Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

32 769

Herziening van de regels over toegelaten
instellingen en instelling van een Nederlandse
Autoriteit toegelaten instellingen
volkshuisvesting (Herzieningswet toegelaten
instellingen volkshuisvesting)

Nr. 6

VERSLAG
Vastgesteld 10 november 2011
De vaste commissie voor Binnenlandse Zaken1 belast met het voorbereidend onderzoek van dit wetsvoorstel, heeft de eer als volgt verslag uit
te brengen. Onder het voorbehoud dat de hierin gestelde vragen en
gemaakte opmerkingen tijdig zullen zijn beantwoord, acht de commissie
de openbare behandeling van het wetsvoorstel voldoende voorbereid.
Inhoudsopgave
1.
2.
3.
4.

1

Samenstelling:
Leden: Beek, W.I.I. van (VVD), Koopmans,
G.P.J. (CDA), Smilde, M.C.A. (CDA), OrtegaMartijn, C.A. (CU), Raak, A.A.G.M. van (SP),
Karabulut, S. (SP), Thieme, M.L. (PvdD),
Heijnen, P.M.M. (PvdA), Marcouch, A. (PvdA),
Monasch, J.S. (PvdA), Schouw, A.G. (D66),
Elissen, A. (PVV), Staaij, C.G. van der (SGP),
Bochove, B.J. van (CDA), Brinkman, H. (PVV),
Dibi, T. (GL), Grashoff, H.J. (GL), HennisPlasschaert, J.A. (VVD), Boer, B.G. de (VVD),
Ziengs, E. (VVD), Verhoeven, K. (D66),
Lucassen, E. (PVV) en Dijksma, S.A.M. (PvdA),
voorzitter.
Plv. leden: Burg, B.I. van der (VVD), Sterk,
W.R.C. (CDA), Knops, R.W. (CDA), Slob, A.
(CU), Jansen, P.F.C. (SP), Dijk, J.J. van (SP),
Ouwehand, E. (PvdD),Kuiken, A.H. (PvdA),
Wolbert, A.G. (PvdA), Vermeij, R.A. (PvdA),
Pechtold, A. (D66), Fritsma, S.R. (PVV),
Dijkgraaf, E. (SGP), Bruins Slot, H.G.J. (CDA),
Klaveren, J.J. van (PVV), Gent, W. van (GL),
Voortman, L.G.J. (GL), Taverne, J. (VVD),
Nieuwenhuizen-Wijbenga, C. van (VVD), Steur,
G.A. van der (VVD), Hachchi, W. (D66), Bontes,
L. (PVV) en Dam, M.H.P. van (PvdA).

kst-32769-6
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

5.

6.

7.

Inleiding
Overwegingen voor een integrale wijziging van de Woningwet door dit wetsvoorstel
De historische context
3.1.
Het taakveld van de toegelaten instellingen
3.2.
Extern toezicht
De positie van de toegelaten instellingen op de woningmarkt en investeringsmarkt in de bouw
Toelating, wijziging statuten, werkgebied, fusie, intrekking
van de toelating en ontbinding van de toegelaten instellingen
5.1.
Toelating
5.2.
Uitbreiding werkgebied
5.3.
Werkzaamheden in het buitenland
5.4.
Fusies tussen toegelaten instellingen en tussen
toegelaten instellingen en andere organisaties
5.5.
Intrekking van de toelating en ontbinding van de
stichting of vereniging
Het werkdomein van de toegelaten instellingen
6.1.
Eerste deelwerkdomein: het wonen
6.2.
Tweede deelwerkdomein: maatschappelijk vastgoed
6.3.
Derde deelwerkdomein: bedrijfsmatige wijkvoorzieningen en leefbaarheid in wijken en buurten
De activiteiten van de toegelaten instelling in relatie tot het
woonbeleid van de overheid
7.1.
Inleiding, het woonbeleid van gemeenten en het
Rijk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 769, nr. 6

Blz.
2
4
6
6
7
7

8
8
9
10
11
11
12
12
13
14
15
15

1

7.2.

8.

9.

10.

11.
12.

13.

14.
15.

16.
17.

De relatie tussen de toegelaten instellingen en het
woonbeleid van de overheid
7.3.
Geschillen tussen gemeenten en toegelaten
instellingen
7.4.
Inzet van middelen van de toegelaten instelling
De organisatorische en financiële inrichting van de
toegelaten instelling in relatie tot de Europese mededingingsregelgeving en de Mededingingswet
8.1.
De definitie van diensten van algemeen economisch
belang
8.2.
Toegelaten instellingen die niet voldoen aan het
toewijzingscriterium van huurwoningen in de
DAEB-afdeling.
8.3.
De gescheiden registratie van baten en lasten en de
bepaling of er geen sprake is van overcompensatie
Commerciële activiteiten en verbindingen van toegelaten
instellingen
9.1.
Inleiding
9.2.
Zo moeder, zo dochter, zo andere verbinding
Governance voorschriften in relatie tot sectorcodes:
algemeen verbindend verklaring van overeenkomsten
tussen toegelaten instellingen
Verkoop van onroerende zaken
De interne organisatie en de interne werking van de
toegelaten instelling
12.1.
Aanvullingen op het stichtingen- en verenigingenrecht m.b.t. toegelaten instellingen
Extern toezicht: volkshuisvestelijk toezicht, rechtmatigheidstoezicht, toezicht op integriteit en governance, financieel
toezicht en toezicht op staatssteunregels
13.1.
Inleiding
13.2.
De verhouding tussen het interne toezicht en het
externe toezicht
13.3.
Toezicht op rechtmatigheid, volkshuisvestelijke
prestaties, governance en integriteit door de
minister van BZK
13.4.
Taken en organisatie van de autoriteit
13.5.
Subsidieregels en heffingsregels
Handhaving en bewind door de minister van BZK
14.1.
Handhaving door de minister van BZK
Naleefbaarheid, uitvoerbaarheid en handhaafbaarheid
15.1.
De overgang van het Centraal Fonds voor de
Volkshuisvesting naar de Nederlandse Autoriteit
toegelaten instellingen volkshuisvesting en de
taakuitbreiding
15.2.
Gevolgen van het wetsvoorstel voor de toegelaten
instellingen
Administratieve lasten
Artikelsgewijze toelichting

17
18
18

19
20

21
21
24
24
25

26
26
26
28

30
30
31

32
32
33
33
33
33

33
33
34
34

1. Inleiding
De leden van de VVD-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het wetsvoorstel inzake de herziening van de regels over toegelaten
instellingen en instelling van een Nederlandse Autoriteit toegelaten
instellingen volkshuisvesting (hierna: het voorliggende wetsvoorstel).
Gaarne willen deze leden bij de diverse onderdelen van het wetsvoorstel
opmerkingen maken en de regering vragen voorleggen.
De leden van de VVD-fractie merken op dat in het regeerakkoord 2010 is
opgenomen dat er voorstellen komen om het functioneren van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 769, nr. 6

2

toegelaten instellingen als ondernemingen met een maatschappelijke taak
te verbeteren en het externe toezicht door middel van een woonautoriteit
te organiseren. Daartoe dient het voorliggende wetsvoorstel.
De leden van de PvdA-fractie hebben met zorg kennis genomen van het
voorliggende wetsvoorstel. Deze zorg betreft met name de enorme
administratieve lastendruk waarmee de toegelaten instellingen zullen
worden geconfronteerd als gevolg van de strikte implementatie van
EU-regelgeving rond DAEB (Dienst van Algemeen Economisch Belang) en
niet-DAEB-activiteiten. De zorg betreft tevens de belemmeringen die het
wetsvoorstel opwerpt voor een optimale participatie van toegelaten
instellingen in integrale gebiedsontwikkeling en herstructurering.
De leden van de PVV-fractie hebben kennisgenomen van het voorliggende
wetsvoorstel. Deze leden onderschrijven het belang van heldere kaders
voor het werkgebied van toegelaten instellingen en een verbetering van
intern en extern toezicht op de toegelaten instellingen. Naar aanleiding
van het wetsvoorstel hebben de leden een aantal vragen en op- en
aanmerkingen.
De leden van de CDA-fractie hebben met belangstelling kennis genomen
van het voorliggende wetsvoorstel. Het is deze leden niet ontgaan dat het
wetsvoorstel aanpassingen kent in vergelijk met het gestelde in de brief
van de regering van 12 juni 2009 (Kamerstuk 29 453, nr. 118). Deze
aanpassingen vloeien enerzijds voort uit de adviezen van de Raad van
State en zijn anderzijds gebaseerd op andere keuzes.
In het verloop van deze inbreng zal op enkele van de aanpassingen
worden ingegaan.
De leden van de SP-fractie hebben met teleurstelling kennisgenomen van
het door de regering gepresenteerde voorliggende wetsvoorstel. Deze
leden zijn van mening dat verbeteringen rond de verhoudingen tussen
diverse overheidslagen en de toegelaten instellingen, verbetering van de
organisatie en het functioneren van toegelaten instellingen en het toezicht
daarop noodzakelijk zijn. Toegelaten instellingen moeten weer instrumenten van en voor huurders worden. Waarbij de kerntaak van deze
instellingen het bouwen en beheren van sociale huurwoningen moet zijn.
Dat kan alleen met heldere kaders voor investeringen, democratisering
van de toegelaten instellingen, meer betrokkenheid en sturingsmogelijkheden door gemeenten en huurders en een onafhankelijke externe
toezichthouder. Dat is iets anders dan wat de regering wil, namelijk dat de
sector van toegelaten instellingen kleiner maken. De leden van SP-fractie
zien nog altijd een grote behoefte aan goede, betaalbare huurwoningen
en lange wachtlijsten voor mensen met lage en middeninkomens. Kan de
regering de stelling dat de sociale huursector kleiner moet worden,
kwantitatief en kwalitatief onderbouwen?
De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van het voorliggende
wetsvoorstel. Deze leden constateren dat de regering toegelaten
instellingen typeert als een hybride instelling. Deze leden delen de mening
dat de toegelaten instellingen nu deze positie hebben, maar vinden dat
onwenselijk. De leden zijn van mening dat de toegelaten instellingen een
maatschappelijke taak hebben en beschouwen deze daarom als publieke
organisaties. De leden zijn van mening dat toegelaten instellingen zich
puur dienen te richten op hun kerntaak: het aanbieden van goedkope en
betaalbare sociale huurwoningen.
Kan de regering een overzicht geven van de taken die toegelaten
instellingen nu op zich nemen en van vervolgens aangeven welke zij ziet
weggelegd voor de toegelaten instellingen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 769, nr. 6

3

Voor de leden van de D66-fractie is het van belang dat toegelaten
instellingen hun belangrijke gemeenschapstaak (nog) beter en transparanter verrichten. Alle activiteiten moeten gerelateerd zijn aan de kerntaak
van het bouwen en beheren van betaalbare huurwoningen. Daarnaast zijn
deze leden van mening dat het systeem van toegelaten instellingen meer
transparant moet worden.
De leden van de ChristenUnie-fractie hebben kennis genomen van het
voorliggende wetsvoorstel. Deze leden constateren dat het wetsvoorstel
een zeer groot aantal delegatiebepalingen bevat, waarvan nog niet of
onvoldoende duidelijk is hoe die zullen worden uitgewerkt. De memorie
van toelichting biedt wat dit betreft nog veel ruimte door formuleringen
als «gedacht kan worden aan». Deze leden vragen daarom op welke wijze
ter zake rekening gehouden is met de opmerkingen van de Raad van
State.
Voorts hebben deze leden nog een aantal vragen over het wetsvoorstel.
De leden van de SGP-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het wetsvoorstel.
2. Overwegingen voor een integrale wijziging van de Woningwet
door dit wetsvoorstel
De leden van de VVD-fractie menen met de regering dat een steviger basis
van de regels inzake de inrichting en werking van de toegelaten instellingen, de verhoudingen tussen de toegelaten instellingen en de verschillende overheden, en het toezicht op de toegelaten instellingen in de
Woningwet zelf gewenst is. Naar de mening van deze leden zijn de
toegelaten instellingen private ondernemingen met een maatschappelijke
taak. Daarom is het goed dat de verantwoordelijkheid voor de interne
organisatie van de toegelaten instellingen meer wordt overgelaten aan
deze organisaties zelf, ervan uitgaande dat er sprake is van voldoende
checks en balances en de toegelaten instellingen goed functioneren.
Het is de leden van de VVD-fractie opgevallen dat, als het gaat om de
regelgeving, er nog heel veel zaken in algemene maatregelen van bestuur
(hierna: Amvb’s) moeten worden geregeld. Om in termen van de
Woningwet te blijven, het aantal «aanhorigheden» is wel bijzonder groot.
Het was toch de bedoeling om een steviger basis in de Woningwet tot
stand te brengen? Op welke onderdelen zullen Amvb’s worden opgesteld
en wat is de inhoud van die Amvb’s? Kan de Kamer een overzicht van die
Amvb’s krijgen, met daarbij een tijdpad van inwerkingtreding? Wat zijn de
gevolgen van die Amvb’s voor het Besluit Beheer Sociale Huursector
(BBSH)? Wordt het BBSH ingetrokken of geïncorporeerd in een andere
Amvb? De leden van de VVD-fractie begrijpen dat die Amvb’s worden
voorgehangen bij de Kamer. Geldt dat ook voor de later aan te brengen
wijzigingen in die Amvb’s? Hoeveel MG-circulaires en andere circulaires
zullen worden ingetrokken als gevolg van het voorliggende wetsvoorstel
en de vele Amvb’s? Welke circulaires blijven gehandhaafd? Gaarne krijgen
de leden van de VVD-fractie een reactie van de regering.
De leden van de PVV-fractie merken op dat er zeer veel zaken per Amvb
worden vastgesteld en vragen zich af wanneer en op welke wijze deze
worden voorgelegd aan de Kamer.
De leden van de CDA-fractie merken op dat op 18 juni 2009 de toenmalige
algemene commissie voor Wonen, Wijken en Integratie (WWI) een
rondetafelgesprek belegde over het arrangement tussen overheid en
woningcorporaties op basis van de brief van de minister voor WWI van
12 juni 2009 (Kamerstuk 29 453, nr. 118). De toenmalige voorzitter van de
WRR, Prof. Dr. Van de Donk, stelde daar dat de betreffende brief tien jaar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 769, nr. 6

4

te laat komt. Dat verklaart voor een belangrijk deel de incidenten waarover
we de laatste jaren bij voortduring spreken. Door verschillende omstandigheden zijn er weer ruim twee jaar voorbij gegaan. De leden van de
CDA-fractie spreken de hoop uit dat dit wetsvoorstel uiteindelijk op korte
termijn wel de eindstreep zal halen. De sector heeft dringend behoefte aan
duidelijke bij de veranderende omstandigheden passende regels.
Tijdens het algemeen overleg op 1 juli 2009, n.a.v. bovengenoemde brief
van 12 juni 2009, is namens de leden van de CDA-fractie betoogd dat deze
leden zich in hoofdlijnen kunnen vinden in de op dat moment voorliggende voorstellen. Kritische kanttekeningen werden gemaakt bij de
uitgebreide stroom verantwoordingsmomenten, zowel door de raad van
bestuur als de raad van toezicht, t.o.v. de Nederlandse Autoriteit toegelaten instellingen volkshuisvesting en de minister, als bij het aantal
voorziene Amvb’s.
Al geruime tijd wordt er namens de leden van de CDA-fractie gepleit voor
het beperken van de regels zoals opgenomen in het BBSH en het
onderbrengen van het resterende deel van het BBSH in de Woningwet.
Sinds de verzelfstandiging van de corporatiesector in 1995, bij de
zogenoemde bruteringsoperatie, is duidelijk dat een nieuw en goed
functionerend arrangement nodig is.
Het BBSH, dat weliswaar de zelfstandigheid van de toegelaten instellingen
vastlegde en dat de afgelopen jaren zwaarder werd opgetuigd, past niet
meer bij het functioneren van de sector nu en voor de komende jaren.
De leden van de CDA-fractie stellen vast dat beperking van regelgeving
wel aandacht krijgt, maar dat aan de tweede doelstelling niet of nauwelijks inhoud wordt gegeven. Weliswaar verdwijnt het BBSH, maar er wordt
een bovenmatig aantal van 26 Amvb’s aangekondigd (al dan niet beperkt
door samenvoeging.) Hier hebben deze leden grote moeite mee. Zij
nodigen de regering nadrukkelijk uit het aantal mogelijke Amvb’s
aanzienlijk terug te brengen door aangekondigde zaken in het
wetsvoorstel op te nemen. Deze leden zijn van mening dat er uiteindelijk
slechts een beperkt aantal onderwerpen (minder dan vijf) per Amvb
moeten worden geregeld. Deze leden vragen de regering om in de nota
naar aanleiding van het verslag precies aan te geven wat er in iedere van
de nog absoluut noodzakelijke (maximaal vijf) Amvb’s afzonderlijk wordt
geregeld. Uiteindelijk is de wens van deze leden iedere Amvb door middel
van een zogenoemde voorhangprocedure aan de Kamer zal worden
voorgelegd.
De leden van de SP-fractie vragen of de regering een overzicht kan geven
van alle in het voorliggende wetsvoorstel genoemde Amvb’s en daarbij
horende criteria en uitgangspunten. Is de regering bereid eerst de
proeven van deze Amvb’s voorafgaand aan behandeling van voorliggend
wetsvoorstel naar de Kamer te sturen, opdat integrale beoordeling van
het wetsvoorstel, met alle daarbij horende instrumenten, mogelijk wordt
gemaakt?
De leden van de D66-fractie constateren dat veel punten nog nader in
Amvb’s moeten worden uitgewerkt en vastgelegd. Kan de regering
toelichten waarom er zo vaak voor een Amvb is gekozen? Kan de regering
per aangekondigde Amvb aangeven wanneer zij met een uitwerking
hiervan komt, wat zij precies wil vastleggen en hoe het staat met de
concrete invulling van de Amvb’s? Kan de regering per Amvb toelichten
wat de precieze invulling zal zijn?
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen wanneer de Kamer de
aangekondigde Amvb’s ontvangt en verzoeken de Kamer voor de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 769, nr. 6

5

behandeling van dit wetsvoorstel meer inzicht te geven in de inhoud van
deze besluiten door concepten van deze besluiten naar de Kamer te
sturen.
Deze leden merken op dat door de regering was voorzien in delegatiebepalingen zaken te regelen «waarvan regeling in de wet op zijn plaats is»,
zoals het betrekken van de in het belang van huurders werkzame
organisaties bij besluiten omtrent een toelating (artikel 19) respectievelijk
een fusie (artikel 45) en de uitbreiding van het werkgebied (artikel 34
– thans 41). Deze leden vragen waarom dit niet is opgenomen in het
wetsvoorstel.
3. De historische context
3.1. Het taakveld van de toegelaten instellingen
De leden van de VVD-fractie achten het een goede zaak dat de taken van
de toegelaten instellingen meer worden toegespitst op het verhuren van
sociale huurwoningen. Dat is hun kerntaak, zo menen deze leden. Wat is
de definitie van «volkshuisvesting» en is deze onder de huidige regelgeving ruimer of beperkter dan onder het voorliggende wetsvoorstel? In
hoeverre worden de mogelijkheden voor toegelaten instellingen om
commerciële activiteiten te ontplooien, dan wel commerciële woningen te
bouwen onder het voorliggende wetsvoorstel verruimd? Of is er sprake
van een inperking?
In hoeverre mogen toegelaten instellingen straks duurdere huurwoningen
en koopwoningen bouwen? In hoeverre past dat bij de kerntaak van
toegelaten instellingen, namelijk het verhuren van sociale huurwoningen?
In hoeverre mogen toegelaten instellingen in het niet-DAEB-deel alles
doen, zolang er maar sprake is van een strikte scheiding tussen het
DAEB-deel en het niet-DAEB-deel? In hoeverre mag een toegelaten
instelling straks bijvoorbeeld huur- en koopvouchers verstrekken,
waarmee respectievelijk de toegelaten instelling maandelijks meebetaalt
aan de huur en investeert in een woning die door de bewoner op de markt
wordt gekocht dan wel zelf wordt gebouwd? In hoeverre valt dit onder de
reikwijdte van het voorliggende wetsvoorstel? Gaarne krijgen de leden
van de VVD-fractie een reactie van de regering.
De leden van de VVD-fractie roepen de regering hun inbreng tijdens het
algemeen overleg op 1 juli 2009 over het stelsel van toegelaten instellingen (Kamerstuk 29 453, nr. 129) in herinnering. Er is toen gepleit om
binnen toegelaten instellingen een scheiding aan te brengen tussen de
«woningen» en het «vermogen». In dat idee zouden toegelaten instellingen met hun woningen gewone ondernemingen worden die in de
markt opereren. De vermogens van de toegelaten instellingen worden dan
ondergebracht in bijvoorbeeld stichtingen en er worden afspraken
gemaakt over het te behalen rendement op dit vermogen en de
maatschappelijke doelen – zoals de huurtoeslag en herstructureringsopgaven – waaraan dit rendement mag worden besteed. Om dit te realiseren
is het nodig dat de overheid en toegelaten instellingen vastleggen dat er
een bepaald rendement over het vermogen wordt gehaald en waarvoor
dit aangewend mag worden. Verder zal er uiteraard strikt toezicht nodig
zijn op de stichtingen met het vermogen en de interactie met de BV’s met
de woningen. Dit moet strikt worden geregeld. Het voorstel is één zin als
volgt samen te vatten: laat vermogens van toegelaten instellingen werken
voor mensen die zelf geen huis kunnen betalen en laat woningen
ontwikkelen en exploiteren door de markt. Maakt het voorliggende
wetsvoorstel dit in principe mogelijk? In hoeverre heeft de regering het
eerder door de leden van de VVD-fractie gedane voorstel betrokken bij de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 769, nr. 6

6

voorbereiding van dit wetsvoorstel? Hoe beoordeelt de regering dit
voorstel?
3.2. Extern toezicht
De leden van de VVD-fractie constateren dat de regering ervoor kiest het
extern toezicht door de Nederlandse Autoriteit toegelaten instellingen
volkshuisvesting (hierna: de autoriteit) te richten op het financieel toezicht
en het toezicht op de Europese staatssteunvereisten. Het volkshuisvestelijk toezicht, inclusief het toezicht op de verbindingen, het toezicht op de
rechtmatigheid, doelmatigheid, integriteit, governance en de beloning
liggen niet bij de autoriteit. De leden van de VVD-fractie vragen de
regering dit nader te motiveren. Hoe kan het ene toezicht los van het
andere toezicht worden gezien? Kan het volkshuisvestelijk toezicht (door
de minister van BZK) en het financiële toezicht (door de autoriteit) wel
worden gescheiden? Dat beide soorten van toezicht met elkaar zijn
verbonden, blijkt in feite toch ook uit de passage op pagina 30 van de
memorie van toelichting (punt d), waarin het gaat over het verstrekken
van informatie aan de minister van BZK over de volkshuisvestelijke
prestaties in relatie tot de financiële mogelijkheden van de toegelaten
instelling?
Ook vragen de leden van de VVD-fractie de regering te motiveren waarom
het toezicht op de verbindingen bij de minister van BZK komt te liggen en
niet bij de autoriteit.
De leden van de VVD-fractie merken op dat de autoriteit de bevoegdheid
krijgt om toegelaten instellingen aanwijzingen te geven. Maar wat gebeurt
er als de toegelaten instelling die aanwijzing van de autoriteit niet
opvolgt? Het Centraal Fonds voor de Volkshuisvesting (CFV), de beoogde
nieuwe autoriteit, heeft aangegeven dat het goed is als de autoriteit ook
een last onder dwangsom kan opleggen, net als andere financiële
toezichthouders. Ook is het CFV voorstander van het gebruik van
bevoegdheden uit de Algemene wet bestuursrecht, zoals het betreden van
plaatsen, inzage van gegevens en bescheiden en de plicht tot
medewerking. Wat is de opvatting van de regering, zo vragen de leden
van de VVD-fractie?
Het CFV heeft aangegeven dat de nieuwe autoriteit net als De Nederlandsche Bank (DNB) en de Autoriteit Financiële Markten (AFM) een
uitzondering moet krijgen in het kader van de Wet openbaarheid van
bestuur als het gaat om de analyses van individuele toegelaten instellingen, waarbij het oordeel wel openbaar is, maar niet alle daaraan ten
grondslag liggende stukken, analyses en bevindingen. De leden van de
VVD-fractie vragen wat het oordeel van de regering ter zake is. Heeft de
regering overwogen om deze uitzondering in het voorliggende
wetsvoorstel op te nemen? Hetzelfde geldt voor het accountantsverslag
dat aan de minister en de autoriteit moet worden gezonden (artikel 38 van
het wetsvoorstel). Dit verslag bevat immers vertrouwelijke informatie. De
leden van de VVD-fractie vragen de regering dit in haar antwoord te
betrekken.
4. De positie van de toegelaten instellingen op de woningmarkt
en investeringsmarkt in de bouw
De leden van de VVD-fractie vragen de regering in te gaan op de zin op
pagina acht van de memorie van toelichting: «Ook kan door flexibele
huurcontracten, bijvoorbeeld tijdelijke huurcontracten, de marktwerking
en de doorstroming worden gestimuleerd». Wat wordt bedoeld met
«flexibele huurcontracten»? Wat zijn de gevolgen daarvan voor zittende
huurders?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 769, nr. 6

7

In navolging van de Raad van State vragen de leden van de VVD-fractie
wat de toekomstvisie van de regering is op de rol van toegelaten
instellingen op de woningmarkt.
De leden van de D66-fractie lezen dat Nederlandse toegelaten instellingen
circa 80% van de huurmarkt en 35% van de totale woningmarkt in bezit
hebben. Kan de regering een overzicht geven hoe deze percentages in
andere Europese landen zijn?
Deze leden constateren dat het CPB en de VROM-raad waardevolle
adviezen hebben geleverd over vraagstukken in de volkshuisvesting. Deze
adviezen heeft de regering deels opgevolgd. Kan de regering toelichten
welke adviezen zij niet heeft overgenomen en wat daarvoor de reden is?
Deze leden constateren dat de regering in het regeerakkoord summier
afspraken heeft gemaakt over de woningmarkt. De leden vragen de
regering deze afspraken nader toe te lichten in het licht van het voorliggende wetsvoorstel. Het kabinet kondigt in het regeerakkoord aan om met
voorstellen te komen om het functioneren van toegelaten instellingen als
ondernemingen met een maatschappelijke taak te verbeteren en het
externe toezicht door een woonautoriteit te verzekeren. Kan de regering
toelichten op welke manier zij in dit wetsvoorstel hier invulling aan geeft?
In het regeerakkoord lezen de leden van de D66-fractie dat de toegelaten
instellingen een belangrijke rol vervullen voor degenen die geen toegang
hebben tot de koopmarkt en door investeringen van maatschappelijk
belang. Kan de regering toelichten of zij van mening is dat de reikwijdte
van het werkterrein van toegelaten instellingen hiertoe wordt beperkt of
dat het huidige en toekomstige werkveld groter is dan in het regeerakkoord beschreven?
In de memorie van toelichting schrijft de regering dat zij doorstroming op
de huurmarkt wil verbeteren. Heeft het voorliggende wetsvoorstel daar op
enigerlei wijze effect op? De regering noemt in de memorie van
toelichting de mogelijkheid van flexibele huurcontracten en tijdelijke
huurcontracten. Kan de regering dit nader toelichten?
De leden van de D66-fractie constateren dat in de financiële bijlage van
het regeerakkoord wordt uitgegaan van een heffing van € 760 miljoen
voor verhuurders die meer dan 10 woningen verhuren. In de meeste
gevallen zal dit toegelaten instellingen betreffen. Kan de regering
toelichten op welke wijze deze heffing en dit wetsvoorstel samenhangen?
Deze leden constateren dat in de woonvisie van het kabinet de nadruk
wordt gelegd op de eigen woningbezitters. Deze leden constateren dat dit
niet in lijn is met het voorliggende wetsvoorstel. Kan de regering hier op
ingaan?
5. Toelating, wijziging statuten, werkgebied, fusie, intrekking van
de toelating en ontbinding van de toegelaten instellingen
De keuzes die in het voorliggende wetsvoorstel worden gemaakt t.a.v.
toelating, wijziging statuten, werkgebied, fusie en intrekking van de
toelating hebben de instemming van de leden van de CDA-fractie. Dit
geldt ook voor de keuzes die worden gemaakt t.a.v. uitbreiding van het
werkgebied en werkzaamheden in het buitenland. Uiteraard is hierbij de
kritische kanttekening t.a.v. de Amvb’s ook van toepassing.
5.1. Toelating
De leden van de CDA-fractie vraagt de regering uiteen te zetten waarom
de toelating zich beperkt tot verenigingen en stichtingen. Waarom wordt
de coöperatieve vorm uitgesloten? Kan (tenminste) een experimenteerartikel worden opgenomen? (art. 19)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 769, nr. 6

8

5.2. Uitbreiding werkgebied
De leden van de VVD-fractie constateren dat door de regering voorgesteld
wordt dat een toegelaten instelling haar feitelijke werkgebied alleen mag
uitbreiden tot andere gemeenten, voor zover de gemeenten waar de
toegelaten instelling haar woonplaats heeft en de gemeenten waarnaar zij
haar werkgebied wil uitbreiden, een verklaring van geen bezwaar over
deze uitbreiding afgeven. Als één of meer gemeenten daar niet mee
instemmen, kan de toegelaten instelling de minister van BZK om een
oordeel vragen? Als dat laatste het geval is, is er dan in feite niet sprake
van een tamelijke ernstige situatie en verstoorde verhoudingen? Hoe ziet
de regering dat? Hoe ziet de rol van de minister van BZK er precies uit?
Kan de minister van BZK in dezen aanwijzingen geven? In hoeverre kan de
minister van BZK de gemeenten verplichten?
Ook vragen de leden van de VVD-fractie in hoeverre met het voorliggende
wetsvoorstel landelijke toelating van toegelaten instellingen mogelijk
wordt. Is landelijke toelating iets wat de regering voorstaat? Wat zijn de
gevolgen van landelijke toelating? Wat is de relatie met de woonvisies van
gemeenten? In hoeverre is de woonvisie van een gemeente op het
werkgebied van een toegelaten instelling afgestemd?
De leden van de PvdA-fractie hechten er aan dat gemeenten in samenhangende woningmarktgebieden hun volkshuisvestingsbeleid goed op elkaar
afstemmen, almede met de daar werkzame toegelaten instellingen.
Tevens zijn deze leden van mening dat de omvang van toegelaten
instellingen dient te worden beperkt en dat de huurders daadwerkelijk hun
stem moeten kunnen laten horen. Nabijheid van huurders en toegelaten
instelling is daarbij van groot belang. Deze leden zijn daarom van oordeel
dat het werkgebied van een toegelaten instelling beperkt moet blijven tot
hooguit een samenhangende woningmarktregio. In het voorliggende
wetsvoorstel laat de regering het oordeel over aan de gemeente, waarin
een toegelaten instelling activiteiten wil ontplooien. Dat kan zowel op
grote afstand zijn van de woonplaats van de toegelaten instelling, als
tegen het belang van andere gemeenten in de regio. Is de regering bereid
om nadere regels te stellen en ziet zij hierbij ook een rol weggelegd voor
de provincies? Is de regering bereid om deze uitgangspunten ook toe te
passen bij het beoordelen van fusies van toegelaten instellingen?
Deze leden achten een consultatie van huurdersorganisaties, zowel
toegelaten instellinggebonden als gemeentebreed of regionaal opererend,
ook gewenst bij de uitbreiding van het werkgebied van toegelaten
instellingen. Waarom heeft de regering afgezien van een voorschrift voor
gemeenten om deze organisaties te consulteren en is de regering bereid
om daar alsnog in te voorzien?
De leden van de CDA-fractie constateren dat in het voorliggende
wetsvoorstel en de toelichting hierop, voor zover tot nu toe vastgesteld,
slechts één keer een verwijzing naar de eilanden Bonaire, Sint Eustatius
en Saba voorkomt. Hierbij wordt aangegeven, dat het gestelde in de
paragrafen 4.2 en 4.3 van de memorie van toelichting op de eilanden van
toepassing is.
Klopt de veronderstelling dat dit slechts betekenis heeft voor in Nederland
bestaande toegelaten instellingen die mogelijk hun werkterrein uitbreiden
naar één van deze eilanden? Op de eilanden zelf zijn echter ook lokale
toegelaten instellingen actief. Wat is hun positie in relatie tot dit
wetsvoorstel? Is dit wetsvoorstel ook op die eilanden van kracht? Het
«zorgsysteem» zoals dit in Europees Nederland bestaat, via de autoriteit
en het Waarborgfonds Sociale Woningbouw (WSW), kan ook voor de
toegelaten instellingen op de eilanden in Caribisch Nederland van grote
betekenis zijn. Het is zeer aannemelijk dat deze toegelaten instellingen
hierdoor goedkoper en dus met lagere aanvangshuren kunnen bouwen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 769, nr. 6

9

Deelt de regering deze veronderstelling? De leden van de CDA-fractie zien
op dit punt graag een zorgvuldige onderbouwing bij de nota naar
aanleiding van het verslag.
Is via dit wetsvoorstel voorzien in een nieuwe structuur op de eilanden in
Caribisch Nederland? Zo nee, waarom niet? Is de regering bereid op dit
punt zo nodig met aanvullende voorstellen te komen? De leden van de
CDA-fractie hechten op dit punt aan een goede en passende regeling in
het belang van de bewoners van de eilanden.
De leden van de ChristenUnie-fractie merken op dat als een toegelaten
instelling het werkgebied wil uitbreiden hiervoor verklaringen van geen
bezwaar nodig zijn van de betreffende gemeenten. Deze leden vragen
waarom de overige toegelaten instellingen en de huurdersorganisaties in
het gebied hier niet bij betrokken zijn.
5.3. Werkzaamheden in het buitenland
De leden van de VVD-fractie constateren dat werkzaamheden van een
toegelaten instelling in het buitenland mogelijk zijn als dit maar beperkt
blijft tot gemeenten die direct aan Nederland grenzen en als er sprake is
van een samenhangende woningmarkt met een woningmarktgebied in
Nederland. Hoe wordt bepaald of er sprake is van een «samenhangende»
woningmarkt? Welke criteria worden daarbij gehanteerd? Waarom wordt
voor de werkzaamheden in het buitenland niet als vereiste gesteld, dat
een toegelaten instelling daarvoor voorafgaand toestemming van de
minister van BZK nodig heeft? In de memorie van toelichting wordt
gesteld dat de werkzaamheden geen betrekking mogen hebben op
diensten die aangewezen zijn als DAEB, om grensoverschrijdende
staatssteun te voorkomen. Wat betekent dit concreet? Aan welke
commerciële activiteiten wordt gedacht? Betekent dit bijvoorbeeld dat de
werkzaamheden in het buitenland niet voor de doelgroep zijn bestemd?
Als dat zo is, is de vraag in hoeverre activiteiten van toegelaten instellingen in het buitenland toegestaan zouden moeten worden. Mogen
toegelaten instellingen dan werkzaam zijn in de commerciële huursector
in het buitenland? Hoe verhoudt dit zich tot de kerntaak van de toegelaten
instellingen in Nederland? In hoeverre is het wenselijk dat toegelaten
instellingen over de grenzen gaan investeren?
In hoeverre is het straks toegestaan dat bijvoorbeeld een Belgische
toegelaten instelling actief is in Nederland op het terrein van de sociale
woningbouw, dan wel commerciële activiteiten verricht? Hoe gaat de
afstemming met de gemeente?
De leden van de VVD-fractie merken tevens op dat door de regering wordt
voorgesteld dat de voorwaarden waaronder toegelaten instellingen
ondersteuning mogen leveren aan de volkshuisvesting in landen met een
zwak ontwikkelde volkshuisvesting, zoals thans neergelegd in de circulaire
MG 2005–04 van 17 maart 2005, in een Amvb worden vastgelegd. Aan wat
voor landen en aan wat voor soort activiteiten moet dan worden gedacht?
In hoeverre behoort deze ondersteuning tot de taak van toegelaten
instellingen? Vallen deze activiteiten onder de DAEB- of niet-DAEBactiviteiten? In hoeverre is hier sprake van een verkapte manier van
ontwikkelingshulp? Waarom wordt artikel 56 aanhef, sub b niet geschrapt?
De leden van de PvdA-fractie kunnen instemmen met het voorstel om
grensoverschrijdende werkzaamheden van toegelaten instellingen in het
buitenland te beperken tot die gebieden die een samenhangende
woningmarkt vormen met een woningmarktgebied in Nederland. De
regering stelt voor criteria hiervoor in een Amvb op te nemen. Kan de
regering aangeven aan wat voor criteria hij denkt? Verdient het niet de
voorkeur om dergelijke criteria in het voorliggende wetsvoorstel op te
nemen? Is voor het vaststellen van de omvang en grenzen van een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 769, nr. 6

10

woningmarktgebied niet een rol weggelegd voor de provincies? Dienen
huurdersorganisaties ook niet in deze gevallen te worden geconsulteerd?
5.4. Fusies tussen toegelaten instellingen en tussen toegelaten instellingen en andere organisaties
De leden van de PvdA-fractie hebben met instemming kennisgenomen
van het standpunt van de regering dat bij eventuele fusies van toegelaten
instellingen een grote waarde moet worden toegekend aan het oordeel
van de bij de instellingen actieve huurdersorganisaties. Deze leden
constateren dat met name in grotere gemeenten ook (koepel)organisaties
actief zijn die niet aan één toegelaten instelling zijn gebonden en die ook
een goed inzicht kunnen geven in de mogelijke effecten van een voorgenomen fusie. Is de regering bereid om ook deze organisaties een rol te
geven in de procedure?
De leden van de PVV-fractie vragen in welke gevallen er sprake zal zijn van
een fusietoets door de NMa.
De leden van de CDA-fractie constateren dat het wetsvoorstel lijkt uit te
gaan van een voortdurende groei van toegelaten instellingen d.m.v.
fusies. Nergens wordt uitgegaan van de mogelijkheid tot defusie. Toch
blijkt met een zekere regelmaat de behoefte om defusie mogelijk te
maken. Waarom ontbreekt op dit punt in het wetsvoorstel het wettelijk
kader? De leden van de CDA-fractie verzoeken de regering dit punt alsnog
in het wetsvoorstel op te nemen.
In de volkshuisvesting is de laatste tijd sprake van het «opkopen» van
hetzij kleine toegelaten instellingen die niet meer in staat zijn hun taken
goed uit te voeren, hetzij toegelaten instellingen die in de financiële
problemen zijn gekomen. Hierdoor ontstaan langzaam maar zeker enkele
heel grote toegelaten instellingen. Graag geven de leden van de
CDA-fractie de regering in overweging in het voorliggende wetsvoorstel
vast te leggen dat een toegelaten instelling vanaf 10 000 verhuureenheden
voor elke daarbovenop komende 10 000 verhuureenheden een extra
huurdercommissaris dient te benoemen. Dit bovenop de thans al in het
wetsvoorstel opgenomen regeling.
De leden van de CDA-fractie maken zich in dit verband ook zorgen dat de
scheiding van de administratie een grote belasting vormen voor vooral de
midden- en kleine toegelaten instellingen. Een splitsing kost veel geld,
menskracht en tijd. Maakt deze eis het bestaan van «kleine toegelaten
instellingen» niet feitelijk onmogelijk? In hoeverre is de scheiding
noodzakelijk vanuit de Europese beschikking en voor een goed toezicht
(door accountants)? Zijn er andere oplossingen denkbaar, die er voor
zorgen dat ook kleine en middelgrote toegelaten instellingen met een
beperkte inzet kunnen voldoen aan de eisen?
De leden van de ChristenUnie-fractie constateren dat met het wetsvoorstel
een fusietoets wordt geïntroduceerd. Deze leden vragen op welke wijze de
Kamer betrokken wordt bij dergelijke besluiten.
5.5. Intrekking van de toelating en ontbinding van de stichting of
vereniging
De leden van de D66-fractie zijn van mening dat toegelaten instellingen
met het oog op het beperken van hun taak de mogelijkheid moeten
krijgen om eenvoudiger uit te treden. Door dit te doen wordt de sociale
huursector verkleind en kunnen hybride toegelaten instellingen de keuze
maken om meer als commerciële bedrijven te acteren.
Deze leden constateren dat toegelaten instellingen niet de mogelijkheid
hebben om op eigen verzoek uit te treden uit het bestel. De leden zijn van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 769, nr. 6

11

mening dat dit wel mogelijk dient te zijn. Kan de regering uitgebreid
toelichten waarom zij deze mogelijkheid niet creëert en welk belang zij
hecht aan de ondersteuning van het bestaande bestel?
6. Het werkdomein van de toegelaten instellingen
De leden van de SP-fractie zijn van mening dat (lage) middeninkomens
ook tot de primaire doelgroep van toegelaten instellingen behoren. Niet
alleen om te kunnen komen tot gemengde buurten en wijken of die te
behouden, maar ook vanwege het tekort aan goede, betaalbare woningen,
voor huishoudens met een inkomen boven de € 33 000. Deze leden
dringen er bij de regering op aan deze inkomensgrens los te laten. Welke
definitie van «volkshuisvesting» hanteert de regering?
De leden van de ChristenUnie-fractie onderschrijven de keuze in het
voorliggende wetsvoorstel om het huidige werkdomein van de toegelaten
instellingen op hoofdlijnen te behouden. Deze leden hebben wel zorgen of
dit met het voorliggende wetsvoorstel wel financierbaar blijft. Zij missen
een doorrekening van de lange termijneffecten van dit wetsvoorstel.
6.1. Eerste deelwerkdomein: het wonen
De leden van de VVD-fractie vragen in hoeverre toegelaten instellingen
commerciële activiteiten mogen verrichten. Waar ligt de grens bij dit soort
activiteiten? Is overwogen om de verhouding DAEB–niet-DAEB vast te
leggen? Zo nee, waarom is hier niet voor gekozen?. Deze leden vragen de
regering hierbij ook het onderdeel «maatschappelijk vastgoed» te
betrekken.
Als het gaat om het deelwerkdomein wonen wordt in de memorie van
toelichting opgemerkt dat het realiseren, exploiteren en verhuren van
onroerende zaken ten behoeve van de intramurale zorg kan worden
gerekend tot het werkdomein wonen. De leden van de VVD-fractie staan
daar sympathiek tegenover. Zij vragen hoe kan worden bewerkstelligd dat
toegelaten instellingen meer gaan investeren in het bouwen, exploiteren
en verhuren van onroerende zaken voor intramurale zorg. Deze leden
hebben de indruk dat toegelaten instellingen op dit terrein meer zouden
kunnen doen dan ze nu doen. Overigens vragen deze leden zich af of deze
investeringen van toegelaten instellingen aangemerkt moeten worden als
een DAEB-activiteit of een niet-DAEB-activiteit. Hebben de gemeenten nog
een taak in dezen? Zo ja, welke? Gaarne krijgen de leden van de
VVD-fractie een reactie van de regering.
Wat zijn de gevolgen van de het voorliggende wetsvoorstel voor de bouw
van huisartsenpraktijken, één en ander in relatie met de borging door het
WSW? Klopt het dat vastgoed ten behoeve van huisartsen wel onder de
WSW-borging vallen als zij zijn gehuisvest binnen een wijkcentrum, maar
niet als zij in een aanpalend gebouw hun beroep uitoefenen? Wat is
daarvan de reden?
In de memorie van toelichting wordt gesteld dat het realiseren van wijken
met een gemengde huishoudensamenstelling een streven van toegelaten
instellingen is. Waarom is het «gemengde-wijken-principe» in het
voorliggende wetsvoorstel opgenomen? Behoort het bewerkstelligen van
gemengde wijken niet veel meer tot de taak van gemeenten en dus een
plek in de lokale woonvisie te krijgen? Zo nee, waarom niet?
In het kader van het wonen is het toegelaten instellingen toegestaan aan
bewoners of toekomstige bewoners diensten te verlenen die rechtstreeks
verband houden met hun huisvesting. De leden van de VVD-fractie vragen
de regering om welke diensten het gaat. In hoeverre wijkt dat af van de
huidige situatie? Is er een limitatieve opsomming van deze diensten te
geven? Vallen bijvoorbeeld wijkenergiecentrales daar ook onder?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 769, nr. 6

12

De leden van de PvdA-fractie constateren dat in het wetsvoorstel
huishoudens met lage inkomens, mensen met problemen en kansarmen
tot de primaire doelgroepen worden gerekend. Hoe kijkt de regering aan
tegen de positie van ZZP-ers en mensen met flexcontracten, die wellicht in
enig jaar niet een laag inkomen hebben, maar wel een grote inkomensonzekerheid kennen en om die reden geen hypotheekfinanciering kunnen
krijgen voor een koopwoning? Wanneer moeten zij tot de primaire
doelgroep worden gerekend? Wat bedoelt de regering met de stelling dat
toegelaten instellingen geen bijzondere positie innemen bij het realiseren
van duurdere huurwoningen en koopwoningen, juist als het gaat om het
realiseren van wijken met een gemengde huishoudensamenstelling? Is de
regering het met deze leden eens dat als de markt het laat afweten (bij de
realisering van huurwoningen voor de niet-primaire doelgroep) er een
publieke taak ligt voor de toegelaten instellingen om hierin te voorzien?
De leden van de PVV-fractie vragen de regering of zij van mening is dat
het realiseren van wijken met een gemengde samenstelling een taak van
toegelaten instellingen is. Waarom vindt de regering het wenselijk om
toegelaten instellingen toe te staan andere diensten te verlenen die
verband houden met huisvesting? Om welke diensten zou het gaan?
Moeten toegelaten instellingen zich niet uitsluitend bezig houden met de
kerntaak, namelijk het zorgen voor betaalbare huisvesting?
De leden van de SP-fractie merken op dat het bouwen en beheren van
sociale huurwoningen, alsmede het bevorderen van de leefbaarheid, de
kerntaken van toegelaten instellingen dienen te blijven. Primair voor de
mensen met lage en middeninkomens en anderen die niet op eigen kracht
in hun huisvesting kunnen voorzien. Primair in de vorm van huur en
sociale koop. Investeringen in ander vastgoed zou volgens deze leden
moeten voldoen aan de volgende criteria: ze worden alleen toegestaan als
de toegelaten instellingen op de kerntaak een rapportcijfer 8 scoort, ze een
relatie hebben met een kerntaak, de investeringen proportioneel zijn; ze
zichzelf bedruipen, er geen alternatieve investeringsmogelijkheden zijn
met een hoger rendement voor de kerntaken en er draagvlak bestaat
onder de huurders. Kan de regering een reactie geven op deze criteria?
De leden van de D66-fractie constateren dat in het voorliggende
wetsvoorstel ook het zorgen voor passende woningen voor huishoudens
met een hoger inkomensniveau tot het werkterrein van de toegelaten
instellingen behoort en dat de bouw van koopwoningen hier onderdeel
van is. Kan de regering toelichten wat zij verstaat onder hogere
inkomens? En kan de regering toelichten waarom zij een taak ziet voor
toegelaten instellingen voor de bouw van koopwoningen en welke rol de
toegelaten instellingen hier vervullen waar private partijen dat niet
kunnen?
6.2. Tweede deelwerkdomein: maatschappelijk vastgoed
De leden van de VVD-fractie constateren dat voorgesteld wordt dat
toegelaten instellingen zich bezig mogen houden met de ontwikkeling,
verwerving, beheer, exploitatie en instandhouding van maatschappelijk
vastgoed met een functie in de wijk, zoals welzijns- of sportvoorzieningen
in de wijk, brede scholen, basis- of MBO-onderwijs. De leden van de
VVD-fractie vragen de regering nader te motiveren waarom dit een taak
van toegelaten instellingen zou moeten zijn. Behoren deze taken niet tot
het werkdomein van de gemeenten, dan wel andere partijen c.q.
organisaties? Is het vermogen van toegelaten instellingen niet veeleer
nodig voor de opgaven op het terrein van wonen? In hoeverre passen
deze taken binnen het regeerakkoord, waarin er toch vanuit wordt gegaan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 769, nr. 6

13

dat toegelaten instellingen terug gaan naar hun kerntaken? Gaarne krijgen
zij een reactie van de regering.
De leden van de PvdA-fractie vragen waarom de regering van mening is
dat toegelaten instellingen geen rol zouden mogen spelen bij de (her)ontwikkeling van bovenwijkse maatschappelijke voorzieningen. Waarom
zouden zij zich moeten beperken tot dat deel dat betrekking heeft op
functies voor de wijk? Wanneer is sprake van wijkgericht en wanneer van
bovenwijks? Is het niet zo dat op het platteland voorzieningen steeds meer
bovenwijks/bovendorps zijn? Ligt het niet voor de hand om een relatie te
leggen met de geografie en uitgestrektheid van het werkgebied van de
toegelaten instelling als het gaat om sociale huurwoningen?
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen waarom maatschappelijk
vastgoed volgens het voorliggende wetsvoorstel alleen door een
toegelaten instelling gebouwd kan worden als er bezit is van de betreffende toegelaten instelling in de directe omgeving. Een toegelaten
instelling is immers al gebonden aan een regio. Ook vragen deze leden
hoe in deze regel de begrippen «directe omgeving» en «maatschappelijk
vastgoed» zullen worden gedefinieerd. Onderschrijft de regering de
stelling dat in de grote steden toegelaten instellingen moeten kunnen
blijven investeren in innovatieve projecten die onderdeel zijn van
stedelijke vernieuwing, zoals geothermie in Den Haag-Zuidwest dat
gebruikt wordt voor de verwarming van een woonwijk?
6.3. Derde deelwerkdomein: bedrijfsmatige wijkvoorzieningen en
leefbaarheid in wijken en buurten
De leden van de VVD-fractie constateren dat toegelaten instellingen
ingevolge van het voorliggende wetsvoorstel mogen investeren in
kleinschalig commercieel vastgoed met een functie in de wijk en buurt en
dit exploiteren. De waarde van het vastgoed mag een bepaald drempelbedrag niet te boven gaan. De leden van de VVD-fractie vragen zich af aan
welk drempelbedrag moet worden gedacht.
Ook mogen toegelaten instellingen via een verbinding participeren in de
herontwikkeling van een grootschalig commercieel gebouw, maar dan
slechts voor dat deel dat betrekking heeft op functies voor de wijken
onder het drempelbedrag. De rest van de herontwikkeling moeten ze aan
andere partners overlaten. Hoe kan worden bereikt dat die scheiding
daadwerkelijk tot stand komt en de toegelaten instellingen zich aan hun
opdracht houden?
Het derde werkdomein heeft ook betrekking op de leefbaarheid in wijken
en buurten. Graag worden de leden van de VVD-fractie nader over
geïnformeerd over wat daar nu precies onder moet worden verstaan. Hoe
ver mogen de werkzaamheden van de toegelaten instellingen op dat
onderdeel gaan? In hoeverre behoren bijdragen aan bijvoorbeeld
onderwijs en opvoeding, werk en werkvoorziening, integratie en inburgering en veiligheid – daar waar er in wijken en buurten sprake is van
problemen en achterstanden die de leefbaarheid in de wijk en daarmee
het woongenot van de bewoners van de wijk bedreigen – tot het
werkterrein van toegelaten instellingen? Waar moet in dezen specifiek aan
worden gedacht? Zijn deze taken niet meer het werkterrein van andere
instellingen? Gaan de toegelaten instellingen niet op de stoel van de
gemeenten zitten? In hoeverre gaan toegelaten instellingen taken
uitvoeren die des gemeenten zijn? Wat verandert dit wetsvoorstel als het
gaat om het onderdeel leefbaarheid ten opzichte van de huidige situatie?
Krijgen toegelaten instellingen meer taken dan voorheen?
De leden van de PvdA-fractie vragen waarom de regering voornemens is
om in een Amvb een drempelbedrag op te nemen voor commercieel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 769, nr. 6

14

vastgoed, waar de waarde onder moet blijven? Welk bedrag heeft de
regering voor ogen? Wil de regering een relatie leggen tussen de hoogte
van dit bedrag en de omvang van de toegelaten instelling? Wanneer is
deze Amvb te verwachten? Is er ook geen rol voor toegelaten instellingen
weggelegd als er voor maatschappelijk wenselijk commercieel vastgoed
(zoals complexen waar huisartsenpraktijken deel van uit maken) geen
marktpartijen bereid zijn om te investeren?
De leden van de PvdA-fractie hechten een groot belang aan bijdragen van
toegelaten instellingen aan de leefbaarheid. Wanneer zal de Amvb die
nadere invulling geeft aan dit taakveld aan de Kamer worden voorgelegd?
Is het mogelijk om de criteria voor deze activiteiten in het voorliggende
wetsvoorstel zelf op te nemen? Aan welke criteria denkt de regering?
De leden van de PVV-fractie vragen waarom ervoor wordt gekozen om de
taken van de toegelaten instellingen uit te breiden naar het bijdragen aan
o.a. leefbaarheid, onderwijs, inburgering en werkvoorziening? Deze leden
zijn van mening dat dit geen taken van toegelaten instellingen moeten
zijn. Welke gevolgen heeft deze ongewenste taakverbreding voor het
vermogen om te investeren in de kerntaak, namelijk het zorgen voor
betaalbare huisvesting?
De leden van de D66-fractie constateren dat toegelaten instellingen ook op
het gebied van leefbaarheid volgens de regering een rol hebben. Deze
leden zien het niet als de taak van toegelaten instellingen om zich bezig te
houden met onderwijs en opvoeding of integratie en inburgering.
Voorgesteld wordt om dit nader te specificeren in een Amvb. Kan de
regering aangeven wat er precies in deze Amvb komt te staan?
Deze leden constateren dat de mogelijkheden om activiteiten te
ontplooien afhankelijk is van de vermogenspositie van het DAEB- en
niet-DAEB deel. Kan de regering nader toelichten welke voorwaarden
gelden voor deelname aan deze activiteiten?
7. De activiteiten van de toegelaten instelling in relatie tot het
woonbeleid van de overheid
7.1. Inleiding, het woonbeleid van gemeenten en het Rijk
De leden van de VVD-fractie delen de visie van de regering dat gemeenten
niet verplicht zijn om een woonvisie op te stellen. We hebben immers te
maken met de gemeentelijke autonomie. Overigens gaan deze leden
ervan uit dat de meeste gemeenten wel een woonvisie zullen opstellen. In
hoeverre is een woonvisie nodig voor het maken van prestatieafspraken
tussen gemeenten en toegelaten instellingen?
De leden van de VVD-fractie merken op dat het wonen ook een regionale
component heeft. In hoeverre komt dat in de woonvisie van de gemeente
aan de orde? Of gaat de regering ervan uit dat dit element in het kader
van Wgr-regelingen aan de orde is? Kunt u aangeven hoe vaak er sprake
zal zijn van een regionale woonvisie?
De leden van de PvdA-fractie merken op dat in de memorie van
toelichting op het wetsvoorstel sterk de nadruk wordt gelegd op een
samenhangend woonbeleid van gemeenten, waarbij een gemeentelijke
woonvisie een belangrijk document kan zijn, die wordt opgesteld in
samenspraak met alle betrokken partijen. Deze leden zijn van mening dat
hierbij ten onrechte niet wordt gerefereerd aan het belang van regionale
samenwerking in samenhangende woningmarktgebieden. Is de regering
bereid regionale afstemming een plek te geven in de regelgeving? Is daar
ook een rol voor de provincies bij weggelegd? Hoe ziet de regering de
samenhang tussen woonvisies en de toepassing van de in het Besluit
ruimtelijke ordening op te nemen zogeheten SER-ladder voor bouwen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 769, nr. 6

15

binnen bestaand stedelijk gebied, waarbij voorgeschreven wordt dat de
afweging in een regionale context dient te worden gemaakt?
De leden van de CDA-fractie stellen vast dat er in het voorliggende
wetsvoorstel sprake is van een uitgebreide vorm van verticale verantwoording. De lijnen van de raad van bestuur, al dan niet via de raad van
toezicht naar de minister en de autoriteit zijn nauwgezet geregeld. Ten
aanzien van de horizontale verantwoording blinkt het wetsvoorstel uit
door een gebrek aan duidelijkheid. De lokale binding is voornamelijk
gericht op de gemeentebesturen.
Kan de regering aangeven waarom de lokale binding niet of nauwelijks
wordt gelegd richting huurders en andere stakeholders, waaronder
gebruikers van maatschappelijk vastgoed? De leden van de CDA-fractie
zien graag een in de wet verankerde verplichting om onder andere via
bewonersorganisaties en participatieraden te werken aan lokale binding.
Deze leden dagen de regering uit om er voor te zorgen dat ook in dit
verband de participatie en de binding van burgers nader vorm krijgen,
zoals de regering heeft aangekondigd in onder andere de visie op het
wijkenbeleid. Deze leden zien het als een uitdaging voor de toekomst om
de creativiteit en de energie van particuliere initiatieven van burgers aan
te boren, zodat de positie van (toekomstige) bewoners centraal wordt
geplaatst in de ontwikkeling, ontwerp, bouw en beheer van de woning en
de woonomgeving. Graag een reactie op deze zienswijze en een uiteenzetting hoe de modernisering van het wettelijke kader hieraan kan
bijdragen.
Deze leden stellen daarom ook de vraag waarom de nieuwe wet geen
aansluiting zoekt bij de huidige taak, zoals beschreven in het BBSH, om
bewoners en hun vertegenwoordigers te betrekken bij het beheer en
beleid. Heeft een toegelaten instelling ook niet als belangrijke maatschappelijke taak om bewonersparticipatie actief te bevorderen en te stimuleren? Klopt het dat er hierbij een omissie is om de huurders en vertegenwoordigers niet te betrekken bij de toelating, een fusie en de uitbreiding
van het werkgebied, zoals dat op dit moment wel is geregeld?
De leden van de CDA-fractie merken op dat in de memorie van toelichting
onder punt 6.1 wordt ingegaan op de mogelijkheid van een woonvisie:
«De ontwikkeling door gemeenten van een woonvisie wordt niet door
middel van dit wetsvoorstel voorgeschreven». Deze leden hebben in
eerdere inbrengen en debatten (ook op 1 juli 2009) nadrukkelijk aangegeven die verplichting tot een woonvisie gewenst te vinden. Deze leden
vragen de regering dit punt wel als een verplichting in het voorliggende
wetsvoorstel op te nemen. Ze stellen daarbij ook vast dat er steeds vaker
sprake is van verstedelijkingsafspraken die op een hoger, regionaal niveau
worden vastgesteld, evenals daarop aansluitend regionale woonvisies.
Deze leden beklemtonen hierbij het belang van afstemming en regie en
vragen om deze beweging nadrukkelijker mee te nemen in het voorliggende wetsvoorstel.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen wat de versterking van de
positie van gemeenten betekent, nu tegelijk niet de positie van huurdersorganisaties wordt versterkt. Ontstaat hierdoor niet het risico dat
gemeenten en toegelaten instellingen afspraken maken over de hoofden
en ten koste van huurders. De memorie van toelichting geeft aan dat
»bewoners(organisaties) een belangrijke rol spelen bij de totstandkoming
van de woonvisie». Deze leden geven in overweging dit expliciet te
regelen zodat er een evenwichtig samenspel ontstaat van toegelaten
instellingen, gemeenten en huurdersorganisaties bij het bepalen van de
gewenste lokale maatschappelijke prestaties en de totstandkoming van
afspraken daarover. Voorts stellen deze leden voor dat huurdersorganisaties gehoord moeten worden bij geschillen tussen gemeente en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 769, nr. 6

16

toegelaten instelling over de prestaties. Zij vragen tevens op welke wijze
de motie Depla (31 700 XVIII, nr. 34) over opname van het recht op een
lokaal handvest in het BBSH zal worden uitgevoerd.
7.2. De relatie tussen de toegelaten instellingen en het woonbeleid van de
overheid
De leden van de VVD-fractie merken op dat door de regering wordt
voorgesteld dat toegelaten instellingen de gemeente(n) waar zij werkzaam
zijn een overzicht moeten sturen van de werkzaamheden die zij
voornemens zijn uit te voeren in de eerstvolgende vijf jaren. Daarin
moeten ook de voorgenomen werkzaamheden van de verbindingen van
toegelaten instellingen worden opgenomen. De leden van de VVD-fractie
krijgen graag een nadere motivering van dit voorstel.
Deze leden merken hierbij op dat toegelaten instellingen private partijen
zijn die meer naar de lange termijn zullen kijken. Gemeenten zullen vooral
naar de korte termijn kijken. In hoeverre speelt dat bij de beoordeling van
het overzicht van de werkzaamheden van een toegelaten instelling een
rol? Er kan gemakkelijk een spanningsveld ontstaan tussen dat wat de
gemeente voornemens is en de mogelijkheden van de toegelaten
instelling. Wie bepaalt nu het beleid dat een toegelaten instelling moet
voeren? Is dat de toegelaten instelling zelf of de gemeente?
De leden van de PvdA-fractie missen een expliciete rol voor de huurdersorganisaties en hun (gemeentelijke) koepels bij het maken van prestatieafspraken tussen gemeenten en toegelaten instellingen. Op welke wijze is
aan hen een adviesrecht toe te kennen?
De leden van de PVV-fractie vragen hoe gemeenten worden aangezet tot
het maken van prestatieafspraken met toegelaten instellingen. Worden
gemeenten hiertoe verplicht?
De leden van de SP-fractie zijn van mening dat de maatschappelijke
verankering van de toegelaten instelling verbeterd moet worden. Hiervoor
is naast inspraak en betrokkenheid van huurders, een grotere betrokkenheid van gemeenten in hun werkgebied, en lokale volksvertegenwoordigers nodig. Is de regering bereid gemeenten te verplichten tot het
opstellen van een woonvisie en het maken van prestatieafspraken met
toegelaten instellingen, met voor alle partijen harde juridische verplichtingen? Is de regering bereid hierin de huurdersorganisaties ook een plek
te geven in het voorliggende wetsvoorstel, waarbij zij ook worden
gehoord en betrokken bij geschillen tussen gemeenten en toegelaten
instellingen over de prestaties? Hoe staat de regering tegenover het
instellen van een intercollegiaal solidariteitsfonds tussen toegelaten
instellingen, waaruit noodzakelijke investeringen van toegelaten instellingen die noodzakelijke investeringen zelf niet kunnen aangaan, kunnen
worden gefinancierd?
De leden van de D66-fractie constateren dat de activiteiten van de
toegelaten instellingen worden gekoppeld aan een woonvisie van de
gemeenten. De woonvisie wordt echter niet in het wetsvoorstel geregeld.
Kan de regering dit toelichten?
De leden van de ChristenUnie-fractie constateren dat de woonvisie als een
belangrijk gemeentelijk document wordt gepositioneerd, maar dat
gemeenten niet verplicht zijn een woonvisie op te stellen. Deze leden
vragen waarom hiervoor gekozen is, want tegelijkertijd constateren zij dat
veel gemeenten momenteel niet beschikken over een actuele woonvisie.
Deze leden vragen waarom er voor is gekozen gedetailleerd regels vast te
leggen voor toegelaten instellingen en tegelijkertijd nauwelijks kaders

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 769, nr. 6

17

mee te geven waaraan gemeenten in ieder geval moeten voldoen. Zij
geven in overweging om bijvoorbeeld de verplichting op te nemen in het
voorliggende wetsvoorstel dat toegelaten instellingen minimaal één keer
per jaar de geleverde prestaties in het afgelopen jaar bespreken en
evalueren met de gemeenten.
De leden van de Christenunie-fractie missen in het wetsvoorstel de in het
regeerakkoord voorgestane regionale aanpak aangezien woningmarkten
in toenemende mate regionaal functioneren. Deze leden stellen voor dat
gemeenten worden verplicht hun woonvisie en daarvan afgeleide
prestatieafspraken af te stemmen met de buurgemeenten, in ieder geval
met die buurgemeenten waar de toegelaten instellingen in de betreffende
gemeente ook actief zijn. Gemeenten kunnen er voor kiezen om
gezamenlijk met buurgemeenten een woonvisie op te stellen. Deze leden
vinden het wel van belang dat gemeenten de bevoegdheid houden om
een eigen woonvisie op te stellen.
Tenslotte vragen deze leden wat de waarde is van afspraken tussen
gemeenten en toegelaten instellingen in situaties waarin de economische
situatie aanmerkelijk veranderd. Zij vragen of het voorliggende
wetsvoorstel voldoende anticipeert op situaties zoals die thans zich
voltrekken op de woningmarkt.
7.3. Geschillen tussen gemeenten en toegelaten instellingen
De leden van de VVD-fractie merken op dat wordt voorgesteld om in de
Woningwet te regelen dat de minister van BZK in geval van een geschil
over de bijdrage aan het gemeentelijk woonbeleid, het geschil kan
beslechten. Als de minister van BZK meent dat een toegelaten instelling te
weinig doet, dan kan de minister een beroep op de toegelaten instelling
doen om meer te investeren. De leden van de VVD-fractie vragen de
regering dit nader te motiveren. De leden van de VVD-fractie merken op
dat toegelaten instellingen private ondernemingen zijn met een bepaalde
opdracht. Waar ligt derhalve het primaat? Toegelaten instellingen moeten
wel in staat zijn om die investeringen te doen en ze moeten er ook op
toezien dat hun financiële positie niet onder druk komt te staan. In
hoeverre worden toegelaten instellingen met dit voorstel gedwongen om
hun financiële middelen in te zetten voor het bereiken van de doelstellingen uit de woonvisie van de gemeenten? Hoe wordt voorkomen dat de
bijdragen die toegelaten instellingen moeten leveren hun financiële
spankracht en reserves te boven gaan? Daar komt bij dat het voor een
toegelaten instelling ook verstandig kan zijn om reserves op te bouwen
voor taken die later moeten worden uitgevoerd.
De leden van de ChristenUnie-fractie constateren dat de woonvisie een
belangrijke rol speelt in het geval dat de gemeente een beroep doet op het
Rijk om te bemiddelen wanneer er een conflict is. Deze leden vragen of
hieronder ook conflicten vallen over de inhoud van een vast te stellen
woonvisie.
7.4. Inzet van middelen van de toegelaten instelling
De leden van de PvdA-fractie vragen wanneer een Amvb is te verwachten
die regels stelt aan de inzet van middelen van toegelaten instellingen ten
behoeve van collega-instellingen? Waarom verwijst de regering hierbij
naar gemeentelijke woonvisies? Is de behoefte aan dergelijke onderlinge
steun niet bij uitstek een zaak die regionaal speelt? Is de regering bereid
om regionale woonvisies hier expliciet een rol toe te kennen en zo ook
regionale woninginvesteringsfondsen mogelijk te maken?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 769, nr. 6

18

8. De organisatorische en financiële inrichting van de toegelaten
instelling in relatie tot de Europese mededingingsregelgeving en
de Mededingingswet
In paragraaf 7 van de memorie van toelichting wordt aandacht besteed
aan de DAEB-activiteiten. Gaarne krijgen de leden van de VVD-fractie op
een aantal onderdelen daarvan een verduidelijking. Zo wordt voorgesteld
dat niet alle huurwoningen met een huur onder de € 652,52 per maand
door de toegelaten instelling als huurwoning ten behoeve van de DAEB
verhuurd hoeven te worden. Zou het niet zo moeten zijn dat de woningen
onder de bewuste prijsgrens juist bestemd zouden moeten zijn voor de
doelgroep?
Als het gaat om woningen voor de doelgroep kunnen toegelaten
instellingen verzoeken om een percentage lager dan 90 vast te stellen,
onder de voorwaarde dat andere toegelaten instellingen aangeven dat zij
bereid zijn aan een hoger percentage te voldoen. De leden van de
VVD-fractie vragen hoe dan wordt bereikt dat het totaal uitkomt op 90%.
Gaarne krijgen deze leden een reactie van de regering.
Met betrekking tot het DAEB-gedeelte en het niet-DAEB-gedeelte stellen
de leden van de VVD-fractie de regering de volgende vragen:
− In hoeverre behoren niet-DAEB-activiteiten tot de volkshuisvestelijke
taken van de toegelaten instellingen?
− Zijn niet-DAEB-activiteiten gelijk aan commerciële activiteiten? Zijn er
ook niet-commerciële activiteiten die tot de niet-DAEB-activiteiten
kunnen behoren?
− Hoe wordt de wel gedane suggestie om de opbrengst van de verkoop
van sociale woningen uit het DAEB-bestand gedeeltelijk in te zetten
voor het niet-DAEB-bestand beoordeeld? Welk deel zou dit kunnen
zijn? Is dit overigens mogelijk?
− In hoeverre mag de winst uit DAEB-activiteiten worden ingezet voor
niet-DAEB-activiteiten?
− Hoe wordt in eerste instantie omgegaan met de scheiding van het
bestand van toegelaten instellingen in een DAEB-deel en een nietDAEB-deel? Wat behoort tot welke categorie? Is overheveling in een
later stadium ook nog mogelijk? Gedoeld wordt op het volgende
voorbeeld: Stel een woning met een markthuurwaarde van € 700 euro
wordt feitelijk verhuurd voor € 400. Is er dan sprake van een sociale
huurwoning? Is overheveling naar het niet-DAEB-gedeelte later
mogelijk?
− In het voorstel is er alleen sprake van een administratieve scheiding
van het DAEB-gedeelte en het niet-DAEB-gedeelte. Is een juridische
scheiding overwogen? Waartoe verplicht de regelgeving uit Brussel?
Welke voor- en nadelen zijn er verbonden aan een administratieve
scheiding? Welke voor- en nadelen zijn er verbonden aan een
juridische scheiding? Hoe pakken beide systemen uit voor kleine
toegelaten instellingen?
− Alleen het niet-DAEB-deel mag in verbindingen worden ondergebracht. Maar in hoeverre kan het nodig zijn om in het DAEB-gedeelte
verbindingen aan te gaan, omdat toegelaten instellingen «gemengde»
projecten doen of samenwerken met externe partijen?
− Mocht er een faillissement voortvloeien uit de niet-DAEB-activiteiten,
in hoeverre heeft dit gevolgen voor het vermogen en de liquiditeiten in
het DAEB-gedeelte?
− Welke rechtsvorm kunnen de DAEB-activiteiten en het vermogen van
een toegelaten instelling hebben? Behoort de vorm van een coöperatie
ook tot de mogelijkheden? Zo nee, waarom niet? Wat zijn de voor- en
nadelen van de vorm van een coöperatie voor wat betreft de DAEBactiviteiten van een toegelaten instelling?
Gaarne krijgen de leden van de VVD-fractie een reactie van de regering op
deze vragen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 769, nr. 6

19

De leden van de SP-fractie vragen hoe de regering nog kan spreken van
staatssteun, wetende dat de exclusieve rijksbijdragen voor de toegelaten
instellingen in 1993 zijn afgeschaft en wetende dat de regering toegelaten
instellingen die maatschappelijke ondernemingen zijn kaal wil plukken
door hen een heffing van € 760 miljoen op te leggen.
De leden van de SGP-fractie vragen hoe de regering er bij nadere
regelgeving in voorziet dat toegelaten instellingen niet-DAEB-activiteiten
die wel onder de wettelijke doelstelling vallen in voldoende mate kunnen
blijven financieren. Tevens vragen zij of herfinanciering op basis van oude
regels mogelijk blijft.
8.1. De definitie van diensten van algemeen economisch belang
De leden van de PVV-fractie vragen of de regering van mening is dat de
inkomensgrens voor de doelgroep voor sociale huurwoningen tot stand is
gekomen in overleg met de Kamer? Op welke manier is dit gebeurd? Kunt
u een helder overzicht geven van de besluitvorming en onderhandelingen
rond het tot stand komen van de Europese regels en definitie van DAEB?
Wordt de Amvb waarin maatschappelijke functies van DAEB worden
vastgesteld voorgelegd aan de Kamer. Wanneer zal dit gebeuren?
De leden van de CDA-fractie zijn van mening dat de definitieve grenzen
voor de toelating van huurders in de sociale huursector in het
wetsvoorstel moeten worden geregeld. Een Europese beschikking ter zake
dient naar de opvatting van deze leden gebaseerd te zijn op de gebruikelijke besluitvormingsprocedure binnen Nederland met een duidelijke rol
van het Nederlandse parlement. Deze leden zien zich in deze mening
gesteund door de maximale termijn van de ministeriele regeling en het
advies dat de Raad van State heeft gegeven over de betreffende delegatiebevoegdheid in het BBS, artikel 2. Dat de Nederlandse wetgever een
ruime discretionaire bevoegdheid heeft bij het bijpalen van de diensten
van algemeen economisch belang blijkt uit artikel 1 van protocol 26,
betreffende de diensten van algemeen belang bij het Verdrag van
Lissabon. Graag zien deze leden een reactie op deze opvatting.
Vervolgens stellen de leden van de CDA-fractie voor in het voorliggende
wetsvoorstel op te nemen dat de inkomensgrens voor het kunnen huren
van een sociale huurwoning aanzienlijk wordt verhoogd t.o.v. de huidig
gehanteerde grens. Brussel, i.c. de Europese Commissie, kan vervolgens
worden uitgenodigd de beschikking te toetsen en deze aan te passen. Het
argument dat op dit punt steek houdt is dat in Nederland sprake is van
een specifieke omstandigheid met betrekking tot de Nederlandse
volkshuisvesting. De Europese Commissie is conform het Verdrag van de
EU gehouden aan een marginale toetsing aan de staatssteunregels, met
inachtneming van de bevoegdheden van de lidstaten conform het
protocol 26.
De leden van de ChristenUnie-fractie constateren dat de inkomensgrens
van € 33 614 in dit wetsvoorstel wordt gehandhaafd. Deze leden hebben
zorgen dat met name de inkomens tussen de € 33 614 en de € 43 000
hiermee tussen wal en schip vallen omdat er in de particuliere sector
nauwelijks aanbod is met een huur tussen € 650 en € 850. Zij vragen in
dit kader om een reactie op het recente advies van de Raad voor de
Leefomgeving en Infrastructuur «Open deuren, dichte deuren», waarin de
precaire positie van de middengroepen op de Nederlandse woningmarkt
in beeld wordt gebracht en waarin naar voren komt dat de middeninkomens voor hun passende en betaalbare huisvesting in hoge mate zijn
aangewezen op het sociale huurwoningaanbod van toegelaten instellingen. Deelt de regering de mening dat door de toewijzingsnorm
verhuisbewegingen worden belemmerd, waardoor de doorstroming op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 769, nr. 6

20

de huurwoningmarkt nog meer stagneert en ook de huisvestingsmogelijkheden van de lagere inkomens afnemen? Zo nee, dan vragen deze leden
de regering met cijfermateriaal aan te tonen dat de lagere inkomens door
de toewijzingsnorm juist méér slaagkansen krijgen zoals in het verleden is
gesteld.
Ook vragen deze leden of de indruk klopt dat de regering de motie Van
Raak/Karabulut (Kamerstuk 29 453, nr. 193) niet uitvoert en niet bereid is
opnieuw in overleg te gaan met de Europese Commissie over verhoging
van de inkomensgrens. Deze leden vragen waarop de mening (op pagina
vier van de memorie van toelichting) is gebaseerd dat er geen ruimte
meer zou zijn in Brussel om de inkomensgrens aan te passen en dat dit
door Brussel zou worden opgevat als nieuwe staatssteun. Indien de
regering van mening is dat die ruimte in Brussel er niet is, verzoeken
genoemde leden met een brief van de Europese Commissie aan te tonen
dat de Europese Commissie inderdaad geen ruimte biedt voor een nieuw
gesprek over de inkomensnorm.
Deze leden vragen wat de inkomensgrens concreet betekent voor
zorgcomplexen. Betekent dit dat de toegelaten instelling ook bij zorgcomplexen rekening moet houden met het inkomen van toekomstige huurders
en dat mensen met een inkomen boven de € 33 614 straks slechts beperkt
welkom zijn in deze complexen?
8.2. Toegelaten instellingen die niet voldoen aan het toewijzingscriterium
van huurwoningen in de DAEB-afdeling.
De leden van de PVV-fractie vragen of Nederland binnen de Europese
regels vrij is om per Amvb af te wijken van de 90%-norm. Welke
voorwaarden heeft de Europese Commissie gesteld aan de toepassing
van de 90%-norm? Op welke manier wordt er invulling gegeven aan de
transparantie en eenduidigheid bij het toewijzen van woningen aan
huishoudens buiten de doelgroep? Komt hiervoor een algemene
landelijke regeling? Welke rol zullen gemeenten hebben in deze
toewijzing?
De leden van de D66-fractie zijn van mening dat scheefwonen moet
worden aangepakt. Volgens het voorliggend wetsvoorstel mogen de
toegelaten instellingen slechts 10% van hun woningen onder de grens van
€ 652,52 verhuren aan huishoudens met een jaarinkomen boven € 33 614.
Wanneer de toegelaten instellingen boven de 10% komen, vervalt hun
recht op compensatie voor nieuw te bouwen huurwoningprojecten. Deze
leden zijn van mening dat scheefwonen pas een praktijkprobleem vormt
wanneer mensen met een goed inkomen een huis bezet houden voor de
werkelijke doelgroep van de sociale huurwoningen, hetgeen leidt tot
wachtlijsten. Hoe denkt de regering over het maken van een koppeling
tussen deze maatregel en de lengte van wachtlijsten binnen een bepaald
gebied? Hoe staat de regering tegenover deze regionale differentiatie?
8.3. De gescheiden registratie van baten en lasten en de bepaling of er
geen sprake is van overcompensatie
De verplichte scheiding tussen wel en niet staatssteunactiviteiten zal naar
het oordeel van de leden van de PvdA-fractie leiden tot een onverantwoorde toename van de bureaucratie, waarbij de bedrijfslasten van
toegelaten instellingen zullen stijgen door onder meer het inhuren van
administratief personeel en externe deskundigen, zoals accountants. In
welke mate zal dit effect hebben op de investeringscapaciteit van
toegelaten instellingen? Brengt deze grote administratieve lastendruk ook
niet het risico met zich mee dat kleinere, goed functionerende toegelaten
instellingen gedwongen worden om te fuseren, teneinde de administratieve lasten te kunnen dragen? Dit temeer nu het voorliggende

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 769, nr. 6

21

wetsvoorstel geen uitzondering maakt voor ondernemingen met een
omzet kleiner dan € 40 miljoen, naar analogie van de Mededingingswet. Is
de regering bereid om de Europese Commissie te verzoeken om het
specifieke besluit van 16 december 2009 in lijn te brengen met de
Mededingingswet? Kan de regering aannemelijk maken dat het
wetsvoorstel niet leidt tot een aanmerkelijke schaalvergroting van de
toegelaten instellingen? Hoe is de regering voornemens om de administratieve lastendruk in het bijzonder voor kleine toegelaten instellingen zo
klein mogelijk te houden?
De leden van de PvdA-fractie merken op dat de verplichte vermogensscheiding tussen DAEB en niet-DAEB-activiteiten verstrekkende gevolgen
kan hebben voor de investeringsactiviteiten van de toegelaten instellingen, zowel wat betreft woningen, als wat betreft maatschappelijk
vastgoed. Waarom kiest de regering, ondanks alle door betrokkenen naar
voren gebrachte bezwaren, toch voor deze verplichting? Is het mogelijk
om anderszins door middel van voorschriften en toezicht te voorkomen
dat staatssteun wordt verleend aan niet-DAEB-activiteiten?
De leden van de PVV-fractie vragen hoe de autoriteit zal optreden tegen
verboden kruissubsidiëring?
De leden van de CDA-fractie merken op dat uit recent aangereikte
informatie blijkt dat een definitieve scheiding tussen DAEB en niet-DEAB
activiteiten en geldstromen, zoals in het wetsvoorstel voorzien, voor lang
niet alle toegelaten instellingen leidt tot het gedurende meerdere jaren
voldoende kunnen investeren in woningen voor de middengroepen. Dit
betekent dat mensen met een inkomen boven de grens van € 33 614,00
door deze strikte scheiding niet zullen worden geholpen aan een huis.
De leden van de CDA-fractie gaan er van uit dat ook de regering dit ziet als
een ongewenst effect van een kennelijk onnodige maatregel. Immers de
regel vloeit niet voort uit een Europese Beschikking. De leden van de
CDA-fractie vragen de regering dan ook met een zodanig wijzigingsvoorstel te komen waardoor investeren mogelijk wordt/blijft.
De leden van de D66-fractie zijn van mening dat de administratieve lasten
voor de toegelaten instellingen zo klein mogelijk moeten worden
gehouden. Op basis van de Mededingingswet dienen ondernemingen een
administratieve scheiding te maken tussen DAEB en niet-DAEBactiviteiten. De kleinere ondernemingen die een omzet van onder de € 40
miljoen per jaar draaien hoeven dit niet. Bij het voorliggende wetsvoorstel
moeten ook de kleinere toegelaten instellingen deze administratieve
scheiding maken. In de Mededingingswet wordt echter een uitzondering
gemaakt voor de administratieve scheiding bij kleine bedrijven. Kan de
regering toelichten waarom dit niet voor toegelaten instellingen geldt?
Kan de regering toelichten wat de noodzaak is van de administratieve
scheiding voor kleinere toegelaten instellingen? Hoe streeft de regering
ernaar om de administratieve lastendruk te verlagen? Is de regering van
mening dat de scheiding van administratie opweegt tegen de verhoging
van de administratieve lasten?
Het bevorderen van de leefbaarheid in de wijken is gedefinieerd als één
van de kerndoelen van de toegelaten instellingen. De toegelaten instellingen mogen voor het bedrijf verkregen compensatie niet inzetten voor
niet-DAEB-activiteiten. Hiermee wordt kruissubsidiëring van met de markt
concurrerende activiteiten voorkomen. De leden van de D66-fractie vragen
de regering om toe te lichten hoe toegelaten instellingen deze activiteiten
kunnen financieren. Kan het eigen vermogen ingezet worden voor
niet-DAEB-activiteiten? Houdt de regering rekening met een mogelijke
terugval in de ontwikkeling van de leefbaarheid in woonwijken?
De leden van de ChristenUnie-fractie merken op dat door het voorliggende wetsvoorstel duurdere huurwoningen of goedkope koopwoningen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 769, nr. 6

22

voor (lage) middeninkomens moeten worden gerealiseerd als niet-DAEB
activiteit en dus zonder staatssteun. Voor de financiering van niet-DAEBactiviteiten is inzet van vermogen van de toegelaten instellingen noodzakelijk. Het wetsvoorstel biedt een kapstok voor een vermogensscheiding.
Klopt het zo vragen deze leden, dat dit geen vereiste is vanuit Europa?
Wat zijn de gevolgen van een dergelijke scheiding voor lokale investeringsambities, bijvoorbeeld ten aanzien van herstructurering van wijken
en de landelijke woningbouwproductie?
Deze leden pleiten er voor de administratieve lasten die de Europese
verplichtingen met zich meebrengen tot een minimum te beperken én de
aantasting van het investeringsvermogen van de toegelaten instellingen
tegen te gaan. Deze leden wijzen er op dat financiers van de niet-DAEBactiviteit eisen zullen stellen wat betreft het vermogen (lees solvabiliteit)
in de niet-DAEB-activiteit c.q. de winstgevendheid van het te financieren
object. De tucht van de markt reguleert hiermee in hoeverre een toegelaten instelling activiteiten kan ontplooien in niet-DAEB-activiteiten. Deze
leden hebben dan ook grote vragen of de overheid dit nog eens extra
moet doen met de eisen van het toedelen van het vermogen. Uiteraard
moet wel worden voorkomen dat niet-DAEB-activiteiten de continuïteit
van DAEB-activiteiten van toegelaten instellingen in gevaar brengen.
Ook constateren deze leden dat de EU zich niet uitspreekt over de
aanwending van winst uit de DAEB-activiteiten. Deelt de regering de
mening dat deze dus ook kan worden aangewend voor niet-DAEBactiviteiten, mits de DAEB-activiteiten maar voldoende gegarandeerd zijn?
In de praktijk is de financieringssituatie bij veel toegelaten instellingen
overigens precies andersom zo constateren deze leden. Veel toegelaten
instellingen hebben inkomsten uit niet-DAEB-activiteiten nodig om een
financierbaar bedrijfsmodel te houden.
Deze leden hebben dan ook grote zorgen als de boedelscheiding van het
vermogen proportioneel gebeurt aangezien de omvang van bestaande
niet-DAEB-activiteiten nog niet bepalend kan zijn voor de omvang van
toekomstige niet-DAEB-activiteiten. Deze leden vragen een reactie op
signalen dat toegelaten instellingen die willen investeren in de bouw van
woningen voor middeninkomens en in de herstructurering van wijken een
dergelijke verdeling van het eigen vermogen ontoereikend is als zij
momenteel niet veel bestaande niet-DAEB-activiteiten hebben.
Deze leden hebben ook vragen bij de praktische uitvoerbaarheid. Deelt de
regering de mening dat DAEB en niet-DAEB-activiteiten ook binnen één
complex kunnen voorkomen. Deze leden vragen daarom in hoeverre de
voorgestelde scheiding van activiteiten bijdraagt aan de kwaliteit, een
goede mix van woningtypes, doelgroepen en functies op zowel wijk- als
complexniveau. In hoeverre is het mogelijk, zo vragen deze leden, dat
toegelaten instellingen kunnen blijven verrekenen binnen projecten
(sociaal en markt)?
Een ander aspect is de voorfinanciering. Wat zijn de gevolgen van de
voorgestelde boedelscheiding in het wetsvoorstel voor toegelaten
instellingen die projecten willen voorfinancieren vanuit hun vermogen, zo
vragen deze leden?
De leden van de ChristenUnie-fractie merken op dat er een tijdelijke
regeling voor herfinanciering van bestaande leningen van kracht is. Deze
leden vragen hoe dit vorm krijgt in het voorliggende wetsvoorstel. Zij
pleiten ervoor dat herfinanciering op basis van de oude regels mogelijk
moet blijven aangezien het hier gaat om langdurig aangegane verplichtingen.
Bij de uitwerking van de inhoudelijke en procedurele eisen die gesteld
worden aan de scheiding van baten en lasten en passiva en activa in een
Amvb streeft de regering er naar de administratieve lastendruk voor
kleine toegelaten instellingen zo beperkt mogelijk te houden. Deze leden
vragen waarom een dergelijk cruciaal punt wordt geregeld in lagere
regelgeving en niet is aangesloten bij de uitzonderingen zoals opgenomen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 769, nr. 6

23

in de Mededingingswet (omzet kleiner dan € 40 miljoen). Staat het middel
met dit voorstel wel in verhouding tot het doel, zo vragen deze leden.
De leden van de SGP-fractie vragen hoe de regering uit de beschikking
van de Europese Commissie van 16 december 2009 de expliciete
bedoeling meent op te kunnen maken dat de uitzondering op grond van
de Transparantierichtlijn voor ondernemingen met een lagere omzet dan
€ 40 miljoen niet van toepassing is. Deze leden menen uit de memorie
van toelichting op te kunnen maken dat de administratieve scheiding niet
zozeer noodzakelijk is, maar vooral wenselijk wordt geacht door de
regering. Deze leden vragen welke legitimatie er is om toegelaten
instellingen te onderscheiden van overige ondernemingen die zowel
DAEB als niet-DAEB-activiteiten uitvoeren. Zij vragen of de regering
invoering van een juridische scheiding heeft overwogen en waarom daar
niet toe besloten is.
De leden van de SGP-fractie vragen welke inspanningen de regering
verricht om bij het geven van nadere voorschriften inzake de administratieve scheiding de positie van kleine toegelaten instellingen te ontzien.
9. Commerciële activiteiten en verbindingen van toegelaten
instellingen
9.1. Inleiding
De leden van de CDA-fractie constateren dat moet worden vastgesteld dat
er in Nederland sprake is van een groot tekort aan woningen met een
huur tussen € 600 en € 900. Toegelaten instellingen en institutionele
beleggers hebben de laatste jaren niet meer gebouwd in deze categorie.
Toegelaten instellingen moeten de mogelijkheid krijgen om vanuit de
DAEB-activiteiten middelen vrij te krijgen om in deze categorie te kunnen
bouwen. Artikel 46 lid 1.a. en 47 lid 1.a. bieden hier immers de ruimte
voor.
Of dit punt in het wetsvoorstel afdoende is geregeld bij het onderdeel
deelnemingen en/of verbindingen is de leden van de CDA-fractie volstrekt
niet duidelijk. Een uitgebreide nadere toelichting op dit onderdeel achten
deze leden noodzakelijk.
Mocht dit niet zijn geregeld, is de regering bereid om dit alsnog te doen?
Ze verwachten hierbij dat het begrip «volkshuisvesting» duidelijk
afgebakend wordt. Kan de regering hierbij eveneens de vraag betrekken in
hoeverre het een Nederlandse keuze is om de vermogens tussen DAEB en
niet-DAEB te scheiden? Blijft de mogelijkheid daarnaast open om
geborgde leningen te herfinancieren?
De leden van de CDA-fractie vragen of het voorliggende wetsvoorstel
verschuiving van «eigendom» van DEAB naar niet-DAEB vice versa
mogelijk maakt? Zo nee, waarom niet? Omdat dit punt wel van betekenis
is voor het «spelen» met en in stand houden van de omvang van de
sociale voorraad en bij de bedrijfsvoering bij toegelaten instellingen, is
een goede regeling op dit punt noodzaak. Mocht het wetsvoorstel hier
inderdaad niet in voorzien, dan zien de leden van de CDA-fractie op dit
punt graag een aanvulling.
Het is de leden van de CDA-fractie niet ontgaan dat in het wetsvoorstel
niet wordt uitgegaan van zogenoemde nevenactiviteiten. Toegelaten
instellingen hebben in meerdere gevallen nevenactiviteiten op de één of
andere manier «georganiseerd». Kan worden aangegeven hoe in het
nieuwe kader dient te worden omgegaan met nu bestaande nevenactiviteiten? Zal er sprake zijn van een eenmalige herordening? Worden
toegelaten instellingen verplicht tot het afstoten van nevenactiviteiten?
Hoe gaat het dan met de opbrengsten?
Op welke wijze draagt de scheiding van DAEB en niet-DAEB bij aan de
inzet van toegelaten instellingen voor een betere leefbaarheid, zo vragen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 769, nr. 6

24

de leden van de CDA-fractie? In welk onderdeel kunnen toegelaten
instellingen deze activiteiten onderbrengen? Dezelfde vragen zijn er bij
combinaties met de zorgsector: blijft het mogelijk om gemengde
projecten uit te voeren die tot doel hebben om de zorginfrastructuur in
wijken te verbeteren? Blijft het voor toegelaten instellingen nog wel
mogelijk om in gemengde wijken te blijven opereren als er een scheiding
is gemaakt tussen DAEB en niet-DAEB? Op welke wijze voorziet het
voorliggende wetsvoorstel in een begrenzing van de rendementseisen
voor prestaties die vanuit de DAEB en de niet-DAEB worden ondernomen?
De leden van de CDA-fractie vragen of de regering het denkbaar acht de
regels met betrekking tot verbindingen zodanig aan te passen dat een
onderscheid wordt gemaakt tussen verbindingen waar toegelaten
instellingen een doorslaggevende zeggenschap hebben en andere
verbindingen, waarbij in het eerste geval geen nadere regels behoeven te
worden gesteld omdat de minister van BZK maatregelen kan treffen via de
toegelaten instelling (art. 25).
De leden van de ChristenUnie-fractie merken op dat in het wetsvoorstel
staat dat alleen niet-DAEB-activiteiten in een deelneming mogen worden
ondergebracht. Deze leden vragen wat dit in de praktijk betekent.
Bijvoorbeeld voor «wonen boven winkels» projecten waarbij een
toegelaten instelling participeert met een gemeente in een NV waarbij ze
samen trachten de woonfunctie te versterken. Of voor een project waarbij
een leegstaand kantoor wordt omgebouwd tot goedkope studio’s voor
jongeren? Deelt de regering de mening van deze leden dat dit beide
DAEB-activiteiten zijn die alleen kunnen worden gerealiseerd als ze
worden ondergebracht in een deelneming? Deze leden vragen daarom of
het wel nodig is om DAEB-activiteiten uit te sluiten van deelnemingen.
Waarom is er niet voor gekozen, zo vragen deze leden, goed toezicht op
deelnemingen ten aanzien van DAEB- activiteiten te realiseren, door de
toezichtsinstrumenten op dit punt aan te scherpen?
Deze leden constateren dat veel toegelaten instellingen verbindingen zijn
aangegaan om risico’s af te schermen. De werkzaamheden van toegelaten
instellingen – ook die in verbindingen – blijven in deze gevallen
werkzaamheden binnen de toelating.
Volgens de memorie van toelichting ontstaat snel het risico dat de
toegelaten instelling door samenloop van operationele belangen, die door
dezelfde bestuurder worden behartigd, de facto toch aansprakelijk wordt
voor financiële verplichtingen. Genoemde leden vragen wat de gevolgen
zijn van het verbod op lidmaatschap van een bestuurder van het bestuur
van een verbinding? Wie moet de verbinding dan besturen en hoe kan de
raad van commissarissen toezicht houden op een verbinding terwijl de
bestuurder daar niet op kan worden aangesproken? Wat zal het effect zijn
op de bouwproductie (art. 25)? Klopt het, zo vragen deze leden dat van de
ruim 40 000 opgeleverde nieuwe huurwoningen in 2009 meer dan 10 000
woningen zijn geproduceerd in verbindingen?
9.2. Zo moeder, zo dochter, zo andere verbinding
De leden van PVV-fractie vragen welke gevolgen de nieuwe regels voor
verbindingen zullen hebben voor de toegelaten instellingen met
betrekking tot de fiscaliteit. Kan het voorliggende wetsvoorstel leiden tot
extra heffingen van bijvoorbeeld vennootschapsbelasting, omzetbelasting
en overdrachtsbelasting?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 769, nr. 6

25

De leden van de CDA-fractie willen graag weten waarom het toezicht op
de verbindingen niet gedaan kan worden door de toegelaten instelling?
Brengt het splitsen van het toezicht op de moeder en op de dochters niet
een grote administratieve last met zich mee?
10. Governance voorschriften in relatie tot sectorcodes:
algemeen verbindend verklaring van overeenkomsten tussen
toegelaten instellingen
De leden van de ChristenUnie-fractie merken op dat het wetsvoorstel het
mogelijk maakt dat toegelaten instellingen zelf sectorcodes of sectorregelingen kunnen ontwikkelen die door de minister van BZK algemeen
verbindend verklaard kunnen worden. Deze leden vragen aan wat voor
codes er wordt gedacht en of er thans al verzoeken liggen voor een
dergelijke verklaring? Voorts vragen deze leden of het ook denkbaar is dat
sectorcodes algemeen verbindend worden verklaard zonder dat hiervoor
een verzoek door de sector is ingediend en zo ja, waarom is er dan niet
voor gekozen om de bepaling te beperken tot een bevoegdheid van de
minister, ongeacht of hiertoe een verzoek ligt?
11. Verkoop van onroerende zaken
De leden van de VVD-fractie merken op dat in het regeerakkoord is
opgenomen dat huurders van een sociale huurwoning het recht krijgen
hun woning tegen een redelijke prijs te kopen. Waarom is dat niet in dit
wetsvoorstel opgenomen? Is voor het regelen van zo’n kooprecht een
wijziging van de Woningwet nodig, of wordt dat anderszins geregeld?
Ingevolge de op 1 juli 2011 uitgebrachte Woonvisie van het kabinet-Rutte
(Kamerstuk 32 847, nr. 1), wil het kabinet toestaan dat toegelaten
instellingen pakketten woningen mogen verkopen aan institutionele
beleggers. Tegen welk percentage van de leegwaarde zal dat worden
toegestaan?
De leden van de PvdA-fractie merken op dat de verkoop van onroerende
zaken (woningen en maatschappelijk vastgoed) door toegelaten instellingen niet alleen de financiële positie van de betreffende instelling raakt,
maar ook het lokale en regionale woonbeleid. Is de regering bereid om
naast de autoriteit ook de betreffende gemeente(n) om advies te vragen
en dit te betrekken bij de afweging omtrent het verlenen van
toestemming?
De leden van de CDA-fractie constateren dat in het voorliggende
wetsvoorstel (art. 27) is geregeld hoe om te gaan met het verkopen van
bezittingen van de toegelaten instelling. Hieruit zou kunnen worden
geconcludeerd dat voor iedere te verkopen woning aan een individuele
huurder en/of starter van buiten ook iedere keer apart toestemming moet
worden gevraagd. Mocht dit zo zijn dat is toch absoluut geen sprake van
vereenvoudiging van regelgeving en vermindering van lastendruk? Kan
de regering gemotiveerd aangeven, dat hier sprake moet zijn van een
misverstand en hoe men dit feitelijk gaat regelen?
12. De interne organisatie en de interne werking van de toegelaten instelling
De leden van de VVD-fractie merken op dat voorgesteld wordt dat
bepaalde besluiten van het bestuur van de toegelaten instelling voorafgaande instemming van de raad van toezicht vergen (artikel 26). Gaarne
krijgen deze leden hier een nadere motivering van. In hoeverre kan dit er
toe leiden dat de raad van toezicht gaat meebesturen in plaats van
toezicht houden? In hoeverre is er door het groot aantal benodigde

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 769, nr. 6

26

goedkeuringen vooraf sprake van functiemenging? Wat is het verschil
tussen «voorafgaande instemming» en «goedkeuring»? Waarom is er
afgeweken van de terminologie in het Burgerlijk Wetboek? Gaarne krijgen
de leden van de VVD-fractie een reactie van de regering.
De leden van VVD-fractie constateren dat wordt voorgesteld dat de
gezamenlijke huurdersorganisaties van de toegelaten instellingen een
bindende voordracht voor een commissaris mogen doen. Betekent dit dat
deze huurdersorganisaties ook «huurders» mogen voordragen? Staat
deze voordracht los van het voorstel dat commissarissen ook huurder bij
een toegelaten instelling mogen zijn? Zo ja, dan zou dat kunnen leiden tot
een groot percentage huurders in een raad van toezicht.
Overigens merken deze leden op geen voorstander te zijn van huurders in
een raad van toezicht. Zij doelen daarbij niet op de voordracht die
huurdersorganisaties mogen doen, maar op de benoeming van huurders
in een raad van toezicht. Huurders zijn namelijk direct belanghebbenden
en de kans is dan bepaald niet uitgesloten dat deze commissarissen
minder oog hebben voor de positie van de toegelaten instelling in het
algemeen. Dat de regering dit in principe niet ondenkbeeldig vindt, blijkt
volgens deze leden uit de passage op pagina 47 van de memorie van
toelichting, die gaat over de door de huurdersorganisaties voorgedragen
commissarissen, die tezamen niet de meerderheid van de raad van
toezicht mogen vormen. Zo wordt het risico beperkt dat de behartiging
van het belang van de toegelaten instelling door de raad van toezicht in
het gedrang komt. Ook vragen de leden van de VVD-fractie hoe het
voorstel ten aanzien van huurders in een raad van toezicht zich verhoudt
tot de nieuwe governancecode.
De leden van de VVD-fractie constateren dat de regering voorstelt dat de
minister van BZK gerechtigd is tot ontslag van één of meerdere commissarissen. Gaarne krijgen deze leden een nadere motivering van dit
voorstel. Zij merken op dat de minister de leden van de raad van toezicht
niet benoemt. Als de minister de bevoegdheid krijgt om commissarissen
te ontslaan, dan betekent dat in feite, dat er voor de Kamer een taak is
weggelegd bij individuele toegelaten instellingen, want de Kamer
controleert de regering. De Kamer zou de minister dan kunnen opdragen
leden van een raad van toezicht van een toegelaten instelling te ontslaan.
Gaat dat niet te ver als het om private instellingen gaat? Bij andere
bedrijven is daar immers ook geen sprake van. Eventueel in uiterste
noodzaak, denk aan een zaak als de ss Rotterdam, zou ontslag door de
minister denkbaar zijn, zo menen de leden van de VVD-fractie. Waarom is
er niet voor gekozen om het ontslag van een commissaris in principe altijd
via de ondernemingskamer te laten lopen, ook als de minister reden ziet
voor ontslag?
De leden van de VVD-fractie verwijzen hierbij ook naar hun opmerkingen
gemaakt bij artikel 33.
Tevens kan een commissaris door de ondernemingskamer van het
gerechtshof te Amsterdam worden ontslagen. Wanneer kan een commissaris nu door de ondernemingskamer worden ontslagen en wanneer door
de minister? Hoe ziet de procedure voor het ontslag van een commissaris
via de ondernemingskamer eruit? Hoe lang duurt die procedure? Is er ook
een versnelde procedure mogelijk?
De leden van de PvdA-fractie vragen waarom wel een relatieve bovengrens wordt gesteld (van de helft) aan het aandeel van door huurdersorganisaties voorgestelde leden in de raad van toezicht en niet een relatief
minimum? Is de regering bereid om net als bij structuurvennootschappen
(voordracht door ondernemingsraden) een minimum van een derde in te
wet op te nemen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 769, nr. 6

27

De leden van de CDA-fractie vragen of er over de verschillende namen
goed is nagedacht. Deze leden merken op dat in het wetsvoorstel zowel
«raad van toezicht» als «raad van commissarissen»worden gebezigd. Kan
dit door een eenduidige terminologie worden vervangen? Ook willen deze
leden de regering uitdagen om na te denken over de naam «Nationale
Autoriteit Toegelaten Instellingen». Kan hiervoor niet in de plaats een
naam worden gebruikt die duidelijk aangeeft wat de autoriteit is en doet?
Bijvoorbeeld Financiële Autoriteit Woningcorporaties?
De leden van de SP-fractie vinden het onbegrijpelijk dat de regering
ondanks alle bewijzen in de afgelopen jaren dat zelfregulering door de
sector faalt, toch de interne organisatie van toegelaten instellingen meer
wil overlaten aan henzelf. Is het niet veel beter te voorkomen dat wordt
gegokt met geld van huurders door investeringsbeslissingen vooraf wel
door een externe toezichthouder te laten toetsen? Voorkomen is toch altijd
beter dan genezen?
De leden van de ChristenUnie-fractie constateren dat in het wetsvoorstel
vooral de verhouding overheid-toegelaten instelling centraal staat. Deze
leden vragen hoe met het voorliggende wetsvoorstel de creativiteit en de
energie van de «civil society» wordt aangeboord en de publieke inbreng
van burgers wordt benut als essentiële component in de dynamiek en de
differentiatie van het wonen in Nederland.
12.1. Aanvullingen op het stichtingen- en verenigingenrecht m.b.t.
toegelaten instellingen
De leden van de CDA-fractie merken op dat in de memorie van toelichting
onder 12.2 wordt aangegeven dat de gezamenlijke huurdersorganisaties
van de toegelaten instelling het recht hebben een bindende voordracht te
doen voor één of meer commissarissen in de raad van toezicht. Deze
commissaris of commissarissen kunnen huurders zijn van woongelegenheden van toegelaten instellingen. Hiermee wordt, aldus de memorie van
toelichting, uitvoering gegeven aan de motie Depla (Kamerstuk 29 453,
nr. 184). Deze motie verzoekt echter «de regering de mogelijkheden te
onderzoeken om als kwaliteitseis aan het geheel van de raad van toezicht
te stellen dat twee leden huurder zijn». Kan de regering aangeven waarom
tot een afwijkende keuze is gekomen? De leden van de CDA-fractie menen
dat letterlijke uitvoering van de motie, juist vanwege die noodzakelijke, nu
vaak ontbrekende, binding gewenst is. Daarbij doen deze leden ook de
suggestie om aanvullend op dit voorstel, te komen tot een commissaris
namens de gebruikers van maatschappelijk vastgoed.
Kan in dit verband worden aangegeven waarom geen eisen worden
gesteld aan de omvang van de raad van commissarissen? In het voorliggende wetsvoorstel is niets aangegeven over het profiel waaraan leden
van de raad van commissarissen moeten voldoen, dat geldt overigens ook
voor de leden van de raad van bestuur. Wat is hiervoor de achterliggende
motivatie? Deelt de regering de zienswijze van de leden van de
CDA-fractie dat het ongewenst is om hier enige vrijblijvendheid te laten
bestaan? Is de regering bereid hier alsnog een voorziening voor te treffen?
Zowel in de «Wijkenbrief» als in de «Integratiebrief» gaat de regering uit
van meer participatie van burgers. In dat verband wordt zelfs gesproken
van een handvest burgerschap. Wat betekent uitvoering van het in deze
brieven voorgenomen beleid voor huurders? Wat zijn in dit verband de
verplichtingen voor toegelaten instellingen om mee te denken in
voorstellen die van huurders komen met het doel de leefbaarheid in de
wijk, buurt of straat te vergroten? Is de regering bereid dit ook in het
wetsvoorstel vast te leggen?
Een toegelaten instelling brengt jaarlijks een verslag uit. Dit kan ook een
middel zijn om de betrokkenheid van huurders inhoud te geven. Het is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 769, nr. 6

28

daarbij wel noodzakelijk dat dit verslag leesbaar is en dat er duidelijk
wordt aangegeven wat de beleidskeuzes zijn, waarom die keuzes worden
gemaakt, en hoe het staat met de voortgang van de uitwerking van deze
keuzes. De leden van de CDA-fractie zien dit punt graag vastgelegd in de
artikelen 35 tot en met 38.
De leden van de CDA-fractie verzoeken de regering om in te gaan op de
positie van de leden van de raad van toezicht. In het verleden hebben
leden zich individueel geageerd tegen misstanden, terwijl de raad als
college geen stappen heeft ondernomen. Op welke wijze worden
individuele leden gehoord? Hebben ze een mogelijkheid om zich te
melden bij een meldpunt? En is er voor hen een soort van klokkenluidersregeling?
De leden van de CDA-fractie lezen dat de minister van BZK ruimte krijgt
om leden van de raad van toezicht te ontslaan. Deze leden vragen
hierover of het ook niet te binden is aan een besluit van de Ondernemingskamer, zodat ook via rechtelijke toetsing dit mogelijk wordt
gelijkend aan de situatie in het bedrijfsleven? Wat was de afweging om de
mogelijkheid alleen bij de minister van BZK te leggen?
Kan de minister aangeven of het de bedoeling is dat de wet ingrijpt op
lopende zittingstermijnen van leden van de raad van commissarissen. Of
gelden de vereisten bij (her)benoeming? Indien het eerstgenoemde wordt
beoogd, heeft de minister zich vergewist van de juridische houdbaarheid?
Zo ja, kan de minister dit toelichten?
De leden van de CDA-fractie vragen of de regering uiteen kan zetten
waarom niet gekozen is voor een overgangsperiode zoals verwoord in de
governancecode (art. 30). Hoeveel toegelaten instellingen kennen een
personele unie met een zorginstelling op het niveau van bestuur en raad
van toezicht? Is de regering bereid om voor deze toegelaten instellingen
naast de bestuurlijke personele unie de personele unie op het niveau van
de raad van toezicht te blijven toestaan, bijvoorbeeld onder de
voorwaarde dat binnen die raad een lid of meer leden exclusief verantwoordelijk is/zijn voor het toezicht op de toegelaten instelling en een
ander (of anderen) voor het toezicht op de zorgorganisaties (art. 30)?
Deelt de regering de opvatting dat commissarissen moeten kunnen
worden aangesproken indien zij tekort schieten in hun taakuitoefening. Zo
ja, waarom wordt in art. 31 dan niet gesproken van overeenkomstige
toepassing van art. 9 boek 2 BW op de taakvervulling door de raad van
commissarissen? Zo nee, wat wordt er dan bedoeld met art. 31 lid 2
(art. 31)?
De leden van de SP-fractie merken op dat het voorliggende wetsvoorstel
zou moeten gaan over hoe van toegelaten instellingen meer democratische instellingen kunnen worden gemaakt die van en voor huurders
werken. De afgelopen vijfentwintig jaar zijn huurders buitenspel gezet
door verenigingen te vervangen door het «business like» raad van
toezicht model. Gemeenten als toezichthouder zijn buitenspel gezet als
toezichthouder waardoor een belangrijk democratisch deficit is ontstaan,
aldus deze leden. Schaalvergroting, marktdenken, zelfverrijking en te vaak
gokken met geld van bestuurders is het gevolg geweest. Waarom wil de
regering dan toch doorgaan op deze voet?
De leden van de SP-fractie vragen of de regering bereid is huurders meer
zeggenschap te geven in het beleid van toegelaten instellingen als direct
belanghebbenden? Bijvoorbeeld middels een rechtstreekse verkiezing van
de helft plus één leden van de raad van commissarissen? Is de regering
bereid om huurders het recht te geven om collectief over te stappen naar
een andere toegelaten instelling, met inbegrip van de woningen die ze
huren als ze ontevreden zijn over de wijze waarop hun toegelaten
instelling hen behandeld? Waarom reduceert de regering de volgens deze
leden noodzakelijke inspraak van huurders en hun vertegenwoordigers in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 769, nr. 6

29

het beheer en beleid van toegelaten instellingen tot nul door het
schrappen van deze belangrijke opdracht aan de toegelaten instellingen?
Is de regering bereid het BBSH in het voorliggende wetsvoorstel op te
nemen, zodat het bevorderen en stimuleren van bewonersparticipatie als
taak van de toegelaten instelling in het wetsvoorstel wordt opgenomen?
De leden van de ChristenUnie-fractie constateren dat met het wetsvoorstel
de positie van de raad van commissarissen wordt versterkt en daarmee
het interne toezicht. Deze leden vragen of het de bedoeling is dat de wet
ingrijpt op lopende zittingstermijnen van leden van de raad van commissarissen. Of gelden de vereisten alleen bij (her)benoeming? Indien het
eerstgenoemde wordt beoogd, heeft de regering zich vergewist van de
juridische houdbaarheid? Zo ja, kan de regering dit toelichten? Kan de
regering tevens uiteenzetten waarom niet gekozen is voor een overgangsperiode, zoals verwoord in de governancecode (art. 30)?
Deze leden merken op dat ook de versterking van de positie van de
huurdersorganisaties kan bijdragen aan betere checks and balances. Deze
leden geven in overweging huurdersorganisaties het enquêterecht te
geven zoals cliëntenraden dat ook hebben bij zorginstellingen.
Deze leden constateren dat in het wetsvoorstel de huidige zeggenschapspositie van huurdersorganisaties wordt verzwakt onder meer door het
schrappen van de opdracht aan toegelaten instellingen om bewoners en
hun vertegenwoordigers te «betrekken bij het beheer en beleid» (BBSH).
Ook wordt het huidige recht van huurdersorganisaties om ten minste
twee commissarissen voor de raad van toezicht c.q. bestuur voor te
dragen zonder argumentatie teruggebracht naar één (of meer). Deze leden
vragen daarom zoals voorgesteld door de Woonbond het prestatieveld
«huurders betrekken bij beleid en beheer» in de het voorliggende
wetsvoorstel op te nemen, opdat het actief bevorderen en stimuleren van
bewonersparticipatie als een belangrijke maatschappelijke taak van
toegelaten instellingen in de wet wordt verankerd. Ook vragen deze leden
om een onderbouwing van het voorstel om het aantal huurdercommissarissen te verlagen. Zij geven in overweging de huidige bepaling van het
recht van bindende voordracht voor ten minste twee kandidaten voor de
raad van commissarissen of bestuur te handhaven.
13. Extern toezicht: volkshuisvestelijk toezicht, rechtmatigheidstoezicht, toezicht op integriteit en governance, financieel
toezicht en toezicht op staatssteunregels
13.1. Inleiding
De leden van de PvdA-fractie constateren dat de regering heeft gekozen
voor een heldere verdeling van het toezicht tussen de minister van BZK en
de voorgestelde autoriteit. Ook is beleidsafstemming tussen toegelaten
instellingen en gemeenten geregeld. Het is deze leden echter niet duidelijk
op welke onderwerpen en op welke momenten democratische controle
door de Kamer, respectievelijk de gemeenteraad plaats zal vinden. Kan de
regering dat nader toelichten, niet alleen wat betreft de reguliere
activiteiten, maar ook wat betreft de incidentele, zoals interventies? Dient
daarbij ook niet een rol te zijn weggelegd voor de provincies, vanuit hun
regierol ten aanzien van de woningbouw en de samenwerking tussen
gemeenten op dit punt? De leden van de PvdA-fractie verzoeken de
regering een exact overzicht te geven welke beslissingen op welk moment
aan welke democratisch gekozen orgaan moeten worden voorgelegd.
De leden van de CDA-fractie vragen de regering of in het wetsvoorstel
expliciet moet worden vastgelegd dat de Algemene Rekenkamer
controlerechten heeft bij de autoriteit. Dat lijkt nu niet het geval. Deze
leden stellen vast dat de Algemene Rekenkamer van mening is dat zij de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 769, nr. 6

30

bevoegdheid moet hebben om ook bij toegelaten instellingen controlerechten moet hebben. Dit standpunt lijkt in strijd met het stelsel zoals dat
thans bestaat. Graag zien deze leden op dit punt een reactie van de
regering. Dit punt komt inhoudelijk ook terug als het gaat om dochterondernemingen.
De lede van de CDA-fractie merken op dat de Vereniging Toezichthouders
Woningcorporaties en Aedes samen een code hebben ontwikkeld voor het
interne toezicht. Voor Aedes leden is deze governance code bindend. Er
zijn echter ook toegelaten instellingen een lid zijn van Aedes. Is de
regering bereid via een nota van wijziging met een voorstel te komen om
via het voorliggende wetsvoorstel deze bestaande code algemeen
bindend te verklaren? Zo nee, wat verzet zich daar naar zijn dan tegen?
Een algemeen verbindend verklaren kan mogelijk leiden tot het beperken
van artikelen in het wetsvoorstel. Kan worden aangegeven om welke
artikelen dit gaat?
De leden van de SP-fractie vragen de regering waarom zij niet kiest om
het CFV uit te bouwen tot een volwaardig onafhankelijke toezichthouder?
Is de regering bereid het CFV om te dopen tot waakhond voor de
volkshuisvesting, met daarbij horend instrumentarium voor het kunnen
uitoefenen van integraal toezicht op zowel het volkshuisvestelijk als
financieel functioneren van toegelaten instellingen? Waarbij uiteraard de
politieke verantwoordelijkheid met inzet van de zwaarste sancties een
verantwoordelijkheid van de minister van BZK blijft.
De leden van de ChristenUnie-fractie constateren dat de standpunten van
de Algemene Rekenkamer, zoals weergegeven in een brief van de minister
voor Wonen, Wijken en Integratie d.d. 12 april 2010 (Kamerstuk 32 769,
nr. 5), niet zijn overgenomen. Deze leden vragen waarom het voorstel om
de bevoegdheid van de Algemene Rekenkamer met betrekking tot
controlerechten bij de op te richten autoriteit en bij individuele toegelaten
instellingen in het wetsvoorstel op te nemen niet is overgenomen. Deze
leden vragen ook waarom het voorstel niet is overgenomen om de
autoriteit of de minister van BZK, en in het verlengde daarvan de
Algemene Rekenkamer, de bevoegdheid te geven om rechtstreeks bij
dochterondernemingen van toegelaten instellingen informatie op te
vragen.
13.2. De verhouding tussen het interne toezicht en het externe toezicht
Naar de mening van de leden van de VVD-fractie ligt het primaire toezicht
op de toegelaten instelling bij de raad van commissarissen. Deze leden
onderschrijven de gedachte dat naarmate het interne toezicht beter
functioneert het externe toezicht zich kan toespitsen op risicogericht
toezicht.
De leden van de CDA-fractie merken op dat regelmatige visitatie van een
toegelaten instelling een stroom aan informatie kan opleveren, zowel
vanuit de organisatie van de toegelaten instelling en haar stakeholders
richting de visitatiecommissie, als uiteindelijk na ommekomst van het
verslag van de visitatiecommissie in omgekeerde richting. Verplichting tot
visitatie zien deze leden dat ook als een punt om de horizontale binding te
versterken. Graag zien zij dit opgenomen in het voorliggende
wetsvoorstel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 769, nr. 6

31

13.3. Toezicht op rechtmatigheid, volkshuisvestelijke prestaties, governance en integriteit door de minister van BZK
Graag lezen de leden van de CDA-fractie een nadere toelichting op de
algemeen verbindend verklaring van de governance code. Is dit de beste
optie om te komen tot een breed gedragen intern toezicht?
In de governance code wordt gesteld dat de jaarrekening wordt vastgesteld door de raad van bestuur. In het voorliggende wetsvoorstel wordt
deze taak echter belegd bij de raad van commissarissen. Wat is de ratio
hierachter? De leden van de CDA-fractie zien hier graag een nadere
toelichting op. Waarom wordt afgeweken van de governance code en de
scheiding tussen raad van bestuur en raad van commissarissen?
13.4. Taken en organisatie van de autoriteit
De leden van de VVD-fractie constateren dat de autoriteit naast het
financiële toezicht ook de taak krijgt project- en saneringssteun te
verstrekken. Project- en saneringssteun enerzijds en toezicht anderzijds
zijn twee aparte taken. Ingevolge het voorgestelde in artikel 61 stelt de
autoriteit een bestuursreglement vast. In de toelichting staat dat in dat
reglement een vorm van functiescheiding tussen de toezichttaken en de
taken in verband met de verlening van subsidies kan worden gecreëerd.
Waarom wordt een verplichte functiescheiding niet expliciet in de wet
opgenomen, zo vragen de leden van de VVD-fractie? Er zouden bijvoorbeeld twee aparte kamers binnen de autoriteit kunnen worden ingesteld
om zo te voorkomen dat er een vermenging van beide functies komt.
De leden van de CDA-fractie merken op dat één van de belangrijke
verschillen tussen de voorgenomen keuze zoals aangegeven in de brief
van 12 juni 2009 (Kamerstuk 29 453, nr. 118) en het voorliggende
wetsvoorstel de positie van de autoriteit betreft.
Uitgangspunt van de keuze van de vorige regering was om het toezicht op
het rechtmatig handelen en op het financieel en volkshuisvestelijk
presteren, onder te brengen bij een onafhankelijke autoriteit.
De regering maakt, mede op basis van het advies van de Raad van State,
nu de keuze het toezicht bij een autoriteit te richten op het financiële
toezicht en het toezicht op de Europese staatssteunvereisten.
Daarbij blijven het volkshuisvestelijk toezicht, het rechtmatigheidstoezicht
en het toezicht op de governance en integriteit bij de minister van BZK.
De regering lijkt zich op dit punt vooral te richten op het advies van de
Raad van State. De leden van de CDA-fractie willen van de regering weten
of er nog andere overwegingen zijn die de regering tot deze bijstelling
hebben gebracht. Zo ja, welke zijn deze overwegingen?
Alvorens tot een definitief positieve afweging te komen, vragen deze
leden zich af of de regering in deze ook het evenwicht tussen het
horizontale en het verticale toezicht heeft betrokken, alsmede het
subsidiariteitsbeginsel dat stelt dat (politieke) keuzes en verantwoording
zo dicht mogelijk bij de burger horen te liggen. Op welke wijze is bij het
voorgestelde model stil gestaan bij de overwegingen van de vicevoorzitter
van de Raad van State in zijn inleiding bij het Jaarverslag 2009 van de
Raad van State, met name als het gaat over zijn kritiek op de stapeling van
toezicht en controle binnen het denkraam van «new public management»,
de positie van beroepsbeoefenaren en de rol van bestuurder versus
politicus en volksvertegenwoordiger?
Het wetsvoorstel maakt het mogelijk dat via de autoriteit wordt gekomen
tot projectsteun en/of saneringssteun. Hiervoor ontstaat een wettelijke
basis. In het wetsvoorstel is geen ruimte gemaakt voor de zogenoemde
«bijzondere projectsteun». De leden van de CDA-fractie worden graag
geïnformeerd over de afweging die achter deze keuze verborgen ligt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 769, nr. 6

32

De leden van de CDA-fractie willen graag een toelichting op de sancties
die de autoriteit kan treffen. Welke middelen zijn er om deze sancties af te
dwingen? Is er een mogelijkheid om dit te regelen via een last onder
dwangsom? Staat de autoriteit niet met lege handen als er niet wordt
voldaan aan de opgelegde aanwijzing?
De leden van de ChristenUnie-fractie hebben vragen over de voorgestelde
aanpak van het externe (overheids)toezicht. In het voorliggende
wetsvoorstel is er voor gekozen onderscheid te maken tussen toezicht op
financieel en beleidsinhoudelijk gebied. Deze leden vragen of dit
onderscheid wel zo gemaakt kan worden. Zij vragen waarom een
bundeling van het toezicht afbreuk zou doen aan de ministeriele verantwoordelijkheid.
13.5. Subsidieregels en heffingsregels
De leden van de ChristenUnie-fractie constateren dat het voorliggende
wetsvoorstel de mogelijkheid biedt om toegelaten instellingen een heffing
op te leggen of om middelen van toegelaten instellingen in te zetten ten
behoeve van andere toegelaten isntellingen. Deze leden vragen hoe dit
zich verhoudt tot de afschaffing van de Vogelaarheffing.
14. Handhaving en bewind door de minister van BZK
14.1. Handhaving door de minister van BZK
De leden van de VVD-fractie merken op dat de minister van BZK bevoegd
is tot het geven van een aanwijzing aan een toegelaten instelling. Ook kan
de minister een toegelaten instelling een last onder dwangsom opleggen.
Deze vallen dan vervolgens toe aan de autoriteit. In hoeverre heeft de
regering hierbij overwogen dat de last onder dwangsom ten koste van de
huurders gaat?
15. Naleefbaarheid, uitvoerbaarheid en handhaafbaarheid
Deelt de regering de opvatting van de leden van de ChristenUnie-fractie
dat invoering van het voorliggende wetsvoorstel halverwege het jaar
extra belastend is voor toegelaten instellingen en derhalve invoering per
1 januari de voorkeur heeft?
De leden van de SGP-fractie zijn gelet op de aanzienlijke administratieve
lasten die met dit wetsvoorstel gepaard gaan van mening dat inwerkingtreding slechts per 1 januari wenselijk is.
15.1. De overgang van het Centraal Fonds voor de Volkshuisvesting naar
de Nederlandse Autoriteit toegelaten instellingen volkshuisvesting en de
taakuitbreiding
De leden van de VVD-fractie constateren dat het CFV wordt omgevormd
tot de Nederlandse Autoriteit toegelaten instellingen volkshuisvesting.
Waarom is er gekozen voor de naam «Nederlandse» autoriteit, nu wordt
voorgesteld de taak van deze autoriteit te beperken tot het financiële
toezicht en daarbij niet het volkshuisvestelijk toezicht te betrekken?
15.2. Gevolgen van het wetsvoorstel voor de toegelaten instellingen
De leden van de PVV-fractie vragen op welke wijze de scheiding van
vermogen wordt van toegelaten instellingen uitgevoerd en welke
gevolgen heeft die scheiding voor het investeringsvermogen in DAEB- en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 769, nr. 6

33

niet-DAEB-activiteiten. Wat is het tijdspad voor de uitvoering van de
scheiding tussen DAEB- en niet-DAEB-activiteiten?
16. Administratieve lasten
In het algemeen vragen de leden van de VVD-fractie zich af in hoeverre
toegelaten instellingen straks met meer regelgeving te maken krijgen dan
thans het geval is. Er wordt gesteld dat er sprake is van een toename van
de administratieve lasten en dat de toename overigens weer met 20% is
gedaald. Per saldo betekent dat dus een toename. In hoeverre is één en
ander in lijn met het regeerakkoord? In hoeverre is er na inwerkingtreding
van het voorliggende wetsvoorstel, de Amvb’s en de overblijvende
circulaires sprake van minder administratieve lasten? Waarom is er
bijvoorbeeld een Amvb inzake het jaarverslag nodig? Zou dit niet aan de
autoriteit, in overleg met de sector, kunnen worden overgelaten? Voorts
vragen de leden van de VVD-fractie in hoeverre, en op welke punten, de
Europese regelgeving tot een toename van de administratieve lasten voor
de toegelaten instellingen leidt.
De leden van de PvdA-fractie maken zich grote zorgen over de grote
eenmalige en structurele administratieve lasten die voortvloeien uit het
wetsvoorstel en de bij Amvb te stellen administratieve eisen. Deze leden
hebben daarom vooralsnog ernstige bezwaren tegen het grote aantal
Amvb’s. Is het mogelijk om de kosten te beperken door minder regels te
stellen in Amvb’s en in plaats daarvan eenvoudige regels op te nemen in
het voorliggende wetsvoorstel zelf? Kan de regering een visie geven over
de wijze waarop het grote aantal Amvb’s kan worden beperkt?
17. Artikelsgewijze toelichting
De leden van de SGP-fractie constateren dat de terminologie van het
wetsvoorstel niet altijd aansluit bij de bepalingen het burgerlijk wetboek,
zoals de genoemde voorafgaande instemming (artikel 26) en de raad van
toezicht (artikel 30). Eveneens lijkt ook de inhoud op bepaalde punten af te
wijken, zoals de bepaling dat de bepaling dat de raad van toezicht zich
moet richten naar het maatschappelijk belang dat los zou staan van het
belang van de instelling (artikel 31). Deze leden vragen of hier een
bewuste keuze aan ten grondslag ligt. Indien dat niet het geval is vragen
zij de regering nog eens kritisch naar afwijkingen ten opzichte van de
regeling in het Burgerlijk Wetboek te kijken.
Artikel 21
Klopt de waarneming van de leden van de ChristenUnie-fractie dat de
toelichting op artikel 21 lid 2 abusievelijk verkeerd is aangepast? Zo nee,
hoe moet het nader rapport in combinatie met de toelichting op artikel 21
dan worden gelezen? Kunnen DAEB- en niet-DAEB-activiteiten al dan niet
tijdelijk gezamenlijk in een verbinding worden ondergebracht?
Artikel 25
De leden van de VVD-fractie merken op dat voorgesteld wordt dat een
bestuurder van een toegelaten instelling geen bestuurder mag zijn van
een rechtspersoon of vennootschap met welke de toegelaten instelling in
enigerlei vorm banden heeft. Daarop is één uitzondering, namelijk de
situatie dat een bestuurder van de toegelaten instelling bestuurder wordt
van een andere instelling met een maatschappelijke oriëntatie. Het gaat
dan bijvoorbeeld om een maatschappelijke dienstverlener die in belangrijke mate diensten aan bijvoorbeeld huurders verstrekt. Wat is de reden
van deze uitzondering? Zou het, gelet op het voorkomen van belangenverstrengeling, niet beter zijn om dit niet meer mogelijk te maken? Gaarne

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 769, nr. 6

34

krijgen de leden van de VVD-fractie een nadere motivering van dit
voorstel.
Artikel 26
De leden van de VVD-fractie constateren dat een aantal besluiten van het
bestuur van de toegelaten instelling is onderworpen aan de voorafgaande
toestemming van de raad van toezicht. Het gaat dan in onderdeel «c» om
het doen van een investering ten behoeve van de volkshuisvesting indien
daarmee ten minste een bij algemene maatregel van bestuur bepaald
bedrag is gemoeid. Aan welk bedrag denkt de regering, zo vragen de
leden van de VVD-fractie. De zelfde vraag hebben zij bij onderdeel «i».
Artikel 28
Ingevolge lid 2 van het voorgestelde artikel 28 moeten de statuten
voorzien in een regeling voor geschillen omtrent besluiten van of
instemming met besluiten door het bestuur, de raad van toezicht en de
algemene vergadering. De leden van de VVD-fractie vragen wat de
bedoeling is van deze bepaling. In hoeverre heeft deze bepaling gevolgen
voor de bevoegdheden van de organen binnen de toegelaten instelling?
Artikel 30
Het voorgestelde artikel 30 gaat over de raad van toezicht. Waarom wordt
niet het begrip «raad van commissarissen» gebruikt? In de wetstekst zelf
wordt wel het woord «commissarissen» gebezigd. Gaarne krijgen de
leden van de VVD-fractie een reactie van de regering.
Artikel 31
Het voorgestelde artikel 31 gaat over de taak van de raad van toezicht. De
commissarissen moeten zich ook richten naar het te behartigen
maatschappelijke belang en naar het belang van de betrokken belanghebbenden. De leden van de VVD-fractie vragen in hoeverre deze twee
onderdelen tot de taak van de commissarissen behoren. Moet de
aandacht van de commissarissen niet gericht zijn op het belang van de
toegelaten instelling?
Artikel 33
Ingevolge het voorgestelde artikel 33 kan de ondernemingskamer de raad
van toezicht ontslaan. Dit kan dus ook de hele raad van toezicht zijn. De
leden van de VVD-fractie merken op dat het ontslag van de hele raad van
toezicht gevolgen kan hebben voor de bedrijfsvoering van de toegelaten
instelling, omdat bepaalde bestuursbesluiten niet meer goed kunnen
worden gekeurd. Hoe wordt voorzien in de opvolging? Waarom is hier in
het wetsvoorstel niet in voorzien?
Artikel 34
De leden van de PVV-fractie vragen zich af hoe wordt voorzien in het
vervangen van de raad van toezicht, wanneer die door de minister van
BZK wordt ontslagen.
Artikel 35
De leden van de ChristenUnie vragen of in artikel 35 lid 1 «toegelaten
instelling», conform de artikelsgewijze toelichting, niet moet worden
gelezen als c.q. gewijzigd in «het bestuur»?
Artikel 37
De leden van de CDA-fractie constateren dat in het wetsvoorstel de
bevoegdheid van de raad van toezicht tot het verlenen van onderzoek van
de jaarrekening, het jaarverslag etc., is verwoord. Ontbreekt abusievelijkde bepaling dat de raad een dergelijke plicht heeft?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 769, nr. 6

35

De leden van de ChristenUnie-fractie merken op dat in het wetsvoorstel de
bevoegdheid van de raad van toezicht tot het verlenen van onderzoek van
de jaarrekening, het jaarverslag etc. is verwoord. Ontbreekt abusievelijk
de bepaling dat de raad een dergelijk plicht heeft? Deze leden constateren
dat een dergelijke plicht in artikel 2:393 BW staat, maar dit artikel is in
artikel 35 van het wetsvoorstel uitgezonderd van toepasselijkheid op
toegelaten instellingen.
Artikel 41
Het voorgestelde artikel 41 bevat een regeling over de uitbreiding van het
werkgebied van de toegelaten instelling. Mocht de toegelaten instelling
geen toestemming krijgen om in een andere gemeente actief te worden,
kan dan via een fusie met een toegelaten instelling in die andere
gemeente alsnog het beoogde doel worden bereikt? Hoe ziet de regering
dat? Wanneer is er sprake van lokaal draagvlak voor een fusie van
toegelaten instellingen? Gaarne krijgen de leden van de VVD-fractie een
reactie van de regering.
Artikel 42
Ingevolge het eerste lid van het voorgestelde artikel 42 moet een
toegelaten instelling «naar redelijkheid» bijdragen aan de uitvoering van
het gemeentelijke volkshuisvestingsbeleid. De leden van de VVD-fractie
vragen wat «naar redelijkheid» bijdragen aan de uitvoering van het
gemeentelijke volkshuisvestingsbeleid inhoudt. Is dat meetbaar te maken?
Zo ja, hoe? Waar ligt het primaat als het gaat om de volkshuisvesting, bij
de toegelaten instelling of de gemeente?
Tot het inzetten van de middelen kan ook behoren het verstrekken van
middelen aan andere toegelaten instellingen om te kunnen voldoen aan
het door hen mede uit te voeren gemeentelijke volkshuisvestingsbeleid,
zo valt in de memorie van toelichting te lezen. De leden van de VVD-fractie
vragen zich af waar concreet op wordt gedoeld. Is er hier sprake van
bijzondere projectsteun via de autoriteit? Of wordt er iets anders bedoeld?
Hoe gaat een en ander in zijn werk? Wanneer moet de ene toegelaten
instelling middelen inzetten voor de andere toegelaten instelling? Hoe
verhoudt het tweede lid zich tot het derde lid? Blijft een heffing à la de
«Vogelaarheffing» mogelijk? Gaarne krijgen de leden van de VVD-fractie
een verduidelijking van de regering.
De leden van de PVV-fractie vragen hoe de term «naar redelijkheid
bijdragen» verder wordt gedefinieerd? Wie beoordeeld of hiervan sprake
is?
Deelt de regering de opvatting van de leden van de CDA-fractie dat bij het
verrichten van werkzaamheden op wijk- of buurtniveau ter bevordering
van de leefbaarheid aldaar de verantwoordelijkheden soms niet op
voorhand vastliggen en dat de gehoudenheid om in dat opzicht actief te
zijn in laatste instantie afhankelijk kan blijken te zijn van de beschikbaarheid van menskracht en financiële middelen? Zo ja, waaruit blijkt deze
notie – thans te lezen in de toelichting bij art. 12 BBSH – in het
wetsvoorstel (combinatie art. 42 lid 3 en art. 58 lid 2; 61 a)?
Artikel 43
De leden van de ChristenUnie-fractie merken op dat een toegelaten
instelling de gemeente een overzicht van voorgenomen werkzaamheden
(artikel 43 lid 1,) dient te overleggen en tegelijk met de toezending van dit
overzicht, om een overleg met de gemeenten dient te verzoeken met het
oog op te maken afspraken over de uitvoering van het in de betrokken
gemeenten geldende volkshuisvestingsbeleid in ten minste het kalenderjaar dat direct volgt op de in het eerste lid bedoelde datum. Deze leden
vragen met betrekking tot dit artikel om een reactie op de opmerkingen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 769, nr. 6

36

van de G32 dat er geen harde juridische verplichting is opgenomen en dat
gemeenten uit de lijst van werkzaamheden zelf moeten afleiden welke
activiteiten en daaraan gekoppelde bijdragen specifiek voor hun grondgebied zijn. Tevens vragen deze leden in te gaan op het voorstel van de
G32 om de te maken afspraken te laten gelden voor vier jaar in plaats van
één jaar.
Ook merken deze leden op dat de autoriteit geen expliciete rol heeft in
informatievoorziening aan gemeenten en dat in het wetsvoorstel geen
bevoegdheid is opgenomen voor gemeenten om nadere informatie op te
kunnen vragen. Deze leden vragen om dit alsnog op te nemen zodat het
overleg tussen gemeenten en toegelaten instellingen en het maken van
goede en realistische prestatie afspraken, mogelijk wordt gemaakt.
Artikel 45
De leden van de VVD-fractie merken op dat onder punt «a» van artikel 45
het onder andere gaat over «onroerende aanhorigheden». Die aanhorigheden hoeven niet per definitie bij een bepaalde woongelegenheid te
horen, aldus de memorie van toelichting. Maar is het kenmerk van
«aanhorigheden» nu juist niet dat ze verbonden zijn met het bezit, in dit
geval een woongelegenheid? Wordt het ook mogelijk om parkeergarages
te bouwen, die voor een breder publiek dan de bewoners toegankelijk
zijn? Zo ja, is dat niet een taak van de gemeenten?
Artikel 45 onderdeel «d» gaat over gebouwen die een maatschappelijke
gebruiksbestemming hebben, bijvoorbeeld (brede) basisscholen,
welzijnsgebouwen in de wijken en gebouwen voor wijkzorgvoorzieningen.
De leden van de VVD-fractie verwijzen hier ook naar hun opmerkingen,
gemaakt bij het algemene deel van de memorie van toelichting (pagina
12). In het artikelsgewijze deel vragen zij nog aandacht voor het volgende.
Is het niet zo dat een basisschool ook het wijkniveau te boven kan gaan?
Als dat zo is, dan is zo’n school geen taak van de toegelaten instelling.
Hoe wordt bepaald of er sprake is van het «uitstijgen boven het
wijkniveau»? Wanneer is daar sprake van? Gaarne krijgen de leden van de
VVD-fractie een reactie van de regering.
De leden van de VVD-fractie merken op dat artikel 45, onderdeel «f» over
bijdragen aan de leefbaarheid gaat. Daartoe kunnen, zo blijkt uit de
memorie van toelichting, speelvoorzieningen, openbaar groen,trottoirs en
verlichting behoren. Behoort dit niet veel meer tot de taak van de
gemeenten? Hoe ver strekt het openbare gebied rond het woningbezit uit?
Wat behoort redelijkerwijs tot de taak van de toegelaten instellingen?
Gaarne krijgen de leden van de VVD-fractie een reactie van de regering.
In hoeverre voorkomt het voorgestelde artikel 45 lid 2 dat een toegelaten
instelling een project à la de ss Rotterdam start?
De leden van de PVV-fractie zijn van mening dat de kerntaak van toegelaten instellingen moet zijn het zorgen voor betaalbare woonruimte en dat
van die kerntaak zo min mogelijk moet worden afgeweken.
De leden van de CDA-fractie vragen of het mogelijk is dat toegelaten
instellingen over vastgoed beschikken of in aanbouw hebben of contractuele verplichtingen ter zake zijn aangegaan die straks niet meer tot het
gebied van de volkshuisvesting worden gerekend. Zo ja, hoe wordt
hiermee omgegaan? Is de regering bereid dit te gedogen of komt er een
voldoende ruime overgangstermijn?
Kan de regering bevestigen dat niet bedoeld is dat inzake maatschappelijk
vastgoed iets anders wordt geregeld dan in de nu vigerende tijdelijke
regeling?
Zo ja, moet in de artikelsgewijze toelichting bij artikel 45 lid 2 «hun
woongelegenheden» niet worden gelezen als «woongelegenheden van
toegelaten instellingen»? Zo nee, waarom heeft de regering daar in de
toelichting geen melding van gemaakt?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 769, nr. 6

37

De letterlijke tekst van het voorliggende wetsvoorstel leidt tot constatering
dat het kan voorkomen dat realisatie van maatschappelijk vastgoed
doortoegelaten instellingen niet kan plaatsvinden omdat er geen
woningen van toegelaten instellingen in een kern of buurtschap aanwezig
zijn. Deelt de regering deze conclusie? Legt dit geen beperkingen op met
betrekking tot het leefbaar houden van het platteland i.c. de krimpaanpak?
Deelt de regering de opvatting dat hier sprake is van een onbedoeld
effect?
De leden van de SGP-fractie vragen waarom de regering in de toelichting
enkel refereert aan een onderhoudsafdeling. Is het mogelijk ook door
middel van andere juridische constructies in onderhoud te voorzien, zo
vragen zij.
Artikel 49
De leden van de CDA-fractie vragen of de minister kan bevestigen dat de
EC beschikking 2009 niet verplicht tot het buitenwerking stellen van
art. 25d Mededingingswet? Waarom laat de regering de kans liggen om
de kosten voor de sector te beperken? En staat dit niet haaks op de level
playing field gedachte aangezien alle andere instellingen/ondernemingen
buiten de sociale huursector wel te maken hebben met de ondergrens van
€ 40 miljoen?
Moet uit het nader rapport (pag. 4) worden opgemaakt dat de keuze voor
een vermogensscheiding (DAEB tak/niet-DAEB tak) een eigenstandige
keuze is en niet door de Commissie wordt geëist? Zo nee, kan de regering
dit nader uiteenzetten. Zo ja, kan de regering de wenselijkheid beargumenteren?
Artikel 50
De leden van de VVD-fractie merken op dat in artikel 50 wordt voorgesteld
dat de minister kan toestaan dat een toegelaten instelling een bepaald
percentage van de huurwoningen met een huur onder de 652,52 euro vrij
van de DAEB-toewijzingsregels mag verhuren. Het bij voorrang toewijzen
van deze woningen aan lage inkomens hoeft dan ook niet. Wordt hier
gedoeld op de 10%-regeling in het kader van de staatssteunregeling? Of
wordt op iets anders gedoeld? Gaarne krijgen de leden van de VVD-fractie
een reactie van de regering.
Artikel 52
De leden van de CDA-fractie vragen of de investeringsbeperking door
maximering van een bij Amvb vastgesteld percentage van het eigen
vermogen tot gevolg kan hebben dat de toegelaten instelling hun
deelneming moet reduceren louter en alleen vanwege de jaarlijkse
herwaardering van vastgoed. Hoe zal dit worden opgelost?
Artikel 54
De leden van de CDA-fractie vragen hoe het wetsartikel inzake de
huursomstijging zich verhoudt tot het aangekondigde huurbeleid in het
kader van de scheefheidsbestrijding. Deelt de regering de opvatting dat
lid 2 moet worden uitgebreid met woningen waarvoor een extra huurverhoging kan worden doorberekend in verband met het inkomen van de
verhuur?
Artikel 57
Het voorgestelde in artikel 57 regelt dat er een «autoriteit toegelaten
instellingen volkshuisvesting» is. Gaarne krijgen de leden van de
VVD-fractie inzicht in de (bedrijfs)kosten van deze autoriteit.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 769, nr. 6

38

Artikel 59
Het voorgestelde artikel 59 gaat over het vaststellen van beleidsregels
door de minister van BZK voor de autoriteit. De leden van de VVD-fractie
krijgen graag inzicht in de inhoud van die beleidsregels, omdat op basis
daarvan de Kamer de minister kan aanspreken op datgene wat de
autoriteit doet. Kan door het opstellen van strakke beleidsregels de
ministeriële verantwoordelijkheid goed worden geregeld, met als gevolg
dat de autoriteit het financiële en het volkshuisvestelijke toezicht en het
overige toezicht heeft?
Artikel 60
De leden van de VVD-fractie constateren dat de autoriteit zal bestaan uit
drie tot vijf leden. De leden worden voor vier jaar benoemd met een
eenmalige verlenging. Wat zijn de gevolgen van de inwerkingtreding van
het voorliggende wetsvoorstel voor de directie en de medewerkers van
het huidige Centraal Fonds Volkshuisvesting? Hoewel de huidige directeur
van het Centraal Fonds Volkshuisvesting een ambtenaar is en geen
bestuurder, is de vraag of er sprake is van een overgangsregeling voor de
directie van het Centraal Fonds Volkshuisvesting. Zo ja, hoe ziet die
overgangsregeling eruit?
Artikel 61c
De leden van de VVD-fractie merken dat voorgesteld wordt dat de minister
van BZK geen maatregelen tegen een toegelaten instelling treft, als de
autoriteit bevoegd is een aanwijzing te geven. Wat nu als de autoriteit wel
bevoegd is, maar geen maatregel treft, zo dat nodig is? Wat gebeurt er
dan?
Ingevolge het wetsvoorstel heeft de minister het volkshuisvestelijk
toezicht en de autoriteit het financiële toezicht. Waar ligt het primaat van
het toezicht, bij de minister of de autoriteit?
Afdeling 5 van de Woningwet gaat over toezicht en bewind en richt zich
op de toegelaten instelling en niet zozeer op de gemeenten. Zo kunnen
toegelaten instellingen een aanwijzing krijgen om een of meer handelingen te verrichten of na te laten. Maar wat nu, als de gemeenten
afspraken niet nakomen? Welke bevoegdheden heeft de minister dan wel
de autoriteit jegens de gemeenten? Gaarne krijgen de leden van de
VVD-fractie een reactie van de regering.
Ingevolge het voorgestelde artikel 61c, lid 2 behandelt de minister
geschillen tussen de gemeenten en de toegelaten instellingen omtrent de
bijdragen van toegelaten instellingen aan het in die gemeente geldende
volkshuisvestingsbeleid. De leden van de VVD-fractie vragen de regering
dit nader te verduidelijken. Hoe gaat het een en ander in zijn werk?
De minister kan een toegelaten instelling een aanwijzing geven om
bepaalde maatregelen te nemen. Maar er kan dan gemakkelijk een
spanning ontstaan tussen dat wat een toegelaten instelling financieel kan
en de wensen van de overheid, zo menen de leden van de VVD-fractie. In
hoeverre heeft een toegelaten instelling nog beleidsvrijheid, als de
toegelaten instelling bijvoorbeeld de aanwijzing krijgt bepaalde investeringsvoornemens te moeten heroverwegen? Waar ligt nu het primaat? Bij
de toegelaten instellingen of bij de gemeenten?
Artikel 61d
Ingevolge het voorgestelde artikel 61d, lid 3 omvat een aanwijzing, als
bedoeld in het eerste lid, de gevolgen die de minister verbindt aan het niet
voldoen aan die aanwijzing. Aan wat voor gevolgen moet dan worden
gedacht, zo vragen de leden van de VVD-fractie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 769, nr. 6

39

Artikel 61h
Het voorgestelde artikel 61h gaat over het «onder bewind stellen van een
toegelaten instelling». Blijft het ook mogelijk om een externe toezichthouder te benoemen, zoals de laatste jaren een paar keer is voorgekomen? Gaarne krijgen de leden van de VVD-fractie een reactie van de
regering.
Artikel 61m
Wat zijn de gevolgen voor het toezicht door de autoriteit en de minister als
overeenkomsten en gedragsregels algemeen verbindend worden
verklaard, zo vragen de leden van de VVD-fractie?
Overgangsbepalingen (artikel II)
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen waarom m.b.t. bestaande
verbindingen geen uitzondering is gemaakt en in plaats daarvan gekozen
is voor een harde grens van maximaal 4 jaar. Impliceert dit niet dat in
voorkomende gevallen toegelaten instellingen letterlijk tegen elke prijs
hun aandeel moeten terugbrengen? Resulteert dit niet in weglek van
maatschappelijk gebonden vermogen?
De voorzitter van de commissie,
Dijksma
De griffier van de commissie,
Van der Leeden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 769, nr. 6

40