Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

35 387

Parlementair onderzoek uitvoeringsorganisaties

Nr. 1

BRIEF VAN HET PRESIDIUM
Aan de leden
Den Haag, 6 februari 2020
Het presidium heeft in haar vergadering van 5 februari jl. gesproken over
het onderzoeksvoorstel voor een parlementair onderzoek naar de
oorzaken van problemen bij uitvoeringsorganisaties. Dit betreft het
onderzoeksvoorstel in het kader van de motie van het lid Pieter Heerma
c.s. (Kamerstuk 35 300, nr. 12). De motie verzoekt een parlementair
onderzoek voor te bereiden over de oorzaken van problemen bij uitvoeringsorganisaties, het verlies aan menselijke maat, de rol en de informatiepositie van de Tweede Kamer zelf en hoe de uitvoerbaarheid van beleid
gewaarborgd kan worden in het parlementaire proces. Het presidium
heeft besloten om in te stemmen met het voorgelegde onderzoeksvoorstel en de bijbehorende begroting. Het presidium stelt de Kamer voor
om in te stemmen met bovenstaande en stelt u voorts voor om in te
stemmen met de instelling van een tijdelijke commissie parlementair
onderzoek uitvoeringsorganisaties.
De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal,
K. Arib

kst-35387-1
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 387, nr. 1

1

BIJLAGE

BRIEF VAN DE VASTE COMMISSIE VOOR BINNENLANDSE ZAKEN
Aan het presidium
Den Haag, 21 januari 2020
Bijgaand treft u een onderzoeksvoorstel voor een parlementair onderzoek
over de oorzaken van problemen bij uitvoeringsorganisaties van de vaste
commissie voor Binnenlandse Zaken. Namens deze commissie verzoek ik
u het voorstel ter besluitvorming door te geleiden naar de Kamer.
De commissie vraagt de Kamer in te stemmen met het verrichten van
onderzoek naar de oorzaken van problemen bij uitvoeringsorganisaties,
de wijze waarop de Kamer geïnformeerd wordt (informatiepositie van de
Kamer) en de wijze waarop de Kamer haar controlerende taak uitvoert
wanneer zich problemen voordoen. Het doel is daarbij om te komen een
(betere) waarborg van de menselijke maat en de uitvoerbaarheid van
beleid in het parlementair proces.
De commissie stelt voor om een tijdelijke commissie in te stellen die
wordt belast met de uitvoering van het parlementair onderzoek. De
tijdelijke commissie zal worden ondersteund door een ambtelijke staf.
Daarnaast zal een aantal onderdelen van het onderzoek worden uitbesteed aan derden in verband met de specifieke inhoudelijke expertise die
voor beantwoording van de betreffende onderzoeksvragen vereist is.
De Dienst Analyse en Onderzoek is betrokken bij de totstandkoming van
het onderzoeksvoorstel. De begroting voor het onderzoek is ter advisering
aan de stafdienst Financieel Economische Zaken (FEZ) van de Kamer
voorgelegd en goedgekeurd.
De voorzitter van de commissie,
Ziengs
De griffier van de commissie,
Roovers

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 387, nr. 1

2

Onderzoeksvoorstel parlementair onderzoek oorzaken van
problemen bij uitvoeringsorganisaties
1. Inleiding
Op 30 oktober 2019 heeft het presidium besloten de commissie Binnenlandse Zaken te vragen het parlementair onderzoek over de oorzaken van
problemen bij uitvoeringsorganisaties voor te bereiden en uiterlijk januari
2020 een uitgewerkt onderzoeksvoorstel aan te leveren. Dit besluit is
genomen naar aanleiding van de aangenomen motie van het lid Pieter
Heerma c.s.1 De motie betreft een parlementair onderzoek over de
oorzaken van problemen bij uitvoeringsorganisaties, het verlies aan
menselijke maat, de rol en de informatiepositie van de Tweede Kamer zelf
en hoe de uitvoerbaarheid van beleid gewaarborgd kan worden in het
parlementaire proces.
De commissie voor Binnenlandse Zaken heeft vervolgens een voorbereidingsgroep ingesteld die de opzet, scope en planning van het onderzoek
heeft uitgewerkt. Deze voorbereidingsgroep, bestaande uit de leden
Bosman (VVD, voorzitter), Slootweg (CDA), Groothuizen (D66), Özütok
(GL) en Lacin (SP), heeft het voorliggende onderzoeksvoorstel opgesteld.
Het voorstel gaat allereerst in op de context en het doel van het parlementair onderzoek. Daarna komen de onderzoeksvragen en -methoden,
de beoogde planning en de begroting aan de orde.
2. Aanleiding onderzoek
In de Miljoenennota 2020 (Kamerstuk 35 300, nrs. 1 en 2) staat over het
vertrouwen van de burger het volgende: «Het kabinet benadrukt dat de
uitvoering en dienstverlening door de (Rijks)overheid de plek is waar de
burger de overheid ontmoet. Hierdoor is het werk van de uitvoeringsorganisaties van grote waarde voor het vertrouwen van de burger in de
overheid en van essentieel belang voor het functioneren van de
overheid.» Het kabinet stelt hier dat extra aandacht nodig is om zeker te
stellen dat de uitvoeringspraktijk van beleid goede randvoorwaarden heeft
en blijft houden om haar werk te doen. De zorg die hier uit spreekt wordt
door de Raad van State onderschreven. De Raad maakt zich in haar advies
over de Miljoenennota zorgen over de (in haar ogen) niet altijd realistische
beleidsambities. De Raad van State adviseert daarom de uitvoerbaarheid
van wet- en regelgeving politiek-bestuurlijke prioriteit te geven2.
Tijdens de Algemene Beschouwingen mondt de zorg van het kabinet en
de Raad van State uit in een pleidooi door de Kamer voor een parlementair onderzoek naar de vraag welke oorzaken ten grondslag liggen
aan problemen bij uitvoeringsorganisaties en welke rol de Kamer zelf kan
spelen (of heeft gespeeld) bij het waarborgen van het uitvoeringsbeleid
(Handelingen II 2019/20, nr. 2, item5). Dit pleidooi is neergelegd in de, met
algemene stemmen aangenomen, motie van het lid Pieter Heerma c.s.
voor een parlementair onderzoek naar de oorzaken van problemen bij
uitvoeringsorganisaties.
3. Doelstelling
Het doel van dit onderzoek is drieledig, namelijk:
– Inzicht krijgen in de oorzaken van problemen bij uitvoeringsorganisaties («rode draden» oorzaken en problemen);
1
2

Kamerstuk 35 300, nr. 12
Advies Raad van State op ontwerp Miljoenennota 2020 d.d. 20 september 2019
(No.W06.19.0195/lll)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 387, nr. 1

3

–

–

Inzicht krijgen in de wijze waarop de Tweede Kamer geïnformeerd
wordt over de oorzaken van problemen bij uitvoeringsorganisaties
(informatiepositie Kamer);
Inzicht krijgen in de wijze waarop de Tweede Kamer haar controlerende taak uitvoert bij problemen bij uitvoeringsorganisaties (controlerende taak / rol Kamer).

Om er vervolgens voor te zorgen dat:
– De uitvoerbaarheid van beleid in het parlementaire proces (beter)
gewaarborgd wordt en «de menselijke maat» niet uit het oog verloren
wordt.
4. Probleemstelling en onderzoeksvragen
De hoofdvraag of probleemstelling luidt:
Welke oorzaken van problemen zijn terugkerend bij uitvoeringsorganisaties én in de rol en informatiepositie van de Tweede Kamer daarbij? En
hoe kan met dit ontstane inzicht de uitvoerbaarheid van beleid in het
parlementaire proces (beter) gewaarborgd worden om tevens oog te
blijven houden voor «de menselijke maat»? Op basis van deze hoofdvraag
kunnen de volgende onderzoeksvragen worden geformuleerd:
Onderzoeksvraag 1 (OV1)
Wat zijn de belangrijkste oorzaken van problemen bij uitvoeringsorganisaties waardoor uiteindelijk o.a. de menselijke maat (lees: passende
dienstverlening aan de burger) uit het oog verloren wordt?
– Welke problemen zijn zichtbaar geworden afgelopen vijf jaar?
– Welke rode draden kunnen hieruit gedestilleerd worden?
– En wat zijn de werkzame mechanismen («trigger points») hierachter?
Toelichting
Bij oorzaken van problemen kan gedacht worden aan de volgende
aspecten:
– De organisatiecultuur (onder andere goed werkgeverschap) en
personeel;
– Governance en sturingsrelaties;
– Uitvoeringsproblemen (waardoor er geen passende dienstverlening
aan de burger geleverd kan worden);
– Het niet aanwezig zijn of niet optimaal werken van een interne
signaalfunctie / checks & balances;
– ICT en digitalisering;
– Wet- en regelgeving (toezicht en handhaving).
Werkzame mechanismen: bij diverse uitvoeringsorganisaties worden
golfbewegingen verondersteld: periodes waarin het relatief goed lijkt te
gaan in de uitvoering en dienstverlening aan de burger, en periodes
waarin het minder goed gaat. Om deze golfbewegingen te duiden, kan het
onderzoek in gaan op het doorgronden welke «trigger points» zorgen voor
een omslag. Er hoeft daarbij niet één duidelijk aanwijsbare oorzaak te zijn,
maar er kan ook sprake zijn van een combinatie van dingen waardoor de
organisatie de uitvoering van beleid niet kan dragen (bijvoorbeeld: vertrek
van veel ervaren personeel tegelijk, het overgaan op een ander
ICT-systeem of veranderende wet- en regelgeving). Het onderzoek kan
naast de belangrijkste problemen zich ook richten op de oorzaak en
verbanden daarachter. Hiermee kunnen «trigger points» of de werkzame
mechanismen in beeld gebracht worden, alsmede de wijze waarop
vastgesteld kan worden wat een «goede» of «minder goede» periode lijkt
te zijn. Waarom bezorgt bijvoorbeeld het overgaan op een nieuw

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 387, nr. 1

4

ICT-systeem of een andere organisatiestructuur / governance in de ene
situatie een trigger point die een periode van gebrek aan controle inluidt,
terwijl dit in een andere situatie niet het geval is en de organisatie
«in-control» blijft?
Onderzoeksvraag 2 (OV2)
Wat is de rol en informatiepositie van de Kamer bij problemen bij
uitvoeringsorganisaties?
Deelvragen:
– Hoe wordt de Tweede Kamer geïnformeerd over de oorzaken van
problemen bij uitvoeringsorganisaties (informatiepositie Kamer)
– Hoe voert de Tweede Kamer haar controlerende taak uit bij problemen
bij uitvoeringsorganisaties (controlerende taak / rol Kamer)?
Hierbij zijn richtinggevende deelvragen onder andere (niet uitputtend):
– Hoe worden de verschillende vaste commissies in de Kamer geïnformeerd door het departement over de voortgang / problemen bij
onderzochte uitvoeringsorganisaties?
– Welke instrumenten3 staan de Kamer(commissies) daartoe ter
beschikking uit het Reglement van Orde? Welke daarvan worden
daadwerkelijk ingezet? En naar aanleiding waarvan?
– Is er een (directe of indirecte) aanleiding waardoor een verandering in
de informatiepositie van de Kamer optreedt? Wat is de achtergrond
daarvan? Gedacht kan worden aan een verzoek van de Kamer om
meer of andersoortige informatie, Kamervragen of berichtgeving in de
media;
– Is er een verband tussen verschillen in de informatiepositie van de
Kamer, de wijze waarop de parlementaire behandeling is verlopen (de
rol van de Kamer) bij de drie – vijf geselecteerde uitvoeringsorganisaties en de relatie tussen het departement en de uitvoeringsorganisatie
(gerelateerd aan het type uitvoeringsorganisatie)?
– Hoe handelt de Kamer in de fase voorafgaand aan het stadium waarin
problemen ontstaan of zichtbaar worden? Hoe proactief is zij en hoe
stelt de Kamer zich op als zich problemen voordoen?
– Hoe worden moties, amendementen en toezeggingen aan de Tweede
Kamer vertaald in uitvoeringsbeleid?
– Welke (directe / indirecte) verbanden zijn er te leggen tussen de rol en
informatiepositie van de Kamer en veranderingen in de uitvoering bij
uitvoeringsorganisaties?
– Welke partijen / organisaties behartigen de externe signaalfunctie?
Worden hun signalen (tijdig) gegeven en in hoeverre worden deze
herkend en opgepakt door de Kamer?
Toelichting
Bij deze onderzoekvraag is het de bedoeling in kaart te brengen welke rol
de Tweede Kamer bekleedt en kan bekleden bij de ontstane problemen bij
uitvoeringsorganisaties en vanuit welke informatiepositie. Is de uitvoering
van de betreffende uitvoeringsorganisatie regelmatig onderwerp van
gesprek in de Kamer en is dat nodig / passend gezien de vorm van de
uitvoeringsorganisatie, wel of niet direct vallend onder de ministeriële
verantwoordelijkheid? Welke relatie is er tussen type uitvoeringsorganisatie en de (gewenste)informatiepositie? Hoe verloopt het contact tussen
Kamer, departement en uitvoeringsorganisaties? Hoe wordt door de
Tweede Kamer omgegaan met uitvoeringstoetsen? In welke verhouding
staat de Kamer tot de departementen en tot toezichthoudende partijen die
3

Hierbij kan gedacht worden aan instrumenten zoals een rondetafelgesprek, hoorzitting,
werkbezoek, schriftelijk overleg, algemeen overleg, feitelijke vragenronde, groot project etc.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 387, nr. 1

5

externe signalen kunnen geven? Bij deze onderzoeksvraag ligt de focus op
drie tot vijf uitvoeringsorganisaties die nog nader geselecteerd zullen
worden.
Onderzoeksvraag 3 (OV3)
Hoe kan de uitvoerbaarheid van beleid (beter) gewaarborgd worden in het
parlementaire proces en wat betekent dit voor de rollen, (wettelijke) taken
en (wettelijke) verantwoordelijkheden van: Tweede Kamer, departementen
en uitvoeringsorganisaties?
Toelichting
Deze onderzoeksvraag betreft een verdere uitwerking van de synthese van
de twee eerdere vragen. Op het moment dat de belangrijkste problemen
en mechanismen in kaart zijn gebracht (OV 1) en ook inzicht is ontstaan in
wat de rol en informatiepositie van de Tweede Kamer / commissies hierin
is (OV 2), kan het handelingsperspectief voor drie partijen verder worden
uitgewerkt, namelijk de Tweede Kamer, departementen en uitvoeringsorganisaties (als verzamelterm voor de diverse varianten die hieronder
bestaan). Aan de volgende vragen kan aandacht worden geschonken:
– Wat betekent hetgeen de onderzoeksvragen 1 en 2 hebben opgeleverd
voor de verschillende rollen, taken en verantwoordelijkheden van de
drie genoemde partijen? Welke rol spelen uitvoeringstoetsen hierbij
(wat verwacht de Kamer en op basis van welke indicatoren)?
– Wat is voor de Kamer, departement en uitvoeringsorganisatie een
constructieve manier van informatievoorziening en informatieuitwisseling in verschillende omstandigheden / situaties? En op welke
momenten?
– Hoe gaan Kamer, departement en uitvoeringsorganisatie idealiter met
elkaar om in een politieke constellatie? Zijn veranderingen in deze
omgang wenselijk om de uitvoerbaarheid van beleid voor uitvoeringsorganisaties te waarborgen met als uiteindelijk doel om de menselijke
maat niet uit het oog te verliezen?
– Zo ja, welke veranderingen zijn wenselijk en welk handelingsperspectief levert dit voor de Kamer op?
Toelichting bij figuur 1 in de bijlage (driehoek): bij deze onderzoeksvraag
bekijken we de wisselwerking tussen de drie partijen in de driehoek, zijnde
de Tweede Kamer, het departement en de uitvoeringsorganisatie. Welke
rollen, taken, verantwoordelijkheden en informatiestromen vinden er
plaats tussen deze drie partijen ten opzichte van elkaar en wat merkt de
burger hiervan c.q. wat zijn de consequenties hiervan voor de burger.
5. Scope van het onderzoek
Definitie uitvoeringsorganisaties
Onder uitvoeringsorganisaties worden de volgende vormen verstaan:
Rijksdienst, Zelfstandig bestuursorgaan, Rechtspersoon met wettelijke
taak en agentschap (= Baten-lasten dienst).
Metastudie
Het onderzoek betreft een overkoepelende analyse (op meta-niveau)
vanuit bestaand onderzoeksmateriaal en is niet gericht op het in kaart
brengen van alle oorzaken van problemen bij afzonderlijke uitvoeringsorganisaties.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 387, nr. 1

6

Afstemming andere lopende onderzoeken rondom uitvoeringsorganisaties
In de oriëntatiefase van het onderzoek zal nadere afstemming plaatsvinden met andere lopende onderzoeken rondom uitvoeringsorganisaties
door de tijdelijke onderzoekscommissie. Zo zal bijvoorbeeld afstemming
plaatsvinden met betrokkenen van het onderzoek «Werk aan uitvoering»
(SZW)4 dat één van de onderdelen vormt van de werkagenda van de
Ministeriële Commissie Uitvoering, maar ook met andere onderzoeken die
lopen binnen deze werkagenda.
Maar ook afstemming met andere onderzoeken die in dezelfde periode
worden uitgevoerd, is van belang. Het perspectief van dit onderzoek is
vooral vanuit de rol, taken en verantwoordelijkheden van de Kamer (en
van experts). Het perspectief van uitvoeringsorganisaties en departementen komt vanuit andere lopende onderzoeken.
Afbakening in de tijd
De afbakening van het onderzoek in de tijd is van belang: welke onderzoeksperiode houdt het onderzoek aan, hoe ver kijken we terug? Voorgesteld wordt om het rode draden-onderzoek (deskresearch/ metastudie) te
starten met relevante onderzoeken uit de periode 2015 t/m 2019. Indien
nodig voor duiding kijkt het onderzoek verder terug. Nadere invulling van
de periode waar het onderzoek betrekking op zal hebben wordt bepaald in
de oriëntatiefase van het onderzoek.
6. Onderzoeksaanpak en -fasering
Voorgesteld wordt te starten met een rode draden-analyse ofwel
metastudie op bestaande onderzoeken over uitvoeringsorganisaties.
Hierbij gaat het om belangrijke (overkoepelende) onderzoeken over
uitvoeringsorganisaties over de periode 2015–2019. Om onderzoeken
beter te kunnen duiden bestaat in deze fase de mogelijkheid om informatieve gesprekken te voeren. Deze fase wordt gevolgd door een verdieping
onder een selectie van ongeveer drie tot vijf uitvoeringsorganisaties,
waaronder in elk geval de Belastingdienst, UWV en CBR. Hierbij gaat het
om een nadere duiding van oorzaken en problemen, het achterhalen van
trigger points en werkzame mechanismen (door bijvoorbeeld desk
research, gesprekken of werkbezoeken). Vervolgens is het voorstel om
casusonderzoek onder twee uitvoeringsorganisaties te doen met de focus
op het burgerperspectief. Dit inzicht is nodig voor het uitwerken van een
realistisch en effectief handelingsperspectief als uitkomst van dit
onderzoek. De keuze en invullingen van de exacte uitvoeringsorganisaties
is onderwerp van nadere invulling in de oriëntatiefase van het onderzoek.
Naast uitvoeringsorganisaties met problemen in de uitvoering wil de
voorbereidingsgroep ook leren van goede voorbeelden in de uitvoering.
Dit leidt tot het voorstel voor de onderzoeksfasering op hoofdlijnen zoals
gepresenteerd in figuur 2, het trechtermodel in de bijlage.
Daar waar het onderzoek verdiept op individuele uitvoeringsorganisaties,
wordt nader ingezoomd op enkele specifieke problemen in de uitvoering
die gerelateerd zijn aan de menselijke maat. Er zal geen totale analyse van
een gehele uitvoeringsorganisatie worden uitgevoerd in de verdiepingsfase bij drie tot vijf uitvoeringsorganisaties. Bij de grondige analyse
van twee casussen gaat het er met name om de dienstverlening van de
betreffende uitvoeringsorganisatie te bezien vanuit de burger.

4

Kamerstuk 31 490, nr. 269

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 387, nr. 1

7

De in het onderzoek mee te nemen uitvoeringsorganisaties worden
geselecteerd op in de oriëntatiefase vast te stellen criteria, waarbij
gedacht kan worden aan:
– mate van problematiek (voor de burger)
– type problematiek (en relatie met de menselijke maat)
– grootte van de uitvoeringsorganisatie
– type uitvoeringsorganisatie (wat naar verwachting verband houdt met
de verantwoordelijkheden binnen de driehoek Tweede Kamer –
departement – uitvoeringsorganisatie).
7. Globale planning en onderzoeksfasen
De planning die is meegegeven betreft goedkeuring van het voorstel door
het presidium in februari 2020. Het gehele parlementaire onderzoek moet
afgerond zijn voor de verkiezingen van 2021. Dit betreft oplevering van het
rapport (exclusief de kabinetsreactie en de parlementaire behandeling).
Hieronder in hoofdlijnen de planning in onderzoeksfasen. Daaronder volgt
per fase een korte toelichting en invulling.
Maand

Activiteit

5 februari 2020

Besluitvorming presidium en Kamer onderzoeksvoorstel
Instellen tijdelijke commissie en verdere voorbereidingen
Oriëntatiefase: afstemming lopende onderzoeken,
rode draden-onderzoek, overige voorbereidingen
Verdiepingsfase: verdieping drie – vijf uitvoeringsorganisaties en twee casussen burgerperspectief
(extern onderzoek)
Uitvoeren verhoren
Rapportagefase
Afrondingsfase

Februari 2020
Maart – april 2020
April – augustus 2020

September – november 2020
December 2020 – februari 2021
Februari – maart 2021

Verdere voorbereidingen (februari 2020)
–
–

Instelling tijdelijke parlementaire onderzoekscommissie.
Staf verzamelt onderzoeken uitvoeringsorganisaties uit de periode
2015–2019

Oriëntatiefase (maart – april 2020)
–
–
–

–
–
–
–
–

Afstemming met lopende onderzoeken die raakvlakken hebben met
ons onderzoek (voor nadere afbakening)
Bepalen van de onderzoeksperiode die centraal staat in het onderzoek
Start rode draden-onderzoek (deskresearch) naar problemen en
oorzaken van problemen bij uitvoeringsorganisaties, waaronder de
Belastingdienst, UWV en CBR aan de hand van beschikbaar onderzoeksmateriaal (OV1)
Indien van toepassing: verduidelijkende gesprekken rondom de
beschikbare onderzoeken (OV1)
Definitieve selectie van te betrekken uitvoeringsorganisaties op basis
van vastgestelde criteria en selectie twee casussen
Indien van toepassing: uitzetten extern onderzoek, detachering
Indien van toepassing: verzoek om position papers van experts
rondom verschillen tussen (typen) uitvoeringsorganisaties (OV2)
Start analyse parlementaire stukken in commissies (OV2)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 387, nr. 1

8

Verdiepingsfase (april – augustus 2020)
–

–
–
–
–

Verdieping bij drie – vijf uitvoeringsorganisaties door middel van
deskresearch en verduidelijkende gesprekken met als doel: meer
inzicht in problemen (vanuit o.a. het perspectief van de burger), trigger
points en werkzame mechanismen (OV1)
Uitvoering casussen met doel inzicht in problematiek vanuit zienswijze
van de burger (OV1)
Verdere analyse en deskresearch parlementaire stukken (OV2)
Gesprekken binnen en buiten het parlement (Kamerleden, oudKamerleden, staf commissies) (OV2)
Aanvullende position papers opvragen rondom informatiepositie
Tweede Kamer (OV2)

Uitvoeringsfase (september – november 2020)
–
–

Reflectie door experts (en mogelijk andere partijen) op uitkomsten van
OV2 en OV3 (gesprekken, rondetafelgesprekken en position papers)
Hoorzittingen met een selectie van gesprekspartners (experts,
betrokkenen uitvoeringsorganisaties, ministeries, Tweede Kamer,
partijen met signaalfunctie) om zicht te krijgen op het handelingsperspectief van de Tweede Kamer (en mogelijk andere partijen). Inschatting: totaal 75 personen.

Rapportagefase (december 2020 – februari 2021)
In deze fase schrijft de commissie het eindrapport.
Afrondingsfase (februari – maart 2021)
Drukken rapport en aanbieden aan de Kamer.
8. Tijdelijke onderzoekscommissie
Vanuit haar taken op het gebied van parlementaire controle en (mede)wetgeving staan de Kamer diverse onderzoeksinstrumenten ter beschikking.
Eén daarvan isparlementair onderzoek uitgevoerd door een tijdelijke
onderzoekscommissie, doorgaans resulterend in een eindrapport met
politieke conclusies en aanbevelingen (een parlementair onderzoek, artikel
142 Reglement van Orde). Gezien het brede karakter van de motie, zal het
onderzoek zich uitstrekken over verschillende uitvoeringsorganisaties,
waarbij het zich niet zal beperken tot één beleidsterrein.
Tevens verzoekt de motie in te gaan op de rol en informatiepositie van de
Kamer zelf. De uitvoering hiervan is gebaat bij een zelfstandig onderzoek
met conclusies een aanbevelingen door een tijdelijke commissie, waarin
leden uit diverse commissies zitting hebben en waarbij gebruik gemaakt
kan worden van de mogelijkheid om personen en organisaties uit te
nodigen en te horen. Bovendien is een tijdelijke commissie verantwoordelijk voor de uitvoering van het onderzoek en de daarop gebaseerde
conclusies, en is daarom een aangewezen vorm om het onderzoek ter
hand te nemen.
De tijdelijke commissie heeft de mogelijkheid om in de eerste fase van het
onderzoek de onderzoeksvragen nader aan te scherpen. Zij wordt
bijgestaan door een interne ambtelijke staf. De ambtelijke staf zal de
commissie bij haar werkzaamheden in logistieke, procesmatige en
inhoudelijke zin ondersteunen. Het gaat daarbij om het voorbereiden en
begeleiden van vergaderingen, gesprekken en werkbezoeken. Daarnaast
betreft dit het opstellen van discussiestukken en concept-rapportages, het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 387, nr. 1

9

uitvoeren van delen van het onderzoek en het uitbesteden en begeleiden
van onderdelen van het onderzoek aan derden. Tevens wordt het schrijven
van het eindrapport ondersteund.
9. Kwaliteitsborging
De mogelijkheid bestaat om een onafhankelijke, externe klankbordgroep
in te stellen die de tijdelijke commissie op cruciale besluitvormende
momenten kan adviseren. Een dergelijke klankbordgroep speelt een
belangrijke rol in de kwaliteitsborging van het onderzoek en bestaat
doorgaans uit enkele inhoudelijke experts die een onafhankelijke positie
hebben ten aanzien van het parlementaire onderzoek. De tijdelijke
commissie besluit in de eerste fase van het onderzoek of gebruik gemaakt
zal worden van een dergelijke externe klankbordgroep.
10. Risico’s
In dit voorstel voorziet de voorbereidingsgroep twee reële risico’s voor de
uitvoering van het onderzoek: planning en afstemming met andere
onderzoeken. Deze twee risico’s worden hier kort beschreven met daarbij
een voorstel om met deze risico’s om te gaan.
Planning
Een belangrijke randvoorwaarde voor het onderzoek is dat het onderzoek
afgerond moet zijn voor de verkiezingen van 2021 (zie ook uitgewerkte
planning). Omdat de datum aan het eind van de onderzoeksperiode hard
is, is het noodzakelijk dat zo spoedig mogelijk van start kan worden
gegaan met het daadwerkelijke onderzoek. Elke vertraging bij de start, kan
immers niet door uitloop van het onderzoek worden ingehaald. Bij de
planning is daarom terug geredeneerd vanaf het moment dat het
onderzoeksrapport moet worden opgeleverd. Op basis van deze planning
zijn in het voorstel de voorliggende onderzoeksvragen als haalbaar
ingeschat.
De voorbereidingsgroep meent dat deze onderzoeksvragen kunnen
worden uitgevoerd wanneer het instellen van een tijdelijke commissie in
februari plaatsvindt, zodat deze in maart 2020 van start kan gaan. Om het
onderzoek vanuit de voorliggende onderzoeksvragen te kunnen realiseren
is het voorstel van de voorbereidingsgroep om maart 2020 als startdatum
aan te houden.
Gedurende het traject zijn er ook nog enkele risico’s wat betreft voortgang
omtrent beschikbaarheid van informatie op het juiste moment. Daarom
stelt de voorbereidingsgroep voor om direct bij de start alle zaken die bij
andere partijen liggen uit te zetten met hele duidelijke deadlines
(aanvraag van position papers, externe onderzoeken et cetera) en deze
tijdlijnen zeer goed te bewaken door op zeer regelmatige basis gerichte
afstemming te hebben met de externe partijen, bijvoorbeeld door
oplevering van tussenproducten.
Afstemming / overlap met andere lopende onderzoeken uitvoeringsorganisaties
Het feit dat er al veel andere onderzoeken lopen naar uitvoeringsorganisaties is een voordeel (deze informatie kunnen we namelijk benutten),
maar ook een risico. Immers, dit vraagt afstemming bij de start rondom
afbakening van het onderzoek maar vraagt ook tussentijdse afstemming
en tevens richting het einde van de onderzoeksperiode om te bezien hoe
en wanneer over uitkomsten van diverse partijen wordt gecommuniceerd
en de boodschap uit het parlementair onderzoek ook de benodigde

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 387, nr. 1

10

aandacht krijgt. Tevens zou het kunnen dat informatie die uit andere
onderzoeken komt, pas later (te laat) beschikbaar is (om mee te nemen in
het parlementair onderzoek), doordat de planning van deze onderzoeken
uitloopt. Het parlementair onderzoek is een eigenstandig onderzoek dat
niet leunt op andere lopende onderzoeken naar uitvoeringsorganisaties,
maar gezien de veelheid aan lopend onderzoek, is het van belang om
voeling / afstemming te blijven houden met de uitkomsten van andere
lopende onderzoeken. De mate waarin wordt afgestemd en de wijze
waarop is ter nadere bepaling van de tijdelijke commissie.
11. Begroting
De met dit onderzoek gemoeide kosten en uitgaven zijn afgestemd met de
stafdienst Financieel Economische Zaken van de Tweede Kamer. Deze
uitgaven komen ten laste van het kennis-en onderzoeksbudget van de
Kamer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 387, nr. 1

11

BIJLAGE

TWEE FIGUREN
Figuur 1. Driehoek: Tweede Kamer- Departement – Uitvoeringsorganisatie

Figuur 2. Onderzoeksfasering op hoofdlijnen (trechtermodel)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 387, nr. 1

12