Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2011–2012

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

182
Vragen van de leden Van der Werf, Koopmans en Holtackers (allen CDA)
aan de staatssecretarissen van Infrastructuur en Milieu en Economische Zaken,
Landbouw en Innovatie over begroeiing van de uiterwaarden (ingezonden
23 augustus 2011).
Antwoord van staatssecretaris Atsma (Infrastructuur en Milieu), mede
namens de staatssecretaris van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie
(ontvangen 3 oktober 2011).
Vraag 1
Vanuit welk budget wordt de aangekondigde 75 mln. vrijgemaakt waarmee
het kabinet voornemens is de begroeiing van de uiterwaarden in relatie tot
waterveiligheid aan te pakken? Waar wordt het bedrag aan besteed?
Antwoord 1
Het budget is afkomstig uit een in het infrastructuurfonds opgenomen
reservering ten behoeve van uitvoeringskosten van waterveiligheidsprojecten.
Het budget is nodig om eenmalig vegetatie, zoals bomen, struweel en
ruigten, die een ongewenst opstuwend effect op de hoogwaterstanden
hebben te verwijderen. Om te voorkomen dat vervolgens opnieuw vegetatie
met ongewenste effecten op de hoogwaterstanden opschiet, bereid ik een
voorstel tot wijziging van de Waterwet voor die de rechthebbenden van
gronden in de uiterwaarden verplicht de vegetatie op hun terreinen zodanig
te onderhouden dat zich geen ongewenste opstuwende effecten voordoen.
Vraag 2
Kunt u aangeven of voor de financiering ook gekeken is naar andere
financieringswijze en/of functieontwikkeling zoals rood voor groen, opbrengst
afgravingsproducten, verkoop van biomassa of beheer door agrariërs?
Antwoord 2
Doel is om vegetatie die een ongewenste opstuwing veroorzaakt te verwijderen. Er zullen geen geulen worden gegraven waardoor vrijkomend materiaal
verkocht zou kunnen worden. De verkoop van biomassa en andere vormen
van inverdienen worden meegenomen om de kosten te verlagen. Rood voor
groen is geen optie, omdat nieuwe bebouwing in de uiterwaarden met het
oog op de afvoer van rivierwater evenmin is gewenst. De eenmalige
verwijdering van ongewenste vegetatie door het rijk brengt geen verschuivingen in het beheer met zich mee. Agrariërs, maar ook natuurbeheerders

ah-tk-20112012-182
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, Aanhangsel

1

blijven hun terreinen beheren. Ook op terreinen van agrariërs is vegetatie
ontstaan die een ongewenst opstuwend effect op de waterstanden heeft.
Deze vegetatie zal, uiteraard na overleg met rechthebbenden, eenmalig op
kosten van het rijk worden verwijderd. De voorgenomen wijziging van de
Waterwet legt vervolgens de verantwoordelijkheid voor een zodanig beheer
van de vegetatie dat deze geen ongewenst opstuwend effect op de waterstanden heeft bij de rechthebbenden. De maximaal toegestane vegetatie zal in
een legger worden vastgelegd. De legger is het juridisch document van de
beheerder van een waterstaatswerk waarin de normatieve staat (ligging,
vorm, afmeting en constructie) van het waterstaatswerk, zoals het winterbed
van de grote rivieren, wordt vastgelegd.
Vraag 3
Waarom stelt u een wet voor en gebruikt u niet al bestaande kaders?
Antwoord 3
Naar mijn mening dienen rechthebbenden van gronden in de uiterwaarden
de daarop groeiende vegetatie zelf zodanig te onderhouden dat deze geen
ontoelaatbare belemmering voor de rivierafvoer vormt. Op dit moment bevat
de Waterwet deze onderhoudsverplichting niet. Vandaar dat ik daartoe een
voorstel tot wijziging van de Waterwet voorbereid.
Dit komt tegemoet aan de wens van uw Kamer, zoals deze tot uiting is
gebracht in de motie Boelhouwer/Koppejan van 14 december 2009.1 De
Kamer verzoekt in deze motie de regering «prioriteit te geven aan een goed
beheer en onderhoud van de natuur in de uiterwaarden, waarbij de terreinbeheerders van het betreffende gebied primair verantwoordelijk zijn om dit
beheer en onderhoud dienstbaar te maken aan het realiseren en behouden
van de waterveiligheid.»
Vraag 4
Is sprake van een inhaalslag om de begroeiing in toom houden? Zo ja,
waarom moet deze inhaalslag plaatsvinden? Wie is eindverantwoordelijk voor
de uiterwaarden en het beheer? Welke verantwoordelijkheidsverdeling
hebben de beheerders/ bevoegd gezag in deze? In hoeverre past de aanpak
van begroeiing bij de realisatie van de natuurdoelen in Natura2000gebieden?
Antwoord 4
De vegetatie in de uiterwaarden van de grote rivieren is sinds de jaren
negentig van de vorige eeuw flink toegenomen. Dit is het gevolg van
wijziging in grondgebruik en het niet (meer) onderhouden van vegetatie.
Echter, het opschieten van bomen, ooibos en struweel staat een veilige
afvoer van het rivierwater letterlijk in de weg. De vegetatie belemmert de
rivierafvoer, waardoor de waterstanden hoger worden. Dit staat op gespannen voet met de realisatie van de doelstelling voor de veilige afvoer van
water door de Maas, Rijn en zijtakken. Uitgangspunt voor de in de PKB
ruimte voor de Rivier opgenomen rivierkundige maatregelen zijn de
waterstanden in het jaar 1997. Na die tijd toegenomen vegetatie die de
rivierafvoer belemmert zorgt er voor dat de veiligheidsdoelstelling van de
PKB Ruimte voor de Rivier niet wordt gerealiseerd.
Er is dan ook sprake van een inhaalslag om de invloed van de vegetatie op
de waterstand in overeenstemming te brengen met de situatie in het
referentiejaar 1997. Dit is nodig om de veiligheidsdoelstelling te realiseren en
daarmee te voldoen aan de wettelijke veiligheidsnorm. Het is van groot
belang dat de vegetatie na deze inhaalslag op dit niveau wordt onderhouden.
Vandaar dat ik een voorstel tot wijziging van de Waterwet voorbereid.
De Rijkswaterstaat is als rivierbeheerder eindverantwoordelijk voor de veilige
afvoer van rivierwater en treedt namens mij op als bevoegd gezag. Het
dagelijks beheer van de uiterwaarden berust in het algemeen niet bij
Rijkswaterstaat, maar bij particulieren, natuurbeschermingsorganisaties en
andere overheden.
Bij het in uitvoering brengen van de inhaalslag en het vastleggen van de
maximaal toegestane vegetatie worden de doelen van waterveiligheid en van
1

Kamerstuk: 2009–2010, 32 123 A, nr. 42

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, Aanhangsel

2

Natura 2000 met elkaar in overeenstemming gebracht. Daartoe vindt overleg
plaats met het ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie.
Het ministerie van EL&I is op grond van de Natuurbeschermingswet de
vergunningverlenende instantie voor werkzaamheden in het kader van de
inhaalslag die vergunningplichtig zijn.
Vraag 5
Doen zich naast deze inhaalslag ook andere ontwikkelingen in het kader van
waterveiligheid voor waarop beleid dient te worden aangepast, zoals
bijvoorbeeld de opkomst van de bever in Nederland?2
Antwoord 5
Het realiseren van de inhaalslag is bestaand beleid en opgenomen in het
Nationaal Waterplan. Nieuw is mijn voornemen een voorstel tot wijziging van
de Waterwet bij uw Kamer in te dienen waarmee de verantwoordelijkheid de
vegetatie zodanig te onderhouden dat deze geen ontoelaatbare belemmering
voor de rivierafvoer vormt, bij de rechthebbenden komt te berusten.
De opkomst van de bever vraagt geen nieuw beleid. Uit onderzoek is
gebleken dat er goede mogelijkheden zijn om schade door bevers met
preventieve maatregelen, zoals het aanbrengen van gaas of het aanbermen
van de dijk, te beperken.
Vraag 6, 7
Kan worden aangegeven wat deze aanpak oplevert aan kilogram groen-afval
en aan waterveiligheid? Deelt u de mening dat het maaisel niet als afval dient
te worden bestempeld, maar als covergistingsmateriaal?
Wat vindt de regering van het voorstel om het groenafval aan te bieden als
biomassa-component in covergisting, omdat vergisting van maaisel
duurzaam is, zoals is gemeld in Alterra-rapport 2064?
Antwoord 6, 7
De hoeveelheid materiaal die vrijkomt bij het verwijderen van de vegetatie is
nog onbekend. Doel van het verwijderen van de vegetatie is het teniet doen
van de door deze vegetatie veroorzaakte ongewenste opstuwing van de
waterstanden om daarmee bij te dragen aan de realisatie van de veiligheidsdoelstelling van de PKB Ruimte voor de Rivier.
Het Alterra onderzoek waar de vraag naar verwijst heeft betrekking op
bermmaaisel. Bij de inhaalslag komt ander, veel grover, materiaal vrij, zoals
struweel en hout. Waar mogelijk en kosteneffectief zal vrijkomend materiaal
als biomassa voor energiewinning worden benut.

2

http://www.eenvandaag.nl/binnenland/38414/
het_gaat_weer_goed_met_de_bever_in_nederland

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, Aanhangsel

3