Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

32 317

JBZ-Raad

36 045

Situatie in de Oekraïne

Nr. 755

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN JUSTITIE EN
VEILIGHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 25 maart 2022
Op 8 maart jl. heeft de Europese Commissie een mededeling gepresenteerd, getiteld «European solidarity with refugees and those fleeing war in
Ukraine». Tezamen met deze mededeling werden ook verschillende
voorstellen gepresenteerd: een voorstel tot wijziging van de Verordeningen die zien op het Fonds voor asiel, migratie en integratie «AMIF» en
het Fonds voor Interne Veiligheid (hierna gezamenlijk: Europese Migratieen Veiligheidsfondsen)1 en een voorstel voor een nieuw initiatief voor
vluchtelingen in Europa (Cohesion’s Action for Refugees in Europe –
CARE).
Met deze brief informeer ik uw Kamer over de mededeling van de
Commissie en het voorstel over de Europese Migratie en Veiligheidsfondsen. Over het voorstel voor CARE wordt uw Kamer geïnformeerd met
een brief van de Minister van EZK. Het Voorzitterschap van de Raad is
voornemens om via een versnelde wetgevingsprocedure samen met het
Europees Parlement (EP) op korte te termijn over te gaan tot vaststelling
van de verordening – zonder dat een van beide instellingen amendementen in het voorstel zal aanbrengen – na vaststelling van het standpunt
in eerste lezing door de Raad op 4 april aanstaande, waarvoor voorbereiding door de COREPER plaatsheeft op 30 maart aanstaande. Omwille
van een tijdige informatievoorziening en gelet op de snelheid van het
Brusselse besluitvormingsproces vervangt deze brief daarom het
gebruikelijke BNC-fiche.

1

kst-32317-755
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Verordening (EU) Nr. 514/2014 tot vaststelling van de algemene bepalingen inzake het Fonds
voor asiel, migratie en integratie en inzake het instrument voor financiële steun voor politiële
samenwerking, voorkoming en bestrijding van criminaliteit, en crisisbeheersing; Verordening
(EU) Nr. 516/2014 tot oprichting van het Fonds voor asiel, migratie en integratie, tot wijziging
van Beschikking 2008/381/EG van de Raad en tot intrekking van Beschikkingen nr. 573/2007/EG
en nr. 575/2007/EG van het Europees Parlement en de Raad en Beschikking 2007/435/EG van de
Raad; en Verordening (EU) 2021/1147 tot oprichting van het Fonds voor asiel, migratie en
integratie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 317, nr. 755

1

Mededeling «European solidarity with refugees and those fleeing
war in Ukraine»
In de mededeling wordt een overzicht gegeven van de geboden steun. Er
wordt geen nieuw beleid aangekondigd. Daarom bevat deze brief enkel
een appreciatie van het wijzigingsvoorstel voor de Europese Migratie- en
Veiligheidsfondsen. Wel volgt hierna een korte samenvatting van de
mededeling. Het overzicht is geordend langs vier onderdelen: humanitair,
grensmanagement, bescherming en informatievoorziening. Ten aanzien
van humanitair geeft de Commissie aan dat 500 mln. euro van EU-budget
is gealloceerd voor humanitaire consequenties in Oekraïne en daarbuiten,
90 mln. euro is daarvan reeds ingezet. Tevens is via het civiele beschermingsmechanisme steun in natura (ter waarde van 100 mln. euro) door
lidstaten bijgedragen. De Commissie licht toe dat via diplomatieke wegen
is ingezet op humanitaire toegang en humanitaire corridors. Met
betrekking tot grensmanagent refereert de Commissie aan de operationele richtsnoeren die zijn gepresenteerd. Deze bieden de getroffen
lidstaten de mogelijkheid om, binnen de kaders van de Schengengrenscode en andere Europese normen, flexibeler om te gaan met
grensprocedures om wachttijden te verkorten. Ook worden ondersteunende Frontex-activiteiten genoemd (zoals in Roemenië), evenals de 15
mln. euro die is vrijgemaakt voor grensbeheer in Moldavië. Ten aanzien
van bescherming noemt de Commissie de activering van Tijdelijke
beschermingsrichtlijn voor vluchtelingen uit Oekraïne. Hierover is uw
Kamer reeds geïnformeerd, o.a. via het verslag van de JBZ-raad over deze
onderwerpen2. De Commissie geeft in de mededeling ook aan een
solidariteitsplatform te zullen organiseren waar lidstaten hun opvangcapaciteit kunnen aangeven. De eerste bijeenkomsten van dit platform hebben
inmiddels plaatsgevonden. Tot slot wordt aangegeven dat de Commissie
een website beheert met informatie voor mensen op de vlucht en
inwoners van de EU die willen helpen.
Het kabinet verwelkomt de mededeling van de Commissie en blijft zich
inzetten voor een eendrachtige en solidaire Europese respons, zowel ten
aanzien van de humanitaire consequenties van de oorlog, als ten aanzien
van grensmanagement en bescherming.
Voorstel tot wijziging EU-verordeningen Europese Migratie- en
Veiligheidsfondsen
De algemene doelstelling van het gepresenteerde wijzigingsvoorstel is het
uitbreiden van de mogelijkheden voor financiële ondersteuning van de
lidstaten bij de aanpak van de gevolgen van de oorlog in Oekraïne. Dit
wordt gedaan door drie wijzigingen voor te stellen die raken aan het
Fonds voor asiel, migratie en integratie («AMIF») en relevante delen van
het Fonds voor Interne Veiligheid.
Ten eerste wordt voorgesteld de implementatietermijn van beide fondsen
te verlengen met een jaar (tot 30 juni 2024). Door deze verlenging kunnen
lidstaten resterende nog niet-bestede middelen uit de periode 2014–2020
gebruiken voor de aanpak van de toegenomen druk op grens- en
migratiebeheersystemen en extra veiligheidsbehoeften die zijn ontstaan
als gevolg van de invasie in Oekraïne.
Ten tweede wordt voorgesteld om ongebruikte middelen uit het AMIF
(2014–2020) die eerder geoormerkt waren voor andere doelen vrij te
geven, zodat lidstaten deze eveneens kunnen inzetten voor uitgaven aan

2

Richtlijn Tijdelijke Bescherming en Asiel- en Migratiepact op JBZ-raad van 3 en 4 maart 2022,
Kamerstukken 32 317 en 36 045, nr. 750.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 317, nr. 755

2

asiel- en migratiebeheersystemen. De Commissie stelt dat door deze twee
wijzigingen circa 420 miljoen euro kan worden vrijgemaakt.
Tot slot wordt voorgesteld om externe bestemmingsontvangsten mogelijk
te maken onder het AMIF in de programmeringsperiode 2021–2027. Dit
geeft lidstaten en andere publieke of particuliere donoren de mogelijkheid
om voor de programmeringsperiode 2021–2027 aanvullende financiële
bijdragen te doen voor asiel- en migratiebeheer in geval van crises, zoals
de oorlog in Oekraïne.
Kabinetsappreciatie
Het kabinet verwelkomt het wijzigingsvoorstel van de Europese
Commissie. Het kabinet hecht grote waarde aan een eendrachtige en
solidaire Europese respons op de invasie in Oekraïne en de gevolgen die
dit heeft in de lidstaten, zowel ten aanzien van bescherming als grensmanagement. De voorstellen bieden lidstaten flexibiliteit in hun toegenomen
(financiële) behoeften op asiel- en migratiebeheer. Het kabinet kan het
voorstel dan ook steunen. Dit geldt in het bijzonder voor de eerste twee
onderdelen (verlenging van de implementatietermijnen en het schrappen
van de oormerking van niet-bestede gelden). Ten aanzien van het derde
onderdeel van het voorstel (het mogelijk maken van aanvullende
financiële bijdragen door publieke of particuliere donoren) heeft het
kabinet enkele verhelderende vragen gesteld aan de Commissie. Uit het
voorstel komt nog niet duidelijk naar voren wat de operationele voordelen
zijn van het onderbrengen van extra nationale middelen of middelen van
derden in de beheer- en controlestructuur van het AMIF.
Daarnaast heeft het kabinet een tweetal kleine aandachtspunten. Zo wordt
opgemerkt dat de omvang van nog niet bestede middelen uit het AMIF
momenteel alleen kan worden geschat, omdat veel projecten nog niet zijn
afgerond en gecontroleerd. Het kabinet is benieuwd hoe de Commissie zal
omgaan met deze onzekerheid. Een ander punt is dat het in de praktijk
voeten in de aarde zal hebben om ongebruikte middelen op korte termijn
te herprogrammeren en in te zetten voor andere projecten. Daarvoor zijn
onder andere wijzigingen in de nationale subsidieregelgevingen nodig.
Mogelijk staat dit een snelle inzet van de middelen in de weg.
Oordeel ten aanzien van bevoegdheid, subsidiariteit, proportionaliteit, financiële gevolgen en gevolgen voor regeldruk, concurrentiekracht en geopolitieke aspecten
Bevoegdheid
Het kabinet oordeelt positief ten aanzien van de bevoegdheid voor de
verordening. Het voorstel is gebaseerd op artikel 78, lid 2, artikel 79, leden
2 en 4, artikel 82, lid 1, artikel 84 en artikel 87, lid 2, van de Verdrag
betreffende de werking van de Unie (VWEU). De bestaande Verordeningen
die zien op de Europese Migratie- en Veiligheidsfondsen zijn ook
gebaseerd op bovengenoemde bepalingen. Op het terrein van de ruimte
van vrijheid, veiligheid en recht is sprake van een gedeelde bevoegdheid
tussen de EU en de lidstaten (artikel 4, lid 2, sub j, VWEU).
Subsidiariteit
De subsidiariteit van het voorstel wordt door het kabinet positief
beoordeeld. Het voorstel heeft tot doel de lidstaten te ondersteunen bij de
aanpak van de effecten van de invasie van Oekraïne en, met name hun
toegenomen behoeften op het gebied van migratie en grensbeheer, door
het gebruik van beschikbare EU-middelen voor aanverwante doeleinden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 317, nr. 755

3

te maximaliseren. Het maximaliseren van het gebruik van beschikbare
EU-middelen moet op EU-niveau georganiseerd worden. EU-wetgeving
kan bovendien alleen op EU-niveau worden gewijzigd. Om die redenen is
optreden op het niveau van de EU gerechtvaardigd.
Proportionaliteit
De proportionaliteit van dit voorstel wordt door het kabinet positief
beoordeeld. In het voorstel wordt voorzien in ondersteuning van de
lidstaten door toegang te verschaffen tot niet uitgegeven, geoormerkte
gelden onder de AMIF implementatieperiode 2014–2020. Omdat de
lidstaten hiermee toegang krijgen tot extra gelden die zij kunnen
gebruiken voor hun grensmanagement, is dit een geschikte maatregel om
de doelstelling van het voorstel te bereiken. Het voorstel omvat beperkte
en gerichte wijzigingen die niet verder gaan dan wat nodig is om de
doelstelling te bereiken dat lidstaten reeds beschikbare financiële
middelen optimaal kunnen benutten.
Financiële gevolgen
Het voorstel ziet op reeds begrote maar nog niet bestede middelen uit de
begroting voor de Europese Migratie- en Veiligheidsfondsen uit de
periode 2014–2020 (circa 420 miljoen euro volgens de Commissie). Het
gaat niet om een verhoging van de betreffende budgetten en heeft
daarmee geen gevolgen voor de totale Nederlandse afdrachten aan de
EU-begroting. Mogelijk hebben de voorstellen wel gevolgen voor het
betalingsritme uit de EU-begroting. Nederland zal navraag doen bij de
Europese Commissie op welke manier dit in de EU-begroting verwerkt
wordt.
De uitvoeringskosten (beheer en controle van nieuwe projecten) zullen als
gevolg van het wijzigingsvoorstel stijgen. Dit kan opgevangen worden
binnen de structuur en financiële kaders van de fondsen.
De Commissie geeft aan dat de budgettaire impact van mogelijke externe
bestemmingsontvangsten binnen de begroting van het AMIF 2021–2027
vooraf niet bekend is. Dit hangt af van of en in welke mate lidstaten en/of
private donoren de optie voor bijdragen aan de fondsen zullen benutten.
Indien hier gebruik van wordt gemaakt, wordt dit opgenomen in de
EU-begroting. Ceteris paribus heeft dit geen gevolgen voor de raming van
de Nederlandse afdrachten aan de EU-begroting.
Gevolgen voor regeldruk, concurrentiekracht en geopolitieke aspecten
Zoals uw kamer bekend acht het kabinet het van belang om in EU-verband
sterk en eensgezind te reageren op de Russische agressie richting
Oekraïne.3 Het voorstel tot flexibiliseren van EU-interne bestedingsregels
kent naar verwachting geen geopolitieke gevolgen.
De Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid,
E. van der Burg

3

Stand van zaken ontwikkelingen in en rondom Oekraïne, 26 feb, Kamerstuk 36 045, nr. 3.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 317, nr. 755

4