Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2008–2009

21 501-02

Raad Algemene Zaken en Externe Betrekkingen

Nr. 865

BRIEF VAN DE MINISTER EN STAATSSECRETARIS VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 10 december 2008
Graag bieden wij u hierbij het verslag aan van de Raad Algemene Zaken
en Externe Betrekkingen van 8 december 2008.1
De minister van Buitenlandse Zaken,
M. J. M. Verhagen
De staatssecretaris van Buitenlandse Zaken,
F. C. G. M. Timmermans

1

De Press Release 16 862 (Presse 359) is ter
inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt
Tweede Kamer.

KST126084
0809tkkst21501-02-865
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2008

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 21 501-02, nr. 865

1

VERSLAG VAN DE RAAD ALGEMENE ZAKEN EN EXTERNE
BETREKKINGEN (RAZEB) VAN 8 DECEMBER 2008
Algemene Zaken

Voorbereiding Europese Raad
Tijdens de Raad Algemene Zaken en Externe Betrekkingen (RAZEB) is
gesproken over de ontwerpconclusies voor de Europese Raad van
11–12 december. Over het Verdrag van Lissabon en het energie- en
klimaatpakket heeft het Voorzitterschap nog geen ontwerpconclusies
opgesteld. Het Verdrag van Lissabon is tijdens de RAZEB wel aan de orde
geweest. De Benelux-landen hebben daarbij een gelijkluidende positie
ingenomen en benadrukt dat het Verdrag van Lissabon niet opengebroken
mag worden. Tevens hebben de Benelux-landen duidelijk gesteld dat de
uiteindelijke oplossing voor Ierland de andere lidstaten niet tot een nieuw
ratificatieproces mag dwingen. Tot slot stelde de Benelux dat er een
duidelijk «quid pro quo» dient te zijn: bereidwilligheid van de Europese
Raad om een oplossing te vinden voor het Ierse probleem dient gepaard
te gaan met politieke wil van Ierland om een tweede referendum uit te
schrijven.
Verder heeft de RAZEB vooral gesproken over de conclusies met betrekking tot het Europees Economische Herstelplan. De Nederlandse wens om
de categorieën en de plafonds van de Financiële Perspectieven te respecteren en dit duidelijk in de conclusies naar voren te laten komen, werd
breed gedragen. Daarnaast steunde Nederland samen met een aantal
andere lidstaten ook een tekstvoorstel over het Stabiliteits- en Groeipact
(SGP) waarin wordt verwoord dat de regels van het SGP moeten worden
nageleefd. Het SGP staat enige flexibiliteit toe ten opzichte van de
3%-referentiewaarde in het geval dat een tekort exceptioneel en tijdelijk is
en dat dit tekort dichtbij de referentiewaarde blijft.

Uitbreiding
De Raad nam conclusies aan over de landen waarmee de EU toetredingsonderhandelingen voert (Turkije en Kroatië) alsmede de (potentiële)
kandidaat-lidstaten uit de Westelijke Balkan. Nederland is tevreden met de
conclusies. De op voorwaarden gebaseerde uitbreidingsstrategie van 2006
wordt herbevestigd, inclusief het respecteren van strikte conditionaliteiten, waaronder volledige samenwerking met het ICTY voor de betreffende landen. Resultaten van hervormingen bepalen het tempo van het
toenaderingsproces. Conform de Nederlandse inzet worden in de conclusies geen jaartallen genoemd (noch over het afsluiten van de onderhandelingen met Kroatië, noch over het eventueel verlenen van kandidaatlidmaatschap aan Servië). Daarnaast onderstrepen de conclusies het
belang van opbouw van rechtsstaat en samenwerking op het gebied van
JBZ in de Westelijke Balkan.
De positieve en strategische rol van Turkije in de regio wordt in de conclusies erkend, maar tegelijkertijd wordt teleurstelling uitgesproken over de
beperkte voortgang van de hervormingen in dat land. De Raad onderstreept eveneens het belang van volledige tenuitvoerlegging van het
Ankara-protocol en roept Turkije op om voortgang te boeken op de politieke Kopenhagen-criteria, ondermeer op het gebied van godsdienstvrijheid, vrouwenrechten en de civiele controle op de krijgsmacht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 21 501-02, nr. 865

2

Externe Betrekkingen

WTO
Commissaris Ashton (handelspolitiek) benadrukte het belang van een
succesvolle afsluiting van de in 2001 gestarte Doha-ronde. Juist in tijden
van (macro)-economische neergang kan verdere handelsliberalisatie voor
positieve welvaartseffecten zorgen, zowel in Europa als in ontwikkelingslanden. Commissaris Ashton en Commissaris Fischer-Boel (landbouw)
wezen op de waarde van het pakket dat nu op tafel ligt, en waarover in juli
jl. al bijna overeenstemming was bereikt. Nederland, gesteund door
enkele andere lidstaten, viel de Commissie bij en pleitte voor afronding
van de Doha-ronde. De kosten van uitstel zullen alleen maar hoger
worden als de gevolgen van de financiële crisis zich in volle omvang voor
de reële economie doen voelen. Op dit moment is het nog ongewis of (en
zo ja, wanneer) DG WTO Lamy een ministeriële bijeenkomst in december
zal convoceren.

Zimbabwe
Op verzoek van Nederland en het Verenigd Koninkrijk spraken de ministers over de zorgelijke situatie in Zimbabwe. De Raad constateerde dat er
geen signalen zijn dat het politieke akkoord, dat op 15 september jl. werd
ondertekend door Mugabe en Tsvangirai, spoedig zal worden geëffectueerd op een wijze die recht doet aan de verkiezingsuitslag van dit voorjaar. De uitbraak van cholera zorgt voor een verdere verslechtering van de
toch al ernstige humanitaire situatie voor de bevolking. De ministers
bespraken de mogelijkheid om de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO)
in te schakelen om de epidemie het hoofd te bieden.
Minister Verhagen vroeg aandacht voor de berichten dat Mugabe door het
gebruik van geweld de bevolking zou weren uit de regio Manicaland, waar
diamantmijnen geëxploiteerd worden door getrouwen van het regime. Hij
stelde voor -conform hetgeen is besproken tijdens het Algemeen Overleg
RAZEB op 4 december jl.te onderzoeken of maatregelen kunnen worden
genomen waardoor deze diamanten niet langer gebruikt kunnen worden
voor de financiering van de belangen van Mugabe en zijn aanhangers.
Commissaris Ferrero-Waldner zegde toe hiernaar te zullen kijken. Nederland sloot zich aan bij de uitspraken van president Sarkozy en EU Hoge
Vertegenwoordiger Solana, dat Mugabe binnen- en buitenlands al zijn
krediet heeft verspeeld.
De Raad concludeerde vervolgens dat de situatie in Zimbabwe aanleiding
geeft om de sanctielijst van personen tegen wie visarestricties gelden en
wiens financiële tegoeden bij buitenlandse banken zijn bevroren, uit te
breiden. Het betreft mensen die betrokken zijn geweest bij het politieke
geweld of bij mensenrechtenschendingen. Daarbij benadrukte Nederland
dat verdergaande sancties overwogen moeten worden, bijvoorbeeld met
betrekking tot de diamanthandel. De ministers gaven tevens aan
Zimbabwe te zullen ondersteunen als een regering gevormd wordt die
recht doet aan de wil van het volk, mensenrechten eerbiedigt en aandacht
geeft aan de macro-economische stabiliteit van het land.
Nederland heeft de zaak van de vorige week ontvoerde mevrouw Jestina
Mukoko van het Zimbabwe Peace Project opgebracht als voorbeeld van
de uitermate slechte mensenrechtensituatie in Zimbabwe. Het Franse
EU-Voorzitterschap heeft naar aanleiding van het Nederlandse verzoek
daartoe tijdens de RAZEB in Harare in troika-verband gedemarcheerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 21 501-02, nr. 865

3

Westelijke Balkan
De ministers van Buitenlandse Zaken spraken over de situatie in Kosovo
en de ontplooiing van de Rule of Law EVDB missie EULEX. De operationele activiteiten van de missie gaan op 9 december van start. Met ingang
van die datum zal EULEX zichtbaar optreden in Kosovaarse politiebureaus, het openbaar ministerie en bij grens- en douaneposten. De operationele poot van UNMIK wordt afgebouwd en de VN politie-uniformen
verdwijnen uit het straatbeeld van het overgrote deel van Kosovo. In de
etnisch-Servische gebieden worden op zes terreinen (politie, justitie,
douane, grenzen, transport en cultureel erfgoed) met UNMIK tijdelijke
voorzieningen getroffen. De EU-inzet is er op gericht dat de tijdelijke
arrangementen t.a.v. de etnischServische gebieden ophouden te bestaan
na het bereiken van de volledige operationaliteit van EULEX, voorzien in
de lente van 2009.
De ministers verwelkomden de reconfiguratie van UNMIK en de
ontplooiing van EULEX. Tegelijkertijd werd er ook gewezen op de noodzaak dat de dialoog met Servië en Kosovo wordt voorgezet ten aanzien
van de arrangementen voor de etnisch Servische gebieden in Kosovo, om
te komen tot een duurzame regeling.
Commissaris Rehn (uitbreiding) stelde voor dat de EU de recente positieve ontwikkelingen in Servië en Kosovo (EULEX) zou belonen met inwerkingtreding van het interim-akkoord van de Stabilisatie-en Associatieovereenkomst (SAO). Dit zou Servië helpen nog verder aan de volledige
samenwerking met het ICTY te werken, aldus de Commissaris. Het Voorzitterschap gaf geen verdere gelegenheid voor discussie over dit onderwerp, nadat Nederland kenbaar maakte niet akkoord te zullen gaan met
wijziging van de Raadsbesluiten van april 2008 over de SAO en dus
bezwaar hield tegen inwerkingtreding van het interim-akkoord van de
SAO zolang er nog geen sprake is van volledige samenwerking met het
ICTY.

Pakistan
De Raad sprak over de relatie tussen India en Pakistan naar aanleiding van
de recente aanslagen in Mumbai en over de intensivering van de betrekkingen tussen de EU en Pakistan.
De Raad veroordeelde de aanslagen in Mumbai scherp en verzocht Pakistan volledig samen te werken met de Indiase autoriteiten bij het achterhalen van de verantwoordelijken. Hoge Vertegenwoordiger Solana heeft
inmiddels contact gehad met zowel de Indiase als Pakistaanse minister
van Buitenlandse Zaken en daarbij het belang benadrukt van regionale
stabiliteit en gecoördineerde terreurbestrijding.
Overeenstemming bestond dat de EU het zich niet kon veroorloven het
strategisch zo belangrijke Pakistan de rug toe te keren. Economische
achteruitgang, zwak overheidsgezag en toenemend extremisme vormen
immers niet alleen een bedreiging van de stabiliteit in Pakistan zelf, maar
ook die van de buurlanden én de regio daarbuiten.
De Raad concludeerde dat de civiele regering onder leiding van president
Zardari dan ook steun op zowel politiek als economisch vlak verdiende
teneinde deze uitdagingen het hoofd te kunnen bieden. Intensivering van
de betrekkingen, inclusief nauwe samenwerking tussen de EU en Pakistan
op het gebied van de bestrijding van terrorisme, zou ondermeer nader
kunnen worden vormgegeven tijdens een in 2009 te organiseren ad-hoc
EU-Pakistan Top.

Midden-Oosten Vredesproces
De Raad herbevestigde de Europese steun aan het Midden-Oosten Vrede-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 21 501-02, nr. 865

4

sproces en nam conclusies aan die mede richting geven aan de beoogde
verdieping van de relatie tussen de EU en Israël.
Krachtige ondersteuning van het Annapolis-proces werd juist nu geboden
geacht. De aanstaande transitie in de VS en de verkiezingen in Israel en de
Palestijnse Gebieden mochten er niet toe leiden dat de vredesbesprekingen zouden stilvallen en de tot nu toe behaalde onderhandelingsresultaten verloren zouden gaan.
De Raad deed in zijn conclusies een beroep op de betrokken partijen om
af te zien van unilaterale activiteiten die de voortgang van het vredesproces zouden kunnen ondermijnen. In dat licht spraken de ministers hun
zorg uit over de humanitaire situatie in Gaza en werd Israël dringend
verzocht humanitaire goederen ongehinderd tot Gaza toe te laten.
De ministers herbevestigden voorts hun steun voor het besluit van de
Associatieraad van 16 juni jl. om de relatie tussen de EU en Israël op
verschillende beleidsterreinen, waaronder de mensenrechten, te
verdiepen.

Democratische Republiek Congo
De ministers bespraken het conflict in Oost-Congo en de mogelijkheden
voor de EU om bij te dragen aan een oplossing daarvan.
Het besluit van de VN-Veiligheidsraad om MONUC met ruim 3000
manschappen te versterken werd door de Raad verwelkomd. De ministers
spraken over de mogelijkheden van een Europese bijdrage, mede in het
licht van de brief van 4 december jl. van de Secretaris-generaal van de VN
aan de EU Hoge Vertegenwoordiger Solana (zie bijlage).1 Een besluit tot
inzet van EU-battlegroups als overbruggingscapaciteit totdat MONUC op
de nieuwe sterkte is, bleek op dit moment niet haalbaar gezien ondermeer
de vele vragen die bij diverse lidstaten bestonden over rechtsgrondslag
en mandaat van een dergelijke missie, verhouding tot MONUC, periode
van inzet en ’rules of engagement’. Ook stelden sommige ministers
vragen over de beschikbaarheid van de battlegroups 2008 (Verenigd
Koninkrijk en Duitsland leidend in het tweede semester) en 2009 (Italië en
Griekenland leidend in het eerste semester).
Op verzoek van onder meer Nederland zullen HV Solana en de Commissie
onderzoeken welke militaire, politieke en humanitaire middelen op korte
termijn kunnen worden ingezet. Minister Verhagen heeft in dit kader opgeroepen dat lidstaten op verschillende mogelijke manieren bijdragen en hij
heeft ervoor gepleit de inzet van de EU-battlegroups na 1 januari 2009
serieus te bekijken. Voorts bepleitte hij dat Afrikaanse landen moeten
worden gesteund naar vermogen bij te dragen met troepen aan MONUC;
hij riep andere landen op om, net als Nederland, dergelijke bijdragen te
faciliteren. Nederland draagt € 10 miljoen bij aan transportcapaciteit voor
MONUC.

1

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

Onder meer Nederland benadrukte dat militaire steun van de internationale gemeenschap niet bij de partijen de indruk mag wekken dat een
militaire oplossing van het conflict mogelijk is. De recente start van onderhandelingen tussen het CNDP van de dissidente generaal Nkunda en de
Congolese autoriteiten is een positieve ontwikkeling, maar op beide
partijen zal druk moeten worden uitgeoefend om de onderhandelingen
serieus te voeren. De belangrijke rol die de speciale VN-gezant van de
regio, de heer Olesugun Obasanjo, in dit proces vervult, werd door de
ministers onderschreven.
Alleen een politieke oplossing kan duurzame vrede brengen.
De ministers spraken ook hun zorg uit over de mensenrechtenschendingen in het gebied, onder andere begaan door de Congolese
regeringstroepen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 21 501-02, nr. 865

5

Atalanta
De Raad nam het formele besluit om de maritieme EVDB-operatie
Atalanta te lanceren. Deze missie is gericht tegen piraterij voor de kust
van Somalië.
Dit is de eerste maritieme operatie van de EU.

Europees Veiligheid- en Defensiebeleid
De Raad nam twee verklaringen aan over de versterking van de
EU-capaciteiten en internationale veiligheid. Tevens stemde de Raad in
met het rapport van SG/HV Solana inzake de evaluatie van de implementatie van de Europese Veiligheidsstrategie.
In de eerste verklaring wordt aandacht besteed aan versterking van zowel
civiele als militaire capaciteiten. Hierbij gaat het onder meer om voorstellen die betrekking hebben op verbetering van ontplooiing van civiele
missies, bevorderen van nationale strategieën voor uitzenden van personeel voor civiele operaties en op militaire capaciteitsprojecten. Hoewel
verbetering van capaciteiten met name een nationale aangelegenheid is,
is het belangrijk dat hiervoor aandacht is en blijft. Daarnaast is het vooral
van belang dat dit gecoördineerd gebeurt (met andere EU-landen maar
ook in samenspraak met de NAVO).
In de tweede verklaring worden enkele onderwerpen die in de evaluatie
van de Europese Veiligheidsstrategie worden genoemd verder uitgewerkt.
Het gaat hierbij met name om drugsbestrijding, terrorisme,
non-proliferatie en ontwapening.
Het eerste deel van de evaluatie van SG/HV Solana beschrijft veiligheidsontwikkelingen op thema’s zoals massavernietigingswapens (multilaterale
benadering), terrorisme (meer coördinatie, beperking financiering terrorisme), energie (diversificatie), klimaat (early warning), relatie veiligheid
en ontwikkelingssamenwerking en piraterij. Daarna volgt een beschrijving
van regionale ontwikkelingen waarbij onder andere de Balkan, Turkije,
bevroren conflicten, het Midden-Oosten, Iran en Afghanistan expliciet
worden genoemd. De algemene conclusie van de evaluatie is dat in de
nieuwe mondiale context de EU strategischer moet handelen. Vervolgens
wordt er in de evaluatie speciale aandacht gevraagd voor drie prioriteiten:
versterking EU civiele en militaire capaciteiten, oostelijke buurlanden van
de EU en samenwerking in multilateraal kader.
De Europese Raad zal de Raadsverklaringen en het rapport van SG/HV
Solana bekrachtigen.

Roma
De Raad nam conclusies aan over integratie van de Roma waarin
Commissie en lidstaten worden opgeroepen rekening te houden met de
situatie van de Roma in hun beleid ten aanzien van verdediging van de
grondrechten, armoede- en discriminatiebestrijding, gelijkheid van
vrouwen en mannen alsook toegang tot onderwijs, huisvesting en
gezondheidzorg. De Raad roept tevens op om beter gebruik te maken van
bestaande Europese instrumenten (ondermeer structuurfondsen) om de
Roma te helpen integreren. Deze conclusies van de RAZEB worden als
bijlage gevoegd bij de Voorzitterschapsconclusies van de Europese Raad
van 11 en 12 december.

60 jaar Universele Verklaring Rechten van de Mens
De Raad nam conclusies aan waarin wordt stilgestaan bij het 60-jarige

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 21 501-02, nr. 865

6

bestaan van de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens. De
Raad onderstreepte de tijdloze waarde van deze Verklaring en riep met
klem alle landen op om de beginselen van de Verklaring te eerbiedigen.
De Raad vraagt daarbij in het bijzonder aandacht voor de rechten van
vrouwen en kinderen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 21 501-02, nr. 865

7