Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

22 112

Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven
van de lidstaten van de Europese Unie

Nr. 3369

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 25 maart 2022
Overeenkomstig de bestaande afspraken ontvangt u hierbij 1 fiche die
werd opgesteld door de werkgroep Beoordeling Nieuwe Commissie
voorstellen (BNC).
Fiche: Europese Chips Act
De Minister van Buitenlandse Zaken,
W.B. Hoekstra

kst-22112-3369
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 22 112, nr. 3369

1

Fiche: Europese Chips Act
1. Algemene gegevens
a) Titel voorstel
MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT,
DE RAAD, HET EUROPEES ECONOMISCH EN SOCIAAL COMITÉ EN
HET COMITÉ VAN DE REGIO’S Een chipverordening voor Europa
VERORDENING VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD tot
vaststelling van een kader voor maatregelen ter versterking van het
Europese ecosysteem voor halfgeleiders
VERORDENING VAN DE RAAD tot wijziging van Verordening (EU)
2021/2085 voor de oprichting van Gemeenschappelijke Ondernemingen in het kader van Horizon Europa wat de Gemeenschappelijke
Onderneming voor chips betreft
AANBEVELING (EU) 2022/210 VAN DE COMMISSIE inzake een
gemeenschappelijk instrumentarium van de Unie om tekorten aan
halfgeleiders aan te pakken en een EU-mechanisme voor monitoring
van het halfgeleiderecosysteem
b) Datum ontvangst Commissiedocument
8 februari 2022
c) Nr. Commissiedocument
COM(2022)45, COM(2022)46, COM(2022)47 en COM/2022/782
d) EUR-Lex
Mededeling
https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/PDF/
?uri=CELEX:52022DC0045&qid=1647513780720&from=EN
Verordening (Chips Act)
https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/HTML/
?uri=CELEX:52022PC0046&from=EN
Verordening (Chips Joint Undertaking)
https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/PDF/
?uri=CELEX:52022PC0047&from=EN
Aanbeveling
https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/HTML/
?uri=CELEX:32022H0210&from=EN
e) Nr. impact assessment Commissie en Opinie Raad voor Regelgevingstoetsing
N.v.t.
f) Behandelingstraject Raad
Raad voor Concurrentievermogen
g) Eerstverantwoordelijk ministerie
Ministerie van Economische Zaken en Klimaat
h) Rechtsbasis
VERORDENING VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD tot
vaststelling van een kader voor maatregelen ter versterking van het
Europese ecosysteem voor halfgeleiders (Chips Act):
artikelen 114, 173 lid 3, 182 lid 1 en 183 van het Verdrag betreffende de
werking van de Europese Unie (VWEU)
VERORDENING VAN DE RAAD tot wijziging van Verordening (EU)
2021/2085 voor de oprichting van Gemeenschappelijke Ondernemingen in het kader van Horizon Europa wat de Gemeenschappelijke
Onderneming voor chips betreft (Chips JU):
artikel 187 en 188, eerste alinea, VWEU
i) Besluitvormingsprocedure Raad
Gekwalificeerde meerderheid
j) Rol Europees Parlement
VERORDENING VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD tot
vaststelling van een kader voor maatregelen ter versterking van het
Europese ecosysteem voor halfgeleiders: Medebeslissing

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 22 112, nr. 3369

2

VERORDENING VAN DE RAAD tot wijziging van Verordening (EU)
2021/2085 voor de oprichting van Gemeenschappelijke Ondernemingen in het kader van Horizon Europa wat de Gemeenschappelijke
Onderneming voor chips betreft: Raadpleging
2. Essentie voorstel
a) Inhoud voorstel
Op 8 februari 2022 heeft de Europese Commissie (hierna: Commissie) een
pakket gepresenteerd voor een Chips Act voor Europa. Het pakket bevat
een voorstel voor een verordening als raamwerk voor de versterking van
het Europese halfgeleiderecosysteem (Chips Act), een mededeling met
daarin een overkoepelende beleidstoelichting op de Europese strategie
(hierna: de Mededeling), een voorstel tot wijziging van verordening (EU)
2021/2085 (Chips Joint Undertaking) en een aanbeveling voor een
gemeenschappelijk instrumentarium om halfgeleidertekorten te kunnen
adresseren (hierna: de aanbeveling). In dit BNC-fiche zullen deze
voorstellen gezamenlijk en integraal worden beoordeeld.
De EU Chips Act is het Europese antwoord op de geopolitieke dynamiek in
de halfgeleiderindustrie en de huidige tekorten van halfgeleiderproducten.
De tekorten zijn versterkt door de corona-crisis, onder meer door een
terugval van vraag uit de automotive industrie en een sterke toename van
de vraag in de industrie voor consumentenelektronica zoals smartphones,
laptops en gaming consoles. Door de geopolitieke dynamiek is er extra
aandacht voor de risico’s van afhankelijkheden. Zo proberen VS en Azië
hun positie in de mondiale halfgeleiderindustrie te verstevigen. De
mededeling schetst de ambitie van de Chips Act: het concurrentievermogen en de veerkracht van de sector versterken door onder andere
afhankelijkheid van een beperkt aantal ondernemingen en geografische
gebieden en derde landen te verminderen, de innovatiecapaciteit te
vergroten en de kloof tussen onderzoek en innovatie en de industriële
exploitatie daarvan te overbruggen. In de mededeling worden vijf
strategische doelstellingen geformuleerd. Het eerste doel is het behouden
en het versterken van de Europese leiderschapspositie op het gebied van
onderzoek en technologie in deze sector. Ten tweede moet de EU de eigen
innovatiecapaciteit opbouwen en versterken voor het ontwerp, de
fabricage en de verpakking van geavanceerde, energie-efficiënte
halfgeleiders en de toepassing ervan. Ten derde moet een adequaat kader
worden opgezet om de productiecapaciteit in 2030 te verhogen tot 20%
van de wereldwijde productie. Dit zou neerkomen op ongeveer een
verviervoudiging van de huidige Europese omvang. Ten vierde moet het
acute tekort aan vaardigheden worden aangepakt, nieuw talent worden
aangetrokken en de aanwas van geschoolde arbeidskrachten worden
ondersteund. Ten slotte acht de Commissie het noodzakelijk om meer
diepgaande kennis te ontwikkelen over de werking van de mondiale
toeleveringsketen voor halfgeleiders, toekomstige trends en mogelijke
verstoringen. Ook onderstreept de Commissie het belang in van het
opbouwen van internationale partnerschappen op basis van wederzijds
belang.
In de Chips Act introduceert de Commissie drie pijlers welke gezamenlijk
de vijf strategische doelstellingen zullen bereiken.
Pijler 1 stelt het initiatief Chips voor Europa voor en bestaat uit vijf
onderdelen: ontwerpcapaciteit voor geïntegreerde halfgeleidertechnologie, proeflijnen voor innovatieve productie-, test- en experimenteerfaciliteiten, technische capaciteit om de ontwikkeling van kwantumchips te
versnellen, een netwerk van kenniscentra voor de ontwikkeling van
vaardigheden, en de activiteiten van het «chipfonds» voor toegang tot
kapitaal voor start-ups, scale-ups en kleine en middelgrote onderne-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 22 112, nr. 3369

3

mingen Om een aantal elementen uit pijler 1 tot uitvoering te kunnen
brengen, presenteert de Commissie de Chips Joint Undertaking onder een
bestaande verordening. Onder deze verordening wordt het bestaande Key
Digital Technologies Joint Undertaking (KDT JU) vervangen door de Chips
Joint Undertaking. De algemene doelstelling is het vergroten van de
innovatiecapaciteit op het gebied van geavanceerde halfgeleidertechnologieën. Dit zal gebeuren door middel van het opbouwen van ontwerpcapaciteit, versterken en ontwikkelen van proeflijnen, opbouw van technische
capaciteit voor kwantumchips en Europees netwerk van kenniscentra. De
tripartite opzet (Commissie, lidstaten en industrie) van de KDT JU blijft
onder de Chips JU bestaan.
Pijler 2 concentreert zich op de maatregelen en activiteiten die bijdragen
aan leveringszekerheid – met name door middel van het vergroten van de
productiecapaciteit. Productiefaciliteiten die bijdragen aan de leveringszekerheid en weerbaarheid van het Europese halfgeleider ecosysteem
kunnen in aanmerking komen voor een speciaal label. Hier wordt een
onderscheid gemaakt tussen twee soorten faciliteiten: geïntegreerde
productie (Integrated Production Facilities – IPF1) en open EU faciliteiten
(Open EU Foundry – OEF2). Eén van de voorwaarden om het Europese
label (IPF of OEUF) te ontvangen is het zijn van een «first of a kind»3
productielocatie. Het ontvangen van dit Europese label geeft voordelen bij
het notificeren van dit type projecten voor het mogen ontvangen van
staatssteun. Ook moeten lidstaten bijvoorbeeld zorgen voor een efficiënte
administratieve afhandeling en voorrang verlenen aan het verwezenlijken
van productielocaties die hiervoor in aanmerking komen (planning, bouw,
exploitatie). Daarnaast valt het opstellen van gemeenschappelijke normen
en certificeringsprocedures en het vaststellen van gemeenschappelijke
voorschriften voor aanbestedingen onder deze pijler.
Pijler 3 stelt een coördinatiemechanisme voor om monitoring en
crisisrespons mogelijk te maken en zet hiertoe een bestuurlijk mechanisme op: de European Semiconductor Board (ESB).4 De ESB krijgt een
prominente adviserende rol, o.a. bij de Public Authorities Board van de
Chips JU, in de realisatie van productiefaciliteiten, bij het monitoren van
dynamiek in waardeketen, het identificeren van kritische sectoren en
technieken waarop het crisismechanisme kan worden geactiveerd om
leveringszekerheid te borgen en zal bijdragen aan de coördinatie tussen
de lidstaten en de Commissie en de lidstaten onderling. De Commissie
kan de crisisfase activeren door middel van een uitvoeringshandeling als
er concrete, ernstige en betrouwbare aanwijzingen zijn voor een halfgelei-

1

ontwerp en productiefaciliteiten voor halfgeleiders in de Unie, met inbegrip van front-end of
back-end, of beide, die bijdragen tot de leveringszekerheid voor de interne markt.
2
Productiefaciliteiten voor halfgeleiders in de front-end of back-end, of beide, die productiecapaciteit aan niet-verbonden ondernemingen aanbieden en aldus bijdragen tot de leveringszekerheid voor de interne markt.
3
«pioniersfaciliteit» (first-of-a-kind): een industriële installatie die geschikt is om halfgeleiders te
fabriceren, met inbegrip van front-end en/of back-end processing, die nog niet wezenlijk
bestaat of waarvan de bouw nog niet vaststaat in de Unie, bijvoorbeeld met betrekking tot
technologienodes, substraatmateriaal zoals siliciumcarbide en galliumnitride, en andere
productinnovaties die betere prestaties, procesinnovaties of energie- en milieuprestaties
kunnen bieden.
4
De ESB wordt voorgezeten door de Commissie, bestaat uit vertegenwoordigers van alle
lidstaten en kan uit permanente of tijdelijke subgroepen bestaan. Organisaties die de belangen
van de halfgeleiderindustrie en andere belanghebbenden vertegenwoordigen kunnen
uitgenodigd worden als waarnemers. Op nationaal niveau wijzen de lidstaten één of meer
nationale bevoegde autoriteiten aan, waaronder een centraal contactpunt voor de uitvoering
van de verordening.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 22 112, nr. 3369

4

dercrisis5. In de uitvoeringshandeling wordt de duur van de crisisfase of
de verlenging ervan gespecificeerd. Via het advies wat door het comité
moet worden uitgebracht heeft elke lidstaat invloed op de activering van
de crisisfase, de duur en over de eventuele verlenging. Tijdens de
crisisfase belegt de ESB buitengewone vergaderingen zodat de lidstaten
nauw met de Commissie kunnen samenwerken en nationale maatregelen
met betrekking tot de toeleveringsketen voor halfgeleiders kunnen
coördineren. Bij ernstige verstoringen in de halfgeleiderketen kan de
Commissie ingrijpen om de verstoring in kaart te brengen en op te lossen:
door alle partijen in de halfgeleider waardeketen te verplichten informatie
te delen, partijen die onder pijler 2 het label IPF of OEUF hebben
ontvangen te verplichten een prioritering in productie toe te passen;
optreden als centrale aankopende partij om tekorten aan te pakken; export
restrictieve maatregelen toepassen om de goederenstroom te controleren.
Naast de drie pijlers is ook sprake van inzet op internationale samenwerking en het opbouwen van wederkerige halfgeleiderpartnerschappen
met gelijkgestemde landen. De Commissie wil de uitwisseling met de rest
van de wereld verbeteren, om te zorgen voor een betrouwbare mondiale
markt voor Europese halfgeleiders en om de continuïteit van de
voorziening te waarborgen, ook in crisissituaties.
Om de uitvoering van de acties in beide verordeningen te versnellen,
wordt er in de Chips Act een nieuw rechtsinstrument geïntroduceerd: het
Europees consortium voor chipinfrastructuur (ECIC). De ECIC vereenvoudigt en structureert de juridische betrekkingen tussen de leden van het
publiek-private consortium, waaronder met name organisaties voor
technologie en onderzoek. Ook zal de ECIC structureel een dialoog met de
Commissie voeren over de uitvoering van de acties in het kader van het
initiatief.
De Chips Act treedt niet per direct in werking. Om deze periode te
overbruggen, introduceert de Commissie in de aanbeveling een Europese
deskundigengroep voor halfgeleiders (European Semiconductor Expert
Group). Deze groep krijgt dezelfde taken als de ESB. De aanbeveling zou
per direct in werking treden en bevat verder dezelfde onderdelen als in
pijler 3 in de Chips Act.
b) Impact assessment Commissie
De Commissie heeft gezien de dringende noodzaak om actie te ondernemen geen effectbeoordeling (impact assessment) uitgevoerd. Een
analyse zal worden opgenomen in een werkdocument van de diensten
van de Commissie. Dit wordt uiterlijk drie maanden na bekendmaking van
het voorstel gepubliceerd. Gezien de reikwijdte en het (strategisch) belang
van dit voorstel roept het kabinet de Commissie deze analyse versneld
aan te leveren zodat de proportionaliteit en effectiviteit van de elementen
uit de Chips Act specifiek op deze sector beter inzichtelijk zijn. Het kabinet
merkt op dat een grondige analyse en het nauwkeurig in kaart brengen
van vraag- en aanbod in Europa ten grondslag zou moeten liggen aan de
keuze voor bepaald beleidsinstrumentarium. Deze analyse zal nu als
onderdeel van de aanbeveling worden opgebouwd en uitgevoerd in
samenwerking met de lidstaten en het Europese bedrijfsleven onder
voorzitterschap van de Commissie. Het kabinet ziet dit als een positief

5

Een crisis doet zich voor bij ernstige verstoringen in de levering van halfgeleiders die tot
aanzienlijke tekorten leiden, die ernstige negatieve gevolgen inhouden voor één of meer
belangrijke sectoren van de Unie of die de levering, de reparatie en het onderhoud belemmeren van essentiële producten die door kritieke sectoren worden gebruikt (bijvoorbeeld
producten in de gezondheidszorg, telecom, defensie, etc.).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 22 112, nr. 3369

5

initiatief, maar had graag gezien dat deze analyse voorafgaand aan de
Chips Act had plaatsgevonden.
3. Nederlandse positie ten aanzien van het voorstel
a) Essentie Nederlands beleid op dit terrein
Halfgeleidertechnologie staat aan de basis van technologische en digitale
ontwikkeling in vrijwel alle sectoren. De halfgeleiderindustrie is daarom
een sleutelindustrie voor digitale transformatie, met grote maatschappelijke en economische belangen. Leiderschap in deze technologie dient
daarom een publiek belang, vooral daar waar het gaat om leiderschap in
de meest geavanceerde halfgeleidertechnologieën. Dienovereenkomstig
kunnen strategische afhankelijkheden risico’s met zich mee brengen voor
de open strategische autonomie van de EU. De Chips Act raakt hiermee
ook aan de Europese beleidsdoelstellingen zoals gedefinieerd onder het
Digitaal Kompas 2030 en de actualisering van de Europese industriestrategie van 2020. Het kabinet steunt daarom het streven van de EU om de
Europese positie in deze sector te verstevigen en ziet het versterken van
de internationale waardeketens als een belangrijk onderdeel hiervan. De
halfgeleider waardeketen is zeer mondiaal georganiseerd en daarom voor
een groot deel afhankelijk van open handel en goede internationale
samenwerking. Het mondiale karakter en de complexiteit van de halfgeleider waardeketen resulteert er in dat geen enkel land hierin volledig
onafhankelijk kan zijn. Ontkoppeling van deze sector in verschillende
mondiale blokken is niet reëel en ook niet wenselijk. Het kabinet heeft op
7 december 2020 de verklaring omtrent een Europees initiatief inzake
processoren en halfgeleidertechnologieën ondertekend. In september
2021 heeft het kabinet een non-paper6 met de belangrijkste Nederlandse
uitgangspunten voor het versterken van de Europese halfgeleiderindustrie
met de Commissie gedeeld.
Een Europese aanpak voor de halfgeleiderindustrie zou volgens het
kabinet de volgende strategische doelen moeten bevatten: het versterken
en uitbreiden van het huidige Europese ecosysteem, met name door
middel van een focus op zeer geavanceerde en volgende generatie
technologieën; het vergroten van financieringsmogelijkheden in de
halfgeleider waardeketen variërend van fundamenteel onderzoek, tot
start- ups en scale- ups en het creëren van financieringsmogelijkheden
voor productie; het verhogen van leveringszekerheid voor Europa voor
halfgeleider (eind)producten, gerelateerde diensten en ruwe materialen
voor zowel de meer gangbare halfgeleider (massa)producten en de meer
geavanceerde (niche) halfgeleiderproducten; het beschermen van de
huidige leiderschapspositie van de Unie op het gebied van zeer geavanceerde halfgeleider ontwikkelingen door het voorkomen van ongewenste
overdracht van kennis en techniek en het beschermen van intellectual
property; het inzetten op Europese samenwerking met gelijkgezinde
partners zoals o.a. de VS en Indo- Pacific partners7; in Europees en
internationaal verband optrekken voor standaardsetting; het op Europees
niveau in kaart brengen van de zwaktes en strategische afhankelijkheden
in de waardeketen en hoe deze doorwerken in andere (strategische)
sectoren; vergroten van de inzet op het aantrekken van nieuw talent en
het acute tekort aan vaardigheden aanpakken. Het kabinetsbeleid is
gericht op het stimuleren van het innovatief vermogen van bedrijven,
maatschappelijke organisaties8 en hoogwaardig onderzoek. Het kabinet
6

Preliminary input NL EU Chips Act. Kamerstuk 21 501-20, nr. 1727.
Binnen de EU-US Trade en Tech Council zijn halfgeleiders ook aangemerkt als prioriteit voor
trans-Atlantische samenwerking.
8
Missiegedreven Topsectoren- en Innovatiebeleid, Kamerstukken 33 009 en 32 637, nr. 102.
7

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 22 112, nr. 3369

6

zet hierbij in op sleuteltechnologieën, waaronder halfgeleiders, kwantum
en fotonica ten behoeve van economisch verdienvermogen en
maatschappelijke thema’s. Eerder heeft het kabinet zich positief uitgesproken over het Europese streven naar het opleiden van meer ICT-talent.9
Publiek-private samenwerking zijn een effectieve methode voor het
aanpakken van maatschappelijke uitdagingen, het creëren van impact
(o.a. middels de hefboom op investeringen) en het opleiden van (ICT)
personeel (zowel nationaal als Europees)10. Ook binnen de Nationale
Wetenschapsagenda (NWA) worden dergelijke samenwerkingen binnen
Europa gestimuleerd.
Voor de verhoging van de Europese productiecapaciteiten en het
aanpakken van de huidige tekorten in de halfgeleiderindustrie is er gericht
(sectoraal) industriebeleid nodig naast het generieke (Europese) industriebeleid.11 Daar waar het bijzonder strategische waardeketens en ecosystemen betreft stimuleert Nederland dit type gericht beleid. Dit uit zich
onder anderen in deelname aan drie verschillende Important Project of
Common European Interest (IPCEI)12, onder andere in de IPCEI MicroElektronica II.
b) Beoordeling + inzet ten aanzien van dit voorstel
Het kabinet beoordeelt het Chips Act pakket van de Commissie op
hoofdlijnen positief en steunt de beleidsdoelstellingen. Ten aanzien van
Chips Joint Undertaking (Chips JU) acht het kabinet het positief dat de
Key Digital Technologies Joint Undertaking wordt omgevormd tot de
Chips JU en dat de strategische doelen worden aangevuld, gezien de
overeenkomsten tussen de bestaande doelstelling van KDT JU en de
aansluitende aangevulde doelstellingen voor de Chips JU. Uitbreiding van
meerjarige internationale en strategische samenwerking is noodzakelijk
om de Europese brede onderzoek- en innovatie-ecosystemen in halfgeleiders te realiseren, te versterken en de innovatiesnelheid te verhogen.
De halfgeleidersector wordt gekenmerkt door langlopend en kapitaalintensief onderzoek. Met de Chips JU is de Commissie in staat om, samen
met de grootste belanghebbenden, langer lopende onderzoeksagenda’s te
financieren die voor een groot deel gebaseerd zijn op het al bestaande
(goed lopende) KDT JU. Het inzetten van bestaande structuren om deze
doelen te bereiken is een effectieve aanpak. De deelname van Nederlandse partijen is onmisbaar bij het bereiken van Europees leiderschap op
het gebied van halfgeleideronderzoek en -technologie en het versterken
van de Europese halfgeleider ecosystemen en -waardeketens. Nederlandse partijen namen in de regel goed deel aan de Key Digital Technologies en de voorloper ECSEL. De verwachting is dat Nederlandse partijen
deze positie kunnen voortzetten in de Chips JU. Het kabinet hecht waarde
aan de unieke tripartiete samenwerking in de Chips JU en ziet dit graag
gecontinueerd. Tripartiete samenwerking maakt het mogelijk om nationaal
en EU-beleid, strategieën en middelen af te stemmen, om particuliere
investeringen aan te trekken en de doeltreffendheid van overheidssteun te
verhogen13. Het kabinet heeft vragen over de financiële invulling van de
uitwerking van de Chips JU. Het kabinet is van mening dat her-allocatie
van Digital Europe en Horizon Europe-middelen in nauw overleg met de
9

Mededeling Digitaal kompas 2030 Kamerstuk 22 112, nr. 3238.
Mededeling Digitaal kompas 2030 Kamerstuk 22 112, nr. 3238.
Visie op de toekomst van de industrie in Nederland, Kamerstukken 29 826 en 29 696, nr. 124.
12
Een IPCEI geeft een verruiming van de reguliere staatssteunkaders, om tot 100% van de
onrendabele top te (mogen) financieren. Tevens mag hierin first industrial deployment
gefinancierd worden, waarmee een lidstaat in feite dichter op de commercialisatie fase
staatssteun kan verlenen.
13
Fiche: Verordening oprichting Gemeenschappelijke Ondernemingen onder Horizon Europe,
Kamerstuk 22 112, nr. 3069.
10
11

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 22 112, nr. 3369

7

lidstaten dient te gebeuren, mede gelet op eventuele aangegane
verplichtingen. Er dient voldoende ruimte te zijn voor digitale sleuteltechnologieën in brede zin, conform de focus van de voorganger Key Digital
Technologies JU. Het kabinet stelt dat de gevolgen van de verschuiving
van middelen binnen Horizon Europe en Digital Europe nog niet goed te
overzien zijn, zoals voor de financieringsmogelijkheden voor fundamenteel onderzoek op dit gebied. Gezien de hoogte van de desbetreffende
middelen, wordt aangenomen dat substantiële wijzigingen in beide
programma’s aan de orde zijn.
Ten aanzien van de Chips Act is het kabinet in beginsel positief. Het
kabinet heeft echter vragen over de financiële invulling en praktische
uitwerking met betrekking tot het opzetten van kenniscentra voor de
ontwikkeling van vaardigheden en de uitwerking van de ondersteuning
van onderwijs- en opleidingsactiviteiten (competence centers). Verder
heeft het kabinet vragen over de financiële en praktische uitwerking van
de plannen voor het opzetten van een innovatief virtueel ontwerpplatform
ter versterking van de ontwerpcapaciteit. Het kabinet zal zich waar
mogelijk inzetten om in Nederland een Chips competentiecentrum
gevestigd te krijgen. Daarnaast vraagt het kabinet, alvorens een oordeel te
kunnen geven, de Commissie om een gedetailleerde uiteenzetting van de
beoogde kosten en de impact van het schuiven met EU budgetten op de
strategische doelen van andere (gelieerde) programma’s; waaronder de in
andere bronnen genoemde 43 miljard euro. Ook vraagt het kabinet om
opheldering over de doelmatigheid van het Chips fonds en hoe de
beoogde financiering hiervan is opgebouwd. Het kabinet ziet de noodzaak
van investeringen in de Europese productiefaciliteiten die aansluiten bij
de behoefte van het bestaande Europese ecosysteem en die de leveringszekerheden en weerbaarheid van het ecosysteem in de Unie vergroten.
Hier hebben private investeringen de voorkeur. Daarnaast heeft het
kabinet vragen hoe het principe «first-of-a-kind» zich laat combineren met
het adresseren van de acute tekorten op de halfgeleider markt die ook
geadresseerd worden in de Chips Act, gezien het feit dat deze tekorten
zich met name voordoen in niet (zeer)hoog- geavanceerde halfgeleiderproductie. Dit brengt daarnaast ook vragen met zich mee over het risico
van overproductie op de langere termijn. Alleen wanneer publieke
financiering noodzakelijk is en de reguliere EU-staatssteunkaders niet
passend zijn, acht het kabinet het proportioneel dat de Commissie
staatssteun toestaat op grond van artikel 107, derde lid, onder c, VWEU14.
Daarbij is in de voorstellen aangegeven dat staatssteun rechtstreeks op
grond van het Verdrag alleen toegestaan is als de steun noodzakelijk,
proportioneel en passend is en een duidelijk stimulerend effect heeft. De
Commissie heeft in de verordening criteria gedefinieerd voor het
ontvangen van het label IPF of OEUF, waarmee een notificatie voor
ontvangst van staatssteun zou worden vergemakkelijkt. Dit betreft onder
anderen het criterium dat het moet gaan om first of a kind faciliteiten. Het
kabinet ziet graag dat er scherpere criteria gedefinieerd worden voor het
mogen ontvangen van een IPF of OEUF label en zal hier specifiek
aandacht voor vragen tijdens de onderhandelingen. Scherpere criteria
kunnen ofwel direct in de verordening worden opgenomen (dit heeft de
voorkeur), of er kan worden aangestuurd op het inzetten van een
uitvoeringshandeling waar scherpere criteria in kunnen worden gedefinieerd. Het kabinet zal onder anderen het belang van de (regionale)
ecosysteem effecten van dergelijke faciliteiten en de brede Europese
aansluiting hierop benadrukken. Een verbreding van steunmogelijkheden
14

Onder deze bestaande Verdragsbepaling kan de Commissie staatssteun goedkeuren via een
case-by-case beoordeling, indien de positieve effecten van de staatssteun opwegen tegen de
negatieve effecten op concurrentie en handel en als de overheidssteun de intra-EU-handel niet
zodanig verstoort dat dit tegen het (Europese) gemeenschappelijke belang ingaat.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 22 112, nr. 3369

8

die verder gaat dan het aanjagen van innovaties en zonder duidelijke
waarborgen dat de steun gericht en noodzakelijk is, zou onwenselijk zijn
vanwege het gelijk speelveld en de precedentwerking naar andere
sectoren.
Ten aanzien van het in het leven roepen van het rechtsfiguur ECIC staat
het kabinet in principe positief. Wel heeft het kabinet vragen over de
praktische uitwerking van dit rechtsfiguur omdat er minimaal drie
lidstaten onderdeel moeten zijn van het consortium en er één of meerdere
statutair zetels van het ECIC kunnen bestaan. Dit kan leiden tot overlappende jurisdicties en bijbehorende rechtsconflicten tussen de lidstaten.
Het kabinet deelt de visie van de Commissie, over het belang van een
goede governance structuur gezien de reikwijdte en het strategisch belang
van het voorstel en de sector, maar acht het van belang dat lidstaten
voldoende grip hebben op hoe en voor welke periode bevoegdheden bij
de Commissie worden neergelegd ten tijde van crisis én hoe de rol van de
ESB hierin formeel is vastgelegd. Ook de keuze die de Europese
Commissie kan maken tussen welke kritieke toepassingen voorrang
zouden moeten krijgen bij de prioritaire bevoorrading vanuit de IPF en
OEUF moet beter worden ingekaderd. Het kabinet ziet graag verduidelijking op de criteria die gehanteerd zullen worden om een «crisis» te
definiëren, evenals het opnemen van de procedurele waarborgen, zoals
die verder onder hoofdstuk 6 worden toegelicht. Het is momenteel niet op
alle punten voldoende duidelijk wat het mandaat zal zijn van de European
Semiconductor Board (ESB) en welke waarborgen er zullen worden
ingebouwd. Ook is het niet duidelijk welke (stem)verhoudingen gelden
binnen de ESB, gezien het feit dat de ESB samengesteld wordt uit
vertegenwoordigers van alle lidstaten. Op deze punten ziet het kabinet
graag verduidelijking, mede vanwege de leveringszekerheid voor
Nederland en de mogelijke impact op het Nederlandse bedrijfsleven door
verstoringen in de keten en de mogelijke impact op de vrijheid op
ondernemerschap en contractvrijheid. Het kabinet benadrukt het belang
van het betrekken van andere belanghebbenden, zoals de eindgebruikermarkten die een cruciaal onderdeel zijn in een goed werkend ecosysteem.
Het kabinet vindt dat de EU terughoudend moet zijn om exportrestrictieve
maatregelen te nemen. De voordelen van internationale handel, toegang
tot wereldwijde waardeketens en internationale concurrentie moeten
behouden blijven. Het kabinet acht het tenslotte van belang dat eventueel
handelen van de Commissie bij tekorten niet ten koste gaat van de
nationale leveringszekerheid in of ten behoeve van vitale sectoren, of van
de Nederlandse nationale veiligheid die ook afhankelijk is van de
beschikbaarheid van geavanceerde halfgeleiders. Het kabinet acht het ook
van belang dat de bestaande bevoegdheidsverdeling op het gebied van
nationale veiligheid wordt gerespecteerd. In het voorstel is niet uitgewerkt
hoe de Commissie tot een afweging komt om in bepaalde sectoren in te
grijpen. Het kabinet zal hier aandacht en nadere duiding van de
Commissie voor vragen, ook in relatie tot de verantwoordelijkheden op
het gebied van nationale veiligheid en de samenhang met bestaande
relevante Europese regelgeving.
Ten aanzien van de aanbeveling is het kabinet in beginsel positief. Het
kabinet twijfelt echter over de effectiviteit van een aantal van de
elementen uit de aanbeveling specifiek voor deze sector door de
complexiteit van de verschillende halfgeleiderproducten in het grote
aantal verschillende producten en sectoren en de wereldwijde spreiding
hiervan. Het kabinet stelt voor om de aanbeveling ten uitvoer te brengen
en te evalueren op effectiviteit, daar waar mogelijk volgens nationale weten regelgeving. Het kabinet stelt voor om de lessen uit het uitvoeren van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 22 112, nr. 3369

9

de aanbeveling mee te nemen in mogelijke aanpassingen op de Chips Act
– pijler 3.
c) Eerste inschatting van krachtenveld
Voor alle lidstaten is het belang van de halfgeleiderindustrie en het belang
voor Europa om hierop positie te vergroten en verstevigen duidelijk.
Tijdens de informele Europese Raad van 10-11 maart in Versailles hebben
de regeringsleiders het belang van de halfgeleiderindustrie ook nogmaals
onderstreept, met name in het kader van het versterken van de open
strategische autonomie van de EU, mede met het oog op de groeiende
instabiliteit op het Europese continent. De huidige tekorten en verstoringen in deze industrie hebben op veel lidstaten zowel direct als indirect
een impact. Dit heeft een remmende werking op het economisch herstel
na de impact van de coronacrisis. De meeste lidstaten zijn daarom positief
over het voornemen om een Europese Chips Act in te voeren. Op het
moment van schrijven heeft nog geen enkele lidstaat een formele positie
ingenomen en leven er, net als bij Nederland, nog veel vragen. Dit betreft
met name vragen rondom inrichting van processen, inrichting van
waarborgen, mandaat van de Commissie en de rol van de ESB en de
relatie tot stemverhoudingen, kritische vragen over het crisisinstrumentarium, vragen over de precieze financiële opbouw van het chipsfonds en
de impact van het schuiven van middelen uit andere programma’s, vragen
rondom het behoud van level playing field en over hoe positieve spill
overs naar andere lidstaten zullen worden gewaarborgd.
De positie van het Europees Parlement is nog niet bekend.
4. Beoordeling bevoegdheid, subsidiariteit en proportionaliteit
a) Bevoegdheid
De grondhouding van het kabinet ten aanzien van de bevoegdheid voor
de mededeling is positief. Een belangrijk deel van de in de mededeling
beschreven maatregelen heeft betrekking op het terrein van de interne
markt, industrie en onderzoek en technologische ontwikkeling. Op deze
terreinen heeft de EU een respectievelijk gedeelde, ondersteunende en
parallelle bevoegdheid (artikel 4, lid 2, sub a, artikel 6, sub b en artikel 4,
lid 3 VWEU). De mededeling heeft tevens betrekking op het terrein van de
gemeenschappelijke handelspolitiek en de vaststelling van mededingingsregels die voor de werking van de interne markt nodig zijn (zoals t.a.v.
mogelijke exportbeperkingen en toepassing van de staatssteun- en
mededingingsregels). Op deze terreinen is de EU exclusief bevoegd
(artikel 3, lid 1, sub e en sub b, VWEU).
Het oordeel van het kabinet is positief ten aanzien van de bevoegdheid
van de Unie voor het voorstel voor de Chips Act. Het voorstel voor de
Chips Act ziet namelijk op aspecten van het functioneren van de interne
markt, industriebeleid en raakt ook rechtstreeks aan het meerjaren
kaderprogramma voor onderzoek en technologische ontwikkeling. Het
voorstel is daarom gebaseerd op de artikelen 114, 173 lid 3, 182 lid 1 en
183 VWEU. Artikel 173 lid 3 geeft de EU de bevoegdheid om zorg te
dragen voor de aanwezigheid van de juiste omstandigheden die nodig zijn
voor het concurrentievermogen van de industrie van de EU (artikel 173
lid 3). Op het terrein van industrie heeft de EU een ondersteunende
bevoegdheid in de zin van artikel 6, onderdeel b, VWEU die de eigenstandige bevoegdheden van de lidstaten onverlet laat. Artikelen 182, lid 1
en 183 VWEU geven de EU de bevoegdheid tot versterking van de
wetenschappelijke en technologische grondslagen in de Europese
onderzoeksruimte en industrie en het vaststellen van meerjarenkaderprogramma’s hiervoor. Op het terrein van onderzoek en technologische

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 22 112, nr. 3369

10

ontwikkeling is sprake van parallelle bevoegdheden van de EU in de zin
van artikel 4, derde lid, VWEU en belet de lidstaten niet hun eigen
bevoegdheden uit te oefenen. Ten aanzien van de bevoegdheid van de
Europese Unie ten aanzien van voorzieningszekerheid, kan de rechtsgrondslag ter bevordering van het functioneren van de Europese interne
markt worden gebruikt (artikel 114 VWEU). Weliswaar was specifiek voor
dit onderdeel ook de rechtsgrondslag van artikel 122, eerste lid, VWEU
beschikbaar geweest. Echter de bijzondere wetgevingsprocedure van dat
verdragsartikel maakt het niet mogelijk om deze rechtsgrondslag te
combineren met de andere rechtsgrondslagen die een gewone wetgevingsprocedure. Derhalve is een keuze voor artikel 114 VWEU begrijpelijk.
De bevoegdheid voor de interne markt is een gedeelde bevoegdheid van
de EU en de lidstaten in de zin van artikel 4, tweede lid, onderdeel a.
Het oordeel van het kabinet is tevens positief over de Chips Joint
Undertaking. De voorgestelde rechtsgrondslag is artikel 187 en 188, eerste
alinea, VWEU. Op grond van de artikelen 187 en 188, eerste alinea, VWEU
kan de EU gemeenschappelijke ondernemingen of andere structuren in
het leven roepen die noodzakelijk zijn voor de goede uitvoering van
programma’s voor onderzoek en technologische ontwikkeling en
demonstratie in de Unie. Het kabinet kan zich vinden in deze rechtsgrondslag. Dit is tevens de rechtsgrondslag van de te wijzigen verordening. Zoals eerder benoemd is op het terrein van onderzoek en
technologische ontwikkeling sprake van parallelle bevoegdheden
(artikel 4, lid 3, VWEU).
De grondhouding van het kabinet ten aanzien van de bevoegdheid voor
de aanbeveling is positief. De aanbeveling is gebaseerd op artikel 292
VWEU en dat is de juiste rechtgrondslag voor het vaststellen van
aanbevelingen. De aanbeveling is een rechtshandeling met een
niet-bindend karakter (zie artikel 288 VWEU, laatste zin). Inhoudelijk
bestrijkt de aanbeveling aspecten die ook binnen het toepassingsbereik
van de Chips Act vallen en loopt daarop ook vooruit. Daarmee heeft de
aanbeveling betrekking op het terrein van de interne markt, industrie en
onderzoek en technologische ontwikkeling. Op deze terreinen heeft de EU
een respectievelijk gedeelde, ondersteunende en parallelle bevoegdheid
(zie hierboven). Op grond van artikel 292 VWEU is de Commissie bevoegd
om aanbevelingen vast te stellen op de gebieden waarvoor de Unie
bevoegd is.
b) Subsidiariteit
Ten aanzien van de mededeling heeft het kabinet een positieve grondhouding ten aanzien van de subsidiariteit. Gezien de mondiale verwevenheid van het halfgeleider ecosysteem en de afhankelijkheid van
EU-lidstaten ten opzichte van elkaar voor verschillende facetten van de
waardeketen, kunnen de vijf strategische doelen zoals beschreven onder
«essentie voorstel» onvoldoende door de lidstaten individueel worden
verwezenlijkt. Daarnaast is de kapitaalintensiteit van de sector groot,
waardoor de noodzakelijke investeringen de draagkracht van verschillende lidstaten en de industrie te boven gaat. Om deze reden is een
EU-brede aanpak noodzakelijk. Voor zover de mededeling betrekking heeft
op de gemeenschappelijke handelspolitiek en de vaststelling van
mededingingsregels is de subsidiariteit niet van toepassing, gelet op de
exclusieve bevoegdheid van de EU op deze terreinen.
Ten aanzien van de Chips Act en de Chips Joint Undertaking oordeelt het
kabinet positief over de subsidiariteit. Het versterken van het huidige
Europese R&D&I ecosysteem en behoud van de leidende en unieke
positie die Europa hierop heeft in de wereld, kan wegens het grensoverschrijdende karakter hiervan niet op individueel lidstaatniveau gereali-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 22 112, nr. 3369

11

seerd worden en bouwt bovendien met name voort op sterke bestaande
Europese programma’s. Dit resulteert ook in een positief oordeel van het
kabinet ten aanzien van de Chips JU. Omwille de (financiële) omvang van
het opbouwen van kennis, kunde en capaciteit ten aanzien van het
realiseren van de ambities voor nieuwe geavanceerde halfgeleider
productiefaciliteiten is namelijk nauwe samenwerking op Europees niveau
noodzakelijk. Het vergroten van leveringszekerheid en weerbaarheid van
de gehele keten evenals de bijdrage aan strategische autonomie kan niet
op het niveau van een individuele lidstaat worden gerealiseerd. Ook is het
wenselijk dat van de baten op Europees niveau wordt geprofiteerd.
Kijkend naar Nederland als relatief kleine lidstaat is het des te meer van
belang om Europees op te trekken. Machtsblokken zoals de VS en Azië
kondigen grootschalige vormen van (publieke) steun aan om dezelfde
doelen te realiseren. Ook om deze reden is het van groot belang dat hier
op Europees niveau wordt gehandeld om op dit wereldtoneel relevant te
blijven.
Het kabinet verwelkomt tevens optreden op EU-niveau met als doel om in
de Chips Act een Europese governance structuur op te zetten die snel
schakelen en een juiste kennispositie voor alle lidstaten voor deze
waardeketen kan waarborgen. In de European Semiconductor Board kan
elke lidstaat vertegenwoordigd zijn, ook de lidstaten die zelf bijvoorbeeld
niet of nauwelijks een halfgeleiderindustrie hebben. Gezien het belang
van halfgeleiderproducten voor vrijwel de gehele economie, zal naar
verwachting een groot deel van de lidstaten onderdeel willen zijn van de
ESB. De strategische aard van deze sector en het belang en de impact van
verstoringen en afhankelijkheden maakt dat het wenselijk is hier op
Europees niveau op te trekken.
Ten aanzien van de aanbeveling heeft het kabinet tevens een positieve
grondhouding over de subsidiariteit. De aanbeveling heeft tot doel om de
periode tot inwerkingtreding van de Chips Act te overbruggen en daartoe
de European Semiconductor Expert Group te introduceren met dezelfde
taken als de ESB. Zoals hierboven toegelicht is optreden op EU-niveau
voor de realisatie van een Europese governance structuur gerechtvaardigd.
c) Proportionaliteit
Ten aanzien van de mededeling is de grondhouding van het kabinet
positief. De Europese positie van de halfgeleiderindustrie met zijn
krachten en zwaktes en positie in de mondiale dynamiek wordt op een
juiste wijze weergegeven. Het handelingsperspectief en de marktkansen
voor Europa wordt accuraat beschreven. De mededeling stelt strategische
doelstellingen, die geschikt geacht worden om bij te dragen aan het doel
van de mededeling om het concurrentievermogen en veerkracht van de
EU in deze industrie te versterken. Omdat de mededeling alleen strategische doelen stelt gaat het voorgestelde optreden niet verder dan
noodzakelijk.
Het kabinet oordeelt positief over de proportionaliteit van de Chips Act en
de Chips Joint Undertaking. Het betreft hier o.a. een uitbreiding van
huidig instrumentarium op het gebied van onderzoek en innovatie.
Daarbij past het innovatieve instrument van het ECIC en het netwerk van
kenniscentra. De strategische doelen die zijn opgesteld voor waarborging
van leveringszekerheid zijn lastig te realiseren als de inzet op onderzoek
en innovatie niet wordt versterkt. Daarnaast is het van belang dat de EU
de koploperspositie weet te behouden én dat de groei van de mondiale
halfgeleidermarkt in acht wordt genomen. De activiteiten beschreven om
te komen tot een hogere mate van leveringszekerheid en een weerbaar en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 22 112, nr. 3369

12

toekomstbestendig ecosysteem binnen Europa worden als geschikt gezien
om deze doelen te bereiken. Wel heeft het kabinet twijfels in hoeverre er
genoeg ruimte zal zijn voor de lidstaten met kleinere begrotingen én hoe
de Commissie om denkt te gaan met lidstaten die strategisch gezien in
Europa een zeer prominente rol hebben in het ecosysteem maar niet in
dezelfde mate kunnen cofinancieren als de grotere lidstaten. Controle over
leveringszekerheid in het kader van open strategische autonomie, met
name daar waar het capaciteiten betreft die zijn opgebouwd met publieke
Europese investeringen en de beoogde op te zetten governance structuur
om dit te bewaken, wordt als proportioneel gezien, omdat hiermee
voorkomen wordt dat de door de EU gefinancierde capaciteit in gevallen
van disruptie niet meer beschikbaar zijn voor EU afnemers. Een dergelijke
controle vergt een vorm van juridische inkadering zoals voorgesteld. Over
de precieze verdeling van publieke en private gelden en de precieze
impact op herallocatie van bestaande programma’s heeft het kabinet nog
vragen. Op het moment twijfelt het kabinet over de proportionaliteit
hiervan en verzoekt het de Commissie om een duidelijkere onderbouwing
van de financiële aspecten. Ook gaat de Commissie niet in op het risico
van mogelijke overcapaciteit en hoe hierop te anticiperen.
Het kabinet vindt dat het uitgangspunt moet zijn dat overheidsingrijpen
alleen plaatsvindt bij markt- of systeemfalen, en acht het van groot belang
dat lidstaten een stem hebben bij de vaststelling van een dergelijk falen
om te waarborgen dat dit optreden niet verder gaat dan noodzakelijk. Op
zijn minst past bij een dergelijke bevoegdheid daarom een voorafgaand
ingewonnen advies van het ESB en het Comité ingesteld krachtens
artikel 33 van het voorstel, waarmee de betrokkenheid en expertise van
bedrijfsleven en van de lidstaten is gewaarborgd. Hierbij is ook een
verduidelijking van de verhouding tussen deze bevoegdheid en de
bescherming van eigendom zoals voorzien in artikel 17 van het Handvest
grondrechten van de EU op zijn plaats; de concrete invulling van de
(rand)voorwaarden voor activatie van het crisismechanisme en over de
termijn waarbinnen de Europese Commissie moet reageren op een
verzoek van lidstaten om namens hen in te kopen.
Ten aanzien van de aanbeveling is de grondhouding van het kabinet
positief. De in de aanbeveling voorgestelde governance structuur is
geschikt om de periode tot inwerkingtreding van de Chips Act te
overbruggen door de oprichting van een European Semiconductor Expert
Group. Voor de aanbeveling geldt voor wat betreft het crisismechanisme
dezelfde aandachtspunten als bij dat onderdeel van de Chips Act, met
dien verstande dat het niet-bindende karakter van de aanbeveling de
proportionaliteit verbetert, omdat meer op basis van vrijwilligheid wordt
gehandeld. Daarom wordt de aanbeveling proportioneel geacht.
5. Financiële consequenties, gevolgen voor regeldruk, concurrentiekracht en geopolitieke aspecten
a) Consequenties EU-begroting
De Commissie stelt voor om de onderzoeksambities van de Chips Act te
financieren met € 3,3 miljard binnen de plafonds van het huidige MFK
2021–2027. Het voorstel heeft daarmee naar verwachting geen gevolgen
voor de raming van de Nederlandse afdrachten aan de EU- begroting die
gebaseerd is op de maximale uitgavenplafonds uit het MFK en speciale
instrumenten die boven het plafond worden gefinancierd. Dit bedrag
wordt ingezet via de programma’s Digital Europe (1,65 miljard) en Horizon
Europe (1,65 mld.). De financiering wordt grotendeels gevonden door
herallocatie van middelen uit deze zelfde programma’s Het grootste deel
(€ 2,875 miljard) van de totale beschikbare 3,3 miljard wordt besteed via

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 22 112, nr. 3369

13

de Chips JU, 125 miljoen via InvestEU en 300 miljoen via de European
Innovation Council (EIC).
Het totaal aan extra vastleggingen dat voor de Chips Act geïmplementeerd zal worden onder Heading 1 bedraagt € 2,375 mld. (€ 0,85 mld. voor
Horizon Europe en € 1,525 mld. voor Digital Europe). Voor Horizon Europe
wordt hiervoor € 0,85 mld. aan middelen geheralloceerd wordt, bovenop
de reeds beschikbare € 0,8 mld.
Voor Digital Europe wordt in totaal € 0,8 mld. aan middelen uit Horizon
Europe en de Connecting Europe Facility herbestemd en wordt nog eens
€ 0,6 mld. geheralloceerd binnen het programma zelf. Daarnaast wordt
voor Digital Europe € 0,25 mld. gefinancierd uit de ongealloceerde marge
van Heading 1 (€ 50 mln. per jaar voor 2022–2027). Een deel van het
budget voor Digital Europe (€ 125 mln.) wordt uitgegeven via InvestEU.
Binnen het MFK 2021–2027 wordt daarmee € 1,525 mld. extra voor Digital
Europe uitgegeven.
In de huidige KDT JU draagt de EU € 1,8 miljard bij. Het totale toekomstige budget dat binnen het MFK uitgegeven zal worden voor de Chips JU
komt inclusief de herallocaties en verhogingen van € 2,375 mld. uit op
€ 4,175 mld. euro.
Zoals hierboven beschreven wordt het Digital Europe programma met
€ 1,525 miljard versterkt. De Commissie stelt voor om € 400 miljoen
daarvan te financieren uit het Horizon Europe (HE) programma. Om deze
korting van het HE te compenseren stelt de Commissie voor om
€ 400 miljoen aan eerder geannuleerde vastleggingen opnieuw in te
zetten voor HE. Het betreft vastleggingen die in eerdere begrotingsjaren
onder het MFK zijn aangegaan, voor het beleid voor onderzoek en
innovatie, maar die uiteindelijk niet tot betaling zijn gekomen. Met het
opnieuw inzetten hiervan vervalt volgens het kabinet een belangrijke
prikkel voor tijdige implementatie van geraamde uitgaven. Bovendien
hebben de Commissie, het Europees Parlement, en de Raad hebben een
joint statement afgegeven bij het MFK-akkoord voor 2021–2027 dat
maximaal € 500 miljoen herallocatie van decommitteringen voor
onderzoeksprogramma’s plaats kan vinden. De Commissie stelt nu dus
voor het bedrag daarvoor op te hogen met € 400 miljoen. Het kabinet is
kritisch over het herzien van deze eerdere afspraak.
Verder suggereert de Commissie om in het volgende MFK (2028–2035)
een bedrag van € 1,1 miljard te besteden aan de Europese halfgeleiderindustrie. Dit bedrag, waaronder eenzelfde bijdrage van lidstaten, is een
projectie. Het kabinet acht het van belang dat financiering beschikbaar is
om de doelen uit de Chips Act te behalen en is van mening dat de
benodigde EU-middelen gevonden dienen te worden binnen de in de
Raad afgesproken financiële kaders van de EU-begroting (MFK) 2021–2027
en dat deze moeten passen bij een prudente ontwikkeling van de
jaarbegroting. Het kabinet is geen voorstander van de projectie die
vooruitloopt op de onderhandelingen voor het volgende MFK (2028–
2035). Ten aanzien van het gebruik van geannuleerde vastleggingen is het
kabinet kritisch. Niet alleen gaat dit in tegen de afspraken die in december
2020 gemaakt zijn over het MFK-akkoord, ook vervalt met deze
mogelijkheid de prikkel om middelen binnen de geraamde termijnen te
besteden. Het is onwenselijk dat afspraken zo kort na vastlegging
opengebroken worden. Ook merkt het kabinet op dat inzet van de
ongealloceerde marge bedoeld is voor onvoorziene omstandigheden en
het kabinet nog niet overtuigd is van de vermeende noodzaak om de
marge voor dit voorstel in te zetten.
b) Financiële consequenties (incl. personele) voor rijksoverheid en/ of
medeoverheden
De aangekondigde heroriëntatie van de KDT JU naar de Chips JU zal een
impact hebben op het type activiteiten die binnen dit programma steun

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 22 112, nr. 3369

14

mogen ontvangen. Voor de Nederlandse cofinanciering van KDT zijn
reeds middelen beschikbaar op de begroting van het Ministerie van EZK:
€ 140 miljoen, onderdeel van de post Internationaal Innoveren15, en in het
totale Digital Europe programma met € 50 miljoen gedurende de 7 jaars
looptijd van Horizon Europe. De consequenties van herallocatie van de
middelen, op mogelijk al lopende trajecten in de programma’s Digital
Europe en Horizon Europe, zijn op dit moment nog niet op te maken door
gebrek aan een gedetailleerde uitwerking van dit voorstel. De Commissie
verhoogt de inleg in het triparte en biparte deel van de Chips JU.
Daarnaast verzoekt de Commissie deelnemende landen ook om een
substantiële verhoging van hun budgetten. De Commissie verhoogt haar
financiële bijdrage aan de Chips JU met 129% in vergelijking met de
huidige KDT JU bijdrage (zie a). Wanneer deze ophoging procentueel
wordt doorgetrokken naar de huidige Nederlandse inleg in KDT JU zou
dat neer komen op additionele allocatie van een bedrag van € 180 miljoen
enkel voor de Chips JU. Als Nederland gebruik wil maken van de
ophoging door de Commissie binnen de Chips JU, zullen er dus additionele middelen moeten worden vrijgemaakt. Op dit moment is de
verwachting van het kabinet dat de ruimte voor ophoging op de nationale
begroting beperkt is. Het kabinet vraagt de Commissie om te bezien of de
budgetophoging voor lidstaten noodzakelijk is.
Een impact assessment ontbreekt waardoor een precieze inschatting van
de financiële baten voor de EU lastig te maken is. Nederland heeft zelf een
sterke positie in de sector, waardoor de verwachting is dat Nederland in
het bijzonder baten van kan verwachten door toename van het verdienvermogen van deze industrie. De totale geschatte Nederlandse omzet (voor
internationale bedrijven geschaald naar het aantal Nederlandse
werknemers) was ca. € 23 miljard in 2021. Indien de wereldwijde omzet
van de belangrijkste beursgenoteerde bedrijven (ASML, BESI, ASMI en
NXP) meegerekend wordt, omvatte de geschatte omzet ca. € 32 miljard in
2021. Naar verwachting zal dit in de komende jaren sterk groeien als
gevolg van de impulsen door de Chips Act en de voorspelde mondiale
groei van de sector.
Het voorstel verlangt van de lidstaten dat één of meer nationale bevoegde
autoriteiten worden aangewezen om toepassing te kunnen geven aan
deze verordening en om te kunnen samenwerken met de Europese
Commissie (en andere lidstaten). Tevens moet een single point of contact
worden aangewezen. Dit vergt additionele personele capaciteit. De
verwachting is dat dit grotendeels kan worden belegd binnen de relevante
beleidsdirecties, maar de precieze impact hiervan moet nog blijken omdat
de Chips Act geen helderheid verschaft over de precieze uitwerking. Er
zijn geen directe financiële gevolgen voor de medeoverheden te
verwachten. Gezien de grotere omvang van de Chips JU (uitbreiding
taken en meer Calls), is de verwachting dat de uitvoeringscapaciteit bij
RVO ten behoeve van deelname van Nederlandse partijen in de Chips JU
Calls moet worden uitgebreid met 1 fte.
Eventuele budgettaire gevolgen voor Nederland worden ingepast op de
begroting van het beleidsverantwoordelijke departement, conform de
regels van de budgetdiscipline.
c) Financiële consequenties en gevolgen voor regeldruk voor bedrijfsleven
en burger
Het voorstel leidt niet tot regeldruk voor burgers. Het voorstel kan wel
leiden tot regeldruk voor bedrijven. Dit kan veroorzaakt worden door de
verplichting die de Commissie partijen kan opleggen om openheid te
15

Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat
(XIII) voor het jaar 2022. Kamerstuk 35 925 XIII, nr. 2.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 22 112, nr. 3369

15

verschaffen over bedrijfsvoering voor het in kaart brengen van vraag en
aanbod en om een prioritering in productie toe te passen van de
betreffende halfgeleiderproducten.
d) Gevolgen voor concurrentiekracht en geopolitieke aspecten
Het is van belang om economisch concurrerend te blijven in deze sector
en de eigen open strategische autonomie te waarborgen, ook op de lange
termijn. Deze industrie is van aanzienlijk strategisch belang gezien de
digitalisering van maatschappij en economie (denk aan sectoren
mobiliteit, energie, veiligheid, gezondheidszorg, communicatie, industrie
en luchtvaart). Halfgeleiders en gerelateerde technieken zijn sleuteltechnologieën en van groot belang voor de groene en digitale transities. Dit zijn
bij uitstek de maatschappelijke uitdagingen van nu en de toekomst.
Toegang tot deze technologie zal in hoge mate bepalend worden voor het
mondiaal concurrentievermogen van veel industriële sectoren. De EU
heeft momenteel een totaal mondiaal marktaandeel van ongeveer 10%.
Dit staat onder druk, onder meer doordat andere landen met een
belangrijke rol in de halfgeleiderwaardeketengrote (publieke) investeringen doen en/of hun binnenlandse halfgeleidersector op een andere
manier stimuleren. Een toenemend marktaandeel van derde landen kan
bestaande wederzijdse afhankelijkheden in de halfgeleiderwaardeketen
eenzijdiger maken. De risico’s voor de adequate borging van publieke
belangen kunnen in dat geval toenemen. Dit maakt het voor de EU urgent
om stappen te zetten om zijn positie in de halfgeleiderwaardeketen te
versterken. De Chips Act moet daarom worden gezien als een voorstel van
groot geopolitiek belang. Open markten met wederzijdse afhankelijkheden
en samenwerking met internationale partners blijven het uitgangspunt.
6. Implicaties juridisch
a) Consequenties voor nationale en decentrale regelgeving en/of
sanctionering beleid (inclusief toepassing van de lex silencio positivo)
Het voorstel voor de Chips JU heeft geen gevolgen voor de Nederlandse
wet- en regelgeving. Het voorstel voor de Chips Act heeft gevolgen voor
de Nederlandse wet- en regelgeving. Gelet op de verplichting tot het
aanwijzen van bevoegde nationale autoriteiten die uitvoering kunnen
geven aan de verplichtingen van de Chips Act (vb. de rol van deze
autoriteiten bij de monitoring), het inrichten van een nationaal
contactpunt en de verplichting tot het versnellen van vergunningverlening, is een uitvoeringswet naar verwachting noodzakelijk. Daarbij moet
nog bekeken worden of de mogelijkheid van een Europees Chips Infra
Consortium (ECIC) met rechtspersoonlijkheid nog een plaats dient te
krijgen in dergelijke uitvoeringswetgeving om een effectieve werking
hiervan de in Nederlandse rechtsorde te waarborgen. Tot slot zal de
wisselwerking met het subsidie-instrumentarium van het Rijk en de
toepasselijke staatssteunregels nog nader onderzoek behoeven. Het
voorstel schrijft niet de toepassing van de lex silencio positivo voor, maar
verlangt wel een maximale versnelling van vergunningverlening voor de
vestiging en in bedrijf nemen van Integrated Production Facilities and
Open EU Foundries (zie artikel 14 van het voorstel). Het is aannemelijk dat
ten minste toepassing van de Rijkscoördinatieregeling (RCR) noodzakelijk
is. Ten aanzien van de aanbeveling, dient te worden opgemerkt dat deze
aanbeveling geen juridisch bindend karakter heeft en als zodanig geen
grondslag biedt voor de Nederlandse autoriteiten om maatregelen te
treffen zoals verzocht in de aanbeveling. Behoudens de toepassing van
noodwetgeving, zal in de meeste gevallen de Nederlandse overheid
slechts in beperkte mate gevolg kunnen geven aan de aanbeveling op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 22 112, nr. 3369

16

basis van vrijwillige medewerking van betrokken ondernemingen en
kennisinstellingen.
b) Gedelegeerde en/of uitvoeringshandelingen, incl. NL-beoordeling
daarvan
Het voorstel voor een Chips Act kent de bevoegdheid toe aan de Europese
Commissie om gedelegeerde handelingen vast te stellen als bedoeld in
artikel 290 VWEU. Deze bevoegdheid is neergelegd in artikel 9, lid 2 en
lid 3, van het voorstel in samenhang met artikel 32 van het voorstel en
betreft de bevoegdheid om bijlagen I en II bij het voorstel voor een
verordening te kunnen wijzigen. De bevoegdheid is beperkt tot wijziging
van de inhoud van deze bijlagen. Nu het gaat om de wijziging van bijlagen
bij een wetgevingshandeling, kan dit alleen via een gedelegeerde
handeling en toekenning van een bevoegdheid is alleen mogelijk indien
het niet-essentiële onderdelen betreft. Naar hun aard en inhoud zijn
bijlagen I en II niet-essentieel en is toekenning van de bevoegdheid
mogelijk. Het kabinet staat positief tegenover deze bevoegdheidsdelegatie. Bijlage I bevat de technische beschrijving van het initiatief en
daarmee reikwijdte van de actie. Deze beschrijving in bijlage I is
technologie-afhankelijk en moet indien nodig snel aangepast kunnen
worden aan technologische innovaties en ontwikkeling. Bijlage II ziet op
de indicatoren aan de hand waarvan de uitvoering van het initiatief wordt
gevolgd. Deze bijlage is naar zijn inhoud niet essentieel en dient naar
behoefte op eenvoudige wijze te kunnen worden gewijzigd, indien dat
nodig is voor de monitoring. Dat rechtvaardigt de keuze voor een
bevoegdheidsdelegatie om een daartoe strekkende gedelegeerde
handeling te kunnen vaststellen. De tekst voor de bevoegdheidsdelegatie
komt overeen met de toepasselijke modelbepaling uit het IIA Beter
Wetgeven. De bevoegdheidsdelegatie is weliswaar formeel voor
onbepaalde tijd, maar feitelijk in tijd beperkt door de koppeling die wordt
gelegd in artikel 3, eerste lid, van het voorstel met het MFK 2021–2027. Het
kabinet kan derhalve instemmen met de voorgestelde bevoegdheidsdelegatie voor de vaststelling van gedelegeerde handelingen. Het voorstel
kent voorts de bevoegdheid toe aan de Europese Commissie om
uitvoeringshandelingen vast te stellen in de zin van artikel 291 VWEU.
Deze bevoegdheid is neergelegd in respectievelijk artikelen 7, vijfde lid, 8,
derde lid, 18, tweede en derde lid, 27, derde lid, in samenhang met
artikel 33 van het voorstel. De bevoegdheid neergelegd in artikel 7, vijfde
lid, van het voorstel ziet op het besluit van de Europese Commissie om
aan de hand van de criteria neergelegd in artikel 7, vierde lid, te beslissen
of al dan niet ingestemd wordt met de oprichting van het Europees
consortium voor chipinfrastructuur (ECIC). Toekenning van deze
bevoegdheid bij de Europese Commissie is begrijpelijk en wenselijk,
omdat hier sprake is van een besluit voor een individueel geval (namelijk
de oprichting van het ECIC) dat eenduidig genomen moet worden voor de
hele Europese Unie. Een dergelijk besluit is naar zijn aard een uitvoeringshandeling die het best bij de Europese Commissie kan worden
neergelegd. De mogelijkheid om dit overeenkomstig artikel 291 VWEU bij
de Raad neer te leggen is niet opportuun, omdat de keuze om al dan niet
in te stemmen met de oprichting van het ECIC aan de hand van de criteria
onafhankelijk moet plaatsvinden in het belang van de Unie. Gelet op de
aard van de rechtshandeling, het belang van een eenduidige tenuitvoerlegging en werking in de EU is de keuze voor een uitvoeringshandeling
correct. De gekozen procedure betreft de onderzoeksprocedure geregeld
in artikel 5 van Verordening (EU) nr. 182/2011 van het Europees Parlement
en de Raad van 16 februari 2011 tot vaststelling van de algemene
voorschriften en beginselen die van toepassing zijn op de wijze waarop de
lidstaten de uitoefening van de uitvoeringsbevoegdheden door de
Commissie controleren (hierna: Verordening (EU) nr. 182/2011). In lijn met

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 22 112, nr. 3369

17

artikel 2, lid 2, sub b, onderdeel i) van Verordening (EU) nr. 182/2011
betreft het ECIC een belangrijk en complex onderdeel van een programma
met aanzienlijke implicaties voor de EU en de lidstaten. De keuze voor de
onderzoeksprocedure is derhalve correct en wordt door het kabinet
gesteund.
De bevoegdheid neergelegd in artikel 8, derde lid van het voorstel ziet op
de bevoegdheid van de Commissie om de procedure voor de oprichting
van kenniscentra voor halfgeleiders vast te stellen, met inbegrip van
selectiecriteria en verdere taken en functies van de centra met betrekking
tot de uitvoering van de acties in het kader van het initiatief, alsmede de
procedure voor de oprichting van het netwerk en de vaststelling van
besluiten over de selectie van de entiteiten die deel uitmaken van het
netwerk. Deze bevoegdheid is wenselijk om een eenduidige procedure
voor de oprichting in welke lidstaat dan ook te bewerkstelligen. Ook is de
meer onafhankelijke en neutrale invulling door de Europese Commissie
gewenst, omdat excellentie en kennis doorslaggevend moeten zijn.
Hoewel de bevoegdheid tot het vaststellen van uitvoeringshandelingen
ruim is, is deze te vergelijken met de uitvoeringshandelingen die de
Europese Commissie ook heeft onder diverse EU programma’s. Daarmee
is de keuze voor uitvoeringshandelingen prima te accepteren. In lijn met
artikel 2, lid 2, sub a van Verordening (EU) nr. 182/2011 betreft het een
uitvoeringshandeling van algemene strekking omdat het nader regels stelt
over selectie, taken en functies van de centra. De keuze voor de onderzoeksprocedure is derhalve correct en wordt door het kabinet gesteund.
De bevoegdheid neergelegd in artikel 18, tweede en derde lid, van het
voorstel regelt de bevoegdheid van de Europese Commissie om bij besluit
over te gaan tot activering van de crisisfase wanneer er naar beoordeling
van de Commissie concrete, ernstige en betrouwbare aanwijzingen zijn
voor een halfgeleidercrisis. Het tweede lid van artikel 18 regelt de
reguliere activering of wegens dwingende redenen van urgentie een
spoedactivering. Het derde lid van artikel 18 regelt de bevoegdheid van de
Europese Commissie om de activering van de crisisfase – die naar zijn
aard in tijd beperkt is – te verlengen. De bevoegdheid om de crisisfase al
dan niet te activeren is naar zijn aard een bevoegdheid die snel genomen
moet kunnen worden door een autoriteit die voor het gemeenschappelijke
EU belang dient op te treden. Het is daarom passend en wenselijk om
deze bevoegdheid bij de Europese Commissie neer te leggen. Een
vergelijkbare bevoegdheid tot het activeren van een crisissituatie heeft de
Europese Commissie ook krachtens de Verordening leveringszekerheid
gas. De keuze voor uitvoeringshandeling is logisch, omdat er sprake is
van een besluit tot activering van crisisfase. Naar zijn aard is dit een vorm
van uitvoering en toepassing van de verordening. Een gedelegeerde
handeling is hier niet op zijn plaats, omdat het niet gaat om een wijziging
of aanvulling van de basishandeling, maar om een feitelijk oordeel dat de
Commissie heeft over de noodzaak tot activering van de crisisfase. De
activering van de crisisfase is een handeling van algemene strekking,
omdat daarmee van rechtswege een aantal bevoegdheden van de
Europese Commissie (en daarmee samenhangende verplichtingen voor
ondernemingen en hun branchevereniging) worden geactiveerd. Deze
bevoegdheden zien op het waarborgen van de voorzienings- en leveringszekerheid in halfgeleiders, hetgeen EU-rechtelijk gezien onderdeel is van
de openbare veiligheid van lidstaten en de Europese Unie (zie arrest HvJE
van 10 juli 1984, Campus Oil, zaak 72/83). In lijn met artikel 2, lid 2, sub a
en sub b, onderdeel iii) van Verordening (EU) nr. 182/2011 is de keuze voor
de onderzoeksprocedure derhalve correct en wordt door het kabinet
gesteund.
Wel acht het kabinet noodzakelijk dat er een verhoogde drempel wordt
toegepast voordat de Commissie tot activering van de crisisfase kan
overgaan. De activering van de crisisfase geeft namelijk vergaande
bevoegdheden aan de Europese Commissie en dient dan ook voldoende

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 22 112, nr. 3369

18

steun van de lidstaten te genieten. In lijn met artikel 5, vierde lid, tweede
alinea, onderdeel b, van Verordening (EU) nr. 182/2011, zet het kabinet in
op het opnemen in de voorgestelde Chips Act dat de ontwerpuitvoeringshandeling tot activering van de crisisfase niet wordt vastgesteld indien er
geen advies is uitgebracht door het Comité ingesteld op grond van
artikel 33, eerste lid, van de Chips Act. Daarmee is het noodzakelijk dat
een gekwalificeerde meerderheid van vertegenwoordigers van de
lidstaten in het Comité positief adviseert, voordat de crisisfase wordt
geactiveerd. Deze inzet geldt ook voor de mogelijkheid van de Europese
Commissie om de crisisfase te kunnen verlengen.
De bevoegdheid van de Commissie om in geval dat de omvang en de
ernst van de halfgeleidercrisis eisen dat tot onmiddellijke activering van
de crisisfase wordt overgaan, wordt door het kabinet kritisch bezien. In
tegenstelling tot de reguliere onderzoeksprocedure waarbij sprake is van
een ex ante betrokkenheid en advisering door de lidstaten vertegenwoordigd in het comité, wordt met deze bevoegdheid de Europese
Commissie gemachtigd om wegens gemotiveerde redenen van urgentie
de uitvoeringshandeling tot activering van de crisisfase onmiddellijk vast
te stellen. Overeenkomstig artikel 8 van Verordening (EU) nr. 182/2011
dient de voorzitter van het comité weliswaar binnen 14 dagen de
uitvoeringshandeling aan het Comité voor advies voor te leggen, maar
deze uitvoeringshandeling wordt alleen ingetrokken indien het comité een
negatief advies afgeeft. Bij gebrek aan zo’n negatief advies blijft de
uitvoeringshandeling ten hoogste zes maanden gelden (zie artikel 8,
tweede lid, van Verordening (EU) nr. 182/2011). Nu overeenkomstig
artikel 18, derde lid, van de Chips Act de Commissie ook de bevoegdheid
krijgt om telkens de duur van de crisisfase te verlengen, bestaat het risico
dat er zonder een door de gekwalificeerde meerderheid van vertegenwoordigers van de lidstaten uitgebracht positief en dus gedragen advies
een crisisfase voortduurt en telkens wordt verlengd. Het kabinet is niet
overtuigd van de noodzaak van deze bevoegdheid voor de vaststelling
van onmiddellijk toepasbare uitvoeringshandelingen, juist in het licht van
de grote bevoegdheden die dan worden geactiveerd. Voor zover de
Commissie een goede onderbouwing kan geven van de noodzakelijkheid
van deze bevoegdheid, kan het kabinet overwegen deze bevoegdheid toch
te accepteren. Wel zal in zo’n geval de bevoegdheid tot het verlengen van
de crisisfase ook vergen dat de ontwerpuitvoeringshandeling tot
verlenging van de crisisfase niet wordt vastgesteld indien er geen advies
is uitgebracht door het comité. Daarmee is het noodzakelijk dat een
gekwalificeerde meerderheid van de lidstaten in het comité positief
adviseert, voordat de crisisfase wordt verlengd. Dit dient in het voorstel
voor een Chips Act in artikel 33 te worden geregeld.
Tot slot voorziet het voorstel voor een Chips Act met artikel 27, derde lid,
in een bevoegdheid voor de Commissie om uitvoeringshandelingen
vaststellen om de praktische regelingen te treffen voor de behandeling
van vertrouwelijke informatie in het kader van de uitwisseling van
informatie op grond van deze verordening. De inhoud van de uitvoeringshandelingen ziet op praktische regelingen die bij de uitvoeringspraktijk
van de lidstaten gebruikt kunnen worden. Dit rechtvaardigt de keuze voor
uitvoeringshandelingen en niet voor gedelegeerde handelingen die de
basishandeling wijzigen of aanvullen. Tevens steunt het kabinet de keuze
om dit bij uitvoeringshandeling nader te regelen en niet in de basishandeling zelf. Het gaat namelijk om praktische regelingen die zien op de
vertrouwelijke informatie-uitwisseling tussen lidstaten en de Europese
Commissie en met het relevante bedrijfsleven.
In lijn met artikel 2, lid 2, sub a van Verordening (EU) nr. 182/2011, zijn
dergelijke uitvoeringshandelingen, uitvoeringshandelingen van algemene
strekking en is de toepassing van de onderzoeksprocedure correct en
wordt door het kabinet gesteund.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 22 112, nr. 3369

19

c) Voorgestelde implementatietermijn (bij richtlijnen), dan wel voorgestelde datum inwerkingtreding (bij verordeningen en besluiten) met
commentaar t.a.v. haalbaarheid
Gelet op de noodzaak om voor de effectieve tenuitvoerlegging van de
verordening waarschijnlijk wetgeving in formele zin vast te stellen, is
datum van inwerkingtreding van 20 dagen na publicatie te kort. Een
Nederlands wetgevingsproces vergt minimaal 12 tot 18 maanden. Gelet
op de urgentie van de EU-wetgever ten aanzien van dit onderwerp, is het
overigens onwaarschijnlijk dat een ruim vertraagde inwerkingtreding zal
worden gehonoreerd door de EU-wetgever.
d) Wenselijkheid evaluatie-/horizonbepaling
Het voorstel voorziet in evaluatiemomenten (zie artikel 35 van het
voorstel). Het kabinet acht dit wenselijk.
e) Constitutionele toets
Het voorstel voor een Chips Act raakt in het bijzonder aan de bescherming
van recht van eigendom zoals beschermd door artikel 14 Grondwet,
artikel 17 van het Handvest grondrechten van de EU en artikel 1, eerste
protocol, EVRM door de bevoegdheid die de Commissie heeft om – indien
de crisisfase is geactiveerd – op grond van artikel 21 van het voorstel
faciliteiten voor Integrated Production Facilities en Open EU Foundries
verplichten een bestelling van in een crisis relevante producten te
aanvaarden en daaraan voorrang te geven («als prioritair aangemerkte
bestellingen»). De verplichting heeft voorrang op elke privaat- of
publiekrechtelijke prestatieverplichting. Hiermee wordt het eigendomsrecht van de eigenaren/exploitanten van de faciliteiten voor geïntegreerde
productie en open EU foundries geraakt. Hoewel de procedure neergelegd
in artikel 21 diverse waarborgen kent, ontbreekt een goede toelichting en
onderbouwing hoe dit zich verhoudt tot de bescherming van het
eigendomsrecht en of de EU verplicht kan worden tot het verstrekken van
nadeelcompensatie. Het kabinet zet erop in om hier meer duidelijkheid
over te krijgen.
Het voorstel voor een Chips Act kent daarnaast een uitgebreide inlichtingenbevoegdheid voor de Europese Commissie en de aangewezen
autoriteiten van de lidstaten. Deze is voldoende uitgewerkt en onderbouwd om geen bezwaren op te leveren vanuit de bescherming van de
persoonlijke levenssfeer en de Algemene verordening gegevensbescherming. Hetzelfde geldt voor de bevoegdheid van de Commissie om
boetes en dwangsommen op te leggen wegens het niet-nakomen van een
informatieplicht of uitvoering van prioritaire bestellingen (zie artikelen 28
tot en met 31 van het voorstel). Daarmee is voldaan aan het legaliteitsbeginsel, de beginselen van behoorlijk bestuur en is ook voorzien in
rechtsbescherming bij het Hof van Justitie.
7. Implicaties voor uitvoering en/of handhaving
a) Uitvoerbaarheid
Gezien het tripartite karakter van de Chips JU, verloopt – evenals zijn
voorganger de KDT JU –, het toekennen van de financiële ondersteuning
op nationaal niveau door de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland
(RVO). Daarvoor wordt een administratief arrangement tussen de
gemeenschappelijke onderneming en de RVO afgesloten. Het kabinet acht
deze uitvoeringsconstructie derhalve haalbaar, mede gezien de ervaring
die de afgelopen jaren is opgedaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 22 112, nr. 3369

20

Op dit moment is het nog onduidelijk of het een uitvoeringswet betreft.
Indien dit het geval is, zal dit implicaties hebben en een uitvoeringstoets
zal volgen. Bevoegde instanties zullen aangewezen worden. De precieze
invulling wordt bepaald in de vervolgfase.
Ten aanzien het ECIC is er een risico van overlappende jurisdicties en
ingebakken rechtsconflicten. Dit is een belangrijk aandachtspunt voor de
vormgeving van een ECIC, omdat het de uitvoerbaarheid en effectiviteit
van het ECIC beïnvloeden. Dit zal ook onder de aandacht worden gebracht
van de Commissie en meegewogen worden als het Comité een advies
uitbrengt over het besluit van de Commissie over he ECIC.
Wanneer Nederland een Open EU Foundry (OEF) of Integrated Production
Facility (IPF) in eigen land zou willen, zou dit betekenen dat voor alle door
te lopen juridische (inspraak) procedures voorrang moeten worden
gegeven voor deze initiatieven. Hier zijn ook vaak meerdere vergunningverlenende instanties betrokken, ook op decentraal terrein. In het geval
een lidstaat een OEF of IPF binnen de landsgrenzen zal realiseren moet de
lidstaat ook een nationaal coördinator aanstellen voor de realisatie
hiervan. Het aanstellen van een coördinator wordt uitvoerbaar geacht.
Nederland kan zichzelf qua capaciteit en kunde vertegenwoordigen in de
European Semiconductor Board (ESB) en in de voorloper daarvan zoals
aangekondigd in de aanbeveling. De uitvoerbaarheid van het voorgestelde crisis instrumentarium hangt samen met de nog te verschaffen
duidelijkheid over het precieze mandaat van de ESB en de precieze
uitwerking van het instrumentarium waarvoor het kabinet verzoekt een
impact assessment te laten uitvoeren.
b) Handhaafbaarheid
Het voorstel voor een Chips JU acht het kabinet handhaafbaar. De
bevoegdheden en verantwoordelijkheden worden in een administratief
arrangement tussen Key Digital Technologies gemeenschappelijke
onderneming en RVO beschreven. Het voorstel voor de Chips Act is
handhaafbaar, omdat naar zijn aard de verordening rechtstreekse werking
en voorrang heeft in de Nederlandse rechtsorde en diverse bevoegdheden
aan de Commissie worden geattribueerd. Dit zal in combinatie met de
hierboven geschetste mogelijke uitvoeringswet zorgdragen voor de
handhaafbaarheid. De exportauthorisatie onder Pijler 3 is handhaafbaar
aangezien dit valt onder bestaande regelgeving (Verordening 2015/749).
Hoe de rest van de activiteiten van de ESB handhaafbaar zijn, zoals dat
Commissie mandaat krijgt om op te kopen, moet nader beoordeeld
worden.
8. Implicaties voor ontwikkelingslanden
Alle economieën hebben baat bij een goed functionerende halfgeleiderindustrie, aangezien nu en in de toekomst halfgeleiders essentieel zijn in
producten voor alledaags gebruik. De economieën van ontwikkelingslanden zijn wel bovengemiddeld kwetsbaar voor verstoringen in de
internationale waardenketens. Ook kunnen de aanzienlijke investeringen
in de halfgeleider sector in Europa bijdragen aan de vergroting van de
technologie- en welvaartsverschillen tussen verschillende regio’s in de
wereld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 22 112, nr. 3369

21