Evaluatie
Supersnelrecht jaarwisseling 2008/2009

Samengesteld door Bureau bestuursondersteuning rechtbank Amsterdam
9 februari 2009

1. Inleiding
In vier grote arrondissementen in de Randstad is supersnelrecht toegepast ten aanzien van strafbare
feiten die verband houden met de jaarwisseling 2008/2009. Bij de rechtbanken Amsterdam, ’s
Gravenhage, Rotterdam en Utrecht hebben op vrijdag 2 januari 2009 zittingen plaatsgevonden. De
rechtbank Den Haag heeft daarnaast ook op maandag 5 januari 2009 supersnelrechtzaken behandeld.
De Raad voor de rechtspraak heeft de rechtbanken in oktober 2008 verzocht of de strafsectoren
bereid zijn bij de jaarwisseling supersnelrecht toe te passen. Daarop is positief geantwoord. Het
initiatief en de organisatie lagen bij het Openbaar Ministerie (OM). De rechtbanken zijn op enig
moment bij de organisatie en voorbereiding betrokken.
In deze evaluatie wordt een overzicht gegeven van de aantallen en soort zaken die de rechtbanken
hebben behandeld en de beslissingen die zijn genomen. De rechtbanken is gevraagd naar de
bevindingen en of de aangebrachte zaken zich leenden voor supersnelrecht. Ook is de rechtbanken
gevraagd onder welke voorwaarden supersnelrecht als instrument zou kunnen worden ingezet.
De vragenlijst is verspreid onder vier (door de presidenten aangewezen) contactpersonen - van elke
rechtbank één - die uit hoofde van hun functie betrokken zijn geweest bij het supersnelrecht. De
vragenlijst is opgenomen als bijlage 1. Alle contactpersonen hebben de vragenlijst ingevuld
geretourneerd.
Met de evaluatie is beoogd om de ervaringen van de rechtbanken met supersnelrecht na de
jaarwisseling te inventariseren. Daarnaast is beoogd zo mogelijk aanknopingspunten te verzamelen
voor verdere discussie binnen de Rechtspraak over een effectieve inzet van supersnelrecht als
instrument. Met het oog hierop volgt na de weergave van de resultaten van de evaluatie een korte
beschouwing.

2. Aantal zaken
Alle rechtbanken hebben vooraf met het parket afgesproken hoeveel zaken het parket (maximaal) zou
aanbrengen. Hieronder is per gerecht weergegeven de afspraak met het parket en het aantal zaken
dat uiteindelijk door het parket is aangebracht.
Aantal supersnelrechtzaken

Amsterdam

Aantal afgesproken
zaken
max. 40

Aantal aangebrachte
zaken
6

Den Haag

max. 50

20

Rotterdam

max. 20

2

Utrecht

max. 20

10

Totaal

max. 135

38

In totaal zijn er 38 zaken voor de rechter gebracht. In vijf zaken ging het om een minderjarige (1 in
Amsterdam en 4 in Den Haag).

1

3. Soort zaken
Het College van PG’s heeft vooraf bepaald dat een viertal zaakscategorieën voor supersnelrecht in
aanmerking komen:
- geweld tegen hulpverleners of werknemers met een publieke taak;
- geweld tegen personen;
- autobranden;
- zwaardere vormen van openlijk geweld tegen goederen of vernieling.
Onderstaand overzicht geeft weer in hoeverre de aangebrachte voldeden aan deze vier
zaakscategorieën.
Soort zaken
Geweld tegen hulpverleners of
werknemers met een publieke taak
Geweld tegen personen
Autobranden
Zwaardere vormen van openlijk
geweld tegen goederen of
vernieling
Anders

Amsterdam
1

Den Haag
9

Rotterdam
1

Utrecht
5

Totaal
15

3
1

2
5

-

4

5
10

1

4

1

1

7

NB. Bij de categorie geweld tegen hulpverleners of werknemers met een publieke taak is tevens meegerekend het negeren van
bevelen, verzet tegen aanhouding en het beledigen en/of bedreigen van politie en ME.

Niet alle aangebrachte zaken waren gerelateerd aan strafbare feiten gepleegd tijdens de jaarwisseling.
Het aantal zaken níet gerelateerd aan Oud&Nieuw betrof in Amsterdam 1 zaak, in Den Haag 11 zaken,
in Rotterdam 1 zaak en in Utrecht 0 zaken. Van de in totaal 38 aangebrachte zaken hielden 13 zaken
geen verband met Oud&Nieuw.

4. Voor supersnelrecht geschikte zaken
Om te bepalen of zaken zich lenen voor supersnelrecht hanteert het College van PG’s het algemene
snelrechtcriterium dat het moet gaan om bewijstechnisch eenvoudige zaken en zaken waarin in
verband met de positie van de benadeelde partij schade eenvoudig is vast te stellen.
In samenspraak tussen rechtbanken en lokale parketten is dit criterium, onder de naam ‘klip en
klaar’criterium, als volgt uitgewerkt:
• het moet gaan om een bekennende verdachte en/of zaken van bewijstechnisch (zeer)
eenvoudige aard,
• er moet sprake zijn van tijdige en complete aanlevering van dossiers (dossier bevat eind-pv,
justitiële documentatie, stukken m.b.t. inverzekeringstelling), en
• er is geen reclasserings- of pychiatrische rapportage nodig.
In Amsterdam geldt daarnaast de afspraak dat er zich geen benadeelde partij heeft gevoegd.
Onderstaand overzicht geeft weer in hoeverre de aangebrachte zaken aan dit criterium voldeden.
Voldaan aan ‘klip en klaar’criterium?
Ja/nee Reden:
Amsterdam
Nee
- reclasseringsrapport nodig (1 zaak)
- bewijsvoering niet eenvoudig terwijl de verdachte ontkende (1 zaak)
Den Haag
Ja
Rotterdam
Ja
Utrecht
Nee
- reclasseringsrapportage nodig (meerdere zaken)

2

Bij de rechtbank Utrecht was in een aantal zaken een reclasseringsrapportage gewenst. Daarin is
voorzien door de aanwezigheid van twee reclasseringswerkers, die vrijwel met alle verdachten
voorafgaand aan de zitting hebben gesproken en – indien nodig – ter zitting als getuige-deskundige
verslag en advies hebben uitgebracht.
Bij de rechtbank Den Haag waren in (vrijwel) alle zaken vroeghulpreclasseringsrapporten beschikbaar
op de zitting.
Bij alle vier de rechtbanken hebben zich één of meer benadeelde partijen gevoegd. Dit gaf in de
meeste gevallen geen problemen, omdat de vorderingen eenvoudig van aard waren. In Utrecht is één
vordering niet-ontvankelijk verklaard omdat de vordering niet eenvoudig van aard was. Als punt van
zorg wordt opgemerkt dat een benadeelde partij niet altijd op de hoogte is van een zitting.
De rechtbanken achten het ‘klip en klaar’criterium op zich zelf geschikt om te bepalen of zaken zich
lenen voor supersnelrecht. Daarbij past wel de kanttekening dat de positie van de benadeelde partij
wellicht bijzondere beschouwing behoeft. Bij (vrij) zwaar letsel ligt het veeleer in de rede in het belang
van de benadeelde partij af te zien van supersnelrecht, teneinde deze partij in de gelegenheid te
stellen de schadevergoeding te onderbouwen. Verder wordt supersnelrecht ongeschikt geacht in
gevallen van meerdere verdachten die onderling strijdig dan wel in strijd met politiële bevindingen
verklaren. In dat geval wordt ook niet voldaan aan het ‘klip en klaar’criterium.

5. Beslissingen

Soort straf of maatregel
Werkstraf
Boete
Schadevergoeding en/of
vordering benadeelde partij
(deels) onvoorwaardelijke
gevangenisstraf
Geheel voorwaardelijke
gevangenisstraf
Bijzondere voorwaarde:
huisarrest O&N 2009/2010

Amsterdam
2
1

Den Haag
8
-

Rotterdam
2
-

Utrecht
7
2
2

Totaal
17
4
3

2

10

-

1

13

-

-

-

-

-

-

9

-

7

16

Er zijn 2 zaken aangehouden. In Utrecht is één zaak aangehouden in verband met de afwezigheid van
de advocaat. In Amsterdam is één zaak aangehouden vanwege het ontbreken van de gewenste
reclasseringsrapportage.
Er zijn in totaal 4 vrijspraken; in alle vier de gevallen ging het om gebrek aan bewijs. De vraag dringt
zich op in hoeverre in deze zaken voldoende toetsing aan het ‘klip en klaar’criterium heeft
plaatsgevonden.
Het College van PG’s heeft besloten dat bij evenement-gerelateerde zaken, waaronder delicten
gepleegd tijdens Oud&Nieuw, hogere strafeisen zullen gelden. Het OM heeft dan ook hogere straffen
gevorderd. De rechter heeft deze verhogingsgrond van de strafmaat over het algemeen erkend, zij
het niet altijd in de mate als door het OM gevorderd. Tevoren heeft over dit aspect afstemming tussen
de betrokken rechters plaatsgevonden. Mocht supersnelrecht landelijk worden ingevoerd, verdient het
aanbeveling de commissie rechtseenheid van het LOVS zich over dergelijke aspecten te laten buigen.

3

6. Reactie advocatuur
Behalve in Amsterdam hebben advocaten bij de andere drie rechtbanken geen noemenswaardige
kritiek geuit. De kritiek in Amsterdam zag op het logistieke proces en op het tekort aan
voorbereidingstijd. Een advocaat in Utrecht beklaagde zich over het feit dat hij zich onvoldoende kon
voorbereiden, maar in overleg is hem door de rechter extra tijd gegund. Een advocaat in Rotterdam
vond de grote aandacht van de media nadelig werken voor zijn cliënt, gelet op de relatief geringe
ernst van het delict.
7. Waardering supersnelrecht als instrument op zich
De vier rechtbanken zijn gematigd positief over de inzet van supersnelrecht als instrument.
De rechtbanken achten supersnelrecht een in potentie efficiënte en effectieve werkwijze indien aan
een aantal voorwaarden is voldaan:
-

een goede organisatie. Hierbij moet onder meer gedacht worden aan vroeghulpvoorzieningen
(reclassering), spreekkamers waarin advocaten hun gedetineerde cliënten kunnen spreken en
korte lijnen met de lokale Balie om te voorkomen dat stukken te laat bij advocaten aankomen.

-

een goede regie. De ervaring met het supersnelrecht met Oud&Nieuw hebben de rechtbanken
in de opvatting gesterkt dat regie door de rechtbank (d.m.v. planning, appointement)
noodzakelijk is.

-

een ervaren officier als beslisser tot vervolging. Het is essentieel dat de intake en behandeling
ter zitting in handen is van ervaren officieren.

8. Beschouwing
Hier volgen enkele opmerkingen die een rol kunnen spelen bij de verdere discussie binnen de
Rechtspraak over een effectieve inzet van supersnelrecht als instrument.
Hoe snel moet supersnelrecht zijn?
De toegevoegde waarde van supersnelrecht is de snelle berechting, in het maatschappelijk belang,
mits dat niet ten koste gaat van effectiviteit en kwaliteit van strafrechtspraak. Berechting bij
Oud&Nieuw vond plaats binnen de termijn van inverzekeringstelling (drie dagen, zelfs op de tweede
dag na het plegen van de feiten). De ervaring heeft geleerd dat deze termijn in veel gevallen
onvoldoende ruimte geeft voor een zorgvuldige en complete dossieropbouw, voorbereiding door de
verdediging, positie slachtoffer, met alle (afbreuk)risico’s van dien (vermijdbare aanhouding en minder
maatschappelijk effect). Aansluiting moet in die gevallen dan ook worden gezocht bij een termijn die
korter is dan het ‘gewone’ snelrecht, maar die meer dan nu een effectieve snelle berechting mogelijk
maakt. Een mogelijkheid is om berechting te laten plaatsvinden voor de bewaring (de termijn is dan
zes dagen en 15 uur, de RC moet wel de inverzekeringstellling toetsen (drie dagen en 15 uur), of toch
nadat de bewaring is verleend, voordat een vordering gevangenhouding wordt behandeld. Het is
anders gezegd zaak dat er meer wordt gedifferentieerd bij de hantering van de termijn van het
aanbrengen bij de politierechter. Dat vraagt om een betere regie, die de rechtbank moet uitoefenen
bij planning en appointement (bijvoorbeeld Amsterdam, via de Verkeerstoren waarin ook het parket
participeert).
Noodzakelijke voorwaarden
In het arrondissement Den Haag is de organisatie ingericht op supersnelrechtzittingen. Dat vertaalt
zich in positieve zin in het grote aantal zaken dat is aangebracht en in het relatief kleine aantal
vrijspraken (2 vrijspraken op 20 zaken). Voor de arrondissementen die minder of geen ervaring
hebben met supersnelrechtzittingen betekent dit dat een tijdige voorbereiding van de betrokken
organisaties, vaste aanspreekpunten in de keten en korte lijnen met de advocatuur noodzakelijke
randvoorwaarden zijn voor een effectieve inzet van supersnelrecht. Tot de randvoorwaarden behoort
4

eveneens het vertrekpunt dat de regie met betrekking tot planning en appointement bij de
rechtbanken belegd zal moeten zijn. Op die manier kan vooraf een selectie plaatsvinden op
geschiktheid en kunnen onnodige aanhoudingen en vrijspraken worden voorkomen.
Benadeelde partij
Het snelrechtcriterium dat het College van PG’s hanteert houdt rekening met de positie van de
benadeelde partij (zaken waarin in verband met de positie van de benadeelde partij schade eenvoudig
is vast te stellen). Alleen in Amsterdam heeft dit aspect geleid tot de nadere afspraak tussen
rechtbank en parket dat een zaak zich in beginsel niet leent voor supersnelrecht als sprake is van een
benadeelde partij. Het verdient aanbeveling bij nadere beschouwing de vraag te beantwoorden in
hoeverre de positie van de benadeelde partij zich verhoudt met een effectieve inzet van
supersnelrecht.

5

Bijlage 1: Vragenlijst
1. Had u met het parket afspraken gemaakt over het aantal zaken dat het parket zou aanbrengen?
Zo ja, hoeveel zaken betrof de afspraak en was het parket in staat een goede instroomtaxatie te
maken?
2. Volgens de rapportage van het OM zijn de volgende aantallen supersnelrechtzaken voor de
rechter gebracht.
Den Haag:
14
Rotterdam:
2
Utrecht:
10
Amsterdam:
6
Kloppen deze aantallen voor uw rechtbank?
3. Het College van PG’s is uitgegaan van supersnelrecht in de volgende gevallen:
a. geweld tegen hulpverleners of werknemers met een publieke taak;
b. geweld tegen personen;
c. autobranden;
d. zwaardere vormen van openlijk geweld tegen goederen of vernieling.
In hoeverre voldeden de aangebrachte zaken aan deze criteria? Graag soort(en) zaken en
aantallen vermelden.
4. Als criterium om te bepalen of zaken zich lenen voor supersnelrecht is door het College van PG’s
het ‘klip en klaar’criterium gehanteerd:
a) bekennende verdachte en/of zaken van bewijstechnisch (zeer) eenvoudige aard,
b) tijdige en complete aanlevering van dossiers (dossier bevat eind-pv, justitiële documentatie,
stukken m.b.t. inverzekeringstelling),
c) geen reclasserings- of pychiatrische rapportage nodig.
In hoeverre voldeden de aangebrachte zaken aan dit criterium en vindt u dit een juist criterium
om te bepalen of zaken zich lenen voor supersnelrecht?
5. Zijn er zaken aangehouden? Zo ja, graag aantal en reden vermelden.
6. Zijn er verdachten vrijgesproken? Zo ja, graag aantal en reden vermelden.
7. Welke straffen/maatregelen zijn door uw rechtbank opgelegd? Graag aantallen vermelden. In
hoeverre heeft het feit dat het Oud&Nieuw-gerelateerde feiten betrof, waarvoor het parket
hogere straffen eist, een rol gespeeld in de strafmaat?
8. Was er sprake van zaken met een benadeelde partij en in hoeverre verhoudt zich dat naar uw
mening met supersnelrecht?
9. Was de voorbereidingstijd voor rechter en procespartijen voldoende?
10. Welke soort(en) zaken acht u op grond van de opgedane ervaringen geschikt voor
supersnelrecht en welke soort(en) zaken acht u minder/niet geschikt?
11. Wat was de opvatting van de betrokken advocaten ten aanzien van supersnelrecht? Is er
specifieke kritiek te noemen?
12. Zijn de onderscheiden standpunten van het betrokken parket en de betrokken Balie bekend? Zo
ja, graag standpunten vermelden. (het wordt zeer op prijs gesteld als u deze vraag kunt
beantwoorden, maar alleen als het een snelle beantwoording van de vragenlijst niet in de weg
staat)
13. Wat vindt u van het instrument van supersnelrecht? Is de inzet van supersnelrecht naar uw
mening voor herhaling vatbaar? Uw antwoord graag motiveren.
6