Macro Economische
Verkenning 2024
→Korte toelichting verschillen met
concept-MEV door augustusbesluitvorming
→ Koopkracht en armoede
→ Overheidsfinanciën en economische groei
→Kerngegevens 2023 en 2024

CPB Raming
september 2023

Hoofdpunten MEV 2024
Deze Macro Economische Verkenning (MEV) bestaat slechts uit een korte toelichting op de
verschillen ten opzichte van de concept-MEV die op 17 augustus is gepubliceerd. In deze
publicatie lichten we de verschillen in de macro-economische en budgettaire kerngegevens toe die,
tenzij anders aangegeven, kunnen worden geïnterpreteerd als het effect van de besluitvorming in de
Miljoenennota 2024. Het onderliggende macro-economische beeld is tussen cMEV en MEV niet
geactualiseerd. Doordat het CPB op dit moment bezig is met de doorrekening van de
verkiezingsprogramma's (Keuzes in Kaart) is de MEV dit keer beknopt.
De besluitvorming in de Miljoenennota bevat maatregelen die erop zijn gericht om de oploop
van armoede tegen te gaan, om dit te bekostigen worden voor een bredere groep huishoudens
de lasten verhoogd. Het pakket bestaat uit een verhoging van het kindgebonden budget, de
huurtoeslag, de arbeidskorting, de algemene heffingskorting in de bijstand en de
jonggehandicaptenkorting. De budgettaire kosten van deze maatregelen zijn 2,3 mld euro. Het
demissionair kabinet verhoogt de loon- en inkomstenbelasting in box 1 en de accijns op alcohol en
tabak. Dit levert 2,2 mld euro op.
Het voorgestelde beleid leidt tot een verbetering van de koopkracht van de laagste inkomens in
2024. In de cMEV leidde het aflopen van tijdelijke inkomensondersteuning per 2024 tot een negatief
koopkrachtbeeld voor de laagste inkomens. Na verwerking van de besluitvorming verbetert de
koopkracht van de laagste inkomensgroep juist, in doorsnee met 1,1%. Hierin is ook het uitstellen
van hervormingen in de huurtoeslag meegenomen. 1 Dit heeft een positief effect op de koopkracht
van de laagste inkomensgroep (+0,4%-punt).
De mediane koopkracht verbetert ten opzichte van cMEV niet. Voor huishoudens vanaf het derde
inkomenskwintiel verbetert de koopkracht minder dan in de cMEV, omdat de belastingen hoger
zijn, met name voor huishoudens met een hoger inkomen. Daarom gaat de koopkracht voor het
mediane huishouden er niet op vooruit door de besluitvorming in de Miljoenennota, de
koopkrachtstijging is 1,8% (0,1%-punt lager dan in de cMEV). De verschillen tussen de
inkomensgroepen voor wat betreft de koopkrachtstijging in 2024 zijn hierdoor kleiner geworden
(figuur 1).
De eerder geraamde stijging van het aantal personen onder de armoedegrens in 2024 wordt
voorkomen en de armoede onder kinderen daalt. Door de inkomensondersteunende
maatregelen gaat het besteedbaar inkomen van huishoudens aan de onderkant van de
inkomensverdeling erop vooruit ten opzichte van de cMEV en blijft het percentage personen onder
de armoedegrens in 2024 gelijk aan 2023 (4,8%). Dit zijn 830.000 personen (zie figuur 2). In de cMEV
was een toename tot 5,7% geraamd. De armoede onder kinderen daalt in 2024 naar 5,1% (van 6,2% in

Dit betreft de maatregelen genoemd op de volgende pagina: Recht op huurtoeslag voor meer huurders met lage inkomens |
Nieuwsbericht | Rijksoverheid.nl
1

CPB RAMING – Macro Economische Verkenning 2024

Pagina 2 van 7

2023). Deze afname van de armoede onder kinderen komt doordat de verhoging van het
kindgebonden budget alleen ten goede komt aan huishoudens met kinderen.
In het cumulatieve koopkrachtbeeld over de driejaarsperiode 2022-2024 is veel spreiding te
zien. Het beeld voor de drie jaren samen is relevant omdat vanaf 2022 de inflatie sterk begon te
stijgen, en later pas de lonen volgden. Bovendien zijn er grote verschillen tussen de jaren in beleid.
De koopkracht daalt voor het mediane huishouden in de driejaarsperiode 2022-2024 met 1,8%. Dit
geldt niet voor alle inkomensgroepen: het laagste inkomenskwintiel gaat er in die periode 3,6% op
vooruit, voor de hoogste inkomens daalt de koopkracht met 3,7% (zie figuur 3).
Een belangrijke kanttekening bij het koopkrachtbeeld is dat dit beeld uitgaat van één cijfer
voor de inflatie. Dit kan voor een grotere vertekening zorgen dan normaal. De ervaren prijsstijging
kan per huishouden verschillen. In 2022 namen vooral de kosten van energie toe, die een groter deel
uitmaken van de consumptie van huishoudens met een lager inkomen. Daar komt bij dat de mate
waarin een energieschok individuele huishoudens raakt sterk kan verschillen, afhankelijk van hun
woonsituatie en energiecontract. De laatste tijd nemen juist de prijzen van diensten en voeding toe.
Voor voeding geldt hetzelfde als voor energie; huishoudens met een lager inkomen besteden hier
relatief meer aan, maar voor diensten juist het omgekeerde. Ook zien we in de koopkracht niet terug
dat werknemers buiten de cao-loonstijging gecompenseerd worden voor gestegen kosten van
levensonderhoud, bijvoorbeeld door eenmalige uitkeringen.
Het overheidstekort bedraagt in 2024 nog steeds 2,4% bbp. Buiten het koopkrachtpakket en de
dekking daarvan worden er enkele lasten verzwaard, waaronder de heffing in box 3, met name om
een lagere inschatting van de opbrengst van de internationale vpb-afspraken en de zorgpremie te
dekken. Ook stijgen de uitgaven aan defensie. Tevens zijn de verwachte inkomsten van de loon- en
inkomstenbelasting aangepast, met een effect van respectievelijk +1,7 en +3,2 mld euro in 2023 en
2024. Per saldo is het overheidstekort ongewijzigd ten opzichte van de cMEV.
De economische groei valt in 2024 0,1%-punt hoger uit door hogere overheidsconsumptie en investeringen. Hieronder vallen onder meer de hogere defensie-uitgaven. De consumptie van
huishoudens neemt niet veel toe, omdat er tegenover de inkomensondersteunende maatregelen
ook lastenverzwaringen staan. De economische groei komt voor 2024 uit op 1,5%. De inflatie is
ongewijzigd, omdat de accijnsverhogingen te klein zijn voor een zichtbaar effect op de inflatie.
De middellangetermijnraming uit de cMEV blijft het basispad voor Keuzes in Kaart (KiK). De
augustusbesluitvorming (cMEV) wordt niet meegenomen in het basispad voor de doorrekening van
de verkiezingsprogramma’s (KiK), zoals eerder gemeld in de startnotitie Keuzes in Kaart. Aan het
basispad zijn wel twee aanpassingen gedaan. De bijstelling van de loon- en inkomstenbelasting
heeft structureel een klein effect. Ook zijn opbrengsten die naar de Nederlandse overheid gaan van
het Europese systeem voor emissiehandel voor gebouwen en wegtransport (ETS-BRT) gecorrigeerd.
In de bijgestelde raming voor 2028 is het EMU-saldo -3,6% bbp, het structurele EMU-saldo -3,0% bbp
en de schuldquote 53,0% bbp.

CPB RAMING – Macro Economische Verkenning 2024

Pagina 3 van 7

Figuur 1

Mediane koopkracht neemt in 2024 voor alle inkomensgroepen toe

CPB RAMING – Macro Economische Verkenning 2024

Pagina 4 van 7

Figuur 2

Vooral kinderarmoede valt lager uit dan in de cMEV

CPB RAMING – Macro Economische Verkenning 2024

Pagina 5 van 7

Figuur 3

Forse spreiding in cumulatieve koopkrachtbeeld tussen inkomensgroepen, maar hierbij is geen correctie voor
inflatie-ongelijkheid gemaakt

CPB RAMING – Macro Economische Verkenning 2024

Pagina 6 van 7

Tabel 1.1 Kerngegevens voor Nederland, 2019-2024
2019

2020

2021

2022

2023

2024

2,9

mutaties per jaar in %
Internationale economie
Relevant wereldhandelsvolume goederen en diensten

4,1

-8,7

8,5

8,4

0,2

Concurrentenprijs (a)

3,6

-0,8

5,9

8,8

3,4

2,5

Olieprijs (niveau in dollars per vat)

64,3

41,8

70,7

100,8

79,3

76,3

Eurokoers (niveau in dollar per euro)

1,12

1,14

1,18

1,05

1,09

1,11

Lange rente Nederland (niveau in %)

-0,1

-0,4

-0,3

1,4

2,8

2,8

Volume bbp en bestedingen
Bruto binnenlands product (bbp, economische groei)

2,0

-3,9

6,2

4,3

0,7

1,5

Consumptie huishoudens

0,9

-6,4

4,3

6,6

0,6

2,4

Consumptie overheid

2,8

1,6

5,0

1,6

2,4

3,1

Investeringen (inclusief voorraden)

7,7

-6,3

4,7

1,0

2,8

0,3

Uitvoer van goederen en diensten

2,0

-4,3

8,0

4,5

0,8

1,5

Invoer van goederen en diensten

3,2

-4,8

6,2

3,8

1,9

2,1

Prijzen, lonen, koopkracht en armoede
Prijs bruto binnenlands product

3,0

1,9

2,9

5,5

6,6

3,3

Uitvoerprijs goederen en diensten

0,4

-2,9

8,8

17,4

1,0

3,4

Invoerprijs goederen en diensten

-0,2

-3,6

10,0

20,7

-0,3

3,5

Inflatie, nationale consumentenprijsindex (cpi)

2,6

1,3

2,7

10,0

3,9

3,8

Alternatieve cpi (koopkracht- en armoedecijfers) (b)

2,6

1,3

2,1

6,8

7,8

3,6

Inflatie, geharmoniseerde consumentenprijsindex (hicp)
Loonvoet bedrijven (per uur) (c)

2,7

1,1

2,8

11,6

4,1

3,9

2,6

7,9

0,0

3,7

6,8

5,8

Cao-loon bedrijven

2,4

2,8

2,2

3,1

5,8

5,6

Koopkracht, statisch, mediaan alle huishoudens (d)

1,1

2,5

0,9

-2,7

-1,1

1,8

Personen in armoede (niveau in %) (d,e)

5,9

5,6

6,1

4,7

4,8

4,8
0,9

Arbeidsmarkt
Beroepsbevolking

1,5

0,4

0,9

2,4

1,9

Werkzame beroepsbevolking

2,0

0,0

1,5

3,2

1,8

0,5

Werkloze beroepsbevolking (in duizend personen)

423

465

408

350

360

405

Werkloze beroepsbevolking (niveau in % beroepsbevolking)

4,4

4,9

4,2

3,5

3,6

4,0

Werkgelegenheid (in uren)

2,6

-4,0

3,3

3,9

1,2

0,6

Overig
Arbeidsinkomensquote bedrijven (niveau in %)

73,9

76,3

72,9

71,5

70,6

71,5

Arbeidsproductiviteit bedrijven (per uur)

-0,5

-0,1

4,0

1,0

-0,9

0,8

Individuele spaarquote (in % beschikbaar inkomen) (f)

5,2

12,8

11,2

7,6

7,9

8,4

Saldo lopende rekening (niveau in % bbp)

6,9

5,1

12,1

9,2

9,1

8,5

niveau in % bbp
Collectieve sector
EMU-saldo

1,8

-3,7

-2,3

-0,1

-1,5

-2,4

EMU-schuld (ultimo jaar)

48,6

54,7

51,7

50,1

47,7

46,9

Collectieve lasten

39,3

39,9

39,2

38,6

38,8

38,7

Bruto collectieve uitgaven

42,5

48,2

46,5

43,7

44,1

44,9

(a) Goederen en diensten, exclusief grond- en brandstoffen.
(b) Bij de alternatieve cpi wordt rekening gehouden met prijzen van zowel nieuwe als bestaande energiecontracten. Zie par. 1.4 van
het 'Centraal-Economisch-Plan-CEP-2023-Verdieping' (link) voor meer toelichting op de alternatieve cpi-reeks en zie CBS (link).
(c) De loonkostensubsidie NOW, en de continuïteitsbijdrage in de zorg, hebben een opwaarts effect op de loonvoetmutatie bedrijven
in 2020 van 3,3%-punt en een neerwaarts effect van 1,6%-punt in 2021 en 2022.
(d) Bij de mediane koopkrachtcijfers en de personen in armoede is rekening gehouden met de alternatieve cpi.
(e) De ratio van het aantal personen in huishoudens onder de armoedegrens en het totaal aantal personen. Het niet-veel-maartoereikend criterium van het Sociaal en Cultureel Planbureau is als armoedegrens gehanteerd.
(f) Niveau; beschikbaar gezinsinkomen is inclusief collectieve besparingen.

CPB RAMING – Macro Economische Verkenning 2024

Pagina 7 van 7