kan
worden gemaakt van de drempel voor de toepassing van de earningsstrippingmaatregel, waardoor de facto de rentaftrekbeperking werd
gemitigeerd. De vormgeving van de maatregel zal de komende tijd nader
50

«In het Belastingplan 2005 (Kamerstuk 29 767) is geregeld dat dit percentage wordt
opgehoogd naar 50. Dit amendement bewerkstelligt een ruimere ophoging, en wel zodanig
dat in 2005 en 2006 60 percent en vanaf 1 januari 2007 75 percent van de (goingconcernwaarde) van het vermogen van een onderneming buiten de heffing van het successieen schenkingsrecht blijft.» Toelichting amendement-Dezentjé Hamming, Kamerstuk 29 767,
nr. 44, p. 3.
51
Kamerstuk 31 930, nr. 3, p. 5.
52
Kamerstuk 31 930, nr. 79.
53
Kamerstuk 24 761 B, p. 6 en 7, punt 4 (Nader rapport).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

183

worden uitgewerkt. Bij deze uitwerking zullen verschillende aspecten
worden meegenomen, waaronder de gevolgen voor woningcorporaties.
Vraag 483
Heeft de regering overwogen om woningbouwcorporaties uit te sluiten
van de earningsstrippingmaatregel op basis van de uitzondering voor
publieke infrastructuurprojecten opgenomen in de ATAD-richtlijn? Zo nee,
waarom niet? Is de regering ermee bekend dat Ierland woningbouwcorporaties uitsluit van de earningsstrippingmaatregel? Kan de regering
aangeven of Ierland op dit punt een infractieprocedure tegen zich heeft
vanuit de Europese Commissie? Zo nee, kan de regering dan ook
overwegen om alsnog de uitzondering voor publieke infrastructuurprojecten opgenomen in de ATAD-richtlijn te implementeren en ook woningbouwcorporaties onder de reikwijdte van deze uitzondering te laten
vallen?
Antwoord op vraag 483
Dit kabinet is van mening dat een uitzondering voor woningcorporaties in
de earningsstrippingmaatregel niet mogelijk is, omdat ATAD1 niet in een
dergelijke uitzondering voorziet.54 Die richtlijn voorziet wel in de
mogelijkheid om langlopende openbare-infrastructuurprojecten uit te
zonderen van de earningsstrippingmaatregel, waarbij die uitzondering
geen aanleiding mag vormen tot het verlenen van verboden staatssteun.
Naar de mening van het kabinet kunnen de activiteiten van woningcorporaties echter niet als openbare-infrastructuurprojecten beschouwd
worden. Bij openbare-infrastructuurprojecten moet in het bijzonder
gedacht worden aan wegen, bruggen en tunnels. Volgens het kabinet
biedt de richtlijn geen ruimte om woningcorporaties onder de uitzondering van openbare-infrastructuurprojecten te brengen.
Vraag 484
Is er contact geweest met belanghebbenden zoals familiebedrijven, de
belastingadviessector en de wetenschap over de aanpak van de
knelpunten in de BOR? Zo ja, welke partijen zijn geconsulteerd en wat is
hieruit naar voren gekomen? Zo nee, waarom niet en is de regering dan
voornemens om alsnog deze partijen te consulteren?
Antwoord op vraag 484
Voor de evaluatie van de fiscale bedrijfsopvolgingsregelingen, met name
de BOR en DSR, heeft het CPB gesprekken gevoerd met de wetenschap,
belastingadviessector en belanghebbenden (familiebedrijven).55 In het
kader van het vervolgonderzoek naar de aanpak van de knelpunten in de
BOR en DSR heeft op ambtelijk niveau een bespreking plaatsgevonden
met VNO-NCW/MKB-Nederland, Familiebedrijven Nederland en LTO over
de in de kabinetsreactie concreet geformuleerde vragen voor het
vervolgonderzoek. Daarbij bleek dat het bedrijfsleven hecht aan de
bestaande regelingen en dat bedrijfsopvolging in fasen mogelijk moet
blijven. Een volgende bespreking met dezelfde organisaties wordt
gepland.
Vraag 485
Kan de raming van de opbrengsten van de «overige maatregelen
BOR/DSR» uitgesplitst worden naar maatregel, dus i t/m v? Met andere
woorden: wat is het budgettaire effect per specifieke maatregel?

54
55

Zie bijv. recent nog Kamerbrief 15 november 2022, Belastingdruk woningcorporaties.
Kamerstuk 35 925 IX, nr. 30 en bijlage. Notitie «Evaluatie fiscale regelingen gericht op
bedrijfsoverdracht» | CPB.nl. Zie bijlage B voor een overzicht van de gesprekken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

184

Antwoord op vraag 485
Dit is nu nog niet mogelijk. De budgettaire gevolgen per specifieke
maatregel hangen af van de exacte uitwerking. In de ramingstoelichting
bij het Belastingplan zal een nadere uiteenzetting gegeven worden van de
opbrengst overige maatregelen BOR/DSR naar maatregel (i t/m v).
Vraag 486
Wat houdt de verruiming van de herinvesteringsreserve inzake stoppersregelingen precies in?
Antwoord op vraag 486
Het kabinet heeft in de Voorjaarsnota 2023 aangegeven voornemens te
zijn om de toepassing van de herinvesteringsreserve bij een staking van
een gedeelte van een onderneming (gedeeltelijke staking) als gevolg van
overheidsingrijpen te verruimen. Hierdoor wordt het gebruik van de
herinvesteringsreserve in meer gevallen dan thans mogelijk voor onder
andere ten gevolge van overheidsingrijpen stoppende agrariërs.
Op basis van de regeling van de herinvesteringsreserve kan de
boekwinst56 die wordt behaald bij de vervreemding van een bedrijfsmiddel worden gereserveerd, indien en zolang het voornemen tot
herinvestering van die winst bestaat. Daarmee wordt voorkomen dat
direct wordt geheven over de behaalde boekwinst. De herinvesteringsreserve wordt vervolgens afgeboekt op de aanschaffings- of voortbrengingskosten van bedrijfsmiddelen die in het jaar van vervreemding of in
de daaropvolgende drie jaren worden aangeschaft of voortgebracht. Deze
afboeking zorgt ervoor dat de afschrijvingsgrondslag van die bedrijfsmiddelen lager wordt.
Voor ondernemers in de inkomstenbelasting geldt dat de herinvesteringsreserve per onderneming kan worden toegepast. De toepassing van de
herinvesteringsreserve is in de inkomstenbelasting gebonden aan de
objectieve onderneming van de belastingplichtige (ondernemer). Het is
niet mogelijk om de herinvesteringsreserve over de grens van de
onderneming toe te passen. Indien een ondernemer meerdere ondernemingen heeft, dan kan een herinvesteringsreserve die is gevormd in de
ene onderneming dus niet worden gebruikt voor een (her)investering in
een andere onderneming. Of sprake is van meerdere ondernemingen of
van één onderneming (met meerdere activiteiten) is overigens afhankelijk
van de feitelijke situatie.
Bij een staking van een gedeelte van een onderneming is het mogelijk om
de herinvesteringsreserve toe te passen in geval van (het voornemen tot)
herinvestering in (bedrijfsmiddelen in het overgebleven gedeelte van) die
onderneming.57 Bij een (voornemen tot) herinvestering in een andere
onderneming (waaruit de belastingplichtige als ondernemer winst geniet)
kan in die situatie de herinvesteringsreserve nu niet worden toegepast.
Ook doorschuiving via te conserveren inkomen naar een andere onderneming58 is in die situatie niet mogelijk, omdat die regeling alleen kan
worden toegepast als de gehele onderneming wordt gestaakt.
Voorgesteld wordt om toepassing van de herinvesteringsreserve voor
ondernemers in de inkomstenbelasting over de ondernemingsgrens

56

Opbrengst minus boekwaarde van het bedrijfsmiddel.
Zie ook Beleidsbesluit van de Staatssecretaris van Financiën van 13 juli 2022, nr. 2022–4487,
houdende het beleid over de herinvesteringsreserve voor de inkomstenbelasting en vennootschapsbelasting (Stcrt. 2022, nr. 19071), onderdeel 2.5.
58
Artikel 3.64 Wet IB 2001.
57

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

185

mogelijk te maken in geval van een staking van een gedeelte van een
onderneming als gevolg van overheidsingrijpen.
Vraag 487
Waarom wordt er, door de lagere zorgpremie, gekozen voor een compenserende lastenverzwaring in de eerste schijf en het AOF gekozen en niet
voor een lastenverzwaring op hogere inkomens of winst?
Antwoord op vraag 487
Wanneer de Zvw-uitgaven neerwaarts bijgesteld worden, dalen als gevolg
daarvan ook de zorgpremies. Deze lastenverlichting komt deels terecht bij
(vrijwel alle) burgers en deels bij werkgevers. In het inkomstenkader is
een compenserende lastenverzwaring nodig. Deze lastenverzwaring wordt
zoveel mogelijk gevonden bij dezelfde groep en daarom wordt gekozen
voor verhoging van het tarief in de eerste schijf van de IB en de
Aof-premie.
Vraag 488
Welke uitgaven worden gedekt door de compenserende lastenverzwaring
die nodig is na de dalende zorgpremie?
Antwoord op vraag 488
Zie het antwoord op vraag 221.
Vraag 489
Hoeveel daalt de zorgpremie op jaarbasis door de meevaller in de Zvw?
Antwoord op vraag 489
De nominale premie en de premie voor de inkomensafhankelijke bijdrage
worden jaarlijks in de begroting van VWS bekend gemaakt. Op dat
moment is ook meer bekend over de ontwikkeling van de uitgaven van de
Zorgverzekeringswet (Zvw), de positie van het zorgverzekeringsfonds en
de gevolgen daarvan voor de premie.
In tabel 15 op pagina 42 van de Voorjaarsnota wordt aangegeven dat de
uitgavenbesluitvorming ertoe leidt dat de benodigde zorgpremieopbrengsten iets minder hard stijgen dan eerder werd verwacht. Voor het
bepalen van de premie zal gekeken worden naar de totale ontwikkeling
van de zorguitgaven, waarin ook deze bijstellingen worden meegenomen.
In de Zvw wordt gewerkt met lastendekkende zorgpremies, wat betekent
dat lagere (of hogere) Zvw-uitgaven automatisch leiden tot lagere (of
hogere) benodigde zorgpremie opbrengsten. Hieronder vallen zowel de
nominale premie als de inkomensafhankelijke bijdrage. Bij de begroting
zal meer duidelijkheid worden gegeven over de ontwikkeling van de
zorgpremies.
Vraag 490
Hoeveel had de zorgpremie kunnen dalen door de meevaller in de Zvw?
Antwoord op vraag 490
De nominale premie en de premie voor de inkomensafhankelijke bijdrage
worden jaarlijks in de begroting van VWS bekend gemaakt. Op dat
moment is ook meer bekend over de ontwikkeling van de
Zvw-zorguitgaven, de positie van het zorgverzekeringsfonds en de
gevolgen daarvan voor de premie.
In tabel 15 op pagina 42 van de Voorjaarsnota wordt aangegeven dat de
uitgavenbesluitvorming ertoe leidt dat de benodigde zorgpremieopbrengsten iets minder hard stijgen dan eerder werd verwacht. Voor het
bepalen van de premie zal gekeken worden naar de totale ontwikkeling
van de zorguitgaven, waarin ook deze bijstellingen worden meegenomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

186

In de Zvw wordt gewerkt met lastendekkende zorgpremies, wat betekent
dat lagere (of hogere) Zvw-uitgaven automatisch leiden tot lagere (of
hogere) benodigde zorgpremie opbrengsten. Hieronder vallen zowel de
nominale premie als de inkomensafhankelijke bijdrage. Bij de begroting
zal meer duidelijkheid worden gegeven over de ontwikkeling van de
zorgpremies.
Vraag 491
Hoe komt het dat de definitieve raming voor de structurele opbrengst van
Pijler 2 zoveel lager uitvalt dan de oorspronkelijke raming?
Antwoord op vraag 491
Zie antwoord op vraag 38.
Vraag 492
Hoeveel stijgt het tarief in de eerste schijf en de premie voor de AOF
vanwege de dalende zorgpremie?
Antwoord op vraag 492
In de Voorjaarsnota is sprake van een neerwaartse bijstelling van de
Zvw-uitgaven, wat ertoe leidt dat de zorgpremies minder hard stijgen dan
eerder verwacht. In augustus worden de Zvw-uitgaven en daarmee de
zorgpremies geactualiseerd op basis van de laatste economische cijfers
en vindt de lastenbesluitvorming plaats. Op dat moment wordt ook de
definitieve parameteraanpassing binnen het tarief eerste schijf (TES) van
box 1 en de Aof-premie vastgesteld. In deze tussenstand wordt structureel
119 miljoen dekking gevonden via TES en 83 miljoen via Aof. Dit komt op
basis van de huidige cijfers overeen met een TES-stijging van iets minder
dan 0,03% en een AOF-stijging van ook circa 0,03%. De beleidsmatige
mutaties worden echter pas bij de Miljoenennota omgezet in nieuwe
tarieven, gebruikmakend van de dan meest actuele CPB-raming.
Vraag 493a
Kan het kabinet, gelet op het feit dat het kabinet aangeeft dat de
opbrengst van Pijler 2 534 miljoen euro minder is dan ingeboekt bij het
coalitieakkoord, aangeven hoe dekking zal worden gevonden voor deze
gemiste opbrengst?
Antwoord op vraag 493a
De raming van de opbrengst van Pijler II wordt hieronder weergegeven.
De structurele opbrengst valt 534 miljoen lager uit dan is opgenomen in
het coalitieakkoord. Het kabinet gaat deze dekkingsopgave invullen tijdens
de augustusbesluitvorming. De Tweede Kamer zal op Prinsjesdag
geïnformeerd worden over de uitkomst van deze invulling.
In miljoen

2024

2025

2026

2027

2028

Structureel

Wet minimumbelasting 2024
(Pijler II)

449

451

452

454

456

466

Vraag 493b
Kan het kabinet aangeven waarom de opbrengst niet eerder is bijgesteld
naar aanleiding van vragen van de Kamer over de opbrengst?
Antwoord op vraag 493b
Zie antwoord op vraag 38.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

187

Vraag 493c
Kan het kabinet bevestigen dat de nu begrootte 466 miljoen euro wel
realistisch is?
Antwoord op vraag 493c
Zie antwoord op vraag 38.
Vraag 493d
Kan het kabinet aangeven op basis waarvan de raming van 466 miljoen
euro is gemaakt?
Antwoord op vraag 493d
Zie antwoord op vraag 38.
Vraag 493e
Kan het kabinet aangeven hoe de kosten voor de Belastingdienst en het
bedrijfsleven zich verhouden tot de geraamde opbrengst van 466 miljoen
euro? Is het kabinet bekend met de Europese zaak VF v. Council
(T-143/23)? Hoe pakt het Nederlandse tonnageregime uit onder de Pijler
2-richtlijn? Is Nederland in overleg met de OESO en de Europese Unie
over de interpretatie en toepassing van de uitzondering voor de
scheepvaart?
Antwoord op vraag 493e
Er wordt gevraagd naar de relatie tussen het Nederlandse tonnageregime
en de Pillar-2 richtlijn, of Nederland in overleg is met de OESO en de EU
over de interpretatie en toepassing van de uitzonderingsregels voor de
scheepvaart, en hoe deze relatie zich verhoudt tot de zaak VF vs. Council
(T-143/23) die recent tegen de Europese Raad is ingesteld.
Als hoofdregel geldt dat voor het bepalen van het kwalificerende inkomen
van een groepsentiteit voor de minimumbelasting de nettowinst of
-verlies wordt uitgesloten ten aanzien van inkomen uit internationale
scheepvaart (inclusief inkomen uit gekwalificeerde nevenactiviteiten). De
reden voor deze uitzondering is dat inkomen uit internationale scheepvaart wordt belast volgens aparte regels die los staan van het reguliere
winstbelastingstelsel. De tonnageregeling (de forfaitaire vaststelling van
winst uit zeescheepvaart aan de hand van nettotonnage) kan ertoe leiden
dat de belasting op winst uit internationale scheepvaart minder volatiel is,
waardoor meer zekerheid ontstaat ten aanzien van de in deze industrie
noodzakelijke langetermijninvesteringen.
In Nederland wordt winst uit zeescheepvaart (indien aan de voorwaarden
wordt voldaan) belast volgens de tonnageregeling. In het wetsvoorstel
minimumbelasting wordt voor de definitie van internationale scheepvaart
echter aangesloten bij de definitie van «internationaal verkeer» uit het
OESO-Modelverdrag. Deze definitie is beperkter dan de definitie van winst
uit zeescheepvaart voor de toepassing van de Nederlandse inkomsten- en
vennootschapsbelasting. Door deze verschillen kan inkomen uit internationale scheepvaart wel worden meegenomen in de uitsluiting van het
kwalificerende inkomen, terwijl niet alle winst uit zeevaart kan worden
meegenomen in de uitsluiting van dit kwalificerende inkomen.
Het kabinet is inderdaad bekend met de zaak VF vs. Council (T-143/23).
Kort gezegd verzoekt belanghebbende in deze zaak om de Pillar-2 richtlijn
nietig te verklaren voor zover de richtlijn inkomen uit een scheepvaartactiviteit die valt onder een goedgekeurde tonnagebelastingregeling van een
EU-lidstaat uitsluit van de vrijstelling voor minimumbelasting, voor zover
deze niet kwalificeert als «inkomen uit internationale scheepvaart» of
«inkomen uit gekwalificeerde nevenactiviteiten in de internationale

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

188

scheepvaart», dan wel ruimere overgangsmaatregelen te treffen.
Nederland wacht, nu de zaak onder de rechter is, de uitkomst ervan af.
Nederland is tot slot periodiek in overleg binnen de OESO en de EU over
de gehele toepassing van de Pillar-2 richtlijn. De Europese Pillar-2 richtlijn
is echter gebaseerd op de modelregels die de OESO hiervoor heeft
opgesteld en wereldwijd gelden. De EU wil zoveel mogelijk bij deze
OESO-modelregels aansluiten om verschillen en andere uitkomsten in de
toepassing ervan door andere landen te beperken.
Vraag 494
Wat is het effect van het opnemen van een deel van het pensioen ineens
op de korte en middellange termijn op de gebudgetteerde inkomsten uit
hoofde van de inkomensafhankelijke bijdrage in de WMO?
Antwoord op vraag 494
Hoe beide maatregelen op elkaar inwerken is afhankelijk van de verdere
vormgeving van de inkomensafhankelijke eigen bijdrage Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo).
Vraag 495
Worden de koopkrachteffecten van het niet verlagen van de energiebelasting in beeld gebracht? Is het mogelijk om daarbij ook inzicht te geven
in de samengestelde effecten indien gemeentelijke maatregelen worden
meegewogen?
Antwoord op vraag 495
De koopkrachteffecten van het niet verlagen van de energiebelasting
worden niet separaat in beeld gebracht. Het niet verlagen van de
energiebelasting werkt door in de energieprijzen en daarmee in de inflatie.
Koopkrachteffecten zijn afhankelijk van de inflatie. Gemeentelijke
maatregelen om huishoudens te helpen energieverbruik terug te dringen
lopen niet mee in de koopkrachteffecten. Elke gemeente heeft namelijk
beleidsvrijheid en vult dit op een andere manier in.
Vraag 496
Wat zijn de risico’s voor de begroting bij een lagere aflossing van
uitstaande schulden dan momenteel geraamd?
Antwoord op vraag 496
Zie het antwoord op vraag 188.
Vraag 496
Wat zijn de risico’s voor de begroting bij een lagere aflossing van
uitstaande schulden dan momenteel geraamd?
Antwoord op vraag 496
Per 1 april 2023 bedroeg de resterende belastingschuld op grond van de
bijzondere regeling voor uitstel van betaling in verband met het coronavirus ca. 16,7 miljard euro. Het Ministerie van Financiën corrigeert de
verwachte ontvangsten in de Voorjaarsnota op EMU-basis voor betalingen
op deze schuld en houdt er hierbij rekening mee dat een deel van de
schuld niet afbetaald wordt, bijvoorbeeld als gevolg van faillissement. De
verwachte hoeveelheid «afstel» in de Voorjaarsnota is ingeschat op
ongeveer 2,5 miljard euro. Dit is echter met onzekerheid omgeven. Het
nog te ontvangen bedrag kan daarom nog lager of juist hoger uitvallen
dan momenteel geraamd. Dit verschil leidt tot een mutatie (verbetering of
verslechtering) van de EMU-schuld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

189

Vraag 497
Wat wordt bedoeld met een «per saldo neutraal effect van 8 miljard euro»
bij ProRail?
Antwoord op vraag 497
Bij de omvorming van ProRail van BV naar ZBO moet voor een aantal
belastingsoorten een fiscale eindafrekening plaatsvinden. Het Ministerie
van IenW zorgt ervoor dat ProRail over de middelen beschikt om deze
eindafrekening te kunnen doen. Met de Minister van Financiën is
overeengekomen dat dit budgettair neutraal in de Rijksbegroting wordt
opgenomen. De fiscale schuld en de hogere belastinginkomsten bij het
Ministerie van Financiën zijn gelijk aan elkaar – namelijk beide 8 miljard
euro. Per saldo is het effect neutraal en dus nul. Zo wordt geen van de
partijen slechter of beter van de fiscale gevolgen van de omvorming.
Vraag 498
Wat is het totale bedrag wat extra wordt uitgetrokken voor de Renovatie
Binnenhof?
Antwoord op vraag 498
Bij de voorjaarsbesluitvorming is middels een beroep op de disclaimer
veiligheid voor de extra veiligheidseisen voor de Technische Hoofd
Infrastructuur een bedrag van 66 miljoen euro (prijspeil 2022) aan het
programmabudget toegevoegd. Daarnaast zijn voor het doorvoeren van
aanvullende eisen op het gebied van veiligheid en duurzaamheid
structureel hogere advies- en ontwerpkosten nodig dan tot op heden was
voorzien. Dit leidt tot een bijstelling van het programmabudget met
18 miljoen euro. Op grond hiervan is vanaf 2027 structureel een bedrag
van 4,7 miljoen euro toegevoegd aan artikel 9, hoofdstuk 7 van de
begroting van Binnenlandse zaken.
Tot slot worden in 2023, net als in 2022, kosten gemaakt voor de inzet van
het programmabureau en het omgevingsmanagement. Dit is circa
3,5 miljoen euro. Ook zijn er beveiligings- en leegstandskosten van het
Binnenhofcomplex voor de periode tussen het vertrek van de gebruikers
en het contracteren van de aannemers voor de uitvoeringswerkzaamheden (circa 5,2 miljoen euro in 2023). Beide kosten zijn gegeven hun aard
niet activeerbaar bij het RVB en vormen geen onderdeel van het reguliere
investeringsbudget bij huisvestingsprojecten.
Vraag 499
Als economieën in het oosten van Europa groeien, kan dan verwacht
worden dat onze relatieve afdracht aan de Europese Unie daalt?
Antwoord op vraag 499
Het is niet zo dat de Nederlandse afdracht aan de Europese begroting
automatisch daalt als de economieën van andere lidstaten groeien. De
Nederlandse afdracht verandert wel als de Nederlandse economie in
relatieve termen groeit of krimpt ten opzichte van de gehele Europese
economie.
De EU-begroting wordt grotendeels gefinancierd door eigen middelen in
de vorm van afdrachten van lidstaten (op basis van bni (bruto nationaal
inkomen)), btw en een grondslag op basis van niet-gerecycled plasticafval) en de traditionele eigen middelen (invoerrechten). De relatieve
omvang van de Nederlandse economie in de EU is met name relevant
voor de omvang van de bni-afdracht.
De bni-afdracht is het sluitstuk van de financiering van de EU-begroting.
Het deel van de Europese uitgaven dat niet gefinancierd kan worden door

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

190

de overige inkomsten, invoerrechten, de btw-afdracht en de grondslag op
basis van niet-gerecycled plasticafval wordt gefinancierd door
bni-afdrachten van de lidstaten. De totale bni-afdracht van de lidstaten
wordt bepaald door de bovengenoemde inkomsten in mindering te
brengen op het totaal aan benodigde uitgaven voor de EU-begroting. Het
aandeel van een lidstaat in de bni-afdracht wordt bepaald op basis van het
eigen bni ten opzichte van het bni van de EU als geheel. Een uitgebreidere
toelichting op de systematiek van de EU-afdrachten staat onder artikel 3.1
van de begroting van Buitenlandse Zaken.
Vraag 500
Wat zit er in de reeks «intern problematiek» op de JenV-begroting en kunt
u daar een uitsplitsing van geven (Tabel 32)?
Antwoord op vraag 500
De interne problematiek betreft een saldo van mee- en tegenvallers. Dit is
nader uitgesplitst in de onderstaande tabel.
(in mln, + is saldobelastend)

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Type mutatie

Entry/Exit System op Amsterdam Airport Schiphol
Programma innovatieve grenzen
Kasvertraging Autoriteit Persoonsgegevens (AP)
Onderuitputting cybercrime
Beroep op de eindejaarmarge MH17
Staatscommissie Rechtstaat
Kasvertraging BES ondermijningsmiddelen OM-BES en
Parket procureur-generaal
Kasvertraging beheerskosten notarieel archief 2022
Kasvertraging Brede aanpak instrumenten bedrijfsbeëindigingen
Project digitalisering strafrechtketen
Implementatie nieuwe Wetboek van Strafvordering (WvS)
Individueel Keuzebudget cao Rechterlijke macht – Hoge
Raad
Individueel Keuzebudget cao Rechterlijke macht – OM
Terug naar de productie 2020 – NFI
EJM CAO rechterlijke macht
Programma EMMA / EJM 2022 IV
Cao rechterlijke macht EJM 2022
Middelen implementatie Wet Open Overheid
Verkeershandhavingsmiddelen
Vestigingsmanagers
Flexteam Raad voor de Kindbescherming (RvdK)
UHP/KOT kasschuif 2022 naar 2023
Management en ondersteuning bij Project-, Programma- en
Adviescentrum
Verduurzaming JenV – incidenteel
Verduurzaming JenV – structureel
Financiele middelen Open op Orde behouden voor 2023
Niet ontvangen facturen Bewaken en beveiligen KH
Parlementaire Enquête Covid-19 NCTV
Parlementaire Enquête Covid-19 DEV
Centraal Archief Bijzondere Rechtspleging (digitalisering
oorlogsarchieven)
Nieuwsapp – incidenteel
Rijkswet gegevensbescherming
Parlementaire Enquête Covid-19 Directie Eigenaarsadvisering
Eindejaarsclaim Transgenderwet en Wet fusies
Schikking Thuiskopie
Vertraging taakintensivering POK College Rechten van de
Mens
Cybersecurity
Vervanging veiligheidsvesten
ICT vernieuwing – Raad voor Rechtsbijstand
Vertraging programma stelselvernieuwing rechtsbijstand
WVGGZ – uitblijven ketenkoppelingen
Financiële afwikkeling openingsbalans Justid
Kustwacht – Basis op orde

14,5
2,1
0,1
1,3
8,9
0,4

Tegenvaller
Tegenvaller
Tegenvaller
Tegenvaller
Tegenvaller
Tegenvaller

2,2
0,4

Tegenvaller
Tegenvaller

1,5
7,0
0,7

Tegenvaller
Tegenvaller
Tegenvaller
0,7
4,8
3,7

4,2

4,3

4,6

4,6

0,3
0,7
1,8
8,0
1,6
1,5
8,5

0,3

0,3

0,3

0,3

0,3

2,5

2,5

Tegenvaller
Tegenvaller
Tegenvaller
Tegenvaller
Tegenvaller
Tegenvaller
Tegenvaller

0,7
0,2
0,2

0,7

0,7

0,7

0,7

0,7

Tegenvaller
Tegenvaller
Tegenvaller

2,9
0,3
10,0
4,9
1,3
2,4
1,5
2,8
5,0

0,1
3,0
8,0

Tegenvaller
Tegenvaller
Tegenvaller

0,2

21,4
13,0
3,8
1,6
0,9

Tegenvaller
Tegenvaller
Tegenvaller
Tegenvaller
Tegenvaller
Tegenvaller
Tegenvaller
Tegenvaller
Tegenvaller
Tegenvaller
Tegenvaller

18,4
1,6

46,2
3,3

44,8
4,9

31,5
6,6

31,5
8,3

3,8
1,1
0,9

3,8
0,7
0,9

3,8
0,1
0,9

3,8

3,8

0,9

0,9

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

Tegenvaller
Tegenvaller
Tegenvaller
Tegenvaller
Tegenvaller
Tegenvaller
Tegenvaller
Tegenvaller

191

(in mln, + is saldobelastend)

2023

Kustwacht – Tegenvaller 2023
EJM 2022 drugsdumpingen
EJM 2022 ondermijningslab
EJM 2022 briefingsruimte Strategisch Kennis Centrum
Interne verdeelsleutels
Outputfinanciering DJI
Financieringsresultaat Justis
Saldo hogere uitgaven bijstelling VOG NP/RP en hogere
ontvangsten tariefinkomsten
Boeteontvangsten Kanspelautoriteit
Totaal interne problematiek
Waarvan tegenvallers (uitgaven)
Waarvan meevallers (ontvangsten)

1,3
1,5
0,8
0,5
4,4
– 85,0
– 2,0
– 1,5
– 1,5
64,0
154,0
– 90,0

2024

6,5

2025

5,2

2026

5,2

2027

5,2

2028

Type mutatie
Tegenvaller
Tegenvaller
Tegenvaller
Tegenvaller
Tegenvaller
Meevaller
Meevaller

5,2

– 3,5
41,5
45,0
– 3,5

Meevaller
Meevaller
67,6
67,6

64,9
64,9

53,5
53,5

55,2
55,2

De dekking van de interne problematiek binnen de JenV-begroting bestaat
uit de inzet van de eindejaarsmarge (EJM) die is meegenomen uit 2022,
het inboeken van taakstellende onderuitputting en de inzet van middelen
op artikel nog onverdeeld.
Vraag 501
Waarom is er slechts tot en met 2026 extra budget voor Asiel
gereserveerd?
Antwoord op vraag 501
Zie het antwoord op vraag 183.
Vraag 502
Hoeveel wordt, gelet op het feit dat er wordt aangegeven dat er extra
wordt geïnvesteerd in verkeershandhavingsmiddelen, maar er geen getal
wordt genoemd in dat vakje, er extra geïnvesteerd?
Antwoord op vraag 502
Uit tabel 32 van de Voorjaarsnota volgt dat de investering in verkeershandhaving oploopt naar circa 11 miljoen structureel en de investering in
behoud trajectcontroles naar circa 5 miljoen structureel. De reeksen zijn
weergegeven in de onderstaande tabel.
(in mln, + is saldobelastend)

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Intensivering verkeershandhaving
Behoud trajectcontroles

0,0
1,6

0,0
5,6

9,6
7,6

13,2
3,1

10,9
2,1

10,9
4,8

Vraag 503
Hoe kan, indien het bedrag voor bewaken en beveiligen in 2023 14 miljoen
euro is, dit het jaar erna 102 miljoen euro zijn als het een structurele groei
hoort te zijn? Ook daalt het in 2026 weer, kan hier meer uitleg worden
gegeven?
Antwoord op vraag 503
De totaalreeks voor bewaken en beveiligen die staat vermeld in tabel 32
van de Voorjaarsnota bestaat uit drie subreeksen in lijn met de Kamerbrief
van de Minister van Justitie en Veiligheid over de vernieuwing van het
stelsel bewaken en beveiligen (Kamerstuk 29 911, nr. 395). Dit is weergegeven in onderstaande tabel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

192

(in mln, + is saldobelastend)

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Bewaken en Beveiligen: Incidentele
financieringsbehoefte
Bewaken en Beveiligen: Uitdagingen
toekomst
Bewaken en Beveiligen: Versterking

0

10

10

5

0

0

0
14

50
42

100
12

100
12

100
12

100
12

Totaal

14

102

122

117

112

112

Vraag 504
Hoeveel zou het verhogen van het uurtarief van de vergoedingen voor
sociaal advocaten naar 137 euro kosten?
Antwoord op vraag 504
Het huidige uurtarief voor vergoeding voor sociale advocaten is per
1 januari 2023 vastgesteld op 120,20 euro (exclusief btw). Het verhogen
van deze vergoeding naar 137 euro staat gelijk aan een kostenstijging van
circa 14%. In de Voorjaarsnota 2023 is voor het aantal verstrekte toevoegingen rechtsbijstand circa 487 miljoen euro gereserveerd. Op basis van
deze grondslag kost het verhogen van het uurtarief van de vergoedingen
voor sociaal advocaten naar 137 euro circa 68 miljoen euro.
Vraag 505
Kunt u een inschatting maken van de totale kosten, in brede zin, die een
advocatenkantoor maakt voor de gehele opleiding van advocaat-stagairs?
Antwoord op vraag 505
De Nederlandse Orde van Advocaten (NOvA) biedt de verplichte
tweejarige beroepsopleiding Advocaten aan. De kosten voor deze
beroepsopleiding zijn 12.995 euro (exclusief btw) per advocaat-stagiair.
Het uiteindelijke opleidings- en examengeld is afhankelijk van de te
volgen vakken en aantal toetsen en herkansingen. Een advocaat-stagiair
die aan de beroepsopleiding begint is verplicht een basistest af te leggen.
De kosten van de basistest zijn 143,05 euro. Naast de directe opleidingskosten voor de opleiding van een advocaat-stagiair zijn er aanvullende
kosten die gemaakt worden door het kantoor. Aangezien de invulling van
de opleiding en de intensiteit van de begeleiding per kantoor verschilt is
het niet mogelijk om hiervan een algemene schatting te geven. Daarnaast
zijn alle advocaten gehouden tot een financiële bijdrage aan de NOvA.
Voor advocaat-stagiairs is dit 339 euro. Ook is per 1 oktober 2022 de
patroonscursus voor elke patroon die een advocaat-stagiair gaat
begeleiden verplicht. De kosten van deze cursus verschillen per aanbieder.
Vraag 506
Hoeveel kost een indexatie van de lonen naar zeven % voor de beroepsgroep van sociaal advocaten?
Antwoord op vraag 506
In de Voorjaarsnota 2023 is voor het aantal verstrekte toevoegingen
rechtsbijstand circa 487 miljoen euro gereserveerd. Een extra beleidsmatige verhoging van 7% kost circa 34 miljoen euro.
Vraag 507
Wat houdt een loonprijsbijstelling in voor de lonen van onder andere
agenten, gevangenispersoneel en personeel van TBS-klinieken?
Antwoord op vraag 507
Zie antwoord op vraag 18.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

193

Vraag 508
Hoe is de reeks op asiel in tabel 32 tot stand gekomen op basis van de
medio Meerjaren Productie Prognose (MPP)-aftoppen die in bijlage 3 van
de Voorjaarsnota (bladzijde. 5) wordt weergegeven? Waarom komen de
cijfers niet overeen met elkaar?
Antwoord op vraag 508
Dat de reeks asiel in tabel 32 van de Voorjaarsnota afwijkt van de reeks in
de genoemde bijlage heeft twee oorzaken. Ten eerste is er sprake van
ontvangsten vanuit de IND van 14 miljoen euro in 2023 die zichtbaar zijn
in tabel 33 van de Voorjaarsnota. Ten tweede staat een beperkt deel van
de asielbudgetten gereserveerd op de Aanvullende Post. Dit is de
reservering voor de spreidingswet en het budget voor de versnelling bij
de IND in 2025. In onderstaande tabel zijn die bedragen weergegeven.
Deze informatie is terug te vinden in tabel 76 van de Voorjaarsnota.
(in mln, + is saldobelastend)

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Reservering spreidingswet
IND versnelling

235,0

26,0

216,0
101,6

26,0

216,0

26,0

Vraag 509
Hoe is er tot de bedragen van 43 miljoen euro aanvullende middelen voor
jeugdbescherming in 2023 en 50 miljoen euro aanvullende structurele
middelen voor jeugdbescherming vanaf 2024 gekomen? Waarom
specifiek deze getallen?
Antwoord op vraag 509
Het kabinet heeft in 2023 43 miljoen euro en vanaf 2024 structureel
50 miljoen euro beschikbaar gesteld voor jeugdbescherming. Het doel is
om de werkdruk voor de professionals bij de gecertificeerde instellingen
en de Raad voor de Kinderbescherming te verlagen zodat er meer tijd is
om kwetsbare kinderen en gezinnen beter te helpen. De precieze invulling
van het budget wordt nog verder uitgewerkt.
De bij Voorjaarsnota 2023 vrijgemaakte middelen voor jeugdbescherming
komen bovenop de incidentele middelen voor werkdrukverlaging en het
opzetten van een zij-instromersregeling die door de Minister van
Rechtsbescherming in najaar 2022 beschikbaar zijn gesteld (Kamerstukken
31 893 en 31 839, nr. 876).
Vraag 510
Zit binnen de 43 miljoen euro aanvullende middelen voor jeugdbescherming in 2023 en 50 miljoen euro aanvullende structurele middelen
voor jeugdbescherming vanaf 2024 ook al het eerder aangekondigde extra
geld om de werkdruk te verlagen en meer zijinstroom te werven?
Antwoord op vraag 510
Zie antwoord op vraag 509.
Vraag 511
Klopt het dat in de Voorjaarsnota 2023 wordt uitgegaan van de te
verwachten asielinstroom van 67.000 asielzoekers voor 2023? Zo ja,
waarom wordt niet uitgegaan van de meest waarschijnlijke asielinstroom
van ruim 70.000 asielzoekers voor 2023, zoals geschetst in de brief van de
Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid d.d. 28 april 2023 (Actuele
situatie asielketen)? Wat zijn te verwachten gevolgen van ontbrekende
financiering voor ruim 3.000 asielzoekers voor 2023? Welk bedrag is
hiermee gemoeid?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

194

Antwoord op vraag 511
Voor het jaar 2023 is in de Voorjaarsnota uitgegaan van een verwachte
asielinstroom van 66.910. Dit is het aantal dat volgt uit het medio scenario
van de Meerjaren Productie Prognose (MPP) voor dat jaar. Dit komt
doordat in de Voorjaarsnota het MPP medio scenario als uitgangspunt is
gekozen voor de ramingsbijstellingen. Indien de instroom gedurende 2023
3.000 hoger zou uitvallen dan geraamd zijn de indicatieve meerkosten
voor opvang circa 40 miljoen euro. Hierbij is uitgegaan van de gemiddelde COA kostprijs van 28.500 euro per persoon per jaar en van een half
jaar opvang (van 1 juli 2023 tot en met 31 december 2023).
Vraag 512
Kan er meer toelichting komen over de interne problematiek en hoe die
eigen begroting is ingepast, aangezien er nu geen enkele toelichting
staat?
Antwoord op vraag 512
Zie antwoord op vraag 500.
Vraag 513
Op welke manier wordt er gecontroleerd dat bij een lagere asielinstroom
dan verwacht het geld gereserveerd voor asiel niet overbodig wordt
uitgegeven?
Antwoord op vraag 513
De budgetten zijn in de Voorjaarsnota bijgesteld op basis van ramingen.
De realisatie kan afwijken omdat het prognoses zijn. De asielinstroom
wordt wekelijks gepubliceerd. Indien de asielinstroom lager blijkt te zijn
dan op dit moment geraamd worden de budgetten bijgesteld bij volgende
budgettaire besluitvormingsmomenten.
Vraag 514
Is de MPP mede verhoogd als gevolg van het Algemene Rekenkamerrapport «Focus op opvangcapaciteit voor asielzoekers»? Zo nee, waarom
is de MPP zo afwijkend? Zo ja, kan precies worden aangegeven hoe
structureel wordt geraamd in plaats van incidenteel?
Antwoord op vraag 514
Nee, het rapport van de Algemene Rekenkamer heeft geen invloed op de
MPP. Bij de MPP wordt twee keer per jaar een integrale analyse gemaakt
van de huidige en de verwachte ontwikkelingen rondom een groot aantal
factoren die de komende jaren de instroom van asielzoekers kunnen
bepalen. De verwachte toename van de instroom in de laatste MPP is
onder andere toe te schrijven aan de onrust in Iran, de verkiezingen in
Turkije en de aanhoudende onrust op het Europese continent (zie ook
Kamerstuk 19 637, nr. 3100).
Vraag 515
Hoe staat de MPP in de Voorjaarsnota in verhouding tot het bericht van
het COA dat de asielopvang maar licht stijgt in 2023? Waar zit het verschil
in de raming van het MPP en die van het COA die is gebaseerd op de
laatste asielprognoses van het Ministerie van Justitie en Veiligheid?
Antwoord op vraag 515
Zie het antwoord op vraag 283.
Vraag 516
Wordt er bezuinigd op Ontwikkelingssamenwerking? Zo ja, hoeveel en in
welke jaren?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

195

Antwoord op vraag 516
Conform de richtlijnen van de OESO wordende kosten voor de eerstejaarsopvang van asielzoekers uit ontwikkelingslanden aan ODA toegerekend. De totale omvang van het budget voor ontwikkelingssamenwerking (het ODA-budget) blijft dan ook gelijk.
Vraag 517
Welk bedrag aan ODA-middelen wil het kabinet besteden aan asielopvang? Hoeveel meer is dit dan tot nu toe de bedoeling was?
Antwoord op vraag 517
In onderstaande tabel is de asieltoerekening aan ODA en de mutatie in de
asieltoerekening uit de Voorjaarsnota (VJN) weergegeven. Tevens is in de
tabel opgenomen welk percentage dit van het totale ODA-budget is.
x miljoen

2023

2024

2025

2026

A. Totaal ODA-budget
B. Waarvan eerstejaarsopvang
asielzoekers (stand VJN)
C. Mutatie VJN t.o.v. MN 2023
D. ODA-toerekening asiel als
percentage van totaal ODA-budget
(B/A)
E. Mutatie VJN als percentage totaal
ODA-budget (C/A)

6.434

6.513

7.084

7.394

1.186
559

1.338
707

1.734
1.103

1.740
1.103

18%

21%

25%

24%

9%

11%

16%

15%

Vraag 518
Klopt het dat er extra geld wordt uitgegeven aan asiel, namelijk 1,1 miljard
euro in 2023 en 1,5 miljard euro in de jaren daarna? Klopt het dat deze
extra uitgaven uit ODA-gelden worden betaald, namelijk 0,6 miljard euro
in 2023 oplopend tot 1,1 miljard euro in 2025? Hoe verhoudt dit zich tot de
9 miljard euro extra voor asiel die elders wordt genoemd?
Antwoord op vraag 518
Zie het antwoord op vraag 283.
Vraag 519
Hoeveel geld wordt er bespaard met het beperken van het verlagen van
de griffierechten?
Antwoord op vraag 519
Met het beperken van het verlagen van de griffierechten wordt een
besparing van structureel 25 miljoen euro gerealiseerd. De meerjarige
bijstelling en de verdeling over de uitgaven en niet-belastingontvangsten
is weergegeven in de onderstaande tabel.
(in mln, + is saldobelastend)

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Bijstelling verlaging griffierechten uitgaven
Bijstelling verlaging griffierechten niet-belastingontvangsten

– 3,8
– 11,4

– 9,7
– 15,3

– 9,7
– 15,3

– 9,7
– 15,3

– 9,7
– 15,3

Totaal

– 15,2

– 25,0

– 25,0

– 25,0

– 25,0

Vraag 520
Is het verstandig om de 14 miljoen euro aan reserveringen voor de schade
uit de Wet tegemoetkoming schade bij rampen (Wts) te laten vrijvallen nu
er nog steeds rechtszaken lopen en er politiek debat is over de overstromingen in Limburg?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

196

Antwoord op vraag 520
De Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) is bezig met de
afronding van de afhandeling van schademeldingen in het kader van de
wateroverlast. Op basis van alle beschikbare informatie is de verwachting
dat er met het vrijvallen van de 14 miljoen euro nog steeds voldoende
budget beschikbaar is. Ten opzichte van eerdere ramingen zijn er namelijk
minder aanvragen voor een tegemoetkoming ontvangen.
Vraag 521
Voor hoelang blijft gemeentelijke opvang Oekraïners nog een post op de
begroting? Op welk moment gaat het kabinet naar meer permanentere
accommodatie kijken als de oorlog in Oekraïne voortduurt?
Antwoord op vraag 521
Sinds 4 maart 2022 (Kamerstukken 32 317 en 36 045, nr. 750) is de EU
richtlijn tijdelijke bescherming (RTB) van kracht waardoor ontheemden uit
Oekraïne recht hebben op tijdelijke bescherming binnen de EU. De RTB
geldt op dit moment tot 4 maart 2024 en kan nog verlengd worden tot
maart 2025. Aangezien het onzeker is hoe lang het conflict voortduurt en
opvang nodig is, wordt er onder leiding van het Ministerie van Justitie en
Veiligheid een nadere verkenning uitgevoerd naar beleidsopties en een
strategie voor de opgave rond het verblijfsrecht van deze ontheemden en
de terugkeer naar Oekraïne.
Naast budget voor gemeentelijke opvang, is er in augustus 2022 via een
incidentele suppletoire begroting en in de Voorjaarsnota 2023 budget
beschikbaar gesteld aan het Ministerie van Binnenlandse Zaken voor de
versnelling van de huisvesting. Via een stimuleringsregeling wordt
ingezet op de bouw van flex- en transformatiewoningen, die ook te
gebruiken zijn voor de opvang van Oekraïense ontheemden.
Vraag 522
Waarom is de intensivering op het budget van de NCDR van 1 miljoen
euro beperkt tot 2023 en 2024? Is het budget van de NCDR van 3,5 miljoen
euro structureel, dus ook na 2024?
Antwoord op vraag 522
De Nationaal Coördinator tegen Discriminatie en Racisme (NCDR) is
ingesteld voor drie jaar (Kamerstuk 30 950, nr. 276), van 15 oktober 2021
tot 15 oktober 2024. Ingevolge artikel 5 van het Instellingsbesluit van de
NCDR wordt voor het einde van deze periode door het kabinet een besluit
genomen over verlenging van de instelling van de Nationaal Coördinator.
Voor afloop van de huidige termijn van drie jaar van de NCDR zal het
kabinet een besluit nemen over de verlenging van de instelling van de
NCDR en de structurele financiering. Het kabinet zal dit doen op basis van
een evaluatie, waarbij het vraagstuk van structurele financiering zal
worden meegenomen.
Vraag 523
Wat is de oorzaak van de meevaller op de huurtoeslag en in hoeverre is
het aannemelijk dat deze meerjarig is (p.79)?
Antwoord op vraag 523
Zie antwoord vraag 15 voor de oorzaak van de meevaller.
De doorwerking van de parameters (inkomensontwikkeling, huurontwikkeling en volume) uit de raming van de huurtoeslag hebben meerjarig
effect op de huurtoeslaguitgaven. Zo drukt het lagere volume van
instroom van in de huurtoeslag meerjarig de huurtoeslaguitgaven. Ook
heeft de lagere huurontwikkeling een structureel effect op de huren en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

197

daarmee de huurtoeslaguitgaven. De inkomensontwikkelingen hebben
ook een meerjarig effect.
De huurtoeslagraming is echter wel gebaseerd op door het Centraal
Planbureau (CPB) geraamde parameters waardoor de effecten voor
komende jaren onzeker zijn. Grote onzekerheden zijn de werkloosheid en
de ontwikkeling van de lonen boven het minimum. Daarvan maakt het
CPB jaarlijks een schatting, de daadwerkelijke ontwikkelingen kunnen
hiervan afwijken.
Vraag 524
Welk deel van de intensiveringen van vier miljoen euro op
anti-discriminatie is bedoeld voor Caribisch Nederland en welk deel voor
de antidiscriminatievoorzieningen (ADV’s)? Is dit bedoeld voor de ADV’s in
Nederland of in het Caribisch gebied? Welk deel is bedoeld voor de
kabinetsreactie op het slavernijverleden?
Antwoord op vraag 524
De intensivering van 4 miljoen houdt verband met de kabinetsreactie op
het slavernijverleden, maar wordt niet betaald uit de middelen genoemd
in de tabel bij vraag 7. De middelen voor de intensivering van 4 miljoen
worden gevonden in de BZK begroting. Van dit bedrag is 0,5 miljoen
gereserveerd voor het instellen van gelijkebehandelingsinstanties in
Caribisch Nederland. Van deze 0,5 miljoen gaat 60% naar het inrichten van
juridische loketten voor advies en bijstand aan melders van discriminatie
en 40% naar het uitbreiden van de taken van het College voor de Rechten
van de Mens in Caribisch Nederland. Hierdoor kunnen ook inwoners van
Caribisch Nederland via het College voor de Rechten van de Mens om een
oordeel verzoeken over individuele discriminatieklachten en de
versterking van die organisaties.
Daarnaast is een groot deel van het bedrag bedoeld voor het versterken
van antidiscriminatievoorzieningen (ADV’s). Alle ADV’s zijn gevestigd in
Europees Nederland.
Het resterende bedrag is voor het aantrekken van extra capaciteit voor de
intensiveringen die volgen op de excuses voor het slavernijverleden en
het nationale programma tegen discriminatie en racisme.
Vraag 525
Kan uitgebreider worden toegelicht hoeveel geld er precies voor welk doel
extra beschikbaar wordt gesteld voor de invoering van de Omgevingswet
en hoeveel geld hiervoor precies waardoor wordt gedekt?
Antwoord op vraag 525
Er is totaal 19,6 miljoen extra beschikbaar gesteld voor Omgevingswet uit
de eindejaarsmarge van de begroting van BZK. Dit hangt samen met het
verplaatsen van de datum van inwerkingtreding naar 1 januari 2024. Het
interbestuurlijke programma Aan de Slag loopt tot 1,5 jaar na inwerkingtreding door. Deze extra middelen worden vooral ingezet voor het
meerjarig en aanvullend financieren van overkoepelende implementatieen dienstverleningsactiviteiten zoals bijvoorbeeld de serviceketen, het
calamiteitenmanagement, communicatie en invoeringsondersteuning tot
5 jaar na inwerkingtreding, mede op verzoek van de Eerste Kamer
(Handelingen I 2022/23, nr. 21, item 9).
Daarnaast is 15 miljoen van de al beschikbare middelen Omgevingswet
doorgeschoven van 2023 naar 2024. Door de bestuurlijk ingestelde
stabilisatieperiode zullen werkzaamheden gericht op het DSO-Landelijke
Voorzieningen (DSO-LV) doorschuiven naar volgend jaar.
Tot slot is de structurele bijdrage van BZK aan het Service Team Rijk (STR)
toegevoegd aan de begroting, namelijk 1 miljoen in 2024 en 0,8 miljoen in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

198

2025 en verder. De dekking komt uit de loon- en prijsbijstelling van de
begroting van BZK.
Vraag 526
Klopt het dat de Huurcommissie middels deze Voorjaarsnota 4,1 miljoen
euro (2023) en 1,1 miljoen euro (2024) extra krijgt of was dit geld eerder al
toegezegd of wordt er op een ander moment minder geld aan de
Huurcommissie beschikbaar gesteld?
Antwoord op vraag 526
In deze Voorjaarsnota zijn extra middelen aan de huurcommissie
4,1 miljoen (2023) en 1,1 miljoen (2024) beschikbaar gesteld omdat uit de
meerjarenraming van de huurcommissie was gebleken dat de huurcommissie meer middelen nodig heeft ter uitvoering van haar wettelijke taken.
Uit deze raming bleek ook dat de huurcommissie door een effectievere
werkwijze vanaf 2027 minder budget nodig heeft. Om deze reden is het
budget voor de jaren 2027 en 2028 met circa 0,3 miljoen naar beneden
bijgesteld.
Vraag 527
Wat zijn de gevolgen van de vermindering van beschikbare middelen voor
de fysieke herplaatsingsgarantie van de flexwoningen?
Antwoord op vraag 527
Om de realisatie van flexwoningen te ondersteunen en versnellen worden
diverse instrumenten ingezet (Kamerstuk 32 847, nr. 1037). De fysieke
herplaatsingsgarantie is een van die instrumenten. De garantie beoogt
ervoor te zorgen dat investeerders in de herroepelijke fase van de
vergunningverlening flexwoningen kunnen bestellen en bouwen. Mocht
er bijvoorbeeld in beroep onverhoopt een uitspraak komen die leidt tot
het moeten weghalen van de woningen, of als bijvoorbeeld woningen
gereed zijn maar om andere redenen tijdelijk nog niet naar een locatie
kunnen, dan kunnen deze (tijdelijk) naar een klaarstaande kavel. Anderzijds is de fysieke herplaatsingsgarantie onderdeel van de gezamenlijke
herplaatsingsladder. Als voor een tweede of soms derde plaatsing geen
goede reguliere opvolglocatie beschikbaar is, dan is het mogelijk om de
woningen op zo’n klaarstaande kavel te plaatsen. Voor het ondersteunen
van deze doelen is oorspronkelijk 96 miljoen beschikbaar gesteld.
De fysieke herplaatsingsgarantie-locaties zijn nog niet gereed terwijl
momenteel wel flexwoningen gereed komen. Er zijn distributielocaties
benodigd waar de geleverde flexwoningen tijdelijk geplaatst kunnen
worden indien er geen match is tussen de geleverde flexwoningen en de
locaties waar deze definitief geplaatst moeten worden. Aansluitend bij het
beoogde doel van de fysieke herplaatsingsgarantie is ervoor gekozen de
kosten van de distributielocaties (ruim 8 miljoen) te dekken uit de
beschikbare middelen voor de fysieke herplaatsingsgarantie. Daarmee
blijft 88 miljoen beschikbaar voor locaties onder de fysieke herplaatsingsgarantie. Door de verlaging van het budget kunnen distributielocaties
worden gerealiseerd maar kunnen minder locaties onder de garantie
worden gerealiseerd.
Overigens worden momenteel al met een aantal gemeenten afspraken
gemaakt over de ontwikkeling van locaties onder de garantie en zijn
afgelopen maanden met Apeldoorn, Doetinchem, Goes en Almere
afspraken gemaakt om voor de zomer haalbaarheidsstudies uit te hebben
gevoerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

199

Vraag 528
Kan helder worden aangegeven of er minder budget beschikbaar wordt
gesteld voor de huurtoeslag en hoeveel dit per saldo precies is voor 2023
en de jaren daarna?
Antwoord op vraag 528
In het voorjaar is de raming huurtoeslag geactualiseerd. Dit heeft geleid
tot nieuwe begrotingsstanden voor 2023 en de komende jaren. In de jaren
2023 en 2024 is de verwachting dat er minder aan huurtoeslag wordt
uitgegeven dan eerder verwacht (Begroting 2023), respectievelijk
219,7 miljoen en 100 miljoen in de jaren 2025 tot en met 2028 is de
verwachting dat er meer huurtoeslag wordt uitgegeven dan eerder
verwacht, respectievelijk 56,9 miljoen, 131,5 miljoen, 175 miljoen, 217,3
Deze hogere bedragen zijn gedekt vanuit reeds gereserveerd budget op de
AP.
Verschil huurtoeslagbudget raming 2024 t.o.v. raming 2023 (in miljoen euro’s)
2023

2024

2025

2026

2027

2028

– 219,7

– 100,0

56,9

131,5

175,0

217,3

Vraag 529
Door middel van welke waarborgen zorgt het kabinet er voor dat de
middelen voor de startbouwimpuls vooral ten goede komen aan de bouw
van betaalbare woningen?
Antwoord op vraag 529
Momenteel wordt de Regeling voor de Startbouwimpuls nader uitgewerkt. Een van de onderdelen die wordt uitgewerkt zijn de selectiecriteria.
Met deze selectiecriteria wordt gestuurd op de juiste projecten, waaronder
het aandeel betaalbare woningen.
Vraag 530
Op welke wijze wordt voorkomen dat middelen vloeien naar projecten
met vooral dure woningen?
Antwoord op vraag 530
Zie antwoord op vraag 529.
Vraag 531
Hoe wordt voorkomen dat de ge-eiste optimalisatie van projecten niet ten
koste gaat van betaalbare woningen?
Antwoord op vraag 531
Het is belangrijk om ook in 2024 een continue bouwstroom te hebben, die
bijdraagt aan het oplossen van het woningtekort. De Startbouwimpuls is
bedoeld om projecten te ondersteunen die door financiële tegenwind niet
meer in 2024 kunnen starten met bouwen.
De Rijksbijdrage wordt verleend onder bepaalde voorwaarden, die
momenteel nader worden uitgewerkt. Naast een bijdrage van het Rijk,
dienen alle betrokken partijen zich maximaal in te zetten om de financiële
tegenwind op te vangen. Een, nog nader te bepalen, minimale ondergrens
voor betaalbare woningen, zorgt ervoor dat het woningbouwprogramma
op projectniveau past bij de afspraken uit de Woondeals. In die afspraken
is samen met de regio bepaald hoeveel en van welk soort betaalbare
woningen er in een specifieke regio moeten komen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

200

Vraag 532
Hoe wordt bepaald of economisch verslechterde omstandigheden de
oorzaak zijn van het niet starten van een project of is dit geen vereiste?
Antwoord op vraag 532
De start-bouwimpuls is bedoeld voor projecten die planologisch ver
genoeg zijn om in 2024 te starten, maar door veranderde economische
omstandigheden de business case niet meer kunnen rond rekenen. In de
beoordeling zijn de hardheid van plannen en het aandeel betaalbare
woningen belangrijke aspecten. Ook moet worden aangetoond dat
betrokken partijen zelf al zoveel mogelijk optimalisaties hebben gedaan,
bijvoorbeeld in het woningbouwprogramma of verlaging van de
grondprijzen. Kort na het zomerreces zal de kamer hierover nader worden
geïnformeerd.
Vraag 533
Hoe ziet u de uitvoering van deze regeling door gemeenten voor zich,
dienen zij hierin ook een bijdrage te leveren?
Antwoord op vraag 533
Het is belangrijk om ook in 2024 een continue bouwstroom te hebben, die
bijdraagt aan het oplossen van het woningtekort. De Startbouwimpuls is
bedoeld om projecten te ondersteunen die door financiële tegenwind niet
meer in 2024 kunnen starten met bouwen.
De Rijksbijdrage wordt verleend onder bepaalde voorwaarden, die
momenteel nader worden uitgewerkt. Het Rijk organiseert nog voor de
zomer bijeenkomsten per landsdeel waarin de werking van het instrument
zal worden toegelicht en een inventarisatie van projecten kan plaatsvinden. Gemeenten kunnen vervolgens een aanvraag indienen bij het Rijk.
Hierbij moet worden aangetoond dat betrokken partijen zelf al zoveel
mogelijk optimalisaties hebben gedaan, bijvoorbeeld in het woningbouwprogramma of verlaging van de grondprijzen.
Vraag 534
Wat zijn de gevolgen voor de woningbouwimpuls (WBI) van deze
kasschuif?
Antwoord op vraag 534
De middelen voor de Startbouwimpuls (250 miljoen) worden bekostigd
van de middelen die staan gereserveerd voor de Woningbouwimpuls
(Wbi) op de Aanvullende Post (AP) van de begroting van het Ministerie
van Financiën. In het Besluit en de Regeling Woningbouwimpuls is
daarover opgenomen dat een deel van de middelen, indien de omstandigheden daarom vragen, onder specifiekere of meer generieke voorwaarden
ten goede te laten komen van woningbouwprojecten gericht op
betaalbare woningen. Daarnaast is het kabinet voornemens dit najaar een
6e, en laatste, tranche van de woningbouwimpuls open te zetten.
Vraag 535
Wat zijn gevolgen voor de projecten die potentieel in aanmerking zouden
komen voor WBI-middelen? Welke maatregelen neemt het kabinet om
ervoor te zorgen dat ook deze woningbouwprojecten door kunnen gaan?
Antwoord op vraag 535
De projecten die in aanmerking komen voor een bijdrage uit de Startbouwimpuls, komen vaak ook in aanmerking voor de Woningbouwimpuls.
Met de Startbouwimpuls wordt onder specifieke(re) voorwaarden een
bijdrage worden verleend aan projecten die door financiële tegenwind
niet meer van de grond komen. Dit zorgt ervoor dat de Regeling Woning-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

201

bouwimpuls zich kan blijven inzetten voor woningbouwprojecten met een
financieel tekort dat ontstaat doordat de publieke opbrengsten de publieke
investeringen niet (meer) dekken.
Vraag 536
Komt er één specifieke uitkering voor alle middelen in het kader van het
Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid (NPLV)?
Antwoord op vraag 536
De implementatie van een integrale gebiedsgerichte inzet op basis van de
gebiedsplannen die voor de 20 stedelijke focusgebieden worden
opgesteld vraagt om een gezamenlijke interdepartementale inzet. Hierbij
gaat het erom op welke wijze de aanvragen voor financiële ondersteuning
voor gemeenten kunnen worden gestroomlijnd en onnodige administratieve lasten worden voorkomen. Momenteel verkennen de Ministeries van
SZW, OCW en BZK de mogelijkheden om een aantal departementale
regelingen tot één gezamenlijke SPUK samen te voegen. Het streven is
dat dit traject vóór de zomer is afgerond. Uw Kamer wordt hierover
binnenkort geïnformeerd. Eén specifieke uitkering voor de inzet van alle
rijksmiddelen, die worden genoemd in het Nationaal Programma
Leefbaarheid en Veiligheid en die relevant zijn voor de inzet in de 20
stedelijke focusgebieden, is deze kabinetsperiode niet haalbaar.
Vraag 537
Hoe verhoudt het toezicht door het programmabureau NPLV zich tot
andere vormen van (interbestuurlijk) toezicht?
Antwoord op vraag 537
Het Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid is een manier om
wet- en regelgeving in de praktijk gezamenlijk vorm te geven. Het
programma functioneert niet als toezichthouder op de wettelijke taken
waaraan reeds voldaan moet worden, maar is samenwerkingspartner van
de gemeenten met een stedelijk focusgebied. Er is derhalve geen sprake
van een toezichtsrelatie.
Om deze samenwerking vorm te geven heeft het NPLV samen met de
betrokken departementen en de focusgebieden kernindicatoren geformuleerd waarop de uitvoering van het programma gemonitord wordt. De
betrokken departementen stellen monitoringseisen bij hun eigen
regelingen, ook als deze aparte bepalingen hebben voor de focusgebieden. Met deze monitoringseisen wordt gezamenlijk grip gehouden op
de voortgang van de individuele regelingen en kan uw Kamer worden
geïnformeerd over de voortgang van het programma. Daarnaast biedt de
lokale monitoring verder inzicht in de details van de lokale aanpak en
uitkomsten. Deze is toegespitst op de lokale opgave, en zal dus per
focusgebied verschillen. Samen met de stedelijke focusgebieden en de
betrokken departementen hebben wij kernindicatoren opgesteld om te
kunnen sturen op de inhoudelijke voortgang van het programma in de
steden. Over deze indicatoren wordt uw kamer nader geïnformeerd in Q2
2023.
Vraag 538
Waarom is er naast de verantwoordingseisen van specifieke uitkeringen
nog apart toezicht en monitoring door het programmabureau NPLV
nodig?
Antwoord op vraag 538
Er is geen sprake van toezicht (zie antwoord op vraag 537). Het NPLV zorgt
wel voor heldere (samenwerkings-)afspraken en doelstellingen ter
uitvoering van het beleid. Het programma faciliteert aan de hand van de
monitoringcijfers lokale overheden om hun inzet inzichtelijk te maken en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

202

eventueel aan te passen indien nodig. Het NPLV monitort het beleid
integraal zodat de ontwikkelingen rond de samenwerkingsafspraken
inzichtelijk worden en uw Kamer geïnformeerd kan worden over de
voortgang van het programma. Hierbij is gebruiksvriendelijkheid van de
monitoring één van de kernpunten; NPLV stelt zich ten doel de monitoringslast voor gebieden zo veel mogelijk te verlichten. Om deze reden
wordt gebruik gemaakt van één set indicatoren en waar mogelijk van
bestaande bronnen. Deze kernindicatoren worden nog in Q2 2023 met uw
kamer gecommuniceerd.
Vraag 539
Waarom is er wel een regeling voor verduurzamen van Rijksvastgoed,
maar geen aparte regeling voor gemeentelijk vastgoed?
Antwoord op vraag 539
Gemeenten kunnen voor het gemeentelijk vastgoed subsidie aanvragen
bij de subsidie Duurzaam Maatschappelijk Vastgoed (subsidieregeling
DUMAVA). Rijksvastgoed wordt uitgesloten bij de DUMAVA. Hiervoor zijn
middelen op de aanvullende post opgenomen in het Klimaatakkoord.
Vraag 540
Kan de passage die op meerdere pagina’s staat: «Dit betreffen diverse
desalderingen die met het voorjaarsloket worden verwerkt.» in begrijpelijke taal worden toegelicht?
Antwoord op vraag 540
Een desaldering is een begroting administratieve term die betekent dat de
uitgaven en niet-belastingontvangsten gelijktijdig met hetzelfde bedrag
worden verhoogd. Dit maakt het mogelijk om ontvangsten in te zetten
voor daarmee samenhangende uitgaven (of vice versa). Bij deze
voorjaarsnota zijn op de begroting van BZK diverse ontvangsten ingezet
voor uitgaven, onder andere voor organisaties die tarief gefinancierd zijn
zoals Doc-Direkt en Rijksinkoopsamenwerking (RIS).
Vraag 541
Waarvoor is de kasschuif CA kansengelijkheid bedoeld?
Antwoord op vraag 541
Dit zijn de middelen voor het programma school en omgeving. Er worden
middelen uit 2025 en 2026 naar 2023 en 2024 gehaald in de begroting,
zodat het ambitieniveau direct hoger kan worden ingezet en het kasritme
daar beter op aansluit. De regeling zal in de zomer worden gepubliceerd.
Vraag 542
Welk bedrag wordt uitgetrokken ten behoeve van de energiecompensatie
voor gesubsidieerde organisaties?
Antwoord op vraag 542
In totaal heeft het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap voor
2023 140 miljoen euro aan extra prijsbijstelling ontvangen ter compensatie van de gestegen prijzen in 2022. Dit bedrag loopt op naar structureel
177 miljoen euro vanaf 2028. Een deel van de extra prijsbijstelling wordt
ingehouden ter dekking van de rijksbrede opgave.
Vraag 543
Is het bedrag dat voor 2022 was gereserveerd voor studentenwelzijn
daadwerkelijk besteed aan studentenwelzijn? Zo ja, hoeveel is hiervan
besteed en waaraan?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

203

Antwoord op vraag 543
In 2022 zijn aan de hoger onderwijsinstellingen nog geen middelen
beschikbaar gesteld voor studentenwelzijn. De middelen voor studentenwelzijn komen voor het eerst in 2023 beschikbaar voor hoger onderwijsinstellingen.
Vraag 544
Kan worden uitgelegd hoe is gekomen tot het bedrag van 10,2 miljoen
euro voor onderwijshuisvesting, hierbij meenemende dat het IBO-rapport
over onderwijshuisvesting om 730 miljoen euro structureel vroeg?
Antwoord op vraag 544
De bij Voorjaarsnota aangekondigde 10,2 miljoen euro voor onderwijshuisvesting is bedoeld voor een programmatische aanpak voor onderwijshuisvesting. Deze middelen worden ingezet om een programmabureau bij
OCW in te richten. Dit is ook naar aanleiding van de motie van de leden
Van Meenen en Paul59 die heeft opgeroepen om te verkennen of een
programmatische aanpak kan bijdragen aan de problematiek rond
onderwijshuisvesting. Dit geld wordt ingezet om voor een programmabureau dat (ver)bouwprojecten van individuele scholen kan bundelen tot
grotere projecten, en niet voor de verbouwing van scholen zelf. Het
gebruik van een programmatische aanpak maakt de gebundelde projecten
professioneler en vergemakkelijkt het delen van kennis en ervaring. Het
doel is dat het programmabureau de geschatte efficiëntiewinsten op het
gebied van schaalvergroting kan realiseren en daarnaast kan werken aan
gestandaardiseerde (duurzame) bouwoplossingen en het lerend
vermogen van de sector kan vergroten.
Vraag 545
Kunt u toelichten waarom juist in het funderend onderwijs (artikel 1 en 3)
cumulatief circa 500 miljoen euro en structureel 59 miljoen euro wordt
bezuinigd op de loon- en prijsontwikkeling om te voldoen aan de
Rijksbrede dekkingsopgave, daar waar juist de loon- en prijsontwikkeling
in deze tijd zo belangrijk is? Kunt u het effect uitleggen dat deze bezuiniging heeft op de uiteindelijke loon- en prijsbijstelling?
Antwoord op vraag 545
Binnen het funderend onderwijs is gekozen om dekking aan te leveren
vanuit de loon- en prijsontwikkeling op met name een aantal grote
subsidieregelingen waar de lpo-bijstelling niet juridisch verplicht is,
waaronder de subsidieregeling basisvaardigheden, de subsidieregeling
school en omgeving, de regeling Maatschappelijke diensttijd en de
regeling sterk techniekonderwijs. Dit heeft geen gevolgen voor reeds
toegekende aanvragen. De loon-en prijsbijstelling op de bekostiging voor
primair en voortgezet onderwijs wordt in zijn geheel uitgekeerd, zoals ook
in voorgaande jaren het geval is geweest. Omdat de lerarensalarissen
hieruit betaald worden wordt er dus geen loon- en prijsbijstelling
ingehouden op de lerarensalarissen.
Vraag 546
Betekent de «additionele bijdrage aan de dekkingsopgave» in gewone
mensentaal dat de inflatie niet volledig wordt gecorrigeerd en het primair
en voortgezet onderwijs de komende jaren dus opgeteld zo’n 560 miljoen
mislopen?
Antwoord op vraag 546
De dekkingsopgave die door OCW is ingevuld, is deels ingevuld door de
autonome meevaller op de leerlingen- en studentenraming en de
59

Kamerstuk 36 200 VIII, nr. 89.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

204

studiefinancieringsraming. Daarnaast lag er nog een aanvullende
dekkingsopgave. Deze is ingevuld met verschillende maatregelen binnen
de OCW-begroting. Voor het primair en voortgezet onderwijs is de
dekkingsopgave onder andere ingevuld door het inzetten van een deel
van de loon- en prijsbijstelling; het gaat hier met name om de loon- en
prijsbijstelling op een aantal grote subsidieregelingen. De loon-en
prijsbijstelling op de bekostiging po en vo wordt geheel uitgekeerd. Dit
gaat om cumulatief 560 miljoen tussen 2023 en 2028 en 59 miljoen euro
structureel vanaf 2029. De uitsplitsing van deze bijdrage aan de dekkingsopgave voor primair en voortgezet onderwijs is weergegeven in onderstaande tabel. Structureel wordt er nog altijd ruim 2,9 miljard loon- en
prijsbijstelling aan de OCW-begroting toegevoegd, waarvan ruim
1,4 miljard naar het primair en voortgezet onderwijs.
Artikel (x miljoen)

2023

2024

2025

2026

2027

2028

1. Primair onderwijs
3. Voortgezet onderwijs
9. Arbeidsmarkt- en personeelsbeleid

– 21,6
– 37,4
– 12,2

– 37,7
– 44,8
– 0,5

– 55,9
– 62,6
– 0,5

– 55,9
– 61,9
– 0,5

– 40,9
– 46,6
– 0,5

– 40,3
– 46,2
– 0,5

Totaal

– 70,8

– 83,0

– 119,0

– 118,4

– 88,0

– 87,0

Vraag 547
Hoeveel bedraagt de incidentele extensivering voor residentieel onderwijs
Antwoord op vraag 547
Er wordt 5,3 miljoen in 2023 en 2,4 miljoen in 2024 incidenteel geëxtensiveerd op het residentieel onderwijs. Deze coalitieakkoord middelen voor
residentieel onderwijs zijn zowel bedoeld voor de transitie naar kleinschaligheid in het onderwijs in de Juridische Jeugdinrichtingen als voor het
ondersteunen van het onderwijs in de af- en ombouw van de gesloten
jeugdzorg. Omdat het onderwijs meebeweegt met de af- en ombouw van
de gesloten jeugdzorg, en deze nog in een vroeg stadium is, is besloten
om te extensiveren voor de jaren 2023 en 2024. In deze jaren is er minder
budget noodzakelijk dan eerder voorzien. Er wordt in deze jaren alsnog
geïnvesteerd in het residentieel onderwijs, maar het volledige bedrag
komt pas in 2025 beschikbaar.
Vraag 548
Hoeveel bedraagt de extensivering van het budget voor infrastructuurbasisvaardigheden? Hoe verhoudt deze extensivering zich met de
uitgaven binnen het aangekondigde Masterplan Basisvaardigheden?
Antwoord op vraag 548
Zie antwoord op vraag 128.
Vraag 549
Hoeveel bedraagt de extensivering op de regeling voortijdig schoolverlaten in het voortgezet onderwijs?
Antwoord op vraag 549
De resultaatafhankelijke bekostiging van vroegtijdig schoolverlaters (vsv)
aan vo-instellingen wordt opgeheven per 2024. In onderstaande tabel is te
zien welke middelen per jaar vrijvallen.
In € miljoen

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Extensivering
regeling vsv

0

– 8,6

– 9,6

– 9,6

– 16,1

– 16,1

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

205

Vraag 550
Hoeveel bedraagt de extensivering op de lumpsum mbo?
Antwoord op vraag 550
De extensivering op de lumpsum van alle mbo-instellingen bedraagt
6,4 miljoen in de jaren 2024 t/m 2026, en structureel 6,5 miljoen vanaf
2027. Deze middelen worden weer geïnvesteerd in de lumpsum van de
vavo-instellingen (mbo) voor de vergoeding van het reisproduct voor
vavo-studenten vanaf het studiejaar 2023/2024. De vavo-instellingen keren
zelf de reisvergoedingen aan de leerlingen/studenten uit. Er wordt ook
geïnvesteerd in een vergoeding van reisproduct in het praktijkonderwijs,
maar dit wordt bekostigd door extensiveringen in het vmbo.
Vraag 551
Wat betekent het inzetten van de loon- en prijsontwikkeling (lpo) voor de
Rijksbrede dekkingsopgave voor het salaris van docenten in het po- en
vo-onderwijs de komende jaren? Wat betekent het inhouden van
incidenteel lpo voor een lerarensalaris?
Antwoord op vraag 551
Zie antwoord op vraag 545 en 565.
Vraag 552
Kunt u de Overige intensiveringen, die optellen tot 61,7 miljoen euro,
uitsplitsen naar onderwerp en bedrag?
Antwoord op vraag 552
In onderstaande tabel staan de overige intensiveringen uitgesplitst.
Artikel

Omschrijving
Bedrag (x1.000)

1 en 3

Intensivering basisvaardigheden Caribisch
Nederland
Coalitieakkoordmiddelen uit 2022 voor
passend onderwijs
Coalitieakkoordmiddelen uit 2022 voor
verzuimaanpak
Coalitieakkoordmiddelen uit 2022 voor
inclusief onderwijs
Meerkosten ICT DUO: kosten opslag en
licentiekosten
Meerkosten ICT DUO: kosten backup en
recovery
Huisvesting Caribisch Nederland
Intensivering preventieve netwerken pro VSO
Correctie loon- en prijsbijstelling bekostiging
Artikel 3. Voortgezet onderwijs
Kosten eerste jaar vergoeding reisproduct pro
en vavo
Gelijke kansenalliantie
Coalitieakkoordmiddelen uit 2022 voor
cyberveiligheid, privacy en professionalisering
Coalitieakkoordmiddelen uit 2022 voor
Masterplan basisvaardigheden
Opdrachten mbo
Coalitieakkoordmiddelen uit 2022 voor SBB
Intensivering DUO voor compliance
Studievoorschotvouchers
Intensivering Wet versterking dienstverlening
studiefinanciering
Extrapolatie correctie
Middelen voor IFFR
Middelen voor huisvesting Koninklijke
Bibliotheek
Middelen voor nationaal archief
Intensivering nationaal archief uit surplus 2022

1
1
1
Diversen
Diversen
1
3
3
3 en 4
4
4
4
4
4
11
11
11
11
14
14 en 16
14
14

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Struc.

1.042

0

0

0

0

0

0

900

0

0

0

0

0

0

1.000

0

0

0

0

0

0

1.000

0

0

0

0

0

0

249

584

584

584

584

584

584

501
1.300
0

501
0
2.000

501

501

501

501

501

2.000

2.000

2.000

2.000

2.000

11.919

0

0

0

0

0

0

4.575
1.157

0
0

0
0

0
0

0
0

0
0

0
0

2.852

0

0

0

0

0

0

2.876
740
1.725
4.700
1.500

0
0
0
0
0

0
0

0
0

0
0

0
0

0
0

0

0

0

0

0

0
0
500

0
0
0

3.600
0
0

1.200
0
0

1.200
0
0

1.200
6.718
0

1.200
0
0

4.000
1.324
0

8.000
0
571

6.000
0
286

5.000
0
286

2.000
0
513

0
0
513

0
0
0

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

206

Artikel

Omschrijving
Bedrag (x1.000)

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Struc.

14
14

Middelen voor collectiebehoud Naturalis
Middelen voor herdenkingsjaar slavernijverleden
Intensiveringsubsidieregeling herdenkingsjaar
slavernijverleden naar aanleiding van
overvraging
Coalitieakkoordmiddelen uit 2022 voor
Nationale publieke omroep
Intensivering nationaal programma Discriminatie en Racisme
Coalitieakkoordmiddelen uit 2022 voor lokale
publieke omroepen
Bijdrage emancipatie allianties
Intensivering ten behoeve van uitvoering
moties op het gebied van Emancipatie
Publiekscampagne Nationaal Actieprogramma
Seksueel Grensoverschrijdend Gedrag en
Seksueel Geweld
Generieke digitale infrastructuur

2.323

1.314

5.201

0

0

0

0

1.300

0

0

0

0

0

0

5.300

0

0

0

0

0

0

5.000

0

0

0

0

0

0

1.103

0

0

0

0

0

0

402
330

0
0

0

0

0

0

0

990

500

500

0

0

0

0

1.100
0

0
0

0
0

0
2.182

0
2.182

0
2.182

0
2.182

61.708

13.470

18.672

11.753

8.980

13.698

6.467

14

14
14
15
25
25
25

95

Vraag 553
Hoeveel wordt er incidenteel geëxtensiveerd op de coalitieakkoord
middelen voor residentieel onderwijs? Waar binnen de middelen van
residentieel onderwijs wordt dat weggehaald? Waarop is gebaseerd dat
extensivering binnen dit budget mogelijk is?
Antwoord op vraag 553
Zie antwoord op vraag 547.
Vraag 554
Klopt het dat de loon- en prijsbijstelling 2023 in het primair en voortgezet
onderwijs niet (volledig) wordt uitgekeerd?
Antwoord op vraag 554
Zie antwoord op vraag 546 en 562.
Vraag 555
Wordt er gekort op de loonruimte voor onderwijspersoneel? Zo ja,
hoeveel en waar?
Antwoord op vraag 555
Er wordt niet gekort op de loonruimte voor onderwijspersoneel. Het
kabinet biedt met deze Voorjaarsnota de werkgevers in het onderwijs met
de loonbijstelling op het bekostigingsbudget een bijdrage aan de
arbeidskostenontwikkeling. OCW maakt conform de reguliere systematiek
deze middelen via de loonbijstelling aan het onderwijs over. OCW geeft de
loonbijstelling over de lumpsum onverkort door in de bekostiging. De
kabinetsbijdrage voor de arbeidskostenontwikkeling is overigens niet
gelijk aan de voor cao-onderhandelingen beschikbare loonruimte. Die kan
per sector verschillen.
Vraag 556
Wordt er gebruikt gemaakt van de beleidsmatige knop?
Antwoord op vraag 556
Met de beleidsmatige knop wordt waarschijnlijk gedoeld op de
mogelijkheid van het kabinet om beleidsmatig af te wijken van de
referentiesystematiek bij het bepalen van de kabinetsbijdrage. Er wordt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

207

geen gebruik gemaakt van de beleidsmatige knop: OCW geeft de
loonbijstelling over de lumpsum onverkort door in de bekostiging.
Vraag 557
Is de ILO (incidentele loon ontwikkeling) beschikbaar?
Antwoord op vraag 557
Voor de tranche loonbijstelling 2023 zijn alle componenten van het
referentiemodel, te weten de contractloonstijging (CLS), sociale lastenontwikkeling (SLO) en incidentele loon ontwikkeling (ILO) toegekend.
De toekenning van de loonbijstellingstranches in volgende jaren is
onderhevig aan nadere besluitvorming in die jaren.
Vraag 558
Zijn alle componenten van het referentiemodel (CLS, SLO, ILO)
beschikbaar?
Antwoord op vraag 558
Zie reactie op vraag 557.
Vraag 559
Hoeveel is de extensivering op de lumpsum van het mbo ten behoeve van
de vergoeding van het reisproduct?
Antwoord op vraag 559
Zie antwoord op vraag 550.
Vraag 560
Hoeveel levert het stopzetten van de subsidie tweede lerarenopleiding op?
Antwoord op vraag 560
Zie antwoord op vraag 152 en 575.
Vraag 561
Kan u een overzicht geven van hoe de middelen uit het coalitieakkoord
voor kansengelijkheid zijn ingezet per 2023 (300 miljoen euro)? Kunt u
globaal aangeven hoe de oploop zoals vermeld in het coalitieakkoord in
2024 (900 miljoen euro) en 2025 (1 miljard euro) ingezet gaat worden?
Kunt u ook een dergelijk overzicht geven voor de coalitieakkoordmiddelen voor het versterken van de onderwijskwaliteit per 2023 en de
daaropvolgende jaren?
Antwoord op vraag 561
De middelen uit het coalitieakkoord voor kansengelijkheid worden in 2023
met name ingezet voor passend onderwijs, het programma school en
omgeving en de Maatschappelijke diensttijd. De oploop in de jaren erna
wordt met name ingezet voor uitbreiding van het programma School en
omgeving, ophoging van het leerplusarrangement in het vo en een
programma gericht op het Jonge kind. Tenslotte worden deze middelen
ook ingezet op gelijke kansen op opleiding en werk voor mbo-niveau 2
studenten, begeleiding en nazorg door mbo-instellingen van jongeren in
de overgang school naar werk, doorstroom in de beroepskolom
(vo/mbo/hbo) en het stagepact/aanpakken stagediscriminatie.
De coalitieakkoord-middelen voor het versterken van onderwijskwaliteit
worden voor het grootste deel ingezet voor het masterplan basisvaardigheden in po, vo en mbo. Een uitsplitsing van deze middelen is
opgenomen in het Verslag van een schriftelijk overleg over de voortgang
van het Masterplan basisvaardigheden voor het funderend onderwijs

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

208

(Kamerstuk 31293–655). Tenslotte worden deze middelen ook ingezet voor
het professionaliseren van mbo-docenten en het bestrijden van laaggeletterdheid samen met het Ministerie van SZW.
Vraag 562
Kunt u specifieker aangegeven hoe en hoeveel er wordt ingehouden op de
LPO in het primair onderwijs (po)en het voortgezet onderwijs (vo)?
Antwoord op vraag 562
Zie antwoord op vraag 546 en 554.
Vraag 563
Vindt u dat de «extra prijsbijstelling 2022 R» noodzakelijk is voor
schoolbesturen om de gestegen energierekening te kunnen voldoen?
Antwoord op vraag 563
Gegeven de uitzonderlijk gestegen prijzen, waaronder de energieprijzen,
heeft het kabinet bij Najaarsnota 2022 besloten om een extra prijsbijstelling over 2022 uit te keren. De hoogte van de extra prijsbijstelling is
gebaseerd de inflatieontwikkeling over 2022. Gemiddeld genomen zullen
instellingen hiermee naar verwachting voldoende worden gecompenseerd voor de gestegen prijzen, maar het effect van de gestegen prijzen is
voor iedere instelling verschillend. Mede hierom is de Minister van PVO
voornemens om voor het primair en voortgezet onderwijs in 2023 een
subsidieregeling open te stellen voor scholen die een extra grote stijging
van energielasten ervaren. Als een verlenging van de subsidieregeling
noodzakelijk blijkt, zijn hier ook mogelijkheden voor in 2024.
Vraag 564
Kunt u uiteenzetten waar de 500 miljoen euro over de meerjarenperiode
en de 59 miljoen euro structureel van de LPO op artikel 1 en 3 wordt
weggehaald? Wat betekent dit concreet voor scholen?
Antwoord op vraag 564
Deze 500 miljoen is een cumulatief bedrag verspreid over de zes begrotingsjaren 2023 tot en met 2028. Het gaat onder andere om de reguliere
loon- en prijsbijstelling op Artikel 1, 3 en 9 op een aantal grote subsidieregelingen, zoals de subsidieregeling basisvaardigheden, de subsidieregeling school en omgeving, de regeling Maatschappelijke diensttijd en de
regeling sterk techniekonderwijs. Daarnaast wordt de extra prijsbijstelling
over 2022 ingehouden in de jaren 2025 en 2026. Op de bekostiging van
Artikel 1 bedraagt dit 29,7 miljoen cumulatief en op Artikel 3 32,0 miljoen
cumulatief. De loon- en prijsbijstelling op de bekostiging van scholen
wordt niet ingehouden.
Vraag 565
Klopt het dat de lumpsum van scholen niet geïndexeerd kan worden? Is
dat een verandering in beleid? Wat betekent dit concreet voor scholen?
Antwoord op vraag 565
Zie antwoord op vraag 545 en 551.
Vraag 566
Waar wordt de extra prijsbijstelling in het po en vo concreet voor gebruikt
in de jaren 2023 t/m 2027?
Antwoord op vraag 566
De extra prijsbijstelling wordt via de reguliere systematiek verdeeld over
de begroting. Voor het primair en voortgezet onderwijs (po en vo) is het
voornemen de prijsbijstelling in 2023 te gebruiken voor een subsidiere-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

209

geling voor scholen die een extra grote stijging van energielasten ervaren.
In 2024 wordt de extra prijsbijstelling gebruikt voor een generieke
compensatie, tenzij een verlenging van de subsidieregeling noodzakelijk
blijkt. In 2025 en 2026 wordt de extra prijsbijstelling voor het po en vo
ingezet voor de rijksbrede dekkingsopgave. Dit betekent dat scholen deze
middelen in deze jaren niet tot hun beschikking hebben. Scholen hebben
grotendeels beleidsvrijheid in hoe zij de middelen besteden die zij als
bekostiging ontvangen en kunnen hierin zelf een prioritering bepalen.
Vanaf 2027 en verder wordt de extra prijsbijstelling volledig ingezet ter
compensatie van de gestegen prijzen, waardoor het structurele budget
volledig geïndexeerd is naar het huidige prijspeil.
Vraag 567
Klopt het dat de extra prijsbijstelling voor de compensatie energielasten
wegvallen in 2025 en 2026? Klopt het dat schoolbesturen in meerjarenplanningen het geld voor de dekking van de gestegen energielasten dan
ergens anders vandaan moeten halen, zoals bijvoorbeeld het personeelsbestand?
Antwoord op vraag 567
Zie antwoord op vraag 566.
Vraag 568
Kunt u toelichten wat wordt bedoeld met de bezuiniging op de reeks
ondersteunende infrastructuur van 111 miljoen euro?
Antwoord op vraag 568
Zie antwoord op vraag 128, 570 en 577.
Vraag 569
Wat houdt het «meer ruimte geven aan de Nationale Publieke Omroep
(NPO) om meer reclameopbrengsten te generen» precies in? Kan er iets
gezegd worden over de stijging van het aantal reclames door verlaging
van de Rijksmediabijdrage? Hoeveel inkomsten genereert de NPO op dit
moment uit reclames?
Antwoord op vraag 569
Zie antwoord op vraag 148 en 150.
Vraag 570
Wat houdt de reeks ondersteunende infrastructuur in?
Antwoord op vraag 570
Zie antwoord op vraag 128, 568 en 577.
Vraag 571
Hoe hoog zijn de middelen die worden ingehouden bij subsidies voor
doorstroom en bij zij-instroom?
Antwoord op vraag 571
Zoals ook uit de eerste suppletoire begroting van OCW blijkt, is er in totaal
10 miljoen euro bijgekomen op het hoofdbudget zij-instroom en daarvan
is er 6 miljoen beschikbaar voor de regeling zij-instroom. Rond de
jaarwisseling was er een zeer grote extra instroom bij deze regeling,
daarom was initieel 12 miljoen euro extra vrijgemaakt om toe te voegen
aan het budget. In de loop van het proces van de Voorjaarsnota bleek dat
de stijging minder sterk doorzette dan verwacht en is de helft van de
intensivering aangeleverd voor de rijksbrede dekkingsopgave. Per saldo is
er van de oorspronkelijke extra 12 miljoen euro dus nog steeds 6 miljoen
euro beschikbaar voor de regeling zij-instroom.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

210

Vraag 572
Hoe hoog is de incidentele loon- en prijsontwikkeling voor het hoger
onderwijs (ho) en wetenschap? Wat betekent het inzetten hiervan voor
een lerarensalaris?
Antwoord op vraag 572
De totale loon- en prijsbijstelling bedraagt in 2023 voor het hbo
254 miljoen, voor het wo 403 miljoen euro en voor onderzoek- en
wetenschapsbeleid 95 miljoen euro. De extra prijsbijstelling over 2022 en
de vergoeding voor de incidentele loonontwikkeling (ILO) maken hier
onderdeel van uit. De ILO-vergoeding is een bijdrage voor de incidentele
loonontwikkeling.
Vraag 573
Wat is de omvang van de incidentele LPO die wordt ingezet voor de
dekkingsopgave als onderdeel van de resterende middelen van het
stopzetten van de halvering van het collegegeld?
Antwoord op vraag 573
De loon- en prijsbijstelling over de incidentele resterende middelen van
het stopzetten van de halvering van het collegegeld die worden ingezet
voor de dekkingsopgave bedraagt cumulatief 29 miljoen (2 miljoen euro in
2024 en jaarlijks 9 miljoen euro in 2025, 2026 en 2027).
Vraag 574
Hoeveel levert het stopzetten van de subsidie online onderwijs op?
Antwoord op vraag 574
Het stopzetten van deze subsidie levert in 2023 en 2024 1 miljoen euro per
jaar op. Vanaf 2025 levert dit 2,1 miljoen euro per jaar op.
Vraag 575
Hoeveel leraren kunnen geen gebruik meer maken van de subsidie
tweede lerarenopleiding door het stopzetten van de subsidie?
Antwoord op vraag 575
Zie antwoord op vraag 152 en 560.
Vraag 576
Hoeveel minder studenten worden er verwacht in de jaren 2023 tot en met
2028?
Antwoord op vraag 576
Het aantal studenten wordt jaarlijks geraamd in de Referentieraming.
Het aantal mbo-studenten (x1000) ontwikkelt zich in de Referentieraming
2023 als volgt, in vergelijking tot de raming van 2022:

Het aantal hbo-studenten (x1.000) ontwikkelt zich in de Referentieraming
2023 als volgt, in vergelijking tot de raming van 2022:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

211

Het aantal wo-studenten (x1.000) ontwikkelt zich in de Referentieraming
2023 als volgt, in vergelijking tot de raming van 2022:

Voor een uitgebreide analyse verwijs ik u graag naar het rapport, zoals dat
op 1 mei is gepubliceerd.60
Vraag 577
Wat wordt bedoeld met de reeks infrastructuur en basisvaardigheden,
waar cumulatief 111 miljoen euro op wordt ingehouden? Gaat dit over het
masterplan basisvaardigheden of is dit een ander potje? En wat valt er
onder infrastructuur? Hoe is tot het bedrag van 111 miljoen euro
gekomen?
Antwoord op vraag 577
Zie antwoord op vraag 128, 568 en 570.
Vraag 578
Kan worden uitgelegd hoe is gekomen tot het inhouden van het bedrag
van 6,0 miljoen euro op de subsidie zij-instroom? Was er geld over op de
subsidie zij-instroom tot nu toe? Zo ja, hoeveel? Waar wordt de
6,0 miljoen euro zij-instroom precies weggehaald?
Antwoord op vraag 578
Zie antwoord op vraag 571.
Vraag 579
Wat valt er onder de incidentele prijsbijstelling, waar cumulatief
62 miljoen euro over de meerjarenperiode van wordt ingehouden?
Antwoord op vraag 579
Zie antwoord op vraag 564.
Vraag 580
Kunt u concreet aangeven welk bedrag is vrijgekomen door de afschaffing
van de halvering van het collegegeld?
Antwoord op vraag 580
Vanaf 2018 is op jaarbasis ca. 170 miljoen toegevoegd aan de lumpsum
voor de hbo- en wo-instellingen ter compensatie van het mislopen van
collegegeldinkomsten. Deze 170 miljoen en de (sinds 2018 jaarlijkse)
uitgekeerde loon- en prijsbijstelling van 20 miljoen valt vrij vanaf het
moment dat het wettelijk verlaagd collegegeld («de halvering») is
ingetrokken, met ingang van studiejaar 2024/2025. Met de afschaffing van
de halvering van het collegegeld is daarom in totaal 190 miljoen jaarlijks
beschikbaar gekomen.
60

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2023/05/01/referentieraming-ocw-2023.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

212

Vraag 581
Welke alternatieven zijn overwogen voor de rijksbrede dekkingsopgave
die nu gedekt gaan worden middels de resterende middelen van het
stopzetten van de halvering collegegeld?
Antwoord op vraag 581
Voor de bijdrage aan de rijksbrede dekkingsopgave zijn over de gehele
OCW-begroting dekkingsopties overwogen. Uiteindelijk is gekozen voor
het inzetten van de resterende incidentele middelen voortkomend uit de
reeds besloten extensivering van de maatregel halvering collegegeld.
Vraag 582
Wat is de omvang van het bedrag van de incidentele LPO die op de
middelen die vrijkomen uit de halvering collegegeld worden ingezet?
Antwoord op vraag 582
Zie antwoord op vraag 573.
Vraag 583
Kan worden uitgelegd hoe is gekomen tot het inhouden van het bedrag
van 6,9 miljoen euro op de subsidie doorstroom vmbo naar havo/mbo?
Was er geld over op die subsidie tot nu toe? Zo ja, hoeveel? Waar wordt
de 6,9 miljoen euro precies weggehaald?
Antwoord op vraag 583
De regeling doorstroom vmbo-havo-mbo wordt per twee jaren beschikt.
De subsidieregeling is daarmee momenteel in gebruik, middels de
beschikkingen van vorig jaar. Er was een aanvullend bedrag gereserveerd
van circa 6,9 miljoen Er is besloten de regeling voor dit jaar niet meer
aanvullend open te zetten. Daarmee is het bedrag vrijgevallen. Momenteel
wordt de regeling geëvalueerd. Op basis van de uitkomst van die
evaluatie zal worden besloten of de regeling volgend jaar weer opengesteld zal worden.
Vraag 584
Klopt het dat er nog maar 140 miljoen euro aan extra prijsbijstelling over
is gebleven van de 400 miljoen euro waar bij de Najaarsnota over
gesproken is? Kunt u specificeren wat het aandeel is voor het po en vo?
Kunt u, gezien de scherpe daling van het budget, toelichten op welke wijze
en in welke mate scholen worden gecompenseerd die extra hard getroffen
zijn door de bij hen fors gestegen energieprijzen?
Antwoord op vraag 584
Voor het bijstellen van de extra prijsbijstellingstranche 2022 geldt dat is
afgesproken om deze tranche te berekenen op basis van het verschil
tussen de prijsindices 2022 gebaseerd op Centraal economisch plan (CEP)
2023 en de prijsindices 2022 op basis van CEP 2022. CEP 2023 was bij
Najaarsnota nog niet beschikbaar en daarom is er een indicatieve
berekening gemaakt om het totale budgettaire beslag van deze maatregel
in te schatten door het verschil te nemen tussen de prijsindices 2022
Macro economische verkenning (MEV) 2022 en de prijsindices 2022 CEP
2022. Hieruit volgde het, in de Najaarsnota gecommuniceerde, indicatieve
bedrag.
Ten opzichte van MEV 2022 heeft het CPB de indicatoren voor netto
materiële consumptie en Overheidsinvesteringen neerwaarts bijgesteld bij
CEP 2023. Deze werken door in de totstandkoming van deze indicatoren in
het prijsbijstellingsmodel. Omdat deze prijscodes het grootste deel van de
prijsgevoelige grondslag opmaken, is er sprake van een neerwaartse
bijstelling van de totale extra prijsbijstellingstranche over 2022. Bij MEV

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

213

2022 was er dus sprake van een overschatting op deze prijsindicatoren,
die bij CEP 2023 is gecorrigeerd.
Daarmee komt de extra prijsbijstelling voor de OCW-begroting uit op circa
140 miljoen in 2023 en 177 miljoen structureel. Het aandeel voor het
primair en voortgezet onderwijs (po en vo) bedraagt in 2023 29 miljoen,
oplopend naar 31 miljoen structureel vanaf 2028. Gemiddeld genomen
zullen instellingen hiermee naar verwachting voldoende worden
gecompenseerd voor de gestegen prijzen, maar het effect van de
gestegen prijzen is voor iedere instelling verschillend. Mede hierom is de
Minister van PVO voornemens voor het primair en voortgezet onderwijs
in 2023 een subsidieregeling open te stellen voor scholen die een extra
grote stijging van energielasten ervaren. Als een verlenging van de
subsidieregeling noodzakelijk blijkt, zijn hier ook mogelijkheden voor in
2024. In 2025 en 2026 wordt de extra prijsbijstelling voor het po en vo
ingezet voor de rijksbrede dekkingsopgave. Vanaf 2027 en verder wordt de
extra prijsbijstelling volledig ingezet ter compensatie van de gestegen
prijzen, waardoor het structurele budget volledig geïndexeerd is naar het
huidige prijspeil.
In onderstaande tabel is de verdeling over de verschillende Artikelen op
de OCW-begroting weergegeven.
Artikel
(x miljoen)
1. Primair onderwijs
Inhouden extra prijsbijstelling Artikel 1.
Primair onderwijs
3. Voortgezet onderwijs
Inhouden extra prijsbijstelling Artikel 3.
Voortgezet onderwijs
4. Beroepsonderwijs en volwasseneneducatie
6. Hoger beroepsonderwijs
7. Wetenschappelijk onderwijs
8. Internationaal beleid
9. Arbeidsmarkt- en personeelsbeleid
11. Studiefinanciering
Inhouden extra prijsbijstelling Artikel 11.
Studiefinanciering
12. Tegemoetkoming onderwijsbijdrage en
schoolkosten
13. Lesgelden
14. Cultuur
15. Media
16. Onderzoek en wetenschapsbeleid
25. Emancipatie
95. Apparaat Kerndepartement
Totaal

2023

2024

2025

2026

2027

2028

14.615

14.857

14.871

14.824

14.884

14.941

14.088

16.101

– 14.871
16.106

– 14.824
16.074

15.962

15.855

– 16.106

– 16.074

13.211
9.500
20.078
109
0
5.876

12.815
9.496
20.328
110
0
36.661

12.723
9.501
20.527
107
0
37.467

12.696
9.383
20.792
107
0
38.253

12.593
9.171
20.845
107
0
38.126

12.585
9.018
20.960
107
0
38.811

– 5.322

– 36.097

– 36.917

– 37.714

– 37.707

– 38.411

3.400
49
5.608
45.658
6.431
56
1.153

3.428
49
5.472
45.979
6.372
55
1.232

3.414
50
5.851
46.649
6.361
58
1.509

3.427
53
5.691
46.905
6.353
55
1.458

3.479
52
5.675
47.155
6.353
55
1.433

3.512
53
5.656
47.393
6.354
45
1.433

134.510

137.128

138.277

138.357

138.183

138.312

Vraag 585
Kunt u aangeven hoe de veel lager uitvallende extra prijsbijstelling voor
gestegen (energie)prijzen (400 miljoen euro in Najaarsnota versus
140 miljoen euro voor 2023) wordt verdeeld over de verschillende
sectoren? En kunt u inzicht geven of dit bedrag voldoende is voor het
compenseren van die scholen die geconfronteerd zijn met een forse
stijging van de energieprijzen?
Antwoord op vraag 585
Zie antwoord op vraag 584.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

214

Vraag 586
Wordt het uit te keren bedrag voor de koopkrachtmaatregel voor
studenten vastgesteld door het uitgetrokken bedrag van 500 miljoen euro
te verdelen over het aantal studenten dat hier aanspraak op maakt?
Antwoord op vraag 586
Het uit te keren bedrag per student is gebaseerd op het aantal uitwonende
studenten en scholieren dat bij het indienen van het wetsvoorstel
herinvoering basisbeurs hoger onderwijs werd verwacht. Dit bedrag is
vastgesteld op 164,30 euro per uitwonende student of scholier per maand
voor het studiejaar 2023–2024.
De bijgestelde studentenaantallen hebben geen gevolgen voor de hoogte
van de normbedragen. De hoogte van deze bedragen is verankerd in het
wetsvoorstel herinvoering basisbeurs en kan dus niet zomaar aangepast
worden. De koopkrachtmiddelen zijn toegevoegd aan de studiefinancieringsbegroting en lopen daarmee mee in het reguliere begrotingsproces.
Mee- en tegenvallers op de studentenaantallen worden elk jaar bij
voorjaar verwerkt in de studiefinancieringsraming. De neerwaartse
bijstelling van de studentenaantallen heeft dit jaar meegelopen in de
voorjaarsbesluitvorming. Dit is onderdeel van de post «meevaller
studiefinancieringsraming R» in de voorjaarsnota.
Vraag 587
Wat zijn de gevolgen voor de hoogte van de uit te keren koopkrachtmaatregel aan studenten nu er een neerwaartse bijstelling van de studentenaantallen heeft plaatsgevonden?
Antwoord op vraag 587
Zie antwoord op vraag 586.
Vraag 589
Wat is het aandeel van de loon- en prijsbijstelling die terecht komt bij het
personeel van defensie?
Antwoord op vraag 589
In de onderstaande tabel is te zien hoeveel loon- en prijsbijstelling er dit
voorjaar aan Defensie is uitgekeerd, alsook het aandeel loon. Deze
bijstelling is in principe generiek, wat inhoudt dat het departement zelf
mag bepalen waar het deze middelen voor inzet. Echter wordt er wel
verwacht dat eventuele nieuwe arbeidsvoorwaardelijke afspraken kunnen
worden gefinancierd met de uitgekeerde loonbijstelling.
(x1 mln euro)

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Totale LPO
Aandeel Loon

927
45,9%

1.146
36,8%

1.159
36,6%

1.093
39,2%

1.077
39,7%

1.052
40,3%

Vraag 588
Wat is de autonome tegenvaller bij de kindregeling?
Antwoord op vraag 588
De autonome tegenvaller bij de kindregeling is € 170,3 miljoen ten
opzichte van de eerder gemaakte raming. De tegenvaller heeft een aantal
oorzaken. Er is een verwachte toename van het aantal gedupeerden zelf,
waarover ook in de Voorjaarsnota wordt gerapporteerd. Deze toename
resulteert ook in een toename van het aantal kinderen. Ook blijkt het
gemiddelde aantal kinderen per gedupeerde (of gedupeerd gezin) groter
te zijn dan eerder is geraamd en begroot. Hierdoor hebben meer kinderen
recht op de kindregeling dan eerder verwacht. Daarnaast blijkt de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

215

gemiddelde leeftijd van de kinderen hoger te zijn dan eerder werd
verwacht, waardoor het gemiddelde compensatiebedrag hoger uitvalt dan
eerder is geraamd en begroot.
Vraag 590
Is er zicht op het kunnen overgaan tot uitgeven van de middelen arbeidsvoorwaarden? Zo ja, vanaf wanneer?
Antwoord op vraag 590
De middelen voor arbeidsvoorwaarden zijn doorgeschoven van 2023 naar
2024 en 2025, omdat het de verwachting is dat dit budget in deze jaren
uitgegeven zal worden.
Vraag 591
Is er voldoende ruimte om tekorten aan materialen die nodig zijn voor
spooronderhoud financieel te dekken?
Antwoord op vraag 591
De tekorten aan materialen voor spooronderhoud worden niet veroorzaakt
door beperkte financiële middelen, maar door na-ijlende effecten van de
coronapandemie en de oorlog in Oekraïne. Met het coalitieakkoord van dit
kabinet is structureel meer budget voor instandhouding beschikbaar
gekomen. Desalniettemin is het naar verwachting voor de periode vanaf
2026 nodig om keuzes te maken om budgetten en prestaties ook naar de
toekomst toe in evenwicht te houden. Volgend jaar zal, net zoals dit jaar is
gebeurd voor de netwerken die RWS beheert, een nieuw basiskwaliteitsniveau voor het hoofdspoornetwerk worden vastgesteld vanaf 2026. De
Kamer wordt hier volgend jaar over geïnformeerd, inclusief de financiële
consequenties.
Vraag 592
Wat is betreffende de kasschuif Oekraïne «het juiste ritme?» Wat houdt dit
ritme in?
Antwoord op vraag 592
Vanuit de 2,5 miljard euro reservering voor steun aan Oekraïne zijn
middelen overgemaakt naar de Defensiebegroting in het jaar 2023. Er zijn
met deze middelen o.a. meerdere leveringen gedaan vanuit eigen
voorraad. Met de kasschuif Oekraïne worden de uitgaven geschoven naar
de jaren waarin de verwachte uitgaven zullen plaatsvinden voor de
vervanging van de uit voorraad geleverde goederen.
Vraag 593
Wat is betreffende de kasschuif vastgoed «het juiste ritme?» Wat houdt dit
ritme in?
Antwoord op vraag 593
In december 2022 is het Strategisch Vastgoedplan naar de Kamer
verzonden (Kamerstuk 36 124, nr. 12). In lijn met dit plan worden
vastgoeduitgaven geschoven naar latere jaren waarin Defensie verwacht
dat de uitgaven zullen plaatsvinden.
Vraag 594
Welke budgetten worden er per modaliteit gereserveerd voor de aanleg
en het onderhoud van infrastructuur voor respectievelijk autoverkeer,
openbaar vervoer, de fiets en de binnenvaart?
Antwoord op vraag 594
Vanuit het Mobiliteitsfonds is er voor autoverkeer in 2023 4,6 miljard euro
gereserveerd. Voor openbaar vervoer gaat het om 3,0 miljard euro. Voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

216

vaarwegen (binnenvaart is daar onderdeel van) gaat het om 1,4 miljard
euro. Voor de fiets gaat het om 29,8 miljoen euro.
Vraag 595
Welke infrastructurele projecten gaan door deze maatregelen vertragingen
opleveren?
Antwoord op vraag 595
Zie het antwoord op vraag 180.
Vraag 596
Op welke artikelen worden de budgetten nog meer naar beneden
bijgesteld en welke projecten gaan daar vertragingen oplopen/wordt de
financiering stopgezet?
Antwoord op vraag 596
Zie het antwoord op vraag 180.
Vraag 597
Wat zijn de gevolgen voor MIRT-projecten, zoals concreet de flessenhals
bij Meppel?
Antwoord op vraag 597
Zie het antwoord op vraag 180.
Vraag 598
Kan in een overzichtelijk schema de actuele stand van zaken van het
transitievangnet-OV worden weergegeven en hoe dit geld precies wordt
verdeeld?
Antwoord op vraag 598
Voor 2023 en 2024 is voor het gehele OV in totaal 150 miljoen euro
beschikbaar vanuit het transitievangnet-OV (TVOV). Op basis van de
ontvangen aanvragen TVOV ontvangt NS 45,4 miljoen euro TVOV en de
regionale concessieverleners samen 94,6 miljoen euro TVOV. Er kunnen
nog aanvragen voor het restant van het budget worden gedaan.
Vraag 599
Wat is de financiële omvang van de impact van de energieprijzen op de
OV-sector (die de Staatssecretaris van I&W als «beperkt» bestempelt)?
Antwoord op vraag 599
Zie het antwoord op vraag 73.
Vraag 600
Kunt u aangeven wat de verwachte tarief-ontwikkeling in het regionaal OV
in 2024 zal zijn na de tarief stijgingen van 2023 (ruim zeven %)?
Antwoord op vraag 600
Zie het antwoord op vraag 75.
Vraag 601
Kunt u aangeven waarom er in het Klimaatfonds wel extra middelen zijn
vrijgemaakt voor elektrische auto’s maar niet voor openbaar vervoer,
terwijl openbaar vervoer (samen met fiets) wel genoemd wordt als vorm
van schone mobiliteit en gezien de neergang waar het openbaar vervoer
voor staat nu er geen geld beschikbaar wordt gesteld voor urgente
OV-vraagstukken?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

217

Antwoord op vraag 601
Zie het antwoord op vraag 76.
Vraag 602
Hoeveel bedroegen de opbrengsten per jaar uit de ODE in de jaren
2013–2023?
Antwoord op vraag 602
Hieronder zijn de opbrengsten van de Opslag Duurzame Energie (ODE)
weergegeven voor de periode 2013–202261. Tot en met 2022 waren de
inkomsten uit de ODE gekoppeld aan de uitgaven van de SDE+. Per 2023
zijn de inkomsten en uitgaven losgekoppeld en zijn de tarieven van de
ODE geïntegreerd in de Energiebelasting.

ODE inkomsten
in miljoen €

2013

2014

2015

2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

2023

97

174

279

421

635

1.033

1.632

2.565

3.079

2.835

n.v.t.

Vraag 603
Hoeveel SDE-middelen zijn er in de jaren 2013–2023 per jaar onttrokken
uit de SDE-reserve voor uitgaven die niet direct te maken hebben met
SDE-subsidies?
Antwoord op vraag 603
In onderstaande tabel is per jaar aangeven welke bedragen er in de
SDE-reserve gestort (+) respectievelijk onttrokken (-) zijn. Hieruit blijkt dat
de volgende bedragen onttrokken zijn die niet direct verbonden waren
met subsidies voor de SDE, SDE+ en SDE++:
– In de periode 2015–2020 heeft een tijdelijke onttrekking van € 398 mln
plaatsgevonden die is ingezet ter dekking van EZK-brede knelpunten,
maar deze tijdelijke onttrekking is vanaf 2021 weer aan de SDEmiddelen toegevoegd.
– € 100 mln is onttrokken ten behoeve van de ophoging van de ISDE om
specifiek voor het MKB ISDE-subsidies mogelijk te maken
(amendement-Mulder)
– Ter financiering van het Urgenda 2.0-pakket is in totaal € 298,6 mln
onttrokken en ingezet voor diverse Urgenda-maatregelen
– Ter financiering van de ophoging van de Subsidieregeling Coöperatieve Energieopwekking (SCE) met € 63 mln (amendement-Sienot) is in
2021 € 4,4 mln en in 2022 € 4,2 mln onttrokken en zal in de jaren 2023
tot en met 2035 jaarlijks opnieuw € 4,2 mln onttrokken worden.

61

Cijfers op basis van StatLine – Overheid; ontvangen belastingen en wettelijke premies (cbs.nl).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

218

De onttrekking van € 1.572 mln in 2022 is toegevoegd aan de
SDE-middelen. Ook de voor 2023 t/m 2028 voorziene onttrekking van in
totaal € 1,7 miljard komt geheel ten goede aan de SDE-middelen.

Vraag 604
Kunt u een berekening geven van de totale, meerjarige omvang van de
SDE-meevaller en hoe u voorstelt deze in te zetten?
Antwoord op vraag 604
Zie antwoord op vraag 195.
Vraag 605
Is er uitvraag gedaan bij de NVWA over de benodigde financiering om de
capaciteit dusdanig op te schalen dat ze aan haar mandaat kan voldoen,
wat is het benodigde bedrag, en in hoeverre zijn de additionele gelden in
dat licht voldoende?
Antwoord op vraag 605
Het Kabinet maakt in het kader van het Coalitieakkoord 100 miljoen
beschikbaar voor de versterking en vernieuwing van de NVWA. Dit betreft
een oplopende reeks van 30 miljoen euro in 2022 tot 100 miljoen euro
structureel in 2028.
Uw Kamer is eerder geïnformeerd over een extern onderzoek naar de
balans tussen taken en middelen bij de NVWA (Kamerstuk 33 835, nr.171).
Hieruit bleek dat de capaciteit, in meer of mindere mate, voor 100 van de
152 taken van de NVWA onvoldoende was. De NVWA heeft de middelen
voor de versterking als eerste ingezet om de basis te herstellen en de
meest urgente problematiek op te lossen, zoals het voldoen aan Europese
wet- en regelgeving, toezicht op onjuist gebruik van biociden op
agrarische bedrijven, toezicht op het gebied van productveiligheid en
industriële productie en de structurele problematiek bij het toezicht op
fytosanitaire normen.
Dit neemt niet weg dat er vooralsnog nadere prioritering nodig is in de
opgave waar de NVWA voor staat. Tekorten zijn niet in één keer weggewerkt en het inwerken en opleiden van nieuwe collega’s kost tijd.
Desalniettemin vertrouw ik erop dat de NVWA hiermee een belangrijke
stap voorwaarts kan maken.
Vraag 606
Wat valt er allemaal onder de reeks «overige besluitvorming» in tabel 50?
Antwoord op vraag 606
Deze post bestaat uit relatief kleine mutaties en uit mutaties die op een
andere plek in de verticale toelichting worden toegelicht. In die laatste
categorie valt onder andere een herschikking van begrotingshoofdstuk 15

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

219

naar begrotingshoofdstuk 40 van 50 miljoen euro in de jaren 2024–2028
voor de maatregel loonloze tijdvakken. Deze maatregel wordt toegelicht in
de verticale toelichting van begrotingshoofdstuk 40. Overige mutaties die
vallen in deze categorie zijn onder andere de inzet van een reservering
voor EU-regelgeving over de WW van 16 miljoen euro en een verlaging
van het re-integratiebudget van 20 miljoen euro vanaf 2028. Daarnaast is
abusievelijke loon- en prijsbijstelling over AP-middelen op SZW-terrein
meegenomen in deze post (ca. –20 miljoen euro vanaf 2024). Deze had in
de Verticale Toelichting onderdeel moeten zijn van de post «inzet loon- en
prijsbijstelling». Een overzicht en toelichting van de relatief kleine
mutaties is terug te vinden in de eerste suppletoire begrotingswet van
SZW.
Vraag 607
Kan het verwachte arbeidsmarkteffect gekwantificeerd worden van de
afschaffing van het loonkostenvoordeel (LKV) voor ouderen?
Antwoord op vraag 607
Zie antwoord op vraag 403.
Vraag 608
Wat wordt bedoeld met de zin dat «een deel van de Coalitieakkoordmiddelen voor arbeidsmarkt, armoede en schulden wordt overgeheveld naar
de begroting van SZW, en structureel wordt ingezet voor de rijksbrede
dekkingsopgave.», aangezien de middelen voor armoede en schulden
worden toch uitgezonderd van de bezuinigingen?
Antwoord op vraag 608
Zie antwoord op vraag 122.
Vraag 609
Wat is de onderbouwing van de 20 miljoen euro besparing op het
re-integratiebudget van gemeenten? Wordt dit een uitname uit het
Gemeentefonds?
Antwoord op vraag 609
In het licht van de dekkingsopgave in de Voorjaarsnota wordt er vanaf
2028 20 miljoen euro bespaard op het re-integratiebudget van gemeenten;
dit wordt uit het Gemeentefonds gehaald. We hebben daarnaast ook
besloten om vanaf 2024 gerichter te investeren in gebieden waar de
bijstandsafhankelijkheid en multi-problematiek groot is. Zo investeren we
in 2024 11 miljoen euro (oplopend tot 13 miljoen euro in 2028) in het aan
het werk helpen van inwoners van de 20 focusgebieden uit het Nationaal
Programma Leefbaarheid en Veiligheid (NPLV). Uw Kamer wordt hierover
binnenkort nader geïnformeerd.
Vraag 610
Vanaf welke hoogte van het inkomen moet de eigen bijdrage gaan tellen
in de WMO?
Antwoord op vraag 610
Dit zal worden ingevuld bij de verdere uitwerking van de maatregel.
Vraag 611
Wat is het effect van de eigen bijdrage WMO op de stapeling van eigen
bijdrage voor mensen met een beperking per inkomensgroep?
Antwoord op vraag 611
De financiële effecten van de maatregel voor burgers zijn afhankelijk van
de nadere uitwerking van de maatregel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

220

Vraag 612
Wat wordt de maximale eigen bijdrage voor cliënten in de WMO?
Antwoord op vraag 612
Dit zal worden ingevuld bij de verdere uitwerking van de maatregel.
Vraag 613
Waarom wordt er ook een bezuiniging in verband met de herinvoering
van de eigen bijdrage in de WMO van 17,5 miljoen euro en 15,1 miljoen
euro voor respectievelijk 2023 en 2024 voorgesteld, aangezien hiervoor
eerst nog een wetswijziging nodig is?
Antwoord op vraag 613
De dekking van 17,5 miljoen euro en 15,1 miljoen euro voor respectievelijk
2023 en 2024 zijn grotendeels bedoeld ten behoeve van dekking van de
VWS-begroting in die jaren. In 2024 wordt er echter wel 3,6 miljoen euro
van de 15,1 miljoen euro ingezet als intertemporele dekking voor de
toevoeging van (structureel) 110 miljoen euro aan het Gemeentefonds
vanaf 2025 in het kader van het IZA (zie Voorjaarsnota blz. 149) voor de
aanzuigende werking van het abonnementstarief. Om deze reden is de
dekking van de 110 miljoen euro die via de VWS begroting wordt geleverd
in 2025 51,4 miljoen euro en niet 55 miljoen euro.
Vraag 614
Op welke punten was er precies een structurele onderuitputting op de
VWS-begroting en waardoor werd deze veroorzaakt?
Antwoord op vraag 614
De onderuitputting op de VWS-begroting is verspreid over diverse
beleidsartikelen. In absolute zin deed de meeste onderuitputting op de
begrotingsgefinancierde uitgaven zich voor op artikel 2 Curatieve Zorg
(95 miljoen euro) en artikel 1 Volksgezondheid (84 miljoen euro). Op basis
van meerjarige realisatiecijfers is samen met het Ministerie van VWS
beoordeeld welke onderuitputting in 2022 structureel van aard was.
Onderuitputting kan diverse oorzaken hebben, waaronder lagere
vaststellingen van subsidies.
Vraag 615
Wat betekent de bezuiniging van 77,7 miljoen euro op «Inzet prijsbijstelling» concreet en wie merken daar de effecten van?
Antwoord op vraag 615
Op basis van het Centraal Economisch Plan (CEP) van het Centraal
Planbureau (CPB) wordt jaarlijks geraamd wat de verwachte loon- en
prijsontwikkeling is. De prijsbijstelling van begrotingsgefinancieerde
uitgaven kan gebruikt worden om bestaande budgetten te indexeren,
zodat hetzelfde beleid kan worden voortgezet (ondanks hogere prijzen).
Het gevolg van inzetten van de prijsbijstelling voor andere doeleinden is
dat op onderdelen hetzelfde beleid doelmatiger moet worden uitgevoerd
of een lager ambitieniveau mogelijk is. Dit voorjaar is gekozen om een
deel van de prijsbijstelling in te zetten voor onder andere de realisatie van
verschillende beleidsvoornemens.
Naast de raming van de loon- en prijsontwikkeling van de VWS-begroting
worden ook de premiegefinancieerde zorguitgaven bijgesteld voor loon(OVA) en prijsontwikkelingen. Deze toelichting staat beschreven in de
verticale toelichting van onderdeel «Zorg» en is niet voor andere
doeleinden ingezet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

221

Vraag 616
Waar gaat de 1,4 miljard euro die uit de post «Corona» wordt gehaald
precies heen? Blijft die op de VWS-begroting of verdwijnt die in de
algemene middelen?
Antwoord op vraag 616
De bestrijding van COVID-19 wordt generaal gefinancierd, daarom vloeit
dit bedrag terug naar de algemene middelen.
Vraag 617
Hoe gaat de 65 miljoen euro voor dak- en thuislozenopvang worden
besteed?
Antwoord op vraag 617
Het voornemen is om in de meicirculaire 2023 55 van de 65 miljoen euro
over te hevelen naar het Gemeentefonds en te verstrekken aan centrumgemeenten maatschappelijke opvang/beschermd wonen via de
decentralisatie-uitkering Nationaal Actieplan Dakloosheid: Eerst een Thuis.
Voor de verdeling aan centrumgemeenten wordt het objectieve verdeelmodel van de decentralisatie-uitkering Maatschappelijke Opvang (DUMO)
gehanteerd. Met deze extra middelen kunnen centrumgemeenten gericht
investeren in de regionale aanpak om het aantal dakloze mensen terug te
dringen en de doelstellingen uit het Nationaal Actieplan Dakloosheid te
behalen. Daarbij is 7 miljoen euro van de 65 miljoen euro beschikbaar
voor de specifieke aanpak voor dakloze EU-burgers, conform het plan van
aanpak dakloze EU-burgers. Dit wordt uitgekeerd aan de gemeenten die
meedoen aan de pilot (Amsterdam, Rotterdam, Den Haag, Utrecht, Venlo
en Eindhoven.) De overige 3 miljoen euro blijft op de VWS-begroting en
wordt gebruikt voor landelijke subsidies, monitoring, opdrachten en
apparaatskosten. Over de besteding van de middelen voor de jaren 2024
en verder vindt nog besluitvorming plaats.
Vraag 618
Welke plannen lagen er voor de (inmiddels vervallen) extra besparing van
100 miljoen euro op Jeugdzorg? Welke plannen zijn er voor de extra
besparingen in 2025 en verder?
Antwoord op vraag 618
De afgelopen maanden is er veel energie gestoken in het komen tot een
Hervormingsagenda voor de jeugdzorg. Er is nog geen besluit door dit
kabinet genomen over een nadere invulling van de extra besparing op de
jeugdzorg zoals opgenomen in het coalitieakkoord. Dit maakte dat, gezien
rekening moet worden gehouden met eventuele benodigde wetswijzigingen, het kabinet heeft gekozen de besparing van 100 miljoen euro in
2024 te laten vervallen.
Het kabinet onderzoekt op dit moment de mogelijkheden om de aanvullende besparingsopgave te realiseren en zal uw Kamer hierover
informeren.
Vraag 619
Welke onderdelen van de IZA-transformatiemiddelen worden via de
VWS-begroting beschikbaar gesteld en welke worden via de premiegefinancierde zorguitgaven beschikbaar gesteld?
Antwoord op vraag 619
Transformatiemidddelen worden door zorgverzekeraars gericht ingezet
ten behoeve van beoogde transformaties uit het Integraal Zorgakkoord
(IZA). Het grootste deel van de middelen wordt door zorgverzekeraars
ingezet. Waaraan de middelen worden besteed, is afhankelijk van de
ingediende plannen en goedkeuring. In het IZA is afgesproken dat van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

222

besteding via verzekeraars kan worden afgeweken als financiering via
VWS logischer is. Het kan dan gaan om het creëren van de juiste
randvoorwaarden voor impactvolle transformaties of om het faciliteren
van zaken die op landelijk niveau doeltreffender of doelmatiger zijn.
Vraag 620
Hoeveel geld is er beschikbaar voor het aanpakken van de wachtlijsten in
de zorg?
Antwoord op vraag 620
In het Integraal Zorgakkoord (IZA) wordt ingezet op het aanpakken van
wachtlijsten in de zorg. Dit geldt bijvoorbeeld voor de geestelijke
gezondheidszorg (ggz), waar de verkennende gesprekken in mentale
gezondheidscentra bijdragen aan de preventie van instroom, waardoor de
wachtlijsten verminderen. Voor de extra uitgaven ten behoeve van het
terugdringen van de wachtlijsten in de ggz is in totaal 60 miljoen euro
structureel toegevoegd aan het macrokader ggz. Daarnaast zijn de
transitiemiddelen nog aan te vragen.
Daarnaast stelt VWS geld beschikbaar voor de zogenoemde versnellers,
die helpen de regionale aanpak van wachttijden te verbeteren; hiervoor is
in totaal 4,4 miljoen euro beschikbaar.
Ook door betere regionale samenwerking en samenwerking in de eerste
lijn en met het sociaal domein kunnen de wachtlijsten verminderd
worden. Voor initiatieven die daaraan bijdragen kan een beroep worden
gedaan op de transformatiemiddelen uit het IZA.
Verder draagt VWS bij aan de doorontwikkeling van de informatie over
wachttijden op Zorgkaart NL. De Patiëntenfederatie Nederland (PFN) zet
zich in voor makkelijker werkbare en beter vindbare wachttijden voor de
patiënten, zodat ook zij zelf een beter geïnformeerde beslissing kunnen
nemen. VWS verstrekt hiervoor in de periode 1 oktober 2022 tot
30 september 2024 een subsidie van 956.692 euro aan de PFN. VWS
verwacht dat dit voor patiënten bijdraagt aan een beter inzicht in de
wachttijden.
Vraag 621
Welke middelen worden ingezet voor nieuwe medicijnen voor ziektes
waar geen of weinig medicatie voor beschikbaar is?
Antwoord op vraag 621
Om te zorgen dat farmaceutische bedrijven ook voor zeldzame ziektes
medicijnen en behandelingen ontwikkelen is er een zogenoemd weesgeneesmiddelenbeleid. Weesgeneesmiddelen zijn medicijnen voor
zeldzame, vaak ernstige aandoeningen. Sinds 1999 worden fabrikanten
vanuit de Europese Unie financieel gestimuleerd om weesgeneesmiddelen te ontwikkelen.
Nadat deze middelen op de markt zijn toegelaten, bekijkt het Zorginstituut
of deze vergoed kunnen worden uit het basispakket. Het gaat dan alleen
om die weesgeneesmiddelen die door de Minister in de sluis voor dure
geneesmiddelen zijn geplaatst. De sluis is er voor geneesmiddelen of
behandelingen, waarbij de behandelkosten per patiënt heel hoog kunnen
oplopen of waarvan de totale kosten per jaar erg hoog kunnen oplopen
als ze voor veel patiënten worden ingezet. Een weesgeneesmiddel wordt
in de sluis geplaatst wanneer het middel meer kost dan 50.000 euro per
patiënt per jaar en als de verwachting is dat er op landelijk niveau meer
dan 10 miljoen euro aan wordt uitgegeven.
Het Zorginstituut publiceert periodiek een «Monitor Weesgeneesmiddelen
in de praktijk». In de meest recente uitgave van 7 december 2021 wordt
gemeld dat er in 2020 voor 895 miljoen aan weesgeneesmiddelen is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

223

gedeclareerd. Dit bedrag is exclusief de door VWS onderhandelde
kortingen.
Vraag 622
Welk deel van het budget van het Ministerie van VWS wordt ingezet voor
het betalen van influencers op social media?
Antwoord op vraag 622
Er is geen apart budget voor de inzet van influencers. Per campagne doet
het mediabureau een voorstel hoe het mediabudget zo effectief mogelijk
kan worden ingezet. Influencers kunnen hier een onderdeel van uit maken
om de juiste doelgroep te bereiken.
Per 1 maart 2023 is een pilot gestart voor een richtlijn voor contentsamenwerkingen. Een onderdeel van deze richtlijn is dat alle vormen van
contentsamenwerking, waaronder die met influencers, openbaar worden
maakt op Contentsamenwerkingen Rijksoverheid en media | Overheidscommunicatie | Rijksoverheid.nl.
Vraag 623
Worden er middelen ingezet voor het bestrijden van eenzaamheid en zo ja
hoeveel?
Antwoord op vraag 623
Het kabinet investeert tot en met 2025 jaarlijks 10 miljoen euro boven op
de middelen die structureel (jaarlijks 5 mln euro) voor het programma Eén
tegen eenzaamheid beschikbaar zijn. Met deze financiële middelen
kunnen alle gemeenten een lokale aanpak eenzaamheid realiseren. Ook
wordt het maatschappelijk initiatief versterkt en stimuleren we wetenschappelijk onderzoek zodat we beter begrijpen wat tegen eenzaamheid
werkt. Met de publiekscampagne doorbreken we het taboe op
eenzaamheid en roepen op: kijk naar elkaar om.
Vraag 624
Waarvoor wordt 51 miljoen euro die structureel wordt bezuinigd op
prijsbijstelling voor ingezet?
Antwoord op vraag 624
Zie het antwoord op vraag 615.
Vraag 625
Waarvoor dient de prijsbijstelling en wat is precies het effect van de
ombuiging van incidenteel 77 miljoen euro en structureel 51 miljoen
euro?
Antwoord op vraag 625
Zie het antwoord op vraag 615.
Vraag 626
Wat betekent de herinvoering van de eigen bijdragen voor de WMO voor
maximale eigen bijdrage die verschillende inkomensgroepen zullen
kunnen betalen aan de WMO? Kunt u aangeven wat de maximale eigen
bijdrage is voor een huishouden met een half-modaal inkomen, een
modaal inkomen of twee keer modaal inkomen?
Antwoord op vraag 626
De financiële effecten van de maatregel voor burgers zijn nog onbekend
en afhankelijk van de nadere uitwerking van de maatregel. Uitgangspunt
daarbij is wel dat in redelijkheid rekening zal worden gehouden met de
financiële draagkracht van burgers, waarbij zij niet onevenredig zwaar
belast zullen worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

224

Vraag 627
Hoe worden prijzen op de VWS-begroting bijgesteld als de beschikbare
middelen vervolgens niet worden ingezet om prijzen bij te stellen maar ter
dekking van verschillende intensiveringen en tegenvallers op de
begroting? Betreft dit ook middelen die gebruikt zouden kunnen worden
voor het bijstellen van de OVA-ruimte?
Antwoord op vraag 627
Zie het antwoord op vraag 615.
Vraag 628
Hoe gaat de hoogte van de eigen bijdrage WMO er per inkomensgroep uit
zien? Worden de inkomensgrenzen aangehouden zoals die in het concept
wetsvoorstel eigen bijdrage huishoudelijke hulp zijn voorgesteld?
Antwoord op vraag 628
Hoe hoog de eigen bijdrage Wmo, gegeven iemands inkomen en
vermogen, zal worden, is afhankelijk van de nadere uitwerking van de
maatregel. Uitgangspunt hierbij is dat bij de uitwerking zo veel mogelijk
wordt aangesloten bij de vormgeving zoals die voorheen (dus vóór de
invoering van het abonnementstarief) was met oog voor inkomenseffecten en (effecten op) het beroep dat wordt gedaan op de Wmo. De
inkomensgrenzen zoals voorgesteld in het wetsvoorstel passende eigen
bijdrage huishoudelijke hulp, zijn hierbij dus niet leidend. Het
wetsvoorstel passende eigen bijdrage huishoudelijke hulp komt te
vervallen en zal niet worden ingediend bij de Tweede Kamer. De
bedoeling is dat het nieuwe wetsvoorstel per januari 2026 zal ingaan.
Vraag 629
Welke maatregelen vallen er allemaal onder de reeks «sociaal medisch
beoordelen» in tabel 58?
Antwoord op vraag 629
De reeks sociaal medisch beoordelen staat in tabel 56 en niet in tabel 58.
Onder de reeks «sociaal medisch beoordelen» vallen de maatregelen die
worden ingezet om de mismatch van het aantal sociaal medische
beoordelingen bij ziekte en arbeidsongeschiktheid te verminderen. Sociaal
medische beoordelingen zijn beoordelingen om het arbeidsongeschiktheidspercentage vast te stellen.
De tijdelijke maatregel niet terugvorderen (onder voorwaarden) van
voorschotten wordt met één jaar en tot eind 2024 verlengd. Het streven is
om ook de tijdelijke maatregel vereenvoudigde claimbeoordeling voor
60-plussers te verlengen, waardoor 60-plussers eerder een hogere
uitkering krijgen. Daarnaast wordt de tijdelijke maatregel «beoordelen op
verdiensten» op korte termijn nader uitgewerkt en ingevoerd. UWV kan
door deze maatregel voor uitkeringsgerechtigden die werken, het
arbeidsongeschiktheidspercentage bepalen zonder theoretische schatting.
Dit heeft als gevolg dat er tijdelijk meer en hogere WIA-uitkeringen
worden verstrekt.
Vraag 630
Kan, voor wat betreft de verticale toelichting over de zorg, nader
toegelicht worden tussen de reeks die voor de herinvoering inkomensafhankelijke eigen bijdrage WMO wordt genoemd onder het kopje «besluitvorming» en de reeks die wordt genoemd onder het kopje «technisch», en
kan daarbij tevens worden aangegeven in welke reeks de uitvoeringskosten verwerkt zijn en hoe hoog deze per jaar zijn?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

225

Antwoord op vraag 630
De reeks herinvoeren inkomensafhankelijke eigen bijdrage Wmo (onder
het kopje Besluitvorming op blz. 144 van de Voorjaarsnota) van 30 miljoen
euro structureel vanaf 2026, heeft betrekking op de uitvoeringskosten
binnen de Wmo. Zie hiervoor ook een verwijzing op pagina 56 van de
eerste suppletoire begroting van VWS.
De reeks herinvoeren inkomensafhankelijke eigen bijdrage Wmo onder
het kopje Technisch, -/- 55 miljoen euro structureel vanaf 2025, betreft de
overboeking van de middelen voor de hoger dan geraamde aanzuigende
werking van het abonnementstarief Wmo naar gemeenten. Deze hoger
dan geraamde aanzuigende werking betreft in totaal 110 miljoen euro.
Deze wordt per 2025 toegevoegd aan het Gemeentefonds (zie blz. 149 van
de Voorjaarsnota). De genoemde reeks van -/- 55 miljoen euro. betreft de
dekking vanuit het Uitgavenplafond Zorg voor de 110 miljoen euro. De
overige dekking is gevonden binnen de VWS-begroting (zie blz. 132 van
de Voorjaarsnota).
Op de Aanvullende Post van het Ministerie van Financiën en op de VWS
begroting zijn er middelen gereserveerd voor de uitvoering van de
coalitieakkoordmaatregel eigen bijdrage huishoudelijke hulp. Nu dit
wetsvoorstel wordt ingetrokken zullen deze middelen worden aangewend
voor de herinvoering van de inkomensafhankelijke eigen bijdrage Wmo.
De exacte uitvoeringskosten per jaar zullen nog nader worden onderzocht.
Bovenstaande heeft betrekking op een aantal budgettaire elementen van
het voornemen om zo veel mogelijk aan te sluiten bij de inkomensafhankelijke eigen bijdrage zoals vòòr 2019 van toepassing was in de Wmo, met
oog voor inkomenseffecten en het beroep dat wordt gedaan op de Wmo.
Momenteel wordt dit voornemen nader uitgewerkt. De Kamer zal
daarover op een later moment worden geïnformeerd.
Vraag 631
Welke impact heeft de maatregel maatwerk PGB op (toekomstige)
pgb-houders die Wlz-zorg inkopen als het gaat om de tarieven die zij
kunnen vragen?
Antwoord op vraag 631
De maatregel heeft geen invloed op de tarieven die pgb-houders die
Wlz-zorg inkopen kunnen vragen. De maatregel ziet toe om de omvang
van de zorgvraag beter aan te laten sluiten bij het budget. Bij de vertaling
van de daadwerkelijke zorgvraag naar het beschikbare budget wordt
rekening gehouden met de vastgestelde maximumtarieven voor pgb in de
Wlz.
Vraag 632
Wordt de modernisering van het Geneesmiddelenvergoedingssysteem
(GVS) nu definitief geschrapt of wordt deze slechts uitgesteld.
Antwoord op vraag 632
Zie antwoord op vraag 433.
Vraag 633
Hoe wordt de taakstelling van de GVS-modernisering nu precies gedekt?
Betekent «de vertraagde doorwerking van het algemeen prijspeil naar het
uitgavenkader voor de apotheekzorg» dat er minder geld naar de
apotheken gaat?
Antwoord op vraag 633
Zie antwoord op vraag 433.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

226

Vraag 634
Waarom zit er vanaf 2026 zo’n drie miljard euro minder in het
Gemeentefonds?
Antwoord op vraag 634
Zie ook het antwoord op vraag 64.
Vraag 635
Kan de Westerscheldetunnel op basis van de huidige prognoses per 2025
tolvrij worden gemaakt met de 140 miljoen euro die hiervoor is geserveerd vanuit het Nationaal Groeifonds?
Antwoord op vraag 635
Aan de voorbereiding voor het tolvrij maken van de Westerscheldetunnel
wordt gezamenlijk met de provincie hard gewerkt. Het Ministerie van
IenW en de provincie Zeeland zijn hierover in goed gesprek. Eerste stap is
het verkeers- en milieuonderzoek. Dat was vanwege de splitsing tussen
personenauto’s en motoren en vrachtververoer later gereed dan in eerste
instantie werd gedacht, maar is inmiddels in de afrondende fase. Op dit
moment wordt nagegaan welke volgende stappen nodig zijn om de tunnel
tolvrij te kunnen maken voor personenauto’s en motoren en of deze
stappen voor 2025 haalbaar zijn en of de gereserveerde middelen
daarvoor toereikend zijn. Ook wordt bezien of het tolvrij maken voor
vrachtvervoer haalbaar en verstandig is. Over de uitkomst zal de Minister
van IenW u zo spoedig mogelijk informeren.
Vraag 636
Hoe kan het dat het accres van 2025 op 2026 nauwelijks stijgt? Verwacht
het kabinet dan geen loon- en prijsontwikkelingen?
Antwoord op vraag 636
Vanaf 2026 stapt het kabinet af van de normeringssystematiek «trap-optrap-af», waarbij de inkomsten van gemeenten en provincies via het
gemeente en provinciefonds meebewegen met de uitgaven van het Rijk.
Deze werkwijze kent een (te) hoge mate van instabiliteit en een beperkte
koppeling met de uitgavenontwikkeling bij gemeenten en provincies. Voor
2026 is het accres van het Gemeentefonds vastgezet op een plus van
1 miljard euro ten opzichte van de stand bij de Miljoenennota 2022, zoals
toegelicht in de Startnota 2022. Het accres wordt wel aangepast voor
veranderringen in de loon- en prijsontwikkeling. In bijlage 9 op bladzijde
207 van de Voorjaarsnota 2023 is het Loon-en prijsaccres weergegeven.
De loon-prijsindexatie voor tranche 2026 bedraagt 1.345 miljoen euro.
Vraag 637
Wat is de reden dat de reeks van in totaal 4 miljard euro wel ten laste van
de EMU-schuld gaat (en de plafonds gecorrigeerd worden) en de langjarig
reeks van 7,5 miljard euro niet? Hoe is de afweging gemaakt over de
dekking en financiering van het totale Groningenpakket?
Antwoord op vraag 637
Zie antwoord op vraag 191.
Vraag 638
Zijn er gevolgen voor de studiebeurs en zo ja wat zijn de gevolgen van het
feit dat 60,4 miljoen euro vanuit de reservering herinvoering studiebeurs
wordt gereserveerd ter invulling van de dekkingsopgave?
Antwoord op vraag 638
Er zijn geen gevolgen voor de studiebeurs. In het coalitieakkoord is een
inschatting gemaakt van de budgettaire reeks die nodig is voor de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

227

herinvoering van de basisbeurs. Deze reeks is gereserveerd op de
Aanvullende Post (AP). Doordat de kosten in de eerste jaren lager
uitvielen dan verwacht, is niet de gehele reeks overgeheveld van de AP
naar de OCW-begroting. Deze middelen zijn wel als reservering behouden
op de AP, mochten de studiefinancieringsramingen tegenvallen. Dit is niet
het geval, waardoor het gereserveerde bedrag in 2023 (60,4 miljoen euro)
vrij kan vallen. Dit bedrag is ingezet als invulling van de dekkingsopgave.
Vraag 639
Kunnen de kosten vanwege het invaren in de nieuwe pensioenregeling
waardoor er een bijstortingsverplichting is ontstaan van 8,5 miljard euro
kosten worden gezien als een effect van de invoering van de nog niet in
de Eerste Kamer goedgekeurde WTP (Wet Toekomst Pensioenen)
(Kamerstuk 36 067)? Was dit bij de behandeling van deze wet reeds
bekend. Zo ja, waarom is dit dan niet toen meegenomen?
Antwoord op vraag 639
Bij de behandeling van de Wet toekomst pensioenen (Wtp) was duidelijk
dat er aanvullende maatregelen benodigd konden zijn voor het invaren
van de pensioen van militairen en politieke ambtsdragers. Dit is reeds in
de Memorie van Toelichting op de Wet toekomst pensioenen aangegeven
(Kamerstuk 36 067, nr. 3). Het effect van de omzetting naar kapitaaldekking
moest nader worden uitgewerkt.
In de Voorjaarsnota 2023 is een reservering opgenomen om een vanuit de
begroting van Defensie gedekte budgetneutrale omzetting van de deze
begrotingsgefinancierde pensioenen naar kapitaaldekking te kunnen
realiseren, wanneer sociale partners van de sector Defensie besluiten tot
invaren. De kosten voor de militaire pensioenen van voor 1 juni 2001
stijgen dus niet door invoering van de nieuwe pensioenwet. Zie ook het
antwoord op vraag 640.
Vraag 640
Kunt u toelichten hoe het budget voor de reservering pensioenen defensie
is opgebouwd en de onderliggende berekening delen?
Antwoord op vraag 640
De reservering is gebaseerd op de raming van de reeks ten behoeve van
de uitbetaling van begrotingsgefinancierde pensioenuitkeringen op de
Defensiebegroting. Dit is een vrijwel stabiele aflopende uitgavenreeks tot
ongeveer het jaar 2080.
Figuur: Raming begrotingsgefinancierde pensioenuitkeringen Defensie (in € miljoen)

De reservering betreft de geraamde inkoopsom voor de eenmalige afkoop
van de begrotingsgefinancierde aanspraken op het inkoopmoment in het
jaar 2026. Deze is berekend door de uitgavenreeks op de begroting van
Defensie contant te maken om zo met de overheveling van dit bedrag aan
het Algemeen Burgerlijk Pensioenfonds tot een kapitaalgedekte pensioenreservering te komen. Deze inkoopsom bevat ook een opslag voor de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

228

actuele dekkingsgraad van het ABP, zodat de inkoop dekkingsgraadneutraal verloopt. Op het moment van overgang naar het nieuwe stelsel zal
het exacte bedrag worden bepaald.
Vraag 641
Welke andere budgettaire gevolgen zijn voorzien voor publieke sectoren
waar de rijksoverheid een belangrijke rol speelt in de arbeidsvoorwaarden
(onderwijs, zorg, ambtenaren cao) als gevolg van het invaren van
pensioenen en de compensatie van het afschaffen van de doornsneepremie?
Antwoord op vraag 641
Voor het voorzien in de eventuele compensatielast voortkomend uit het
afschaffen van de doorsneesystematiek is bij Regeerakkoord Rutte III
cumulatief 2 miljard gereserveerd op de Aanvullende Post. Het betreft
jaarlijks 200 miljoen euro gedurende de periode 2026–2036.
Het invaren van pensioenen in de publieke sectoren is momenteel
onderdeel van lopende onderhandelingen, waardoor er op dit moment
nog geen nadere informatie verschaft kan worden over de uitkomst
hiervan.
Vraag 642
In de Voorjaarsnota staat dat de asieltegenvallers worden bekostigd door
middel van bijdragen van de ODA. Kunt u voor de jaren 2023 tot en met
2026 aangeven hoe deze uitgaven worden gedekt binnen de ODA?
Antwoord op vraag 642
Zie antwoord op vraag 61.
Vraag 643
Kunt u voor de jaren 2023 tot en met 2026 aangeven welk percentage van
het totale ODA-budget aan de asieltegenvaller wordt uitgegeven?
Antwoord op vraag 643
Zie antwoord op vraag 517.
Vraag 644
Kan een overzicht worden gegeven van de dekking asieltegenvaller per
artikel? Zo nee, wanneer kan worden aangegeven hoe de dekking
asieltegenvallers per artikel wordt uitgesplitst per subartikel?
Antwoord op vraag 644
Zie antwoord op vraag 61.
Vraag 645
Worden de netto ODA-percentages van het BNI veranderd door de
mutaties in de Voorjaarsnota? Zo ja, kan een meerjarig overzicht worden
gegeven van het netto ODA-percentage van het BNI? Kan in dit overzicht
de stand van het netto ODA-percentage van het BNI in de HGIS-nota 2023
(Kamerstuk 36 201, nr. 1) zoals weergegeven in bijlage 6 ook worden
opgenomen?
Antwoord vraag 645
Het netto ODA-percentage van het BNI in 2023 verandert met 0,02 %punt
van 0,62% zoals begroot in de HGIS-nota 2023 naar 0,64%. Deze stijging is
het resultaat van additionele ODA-middelen voor steun aan Oekraïne.
Voor de jaren 2024 en verder wijzigt het ODA-percentage niet. Zie ook
onderstaande tabel:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

229

Netto ODA-percentage HGIS-nota 2023
Verwachte netto ODA-percentage na
Voorjaarsnota 2023

2023

2024

2025

2026

2027

0,62

0,62

0,65

0,65

0,65

0,64

0,62

0,65

0,66

0,65

Vraag 646
Klopt het dat de bij BHOS ingeboekte bezuiniging op de vijf beleidsartikelen indicatief is en dat dit niet de definitieve verdeling weergeeft? Is dit
een verdeling op basis van de relatieve omvang van de begrotingsartikelen? Zo nee, waar is deze verdeling wel op gebaseerd?
Antwoord op vraag 646
Zie antwoord op vraag 61.
Vraag 647
Wordt bij de definitieve bezuiniging per artikel door het Ministerie van
Financiën/IRF met klem gekeken naar de doelmatigheid van
ODA-bestedingen, om zo de derving van OS-impact door de bezuiniging
tot een minimum te beperken? Wat zijn de maatregelen die de kleinste
impact hebben op kwetsbaren wereldwijd? Is de inzet om bezuinigingen
op kwetsbaren en noodhulp te voorkomen? Wordt bij de opgave met
name gekeken naar beleidsprogramma’s die door de IOB negatief zijn
geëvalueerd? (zie bijvoorbeeld de passage: «Over het algemeen is het
Nederlandse handels- en investeringsbeleid niet voldoende uitgewerkt,
noch stelselmatig in concrete beleidsstandpunten en instructies geoperationaliseerd. Het was niet duidelijk wat de gewenste resultaten, indicatoren
en rode lijnen waren voor de prioritaire onderwerpen.», en https://
www.iob-evaluatie.nl/resultaten/handels-en-investeringsbeleid)?
Antwoord op vraag 647
Zie antwoord op vraag 61.
Vraag 648
Klopt het dat de Verdeelsleutel van Bijlage 2 de bezuinigingstaakstelling
per departement weergeeft? Klopt het dat het Ministerie van Defensie dus
voor 4,7% moet bijdragen aan de bezuiniging van 2,5 miljard euro?
Antwoord op vraag 648
In de actieve openbaarmaking documentnummer 6 vindt u de Januaribrief. In bijlage 2 van de Januaribrief vindt u in tabel 2 de verdeelsleutel
per departement ten behoeve van de rijksbrede dekkingsopgave. Hierin is
het aandeel van Defensie op basis van de begrotingsgrondslag 4,7% in
2023. In de Voorjaarsnota is door het kabinet besloten om Defensie vrij te
stellen van de verdeelsleutel in verband met de oorlog in Oekraïne.
Vraag 649
Klopt het dat armoedebestrijding wordt uitgezonderd van de bezuinigingstaakstelling?
Antwoord op vraag 649
Het kabinet heeft inderdaad de keuze gemaakt om het budget voor
armoedebestrijding niet te verlagen gelet op de afspraken in het coalitieakkoord over het aanpakken van armoede en schulden.
Vraag 650
Klopt het dat het Ministerie van Defensie wordt uitgezonderd van de
bezuinigingstaakstelling?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

230

Antwoord op vraag 650
Zie antwoord op vraag 648.
Vraag 651
Welk deel van de middelen voor Roemer en van de envelop arbeidsmarkt,
armoede en schulden staan nog op de Aanvullende Post? Waar zijn deze
precies voor bedoeld? Op welke beleidsdiscussie hangt het overmaken
van de middelen?
Antwoord op vraag 651
Het grootste deel van de voor het uitwerken van de aanbevelingen van de
Commissie Roemer gereserveerde middelen zijn overgeheveld. In 2024
resteert ongeveer 5 miljoen euro, in 2025 nog ongeveer 0,5 miljoen euro
en in 2026 0,4 miljoen euro op de Aanvullende Post. Deze middelen zijn
bedoeld voor het uitwerken van de aanbevelingen van de Commissie
Roemer, welke aan uw Kamer is toegezonden in 2020. In het coalitieakkoord is afgesproken om misstanden bij arbeidsmigratie tegen te gaan
door de aanbevelingen van de Commissie Roemer uit te voeren. Dit om
uitbuiting van werknemers tegen te gaan, slechte huisvesting aan te
pakken, en oneerlijke concurrentie en verdringing op de arbeidsmarkt te
voorkomen. Het Ministerie van SZW is momenteel bezig met de invulling
van deze resterende middelen en wil deze uiterlijk volgende voorjaarsbesluitvorming overhevelen.
Ook de middelen uit de envelop arbeidsmarkt, armoede en schulden zijn
grotendeels overgeheveld. De overheveling van de middelen uit de
envelop arbeidsmarkt, armoede en schulden, bij de voorjaarsnota wordt
nader toegelicht in vraag 220.
Reservering op de Aanvullende Post
in duizenden euro
Bescherming arbeidsmigranten
(ci. Roemer)
Overgeheveld
Herschikking
Loon- en prijsbijstelling
Resterend
Envelop arbeidsmarkt, armoede
en schulden
Overgeheveld
Herschikking
Loon- en prijsbijstelling
Resterend

2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

10.000
– 10.063

30.000
– 30.203

60.000
– 63.359
3.000
758
399

60.000
– 60.309

203
0

60.000
– 63.337
3.000
790
453

60.000
– 60.309

63
0

60.000
– 49.765
– 6.000
765
5.000

309
0

309
0

100.000
– 101.626
1.000
626
0

250.000
– 250.835
– 1.000
2.335
500

500.000
– 415.575

500.000
– 378.119

500.000
– 320.974

500.000
– 317.106

500.000
– 324.584

24.863
109.288

25.180
147.061

27.157
206.183

23.618
206.512

23.625
199.041

Vraag 652
Zijn er, gelet op het feit dat op de Aanvullende Post staan onder «overige
dossiers medeoverheden» nog middelen zijn gereserveerd voor de
uitvoeringskosten Omgevingswet gemeenten/provincies (2023–2025),
over deze posten al bestuurlijke afspraken gemaakt? Wanneer kunnen de
medeoverheden over deze bedragen beschikken?
Antwoord op vraag 652
Over de bestuurlijke afspraken bent u eerder geïnformeerd. Momenteel
vindt er een actualisatie van het Integraal Financieel Beeld plaats
waarover de Kamers voor 1 juli zullen worden geïnformeerd, zoals
toegezegd aan de Eerste Kamer (Handelingen I 2022/23, nr. 21, item 9). Op
basis van deze actualisatie wordt bekeken of de bestaande bestuurlijke
afspraken moeten worden aangepast.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

231

Vraag 653
Is in de Voorjaarsnota ook extra geld uitgetrokken voor Groningen voor
het jaar 2023? Zo ja, hoeveel en waar is dat te vinden? Zo nee, waarom
niet?
Antwoord op vraag 653
Zie het antwoord op vraag 278
Vraag 654
Wat zijn naar de huidige inschatting de extra kosten voor versterking en
schadeafhandeling die voortvloeien uit de aangekondigde beleidswijzigingen voor schade en versterking in de kabinetsreactie op het rapport
van de parlementaire enquête Groningen? Hoe worden die gefinancierd?
Antwoord op vraag 654
Zie het antwoord op vraag 288
Vraag 655
In hoeverre neemt het kabinet de aanbeveling van de parlementaire
enquête over dat Staat en oliemaatschappijen voortaan gezamenlijk een
actueel en transparant overzicht schetsen van alle nog te verachten kosten
en daarvoor gereserveerde middelen?
Antwoord op vraag 655
Zie het antwoord op vraag 192
Vraag 656
Wat is de reden dat in het extrapolatiejaar 2029 wel uitgaven voor schade
worden geraamd maar niet voor versterking? Gaat het kabinet ervan uit
dat na 2028 de versterkingsoperatie is afgerond en er daarna geen geld
meer nodig zal zijn voor versterking?
Antwoord op vraag 656
Zie het antwoord op vraag 290
Vraag 657
Heeft het kabinet genoeg budgettaire ruimte geraamd voor eventuele
versterkingskosten na 2028?
Antwoord op vraag 657
Het kabinet gaat er vanuit dat de versterkingsoperatie in 2028 wordt
afgerond. Indien dit onverhoopt toch later wordt zal een nieuwe raming
worden gemaakt en volgt deze in principe de gebruikelijke dekkingssystematiek.
Vraag 658
Waarom is ervoor gekozen schade en versterking onderdeel te maken van
de algemene begroting? Hoe wordt geborgd dat dit niet ten prooi valt van
eventuele bezuinigingen?
Antwoord op vraag 658
De uitgaven aan schade en versterken worden verantwoord op de
Rijksbegroting. Daarbij geldt het principe dat het kabinet ervoor zorgt dat
de middelen die nodig zijn voor goede schadeafhandeling en een goed
verloop van de versterkingsoperatie beschikbaar worden gemaakt.
Vraag 659
Welke maatregelen worden getroffen om te zorgen voor voldoende
beschikbaar personeel en materieel voor de versnelling van de uitrol van
duurzame energie?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

232

Antwoord op vraag 659
Het kabinet heeft in het integrale pakket met additionele klimaatmaatregelen dat gepresenteerd is bij de Voorjaarsnota diverse voorstellen
opgenomen voor het beschikbaar stellen van voldoende personeel en
materiaal voor de energietransitie.
Zo stelt het kabinet 84 miljoen euro beschikbaar voor het toekomstbestendig maken van de energienetwerken. Dit geldt gaat o.a. naar de
versnelling van vergunningenprocedures en een grotere personele
capaciteit om de netcapaciteit te kunnen verbeteren. Het gaat hierbij om
versterking van capaciteit bij provincies en mogelijk regiogemeenten om
het voorbereidingstraject van netverzwaringen en uitbreidingen te
versnellen. Verder is 30 miljoen euro opgekomen in het pakket voor
randvoorwaarden voor de technische arbeidsmarkt. Dit betreft het
opleiden van statushouders tot technisch geschoolden. De middelen zijn
bedoeld voor het opschalen van bestaande statushoudersklasjes, waarbij
statushouders worden opgeleid tot elektromonteur. Tevens komt
7 miljoen euro beschikbaar voor de coördinatie van MIEK-projecten
(Meerjarenprogramma Infrastructuur Energie en Klimaat). Via het MIEK
werken Rijk, medeoverheden, netwerkbedrijven, industrie en energieproducenten samen aan tijdige realisatie van de benodigde infrastructuur
voor de verschillende sectoren om te kunnen verduurzamen.
Tevens bevat het pakket met additionele klimaatmaatregelen vele
voorstellen voor de verdere uitrol van duurzame energie, zoals
hernieuwbare elektriciteit, waterstof, duurzame warmte, groen gas en
kernenergie. Of er voldoende materieel is, is ook deels afhankelijk van de
(wereld)markten, maar binnen de voorstellen voor duurzame energie die
in het pakket zijn opgenomen is rekening gehouden met de kosten voor
materiaal die nodig zijn om de duurzame energie te realiseren. Daarbij
wordt tevens ingezet op efficiënt materiaalgebruik door het oprichten van
kenniscentra (voor waterstof en vergassing) om de transitie zo efficiënt en
effectief mogelijk te maken.
Vraag 660
Wat is het toetsingskader op basis waarvan financiële bijdragen vanuit het
Rijk in het licht van de maatwerkafspraken worden bepaald en hoe wordt
voorkomen dat niet meer dan strikt noodzakelijk wordt uitgekeerd?
Antwoord op vraag 660
Uw Kamer is op 20 april 2023 geïnformeerd over het beschikbaar stellen
van publieke gelden in het kader van de maatwerkaanpak.62 In deze brief
zijn het proces en de uitgangspunten voor financiële ondersteuning bij de
maatwerkaanpak toegelicht. Hierbij geldt dat er altijd eerst wordt gekeken
naar de mogelijkheden binnen het bestaande generieke instrumentarium
(bijvoorbeeld via de SDE++, de VEKI of de nog te publiceren NIKI
regeling). Mocht het generieke instrumentarium niet passend zijn voor het
desbetreffende project en/of de business case, dan kan maatwerksubsidiëring en/of -financiering worden overwogen uit de daarvoor gereserveerde middelen op de Aanvullende Post (in de toekomst: op de Klimaatfondsbegroting). In die gevallen zal per casus budget overgeheveld
worden naar de EZK-begroting, waarbij voor de budgettaire verwerking
middels begrotingswetten autorisatie van uw Kamer wordt gevraagd. Bij
toepassing van generieke instrumenten gelden de voorwaarden van het
betreffende instrument. In alle gevallen wordt per project een zorgvuldige
afweging gemaakt van de beoogde opbrengsten van de projecten en de
noodzakelijke randvoorwaarden om deze technisch, financieel en juridisch
te realiseren. Een grondige analyse van de business case en de financierbaarheid van de projecten is hier een belangrijk onderdeel van. Verder is
het uitgangspunt dat criteria voor maatwerksubsidiering en/of financiering
62

Kamerstukken 29 826 en 32 813, nr. 179.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

233

in beginsel niet gunstiger zijn dan de criteria die gelden voor generieke
instrumenten. Bij de maatwerkaanpak geldt dat de overheid alleen een
financiële bijdrage levert waar nodig, niet meer dan dat, en alleen als dit
bijdraagt aan een groene en duurzame oplossing. Alleen als dit het geval
is kan er mogelijk financiële ondersteuning, binnen de geldende staatssteunkaders, plaatsvinden. Op deze manier wordt voorkomen dat er niet
meer dan noodzakelijk wordt uitgekeerd.
Vraag 661
Kan het naar voren halen van het verbod op verhuur van woningen met
EFG-labels naar 2029 ertoe leiden dat er leegstand ontstaat in woningen
die nog niet verduurzaamd zijn en juist nu in deze woningcrisis heel hard
nodig zijn?
Antwoord op vraag 661
Het kabinet denkt niet dat het verbod op verhuur van woningen met een
EFG-label vanaf 2029 tot (substantiële) leegstand zal leiden. Woningverhuurders hebben namelijk veel baat bij het verduurzamen van hun
woningen als deze anders niet verhuurd kunnen worden. Daarbij komt dat
er aanzienlijke subsidies worden aangewend om verduurzaming van
woningen financieel aantrekkelijk te maken. De Subsidieregeling
Verduurzaming en Onderhoud Huurwoningen (SVOH) is hier een
voorbeeld van.
Vraag 662
Welke doelen zijn er voor het verduurzamen van gebouwen van
maatschappelijke voorzieningen, zoals scholen, buurthuizen en sportverenigingen, en worden daar ook extra middelen voor uitgetrokken?
Antwoord op vraag 662
De doelen voor het verduurzamen van maatschappelijk vastgoed zijn
vastgesteld op Europees niveau. De Energy Efficiency Directive (EED) stelt
een aanvullende norm voor maatschappelijk vastgoed voor. Dit is een
voorgenomen renovatieverplichting die stelt dat elke lidstaat ervoor moet
zorgen dat jaarlijks ten minste 3% van het maatschappelijk vastgoed
wordt gerenoveerd en zo goed als energieneutraal wordt gemaakt.
Voldoen aan deze EU-norm betekent dat jaarlijks minimaal 3 miljoen m2
gebruiksoppervlakte (dit zijn zo’n 4500 verblijfsobjecten) gerenoveerd
moeten worden naar bijna energieneutraal. Daarnaast wordt een
herziening van de Richtlijn Energieprestatie van Gebouwen (EPBD)
voorzien. Voor utiliteitsgebouwen en gebouwen van publieke instellingen
ligt momenteel een voorstel dat in onderhandeling is. Daarbij voorziet
men een verplichting van verduurzaming van de 15% gebouwen met
slechtste energieprestatie voor 2027 en verduurzamen van een opvolgend
deel van de voorraad gebouwen met de slechtste energieprestatie voor
2030. Er worden vanuit de Aanvullende Post (in d Klimaatfonds aanzienlijke extra middelen uitgetrokken om het maatschappelijk vastgoed te
verduurzamen, namelijk 2.703,8 miljoen euro. De verdeling van deze
middelen over de voorgestelde maatregelen is te vinden op pagina 32 en
33 van het ontwerp-meerjarenprogramma 2024 (Bijlage bij Kamerstuk
32 813, nr. 1230) voor het Klimaatfonds dat met de Voorjaarsnota aan de
Tweede Kamer is aangeboden.
Vraag 663
Hoe wordt ervoor gezorgd dat geld dat beschikbaar komt voor de
verduurzaming van woningen ook en vooral huishoudens die in energiearmoede leven bereikt?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

234

Antwoord op vraag 663
Met de lokale aanpak binnen het Nationaal Isolatieprogramma wordt
ingezet op isolatie van 750.000 koopwoningen onder regie van de
gemeente, bij kwetsbare huishoudens die moeite hebben dit zelf te doen.
De middelen moeten worden ingezet bij woningen met lage energetische
kwaliteit (energielabels D, E, F en G), met een focus op woningen met een
lage WOZ waarde. Hiervoor kunnen gemeenten ruim 1 miljard aanvragen.
Per gemeente is geld gereserveerd op basis van het aandeel koopwoningen met een lage energetische staat, in combinatie met het aandeel
lage inkomens. Bovenop de middelen uit de lokale aanpak kunnen de
middelen van de ISDE of de SVVE gestapeld worden. Voor lage inkomens
kan een renteloze lening bij het Warmtefonds worden aangevraagd. In de
lokale aanpak kunnen gemeenten de woningeigenaren ontzorgen en
ondersteunen bij het aanvragen van deze subsidies en financiering, zodat
deze doelgroep de weg naar de landelijke subsidies en financiering beter
weet te vinden.
Ook wordt energiearmoede aangepakt bij kwetsbare huishoudens in
zowel koop als huur door de inzet van bijvoorbeeld energiefixteams
waarbij ook laagdrempelige energiebesparingsmaatregelen kunnen
worden genomen en de energierekening snel omlaag gebracht kan
worden. In de Nationale Prestatie Afspraken (NPA) zijn verder afspraken
gemaakt over het toekomstklaar isoleren van sociale huurwoningen. Met
de aangekondigde normering per 2029 mogen E, F en G labels bij alle
huurwoningen niet meer voorkomen, dus ook bij particuliere huur.
Over de extra middelen die bij voorjaarsnota voor kwetsbare wijken en
dorpen beschikbaar worden gesteld, is bij vraag 449 antwoord gegeven.
Vraag 664
Hoeveel bedrijven hebben reeds gebruik gemaakt van de beëindigingsregeling en hoeveel van de met dit instrument beoogde reductie is daarmee
bereikt?
Antwoord op vraag 664
De Landelijke beëindigingsregeling veehouderijlocaties (Lbv) en de
Landelijke beëindigingsregeling veehouderijlocaties met piekbelasting
(Lbv-plus) zijn onlangs door de Europese Commissie goedgekeurd in het
kader van de staatssteunnotificatie. Openstelling van de regelingen wordt
op dit moment voorbereid. Over de deelname aan de regelingen zult u te
zijner tijd worden geïnformeerd.
Vraag 665
Hoe wordt de doelmatigheid geborgd van «innovaties op het boerenerf»
bezien vanuit het totaal aan doelstellingen binnen het NPLG?
Antwoord op vraag 665
Deze middelen worden ingezet voor de meerjarige begeleiding en
advisering zoals aangegeven in het antwoord op vraag 231. De doelmatigheid van de inzet van deze middelen wordt geborgd door eisen aan de
uitvoering en kwaliteit van de begeleiding. Ook is het uitgangspunt dat
alle landbouwers gebruik kunnen maken van de begeleiding. Door kennis
en advies beschikbaar te stellen worden de landbouwers sneller tot
keuzes gestimuleerd passend bij de opgaven uit het NPLG, de mogelijkheden van het bedrijf en de gebiedsplannen van de provincie. De
landbouwers kunnen in gesprek met de onafhankelijke begeleider opties
afwegen zoals stoppen, innoveren, extensiveren, verplaatsen en omschakelen. Voor de kwaliteit van hoogwaardige procesbegeleiders en
technische adviseurs wordt aangesloten op het Bedrijfsadviseringssysteem (BAS). De in het BAS-register opgenomen agrarisch bedrijfsad-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

235

viseur wordt getoetst op onafhankelijkheid en vakbekwaamheid door een
onafhankelijke commissie. Daarnaast worden eisen gesteld aan het
onderhoud van kennis door permanente educatie.
Vraag 666
Hoe kan het dat de Najaarsnota 300 miljoen euro becijferde voor de extra
prijsbijstelling en dat nu maar 127 miljoen euro is?
Antwoord op vraag 666
Bij de Najaarsnota is afgesproken om de extra prijsbijstelling over 2022 te
baseren op de relevante macro-economische variabelen uit het Centraal
Economisch Plan (CEP) 2023. Om departementen bij de Najaarsnota een
indicatie te geven over deze verwachte bijstelling is er toen een
berekening gemaakt op basis van de Macro Economische Verkenning
(MEV) 2023 (Bijlage bij Kamerstuk 36 200, nr. 2).
Dit voorjaar bleek dat de betreffende variabelen over 2022 bij CEP23
negatief waren bijgesteld ten opzichte van MEV23. Hierdoor is de indicatie
van de extra prijsbijstelling bij de Najaarsnota neerwaarts bijgesteld in het
voorjaar.
Vraag 667
Wat kost het afschaffen van de btw op het openbaar vervoer? Staat het
lidstaten vrij om dit te doen?
Antwoord op vraag 667
Het afschaffen van het btw op openbaar vervoer per 2024 kost 334 miljoen
eurof per jaar. Op grond van de Btw-richtlijn 2006 staat het lidstaten vrij
om géén btw te heffen op «vervoer van personen». De reikwijdte van de
richtlijnbepaling is overigens breder dan openbaar vervoer, want zij omvat
bijvoorbeeld ook besloten vervoer. Het staat lidstaten vrij om de btw op
openbaar vervoer af te schaffen, mits bij de vormgeving en definiëring
daarvan de fiscale neutraliteit wordt gerespecteerd.
Vraag 668
Hoe wordt een vastgoedlichaam gedefinieerd in het kader van het
tegengaan van opknipgedrag bij vastgoed-bv’s om maximaal te profiteren
van renteaftrek?
Antwoord op vraag 668
De vormgeving van de maatregel zal, zoals hiervoor aangegeven (bij de
beantwoording van vraag 482), de komende tijd nader worden uitgewerkt.
Over de precieze afbakening van het begrip vastgoedlichamen voor de
voorgestelde maatregel kunnen op dit moment dan ook nog geen
uitspraken worden gedaan.
Vraag 669
Wat is het effect op de fiscale druk voor woningcorporaties van het
afschaffen van de drempel in de earningstrippingmaatregel binnen de
VPB?
Antwoord op vraag 669
De vormgeving van de maatregel zal de komende tijd nader worden
uitgewerkt. De gevolgen van de maatregel voor woningcorporaties zijn
afhankelijk van de uiteindelijke vormgeving. Bij deze vormgeving zullen
de gevolgen voor woningcorporaties in kaart worden gebracht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

236

Vraag 670
Is het niet redelijk om woningcorporaties uit te zonderen van de maatregel
tegen opknipgedrag aangezien woningcorporaties zich niet zonder meer
kunnen opsplitsen?
Antwoord op vraag 670
De vormgeving van de maatregel zal de komende tijd nader worden
uitgewerkt. De gevolgen van de maatregel voor woningcorporaties zijn
afhankelijk van de uiteindelijke vormgeving. Bij deze vormgeving zullen
de gevolgen voor woningcorporaties in kaart worden gebracht.
Vraag 671
Is het mogelijk om corporaties wederom te compenseren voor de
aanscherping van ATAD?
Antwoord op vraag 671
De vormgeving van de maatregel zal de komende tijd nader worden
uitgewerkt. De gevolgen van de maatregel voor woningcorporaties zijn
afhankelijk van de uiteindelijke vormgeving. Bij deze vormgeving zullen
de gevolgen voor woningcorporaties in kaart worden gebracht.
Vraag 672
Welke concrete resultaten worden verwacht van de «gedachtevorming
over het migratievraagstuk» (Beslisnota Deel 3, pag. 1) en hoe worden
deze resultaten precies vertaald naar het structurele uitgavenniveau na
2026?
Antwoord op vraag 672
In de Kamerbrief Actuele situatie in de asielketen van 28 april jl.
(Kamerstuk 19 637, nr. 3100) gaf de Staatssecretaris van Justitie en
Veiligheid aan dat het kabinet nog in gesprek is om te komen tot een
strategische migratie-agenda en dat hij uw Kamer blijft informeren over
het verloop van dit traject. Concrete ontwikkelingen met gevolgen voor de
instroom, doorstroom of uitstroom worden, net als toekomstige wijzigingen in de asielprognoses, meegenomen in ramingsbijstellingen bij
volgende budgettaire besluitvormingsmomenten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350, nr. 2

237