Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

34 950 VIII

Jaarverslag en slotwet Ministerie van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap 2017

Nr. 9

LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN
Vastgesteld 8 juni 2018
De vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap heeft een
aantal vragen voorgelegd aan de Minister van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap over het Jaarverslag van het Ministerie van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap 2017 (Kamerstuk 34 950 VIII, nr. 1).
De Ministers van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en voor Basis- en
Voortgezet Onderwijs en Media hebben deze vragen beantwoord bij brief
van 7 juni 2018. Vragen en antwoorden zijn hierna afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
Tellegen
De griffier van de commissie,
De Kler

kst-34950-VIII-9
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 950 VIII, nr. 9

1

1
Hoeveel geld ontvangt een school voor primair onderwijs (po) gemiddeld
aan bekostiging per klas en per leerling?
In het Jaarverslag zijn de gemiddelde onderwijsuitgaven per po-leerling
opgenomen. Hierbij zijn de uitgaven per leerling berekend door de totale
uitgaven te delen door het totaal aantal leerlingen. De gemiddelde
bekostigingsuitgaven per leerling bedragen € 6.600. Dit bedrag is anders
opgebouwd dan de totale uitgaven per leerling, zoals opgenomen in het
Jaarverslag. Subsidies en opdrachten worden niet meegenomen, omdat
scholen dit bedrag niet ontvangen. Daarnaast omvat het primair
onderwijs het (speciale) basisonderwijs en het (voortgezet) speciaal
onderwijs. De werkelijke bekostiging die een school per leerling ontvangt,
hangt af van verschillende factoren, waaronder onderwijstype en leerling
kenmerken (leeftijd en gewicht).
Indien de bekostigingsuitgaven per leerling worden bepaald exclusief de
ondersteuningskosten zijn de gemiddelde uitgaven voor leerling in het
primair onderwijs € 5.800,– per leerling.
De school kan vervolgens zelf bepalen hoeveel leerlingen in een klas
zitten. Dit kan per onderwijstype en per leerjaar verschillen. Daarom kan
er geen gemiddelde bekostiging per klas berekend worden.
2
Hoeveel geld ontvangt een school voor voortgezet onderwijs (vo)
gemiddeld aan bekostiging per klas en per leerling?
In het Jaarverslag zijn de gemiddelde onderwijsuitgaven per vo-leerling
opgenomen. Hierin zijn de uitgaven per leerling berekend door de totale
uitgaven te delen door het totaal aantal leerlingen (exclusief groen,
exclusief vso).
De gemiddelde uitgave aan de bekostiging per leerling bedraagt circa
€ 8.200. Dit bedrag is anders opgebouwd dan de totale uitgaven per
leerling, zoals opgenomen in het Jaarverslag. Alleen de uitgaven op het
instrument bekostiging worden meegenomen. De werkelijke bekostiging
die een school per leerling ontvangt, hangt af van verschillende factoren,
waaronder de onderwijssoort, het leerjaar en de leerweg van de leerling.
De school kan vervolgens zelf bepalen hoeveel leerlingen in een klas
zitten. Dit kan per onderwijssoort en per leerjaar verschillen. Daarom kan
er geen gemiddelde bekostiging per klas berekend worden.
3
Hoeveel geld ontvangt een school voor (voortgezet) speciaal onderwijs
(vso) gemiddeld aan bekostiging per klas en per leerling?
In het antwoord op vraag 1 is al aangegeven dat de gemiddelde uitgaven
per leerling in het primair onderwijs inclusief de ondersteuningsbekostiging is, die aan speciale scholen voor basisonderwijs, de scholen voor
(voortgezet) speciaal onderwijs ((v)so) en aan de samenwerkingsverbanden wordt verstrekt.
De (v)so scholen cluster 3 en 4 ontvangen naast een vast bedrag van
gemiddeld € 175.000 per school voor iedere leerling die bij hen op school
is ingeschreven een basisbekostiging. € 5.000,– voor een leerlingen
jonger dan 8 jaar in het so, € 3.850,– voor een leerlingen van 8 jaar of
ouder in het so en € 6.950 voor een leerling in het vso. Daarnaast een
ondersteuningsbedrag afhankelijk voor leeftijd en onderwijstype en 3
zwaarte categorieën tussen de ruim € 9.300 en bijna € 24.000 per leerling.
Dit bedrag trekt OCW af van de ondersteuningsbekostiging die de
betreffende samenwerkingsverbanden ontvangen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 950 VIII, nr. 9

2

Instellingen voor onderwijs aan auditief of visueel gehandicapte
leerlingen krijgen naast de genoemde basisbekostiging een vast bedrag
per instelling voor de ondersteuning van zowel de ingeschreven
leerlingen als de leerlingen in het reguliere onderwijs.
4
Hoeveel geld ontvangt een instelling voor middelbaar beroepsonderwijs
(mbo) gemiddeld aan bekostiging per klas en per student?
In het Jaarverslag zijn de gemiddelde onderwijsuitgaven per mbo-student
opgenomen. Hierbij zijn de onderwijsuitgaven per mbo-student berekend
door de middelen voor het instrument bekostiging (op artikel 4) te delen
door het ongewogen aantal mbo-studenten uit de referentieraming 2017
plus de vavo-studenten. In 2017 waren de gemiddelde onderwijsuitgaven
per mbo-student € 8.100. De middelen die een instelling daadwerkelijk per
ingeschreven student ontvangt, hangt van een aantal factoren af zoals de
leerweg die een student volgt en de prijsfactor van de opleiding. Elke
instelling kan zelf bepalen hoeveel studenten in een klas zitten. Dit zal ook
per opleiding verschillen. Daarom kan er geen gemiddelde bekostiging
per klas berekend worden.
5
Kunt u een overzicht geven van de functiemixverdeling van leraren in het
po, (v)so en vo?
Functiemixverdeling in het basisonderwijs:
BAO LA
BAO LB
BAO LC

72,9%
26,7%
0,3%

Functiemixverdeling in het speciaal onderwijs:
SO LA
SO LB
SO LC

0,6%
86,0%
13,3%

Functiemixverdeling in het voortgezet onderwijs (binnen Randstadregio’s):
VO LB
VO LC
VO LD

32,3%
40,3%
27,1%

Functiemixverdeling in het voortgezet onderwijs (buiten Randstadregio’s):
VO LB
VO LC
VO LD

49,4%
25,1%
25,1%

(peildatum 1 oktober 2017, bron: www.functiemix.nl)

6
Hoeveel overheidsgeld is er per sector beschikbaar gesteld voor onderwijsonderzoek?
Zoals wij in oktober 2017 in antwoord op kamervragen naar aanleiding
van de begroting hebben aangegeven is in 2018 in totaal € 21,5 miljoen
beschikbaar voor onderwijsonderzoek via het NRO (Nationaal Regieorgaan Onderwijsonderzoek).
Deze middelen kunnen niet geheel worden uitgesplitst naar sectoren
omdat een van de doelen van NRO juist is om een samenhangend
onderzoeksprogramma over alle onderwijssectoren heen te stimuleren.
Het merendeel van de middelen wordt dan ook via sector-overstijgende
calls ingezet: € 5,6 miljoen voor alle onderwijssectoren (PO,VO, MBO, HO)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 950 VIII, nr. 9

3

en € 7,3 miljoen voor (PO, VO, MBO). Daarnaast bestaan er bij NRO een
aantal specifieke onderzoeksprogramma’s waarvan de middelen als volgt
aan onderwijssectoren kunnen worden toegeschreven: € 1,4 miljoen aan
PO, € 1,1 miljoen aan VO, € 4,0 miljoen aan MBO en € 2,0 miljoen aan HO
7
Wat is de gemiddelde vrijwillige ouderbijdrage die scholen in het primair
onderwijs en in het voortgezet onderwijs vragen aan ouders/verzorgers
van leerlingen?
Uit het onderzoek van de Inspectie van het Onderwijs van november 2014
blijkt dat gemiddelde ouderbijdrage in het primair onderwijs in 2014 € 42
per jaar bedraagt. Voor het primair onderwijs zijn dit de meest recente
gegevens. Uit de Schoolkostenmonitor (Oberon, 2016) blijkt dat de
gemiddelde vrijwillige ouderbijdrage van de verschillende onderwijsniveaus in het voortgezet onderwijs (praktijkonderwijs, vmbo, havo en vwo)
volgens de scholen € 54,50 is. Eind 2018 is er een nieuwe meting van de
gemiddelde vrijwillige ouderbijdragen voor po en vo.
8
Hoeveel niet-juridisch verplichte middelen in euro’s zijn nog niet bestemd
voor bepaalde doeleinden?
Alle uitgaven in de begroting zijn al bestemd voor bepaalde doeleinden,
ook de uitgaven die juridisch niet-verplicht zijn.
9
Wat is de gemiddelde bijdrage van de rijksoverheid aan onderwijsinstellingen in het hoger onderwijs (ho) en wetenschappelijk onderwijs
(wo) per student?
De door OCW gedane onderwijsuitgaven per student aan onderwijsinstellingen bedraagt in 2017 zowel voor het hbo als voor het wo € 6.800
per student.
10
Hoeveel procent van het Bruto Nationaal Product (BNP) wordt besteed
aan onderwijs?
In 2016 is in totaal 6,1 procent van het bruto binnenlands product (bbp)
uitgegeven aan onderwijs. De overheidsuitgaven aan onderwijs waren 5,5
procent van het bbp. De gegevens over 2017 worden in november 2018
geactualiseerd door het Centraal Bureau voor de Statistiek.
11
Hoeveel hbo-studenten studeren nominaal af? Hoeveel procent is dit op
het totaal aantal hbo-studenten?
In het hbo studeerden in 2017 circa 70.000 studenten (bachelors en
masters) nominaal af. Dat is 16% van het totaal aantal studenten.
12
Hoeveel wo-studenten studeren nominaal af? Hoeveel procent is dit op
het totaal aantal wo-studenten?
In het wo studeerden in 2017 circa 73.000 studenten (bachelors en
masters) nominaal af. Dat is 27% van het totaal aantal studenten.
13
Hoeveel mbo-studenten studeren nominaal af? Hoeveel procent is dit op
het totaal aantal mbo-studenten?
De nominale studieduur verschilt per niveau. Daarnaast is in het kader van
«Focus op Vakmanschap» de studieduur van de bol- en bbl-opleidingen
op niveau 4 verkort van 4 naar 3 jaar, met uitzondering van een aantal
specifieke opleidingen die een nominale duur houden van 4 jaar. Het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 950 VIII, nr. 9

4

aantal studenten (incl. groen onderwijs) dat nominaal afstudeert ligt rond
de 55%.
14
Wat is het totaal aantal studenten in het hoger onderwijs? Kunt u dit
uitsplitsen per sector?
Het totaal aantal ingeschreven studenten bedraagt afgerond op hondertallen in het hbo 452.300 en in het wo 278.000. De uitsplitsing naar sector
hiervan is:
Sector

Onderwijs
Techniek
Gezondheidszorg
Economie
Gedrag en maatschappij
Taal en cultuur
Sector overstijgend
Natuur
Recht
Landbouw en natuurlijke omgeving

Aantal
hbo-studenten

Aantal wo-studenten

57.900
92.200
47.100
158.200
67.400
17.000
300
n.v.t.
n.v.t.
12.200

1.600
41.200
33.800
42.900
48.700
30.100
10.400
29.500
28.500
11.300

15
Wat is het totaal aantal studenten in het middelbaar beroepsonderwijs?
Kunt u dit uitsplitsen per sector?
In bijgevoegde tabel is aangegeven hoeveel studenten per sector in het
middelbaar beroepsonderwijs (mbo) zijn ingeschreven.
Aantal studenten mbo, exclusief entree-opleidingen, naar sector
(aantallen*1000; Bron: realisatiecijfers mbo per 1 okt ’17)
Sector
techniek
Zorg & welzijn
economie
groen
Totaal

2016/17

2017/18

134,3
152,7
155,5
25,8
468,3

138,6
157,9
152,4
24,4
473,3

16
Wat is het gemiddeld aantal contacturen in het hoger onderwijs?
Het aantal contacturen is afhankelijk van de studierichting. Uit de
Studentenmonitor blijkt dat in 2016 het aantal contacturen in het wo
varieerde van 10 tot 24 uur per week (gemiddeld 16) en in het hbo
varieerde het aantal contacturen van 13 tot 21 uur per week (gemiddeld
17).
17
Hoeveel hoger onderwijsinstellingen zijn er in Nederland?
In Nederland zijn er 35 bekostigde hogescholen en 18 universiteiten (zie
ook bijlage 1 bij jaarverslag en slotwet OCW, Kamerstuk 34 950 VIII, nr. 1).
18
Hoeveel leraren (in fte) zijn er werkzaam in onderwijs in Nederland,
uitgesplitst per sector?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 950 VIII, nr. 9

5

Op www.onderwijsincijfers.nl kunnen de cijfers over onderwijsgevend
personeel worden bekeken. Het aantal leraren (in fte) in 2017 is ca. 91.700
in PO, 60.900 in VO, 22.600 in MBO, 21.400 in HBO en 24.800 in WO.1
19
Hoeveel leraren maken er gebruik van de bovenwettelijke werkloosheidsuitkeringen, uitgesplitst per sector?
Aansluitende uitkeringen op de WW (ASU) per ultimo maart 2018 in het
po: 3.787; in het vo: 1.212. De meest recente cijfers van het mbo die we
beschikbaar hebben zijn per 1 januari 2017: 324 aansluitende uitkeringen.
20
Welke rol ziet het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW)
voor zichzelf en de betrokken partijen in het onderwijsveld rondom het
aantrekkelijker maken van het beroep van leraar gezien de beperkte of
negatieve voortgang volgens de website www.delerarenagenda.nl?
Wij dragen vanuit onze rol bij aan de aantrekkelijkheid van het beroep
door bijvoorbeeld te investeren in het salaris van leraren in het po en in
de verlaging van de werkdruk in het po. Verder laten we scholen en
leraren zien waar de regelgeving ruimte biedt voor het schrappen van
taken en andere organisatie van onderwijs, zodat er meer tijd over blijft
voor professionele ontwikkeling van leraren. Daarnaast wijzen we scholen
op de ruimte die zij leraren kunnen bieden om hun eigen ontwikkelpad
vorm te geven. Leraren kunnen verder groeien door zich bezig te houden
met inhoudelijke ontwikkeling van het onderwijs, via verdieping en
verbreding van het leraarschap (bijvoorbeeld via specialisaties), leidinggevende functies binnen de school te bekleden of door het leraarschap te
combineren met een heel ander beroep. OCW heeft bijvoorbeeld het
project Hybride Docent gesubsidieerd, waarin onderzoek is gedaan naar
de combinatie van het leraarschap met een andere functie. Het project
heeft kennis en inzicht over het hybride docentschap opgeleverd,
waaronder aanbevelingen en een juridische handreiking voor het
combineren van banen. Een grote rol bij de aantrekkelijkheid van het
beroep ligt bij de sectoren zelf, bijvoorbeeld door leraren zoveel mogelijk
te faciliteren voor autonomie op hun eigen werk en het bieden van
ontwikkelmogelijkheden. Wij zien dat er ruimte voor verbetering blijft,
maar dat veel scholen steeds beter personeelsbeleid voeren.
21
Wat is de specifieke rol van het Arbeidsmarktplatform PO? Welke opdracht
heeft u hen gegeven en hoe verhoudt zich dat tot de centrale beleidsdoelstellingen?
Het arbeidsmarktplatform primair onderwijs (APPO) is het expertisecentrum op het gebied van de arbeidsmarkt van en voor het primair
onderwijs. Het bestuur bestaat uit personen uit de kring van de
werkgevers- en werknemersorganisaties. Het platform wordt bekostigd
door de schoolbesturen en heeft voor dit en komend jaar ook middelen
beschikbaar vanuit het Ministerie van OCW. De rol van het platform is het
signaleren van goede, liefst innovatieve initiatieven in de sector of
daarbuiten op het gebied van de arbeidsmarkt en het stimuleren en
faciliteren daarvan. Ook initieert het APPO ook activiteiten op verzoek van
de sector. Dit alles via intensief en vraaggestuurd contact met het
onderwijsveld. Daarnaast vindt inhoudelijke afstemming plaats over de
aanpak van het lerarentekort, waarbij de regio centraal staat. Dit omdat
het effect van maatregelen staat of valt met een goede samenwerking
tussen partijen in de regio. Zoals uit bovenstaande volgt, dragen de
activiteiten van het APPO bij aan het realiseren van de beleidsdoelstellingen waar het gaat om voldoende en goed opgeleide leraren.
1

Voor HBO en WO dateren de cijfers uit 2016.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 950 VIII, nr. 9

6

22
Kunt u voor het regulier basisonderwijs, het speciaal basisonderwijs en
het (voortgezet) speciaal onderwijs aangeven hoe het lerarentekort eruit
ziet en of er onderwijssoort-specifieke maatregelen nodig zijn?
Nee, dat kunnen we niet separaat. De genoemde sectoren zijn te klein om
een betrouwbare raming voor te maken. De raming van de tekorten in het
speciaal basisonderwijs (sbo) en het (voortgezet) speciaal onderwijs
((v)so) lopen mee in de raming van het primair onderwijs. De maatregelen
in het plan van aanpak lerarentekort zijn zowel gericht op het reguliere als
speciale onderwijs. Uit recente gesprekken met het veld komen signalen
dat de tekorten in het (v)so lijken toe te nemen. OCW gaat in gesprek met
de sector om te bespreken of zij dit herkennen en of er aanvullende acties
nodig zijn.
23
Welk zicht heeft u op alternatieve routes die in het land zijn ontwikkeld om
nieuwe kandidaten voor het leraarschap te vinden?
Er zijn contacten met schoolbesturen, opleidingen en grote gemeenten
(G4) en met het arbeidsmarktplatform primair onderwijs (APPO) en het
arbeidsmarkt en opleidingsfonds voortgezet onderwijs (VOION). Hierdoor
is zicht op alternatieve routes om nieuwe kandidaten voor het leraarschap
te vinden. Er is veel beweging op dit gebied, waarbij de groeiende
belangstelling opvalt voor routes om als zijinstromer in het onderwijs aan
de slag te gaan. Lokaal en regionaal wordt dit ook op uiteenlopende
manieren gefaciliteerd: van snuffelstages, crashcourses tot en met
educatieve minors om een indruk te krijgen wat het werken in het
onderwijs inhoudt. De gemeente Amsterdam is een voorbeeld waarbij
gepoogd wordt via een stelsel van aanvullende beurzen voor zijinstromers
en herintreders, nieuwe kandidaten te vinden voor het leraarschap in de
hoofdstad. Het APPO en VOION stimuleren en ondersteunen dat partijen
in de regio met elkaar en met het bedrijfsleven samenwerken om het
lerarentekort aan te pakken. In de voortgangsrapportage komend najaar
wordt hier nader op ingegaan.
24
Wat is de oorzaak van de lichte toename van het aantal leerlingen, dat drie
of meer maanden thuiszitten zonder passend onderwijsaanbod in het po
en (v)so?
Dit is niet met zekerheid te zeggen. Naar verwachting speelt verbeterde
registratie daarin een rol. Dit schooljaar zijn alle scholen in po en bijna alle
scholen in het (v)so als laatste succesvol aangesloten op het verzuimregister. Een eenduidiger systeem en toegenomen aandacht voor het belang
van juiste registratie, kan leiden tot een «administratieve» groei van het
aantal thuiszitters.
25
Hoeveel leerlingen volgden één of meer vakken op een hoger niveau?
Kunt u een overzicht geven van hoe vaak een schoolvak op een hoger
niveau gevolgd wordt?
In 2017 sloten 2.395 van de in totaal 199.284 eindexamenleerlingen één of
meer vakken op een hoger niveau af.
In vmbo-bb zijn Engels en Nederlands de vakken die het vaakst op een
hoger niveau worden afgelegd. In vmbo-kb gaat het om de vakken Engels,
wiskunde en maatschappijleer en in vmbo-gt om Engels en de rekentoets.
De havisten kiezen voor algemene natuurwetenschappen, maatschappijleer en Engels. Zie voor meer details de Examenmonitor 2017.
26

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 950 VIII, nr. 9

7

Waarom is het aantal thuiszittende leerlingen dat drie of meer maanden
thuiszit zonder passend onderwijsaanbod in het po opnieuw met 0,01%
gestegen naar 0,09% in 2016–2017?
Zie antwoord op vraag 24.
27
Hoe groot is het aandeel thuiszittende leerlingen dat drie of meer
maanden thuis zit zonder passend onderwijsaanbod en dat niet
ingeschreven staat op een school, zowel in percentages als in absolute
aantallen, van schooljaar 2014–2015 tot en met schooljaar 2016–2017,
uitgesplitst naar po en vo?
De absolute aantallen en percentages zijn als volgt:

PO
VO

Thuiszitters > 3 mnd
(absoluut en relatief verzuim)

Thuiszitters > 3 mnd
t.o.v. leerlingaantallen

2014–2015

2015–2016

2016–2017

2014–2015

2015–2016

2016–2017

533
1.605

573
1.873

622
1.853

0,07%
0,17%

0,08%
0,19%

0,09%
0,14%

28
Hoe verhoudt wat u schrijft over de doelstelling «Ambitieus onderwijs dat
alle leerlingen en studenten uitdaagt» zich tot de Staat van het Onderwijs,
waarin onder andere wordt gesteld dat de meeste leraren, schoolleiders
en bestuurders tevreden zijn met het minimum aan kwaliteitsnormen?
Slechts een op de zes schoolbesturen stimuleert de eigen scholen om
verder te gaan dan de basiskwaliteit, schrijft de inspectie. Volgens de
inspectie zijn de meeste besturen zich bewust van hun plicht te zorgen
voor de kwaliteit van het onderwijs en van de eisen die dat stelt aan
personeel en kwaliteitszorg schrijft de inspectie ook. De basis om te
werken aan een betere kwaliteitscultuur ligt er dus.
Binnen het vernieuwd toezicht in het funderend onderwijs spreekt de
inspectie schoolbesturen rechtstreeks aan op hun verantwoordelijkheid
voor kwaliteitszorg. Het vernieuwd toezicht richt zich op handhaven van
de deugdelijkheidseisen én op stimuleren van ambitie en eigen
kenmerken van kwaliteit. Wij hebben vertrouwen in dit gesprek tussen de
inspectie en de besturen over de eigen kenmerken van kwaliteit en
ambitie. Het vernieuwd toezicht geldt sinds 1 augustus 2017 voor alle
scholen in het funderend onderwijs. In het mbo bestaat het bestuursgericht toezicht langer. De kwaliteit in het mbo stijgt.
In de beleidsreactie op de Staat van het Onderwijs (Kamerstuk 34 775 VIII,
nr. 1304) hebben wij daarnaast een aantal (stimulerings) maatregelen
beschreven om meer ambitie in het funderend onderwijs te stimuleren.
29
Wat zijn de meetbare effecten van het Thuiszitterspact tot nu toe?
Er zijn nog geen meetbare effecten van het thuiszitterspact zichtbaar
geworden in de verzuimcijfers over het schooljaar 2016–2017. Het
thuiszitterspact is getekend in juni 2016. De leerplichtrapportage dient als
monitor van de ontwikkelingen van de aantallen thuiszitters. De Tweede
Kamer wordt hier jaarlijks over geïnformeerd. Zie verder het antwoord op
vraag 24.
30

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 950 VIII, nr. 9

8

Op welk percentage van de scholen zijn vakken op een hoger niveau te
volgen? Op welk percentage van de scholen is versneld vwo te volgen?
Zijn er gedeelde kenmerken dan wel succesfactoren bij deze scholen?
Er zijn wel gegevens over het aantal leerlingen dat eindexamen deed in
een vak op een hoger niveau. Zie het antwoord op vraag 25. Er zijn geen
gegevens over het aantal scholen waar vakken op een hoger niveau
kunnen worden gevolgd.
De «beleidsregel versneld vwo en/of verrijkt vwo» is in 2016 van start
gegaan met het eerste cohort leerlingen en werd in 2017 aangeboden op
5% van het totale aantal VO-scholen. Het evaluatieonderzoek naar deze
beleidsregel is nog te kort gaande om al succesfactoren te kunnen
benoemen. Uw Kamer zal te zijner tijd over de uitkomsten hiervan worden
geïnformeerd.
31
Kunt u een volledig overzicht verschaffen van alle lespakketten die door
externe partijen (bedrijfsleven en non-gouvernementele organisaties) zijn
verstrekt aan Nederlandse scholen, hogescholen en universiteiten?
Nee; OCW beschikt niet over die informatie.
32
Kunt u inzichtelijk maken hoe de financiering van het Kennisprogramma
DuurzaamDoor in de komende jaren is opgebouwd?
De financiering van het kennisprogramma DuurzaamDoor is in de periode
2017 t/m 2020 in de basis voorzien vanuit de begroting van EZ (nu LNV)
voor een bedrag van 2,3 mln./ per jaar projectmiddelen en 1,2 mln./jaar
aan personele inzet. Daar bovenop vindt op basis van projecten cofinanciering plaats door andere overheden en deelnemende partijen. U vindt
de begroting op pagina 72 en 73 van het beleidskader DuurzaamDoor dat
met bijbehoren Kamerbrief aan uw Kamer is toegestuurd op 7 juli 2017.
(Kamerstukken 30 196 en 33 043, nr. 552)
33
Kunt u inzichtelijk maken hoe de financiering van de Coöperatie Leren
voor Morgen in de komende jaren is opgebouwd?
De coöperatie Leren voor Morgen wordt ondersteund door het
programma DuurzaamDoor in de periode 2017 t/m 2020 voor een bedrag
van € 300.000,– per jaar, waarvan € 200.000,– afkomstig van het Ministerie LNV en € 100.000,– van het Ministerie I&W.
34
Kunt u een overzicht geven van de resultaten van de rekentoets, verdeeld
over de jaren en de schoolniveaus?
Tabel geeft een overzicht van het percentage behaalde cijfers van een zes
of hoger als eindcijfer op de rekentoets van de eindexamenkandidaten in
de verschillende schoolsoorten in het vo. Deze cijfers moeten gelezen
worden in de context van de verschillende wijzigingen in het beleid van
de afgelopen jaren. Sinds het schooljaar 2014–2015 wordt het resultaat
vermeld op de bijlage van het diploma. Vanaf het schooljaar daarop
(2015–2016) wordt het resultaat vermeld op de cijferlijst en speelt de
hoogte van het behaalde resultaat een rol in de uitslagbepaling voor
vwo-kandidaten. Deze ontwikkelingen hebben mogelijk invloed gehad op
de prestaties.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 950 VIII, nr. 9

9

Tabel 1: Het percentage behaalde cijfers van een zes of hoger als eindcijfer op de
rekentoets in het vo vanaf 2013–2014.

Vmbo-bb
Vmbo-kb
Vmbo-gt
Havo
Vwo

2013–2014

2014–2015

2015–2016

2016–2017

41,9%
43,4%
59,6%
47,4%
89,7%

50,6%
59,0%
69,6%
53,9%
91,6%

65,7%
66,2%
89,3%
60,1%
94,8%

74,2%
68,8%
90,4%
63,7%
99,8%

Tabel 2 laat het historisch overzicht zien van het percentage afnames
waarvoor een voldoende is behaald in het mbo. Een vergelijking van de
prestaties van studenten over de jaren heen op de centrale examens
rekenen is hier niet te maken, omdat de populaties van deelnemende
studenten uiteenlopen. Deelname was immers pas verplicht voor mbo 4
vanaf 2015–2016 en voor mbo 2 en 3 pas in 2016–2017. Ook kan het
besluit van de Minister van OCW in oktober 2015 om het rekenexamen
voorlopig niet te laten meetellen in het diplomabesluit, effect hebben
gehad op de resultaten.
Tabel 2: Gemiddeld percentage voldoendes rekenen per studiejaar, per niveau in het
mbo vanaf 2011–2012.

Rek2F-2
Rek2F-3
Rek3F-4

2011–2012

2012–2013

2013–2014

2014–2015

2015–2016

2016–2017

26
47
16

27
50
24

31
53
27

30
53
33

32
52
31

35
56
36

Bron: College voor Toetsen en Examens (2017), Rapportage Referentieniveaus 2016–2017. Invoering centrale toetsing en examinering referentieniveaus Nederlandse taal en rekenen en
Engels MBO.

35
Op welke afspraken in het bestuursakkoord PO is vooruitgang geboekt en
op welke afspraken niet?
De vooruitgang met betrekking tot de afspraken in het bestuursakkoord
PO kunt u deels volgen in de tabel indicatoren op de bladzijden 27 tot en
met 30 van het Rijksjaarverslag 2017 VIII Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. Aanvullende informatie over de vooruitgang met betrekking tot de
gemaakte afspraken kunt u vinden in de brief Tussenevaluatie sectorakkoorden, van 22 december 2018 (Kamerstukken 31 293 en 31 289, nr. 383).
Binnenkort ontvangt u bericht over de actualisatie van het sectorakkoord.
36
Welke middelen in de afspraken in het bestuursakkoord PO zijn doelmatig
besteed?
Doelmatigheid betreft de relatie tussen de effecten van het beleid (op het
beleidsdoel en overige baten) en de kosten van het beleid (de beleidsuitgaven en overige kosten binnen en buiten het departement). We spreken
over doelmatigheid van beleid als het gewenste beleidseffect tegen zo
min mogelijk kosten wordt bereikt.
In hoeverre de beoogde doelen met de inzet van de middelen zijn bereikt,
blijkt uit de tussenevaluatie van het bestuursakkoord, waarover u in
december 2017 een brief heeft ontvangen (Kamerstukken 31 293 en
31 289, nr. 383). Daar is per ambitie aangegeven in hoeverre er in de
afgelopen jaren vorderingen zijn gemaakt. De vorderingen verschillen per
afspraak. Dit kunt u zien u volgen in de tabel in het Rijksjaarverslag 2017
VIII (Kamerstuk 34 950, nr. 1), vanaf bladzijde 27.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 950 VIII, nr. 9

10

37
Wat is de cumulatieve omvang van de Rijksmiddelen die gemoeid zijn met
de instroom van leraren, hoe is het totaalbedrag tot stand gekomen en
waar is het op gebaseerd?
Voor de instroom van leraren zijn de volgende middelen beschikbaar:
• Voor de uitwerking voor de maatregel in het Regeerakkoord om per
studiejaar 2018/2019 het collegegeld voor alle nieuwe eerstejaarsstudenten en nieuwe studenten aan een lerarenopleidingen te halveren is
structureel € 173 miljoen per jaar beschikbaar. De reeks is vastgesteld
in het Regeerakkoord. De berekening voor dit bedrag is gebaseerd op
de cijfers uit de Referentie-raming 2017. Tevens is rekening gehouden
met de reguliere jaarlijkse (lichte) stijging van het wettelijk collegegeld,
uitvoeringskosten voor DUO en implementatie- en uitvoeringskosten
voor instellingen
• Voor de subsidieregeling zijinstromers in het beroep in het po, vo en
mbo is in 2018 ruim € 11 miljoen beschikbaar. Met dit bedrag kan voor
ca. 570 zijinstromers subsidie worden verstrekt. Per zijinstromer
ontvangt een bestuur € 20.000. Vorig jaar was het budget voor
zijinstroom niet toereikend. Daarom is het budget voor dit jaar
verhoogd.
• Voor de subsidieregeling voor de begeleiding van herintreders in het
po, is in 2018 € 1,25 miljoen beschikbaar. Daarmee kunnen 500
herintreders worden begeleid.
38
Op welke wijze en met welk resultaat is de afgelopen periode leraarsberoep aantrekkelijker geworden?
Het beroep van leraar staat volop in de belangstelling: natuurlijk door de
uitdagingen waar het onderwijs tegenaan loopt, maar het is goed om te
zien dat er ook veel positieve aandacht is voor het beroep. OCW draagt bij
aan het vergroten van de aantrekkelijkheid van werken in het onderwijs
via onder meer de investeringen in de salarissen en het verlagen van de
werkdruk in het PO, door te wijzen op de ruimte die wet- en regelgeving
biedt om taken te schrappen in het vo waardoor er meer ruimte over blijft
voor de professionele ontwikkeling van leraren en via het faciliteren van
een project naar hybride docenten in het (v)mbo. Maar, OCW kan dat niet
alleen. Ook de sectoren spelen een belangrijke rol bij het aantrekkelijk
maken van het leraarsberoep door goed personeelsbeleid.
39
Hoeveel leraren zijn er bijgekomen en dus daadwerkelijk werkzaam op een
school voor de klas, sinds het plan van aanpak lerarentekort po, vo en
mbo in uitvoering werd genomen, uitgesplitst per onderwijssector?
Het plan van aanpak lerarentekort heeft uw Kamer op 24 februari 2017
(Kamerstuk 27 923, nr. 245) ontvangen. Gegevens over het aantal fte
onderwijsgevenden uitgesplitst per onderwijssector op 1 oktober 2016 en
1 oktober 2017 zijn te vinden op www.onderwijsincijfers.nl.
Zoals in de voortgangsrapportage van november 2017 vermeld, weten we
wel hoeveel zij-instromers en herintreders gebruik hebben gemaakt van
de subsidieregelingen in 2017. Het gaat om 63 zij-instromers in het po,
111 in het vo en 317 in het mbo. Het aantal herintreders in het po was
zestien (de subsidieregeling voor herintreders bestond toen net één
maand). Deze aantallen geven geen volledig beeld van het aantal
zij-instromers en herintreders, want zij maken niet allemaal gebruik van de
subsidieregeling. In het najaar 2018 ontvangt uw Kamer weer een
voortgangsrapportage met de nieuwe cijfers.
40
Welke mogelijkheden zijn er om een tegemoetkoming te krijgen voor het
volgen van een pabo-opleiding of lerarenopleiding? Hoeveel geld is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 950 VIII, nr. 9

11

daarvoor beschikbaar per persoon? Hoeveel daarvan is er uitgegeven in
2017 per tegemoetkoming?
Op nooituitgeleerd.leraar.nl zijn verschillende subsidieregelingen te
vinden waarvan mensen gebruik kunnen maken om een tegemoetkoming
te krijgen voor het volgen van een lerarenopleiding. Ook op de website
van DUO alle-regelingen-voor-leraren/weten-hoe-het-werkt is uitgebreide
informatie te vinden over alle mogelijkheden. Een aantal van deze
regelingen biedt een tegemoetkoming voor aankomende leraren om een
pabo-opleiding of lerarenopleiding te volgen, zoals de Tegemoetkoming
studiekosten leraren, Extra studiefinanciering voor aankomende leraren
en Tegemoetkoming studiekosten onderwijsmasters.
Potentiële leraren kunnen voor het volgen van een pabo-opleiding of
lerarenopleiding voor een eerste of tweedegraads bevoegdheid voor het
voortgezet onderwijs of beroepsonderwijs een Tegemoetkoming
studiekosten leraren aanvragen. Het is een gift voor de kosten van studieof collegegeld en schoolkosten. Deze is inkomensafhankelijk en geldt
alleen voor personen die geen recht meer hebben op studiefinanciering.
In 2017 is voor deze tegemoetkoming € 3,7 miljoen uitgegeven.
Personen die geen recht meer hebben op studiefinanciering kunnen onder
bepaalde voorwaarden ook gebruik maken van het Levenlanglerenkrediet
om toch geld te lenen om het collegegeld of lesgeld te betalen. Deze
regeling is niet specifiek gericht op de pabo-opleiding of lerarenopleiding.
Voor potentiële leraren die een wo- of hbo-bachelor hebben afgerond is er
een mogelijkheid om een jaar extra studiefinanciering te ontvangen voor
het doen van een «kopopleiding». Het gaat om een opleiding van 1 jaar
voor het behalen van een eerste of tweedegraads bevoegdheid voor het
voortgezet onderwijs of beroepsonderwijs. De vooropleiding dient
daarvoor wel verwant te zijn met het vak dat de betreffende persoon wil
gaan geven. In 2017/2o18 volgden 469 personen een kopopleiding. Op dit
moment is niet bekend hoeveel van hen in aanmerking (konden) komen
voor een jaar extra studiefinanciering en hoeveel geld daarmee gemoeid
is.
Bij het volgen van een educatieve master aan hbo of universiteit, of een
1e-graads lerarenopleiding in een tekortvak kan eenmalig een Tegemoetkoming studiekosten onderwijsmasters worden aangevraagd. Ook als
men daarnaast studiefinanciering krijgt. Het gaat om een bedrag van
€ 3.000,–. Bij het volgen van een lerarenopleiding in het tekortvak
informatica, wiskunde, natuurkunde of scheikunde bedraagt de tegemoetkoming € 5.000,–. In 2017 is voor de Tegemoetkoming studiekosten
onderwijsmasters in totaal 1,7 miljoen uitgegeven.
41
Kunt u een te verwachten cijfermatige ontwikkeling schetsen van het
lerarentekort?
In november heeft uw Kamer de nieuwe ramingen van het lerarentekort
ontvangen, tegelijkertijd met de voortgangsrapportage over het plan van
aanpak lerarentekort. Deze ramingen laten zien dat er, bij gelijkblijvende
beleidsomstandigheden, in het po een tekort wordt verwacht van 4.100 fte
in 2022 en een tekort van 11.000 fte in 2027. Voor het vo geldt dat er een
tekort wordt verwacht van 700 fte in 2022, oplopend tot een tekort van
1.200 fte in 2027. De tekorten verschillen per regio en voor het vo geldt
bovendien dat er ook grote verschillen zijn per vak. In het najaar komen er
nieuwe ramingen beschikbaar, die uw Kamer zal ontvangen. Voor het mbo
zijn de tekorten moeilijk te ramen doordat een groot deel van het
docentencorps in het mbo bestaat uit zijinstromers waardoor het mbo
afhankelijk is van instroom vanuit het bedrijfsleven. Wel is bekend dat het
docentencorps sterk is verouderd, met name in de technische vakken.
Daar worden dan ook tekorten verwacht.
42

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 950 VIII, nr. 9

12

Hoe verhoudt het plan van aanpak lerarentekort (februari 2017) zich tot de
lerarenagenda 2013–2020? Is het mogelijk de voortgang van beide
plannen/programma’s op meer integrale wijze te rapporteren aan de
Kamer?
Gezien de urgentie om in actie te komen om het toenemende lerarentekort terug te dringen, is in 2017 besloten een apart plan van aanpak
lerarentekort op te stellen. De lerarenagenda is al in 2013 vastgesteld, in
een periode waar geen sprake was van tekorten. Naast de tekorten zijn er
ook andere ontwikkelingen, zoals de nieuwe accenten en acties die
voortkomen uit het regeerakkoord. Er is daarom een verkenning gestart
om te komen tot een herziening van de lerarenagenda. Onderdeel daarvan
vormt ook de (integrale) communicatie met de Kamer. Komende periode
zal het gesprek hierover worden gevoerd met de partners in het veld. Dit
najaar, het moment van de jaarlijkse rapportages aan de Kamer over het
lerarentekort en de lerarenagenda wordt uw Kamer geïnformeerd over de
resultaten van de verkenning.
43
Wat zijn voorbeelden van aanvullende normen die scholen mogen
opstellen bij het benoemen van leraren?
De wet stelt minimale eisen aan de pedagogische, didactische en
vakinhoudelijke kwaliteit van leraren. Deze bekwaamheidseisen worden
door de beroepsgroep zelf opgesteld. Scholen kunnen zelf aanvullende
eisen stellen bij het benoemen van leraren, bijvoorbeeld op basis van hun
onderwijskundige visie of de gewenste samenstelling van het team. Te
denken valt aan scholen die als eis stellen dat een leraar specifieke
nascholing gaat volgen (bijvoorbeeld het behalen van een master SEN),
de Engelse taal voldoende beheerst zodat de leraar ook in deze taal
instructie kan verzorgen of dat de leraar beschikt over meerdere bevoegdheden, zodat de leraar voor meerdere vakken inzetbaar is.
44
Waarom is er sprake van een lichte daling in de vo-sector als het gaat om
begeleiding van startende leraren?
De reden waarom startende leraren soms geen begeleiding krijgen
verschilt per school. Uit de Loopbaanmonitor 2017 komt naar voren dat
vooral het werkklimaat van invloed is op het krijgen van begeleiding, en
dan met name de samenwerking binnen het team. Daarnaast spelen ook
het soort dienstverband en de aanstellingsomvang een belangrijke rol;
starters met een flexibel contract en/of een kleine deeltijdaanstelling
krijgen relatief minder vaak begeleiding dan starters met een vast contract
en/of een fulltime aanstelling. In het geactualiseerde sectorakkoord in het
voortgezet onderwijs dat binnenkort wordt gepubliceerd is bij alle
schoolbesturen opnieuw aandacht gevraagd voor de begeleiding van
startende leraren.
45
Zijn de nascholingsmogelijkheden voor leraren op dit moment
hoogwaardig te noemen?
Het (na)scholingsaanbod aan universitaire bachelor- en masteropleidingen is geaccrediteerd waarmee de kwaliteit gewaarborgd is. Voor het
post hbo-aanbod geldt dit niet. De meeste opleidingen zijn gecertificeerd
door de SPHBO (Stichting Post-initieel Hoger Beroepsonderwijs) en
daarmee geregistreerd bij het CPION (Centrum voor post-initieel
onderwijs Nederland). Het CPION is een private partij. Daarnaast bestaat
het nascholingsaanbod voor een belangrijk deel uit korte of langere
trainingen en cursussen die noch geregistreerd, noch geaccrediteerd zijn.
Dit nascholingsaanbod is groot en zeer divers en sterk vraaggestuurd en
wordt door scholen afgenomen bij hogescholen, universiteiten en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 950 VIII, nr. 9

13

daarnaast een groot aantal private instituten. Op de kwaliteit houdt OCW
geen toezicht.
46
Waarom blijkt de realisatie van de ambities ten aanzien van de vaardigheden van leraren en de kwaliteitsverbetering van personeelsbeleid op
scholen weerbarstig?
De realisatie van de ambities blijkt weerbarstig omdat ze afhankelijk is van
een complex aan factoren. Zo kan differentiëren op verschillende
manieren, en blijkt de set aan competenties die hiervoor voor leraren
belangrijk zijn mede afhankelijk van de gekozen aanpak op schoolniveau.
Kennis van concrete handelingsmogelijkheden en daar ervaring in opdoen
(wanneer wat in te zetten) moet worden opgedaan in de praktijk. Daarbij is
de inzet van die vaardigheden ook afhankelijk van randvoorwaarden zoals
tijd, een visie, en ondersteuning vanuit de school, en personeelsbeleid dat
daarmee in lijn is. Ook factoren als een hoog ervaren werkdruk en het
lerarentekort hebben hun invloed.
47
Hoe ziet de toekomst van de totstandkoming van het lerarenregister eruit?
Gaat u dit uitvoeren of komt de uitvoering terecht bij de beroepsgroep?
In het Regeerakkoord is afgesproken dat een lerarenregister alleen een
succes kan worden, als dit register van, voor en door de leraar is. Dit is
voor het kabinet harde voorwaarde in de verdere uitwerking. Zoals reeds
aan uw Kamer gemeld bij brief van 14 mei 2018, wordt u in juni nader
geïnformeerd over de toekomst van de Wet beroep leraar, waar de
totstandkoming van een lerarenregister onderdeel van is.
48
Welke mogelijkheden ziet u om ervoor te zorgen dat alle starters worden
begeleid in plaats van 9 op de 10 starters? Wat is de reden dat niet alle
starters worden begeleid?
De begeleiding van startende leraren is een verantwoordelijkheid van
schoolbesturen. In het geactualiseerde sectorakkoord in het voortgezet
onderwijs dat binnenkort wordt gepubliceerd is bij alle schoolbesturen
opnieuw aandacht gevraagd voor de begeleiding van startende leraren.
Met schoolbesturen wordt afgesproken dat zij zorgen dat startende
leraren een effectief inwerk- en begeleidingsprogramma volgen, als
onderdeel van het strategisch personeelsbeleid. Daarnaast is een rol
weggelegd voor lerarenopleidingen. Samen met scholen en lerarenopleidingen worden de mogelijkheden onderzocht om opleiding en
begeleiding van iedere startende leraar door samenwerking tussen
scholen en lerarenopleidingen tot stand te laten komen, zonder daarbij de
formele rollen en verantwoordelijkheden uit het oog te verliezen.
Hoe de begeleiding van startende leraren wordt vormgegeven, verschilt
per school. Uit de Loopbaanmonitor 2017 komt naar voren dat vooral het
werkklimaat van invloed is op het krijgen van begeleiding, en dan met
name de samenwerking binnen het team. Daarnaast spelen ook het soort
dienstverband en de aanstellingsomvang een belangrijke rol; starters met
een flexibel contract en/of een kleine deeltijdaanstelling krijgen relatief
minder vaak begeleiding dan starters met een vast contract en/of een
fulltime aanstelling.
49
Is het haalbaar dat het aandeel (zeer) zwakke scholen dat zich binnen een
jaar verbetert in 2017–2018 op 100 procent uitkomt? Zo ja, hoe gaat u dit
voor elkaar krijgen? Zo nee, past u de streefwaarde aan?
Wanneer een school wordt beoordeeld als zeer zwak of onvoldoende is
het in eerste instantie aan het bestuur om ervoor te zorgen dat een school

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 950 VIII, nr. 9

14

zich binnen een jaar herstelt. Deze ambitie is in 2014 in het bestuursakkoord met de PO-Raad vastgelegd. Om dit doel te bereiken kunnen
scholen die (zeer) zwak zijn, gebruik maken van het ondersteuningsprogramma Goed worden, goed blijven dat door OCW wordt gesubsidieerd.
Wanneer een zeer zwakke school zich niet binnen een jaar verbetert, kan
de Minister besluiten om de school te sluiten of de bekostiging te
beëindigen.
In de afgelopen jaren is het percentage scholen dat zich binnen een jaar
herstelt, gestegen van 27% in 2012–2013 naar 41% in 2015–2016. Er wordt
een verdere stijging in 2017–2018 verwacht. Mocht blijken dat de 100%
niet gehaald wordt dan wordt samen met zowel de inspectie als de
PO-Raad bezien hoe partijen er gezamenlijk voor kunnen zorgen dat deze
ambitie wel wordt gehaald. De streefwaarde zal op dit moment niet
worden aangepast.
50
Is het haalbaar dat het aandeel (zeer) zwakke afdelingen dat zich binnen
de gestelde termijn verbetert in 2017–2018 op 100 procent uitkomt? Zo ja,
hoe gaat u dit voor elkaar krijgen? Zo nee, past u de streefwaarde aan?
De doelstelling in het sectorakkoord VO is dat in 2020 alle (zeer) zwakke
scholen zich binnen één respectievelijk twee jaar verbeteren. Afgelopen
jaar is een stijging zichtbaar van het percentage scholen dat zich binnen
deze termijn verbetert (73% verbetert binnen de gestelde termijn).
Scholen die zwak of zeer zwak zijn kunnen gebruik maken van het
verbeterprogramma, Leren verbeteren, dat in opdracht van OCW wordt
uitgevoerd en onlangs is verlengd. Daarnaast attendeert de Inspectie
scholen op dalende opbrengsten zodat een school tijdig kan gaan werken
aan een verbetertraject. De ervaring is dat scholen die zwak of zeer zwak
zijn, gemotiveerd zijn om op korte termijn onderwijs aan te bieden die aan
de basiskwaliteit voldoet.
51
Hoe verhoudt het sterke systeem van «vrijheid in gebondenheid» zich tot
het gebrek aan consensus over de gewenste resultaten van het onderwijs,
zoals gesteld in de Staat van het Onderwijs 2016–2017?
Internationaal vergelijkend onderzoek bevestigt dat het Nederlands
onderwijsstelsel goed presteert door de goede balans tussen de vrijheid
van onderwijs en sterke verantwoordingsmechanismen, zoals centrale
examens en toezicht (OECD (2016). Review of National Policies for
Education: Netherlands 2016 Foundations for the Future. Paris: OECD.) De
overheid bepaalt de eindtermen (het wat), scholen kunnen zelf invullen
hoe zij hun leerlingen daar brengen (het hoe). Mede hierdoor heeft
Nederland een pluriform en hoogwaardig scholen- en opleidingsaanbod.
Niet alle scholen weten binnen de wettelijke kaders hun autonomie
optimaal te gebruiken om het beste bij hun leerlingen naar boven te
brengen. Daarnaast zijn echter ook scholen die focus aanbrengen en
daarmee prachtig onderwijs laten zien.
Samen met het onderwijsveld werken wij aan heldere gezamenlijke
ambities en doelen, onder andere bij de curriculum herziening voor het
funderend onderwijs. Doel van de ingezette herziening is een curriculum
dat scherp is op de kern (wat is essentieel en moet echt), met ruimte voor
eigen keuzes (wat past bij de school, wat past bij de leerling, maatwerk).
Het duurt echter nog enige tijd voordat het vernieuwd curriculum in alle
scholen in Nederland de praktijk is.
Naast de curriculum-herziening lopen meer bestaande en nieuwe
maatregelen om meer duidelijkheid te creëren wat de verwachtingen zijn.
Voorbeelden hiervan zijn de brochure Regels in Ruimte die voor het po

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 950 VIII, nr. 9

15

bestaat en die wij nu ook voor het vo en het mbo laten ontwikkelen; de
tussendoelen voor de streefniveaus rekenen die de SLO verder heeft
uitgewerkt om onder andere leraren handvatten te geven het ambitieniveau te verhogen; en voor het burgerschapsonderwijs verduidelijken wij
de verwachtingen in de wet. (zie de beleidsreactie op de Staat van het
Onderwijs 2016–2017, Kamerstuk 34 775 VIII, nr. 130, blz. 7).
52
Hoe kan het dat 84,6 procent van de po-besturen actief aan de slag is
gegaan met Vensters voor verantwoording, maar dat 35,2 procent van de
scholen hun schoolpagina daadwerkelijk hebben ingevuld?
Een bestuur is actief wanneer het een gebruikersbeheerder heeft
aangesteld die binnen het bestuur aan de slag is met Vensters (zoals
accounts aanmaken voor collega’s, gegevens verzamelen, toelichting
geven bij de uitkomsten). Bij 84,6% van de besturen is inmiddels een
gebruikersbeheerder actief. De scholen binnen een bestuur kunnen voor
hun eigen school verschillende indicatoren publiceren naar scholenopdekaart.nl. Binnen een school geeft een schoolleider hier veelal vorm aan.
Om de indicatoren van afzonderlijke scholen zinvol te kunnen vergelijken,
is het belangrijk om een compleet beeld van elke school te hebben.
Wanneer een school 80% van de beschikbare indicatoren publiceert,
wordt een schoolpagina als ingevuld beschouwd. Dit geldt voor 35,2%
van de scholen. Er ligt dus nog een flinke opgave voor scholen om hun
schoolpagina beter te vullen. De betrokkenheid van schoolbesturen is een
noodzakelijke voorwaarde voor het actief vormgeven van transparantie
over onderwijs en resultaten van de scholen. Op deze wijze groeit
Vensters steeds verder uit tot de site waarop veelzijdige informatie is te
vinden over alle basisscholen en middelbare scholen, voor ouders die op
het punt staan om een goede en geschikte school te kiezen en voor alle
belanghebbenden die benieuwd zijn hoe het staat met de kwaliteit van de
scholen hun omgeving.
53
Wanneer wordt de evaluatie over hoe Vensters voor verantwoording beter
kan aansluiten op de behoeften van de gebruikers door de PO-Raad
afgerond? Wordt deze evaluatie met een beleidsreactie naar de Kamer
gestuurd?
In het kader van de evaluatie vindt de komende maanden nog een
technische doorlichting van het systeem plaats om te bepalen hoe
Vensters kan worden ingezet voor horizontale verantwoording. Naar
verwachting is de evaluatie van de PO-Raad aan het eind van de zomer
gereed en zal deze dan naar de Kamer worden gestuurd. Een toelichting
van de PO-Raad op wat zij met de uitkomsten gaan doen zal hiervan
onderdeel uitmaken.
54
Kunt u inzicht geven in de mate waarin de verdeling van het beschikbare
budget tekort schiet, als er gekeken wordt naar de berekende kostprijs van
het primair onderwijs?
Er bestaat geen berekende kostprijs van het primair onderwijs, zodat er
ook geen sprake kan zijn van een vergelijking met de verdeling van het
beschikbare budget. Schoolbesturen maken zelf een afweging over de
inzet van de beschikbare middelen (lumpsum). Afhankelijk van deze
keuzes houden schoolbesturen middelen over, komen te kort of komen
uit.
55
Klopt het dat het aantal voortijdig schoolverlaters (vsv’ers) is gestabiliseerd, terwijl het aantal gestegen is met 840 vsv’ers?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 950 VIII, nr. 9

16

De ontwikkeling van het aantal voortijdig schoolverlaters is gestabiliseerd.
Het uitvalpercentage in het vo en mbo samen is gelijk gebleven (afgerond
1,75%). De oorzaak voor het licht hogere aantal is voor het grootste deel
veroorzaakt door een verbeterde telling dankzij een kwaliteitsslag bij DUO.
Dit jaar kon bij de telling van het aantal vsv’ers voor het eerst gebruik
gemaakt worden van een volledig geautomatiseerde bestandsvergelijking
via een zgn. datawarehouse. Voorheen gebeurde een deel van de
bestandsvergelijking handmatig. Het bleek dat er jongeren nog onterecht
op een inschrijving stonden, waardoor er dus voorheen te weinig vsv’ers
zijn geteld. Dankzij de verbetering (automatisering) van het telproces is er
gecorrigeerd voor 569 onterechte inschrijvingen.
56
Hoe gaat u ervoor zorgen dat het aantal vsv’ers niet meer stijgt en de
streefwaarde van 20.000 wordt behaald in 2019–2020?
De regionale samenwerking tussen scholen, instellingen, gemeenten en
andere betrokken partijen is de afgelopen jaren succesvol gebleken. De
uitval is stevig gedaald van 71.000 in 2002 naar minder dan 24.000. Met
ingang van schooljaar 16/17 is opnieuw een vierjarige gezamenlijke
aanpak afgesproken. De benodigde middelen zijn voor deze periode
opnieuw beschikbaar gesteld. Voorts is in het bestuursakkoord en
specifiek binnen de kwaliteitsafspraken één van de landelijke speerpunten
het thema jongeren in een kwetsbare positie. Dit maakt dat MBO-instellingen hier afspraken over moeten blijven maken.
57
Wat is de reden dat de aanvragen voor de lerarenbeurs achterbleven bij
wat oorspronkelijk was geraamd?
Hier is geen eenduidige reden voor. Uit onderzoek (Ecorys, metastudie
naar effectiviteit van de lerarenbeurs, 2017) blijkt dat leraren als drie
grootste knelpunten melden het tijdbeslag van de studie, het moeilijk
kunnen combineren van de studie met de privésituatie en de beperkte tijd
die de school beschikbaar stelt voor het volgen van een opleiding.
58
Hoeveel geld is er in 2017 besteed aan wetenschappelijk onderzoek,
waarin gebruik wordt gemaakt van dierproeven?
Voor zover in wetenschappelijk onderzoek dieren worden gebruikt, of dat
nu gaat om bijvoorbeeld zoogdieren, zoals apen, of insecten, zoals
fruitvliegjes, vindt dat plaats na strikte toetsing van nut en noodzaak.
Universiteiten en bedrijven die dergelijk wetenschappelijk onderzoek met
dieren laten doen of uitvoeren, zijn niet verplicht om hierover financiële
informatie te verstrekken aan de overheid. Er is ook geen onderzoek
bekend, dat het mogelijk maakt valide en betrouwbare uitspraken te doen
over de financiële omvang op jaarbasis van dit type onderzoek.
59
Hoeveel geld is er in 2017 besteed aan wetenschappelijk onderzoek
gericht op proefdiervrije innovatie?
Proefdiervrije innovatie ontstaat in de samenleving als gevolg van het
terugdringen van het gebruik van proeven met dieren in het wetenschap,
ook en veelal op initiatief van wetenschappers zelf die zoeken naar
alternatieven en daarin creativiteit ten toon spreiden. Universiteiten en
bedrijven die op dergelijke wijze innovatief bezig zijn met het vinden van
goed werkende alternatieve vormen van onderzoek, zijn niet verplicht om
hierover financiële informatie te verstrekken aan de overheid. Er is ook
geen onderzoek bekend, dat het mogelijk maakt hierover valide en
betrouwbare uitspraken te doen.
60

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 950 VIII, nr. 9

17

Welke interventies worden er gebruikt bij de doelstelling «aandeel scholen
dat leerlingen begeleidt in het ontdekken en ontwikkelen van hun
talenten»?
Vanaf 2015 zijn in het voortgezet onderwijs maatregelen genomen om
leerlingen meer uit te dagen. Zo konden leerlingen vakken afsluiten met
een examen in het voor-voorlaatste leerjaar en konden leerlingen de
aantekening cum laude toegekend krijgen op hun diploma. Ook is gestart
met een versneld/verrijkt vwo-programma en zijn er verschillende
regiobijeenkomsten rond talentnetwerken opgezet om de aandacht voor
toptalenten te stimuleren en te agenderen.
61
Welke interventies zijn succesvol gebleken bij de doelstelling «aandeel
toptalentleerlingen dat zich vaak of bijna altijd verveelt omdat de lesstof te
makkelijk is of omdat hij/zij eerder klaar is dan de rest»?
Er is niet één specifiek onderdeel van de toptalentenaanpak aan te wijzen
als meest succesvolle interventie. Vooral het gegeven dat er aandacht is
voor maatwerk en een aanbod voor toptalenten heeft bijgedragen aan een
cultuuromslag naar een meer ambitieus onderwijs.
Uit een peiling naar de beleving van het aanbod aan toptalenten is
gebleken dat ten opzichte van de situatie van voor 2015 scholen er veel
beter in slagen hun onderwijs aan te laten sluiten op de behoefte van
toptalenten. In het basisonderwijs geeft 67 procent van de schoolleiders
aan dat hun school projecten heeft om leerlingen hun talenten te laten
ontdekken en ontwikkelen. Dat is 20 procent meer dan bij de nulmeting.
De verveling onder toptalenten in het voortgezet onderwijs is meer dan
gehalveerd: in 2014 verveelde 56 procent van de toptalenten zich, in 2016
was dat nog maar 24 procent.
62
Is het mogelijk om de didactische vaardigheden van startende leraren te
bevorderen, nu uit de Lerarenagenda 2013–2020 blijkt dat er een dalende
lijn is bij de beheersing van algemeen didactische vaardigheden in de
praktijk? Is hier een reden voor aan te geven?
Uit onderzoek is bekend dat leraren didactische vaardigheden vooral in de
praktijk ontwikkelen. Voor startende leraren is goede begeleiding en
coaching dan ook een belangrijke factor voor de ontwikkeling van goede
didactische vaardigheden. Hoe die begeleiding van startende leraren
wordt vormgegeven verschilt per school.
De beheersing van algemene didactische vaardigheden in het voortgezet
onderwijs is volgens de Staat van het Onderwijs van Inspectie de
afgelopen jaren verbeterd, na een flinke terugval in 2014. Voor het primair
onderwijs is de kwaliteit van het didactisch handelen divers: kijkend naar
de beheersing van alle algemeen didactische vaardigheden samen
(duidelijke uitleg, taakgerichte werksfeer en betrokkenheid leerlingen)
over een periode van vijf jaar, dan is dat in significant minder lessen terug
te zien. Gezien het grote belang van goede (en planmatige) begeleiding
van startende leraren voor de ontwikkeling van didactische vaardigheden,
is het denkbaar dat het ontbreken hiervan een reden kan zijn voor een
dalende lijn in de kwaliteit van didactisch handelen.
Vooral voor het primair onderwijs is het van belang dat schoolbesturen
nog sterker hun verantwoordelijkheid voor de begeleiding van startende
leraren, die is opgenomen in de cao, nakomen. Verder onderzoekt OCW
samen met betrokken partijen de mogelijkheden om opleiding en
begeleiding van iedere startende leraar door samenwerking tussen
scholen en lerarenopleidingen tot stand te laten komen, zonder daarbij de
formele rollen en verantwoordelijkheden uit het oog te verliezen. In het
geactualiseerde sectorakkoord in het voortgezet onderwijs dat binnenkort

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 950 VIII, nr. 9

18

wordt gepubliceerd is bij alle schoolbesturen opnieuw aandacht gevraagd
voor de begeleiding van startende leraren.
63
Voor welk jaar staat de volgende beleidsdoorlichting primair onderwijs
gepland?
De beleidsdoorlichting voor het primair onderwijs staat in 2022 gepland.
64
Wat heeft u de afgelopen jaren zoal ondernomen om de toenemende
sociale en economische segregatie tussen scholen voor kinderen van
hoger opgeleide ouders en scholen voor kinderen van minder opgeleide
ouders – die de Onderwijsinspectie in het Onderwijsverslag 2016–2017
signaleert – tegen te gaan?
Op het terrein van bestrijden tweedeling en segregatie in wijken en op
scholen zijn lokale en regionale actoren als eerste aan zet. De rol van de
rijksoverheid is om het lokale bestuur zodanig toe te rusten, dat het op
een effectieve wijze in kan spelen op unieke gebiedsopgaven. De Wet op
het primair onderwijs (Wpo, artikel 167a) en de Wet op het voortgezet
onderwijs (Wvo, artikel 118a) schrijven voor dat schoolbesturen en
gemeenten voor de lokale educatieve agenda ten minste eenmaal per jaar
met elkaar overleggen over het tegengaan van segregatie in het
onderwijs. Dit biedt de mogelijkheid om afspraken te maken die zijn
toegespitst op de lokale situatie. Daarbij stellen de decentralisaties in het
sociale domein gemeenten in staat om in combinatie met andere
beleidsinstrumenten de lokale vraagstukken rondom segregatie in wijken
integraal te benaderen.
65
Bestaat het verband dat onderwijsjournaliste Anja Vink legt tussen de
dalende onderwijsprestaties en de tweedeling tussen arm en rijk, dan wel
tussen wel of geen migratieachtergrond in het onderwijs in haar artikel
«Arme en rijke kinderen zitten steeds minder vaak bij elkaar in de klas (en
daar is wat aan te doen)»?2 Welke aanwijzingen heeft u daarvoor of
daartegen?
De Inspectie van het Onderwijs geeft in de Staat van het Onderwijs 2018
aan dat er op dit moment geen eenduidig verband is tussen de dalende
onderwijsprestaties en segregatie.3 Het effect van segregatie op leerprestaties kan zowel positief als negatief zijn.
66
Wat hebben scholen voor primair onderwijs het afgelopen jaar zoal
gedaan om gestalte te geven aan hun wettelijke taak om onderwijs te
geven dat erop is gericht dat leerlingen kennis hebben van en kennismaken met verschillende achtergronden en culturen van leeftijdgenoten?4
Op welke wijze(n) houdt het ministerie daar zicht op?
Het is een wettelijke taak voor scholen voor primair en voortgezet
onderwijs om bij te dragen aan burgerschapsvorming van hun leerlingen.
Dit moet er mede op gericht zijn dat leerlingen kennis hebben van en
kennismaken met verschillende achtergronden en culturen van leeftijdgenoten. De Inspectie van het Onderwijs houdt toezicht op de manier
waarop scholen invulling geven aan deze burgerschapsopdracht.
In het themarapport burgerschap en maatschappelijke stage heeft de
inspectie vastgesteld dat de wijze waarop scholen in het funderend

2

Bron: https://decorrespondent.nl/8271/arme-en-rijke-kinderen-zitten-steeds-minder-vaak-bijelkaar-in-de-klas-en-daar-is-wat-aan-te-doen/307570095657–8664cc16
3
Kamerstuk 34 775 VIII, nr. 130
4
Artikel 8, lid 3c van de Wet op het primair onderwijs

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 950 VIII, nr. 9

19

onderwijs vormgeven aan burgerschapsonderwijs zeer divers is.5
Burgerschapsvorming kan bij scholen op diverse plaatsen in het lesprogramma naar voren komen: in één of meer vakken, in projecten of in
buitenschoolse activiteiten. Hoewel scholen burgerschapsvorming
belangrijk vinden en er aandacht aan besteden, wijst de inspectie er zowel
in het themarapport als in De Staat van het Onderwijs 2016 – 2017 op dat
verbetering mogelijk is in het aanbrengen van een samenhangend
burgerschapsaanbod gedurende de gehele schoolloopbaan van
leerlingen.6 Daarom wordt er een wetswijziging voorbereid waarmee de
wettelijke burgerschapsopdracht aan scholen wordt verduidelijkt. Doel
van de wetswijziging is leraren en schoolleiders een kompas te bieden bij
het inrichten van hun burgerschapsonderwijs.
67
Wat zijn in het verlengde van tabel 1.3 de uitgaven per leerling, exclusief
uitvoeringskosten, vanaf de start van de lumpsumbekostiging van het
onderwijs?
Op de site «onderwijs in cijfers» zijn diverse meerjarige kengetallen
opgenomen, waaronder de OCW-uitgaven voor onderwijs per deelnemer.
Voor het PO is daarvoor van 2006 (invoering lumpsum) het volgende
opgenomen:
2006: € 5.500
2007: € 5.600
2008: € 5.800
2009: € 6.100
2010: € 6.000
2011: € 6.200
2012: € 6.300
2013: € 6.500
2014: € 6.300
2015: € 6.600
2016: € 6.700
2017: € 6.900
NB: anders dan in tabel 1.3 van het Jaarverslag gaat het hierbij niet om
uitgaven in lopende prijzen, maar om uitgaven op prijspeil 2017. Vandaar
dat de hierboven voor 2013 -2016 opgenomen bedragen hoger uitvallen
dan de voor die jaren in tabel 1.3 opgenomen bedragen.
68
Waaraan zijn de middelen ten behoeve van de Impuls Brede Scholen
besteed?
De Impuls Brede Scholen is sinds 2012 onderdeel van de Brede Impuls
Combinatiefuncties. Hierbinnen stellen VWS en OCW jaarlijks € 58 mln.
aan gemeenten beschikbaar om onderwijs, sport en cultuur meer in
samenhang aan te bieden. Met deze middelen stellen gemeenten
combinatiefunctionarissen aan: deze mensen zijn in meerdere werkvelden
of sectoren aan de slag, bijvoorbeeld op een school en bij een sportvereniging. Zo leggen zij een verbinding tussen sport- en bewegen of cultuur
en andere sectoren zoals het onderwijs, welzijn, de kinderopvang, de zorg
en het bedrijfsleven. Door in te zetten op deze verbinding, kunnen zij
tevens een bijdrage leveren aan lokale opgaven zoals het bevorderen van
de gezondheid en de leefbaarheid. Op deze manier wordt het sport- en
cultuuraanbod in het onderwijs uitgebreid, worden sportverenigingen
versterkt, wordt een dagelijks sport- en beweegaanbod op en rond
scholen gestimuleerd, en wordt bevorderd dat de jeugd vertrouwd raakt
5

Inspectie van het Onderwijs, 1 december 2016, aangeboden aan de TK bij brief van 7 februari
2017, Kamerstuk 34 550 VIII, nr. 125
6
Brief van 11 april 2018, Kamerstuk 34 775 VIII, nr. 130

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 950 VIII, nr. 9

20

met verschillende vormen van kunst en cultuur. Per 1 september 2017 zijn
2.911 formatieplaatsen gerealiseerd: het gaat in totaal om 5.059 mensen. 7
69
Waarom wordt er gesproken over een budgettair effect van 16,2 miljoen
euro vanwege het hogere aantal leerlingen dan geraamd, terwijl op
pagina 38 wordt aangegeven dat het aantal leerlingen in het primair
onderwijs is gedaald?
Op basis van een raming van het aantal leerlingen wordt een inschatting
gemaakt van de hoogte van de bekostiging van po-scholen. Zowel de
raming als de realisatie lieten een dalend aantal leerlingen zien. Het
daadwerkelijke aantal leerlingen was echter hoger dan het geraamde
aantal leerlingen. Dit is de reden dat in 2017 meer kosten zijn gemaakt
voor de bekostiging van po-scholen dan begroot.
70
Kunt u toelichten hoe loon- en prijsbijstellingen kunnen zorgen voor 251,6
miljoen euro hogere kosten in het primair onderwijs dan begroot?
Jaarlijks wordt de OCW-begroting geïndexeerd voor loon- en prijsstijgingen. Die worden gebaseerd op inflatiecijfers uit het Centraal Economisch Plan, die op het moment van begroten nog onbekend zijn en
daarom niet begroot kunnen worden. De indexering wordt altijd tijdens
het lopende jaar in de begroting verwerkt. Dit zorgt ervoor dat de reële
budgetten van schoolbesturen niet geraakt worden door inflatie.
71
Kunt u toelichten hoe er een verschil heeft kunnen ontstaan van 13
miljoen euro op de bijdragen aan de stichtingen Vervangingsfonds en
Participatiefonds?
Het Participatiefonds (PF) betaalt aan scholen gedeclareerde werkloosheidskosten uit de geïnde premies. Indien na controle blijkt dat declaraties
ten onrechte waren ingediend, dan verrekent OCW dit met de reguliere
bekostiging met de desbetreffende scholen. Deze verrekende bedragen
worden als ontvangst op de OCW-begroting geboekt, en later weer
beschikbaar gesteld aan het participatiefonds.
72
Kunt u toelichten waarom de de regelingen team- en schoolleidersbeurs
en de regeling lerarenontwikkelfonds eerst waren begroot onder subsidies
en nu onder aanvullende bekostiging staan, waardoor deze kosten hoger
zijn uitgevallen?
De uitgaven voor de regeling team- en schoolleidersbeurs en voor de
regeling lerarenontwikkelfonds waren begroot onder subsidies. Bij het
opstellen van de regelingen werd duidelijk dat de subsidieaanvragen door
de scholen zélf gedaan zouden worden. Vanwege het uitgangspunt dat
subsidies aan schoolbesturen als aanvullende bekostiging worden
geboekt, heeft voor de aangegeven middelenverschuiving van subsidies
naar aanvullende bekostiging plaatsgevonden. Deze verschuiving heeft
niet geleid tot hogere kosten; de gerealiseerde uitgaven onder aanvullende bekostiging zijn niet hoger dan eerder onder subsidies begroot.
73
Hoe komt het dat de realisatie op de bijdrage aan sociale fondsen is 10,9
miljoen euro lager is dan de oorspronkelijke begroting? Wat is er minder
gedaan ten behoeve van de Impuls brede scholen en Sport en cultuur dan
oorspronkelijk was gepland?
Op de oorspronkelijke OCW- begroting is een bedrag van € 10,9 miljoen
opgenomen t.b.v. de Brede impuls combinatiefuncties. Dit bedrag is
7

Kamerstuk 30 234, nr. 168

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 950 VIII, nr. 9

21

overgeboekt naar het Gemeentefonds (GF), van waaruit het naar
gemeenten uitbetaald wordt en waarbinnen het als realisatie wordt
verantwoord. De overboeking van de OCW-begroting naar het GF wordt
niet als een realisatie in het Jaarverslag OCW opgenomen. Anders zou
immers een dubbeling van realisaties van dezelfde middelen optreden.
74
Hoe komt het dat het aantal voortijdig schoolverlaters is gestegen?
Zie het antwoord op vraag 55.
75
Kunt u toelichten hoe loon- en prijsbijstelling kunnen zorgt voor een
hogere uitgave van 176,5 miljoen euro?
Zie antwoord op vraag 70.
76
Wat zijn de resultaten van de Regeling functiemix VO Randstadregio?
Op grond van deze regeling ontvangen bevoegde gezagsorganen met
hoofd- of nevenvestigingen in de Randstadregio’s aanvullende personele
bekostiging waarmee ze conform afspraken in het convenant meer leraren
in bezoldigingsschaal LC kunnen plaatsen. De regeling draagt bij aan het
aantrekkelijker maken van het beroep van leraar in de Randstad. Dit is van
veel meer factoren afhankelijk en de regeling functiemix vo Randstadregio’s is een van de instrumenten die hierbij helpt. Onderstaande resultaten laten zien dat het percentage leraren in bezoldigingsschaal LC in de
Randstadregio’s hoger is dan buiten de Randstadregio’s. Zie ook het
antwoord op vraag 5.
Binnen de
Randstadregio’s

Buiten de
Randstadregio’s

40,3%

25,1%

VO LC
(peildatum 1 oktober 2017, bron: www.functiemix.nl)

77
Is de instroom in de entree-opleiding in het mbo de afgelopen jaren
gestegen?
In de tabel is de instroom vanaf 2014/15 (vanaf invoering entree-opleiding)
inclusief groen te zien. De afgelopen twee jaren is de instroom gestegen.
Instroom entree opleiding mbo
Jaartal
Totaal instroom entree opleiding

2014/15

2015/16

2016/17

2017/18

8.897

8.849

9.260

10.824

Bron: realisatiecijfers mbo per 1 okt ’17

78
Wijkt de instroom in de entree-opleiding af van de raming in de afgelopen
jaren?
Realisaties wijken in het algemeen af van de ramingen. De afgelopen drie
jaar bedroeg dit gemiddeld ongeveer 6%. De percentages varieerden
tussen de 3% en 9%. (bron: realisatiecijfers mbo per 1 okt ’17).
79
Is de bekostigingssystematiek per mbo-student gelijk voor de verschillende niveaus?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 950 VIII, nr. 9

22

In principe is de bekostigingssystematiek voor alle niveaus gelijk: het
beschikbare budget wordt verdeeld aan de hand van de ingeschreven
studenten en de afgegeven diploma’s Bij de verdeling op basis van de
ingeschreven studenten wordt rekening gehouden met de leerweg (bol of
bbl), de prijsfactor van de opleiding en het aantal verblijfsjaren van de
student in het mbo (cascade). In het Regeerakkoord Rutte III is het
voornemen opgenomen om de cascadebekostiging in het mbo af te
schaffen. Beoogd wordt om dit per 2019 te realiseren. De mate waarop
een diploma meetelt is afhankelijk van het niveau van de opleiding en of
al eerder een mbo-diploma is afgegeven. Voor de entreeopleidingen
wordt het budget uitsluitend verdeeld aan de hand van de ingeschreven
studenten. Daarvoor wordt vanuit het landelijk budget voor het beroepsonderwijs een apart budget vastgesteld en verdeeld over de instellingen.
Het budget wordt zo vastgesteld dat na de verdeling het bedrag per
gemiddelde berekende entree-student ruim € 10.000 euro bedraagt.
Het resterende budget wordt verdeeld over de instellingen voor de
opleidingen op de niveaus 2 t/m 4. De wijze van verdelen aan de hand van
de ingeschreven studenten is voor alle niveaus gelijk. De wijze waarop de
diploma’s meewegen bij de verdeling verschilt per niveau. Een diploma
van een niveau 2 opleiding telt voor 1, voor een niveau 3 opleiding voor 3
en voor een niveau 4 opleiding voor 5.
80
Kunnen er budgettaire gevolgen zijn voor regionale opleidingscentra,
wanneer de verdeling in de instroom van de verschillende mbo-niveaus
afwijkt van de ramingen?
De hoogte van het macrobudget verandert door het toevoegen van de
loon-en prijsbijstelling, intensiveringen en ombuigingen en de budgettaire
gevolgen van de referentieraming.
Jaarlijks wordt er een nieuwe meerjarige referentieraming gemaakt.
Vervolgens wordt het verschil met de voorafgaande referentieraming
meerjarig berekend. Indien de aantallen in de nieuwe referentieraming
zijn gestegen ten opzichte van het voorgaande jaar, dan wordt het
macrobudget opwaarts bijgesteld. Als de aantallen zijn gedaald, dan
wordt het macrobudget neerwaarts bijgesteld. Het macrobudget wordt
vervolgens over de instellingen verdeeld. De bekostigingssystematiek is in
het antwoord op vraag 79 toegelicht.
81
Wat is de reden dat scholen zich niet aan de afspraken met betrekking tot
de vsv-norm (voortijdig schoolverlaten) hebben kunnen houden,
waardoor er 17,3 miljoen euro van het resultaatafhankelijke gedeelte van
de kwaliteitsafspraken niet is uitgekeerd?
Scholen in het voortgezet onderwijs en instellingen in het middelbaar
beroepsonderwijs, kwamen in aanmerking voor de resultaatafhankelijke
extra vsv-bekostiging wanneer zij hun uitvalpercentage terugbrachten tot
op of onder de voor desbetreffend niveau afgesproken norm. Haalden zij
dat normpercentage (net) niet, dan ontvingen zij ook geen bekostiging.
Veel mbo-instellingen hebben de afgelopen jaren wel hun uitvalpercentage substantieel weten terug te dringen, maar haalden de norm niet.
Het gevolg daarvan is dat een deel van het resultaatafhankelijke gedeelte
van het budget niet is uitgekeerd.
Met ingang van schooljaar 16/17 geldt een nieuwe regeling voor de
resultaatafhankelijke extra vsv-bekostiging. Voortaan ontvangen instellingen naar rato ook een deel van de bekostiging als ze het norm
percentage (net) niet halen. Ook wordt het beschikbare budget voor het
eerst volledig naar rato verdeeld over de instellingen die in aanmerking
komen voor extra bekostiging. Dat doet meer recht aan de inspanningen
en investeringen die instellingen plegen om uitval terug te dringen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 950 VIII, nr. 9

23

82
Op welke termijn zijn de cijfers beschikbaar over het percentage gediplomeerden dat aangeeft dat de opleiding voldoende basis was om te starten
op de arbeidsmarkt voor hbo en wo?
De HBO-monitor 2017 is inmiddels beschikbaar, daaruit blijkt dat net als
vorig jaar 75% van de hbo-gediplomeerden aangeeft dat de opleiding
voldoende basis was om te starten op de arbeidsmarkt. De Nationale
Alumni Enquête 2017 voor wat betreft de wo-gediplomeerden komt
binnen enkele maanden beschikbaar.
83
Kunt u een overzicht geven van de stijging van de deelname in het hoger
onderwijs van 1995 tot heden uitgesplitst per jaar?
Ja, zie hiervoor de tabellen 6/14 voor het hbo en 7/14 voor het wo in de
Referentieraming 2017.
84
Wat is de verwachte deelname aan het hoger onderwijs in 2023? Wat is de
verwachte deelname in 2028?
De verwachte deelname in 2023 is in het hbo 422.700 en in 2028 398.600
studenten. In het wo gaat het in 2023 om 299.600 studenten en in 2028 om
jaren om 300.100 studenten (bron: Referentieraming 2017, tabel 6/14 voor
het hbo en 7/14 voor het wo).
85
Kunt u de diverse kleinere mutaties specifiek benoemen en de kosten
uitsplitsen?
Voor het hbo betreft het een optelsom van een 20-tal posten (interne
overboekingen naar andere instrumenten binnen het beleidsartikel hbo of
andere directies/departementen), die optellen tot een negatieve bijstelling
van € 2,0 miljoen. De belangrijkste in dit verband zijn het Register
Lerarenopleiders, het werkplaatsenonderzoek vo, Centres of Expertise, het
Gelijke Kansenproject, een bijdrage aan EZ voor het Zorgpact en
stimulering Onderwijs&Openbaar Vervoer. Voor het wo betreft het
bijdragen van andere directies tot een totaal bedrag van € 2,1 miljoen
voor Open Science, Wiskunde, Ambassadeurschap van de wetenschap,
masterclass Knowlede Transfer Office en het experiment educatieve
module.
86
Waarom vallen uitbestedingen van opdrachten hoger uit dan begroot?
Dit heeft grotendeels betrekking op de doorverdeling en inzet van de loonen prijsbijstelling 2017.
87
Wat wordt er verstaan onder overige beleidsgerichte activiteiten?
Zie de activiteiten vermeld bij het antwoord op vraag 85.
88
Waar wordt de verhoogde realisatie van de uitgaven naast de bekostiging
nog meer door veroorzaakt?
De verhoogde realisatie van de uitgaven naast de bekostiging (voor het
hbo € 4,4 miljoen en voor het wo € 0,2 miljoen) vindt zijn oorzaak in de
andere instrumenten binnen de sector. Zo is bijvoorbeeld het hbo-subsidiebudget met € 1,5 miljoen verhoogd in verband met het naar hbo
overgeboekte aandeel (€ 1,1 miljoen) van mbo voor de Centra voor
innovatief vakmanschap en in verband met de verlenging van de
financiering van de Centres of Expertise met een jaar (€ 0,4 miljoen) en
daarnaast voor de projecten Gelijke Kansen (€ 0,6 miljoen) en Register
Lerarenopleiders (€ 0,7 miljoen). Ook zijn de budgetten voor de bijdragen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 950 VIII, nr. 9

24

aan ZBO’s/RWT’s aangepast, enerzijds voor de loon- en prijsbijstelling
2017 (€ 0,9 miljoen) en anderzijds voor een bijdrage van I&M voor het
hbo-praktijkgericht onderzoek PROO VANG 2 (€ 0,5 miljoen).
89
Waarom ligt de verhoogde realisatie zo ver boven de ramingen van de
begroting en in hoeverre was een overschrijding van het begrote budget
te voorkomen geweest?
Bij de raming van de begroting is de loon- en prijsbijstelling nog niet
meegenomen, net als de budgettaire effecten van de wijzigingen van
studentenaantallen uit de referentieraming. Deze twee posten bepalen
grotendeels het verschil tussen de begroting en de realisatie.
90
Wat is de verklaring van de toename van bijna 75 miljoen euro sinds 2013
van «ondersteuning geneeskundig onderwijs en onderzoek»? Welk deel
van dit bedrag is uitgegeven aan huisvesting? Wat houdt deze huisvestiging in? Gaat het om geneeskundige faculteiten of om ziekenhuizen?
De toename van bijna € 75 miljoen heeft betrekking op de academische
ziekenhuizen en is voor een bedrag van € 33 miljoen te verklaren door
specifieke toevoegingen hiervoor vanuit het Ministerie van VWS voor de
incidentele herstelopslag ABP en de structurele compensatie levelplaying-field pensioenen. Het restant is geheel toe te schrijven aan de
algemene doorverdeling van de loon- en prijsbijstelling tranches 2014 tot
en met 2017. OCW beschikt niet over informatie over welk deel wordt
uitgegeven aan huisvesting. Het betreft hier academische ziekenhuizen.
91
Op basis van welke criteria wordt de bijdrage aan de Nederlands-Vlaamse
Accreditieorganisatie (NVAO) bepaald? Wat is de reden van het verschil
tussen begroting en realisatie?
De NVAO is als onafhankelijke, binationale accreditatieorganisatie
opgericht door de Nederlandse en Vlaamse overheid en geeft een
deskundig en objectief oordeel over de kwaliteit van het hoger onderwijs
in Nederland en Vlaanderen. Jaarlijks wordt door de NVAO voor haar
wettelijke taken een activiteitenplan met bijbehorende begroting aan het
Comité van Ministers overlegd en goedgekeurd. Het verschil tussen
begroting en realisatie in 2017 van een kleine € 0,4 miljoen is enerzijds
gelegen in de uitdeling van de loon- en prijsbijstelling (ruim € 0,1 miljoen)
en voor het overige aan een bijstelling van het budget in verband met de
extra taken voor de NVAO als gevolg van het wetsvoorstel accreditatie op
maat.
92
Hoe draagt de invoering van het professioneel statuut in de praktijk
daadwerkelijk bij aan blijvende professionalisering, differentiatievaardigheden en professionele ruimte van individuele leraren en de onderwijsorganisatie?
Voor het po en vo geldt dat door ontwikkelingen rondom de Onderwijscoöperatie is de implementatie van deze wet nog niet met de gewenste
voortvarendheid opgepakt. Bij deze implementatie is immers een centrale
rol weggelegd voor de «beroepsgroep zelf. Maar daarnaast is het van
belang dat schoolbesturen en schoolleiders aanhaken bij de implementatie. Het gaat er immers om dat op schoolniveau de instrumenten uit de
Wet beroep leraar zo ingezet worden dat ze bijdragen aan blijvende
professionalisering, differentiatie en professionele ruimte. Dit vergt
dialoog binnen scholen en instellingen tussen besturen, schoolleiders en
leraren. Er wordt geprobeerd de verschillende geledingen binnen het
onderwijs aan te haken bij de implementatie van deze wet. Over de
voortgang hiervan wordt uw Kamer apart geïnformeerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 950 VIII, nr. 9

25

Voor het mbo geldt dat reeds in 2009 een professioneel statuut is
onderstekend door de vakorganisaties en de mbo-raad. Sindsdien wordt
in het mbo op basis van dit professioneel statuut gewerkt. Tot nu is er
geen aanleiding geweest om het professioneel statuut bij te stellen. In de
cao BVE zijn verwijzingen naar het professioneel statuut opgenomen en
het statuut zelf is integraal als een zelfstandige overeenkomst als bijlage
bij de CAO opgenomen. De komende periode is het aan de beroepsgroep
en de werkgevers om het huidige professioneel statuut te toetsen aan de
Wet beroep leraar.
93
Hoe ziet de centrale coördinatie eruit van de aanpak van het lerarentekort
en in het verlengde daarvan: de aantrekkelijkheid van het beroep «leraar»?
Het lerarentekort is een gezamenlijke verantwoordelijkheid van onder
andere de overheid, sociale partners, de lerarenopleidingen, schoolbesturen en gemeenten om het lerarentekort aan te pakken. Het ministerie
heeft in februari 2017 een plan van aanpak tegen het lerarentekort
opgesteld. Op de zes actielijnen worden verschillende activiteiten
ontplooid waar het ministerie vaak het voortouw in heeft of de regie op
voert.
Onlangs heeft de Onderwijsraad ook een brief aan de Ministers van OCW
gestuurd met het advies om een Taskforce te starten en op die manier de
centrale coördinatie vanuit de overheid verder te bevorderen. Voor de
zomer sturen wij uw Kamer nog een brief over het lerarentekort waarin
wij ook op dat advies zullen reageren.
94
Wat is de reden dat in de voortgangsrapportage over het lerarentekort een
kwantitatieve analyse van de voortgang ontbreekt? Kan deze alsnog
worden gegeven?
Waar mogelijk is in de voortgangsrapportage over het plan van aanpak
lerarentekort aangegeven wat individuele maatregelen aan aantallen
leraren hebben opgeleverd. Dit geldt bijvoorbeeld voor het aantal keer dat
gebruik is gemaakt van de subsidieregelingen zij-instromers en herintreders. Echter, voor een aantal maatregelen is het niet mogelijk om het
effect in aantallen leraren uit te drukken of zal het effect pas merkbaar zijn
op langere termijn. Als het beroep aantrekkelijker wordt, dan neemt het
aantal instromers toe.
95
Wat zijn de lange termijndoelstellingen om het beroep van de «leraar» ook
over bijvoorbeeld 20 jaar aantrekkelijk te maken en te houden?
Op de lange termijn zal de implementatie van de Wet beroep leraar,
waaronder ook een lerarenregister van, voor en door leraren, de professionele ontwikkeling van leraren bevorderen en de beroepsgroep
versterken. Schoolbesturen en schoolleiders zorgen gezamenlijk voor een
strategisch personeelsbeleid, zodat er een optimaal team van onderwijsprofessionals is, de school tijdig kan anticiperen op (toekomstige)
ontwikkelingen en teams continue kunnen werken aan de kwaliteit van het
onderwijs. Voor de lange termijn is tevens een herziening van de eisen
waaraan iemand moet voldoen om leraar te worden nodig om de
loopbaan- en ontwikkelingsmogelijkheden van leraren te verbeteren. In
dat verband wordt uitgekeken naar het advies van Onderwijswijsraad over
loopbanen van leraren. In dat advies kijkt de raad hoe opleidings- en
arbeidsstructuur structureel kunnen bijdragen aan zowel voldoende als
goede leraren.
96

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 950 VIII, nr. 9

26

Hoe verhouden de diverse subsidieregelingen en beleidsmaatregelen op
het gebied van het lerarentekort en aantrekkelijk maken van het beroep
leraar zich tot elkaar?
Die hebben alles met elkaar te maken. Immers het verhogen van de
instroom via zowel de initiële opleidingen als voor zijinstromers, het
behouden van leraren en het activeren van stille reserve lukt alleen
wanneer het werken in het onderwijs en het beroep van leraar een
aantrekkelijk perspectief is. OCW zet zich in om dat perspectief te bieden
door een stelsel van goede opleidingen waar maatwerk mogelijk is te
garanderen, door te investeren in de salarissen in het po (€ 270 mln.) het
verlagen van de werkdruk (structureel € 430 mln.) en door de beroepsgroep te versterken en innovatie te stimuleren. Maar, OCW kan dat niet
alleen. Ook de besturen en schoolleiders zijn aan zet om goed personeelsbeleid te voeren, te zorgen dat startende leraren goed worden begeleid en
ervoor te zorgen dat teams in de scholen kunnen werken aan de kwaliteit
van het onderwijs.
97
Wat is de reden dat leraren voor 13 miljoen euro minder beroep hebben
gedaan op de lerarenbeurs dan geraamd?
Het budget dat beschikbaar is voor de Lerarenbeurs is hoger dan het
aantal leraren dat van de beurs gebruik maakt om een bachelor- of
masteropleiding te volgen. Hier is geen eenduidige reden voor. Uit
onderzoek (Ecorys, metastudie naar effectiviteit van de lerarenbeurs,
2017) blijkt dat leraren als drie grootste knelpunten melden het tijdbeslag
van de studie, het moeilijk kunnen combineren van de studie met de
privésituatie en de beperkte tijd die de school beschikbaar stelt voor het
volgen van een opleiding.
98
Wat is de verklaring dat minder studenten dan het maximum deelnamen
aan opleidingsscholen, waardoor de uitgaven 3,8 miljoen euro lager zijn
dan volgens de vastgestelde begroting?
In de budgetten is rekening gehouden met het maximum aantal studenten
bij de aspirant-opleidingsscholen, maar de aspirant-opleidingsscholen zijn
nog in een opbouwfase en hebben het maximum aantal studenten nog
niet bereikt. De verwachting is dat de komende drie jaar het aantal
studenten bij de aspirant-opleidingsscholen zal stijgen.
99
Wat is de reden voor de grote schommeling van de bedragen voor
vervoersbedrijven per jaar? Gaat het hier om vaste contracten? Wat is de
verklaring voor de onderbesteding?
De grote schommelingen in de bijdrage aan vervoersbedrijven door de
jaren heen worden veroorzaakt door kasschuiven. Contractueel is
vastgelegd dat OCW de vergoeding voor de reisvoorziening uiterlijk
medio januari van het betreffende jaar aan de vervoersbedrijven betaalt.
Door de betaling aan de vervoersbedrijven (gedeeltelijk) al aan het eind
van het voorafgaande jaar of het jaar daarvoor in plaats van aan het begin
van het betreffende jaar te doen, kan zonder af te wijken van de afspraken
met de vervoersbedrijven een bijdrage worden geleverd aan de optimalisering van de kasritmes van de Staat over de jaren heen. De kasschuifbedragen die betrekking hebben op 2016 en 2017 zijn opgenomen in de
begroting 2017. Het contract voor het studentenreisproduct tussen
enerzijds OCW en anderzijds de vervoerders is van onbepaalde tijd en
kent een opzegtermijn van twee kalenderjaren. Dat de uitgaven wat lager
waren dan begroot wordt ten eerste veroorzaakt door gemiddeld lagere
prijzen (zie ook antwoord op vraag 101). In de tweede plaats leverde de
afrekening over 2016 die in 2017 is geëffectueerd een meevaller op ten
opzichte van de raming. Die meevaller werd veroorzaakt door een lager

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 950 VIII, nr. 9

27

aantal reisvoorzieningen in 2016 dan aanvankelijk geraamd en een lagere
gemiddelde prijsindexatie.
100
Kunt u een overzicht geven van de verschillende vervoersbedrijven en de
bedragen die per bedrijf zijn toegekend als reisvoorziening in 2017 (in
vergelijking met 2016)?
In het contract tussen OCW en de vervoerders worden drie partijen
onderscheiden waarvoor jaarlijks aparte prijsbijstellingen gelden. Het gaat
om de treinvervoerders, de streekvervoerders die georganiseerd zijn in de
Vereniging Studentenkaart Streekvervoer (VSS) en de stadsvervoerders
die georganiseerd zijn in de Vereniging van Stedelijke Vervoerbedrijven
(VSV). Onderstaande tabel laat de bedragen aan de vervoerders zien voor
de jaren 2016 en 2017 uitgesplitst naar deze drie partijen. De grote
verschillen tussen 2016 en 2017 worden verklaard door kasschuiven (zie
ook het antwoord op vraag 99 en de begroting 2017 waarin die
kasschuiven waren vermeld). OCW heeft geen zicht op de onderliggende
verdeling van de drie contractpartijen naar individuele vervoersbedrijven.
x € 1 miljoen
Trein
VSS
VSV
Totaal

2016

2017

973,0
411,0
221,2
1.605,2

104,9
11,8
5,7
122,4

101
Kunt u een overzicht geven van het aantal reisbewegingen dat per
vervoersbedrijf is gedaan in 2017 (in vergelijking met 2016) ontvangen?
De bedragen die OCW aan de vervoerders betaalt in een bepaald jaar
worden niet beïnvloed door het aantal reisbewegingen in dat jaar. Eens
per drie jaar wordt onderzoek gedaan naar het reisgedrag (het aantal
gereisde kilometers) met eventuele aanpassingen van de prijzen in
toekomstige jaren tot gevolg. De aantallen reisbewegingen in 2016 en
2017 zijn niet bekend. Wel is in 2015/2016 een dergelijk onderzoek naar het
reisgedrag uitgevoerd, wat heeft geleid tot lagere prijzen in 2017. De grote
verschillen in de betaalde bedragen tussen 2016 en 2017 worden echter
veroorzaakt door kasschuiven (zie ook het antwoord op vraag 99 en de
begroting 2017 waarin die kasschuiven waren vermeld).
102
Wat is de verklaring van de lagere prijzen, die genoemd worden als
oorzaak voor de lagere uitgaven voor de reisvoorziening?
Zie het antwoord op vraag 101.
103
Wat zou het kosten om het levenlanglerenkrediet beschikbaar te maken
voor mensen tot de AOW-gerechtigde leeftijd?
Levenlanglerenkrediet is nu mogelijk tot de leeftijd van 55 jaar. De
structurele extra kosten voor elke verhoging van de leeftijdsgrens met één
jaar bedragen ongeveer € 1 miljoen. De staatsschuld stijgt met elke stap
van één jaar met ongeveer € 20 miljoen (Kamerstuk 34 556, nr. 12).
Wanneer deze verhoging in werking zou treden per studiejaar 2020/2021
(de AOW-leeftijd in 2020 is 66 jaar en 8 maanden) kost dat ongeveer € 11
miljoen per jaar en stijgt de staatsschuld met ongeveer € 220 miljoen. Dit
zal oplopen tot respectievelijk € 12 miljoen en € 240 miljoen in het
studiejaar 2023/2024 (de AOW-leeftijd in 2023 is 67 jaar en 3 maanden). De
AOW-leeftijd na 2023 is afhankelijk van de levensverwachting en
momenteel nog niet bekend.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 950 VIII, nr. 9

28

104
Wat is de oorzaak dat de niet-relevante uitgaven aan de leenfaciliteit 31,2
miljoen euro hoger zijn dan geraamd?
Dit bedrag bestaat uit € 48,7 miljoen hogere uitgaven collegegeldkrediet
en € 17,6 miljoen lagere uitgaven rentedragende lening. De hogere
uitgaven aan het collegegeldkrediet wordt veroorzaakt door een hoger
aandeel studenten dat hiervan gebruik maakte.
105
Wat is de verklaring voor de toename van de uitgaven van de
WTOS-regeling (Wet tegemoetkoming onderwijsbijdragen en studiekosten) aan 18+ leerlingen in het vo? Zijn er meer 18+ scholieren op het vo
of zijn er meer scholieren die de regeling weten te vinden? Is er een relatie
te leggen met eventuele afnemende / toenemende aantallen 18+ die hun
diploma behalen op het vo?
Het aantal meerderjarige scholieren op het vo was in de schooljaren
2016/2017 en 2017/2018 wat hoger dan van tevoren geraamd. Ook het
aandeel van hen dat gebruikmaakt van de regeling lijkt iets hoger, al kan
dat niet exact uit de onderliggende cijfers worden gehaald. De aantallen
leerlingen zijn namelijk gebaseerd op schooljaren en het aantal gebruikers
van de WTOS betreft een jaargemiddelde over het kalenderjaar. Een
relatie met het behalen van het diploma kan niet gelegd worden, omdat
de reden van beëindiging niet in onderliggende gegevens aanwezig is.
106
Wat verklaart het verschil tussen realisatie «monumentenzorg» en de
«vastgestelde begroting»?
De verklaring voor dit verschil is opgenomen op pagina 101 van het
jaarverslag, onder de kop «Monumentenzorg».
In de begroting 2017 was aanvankelijk voorzien dat de afschaffing van de
fiscale regeling monumenten plaats zou vinden. De voorgenomen
afschaffing is uitgesteld, waardoor het budget met € 53,8 miljoen is
verlaagd. Daarnaast is € 8 miljoen overgeheveld naar het Provinciefonds
voor grote monumenten (Eusebius kerk en Domtoren). Ten slotte is een
bedrag van € 4 miljoen overgeboekt naar het financiële instrument
Opdrachten onder andere voor de uitvoeringskosten van depots voor
cultureel erfgoed (locaties Amsterdam, Lelystad en Rijswijk).
107
Wat valt er onder de noemer «Specifiek cultuurbeleid»?
Wat onder de noemer «Specifiek cultuurbeleid» valt, is toegelicht op
pagina 103 van het jaarverslag, onder de kop «Specifiek cultuurbeleid».
Onder dit instrument worden verschillende incidentele en kleinere
subsidies verantwoord. In 2017 zijn uitgaven gedaan met betrekking tot de
regelingen Samenwerking Musea en Mobiel Erfgoed (Stichting Mondriaan
Fonds), de Adviescommissie Restitutieverzoeken Cultuurgoederen
Tweede Wereldoorlog, het toezicht op de vaste boekenprijs, literaire
prijzen, de Stichting Cultuur-Ondernemen, de Stichting Amstel 218 en een
aantal kleine projectsubsidies. Daarnaast zijn incidenteel middelen
beschikbaar gesteld voor de aanschaf van het Amsterdams Machzor en de
Rintel Menora door de Stichting Joods Historisch Museum. Deze
middelen worden beschikbaar gesteld door het Museaal Aankoopfonds.
108
Wat is de stand van zaken van de ontwikkeling van de digitale openbare
bibliotheek?
Op 22 december 2017 is de Tweede Kamer met een midterm review
geïnformeerd over de stand van zaken in het openbare bibliotheekwerk
twee jaar na de inwerkingtreding van de Wet stelsel openbare bibliotheek-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 950 VIII, nr. 9

29

voorzieningen (Wsob). Daarin is ook de stand van zaken bij de digitale
bibliotheek over 2015 en 2016 beschreven. De belangrijkste cijfers zijn:
Digitale openbare bibliotheek 2015 en 2016

Gebruikers
Aantal gebruikers
Waarvan jeugd
Collectie
Totaal
Waarvan jeugd
Uitleningen
Totaal
Waarvan jeugd

2015

2016

234.000
36.000

344.000
66.000

11.684
893

14.214
1.4190

3,9 mln.
144.380

4,7 mln.
274.000

De cijfers over 2017 liggen substantieel hoger. Zij maken onderdeel uit
van de Monitor Wsob 2017 die na de zomer naar de Kamer zal worden
gestuurd. Zoals in de midterm review gemeld werken alle betrokken
partijen aan een doorontwikkeling van de digitale bibliotheek, o.a. door
een uitbreiding van het aantal titels, waaronder meer actuele titels en een
verbetering van de vergoedingen voor auteurs en vertalers.
109
Wat is de reden voor de overboeking van het budget van landelijke
stelseltaken, digitale infrastructuur en voorziening leesgehandicapten naar
artikel 16?
Dit budget betreft de taken voor het openbare bibliotheekwerk die worden
uitgevoerd door de Koninklijke Bibliotheek (KB). Daarnaast ontvangt de
KB op grond van artikel 16 middelen voor haar wetenschappelijke taken
op grond van de Wet op het Hoger onderwijs en Wetenschappelijk
onderzoek (WHW). De budgetten op grond van artikel 14 en op grond van
artikel 16 worden uit praktische overwegingen in één beschikking aan de
KB verleend. Daarvoor wordt het budget voor de KB-taken van artikel 14
overgeboekt naar artikel 16 Onderzoek en wetenschapsbeleid.
110
Welk beleid ligt ten grondslag aan het subsidiëren van Regionale
Historische Centra?
De Regionale Historische Centra (RHC’s) zijn openbare lichamen, ingesteld
op grond van de Wet gemeenschappelijke regelingen. Het Rijk neemt met
de rijksarchiefbewaarplaatsen in de provinciehoofdsteden deel aan deze
gemeenschappelijke regelingen, naast decentrale deelnemers. Doel is de
gezamenlijke archiefcollecties en het historische verhaal van de desbetreffende regio onder de aandacht van een breed publiek te brengen. De
RHC’s worden niet gesubsidieerd, maar bekostigd door de deelnemers
met een jaarlijkse bijdrage op basis van een door het bestuur van het RHC
vastgestelde begroting.
111
Welk deel van het budget van het internationaal cultuurbeleid gaat naar
kunstenaars in landen waar het vrije woord onder druk staat?
Het internationaal cultuurbeleid is gezamenlijk beleid van drie Ministers
(OCW, BZ en BHOS). In het Beleidskader internationaal cultuurbeleid voor
de periode 2017–2020 is hiervoor jaarlijks 18 miljoen euro beschikbaar.
Aan de Tweede Kamer is toegezegd periodiek te rapporteren over de
uitvoering en voortgang van het internationaal cultuurbeleid (Kamerstuk
31 482, nr. 101). Daarmee wordt invulling gegeven aan de wens om betere
verantwoording af te kunnen leggen over de inzet van mensen en
middelen en over de (voorlopig) bereikte resultaten, op het niveau van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 950 VIII, nr. 9

30

hoofddoelstellingen van het internationaal cultuurbeleid. Er wordt daarbij
niet specifiek gemonitord op landen waar het vrije woord onder druk
staat.
112
Wanneer wordt de archeologiewetgeving geëvalueerd?
De archeologiewetgeving wordt geëvalueerd vijf jaar na inwerkingtreding
in 2021.
113
Welke stappen worden er gezet om de daling van Nederland op de World
Press Freedom Index om te zetten in een stijging naar de eerste plek?
Het is van essentieel belang voor onze democratie dat journalisten hun
werk goed kunnen doen. De WPFI lauwert Nederland om haar onafhankelijke media en goede juridische bescherming. Maar zij zien ook ontwikkelingen die, net als elders in Europa, negatieve effecten hebben.
Van een daling is geen sprake meer. In 2018 is Nederland gestegen naar
de derde plek op de ranglijst. Er is een belangrijke stap gezet: op
6 februari 2018 is de Wet Bronbescherming in strafzaken aangenomen
door de Tweede Kamer. Deze wet ligt nu voor bij de Eerste Kamer. Een
andere belangrijke stap is dat in het Regeerakkoord structureel geld is
vrijgemaakt voor onderzoeksjournalistiek. Voor de zomer wordt de Kamer
geïnformeerd over de wijze van besteding.
114
Kunt u een overzicht geven van de publiekswaardering voor de NPO,
uitgesplitst naar distributiekanaal (televisie, radio, internet), versus de
commerciële omroepen?
De NPO rapporteert jaarlijks in de Terugblik over de doelstellingen uit de
begroting en de afspraken in de Prestatieovereenkomst. Sinds enige jaren
zet de NPO de publiekewaardentoets in als instrument om te meten hoe
kijkers en luisteraars de televisieprogramma’s en radiozenders waarderen
op de publieke waarden. Mensen wordt gevraagd om daarbij een score te
geven op onafhankelijkheid, betrouwbaarheid, pluriformiteit, diversiteit,
geëngageerd, authentiek, met impact en eigenzinnigheid (zie hiervoor
pagina 14 e.v. van de Terugblik 2017). Daarnaast wordt in de inleiding van
de jaarlijkse terugblik gerapporteerd over het totaaloordeel van het
publiek over de publieke waarde van de publieke omroep en de commerciële omroep (zie daarvoor pagina 4 e.v. van de Terugblik 2017). Daarnaast
wordt er in de Terugblik ook ingegaan op de distributiekanalen televisie,
radio, online (p 35 e.v. Terugblik 2017). Tot slot wordt er sinds de vorig jaar
gepubliceerde Prestatieovereenkomst 2017 – 2020 in de Terugblik ook
gerapporteerd over de mate waarin de NPO in de ogen van het publiek
met zijn aanbod een bijdrage levert aan de informatieve, educatieve en
culturele functie van media-aanbod ten opzichte van de belangrijkste
Nederlandse commerciële omroepen (pagina 9 e.v. Terugblik 2017).
115
Kunt u een overzicht geven van het gemiddelde weekbereik van de
commerciële omroepen?
Het Commissariaat voor de Media publiceert in haar Mediamonitor de
belangrijkste cijfers over de mediamarkt. Op de website mediamonitor.nl
staan de dag- en weekbereikcijfers voor 2017 voor zowel publieke als
commerciële omroepen.
116
Zijn er cijfers beschikbaar van de kwalitatieve waardering van de
journalistieke informatievoorziening?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 950 VIII, nr. 9

31

Voor zover ons bekend is, zijn er geen algemene cijfers beschikbaar over
de kwalitatieve waardering van de journalistieke informatievoorziening;
dit is zeer moeilijk te meten. Wel zijn er andere cijfers die een indicatie
geven van de waardering voor de Nederlandse journalistiek. Allereerst
houdt het SCP in het Continu Onderzoek Burgerperspectieven elk kwartaal
bij wat burgers belangrijk vinden. Het vertrouwen in media en nieuws is
een terugkerend thema. De mate van vertrouwen in media en nieuws, laat
bij benadering mogelijk zien hoe burgers de kwaliteit waarderen; hoewel
ook dit moeilijk te meten is. In 2017 heeft het SCP een verdiepend
hoofdstuk gewijd aan vertrouwen in de media en het politieke landschap.
Volgens het onderzoek loopt het vertrouwen onder jongeren terug en blijft
het onder volwassenen ongeveer gelijk. Een ander indicatief onderzoek is
de jaarlijkse Terugblik van de NPO. Sinds 2016 onderzoekt de NPO de
publieke waarde en kwaliteit van zijn programma’s, waaronder nieuws en
debat. Uit dat onderzoek blijkt dat NPO-programma’s hoog tot zeer hoog
worden gewaardeerd.
117
Kunt u de totale hoogte geven van het bedrag dat door gemeenten aan
lokale publieke omroepen wordt uitgegeven en het aantal omroepen
waaraan dit wordt uitgegeven?
Gemeenten hebben sinds 2010 op basis van de Mediawet 2008 een
zorgplicht voor de bekostiging van de lokale publieke omroepen. De
hoogte van het bedrag waarmee een gemeente de omroep bekostigt ligt
niet vast. Wel geldt er een richtsnoerbedrag. De VNG deelt het richtsnoerbedrag jaarlijks mee, op basis van indexatie. Sinds 2015 geldt een
richtsnoerbedrag van € 1,14 per huishouden.
Uit de evaluatie van de bekostiging van de lokale omroepen door het
Commissariaat voor de Media uit 2016 blijkt dat in de periode 2013–2015
79% van de gemeenten hun omroep minimaal volgens het richtsnoerbedrag bekostigde. Driekwart van de lokale omroepen ontving in die
periode € 25.000 of minder. Uw Kamer is op 23 november 2016 schriftelijk
over dat onderzoek geïnformeerd.
Gemeenten zijn op dit moment bezig met het inzichtelijk maken van
kosten van lokale publieke omroepen en dat bij het Commissariaat
kenbaar te maken. Over het boekjaar 2016 is door het Commissariaat een
financiële verantwoording ontvangen van 243 lokale publieke mediainstellingen (2015: 240). Deze media-instellingen verzorgden samen het
media-aanbod in 341 gemeenten (2015: 317). Uit de door de mediainstellingen aangeleverde financiële verantwoording over 2016 blijkt dat
de bekostigingsbijdrage in totaal € 16,7 miljoen bedraagt (2015: € 16,5
miljoen).
118
Kunt u een overzicht geven van de uitgaven van het Stimuleringsfonds
voor de Journalistiek, uitgesplitst naar de drie genoemde categorieën
(tijdelijke steun aan noodlijdende persorganen; het stimuleren van
onderzoek dat de persbedrijfstak ten goede komt; het steun bieden aan
journalistieke producten die via internet worden aangeboden)? Kunt u per
onderdeel aangeven welk gedeelte hiervan ten bate komt van lokale of
regionale publieke omroepen?
De afgelopen jaren is het Stimuleringsfonds voor de Journalistiek steeds
meer gaan inzetten op het bevorderen van innovatie van de sector door
nieuwe journalistieke modellen, onderzoek, kennisdeling en samenwerking. De regeling voor steun aan noodlijdende persorganen wordt nog
marginaal gebruikt (ongeveer € 260.000 per jaar). Steun aan journalistieke
producten die via het internet worden aangeboden valt overigens onder

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 950 VIII, nr. 9

32

deze categorie. Voor onderzoek wordt ongeveer € 375.000 per jaar
gereserveerd.
Het Fonds houdt niet structureel bij welk percentage van de regeling
wordt besteed aan regionale en lokale publieke omroepen, maar alle
regelingen staan open voor lokale en regionale publieke omroepen. Er is
één regeling speciaal ingericht voor het bevorderen van regionale
samenwerking. Op dit moment worden er vanuit deze regeling vier
projecten gesubsidieerd. Bij twee van deze projecten zijn regionale en
lokale publieke omroepen betrokken (Samenwerkingsproject RNN van
Omroep West, € 99.500 per jaar gedurende drie jaar; Project Newsroom
Enschede, door TV Enschede FM, € 150.000 per jaar gedurende drie jaar).
119
Kunt u een overzicht geven per onderdeel en daarbij toelichten wat de
reden is van de hogere realisatie van uitgaven en verplichtingen?
Zoals in de toelichting op de uitgaven en verplichtingen reeds is aangegeven, zijn de hogere realisaties vooral het gevolg van indexeringen. Bij
de verplichtingen is dit bedrag hoger, omdat hierin ook de index voor het
jaar 2018 is verwerkt. Op de onderliggende instrumenten zijn de hogere
uitgavenrealisaties vooral het gevolg van indexeringen. Alleen bij de
Regionale Omroepen en het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid
(NIBG) zijn er hogere uitgaven als gevolg van beleidsmatige afwegingen.
Aan De Regionale Omroepen is € 0,8 miljoen meer uitgegeven ten
behoeve van de start van de Stichting Regionale Omroep en aan het NIBG
is € 2 miljoen meer uitgegeven ten behoeve van de opslagkosten van het
digitale archief en de kosten voor een online platform voor onderwijsinstellingen dat toegang biedt tot digitaal omroepmateriaal.
120
Worden ervaringen en beleid van het Mediawijsheid Expertisecentrum op
dit moment met andere (Europese) landen afgestemd?
Ja, het Mediawijsheid Expertisecentrum (Mediawijzer.net) is lid van de
Expert Group on Media Literacy van de Europese Commissie. In deze
expertgroep worden ervaringen met beleid en good practices op het
gebied van mediawijsheid uitgewisseld tussen verschillende Europese
lidstaten en organisaties zoals Mediawijzer.net.
121
Hoe is het verschil van 1,25 miljoen euro te verklaren in de subsidie aan
het Biomedical Primate Research Centre (BPRC)?
Sinds 2010 namen de inkomsten van het BPRC gestaag af, waardoor het
BPRC in een financieel en operationeel kwetsbare positie dreigde terecht
te komen. Deze situatie is onder andere ontstaan door het achterwege
blijven van prijscompensatie en prijsverhogingen van de exploitatiesubsidie en een teruggang in externe financieringsbronnen. Zonder extra
financiële steun zag het BPRC zich gedwongen om opnieuw over te gaan
op testonderzoek voor commerciële partijen. Dit is een van de conclusies
van een onderzoek naar de financiële gevolgen van verschillende
toekomstscenario’s voor het BPRC. Om te voorkomen dat het BPRC extra
onderzoek zou moeten gaan doen of in de financiële problemen zou
komen is bij de miljoenennota 2017 de bekostiging van het BPRC
structureel met € 1,25 miljoen is verhoogd.
122
Welke stappen heeft het kabinet inmiddels gezet om het aantal apen in het
BPRC af te bouwen?
Er zijn de afgelopen jaren de nodige stappen gezet om het aantal proeven
op apen te verminderen, zo constateert ook het Rathenau Instituut. Sinds
1997 geldt een verbod op het gebruik van dieren bij het testen van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 950 VIII, nr. 9

33

cosmetische producten en sinds 2002 zijn proeven op mensapen
verboden. In de Wet op de dierproeven is vastgelegd dat apen alleen
gebruikt mogen worden in het geval van gezondheid ondermijnende of
mogelijk levensbedreigende ziekten bij de mens, en alleen wanneer er
geen alternatieven of andere diersoorten beschikbaar zijn om het
onderzoek mee uit te voeren. Bijna alle apen waar onderzoek op wordt
gedaan zijn gehuisvest in het BPRC. Het BPRC besteedt aandacht aan het
verminderen en vervangen van dierproeven. Dit is een van de voorwaarden waarop het BPRC financiering van mijn ministerie ontvangt. Het
kabinet hecht eraan om nu verdere stappen te zetten in de afbouw van het
aantal proeven op apen. Uw Kamer is daarover per brief van 1 juni jl.
geïnformeerd (Kamerstuk 32 336, nr. 71)
123
Kunt u aangeven wat de meetbare effecten zijn van alle genoemde
subsidies op het gebied van emancipatie?
Op dit moment loopt er een beleidsdoorlichting. Deze beleidsdoorlichting
emancipatie is aangekondigd op 11 september 2017. Eind 2018 wordt
deze beleidsdoorlichting naar de Tweede Kamer gezonden. Deze
beleidsdoorlichting geeft een totaalbeeld van het effect van emancipatiesubsidies.
124
Kunt u uitsplitsen per emancipatiesubsidie wat het bereik is van de
doelgroep en wanneer de evaluatie van deze subsidies naar de Kamer
komt?
In 2017 zijn voorschotten/eindbetalingen gedaan aan 31 instellingen voor
45 meerjarige projectsubsidies. Het merendeel van deze subsidies wordt
in de beleidsdoorlichting meegenomen (zie vraag 123). Van deze subsidies
zijn er 6 vastgesteld in 2017. Twee van deze in 2017 vastgestelde subsidies
blijven buiten de beleidsdoorlichting. Dit is de subsidie aan VHTO. Zij
hebben op 13 april 2017 een Girlsday georganiseerd. Voor meisjes van 10
tot 15 jaar openden 352 bedrijven en organisaties in heel Nederland hun
deuren om hen kennis te laten maken met bèta, techniek en ICT. In totaal
deden 10.906 meisjes mee aan «Girlsday 2017». De pilot «vroege
stereotypering» in groep 1 en 2 van het basisonderwijs, is in 2017 in
samenwerking met «bètamoeders» opgeschaald naar 25 scholen (onder
de naam Beeldenbrekers). De andere vastgestelde subsidie is de subsidie
voor de Gay Straight Alliance van het COC. Met deze alliantie is 80% van
de scholen in het Voortgezet Onderwijs bereikt.
125
Hoe hoog blijft het tekort op artikel 91 in de begroting van OCW vanaf
2018?
Het tekort op artikel 91 in de begroting 2017 is met de reeks G47 terugdraaien taakstelling OCW structureel gedekt vanaf 2018.
126
Kunt u specifiek toelichten (en zo nodig uitsplitsen in een tabel) hoe de de
onrechtmatigheid van de Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO) met een
contractwaarde ter grootte van 78,9 miljoen euro is veroorzaakt en waar
dit bedrag naar toe is gegaan?
Het totale bedrag aan fouten en onzekerheden bij de baten- en lastenagentschappen, € 78,9 miljoen, rust voor ongeveer € 5 miljoen bij het
Nationaal Archief en voor ongeveer € 74 miljoen bij DUO. Het betreft
vooral contracten met betrekking tot externe inhuur of inkoop van
producten op het domein van ICT, gericht op de continuïteit van het
primaire proces. Bij beide agentschappen ligt de belangrijkste oorzaak in
het niet voldoen aan de formele inkoopeisen, zoals het volgen van de
juiste aanbestedingsprocedure. De betalingen die vervolgens aan de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 950 VIII, nr. 9

34

leveranciers hebben plaatsgevonden zijn niet onrechtmatig: het ministerie
heeft de contractueel vastgelegde prestaties ontvangen.
127
Hoe gaat u een privacy bestendige informatiebeveiliging en autorisatiebeheer van DUO waarborgen?
DUO heeft structurele activiteiten op het gebied van proactieve, detectieve
en correctieve informatiebeveiliging als specifieke functie ingericht. Voor
2018 geldt dat er ook nog projectmatig een aantal acties worden uitgevoerd specifiek op het autorisatiebeheer zodat wordt gewaarborgd dat
autorisatiebeheer privacy bestendig is.
128
Hoe bent u van plan de doelmatigheid en bestendigheid van het financieel
beheer te vergroten?
De kwaliteit van de financiële administratie en processen heeft de
aandacht van het Ministerie van OCW. OCW heeft in de afgelopen jaren
vooral geïnvesteerd in het vervangen van financiële systemen die aan het
eind van levensduur waren. Daarnaast is het ministerie in 2017 aangesloten bij het samenwerkingsverband FDC (Financieel Diensten Centrum),
onderdeel van het Ministerie van SZW. Nu is er tijd en ruimte om ook de
kwaliteit een verdere impuls te geven. Dit wordt onder meer gedaan door
met betrokkenen in de financiële functie van OCW en waar mogelijk
binnen het Rijk samen de processen en werkwijzen verder te verbeteren.
129
Bent u van plan het jaarafsluitings- en verantwoordingsproces in te
bedden in de reguliere systemen en processen?
Het jaarafsluitings- en verantwoordingsproces van het Ministerie van
OCW is ingebed in de reguliere systemen en processen. Naar aanleiding
van de problemen in dit proces bij de jaarafsluiting 2016 heeft het
ministerie verbeteringen doorgevoerd. Deze verbeteringen hebben er in
geresulteerd dat het departementaal jaarverslag over 2017 op ordelijke en
controleerbare wijze tot stand is gekomen. Alle verbeteringen zijn nu ook
onderdeel van het reguliere proces. De door OCW gebruikte systemen zijn
op orde en functioneren goed.
130
Waar werden de datalekken bij OCW door veroorzaakt?
De in de zelfevaluatie gemelde datalekken over 2017 hebben veelal
betrekking op menselijke fouten (verkeerde adressering brieven, emailadressen zichtbaar voor anderen, verkeerd BSN in brief, verkeerde bijlage
verzonden, etc, etc).
131
Hoeveel externe inhuur heeft DUO procentueel gezien? Hoe verhoudt dit
zich tot de motie Roemer (Kamerstuk 32 360, nr. 5) die een plafond instelt
van 10% externe inhuur? Waarom kan dit niet intern worden opgelost?
Het gerealiseerde percentage externe inhuur van DUO over 2017 komt uit
op een percentage van 38,05%.
In opdracht van OCW zelf maar ook van andere overheidsorganen,
bijvoorbeeld SZW (kinderopvang), voert DUO opdrachten uit gericht op de
vernieuwing van dienstverlening. Bij deze veelal ICT-gerelateerde
opdrachten maakt DUO vanwege niet aanwezige interne expertise en uit
doelmatigheidsoverwegingen gebruik van externe expertise. Daarbij
streeft DUO naar een evenwichtige balans tussen extern personeel en
intern personeel om daarmee de continuïteit van het primaire proces in
een veranderende omgeving te borgen. Een balans die vooral gericht is
op het verder afbouwen van extern personeel ten gunste van het verder
investeren in de kwaliteiten van intern personeel. De omvang van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 950 VIII, nr. 9

35

ICT-gerelateerde inhuur en de behoefte is de komende jaren zo groot dat
een snelle afbouw richting de 10% niet waarschijnlijk lijkt.
132
Waarom maakt een deel van de projectbezetting en inzet op aanvullende
taken OCW en overige opdrachtgevers geen deel uit van de begrote
reguliere personeelslasten? Welke mogelijkheden ziet u hiervoor om dit in
de toekomst wel mee te nemen?
DUO geeft met deze bezetting invulling aan (beleids) opdrachten die
aanvullend op de reguliere taken opgedragen worden. Deze taken zijn
deels incidenteel en worden additioneel gefinancierd. Bij overgang van
deze taken tot het reguliere werkpakket worden deze lasten wel
opgenomen in de reguliere personeelslasten. DUO heeft er in de
afgelopen jaren taken bij gekregen welke eerst in projectvorm gefinancierd zijn en welke naar de toekomst toe op een zo doelmatige wijze
worden geïncorporeerd binnen de reguliere financiering. Naar
verwachting zal de bestendiging van de taken binnen de organisatie van
DUO leiden tot een lager aandeel van de projectbezetting en een hoger
aandeel voor de begrote reguliere personeelslast.
133
Kan nader worden toegelicht wat wordt bedoeld met «projectmatige
meerkosten», waardoor een overschrijding op de automatiseringskosten
van 1,9 miljoen euro plaatsvindt?
Dit betreft de incidentele materiële projectkosten welke gerealiseerd zijn
op aanvullende niet-reguliere opdrachten. Zie ook antwoord bij vraag 132.
134
Kunt u nader toelichten hoe u het voorschottenbeheer in de toekomst wilt
verbeteren?
Het ministerie verbetert het voorschottenbeheer door het maken van
heldere afspraken over het proces, de monitoring en de periodieke
sturingsrapportages. Dit geeft inzicht in de actuele stand van de
voorschotten en in de voortgang van het afhandelen van openstaande
voorschotten.
135
Waarom staat het Rijk garant voor een lening van 24,3 miljoen euro van
het BPRC?
In 2000 heeft het BPRC nieuwbouwplannen ontwikkeld voor haar sterk
verouderde gebouwen, waarbij het welzijn van de dieren voorop stond.
De nieuwbouw is gestart in 2002 en gerealiseerd in 2004. In 2002 is bij de
vaststelling van de begroting van de uitgaven en ontvangsten van OCW
besloten dat de financiering van de nieuwbouw van het BPRC gebaseerd
zal zijn op leningen met staatsgarantie door OCW (brief aan Tweede
Kamer van 18 maart 2002).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 950 VIII, nr. 9

36