Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2020–2021

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2761
Vragen van de leden Kuiken (PvdA), Westerveld (GroenLinks) en Hijink (SP)
aan de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport over het bericht
«Durfinvesteerders zien brood in tieners met lichte psychische klachten,
zwaardere patiënten belanden op wachtlijst» (ingezonden 23 maart 2021).
Antwoord van Staatssecretaris Blokhuis (Volksgezondheid, Welzijn en Sport)
(ontvangen 14 mei 2021). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar
2020–2021, nr. 2296.
Vraag 1
Heeft u kennisgenomen van het bericht «Durfinvesteerders zien brood in
tieners met lichte psychische klachten, zwaardere patiënten belanden op
wachtlijst»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2 en 9
Welke concrete veranderingen heeft u tot stand gebracht in de afgelopen
periode, waarin u meermaals constateerde dat de geestelijke gezondheidszorg verziekt is door marktwerking?
Wat gaat u, met gepaste urgentie, doen om zo voortvarend mogelijk in te
grijpen in dit systeem dat wat betreft de stellers van deze vragen vooral is
geënt op marktwerking en zich meer bezighoudt met het tevreden houden
van investeerders en aandeelhouders dan met het bieden van de beste zorg
voor kwetsbare jongeren?
Antwoord 2 en 9
Zorggeld moet effectief, doelmatig en rechtmatig worden besteed. Een
zorgaanbieder moet een positief resultaat kunnen behalen. Dat is nodig om
als organisatie gezond te blijven en is in het belang van de continuïteit van
zorg voor de patiënten en cliënten. Tegelijkertijd is er in de zorg geen plaats
zijn voor zelfverrijking. Het is van belang dat er goede afspraken worden
gemaakt over tarieven en eventuele winstuitkeringen door de gemeenten met
hun te contracteren aanbieders. Het is belangrijk dat gemeenten weloverwo-

1

ah-tk-20202021-2761
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2021

NRC.nl, 21 maart 2021, «Durfinvesteerders zien brood in tieners met lichte psychische klachten,
zwaardere patiënten belanden op wachtlijst»

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

1

gen de keuze maken welke aanbieders ze contracteren voor welke zorgvormen én onder welke voorwaarden zij dit doen. Het programma «Inkoop en
Aanbesteden Sociaal domein» kan gemeenten ondersteunen bij het vormgeven van hun inkoop. Het biedt ook ondersteuning aan gemeenten bij het
bepalen van hun tarifering.
Daarnaast wordt gewerkt aan het wetsvoorstel Integere bedrijfsvoering
zorgaanbieders (Wibz).2 Dit betreft onder andere wetgeving op grond
waarvan voorwaarden kunnen worden gesteld aan winstuitkering, als zich
excessen voordoen en het noodzakelijk is die tegen te gaan. De Wibz bouwt
als aanpassingswet voort op de aanpassingswet Wet toetreding zorgaanbieders ((a)Wtza). Ik ben voornemens de maatregelen die worden voorbereid in
het kader van de Wibz ook te laten gelden voor aanbieders in de jeugdzorgsector. Dit sluit aan bij de motie Kuiken en Peters3 waarin wordt gevraagd om
te onderzoeken welke maatregelen kunnen worden genomen om excessieve
winstuitkering tegen te gaan.
Onlangs heeft u het rapport «Normering winstuitkering zorg» ontvangen als
bijlage bij de voorgangsbrief over de aanpassingswet Wet toetreding
zorgaanbieders ((a)Wtza) en de Wibz4. De uitkomsten van dit onderzoek
worden betrokken bij de verdere uitwerking van de Wibz.
Vraag 3
Bent u van mening dat het acceptabel is dat er «geleurd» moet worden met
suïcidale tieners omdat zij voor het systeem te duur zijn om te helpen? Zo
nee, welke directe conclusie verbindt u daaraan?
Antwoord 3
Het is niet acceptabel dat jongeren met suïcidale gedachten niet geholpen
worden. Hulp moet tijdig ingezet worden voor kinderen en jongeren die dit
nodig hebben. Gemeenten hebben de plicht om jeugdhulp en ondersteuning
te bieden en zijn verantwoordelijk voor het beschikbaar stellen van jeugdhulp.
Ook hebben gemeenten vanuit de Jeugdwet de verplichting om hun
gecontracteerde aanbieders een reële prijs te betalen. Het eerder genoemde
programma «Inkoop en Aanbesteden Sociaal domein» kan gemeenten
ondersteunen bij het vormgeven van hun inkoop. Het biedt hierbij ook
ondersteuning t.a.v. de vraag op welke wijze gemeenten in hun tarifering
onderscheid kunnen maken in meer lichte en zwaardere zorg.
Daarnaast werk ik aan een AMvB «reële prijzen Jeugdwet». Deze AMvB moet
gemeenten helpen om tot een reële prijs te komen en nadere invulling geven
aan hun verplichting om te voorzien in reële prijzen.
Naast reële prijzen voor aanbieders is het belangrijk dat weinig-voorkomende
specialistische zorg voldoende beschikbaar is. Dit willen we realiseren door
de maatregelen die worden voorgesteld in het wetsvoorstel «Wet verbetering
beschikbaarheid zorg voor jeugdigen». Dit wetsvoorstel heeft als doel om de
beschikbaarheid van zorg voor de meest kwetsbare jeugdigen te borgen. Eén
van de voorgestelde maatregelen is de verplichte regionale samenwerking en
bovenregionale afstemming van gemeenten ten aanzien van (de inkoop van)
bepaalde weinig voorkomende specialistische zorgvormen. Door regionale
samenwerking komen gemeenten beter in positie om te sturen op het
gecontracteerde zorgaanbod, met als doel het realiseren van een sluitend
zorglandschap in de regio en het borgen van de beschikbaarheid van
specialistische zorg voor jeugdigen. Tevens wordt in het wetsvoorstel een
aantal vereisten met betrekking tot intern toezicht, transparante financiële
bedrijfsvoering en de openbare jaarverantwoording wettelijk verankerd,
waardoor financiële problemen bij jeugdzorginstellingen vroegtijdig worden
gesignaleerd. Dit draagt bij aan het verminderen van de continuïteitsproblematiek, waardoor de beschikbaarheid van zorg voor jeugdigen beter wordt
geborgd.
Vraag 4
In hoeverre kunnen gemeenten eisen stellen over maximale winsten bij
zorgaanbieders?

2

Kamerstuk 34 767, nr. 57
Kamerstuk 35 300 XVI, nr. 100
4
Kamerstuk 34 767, nr. 57
3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

2

Antwoord 4
Gemeenten zijn in het kader van de Jeugdwet verantwoordelijk voor het
formuleren van kwaliteitscriteria en het contracteren van aanbieders die
doelmatige en veilige jeugdhulp kunnen bieden. Gemeenten kunnen als
inkopende partij in hun contractering en zelfs in verordeningen randvoorwaarden en harde criteria opnemen om winsten te beperken of om op z’n
minst zicht te hebben op het feit dat er winsten worden gemaakt. Het is
belangrijk dat gemeenten weloverwogen de keuze maken welke aanbieders
ze contracteren voor welke zorgvormen én onder welke voorwaarden zij dit
doen. Een voorbeeld hiervan is Den Bosch. Zij hebben er voor gekozen om in
de nieuwe contractronde voor contracten per 2022 op te nemen dat er een
maximum winstpercentage van 5% is toegestaan voor aanbieders.
Bij de contractering van een aanbieder en de levering van de jeugdhulp is het
aan de gemeente om te beoordelen of deze voldoet aan de lokaal vastgestelde kwaliteitseisen en of deze doelmatig en veilig geboden wordt. Dit
vraagt van gemeenten goed opdrachtgeverschap in de vorm van contractbeheer of contractmanagement inclusief een beoordeling van de rechtmatigheid
en doelmatigheid van de uitgaven, ook gedurende de looptijd van het
contract.
Vraag 5
Is het volgens u wenselijk dat Nederlandse ggz-aanbieders verdienmodellen
hebben die blijkbaar aantrekkelijk zijn voor buitenlandse investeerders? In
hoeverre is dit juridisch houdbaar? Komt dit de zorg voor kwetsbare jongeren
ten goede?
Antwoord 5
Zoals eerder genoemd vind ik dat geld voor zorg niet bedoeld is voor
zelfverrijking. Een zorgaanbieder moet wel een positief resultaat kunnen
behalen. Dat is nodig om als organisatie gezond te blijven en is in het belang
van de continuïteit van zorg voor patiënten en cliënten. Daarom is het
belangrijk dat er goede afspraken over tarieven en eventueel winstuitkeringen
worden gemaakt door de gemeenten met hun te contracteren aanbieders.
Zorginstellingen moeten, ongeacht het eigenaarschap, zich houden aan de
wet- en regelgeving, bijvoorbeeld op het gebied van kwaliteit. Zie ook de
beantwoording van vraag 2.
Vraag 6
Zijn er meer van dit soort investeringsmaatschappijen actief in de jeugdzorg?
Zo ja, hoeveel en hoeveel zorg verlenen zij?
Antwoord 6
Ik heb geen overzicht van eigenaren van instellingen in de jeugd-ggz. Ik heb
hierover navraag gedaan bij branchevereniging van investeringsmaatschappijen, de Nederlandse Vereniging van Participatiemaatschappijen (NVP). De
NVP vertegenwoordigt circa 90% van het door participatiemaatschappijen
beheerde vermogen in Nederland. Op basis van een inventarisatie onder haar
leden laat de NVP weten dat het aantal Nederlandse participatiemaatschappijen dat investeert in aanbieders van jeugd-ggz en andere onderdelen van de
jeugdzorg, beperkt is. Naar schatting van de NVP hebben vijf tot zeven
investeringsmaatschappijen nu geïnvesteerd in twee tot vier zorgaanbieders
in de jeugdzorg.
Vraag 7
Bent u bereid zich hierbij uit te spreken richting de directeur van deze
onderneming, en in het algemeen, dat deze werkwijze niet bijdraagt aan het
verkorten van wachtlijsten «door samenwerking met traditionele ggz»?
Antwoord 7
De directeur van de betreffende organisatie heeft mij laten weten zich niet te
herkennen in het beeld dat geschetst wordt door het artikel. Ten aanzien van
het verkorten van wachtlijsten heeft hij aangegeven dat de organisatie actief
is in regionale samenwerkingsverbanden, bijvoorbeeld aan de transfertafels,
om gezamenlijk met andere aanbieders te zoeken naar regionale oplossingen
voor wachtlijsten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

3

Vraag 8
Hoe vaak is de afgelopen vijf jaar sprake geweest van buitenlandse investeringen in Nederlandse (jeugd)-ggz instellingen? Heeft u zicht op welke
instellingen het betreft en de effecten die dit gehad heeft?
Antwoord 8
Ik heb geen overzicht van alle investeringen die in de (jeugd-)ggz worden
gedaan. Concentraties (waaronder fusies en overnames) in de zin van de
Mededingingswet moeten bij de NZa gemeld worden voor de zorgspecifieke
fusietoets. De verplichting een concentratie bij de NZa te melden geldt voor
een zorgaanbieder die in de regel met minstens vijftig personen zorg
verleent. De NZa heeft aangegeven de afgelopen vijf jaar geen soortgelijke
overnames te hebben beoordeeld waarbij een buitenlandse investeerder een
(jeugd) ggz-instelling overneemt. Wel heeft Orpea SA, een Franse investeerder die actief is op het gebied van intramurale zorg in Europa (waaronder
Nederland), via haar indirecte Nederlandse dochterondernemingen een
enkele keer een ggz-instelling overgenomen. Orpea SA is door middel van
haar indirecte Nederlandse dochterondernemingen al langer actief op de
Nederlandse zorgmarkt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

4