Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2003–2004

28 867

Wetsvoorstel Wijziging van de titels 6, 7, 8 van
Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek
(aanpassingen wettelijke gemeenschap van
goederen)

Nr. 5

VERSLAG
Vastgesteld 28 oktober 2003
De vaste commissie voor Justitie1, belast met het voorbereidend onderzoek van dit wetsvoorstel, heeft de eer als volgt verslag uit te brengen van
haar bevindingen.
Onder het voorbehoud dat de regering de gestelde vragen tijdig zal
hebben beantwoord, acht de commissie de openbare beraadslaging over
dit wetsvoorstel voldoende voorbereid.
Algemeen
De leden van de CDA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van onderhavig wetsvoorstel. Wel hebben deze leden nog een aantal
vragen met betrekking tot de overwegingen die leiden tot deze aanpassingen.

1

Samenstelling:
Leden: Van de Camp (CDA), De Vries (PvdA),
Van Heemst (PvdA), Vos (GL), Rouvoet (CU),
Adelmund (PvdA), De Wit (SP), Albayrak
(PvdA), Luchtenveld (VVD), Wilders (VVD),
Weekers (VVD), De Pater-van der Meer (CDA),
voorzitter, C
q örüz (CDA), Verbeet (PvdA), ondervoorzitter, Lazrak (SP), Wolfsen (PvdA),
Tonkens (GL), De Vries (CDA), Van Haersma
Buma (CDA), Eerdmans (LPF), Van
Vroonhoven-Kok (CDA), Van Fessem (CDA),
Straub (PvdA), Nawijn (LPF), Griffith (VVD),
Van der Laan (D66) en Visser (VVD).
Plv. leden: Van Hijum (CDA), Dijsselbloem
(PvdA), Timmer (PvdA), Halsema (GL), Van der
Staaij (SGP), Kalsbeek (PvdA), Van Velzen (SP),
Tjon-A-Ten (PvdA), Van Baalen (VVD), Blok
(VVD), Hirsi Ali (VVD), Aasted-Madsen-van
Stiphout (CDA), Jager (CDA), Van Heteren
(PvdA), Vergeer (SP), Arib (PvdA), Karimi (GL),
Buijs (CDA), Sterk (CDA), Varela (LPF),
Joldersma (CDA), Ormel (CDA), Van Dijken
(PvdA), Hermans (LPF), Örgü (VVD),
Lambrechts (D66) en Rijpstra (VVD).

KST71264
0304tkkst28867-5
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2003

De leden van de PvdA-fractie hebben met instemming kennisgenomen
van deze wet, die de wettelijke gemeenschap van goederen wijzigt, maar
als uitgangspunt handhaaft dat het hoofdstelsel een gemeenschap van
goederen behoort te zijn. Deze leden hebben een aantal vragen en opmerkingen.
De leden van de VVD-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het thans voorliggende wetsvoorstel tot aanpassing van de wettelijke
gemeenschap van goederen. Onderhavig wetsvoorstel is het derde wetsvoorstel in de reeks van wetsvoorstellen die voorzien in de modernisering
van het huwelijksvermogensrecht. Alvorens zich een definitief oordeel te
vormen over dit voorstel, hebben de leden van de VVD-fractie nog een
aantal vragen en opmerkingen.
De leden van de fractie van de ChristenUnie hebben met belangstelling
kennisgenomen van het onderhavige wetsvoorstel. Het wetsvoorstel geeft
deze leden aanleiding tot een aantal kritische vragen en opmerkingen.
De leden van de SGP-fractie hebben met belangstelling maar niet zonder
de nodige twijfels en vragen van het wetsvoorstel kennisgenomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2003–2004, 28 867, nr. 5

1

Inleiding
De leden van de CDA-fractie stellen vast dat in de Emancipatie Effectrapportage in overweging wordt gegeven de rechter de ruimte te geven
om het huwelijksgoederenregime bij echtscheiding te corrigeren, indien
de wet of de partijen zelf in het huwelijksvermogensregime geen rekening
hebben gehouden met onbetaalde zorgarbeid, die heeft geleid tot een
vermeerdering van de verdiencapaciteit van de buitenshuis werkende
partner en een vermindering van de verdiencapaciteit van de zorgende
partner. De regering heeft besloten, zo begrijpen deze leden, dit onderwerp voorshands te laten rusten. Wat is het overwegende bezwaar van de
regering tegen het verlenen van de bevoegdheid aan de rechter om op
billijkheidsgronden te kunnen corrigeren, zo vragen de leden van de
CDA-fractie. Deze leden vragen de regering haar afweging te motiveren in
het licht van het laatstgenoemde gemeenschappelijke doel, namelijk de
bescherming van de economisch zwakkere partij. In aansluiting hierop
vragen deze leden of de regering nader kan motiveren waarom voor de
rechter nog wél een rol moeten blijven weggelegd bij het maken, wijzigen
of opheffen van huwelijkse voorwaarden staande het huwelijk.
De leden van de PvdA-fractie onderschrijven het oordeel van de regering,
dat de aanpassingen aan het hoofdstelsel dienen aan te sluiten bij de
verwachtingen van het grootst mogelijke deel van hen die gaan trouwen
of een geregistreerd partnerschap aangaan. Weliswaar betreft het hier
regelend recht waarvan bij huwelijkse voorwaarden kan worden afgeweken, maar deze leden zijn van mening het door de notaris laten
opmaken van huwelijkse voorwaarden dient te worden beperkt, alleen al
vanwege de mogelijk drempelverhogende extra kosten die een bezoek
aan de notaris met zich meebrengt. Bovendien zal een aanzienlijke groep
gehuwden zich voor het huwelijk in onvoldoende mate hebben verdiept in
deze dan abstracte en weerbarstige materie.
Deze leden onderschrijven de bezwaren tegen het huidige hoofdstelsel die
de regering opsomt en als redengevend beschouwt voor het aanpassen
van de huwelijksgoederenstelsels. Daarbij merken deze leden op, dat de
internationale uitzonderingspositie die Nederland op dit gebied thans
inneemt, door hen van ondergeschikt belang wordt geacht. De geconstateerde onvrede met het in de gemeenschap vallen van privé-goederen als
schenkingen, schulden en erfenissen en de (theoretische) achterstelling
van de niet verdienende echtgenoot in het bestuur van de gemeenschap
zijn echter voor deze leden voldoende zwaarwegend om de voorgenomen
wijzigingen te rechtvaardigen.
De leden van de VVD-fractie stellen vast dat in het onderhavige wetsvoorstel het huwelijksgoederenregime dat tussen echtgenoten van kracht
wordt, indien zij voor het aangaan van het huwelijk geen huwelijkse voorwaarden maken, wordt aangepast. Deze leden zijn met de regering van
oordeel, dat dit zogenaamde hoofdregime dient te worden aangepast
omdat sinds de Tweede Wereldoorlog zich een aantal maatschappelijke
ontwikkelingen heeft voorgedaan, waardoor het huidige huwelijksgoederenregime niet meer voldoet. Als voorbeelden worden onder andere
genoemd het toenemend aantal echtscheidingen en de internationalisering van de samenleving en daarmee de aanraking van steeds meer
Nederlanders met andere rechtsstelsels en daarom ook met vreemd
huwelijksvermogensrecht. De leden van de VVD-fractie onderschrijven de
redenering van de regering, dat een wijziging in het hoofdstelsel van het
huwelijksgoederenregime gewenst is en bij de huidige tijd aansluit. Deze
leden vinden echter een groot voordeel van het huidige huwelijksvermogensregime, dat het relatief eenvoudig is en dat het stelsel in grote lijnen
bekend is bij de Nederlandse bevolking. De leden van de VVD-fractie
hechten veel waarde aan dit voordeel en hopen dat ook na de aanpassing

Tweede Kamer, vergaderjaar 2003–2004, 28 867, nr. 5

2

van het huwelijksvermogensregime een grote mate van eenvoud kan
blijven bestaan.
De belangrijkste wijziging die wordt voorgesteld, zo merken de leden van
de fractie van de ChristenUnie op, is een verandering van de hoofdregel
ten aanzien van de wettelijke gemeenschap van goederen. Deze leden
begrijpen, dat niet meer wordt uitgegaan van het beginsel, dat alle
goederen in de gemeenschap vallen, maar, dat in beginsel slechts de
tijdens de gemeenschap verkregen goederen, met een aantal uitzonderingen, daarin vallen. Deze leden brengen naarvoren, dat het mensen vrij
staat en vrij blijft staan om van de hoofdregel af te wijken, zij het, dat daar
dan bij huwelijkse voorwaarden expliciet van moet worden afgeweken.
Het is aan te bevelen, zo stellen de leden van de fractie van de ChristenUnie, dat de hoofdregel het meest aansluit bij de wensen die bij de
meeste betrokkenen leven, opdat zo min mogelijk mensen zich behoeven
te buigen over de vraag of afwijking van de hoofdregel voor de hand ligt.
Deze leden zijn er vanuit dit oogpunt gezien bepaald nog niet van overtuigd of de voorliggende tamelijk ingrijpende wijziging voor de hand ligt,
in het bijzonder omdat de wettelijke gemeenschap van goederen meer in
naam dan de facto blijft bestaan.
Zo geeft de regering immers aan, zo vervolgen deze leden, dat het huidige
stelsel zeer bekend is bij de bevolking en gemakkelijk te begrijpen en uit te
leggen is, zodat mensen die gaan trouwen of samenwonen in het algemeen weten waar zij aan beginnen. De omstandigheid dat de samenleving de afgelopen 50 jaar waar het gaat om de vermogensposities en de
verdeling van betaalde arbeid ingrijpend is gewijzigd, doet hier kennelijk
niet aan af. De leden van de fractie van de ChristenUnie wijzen in dit
verband op de uitslag van de Emancipatie Effectrapportage waar geconcludeerd wordt dat ook vanuit het oogpunt van de positie van de vrouw,
handhaving van het stelsel van de gemeenschap van goederen heel wel
verdedigbaar is. Desondanks wordt de economisch en zakelijk gewijzigde
positie van de echtgenoten, vooral die van de vrouw, als een belangrijk
argument voor de voorgestelde wijziging aangedragen. Als het gaat om
de mogelijk te sterke positie van de schuldeisers, een ander argument,
dan kan daar, zo lijkt het deze leden, tegenin worden gebracht dat de wet
al voorziet in een regeling die de ene echtgenoot behoed voor de
gevolgen van te lichtvaardig aangegane schulden ten laste van de
gemeenschap door de andere echtgenoot (artikel 109). Waarom voldoet
deze bepaling ter bescherming van de ene echtgenoot tegen de andere
(kennelijk) niet, zo vragen deze leden.
Het argument ten aanzien van het bestuur van de gemeenschap weegt, zo
komt het de leden van de fractie van de ChristenUnie voor, evenmin
zwaar. Zal juist bij huwelijken waar sprake is van gemeenschap van
goederen immers niet veelal sprake zijn van gezamenlijke tenaamstelling
van goederen, als al sprake is van tenaamstelling? Zal voor wat betreft de
overige goederen niet meestal sprake zijn van gemeenschappelijk beheer
van de financiën, gemeenschappelijk aanschaf, aanschaf voor of de één
ten behoeve van de ander enzovoorts, zo vragen deze leden.
De leden van de fractie van de ChristenUnie wijzen er verder op dat de
voorgestelde regeling aanmerkelijk minder eenvoudig is dan de huidige
regeling, hetgeen alleen al valt af te leiden door de lengte van de huidige
artikelen 93 tot en met 96 te vergelijken met de lengte van de voorgestelde artikelen 93 tot en met 96.
Deze leden vragen naar de maatschappelijke consequenties van de voorgenomen regeling. Een eenvoudige regeling, die is ingebed in het maatschappelijke bewustzijn, wordt onder handhaving van de oude naam,
gemeenschap van goederen, feitelijk omgekeerd. De hoofdregel is namelijk dat geen sprake is van een algehele gemeenschap van goederen, tenzij
men uitputtend opschrijft dat alle aangebrachte goederen daar wel in
vallen. Zullen mensen wel bereid zijn uitputtende lijsten te maken? Zullen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2003–2004, 28 867, nr. 5

3

mensen er wellicht op een kwaad moment achterkomen dat goederen,
waarvan zij gemeend hadden dat die «natuurlijk» in de gemeenschap
zouden vallen, bijvoorbeeld omdat de auto die de ene echtgenoot heeft
ingebracht in de praktijk natuurlijk door beiden wordt gebruikt, ineens niet
tot die gemeenschap blijkt te behoren omdat dit niet is opgeschreven?
Kortom, breekt het wetsvoorstel niet met het natuurlijke verwachtingspatroon en wat is daarvan dan precies de reden, zo vragen de leden van de
fractie van de ChristenUnie.
De leden van de SGP-fractie beschouwen het onderhavige wetsvoorstel
als het meest ingrijpende van de drie voorstellen tot herziening van het
huwelijksvermogensrecht. Vooral de vervanging van de algehele gemeenschap van goederen door een beperkte gemeenschap als wettelijk stelsel,
met als gevolg het ontstaan van drie afzonderlijke vermogens, achten
deze leden ingrijpend. In verband hiermee verwachten zij in de praktijk
veel problemen bij de toepassing van de vergoedingsvorderingen. Wat
betreft de voorgestelde bestuursregeling menen deze leden, dat er de jure
weliswaar wijzigingen zullen plaatsvinden, maar dat er de facto eigenlijk
niets verandert.
De leden van de SGP-fractie geven blijk van ernstige twijfels ten aanzien
van de vraag of de regering erin geslaagd is een eenduidiger, eenvoudiger
en voor iedereen heldere en begrijpelijke regeling te ontwerpen. Deze
leden vragen de regering of de voorgestelde aanpassing, en de toepassing daarvan, niet uitgaat van de aanname dat echtgenoten bereid en in
staat zullen zijn een adequate boekhouding op te zetten en bij te houden.
Wordt deze aanname ondersteund door ervaringen, onder andere wat
betreft het Amsterdams verrekeningsbeding, zo vragen deze leden.
De leden van de SGP-fractie hebben kennisgenomen van een uitvoerig en
uiterst kritisch commentaar op het wetsvoorstel van de hoogleraren Van
der Burght, Luyten en Meijer (WPNR (2003) 6545, p. 649 – 657). In dit
commentaar wordt het wetsvoorstel, op enkele kleinere uitzonderingen
na, «volledig onaanvaardbaar» en «een studeerkamerproject zonder realiteitszin» genoemd. Deze leden stellen het zeer op prijs een even gedetailleerd commentaar van de regering te mogen vernemen op deze reactie,
althans wat betreft de paragrafen 4 tot en met 9 van dit commentaar.
Koude uitsluiting
De leden van de PvdA-fractie verzoeken de regering haar standpunt
kenbaar te maken over de zogenaamde «koude uitsluiting» die onder
huwelijkse voorwaarden tussen echtelieden kan worden overeengekomen. Is de regering van oordeel, dat een dergelijke overeenkomst ongewenst is, en zo ja, dient de uitwerking van deze overeenkomst door
middel van wetgeving te worden ingeperkt? Indien de regering dit laatste
van oordeel is, vragen deze leden of de regering zich uit kan laten over de
wenselijkheid om dit onderwerp mee te nemen in het onderhavige wetsontwerp.
De leden van de fractie van de ChristenUnie constateren met enige teleurstelling dat in het wetsvoorstel het vraagstuk van de zogeheten koude
uitsluiting niet wordt aangepakt. Deze leden vrezen zelfs dat, nu een
stelsel wordt voorgesteld dat de facto eigenlijk weinig meer weg heeft van
een gemeenschap van goederen, daar immers als hoofdregel de aangebrachte goederen daartoe niet behoren, het vraagstuk van de koude
uitsluiting in aantal en omvang zou kunnen toenemen. Deelt de regering
deze vrees? Is het besluit om de koude uitsluiting niet te regelen een voorlopig besluit of een definitief besluit?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2003–2004, 28 867, nr. 5

4

Voorgeschiedenis en voorbereiding
De leden van de VVD-fractie stellen vast dat de regering op basis van een
aantal rapporten en notities eerst een conceptwetsvoorstel heeft opgesteld. Dit conceptwetsvoorstel is voor advies aangeboden aan de Raad
voor de Rechtspraak, de Nederlandse Vereniging voor Rechtspraak, de
Nederlandse Orde van Advocaten en de Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie. Tevens is het conceptwetsvoorstel besproken in een bijeenkomst van deskundigen uit de wetenschap, de rechterlijke macht en de
rechtspraktijk. Het lijkt erop dat er geen overleg is gevoerd met de Koninklijke Beroepsorganisatie van Gerechtsdeurwaarders (KBvG). Kan de regering aangeven of en zo neen, waarom er geen overleg heeft plaatsgevonden met de KBvG, zo vragen de leden van de VVD-fractie. Overleg met
de beroepsorganisatie die de civiele tenuitvoerlegging doet had toch voor
de hand gelegen, zo merken deze leden van op.
De Emancipatie Effectrapportage
De leden van de PvdA-fractie zijn met het Clara Wichmann Instituut van
mening dat de voorgenomen wijzigingen in het huwelijksvermogensrecht
vragen om een brede publieke voorlichting, opdat burgers hun handelen
op het nieuwe regime kunnen afstellen. Deze leden vragen of de regering
voornemens is deze voorlichting te organiseren en zo ja op welke wijze.
Ook de leden van de fractie van de ChristenUnie vragen wat er aan voorlichting gedaan zal worden om de gevolgen van het wetsvoorstel goed
over te brengen.
De keuze voor een beperkte(re) gemeenschap van goederen
De leden van de CDA-fractie vragen of een uitsluitingsclausule met betrekking tot erfrechtelijke verkrijgingen dat vrijwel standaard in schenkingsakten en testamenten is opgenomen, niet eerder het gevolg is van de
standaardadvisering door de notaris in plaats van een bewuste keus van
de erflater(s). In dit verband is het ook van belang te bepalen op welke
wijze deze wijzigingen onder de aandacht van een breed publiek gebracht
gaan worden, zo merken de aan het woord zijnde leden op.
Zoals al opgemerkt delen de leden van de PvdA-fractie de mening van de
regering dat de algehele gemeenschap van goederen, met de daarop al
bestaande uitzonderingen, moet worden getransformeerd naar een
beperkte gemeenschap. Dit betekent dat meer belang wordt gegeven aan
de privé-vermogens van de echtelieden. Een ontwikkeling die past bij het
toenemende vermogen van burgers, het op steeds latere leeftijd huwen
en het aanzienlijke aantal echtscheidingen. Hetgeen vóór en na het huwelijk aan vermogensontwikkeling van één van de echtelieden plaatsheeft,
dient zoveel als mogelijk buiten de tijdens het huwelijk rechtens ontstane
gemeenschap te blijven. Artikel 94 bevat de hoofdmoot van deze beperkingen ten opzichte van het oude stelsel. Vooral de beperkingen van het
tweede lid, onder a en b van dit artikel zullen veel van de voornoemde
bezwaren tegen het huidige hoofdstelsel ondervangen. Het derde lid van
artikel 94 heeft een zeer aanzienlijke beperking van de gemeenschap,
zoals we die nu kennen, tot gevolg. De ten huwelijk aangebrachte
goederen vallen niet langer in de gemeenschap, tenzij dit bij notariële akte
anders is bepaald. De leden van de PvdA-fractie hebben geen bezwaren
tegen deze keuze, maar vinden wel dat huwelijkskandidaten hierover
voorgelicht dienen te worden, bijvoorbeeld bij het in ondertrouw gaan.
Onderkent de regering dit problemen? Kan de regering instemmen met

Tweede Kamer, vergaderjaar 2003–2004, 28 867, nr. 5

5

het voorstel deze voorlichting te verstrekken bij het in ondertrouw gaan?
Is de regering bereid op dit punt beleid te ontwikkelen, zo vragen deze
leden.
Met de voorgenomen beperking van de omvang van de gemeenschap, in
samenhang met de overige wijzigingen, onder meer bij verrekening,
neemt het belang van een goede administratie over een langere periode
van de verschillende vermogens aanzienlijk toe. Het belang van een deugdelijke administratie speelt in het bijzonder bij gevallen als bedoeld in
artikel 96, derde lid, van het wetsvoorstel. In veel gevallen zal een dergelijke administratie niet worden bijgehouden, hetgeen uiteindelijk kan
leiden tot een toename van conflicten en een toename en/of verdieping
van het aantal beroepen op de rechter. Deelt de regering deze zorg van de
leden van de PvdA-fractie en zo ja, is de regering voornemens hieraan
aandacht te besteden en op welke wijze zal dit gebeuren?
De leden van de VVD-fractie merken op, dat de regering voorstelt om de
aangebrachte goederen en schulden, giften en erfrechtelijke verkrijgingen
van boedelmenging uit te zonderen. Thans worden steeds meer huwelijkse voorwaarden gemaakt en de uitsluitingsclausule staat vrijwel standaard in schenkingsakten en testamenten, zo geeft de regering aan. De
leden van de VVD-fractie zijn het met de regering eens dat het meest
wenselijke regime in de wet behoort te staan en niet dient te worden
overeengekomen bij huwelijkse voorwaarden of te moeten worden
beperkt in schenkingsakten en testamenten. Ook het feit dat het door de
regering voorgestelde huwelijksgoederenregime beter gaat aansluiten bij
de huwelijksgoederenstelsels van de meeste van de ons omringende
landen, spreekt de aan het woord zijnde leden aan. Deze leden willen
echter wel van de regering de garantie dat het voorgestelde
huwelijksgoederenregime niet tot meer juridisering zal leiden en tot veel
meer gerechtelijke procedures zal leiden als bij echtscheiding de goederen
dienen te worden verdeeld. Welke praktische problemen kunnen zich
voordoen als door schuldeisers een beroep wordt gedaan op de nieuw
voorgestelde schuldenregeling? Zal er niet een toenemend beroep
worden gedaan op de rechterlijke macht? Gaarne ontvangen deze leden
een uitgebreide reactie van de regering betreffende de uitvoering van het
voorgestelde huwelijksgoederenregime.
Het is de leden van de VVD-fractie daarnaast opgevallen dat na een echtscheiding relatief veel problemen ontstaan met de verevening van de
opgebouwde pensioenrechten. Zo duurt het vaak zeer lang voordat de
pensioenberekeningen voor de scheidende partijen kenbaar zijn. Dit is
naar de mening van deze leden ongewenst en zij vragen de regering nog
eens nader in te gaan op de pensioenproblematiek in het licht van de
voorgestelde wijzigingen.
Het is thans voor gehuwden en geregistreerde partners mogelijk om een
overeenkomst te sluiten waarbij uitsluiting van elke gemeenschap van
goederen ontstaat. De voorstellen van de regering brengen hier geen
verandering in. Acht de regering het wenselijk dat deze mogelijkheid blijft
bestaan, zo vragen de leden van de VVD-fractie. Deze leden hebben het
gevoel dat er enige frictie bestaat tussen de mogelijkheid tot het aangaan
van een overeenkomst van uitsluiting van elke gemeenschap van
goederen en het feit dat personen nadat zij met elkaar zijn gehuwd automatisch een gemeenschap van goederen opbouwen. Deze leden vragen
de regering helder aan te geven hoe het één zich met het ander verhoudt.
De rechterlijke goedkeuring voor het maken, wijzigen of
opheffen van huwelijkse voorwaarden staande het huwelijk
De leden van de VVD-fractie stellen vast dat de regering, mede gelet op
het feit dat de voorgestelde aanpassingen van het huwelijksvermogensrecht nog niet geheel zijn afgerond, het vereiste van goedkeu-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2003–2004, 28 867, nr. 5

6

ring voor het maken, wijzigen of opheffen van huwelijkse voorwaarden
staande het huwelijk (nog) niet wil aanpassen. De regering geeft er, zo
begrijpen deze leden, de voorkeur aan om na de invoering van de nieuwe
bepalingen te bezien wat de effecten daarvan zijn. De leden van de
VVD-fractie merken op, dat het eerst na enige tijd duidelijk kan zijn wat de
effecten van de voorgestelde wijzigingen zijn. Dat kan betekenen dat het
een aanzienlijke tijd kan duren voordat bovengenoemde rechterlijke goedkeuring opnieuw wordt bezien. Acht de regering dit wenselijk, zo vragen
deze leden. Of kan de regering nu al aangeven binnen welke tijdspanne zij
het aspect van de rechterlijke goedkeuring weer in ogenschouw neemt?
Wijzigingen in relatie tot (levens)verzekeringen
Bij de leden van de CDA-fractie bestaat nog onduidelijkheid met betrekking tot vergoedingsverplichtingen en successierechten nu de staatssecretaris van Financiën de premies voor levensverzekeringen niet als kosten
van de huishouding aanmerkt. Zij wijzen in dit verband op het Premiesplitsingsbesluit van 19 maart 1997 en het aanvullende besluit van
29 februari 2000. Is naar de opvatting van de regering de conclusie van
het Verbond van Verzekeraars juist, dat als de bepaling van artikel 95 zo
begrepen moet worden, dat meer dan de helft van de tegenprestatie
(premie) voldaan moet zijn bij de verkrijging (het sluiten van de verzekering) er complicaties ontstaan met eerder genoemd Premiesplitsingsbesluit, zo vragen deze leden. Is de regering van mening dat artikel 95
eerste lid van het Burgerlijk wetboek in overeenstemming gebracht moet
worden met de besluiten van de staatssecretaris van Financiën?
Naar aanleiding van de opmerkingen van het Verbond van Verzekeraars
terzake, vragen de leden van de PvdA-fractie, met betrekking tot artikel 94
van het wetsontwerp, de regering te bevestigen dat het onderhavige
wetsvoorstel over de vergoeding van een successiesplitsing niet strijdig is
met het Premiesplitsingsbesluit van 1997 van de staatssecretaris van
Financiën.
Ook verzoeken deze leden de regering om te bevestigen dat hetgeen in
het wetvoorstel is bepaald over vergoeding, een successiesplitsing toegestaan op grond van voornoemd Premiesplitsingsbesluit, niet frustreert.
Deze leden wijzen erop dat het antwoord op deze vragen duidelijk moet
verschaffen voor de verzekeraars over doel en strekking van het onderhavige wetsvoorstel.
De leden van de PvdA-fractie vragen in navolging van het Verbond van
Verzekeraars voorts naar de interpretatie van de term «verkrijging» in
artikel 95 van het wetsontwerp. Zij vragen of dit artikel inderdaad zo moet
worden uitgelegd, dat wanneer vaststaat dat de premieverschuldigdheid
bij het sluiten van de verzekering ten laste van het privé-vermogen plaatsvindt, voldaan is aan het criterium dat de verkrijging voor meer dan de
helft van de tegenprestatie ten laste van het eigen vermogen komt.
Artikel 87 tweede lid roept bij de leden van de SGP-fractie de vraag op of
bij een levensverzekering, gesloten door de ene echtgenoot, waarvoor de
premies in zijn geheel door de andere echtgenoot zijn voldaan, deze
andere echtgenoot een vergoedingsrecht heeft ter waarde van de gehele
«waarde» van de verzekering. De voorgestelde regeling roept tevens de
vraag op hoe één en ander zich verhoudt tot het Premiesplitsingsbesluit
van 1997 van de staatssecretaris van Financiën. Frustreren de bepalingen
in het onderhavige wetsvoorstel over de vergoeding van een successiesplitsing, toegestaan op grond van het Premiesplitsingsbesluit, dit niet, zo
vragen deze leden? Volgens het derde lid van artikel 87 kunnen echtgenoten bij overeenkomst van artikel 87 eerste en tweede lid afwijken. Ook
al bepleiten deze leden geen afwijking bij huwelijkse voorwaarden, zij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2003–2004, 28 867, nr. 5

7

menen dat er goede redenen aanwezig zijn om een schriftelijke overeenkomst voor te schrijven.
Artikel 95 bepaalt, dat een goed dat een echtgenoot anders dan om niet
verkrijgt, buiten de gemeenschap blijft, indien het bij de verkrijging voor
meer dan de helft van de tegenprestatie ten laste van zijn eigen vermogen
komt. Met betrekking tot een levensverzekering met een looptijd van 20
jaar waarvoor premie wordt betaald, vragen de leden van de SGP-fractie
hoe de bepaling «bij de verkrijging voor meer dan de helft van de tegenprestatie ten laste van zijn eigen vermogen komt», moet worden uitgelegd. Indien de uitleg zou zijn, dat meer dan de helft van de tegenprestatie, dat wil zeggen de premie, voldaan moet zijn bij de verkrijging, dat
wil zeggen het sluiten van de verzekering, ontstaan er dan geen complicaties met het Premiesplitsingsbesluit van 1997 van de staatssecretaris van
Financiën en het aanvullende besluit van 29 februari 2000, zo vragen deze
leden. Dit besluit bepaalt immers onder andere dat het inhouden van
premies voor levensverzekeringen niet als kosten van de huishouding
worden aangemerkt. Of moet de uitleg zijn dat wanneer vaststaat dat de
premieverschuldigdheid bij het sluiten van de verzekering ten laste van
het privé-vermogen plaatsvindt, voldaan is aan het criterium dat de
verkrijging voor meer dan de helft van de tegenprestatie ten laste van het
eigen vermogen komt?
ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING (ARTIKEL I)
Artikel 83
De leden van de CDA-fractie vragen met betrekking tot de informatieplicht
van ex-echtgenoten of de regering kan aangeven waarom zij van mening
is dat het bepaalde uit titel 7 boek 3 van het Burgerlijk Wetboek voldoende
is.
Artikel 83 regelt de informatieverplichting van echtgenoten ten opzichte
van elkaar met betrekking tot de draag- en fourneerplicht terzake van de
kosten van de huishouding en de (gemeenschappelijke) inkomens- en
vermogenspositie. Deze bepaling geldt ongeacht het huwelijksgoederenregime. Gaat het om ex-echtgenoten, dan vloeit een informatieplicht voort
uit de regels over de verdeling uit titel 7 Boek 3 Burgerlijk Wetboek.
De leden van de SGP-fractie merken op dat een met artikel 83 vergelijkbare bepaling in titel 7 Boek 3 Burgerlijk Wetboek ontbreekt. Daarom
vragen deze leden de regering een expliciete regeling op te nemen in
artikel 3:166 Burgerlijk Wetboek. Zij verwijzen naar het voorstel van de
heer W.M.A. Kalkman in diens proefschrift «Begunstiging bij levensverzekering, in het bijzonder met betrekking tot het huwelijksvermogensrecht»
(VU Amsterdam 1997, blz. 231).
Artikel 83, eerste zin, opent met de mededeling dat titel 7 op echtgenoten
van toepassing is. Deze leden vragen wat de betekenis van deze zin is.
Geldt niet evenzeer voor de titels 6 en 8 dat deze op echtgenoten van
toepassing zijn?
Artikel 87
De leden van de PvdA-fractie stemmen in met het loslaten van het nominaliteitsbeginsel ten behoeve van de beleggingsleer, zoals is neergelegd
in artikel 87 van het wetsvoorstel. Ook hier, zo stellen deze leden, neemt
het belang van een deugdelijke administratie van de verschillende vermogens toe.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2003–2004, 28 867, nr. 5

8

Artikel 93
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen wat de zinsnede «de
aard der bedingen» precies toevoegt aan «bij huwelijkse voorwaarden». Is
het zo dat echtgenoten zelf, alleen bij huwelijkse voorwaarden van deze
titel kunnen afwijken, of kunnen zij dat ook op een andere wijze doen?
Heeft de zinsnede «de aard der bedingen» alleen betrekking op bijvoorbeeld testamentaire beschikkingen? In dat geval vragen deze leden wat
deze toevoeging aan het huidige artikel 93 toevoegt ten opzichte van de
uitzonderingen die in het voorgestelde artikel 94 al expliciet op een rijtje
zijn gezet.
Artikel 94

Artikel 94, derde lid
Het derde lid van artikel 94 bepaalt dat ten huwelijk aangebrachte
goederen niet in de gemeenschap vallen, tenzij (...). De leden van de
VVD-fractie merken op, dat bij civiele executie valt te voorzien dat er
discussies losbarsten over de vraag of de beslagen zaken al of niet
dateren van vóór het huwelijk. Mag bij gebrek van bewijs worden aangenomen dat een goed een gemeenschapgoed is overeenkomstig lid 8 van
artikel 94, zo vragen deze leden.
De leden van de fractie van de ChristenUnie wijzen op de gevolgen van
het stelsel. In de meeste gevallen zullen standaard drie vermogens- en
goederencomplexen ontstaan. Het bijbehorende beheer daarvan, via het
voeren van een aparte administratie zal in de praktijk nauwelijks werkbaar
blijken te zijn, zo stellen deze leden. Immers, in veel gevallen zullen de
goederen en zeker de vruchten van de goederen in praktische zin wel
degelijk in de gemeenschap vallen omdat hier geen deugdelijke administratie van bijgehouden zal worden. Daarenboven zullen (toekomstige)
echtgenoten gehouden zijn om al aan het begin van het huwelijk een
omstandige lijst op te stellen van goederen waarvan is bepaald dat zij wel
binnen de gemeenschap vallen. Een eerste vereenvoudiging zou, zo lijkt
het de leden van de fractie van de ChristenUnie, al zijn om deze regel om
te draaien. Vermoedelijk zullen minder en kortere lijsten opgesteld worden
ten aanzien van die goederen waarvan echtgenoten het belangrijk vinden
dat zij niet in de gemeenschap vallen. Wat denkt de regering van deze
omdraaiing van artikel 94, derde lid?

Artikel 94, lid 7
Artikel 94 lid 7 regelt welke schulden tot de gemeenschap behoren. De
gemeenschap omvat, wat haar lasten betreft, alle tijdens het bestaan van
de gemeenschap ontstane schulden van ieder der echtgenoten, met
uitzondering van de schulden die tot de van gemeenschap uitgezonderde
goederen behoren. De leden van de SGP-fractie stellen de vraag of met
«schulden die tot (...) goederen behoren» worden bedoeld schulden die
goederen «betreffen» en zo ja, of een taalkundige aanpassing dan niet
gewenst is.
Artikel 96
Het van rechtswege verspringen van goederen naar een ander vermogen,
zoals wordt gerealiseerd met artikel 96, derde lid, van het wetsvoorstel
wekt, zoals de leden van de PvdA-fractie al aangaven, zorg over de accuraatheid van de administratie dan wel de problemen die er ontstaan om
dit achteraf, door de rechter, vast te stellen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2003–2004, 28 867, nr. 5

9

In artikel 96, derde lid wordt bepaald dat, het verhaal op de goederen van
de gemeenschap voor een niet tot de gemeenschap behorende schuld
van een echtgenoot beperkt is tot de helft van de opbrengst van het uitgewonnen goed. De andere helft komt de andere echtgenoot toe en valt
voortaan buiten de gemeenschap van goederen. (...). De leden van de
VVD-fractie vragen de regering nader in te gaan op de eventuele
problemen die zich kunnen voordoen bij de tenuitvoerlegging van dit
artikel. Zij willen dit aan de hand van een voorbeeld toelichten. Het is
thans mogelijk met een titel op de man derdenbeslag te leggen onder de
werkgever van de vrouw. Dient bij de toepassing van artikel 96 dan de
helft van de inhouding te worden terugbetaald aan de echtgenote, zo
vragen deze leden. Hoe verhoudt zich dat met de verlaging van de beslagvrije voet als bepaald in artikel 475d, derde lid van het Wetboek van
Burgerlijke Rechtsvordering (Rv) en bij de verdeling bij cumulatieve
beslagen ex artikel 478 Rv?
Nog een onderdeel dat in de praktijk erg ingewikkeld, zo niet erger zou
kunnen worden, betreft de situatie van de schuldenaren, zo stellen de
leden van de fractie van de ChristenUnie. Goederen worden bij een
geschil tussen echtgenoten als gemeenschapsgoed aangemerkt, tenzij
bewezen kan worden dat zij daartoe niet behoren. Daarnaast staat dan de
voorgestelde bepaling van artikel 96. Kan deze bepaling niet tot misbruik
aanleiding geven, doordat men zal stellen dat het goed waarop verhaal
wordt gezocht niet tot de gemeenschap behoort, zo vragen deze leden.
Hoe kan de schuldeiser die stelling betwisten als echtgenoten het daarover onderling eens zijn? Ook de mate van realiseerbaarheid van het recht
op vergoeding uit de goederen der gemeenschap achten deze leden niet
erg groot.
Artikel 97
In artikel 97, eerste en derde lid, is sprake van het bestuur over de
schulden van de gemeenschap. De leden van de SGP-fractie vragen wat
zij zich moeten voorstellen bij het bestuur over schulden. In de algemene
bepalingen betreffende het bestuur in titel 6 (artikelen 90 tot en met 92, in
bijzonder artikel 90, tweede lid) wordt alleen gesproken over bestuur van
goederen en niet over bestuur van schulden.
Artikel 99

Actieve onderzoeksplicht
Artikel 99 bepaalt wanneer de gemeenschap van rechtswege wordt
ontbonden. In tegenstelling tot het bepaalde in de huidige wetgeving met
betrekking tot ontbinding door echtscheiding, wordt de gemeenschap al
ontbonden op het tijdstip van indiening van het verzoek tot echtscheiding
onderscheidenlijk indiening van het verzoek tot beëindiging van het geregistreerd partnerschap. De leden van de CDA-fractie vragen de regering in
te gaan op het commentaar van het Verbond van Verzekeraars dat het
wenselijk acht dat de regering in de nota naar aanleiding van het verslag,
of op andere wijze, aangeeft dat er geen actieve onderzoeksplicht is en dat
bekendheid met inschrijving van het verzoekschrift in het huwelijksgoederenregister alléén, geen reden is voor een verzekeraar om aan te nemen
dat zijn contractspartij onbevoegd is tegen de andere deelgeno(o)t(en) in
de ontbonden huwelijksgemeenschap.
De leden van de PvdA-fractie oordelen positief over het vervroegen van
het tijdstip van ontbinding van de gemeenschap bij echtscheiding, scheiding van tafel en bed en ontbinding van het geregistreerde partnerschap.
Ook deze leden verwijzen naar de reactie van het Verbond van Verzeke-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2003–2004, 28 867, nr. 5

10

raars. Het Verbond pleit er op dit punt voor dat de regering het eerder in
1994 ingenomen standpunt bevestigd dat er voor derden geen actieve
onderzoeksplicht bestaat naar het tijdstip van ontbinding van de gemeenschap bij echtscheiding en dat bekendheid met inschrijving van het
verzoekschrift in het huwelijksgoederenregister alléén geen reden is voor
een verzekeraar om aan te nemen dat zijn contractpartij onbevoegd is
jegens de andere deelgeno(o)t(en) in de ontbonden huwelijksgemeenschap.
De leden van de SGP-fractie stellen vast dat in artikel 99 geregeld wordt
dat de gemeenschap van rechtswege wordt ontbonden op het tijdstip van
indiening van het verzoek tot echtscheiding. Die ontbinding kan aan
derden slechts worden tegengeworpen indien het verzoek ingeschreven is
in het huwelijksgoederenregister. De leden van de SGP-fractie stellen de
vraag of het eerder (in 1994) door de minister van Justitie ingenomen
standpunt gehandhaafd blijft dat er geen actieve onderzoeksplicht bestaat
en dat bekendheid met inschrijving van het verzoekschrift alléén geen
reden is voor een verzekeraar om aan te nemen dat zijn contractspartij
onbevoegd is tegen de andere echtgenoot in de ontbonden huwelijksgemeenschap. Deze leden menen dat een andere opvatting tot ontwrichting
van het betalingsverkeer zou leiden en grote rechtsonzekerheid zou
meebrengen.
De leden van de SGP-fractie stellen voorts vast dat de regeling van artikel
99 er onder andere toe leidt dat artikel 102, eerste zin, vervalt. De
bestaande regeling wordt afgeschaft omdat zij verder gaat dan voor een
evenwichtige behartiging van de belangen van de gemeenschapsschuldeisers nodig is. Het is de leden van de SGP-fractie echter niet duidelijk waarom ook de eerste zin van artikel 102 wordt geschrapt. Deze zin
bepaalt, dat na ontbinding van de gemeenschap ieder der echtgenoten
voor het geheel aansprakelijk blijft voor de gemeenschapsschulden waarvoor hij voordien aansprakelijk was. Deze leden vragen of deze bepaling
niet behouden zou moeten blijven. In dit verband vragen zij ook of niet ten
onrechte is nagelaten in het wetsvoorstel artikel 103, lid 4 aan te passen.
Behoort deze bepaling, voorzover zij de aansprakelijkheid van door de
andere echtgenoot aangegane gemeenschapsschulden betreft, niet te
worden geschrapt (dus niet, voorzover zij de draagplicht van deze
schulden betreft)?
Artikel 130
De redactie van de eerste zin van artikel 130, die gewijzigd wordt in
verband met artikel 94 lid 3, roept vragen op bij de leden van de
SGP-fractie. Hoe kunnen goederen «bij» notariële akte in de gemeenschap
vallen? Moet niet worden aangenomen dat hier «krachtens» of «op grond
van» een notariële akte is bedoeld en zo ja is het dan niet wenselijk de
redactie in die zin aan te passen?
12. Overgangsbepaling (artikel II)
Artikel 94, tweede lid, onder a en b, wordt uitgezonderd van het beginsel
van directe werking, onder de overweging dat hier de voorkeur wordt
gegeven aan rechtszekerheid. De leden van de PvdA-fractie geven er de
voorkeur aan om ook voornoemde onderdelen van het tweede lid van
artikel 94 directe werking te laten verkrijgen en verzoeken de regering het
wetvoorstel op dit punt te wijzingen. Hiertoe is doorslaggevend dat juist
deze onderdelen recht doen aan de bestaande onvrede bij gehuwden over
het huidige stelsel en dat voorts met het huidige voorstel voor lange tijd
twee regimes worden gecreëerd, hetgeen ongewenst wordt geacht. Het
door de regering gehanteerde argument van de rechtszekerheid kan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2003–2004, 28 867, nr. 5

11

worden gerelativeerd met de stelling dat velen niet bekend zijn met het
huidige huwelijksgoederenstelsel.
Wat betreft de overgangsbepaling in artikel II lid 3 stellen de leden van de
SGP-fractie de vraag of hier niet ten onrechte een verwijzing naar artikel
95, lid 1, derde zin ontbreekt.
In het vierde lid van artikel II is sprake van vorderingen van schuldeisers
«die (..) en die niet in de gemeenschap vallen». Vorderingen van schuldeisers kunnen uiteraard nooit in de gemeenschap van de echtgenoten
vallen, omdat deze vorderingen tot het vermogen van de schuldeisers
behoren. Deze leden nemen aan dat bedoeld is dat de met deze vorderingen corresponderende schulden niet in de gemeenschap vallen, dus
dat het hier gaat om privé-schulden van de echtgenoten. Kan de regering
deze interpretatie bevestigen?
De voorzitter van de commissie,
De Pater-van der Meer
Adjunct-griffier van de commissie,
Beuker

Tweede Kamer, vergaderjaar 2003–2004, 28 867, nr. 5

12