Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

28 345

Aanpak huiselijk geweld

Nr. 133

VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEG
Vastgesteld 21 mei 2015
De vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport heeft op
1 april 2015 overleg gevoerd met Staatssecretaris Van Rijn van Volksgezondheid, Welzijn en Sport over:
− de brief van de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn
en Sport d.d. 10 juli 2014, inzake de Voortgangsrapportage
aanpak van geweld in afhankelijkheidsrelaties (Kamerstuk
33 750 XVI, nr. 109);
− de brief van de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn
en Sport d.d. 22 december 2014, houdende de Aanbieding
voortgangsrapportage geweld in afhankelijkheidsrelaties en
midtermreview kindermishandeling (Kamerstuk 31 015,
nr. 112);
− de brief van de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn
en Sport d.d. 09 februari 2015, inzake de (Aanvullende)
Voortgangsrapportage geweld in afhankelijkheidsrelaties
(Kamerstuk 28 345, nr. 132).
Van dit overleg brengt de commissie bijgaand geredigeerd woordelijk
verslag uit.
De voorzitter van de vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en
Sport,
Lodders
De griffier van de vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en
Sport,
Teunissen

kst-28345-133
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 28 345, nr. 133

1

Voorzitter: Van der Burg
Griffier: Sjerp
Aanwezig zijn zes leden der Kamer, te weten: Van der Burg, Otwin van
Dijk, Gerbrands, Keijzer, Krol, Leijten,
en Staatssecretaris Van Rijn van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, die
vergezeld is van enkele ambtenaren van zijn ministerie.
Aanvang 14.02 uur.
De voorzitter: Ik heet de Staatssecretaris en zijn staf van harte welkom,
evenals de Kamerleden en uiteraard de mensen die dit debat vanaf de
publieke tribune of op een andere manier volgen. Voordat we beginnen
deel ik mee dat mevrouw Dijkstra van D66 zich heeft afgemeld wegens
ziekte. Verder is onze collega Krol vandaag jarig; dat is geen 1 aprilgrap.
Mijnheer Krol, dit is een bijzonder mooi debat om vandaag, op uw
verjaardag, te voeren. De leden hebben vier minuten spreektijd toebedeeld gekregen en mogen twee interrupties plegen. Ik hoop dat een van
de leden het voorzitterschap wil waarnemen als ik straks spreek; ik ben
vandaag waarnemend voorzitter.
Als eerste is het woord aan de heer Otwin van Dijk van de Partij van de
Arbeid.
De heer Otwin van Dijk (PvdA): Voorzitter. Afgelopen zondag hoorden
wij in het tv-programma De Monitor een verontrustend verhaal. Twee
zussen vertelden over hun 87-jarige moeder. Zij heeft thuiszorg nodig,
onder andere voor het aan- en uittrekken van haar steunkousen. Na enige
tijd vermoeden de dochters dat de thuishulp niet alleen zorg komt
verlenen maar ook geld uit de portemonnee van hun moeder steelt. Ze
kunnen het alleen niet bewijzen. In overleg met de politie plaatsen ze een
camera, en wat blijkt? Het vermoeden klopt. Een uitgemaakte zaak, zou je
zeggen, maar het verloopt anders. Tot ieders verbazing seponeert het OM
de zaak. Hoe kan dat? Waarom is het zo lastig om deze stelende thuiszorgmedewerker te vervolgen? Kan deze gewoon doorwerken en wellicht
nieuwe slachtoffers maken? Goede vragen die door De Monitor zijn
opgeworpen. Kan de Staatssecretaris daar een reactie op geven? Dit
willen we toch niet? Ik zou zeggen: aanpakken die toestand.
Iedere oudere die van anderen afhankelijk is voor zorg en ondersteuning,
moet veilig zijn en zich veilig voelen. Het is dan ook belangrijk om goed
zicht te krijgen op de omvang van ouderenmishandeling en de effecten
van onze preventieve aanpak. We moeten daarbij een onderscheid maken
tussen moedwillige mishandeling, zoals in de reportage van De Monitor,
en uit onmacht ontspoorde zorg, bijvoorbeeld omdat je niet weet hoe je
met je dementerende partner moet omgaan. Ouderenmishandeling moet
uit de taboesfeer worden gehaald en bespreekbaar worden gemaakt.
De voortgangsrapportages laten momenteel een divers beeld zien. Ook de
internationale cijfers lopen sterk uiteen. We hebben een onderzoek
gekregen naar cijfers, maar dat vind ik toch wat lastig te interpreteren.
Gaat de Staatssecretaris systematischer onderzoek doen naar de omvang
van ouderenmishandeling? Alleen dan kunnen we de ontwikkelingen
goed volgen en zien of wat we doen, ook echt werkt. Wil de Staatssecretaris ook de ouderenbonden en het NOOM (Netwerk van Organisaties van
Oudere Migranten) meenemen in de opzet van dat onderzoek? Zij weten
immers precies hoe aan te sluiten bij de beleving van ouderen. Ouderenbonden zijn daarnaast ook erg actief in voorlichting. Daarvan zien we
duidelijk de positieve effecten, zo blijkt uit de voortgangsmonitor. Is de
Staatssecretaris bereid om deze voorlichting in samenwerking met de
ouderenbonden verder uit te breiden?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 28 345, nr. 133

2

Gemeenten hebben door de decentralisatie van zorgtaken een steeds
grotere en belangrijkere rol in het ondersteunen van ouderen, en dus ook
in het helpen voorkomen van ouderenmishandeling. De decentralisatie
biedt mogelijkheden om signalen van ouderenmishandeling eerder op te
pikken en om mantelzorgers te ontlasten door het organiseren van
dagbesteding. Kan de Staatssecretaris aangeven wat er nu gebeurt met
signalen van het sociaal wijkteam en van mantelzorgondersteuners? Hoe
kan het signaleren van ouderenmishandeling explicieter deel uitmaken
van hun werk? En hoe is het contact tussen huisartsen en het sociaal
wijkteam geregeld bij signalen over ouderenmishandeling?
Een zwarte lijst voor zorgmedewerkers die zich hebben misdragen, kan
bijdragen aan een veilige omgeving voor ouderen in instellingen en de
thuiszorg. Daar hebben we in het vorige AO, ongeveer een jaar geleden,
ook over gesproken.
Mevrouw Leijten (SP): Je hebt niets aan een zwarte lijst als mensen daar
niet voor aangemeld worden of als er geen aangifte en vervolging
plaatsvinden. Een ding heeft mij net als de heer Van Dijk in dit kader
verbaasd. Hoe kan het dat de zaak van deze in beeld stelende medewerker
geseponeerd werd? Ook heeft het mij verbaasd dat er, als je een
medewerker ontslaat vanwege diefstal, blijkbaar een vrijwillige melding
voor een zogenaamde zwarte lijst is. Vindt de PvdA het goed dat dat
vrijwillig is? En zou een werkgever die iemand ontslaat vanwege diefstal,
niet gewoon altijd aangifte moeten doen? Dan krijg je namelijk zicht op
een veroordeling; is het waar of is het niet waar? Dat kan voor de
medewerker ook goed zijn. Daarmee krijgen wij uiteindelijk ook zwartop-wit duidelijk of iemand zich schuldig heeft gemaakt aan financiële
uitbuiting, misbruik, roof of hoe je het ook wilt noemen.
De heer Otwin van Dijk (PvdA): Ik snap de vraag van mevrouw Leijten
wel; eigenlijk ben ik het daar wel mee eens. Van die vrijblijvendheid willen
we toch een beetje af, zowel ten aanzien van de vervolging als ten aanzien
van de zwarte lijst. Dat was ook het punt waar ik bij was aanbeland.
Eigenlijk ben ik het dus met mevrouw Leijten eens dat die vrijblijvendheid
eruit moet en dat het echt anders moet.
Mevrouw Leijten (SP): Ik ga weleens met meerdere doelen naar een
debat, maar één doel vandaag was om met elkaar af te spreken dat
werkgevers die merken dat zij pikkend personeel hebben en het om die
reden ontslaan, ook gewoon aangifte gaan doen. Als je jouw straatje
schoonveegt en jouw bewoners of jouw thuiszorgcliënten uit de klauwen
van zo’n pikkende medewerker haalt, moet je het probleem namelijk niet
doorschuiven naar een volgende werkgever. Dan moeten de politie en het
OM ernaar kijken. Als er dan tot vervolging wordt overgegaan, is er ook
een goede basis voor een zwarte lijst en kunnen andere werkgevers ook
veel duidelijker zien of iemand zich in het verleden schuldig heeft gemaakt
aan geweld in afhankelijkheidsrelaties. Steunt de Partij van de Arbeid dat
doel? Dat zou echt heel mooi zijn. Dan kunnen we de Staatssecretaris
oproepen om dat te gaan regelen met de werkgevers.
De heer Otwin van Dijk (PvdA): Dat doel steun ik. In mijn betoog was ik
ook aangekomen bij die zwarte lijst. Op dit moment loopt er een pilot in
de regio Haaglanden met die zwarte lijst. Ik vraag de Staatssecretaris dan
ook naar de voortgang. Is hij daar tevreden over? Hoe zit het met het
draagvlak in het veld en de rol die werkgevers daarbij hebben? Wil hij
meer van dit soort experimenten opzetten, misschien zelfs fundamenteler
regelen? In hoeverre kan de Staatssecretaris bijdragen aan het organiseren van die regionale zwarte lijsten, en aan het gebruik daarvan bij het
aannemen van personeel en bij de samenwerking tussen instellingen, om

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 28 345, nr. 133

3

elkaar goed te kunnen informeren over misdragingen van een van baan
wisselende zorgmedewerker?
Een veilige omgeving voor onze ouderen heeft ook te maken met het
voorkomen van financiële uitbuiting. Wij pleiten ervoor om de beroepsgroepen die niet onder de Wet meldcode vallen, zoals notarissen en
banken, een handreiking toe te sturen over de financiële uitbuiting van
ouderen, zodat ook zij beter hun rol kunnen pakken ten aanzien van
vroegsignalering. Ook op dit punt lopen diverse pilots om financiële
uitbuiting van ouderen tegen te gaan. Kan de Staatssecretaris aangeven
hoe het met deze pilots staat? Gaat hij de resultaten verder uitrollen? Je
ziet nu immers grote verschillen tussen banken in hoe zij daarmee
omgaan. Sommige zijn bijvoorbeeld heel makkelijk in het delen van
rekeningen en andere zijn daar weer heel strikt in. Het lijkt mij goed dat
banken aan één touw trekken en daarover afspraken maken in het kader
van het tegengaan van financiële uitbuiting. Wil de Staatssecretaris zich
daarvoor hard maken?
De heer Krol (50PLUS): Mevrouw de voorzitter. Na het betoog van mijn
collega van de Partij van de Arbeid kan ik de helft van mijn speech
overslaan, want een aantal punten zijn identiek.
Het is overigens triest dat we in een maatschappij leven waarin we
moeten nadenken over beleid tegen ouderenmishandeling. Ook wij
hebben met schrik gekeken naar de uitzending van De Monitor. Ook wij
zouden heel graag de reactie van de Staatssecretaris daarop willen weten.
50PLUS begrijpt dat de Staatssecretaris niet op de stoel van de rechter
kan gaan zitten, maar krijgt toch graag een reactie op de wonderlijke
constatering dat het OM daar niets mee kon. Inmiddels is er een zwarte
lijst in het leven geroepen. Ik ben het zeer met de collega’s van de PvdA
en de SP eens. Wat vindt de Staatssecretaris van het idee om deze
verplichting voor de zwarte lijst wel in te stellen, zodat mensen niet
zomaar bij een andere instelling aan de slag kunnen? Welke mogelijkheden ziet de Staatssecretaris nog meer om diefstal door zorgmedewerkers tegen te gaan?
In dit licht heeft 50PLUS moeite met de beleidsvrijheid van gemeenten.
Gemeenten mogen bijvoorbeeld zelf bepalen of zij een verklaring omtrent
het gedrag (vog) voor werknemers binnen de Wmo verplicht stellen. Al is
er bij gemeenten groeiende aandacht voor ouderenmishandeling, uit de
Inventarisatie beleid ouderenmishandeling bij centrumgemeenten blijkt
hoe verschillend gemeenten hiermee kunnen omgaan. Dat vindt 50PLUS
onwenselijk, gezien het feit dat dit thema veelomvattend is en uiteenlopende oorzaken en uitingen kent. Denk hierbij aan het omgaan met
ontspoorde of overbelaste mantelzorgers. Is de Staatssecretaris dat met
50PLUS eens?
Daarnaast bleek uit een onderzoek van Plus Magazine dat heel veel
ouderen aangeven weleens bestolen te zijn, zelfs door familie. Het
resultaat was zo schokkend dat het blad zelfs aanvullend onderzoek gaat
doen. Wat is de reactie van de Staatssecretaris op dat eerste onderzoek?
De Staatssecretaris heeft aangegeven dat financiële uitbuiting in het
vervolg prioriteit heeft. Zou de Staatssecretaris kunnen toelichten hoe hij
dat voor zich ziet?
50PLUS pleit voor meer aandacht aan de voorkant oftewel voor preventie.
Het is duidelijk dat door familie, zorgmedewerkers maar ook door
onbekenden middels de zogenaamde babbeltrucs, misbruik wordt
gemaakt van de kwetsbaarheid en het vertrouwen van ouderen. Er moet
dan ook geïnvesteerd worden in de weerbaarheid van ouderen. Het
bewustzijn van gevaren en van wat men zelf kan doen, moet maximaal
gestimuleerd worden. Dat strekt zich uit van het gebruik van veilige
sleutelkluisjes tot weerbaarheidstrainingen. Gezien het feit dat ouderen
met een zorgaanvraag langer thuis wonen, is dat van groot belang. Dit is
immers een risicofactor omdat dit minder zichtbaar is. 50PLUS heeft al

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 28 345, nr. 133

4

eerder een veiligheidsadviseur voor ouderen voorgesteld. Op meerdere
plaatsen in het land bestaan die al. Unie KBO is hiermee bezig en de
ervaringen zijn goed. Wat vindt de Staatssecretaris van het idee om hier
structureel meer aandacht aan te besteden? Welke mogelijkheden ziet hij
om dit overstijgend op te pakken?
Ik sluit af met de vraag of ook de bejegening van ouderen in het vervolg in
het actieplan kan worden meegenomen. Een respectvolle houding jegens
ouderen vormt wellicht de basis voor de bestrijding van ouderenmishandeling.
Mevrouw Gerbrands (PVV): Voorzitter. Het aantal meldingen van
ouderenmishandeling is fors toegenomen. De Staatssecretaris vindt dat
dit het gevolg is van zijn beleid. Hij zegt dat het dus vruchten afwerpt. Wij
zijn het niet vaak met de Staatssecretaris eens, maar dit keer wel. Wij
denken inderdaad ook dat het aantal meldingen door zijn beleid toeneemt.
Zijn bezuinigingen op de ouderenzorg en het feit dat hulpbehoevende
ouderen langer thuis wonen, zorgen er namelijk voor dat ouderen extra
kwetsbaar worden voor medewerkers die het niet zo nauw nemen met de
vertrouwensband. Gelukkig zetten de meeste medewerkers zich wel
dagelijks met hart en ziel in voor hulpbehoevende ouderen, maar helaas
heeft niet iedereen het beste met deze kwetsbare groep voor. Er zitten een
paar rotte appels tussen. Dat bleek ook weer uit de uitzending van De
Monitor. Hierin zagen wij, met beeld en geluid, een stelende thuiszorgmedewerker, die een hoogbejaarde vrouw van haar geld beroofde. Alsof het
feit alleen al niet schokkend genoeg is, bleek uit die uitzending ook nog
eens dat de dader niet is gestraft. Hoe kan dit? Steeds meer kwetsbare
ouderen moeten noodgedwongen zelfstandig blijven wonen. Hoe gaat de
Staatssecretaris ervoor zorgen dat deze rotte appels nooit, maar dan ook
nooit, meer in de buurt van deze kwetsbare ouderen komen?
De PVV pleit al jaren voor een zwarte lijst voor foute zorgmedewerkers.
Het verbaast mij dan ook dat die lijst sinds 26 november ineens bestaat,
zonder dat dit ergens in de voortgangsrapportages wordt vermeld. Wat
mij ook verbaast, is dat de foute zorgmedewerkers slechts twee tot vier
jaar geregistreerd worden. Vindt de Staatssecretaris dit verantwoord?
Wordt raadpleging in dit waarschuwingsregister een verplicht onderdeel
van de sollicitatieprocedures? Wie komen er in dit register te staan?
Ook pleiten wij al jaren voor de invoering van een verplichte vog voor alle
medewerkers die met deze kwetsbare ouderen in contact komen. Waarom
wordt dit niet gewoon in de wet vastgelegd? Een vog moet ook in de
thuissituatie de norm zijn.
Vanaf 1 januari zijn gemeenten verantwoordelijk geworden voor de zorg
van deze ouderen, maar weten de gemeenten nog wie er bij deze ouderen
over de vloer komen? Kunnen zij veilige zorg garanderen? De norm moet
altijd zijn dat men beschikt over een geldige vog en dat er wordt gecheckt
in het waarschuwingsregister, zowel intramuraal als in de thuissituatie.
Hiermee worden de rotte appels bij voorbaat uitgesloten.
De bezuinigingen in de ouderenzorg en het langer thuis wonen van
kwetsbare en hulpbehoevende ouderen zorgen ervoor dat ouderen extra
kwetsbaar worden. Extra kwetsbaar voor de toch al overbelaste mantelzorger die aan het eind van zijn Latijn is. Daarmee eindigt de goedbedoelde hulp in ontspoorde zorg. Hoe gaat de regering ervoor zorgen dat
gemeenten deze ouderen in het vizier houden en dat deze ouderen thuis
niet verwaarloosd raken of vastgebonden worden? Als het misgaat, wie is
er dan uiteindelijk verantwoordelijk?
De reclamespotjes mogen het onderwerp dan wel bespreekbaar maken,
ze lossen het probleem niet op. Zolang daders ongestraft hun gang
kunnen gaan, zolang er geen verplichte vog is en zolang de registers niet
worden bijgehouden en gebruikt, zal het probleem ook niet opgelost
worden. Zolang de meldingen van ouderenmishandeling door Veilig Thuis
niet op slachtoffer worden geregistreerd, kunnen er dus meerdere

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 28 345, nr. 133

5

meldingen binnenkomen zonder dat de alarmbellen gaan rinkelen. Zolang
dat zo is, heeft geen enkel spotje nut.
Er is onderzoek gedaan naar het gebruik van psychofarmaca. Dit
onderzoek zouden wij eind 2014 ontvangen. Ik vraag de Staatssecretaris
dan ook waar het blijft.
Mevrouw Leijten (SP): Voorzitter. Het aantal meldingen van ouderenmishandeling neemt sterk toe. Of dit nou betekent dat het vaker voorkomt of
dat het bewustzijn ervoor toeneemt, is niet helemaal duidelijk. Maar of het
nou 100 keer of 1.000 keer voorkomt, het is en blijft verdrietig, te veel en
ook wel schandalig. Ik ben blij om te lezen dat dit onderwerp prioriteit
heeft bij gemeenten, maar toch wordt ouderenmishandeling nauwelijks
als apart onderwerp benoemd in de opdrachtformulering van gemeenten
richting het Steunpunt Huiselijk Geweld. Ook hebben gemeenten er recent
een enorm takenpakket bij gekregen. We weten dat ze helemaal vastlopen
qua organisatie. Hebben ze echt wel voldoende capaciteit en zicht op
ouderenmishandeling? Zijn er in alle gemeenten AMHK’s en zijn deze
voldoende laagdrempelig? Ook zou ik graag willen weten hoe vaak het
OM precies aangiftes van ouderenmishandeling binnenkrijgt. Dan gaat het
om fysieke mishandeling, maar zeker ook om diefstal en financiële
uitbuiting. Hoe vaak wordt er geseponeerd en hoe vaak wordt er aangifte
gedaan bij ontslag? Ik kom daar overigens nog op terug.
Toen ik bijna een jaar geleden terugkwam van zwangerschapsverlof,
mocht ik op mijn eerste dag mondelinge vragen stellen aan de Staatssecretaris over de uitspraak van de OuderenOmbudsman Romme dat door
het beleid van de Staatssecretaris – de bezuinigingen op de zorg, het
terugwerpen van ouderen op zichzelf thuis – het risico op ouderenmishandeling toenam. De Staatssecretaris was daar boos over. Echter, als hij deze
week in de krant leest dat ouderen steeds vaker het slachtoffer worden
van een babbeltruc, waarbij mensen zich voordoen als werknemers in de
thuiszorg, ziet hij dan niet ook dat dat te maken heeft met het beleid dat
ervoor zorgt dat steeds minder bekende gezichten bij ouderen thuis
komen, waardoor ouderen steeds vaker open moeten doen voor
onbekenden, met alle risico’s van dien? Is het niet zo dat de kwetsbaarheid toeneemt als er steeds minder uren beschikbaar zijn om mensen
thuis te bezoeken en er minder toezicht is? Kan de Staatssecretaris daarop
ingaan?
Ouderen blijven langer thuis, verzorgingshuizen zijn gesloten, er wordt
bezuinigd op de dagbesteding en de druk op mantelzorgers neemt toe.
We weten dat overbelaste mantelzorgers soms in verdrietige situaties
terechtkomen, wat leidt tot mishandeling. We zien dat ook in het filmpje
van de overheid: «het houdt niet op, niet vanzelf». Hebben gemeenten
voldoende aandacht voor dit onderwerp bij keukentafelgesprekken? Is er
ook voldoende aandacht voor de «dader», zoals die wordt genoemd, maar
die eigenlijk ook een slachtoffer van de situatie is? Zou er niet veel meer
aandacht moeten zijn voor het oplossen van dit soort problemen? Als er
in de onderlinge relatie zo veel overbelasting is dat dat leidt tot het af en
toe uitdelen van een tik of wellicht het vastbinden van iemand, dan is
zowel de dader als het slachtoffer een slachtoffer, en dan moeten we
ervoor zorgen dat we dit oplossen. Wat gaat de Staatssecretaris daaraan
doen?
Ouderenmishandeling vindt ook plaats in zorginstellingen en door
mensen die in de thuiszorg werken. Het voorbeeld van De Monitor is al
genoemd. Daar zal ik dus niet langer bij stilstaan. Wat mij wel verbaast, is
dat werkgevers een zogenaamde vrijwillige zwarte lijst hebben als zij
mensen ontslaan vanwege diefstal, maar dat er dus blijkbaar niet
automatisch aangifte wordt gedaan. Ik zou vandaag met de Staatssecretaris het volgende willen afspreken. Hij gaat met de werkgevers om tafel
zitten en spreekt met hen af dat, als zij iemand ontslaan omdat zij concrete
vermoedens hebben van diefstal, zij dan gewoon aangifte doen. Ze

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 28 345, nr. 133

6

kunnen niet hun eigen straatje schoonvegen en kwetsbare bewoners in
andere zorginstellingen dan wel thuis toch weer risico laten lopen. Is de
Staatssecretaris bereid dit te doen en is hij bereid om ons snel te laten
weten wat daaraan is gedaan? Daarmee wordt overigens het instrument
van de vog ook interessanter, omdat een vog alleen werkt als daadwerkelijk een veroordeling heeft plaatsgevonden. Als iemand niet veroordeeld
is maar wel steelt, kan iemand zijn gang blijven gaan.
Ik rond af. «Het houdt niet op, niet vanzelf», zegt het spotje. Dat is het
precies. We kunnen er in woord heel veel aandacht voor hebben, maar in
beleid het tegenovergestelde doen. Ik vraag de Staatssecretaris om in te
gaan op de volgende uitspraak: hoe kwetsbaarder iemand is, hoe meer
bescherming je iemand moet bieden. Vindt hij dat hij dat doet met zijn
beleid?
Mevrouw Keijzer (CDA): Voorzitter. Geweld in afhankelijkheidsrelaties:
altijd als je erover spreekt, grijpt het je aan, of het nou gaat om kindermishandeling, mishandeling van verstandelijk gehandicapten of om mishandeling van ouderen. Als ik de foto’s en bijbehorende teksten zie die
gebruikt worden in de campagne Veilig Thuis, wordt het mij vaak koud om
het hart.
Over hoeveel mensen hebben we het eigenlijk? In de Verkenning
ouderenmishandeling, die bij de stukken zit, wordt een onderzoek uit 1996
genoemd waaruit blijkt dat 5,6% van de zelfstandig wonende ouderen te
maken heeft met verbaal of fysiek geweld of materieel uitgebuit wordt.
Daarbij gaat het naar schatting om 200.000 oudere slachtoffers in
Nederland. Zet dat cijfer af tegen de hoeveelheid casussen die bekend zijn
bij het meldpunt voor huiselijk geweld: dat zijn er niet meer dan 2.400. Dat
wil dus zeggen dat 197.000 mensen te maken hebben met ouderenmishandeling in welke vorm dan ook, maar dat dit niet bekend is. Is de
Staatssecretaris bereid om dat onderzoek uit 1996 te herhalen, zodat we
weten hoeveel mensen hiermee te maken hebben? Nog interessanter
echter is het antwoord op de vraag hoe de Staatssecretaris denkt de
meldingsbereidheid te verhogen. Als het namelijk niet bekend is dat een
oudere mishandeld of misbruikt wordt, kun je er ook niet vanzelfsprekend
wat aan doen.
Eind vorig jaar werden wij blij verrast met de zwarte lijst van ActiZ, de lijst
waar werknemers in de zorg op gezet worden die ontslagen zijn na
diefstal of mishandeling. Hoe staat het daar inmiddels mee? Er zijn
verschillende vragen over gesteld. Ik sluit mij daar graag bij aan. Het CDA
was hierdoor blij verrast, want volgens ons is dat een van de heel goede
manieren om ervoor te zorgen dat mensen die zich hieraan schuldig
hebben gemaakt, niet meer aan het werk mogen in deze branche.
Mevrouw Leijten (SP): Ik snap niet goed hoe je blij kunt zijn met een
vrijwillige zwarte lijst. Zou het niet veel beter zijn als voor iedereen
duidelijk is dat er een zwarte lijst wordt gehanteerd en dat je daar op basis
van een veroordeling op staat? Je moet werknemers dus vragen om
aangifte te doen. Dat is beter voor de mensen; dan staan ze niet ten
onrechte op die lijst. Tegelijk krijgen we meer inzicht in de precieze
omvang van dit probleem en vegen werknemers niet meer hun eigen
straatje schoon om het probleem vervolgens op de stoep van de volgende
werkgever te dumpen.
Mevrouw Keijzer (CDA): Dit is een drietal vragen. In een ideale wereld
zou er geen ouderenmishandeling zijn. Helaas leven wij echter in een,
zoals wij dat vaak noemen, «gebroken schepping» en dus gebeurt dat nu
eenmaal. Dat is zeer verdrietig. Aangifte doen is goed. Daar waar het
duidelijk en aan de orde is, moet je zeker aangifte doen. Echter, wij kennen
allemaal het onbestemde gevoel dat je kan bekruipen of de casussen
waarin we het strafrechtelijk niet hard weten te maken. Aangifte doen wil

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 28 345, nr. 133

7

namelijk niet zeggen dat er een veroordeling volgt. Aangifte doen wil níét
een-op-een zeggen dat iemand op de zwarte lijst terechtkomt, terwijl de
problemen er wél kunnen zijn. Ik denk dus dat deze lijst absoluut kan
helpen in de discussie. Al dat andere wat mevrouw Leijten zegt, is
natuurlijk ook waar: als er aangifte kan worden gedaan en er een
veroordeling moet komen, dan spreekt het voor zich dat dat moet
gebeuren.
Mevrouw Leijten (SP): Bij een aangifte heb je nooit de garantie op
eindresultaat. Daar gaan wij ook niet over. Ik vind wel dat je het uit
principe moet doen. Als een werkgever niet alleen een zwaar vermoeden
heeft maar ook een reden tot ontslag ziet, moet je aangifte doen. Als
iemand zonder veroordeling op een zwarte lijst wordt geplaatst, kunnen
mensen daar ten onrechte op komen. We moeten ook het evenwicht
bewaren. We willen allemaal die gebroken schepping zo veel mogelijk
repareren en er bij overtredingen voor zorgen dat er opgespoord en
bestraft wordt. Ik wil echter voorkomen dat door deze discussie een
zwarte lijst ontstaat waar mensen ten onrechte op staan, waardoor ze op
een andere manier dus erg benadeeld worden.
Mevrouw Keijzer (CDA): Dat is ook allemaal waar. Ik onderschrijf dat,
maar ook hierbij geldt dat volmaaktheid niet te vinden is. Wij kennen van
werkbezoeken allemaal de verhalen van mensen die nagenoeg honderd
procent zeker weten dat een bepaalde medewerker gestolen heeft, maar
waarbij men dat strafrechtelijk niet rondkrijgt. Dan kan het gebeuren dat
iemand zonder veroordeling op een zwarte lijst terechtkomt. Het CDA
heeft echter de afweging gemaakt dat je met de vaste lijn «alleen als er
sprake is van een onherroepelijke strafrechtelijke veroordeling, kan
iemand niet meer in de ouderenzorg werken», weer naar de andere kant
doorschiet.
Ik heb een vraag aan de Staatssecretaris over de verklaring omtrent het
gedrag. Ook dit kan een instrument zijn, maar vog’s worden geweigerd als
er sprake is van een veroordeling die relevant is voor de sector waarin je
werkt. Is een veroordeling voor diefstal een van de weigeringsgronden
voor een vog in de ouderenzorg? Dat geldt zeker als het gaat om een
veroordeling voor misbruik en mishandeling, maar geldt het ook voor
diefstal? Als dat niet zo is, is dat namelijk een lacune.
Financiële uitbuiting is een onderwerp dat zeer raakt aan het zelfbeschikkingsrecht van mensen. Je hebt je leven lang keihard gewerkt, je hebt wat
geld overgehouden, en vervolgens kom je in een situatie terecht waarin je
niet meer heel stevig staat of waarin je het gewoon niet meer weet.
Onderdeel van het project Ouderen in veilige handen was het onder de
aandacht brengen van het levenstestament, de volmacht. Hoe staat het
daar nu mee? Inmiddels is de WijzerGrijzer box in het leven geroepen. Dat
spreekt mij zeer aan, al zou u dat op het eerste gezicht niet zeggen. Dit
betreft een samenwerking van allerlei instanties om iets te doen tegen
financiële uitbuiting. Hoe staat het met dit onderdeel van het project
Ouderen in veilige handen? Laten we niet vergeten dat er ook op dit vlak
zaken onvoorstelbaar misgaan met zuurverdiende centjes.
Mevrouw Gerbrands (PVV): Ik heb het betoog van mevrouw Keijzer even
op me laten inwerken. Ik begrijp niet helemaal goed wie zij in dat register
wil hebben, op basis van welke feiten, misdragingen en dat soort dingen.
Mevrouw Keijzer (CDA): Op de site van ActiZ wordt melding gemaakt van
een zwartboek: «Dit heeft als doel ervoor te zorgen dat werknemers die
zijn ontslagen na diefstal of mishandeling niet zomaar ergens anders in de
zorg kunnen werken. Het betreft werknemers van thuiszorg, verpleeg- en
verzorgingshuizen, gehandicaptenzorg en jeugdzorg. Werkgevers kunnen
onder strikte voorwaarden het register inzien om vast te stellen of

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 28 345, nr. 133

8

sollicitanten of personeelsleden hierin vermeld staan. Het register heeft de
goedkeuring van het College bescherming persoonsgegevens». Dat is het
register dat ik bedoel. Met de beperkte middelen die we hebben, vindt het
CDA dit gewoon een buitengewoon goed initiatief. Als je namelijk
uitsluitend afgaat op onherroepelijke strafrechtelijke veroordelingen, mis
je een onvoorstelbare hoeveelheid mensen. Daarmee doe je de ouderen
en hun familie, die hiervan het slachtoffer zijn, onrecht.
Mevrouw Gerbrands (PVV): Ik vroeg niet wat er op de website van ActiZ
staat, maar wat mevrouw Keijzer ervan vindt. Ik vind dat je er heel goed
voor moet uitkijken om iedereen die ontslagen is bij een werkgever
vanwege diefstal of iets anders, zonder dat daar een veroordeling of
uitgebreid onderzoek aan ten grondslag ligt, zomaar op een zwarte lijst te
zetten. We weten allemaal dat er in de ouderenzorg ook mensen
ontslagen worden die zich nergens schuldig aan hebben gemaakt. Waar
ligt voor mevrouw Keijzer dus de grens? Wanneer mag iemand in zo’n
register opgenomen worden? Negen van de tien keer kennen wij de grond
van ontslag niet eens. Dan wordt er een vaststellingsovereenkomst
getekend en vervolgens praten beide partijen er niet meer over. Waar ligt
voor mevrouw Keijzer de grens voor opname in zo’n register?
Mevrouw Keijzer (CDA): Wat zich hier een beetje wreekt, is dat de fracties
van de PVV en de SP het van tevoren precies, helemaal afgekaderd,
allemaal geregeld willen hebben. Het CDA heeft oog voor het feit dat je
dat niet altijd redt. Daarom zegt het CDA dat het goed is dat, daar waar
sprake is van ontslag vanwege diefstal of mishandeling, dat ook betekent
dat je de volgende mensen die hiervan anders het slachtoffer zouden zijn,
moet beschermen. We weten allemaal dat ontslag op dat soort gronden
echt niet elke dag gegeven wordt. Dit is, met alle beperkingen van dien, in
de hele afweging die wij maken om onze kwetsbare burgers te
beschermen tegen dit soort vreselijke situaties, een goed instrument.
Mevrouw Leijten (SP): Voorzitter, ik wil een persoonlijk feit maken.
De voorzitter: U maakt geen persoonlijk feit, want de SP werd genoemd,
niet mevrouw Leijten.
Mevrouw Leijten (SP): Ik ben de SP-vertegenwoordiger in dit debat en ik
heb geen ...
De voorzitter: Ik ben hier de voorzitter en ik vind het buitengewoon
irritant dat u voortdurend, als collega’s aan het woord zijn, buiten de
microfoon om zit te praten. Ik vind dat niet correct naar uw collega’s toe.
Mevrouw Leijten (SP): Ik vind het buitengewoon irritant dat ik geen vraag
stelde aan mevrouw Keijzer maar toch een sneer krijg. Ik heb geen
pasklare oplossing klaargelegd voor ouderenmishandeling. Ik heb gezegd
dat het verdrietig en kwetsbaar is, maar ik eis wel van werkgevers die zo
stoer zijn om mensen op een zwarte lijst te zetten, dat ze aangifte doen.
Mevrouw Keijzer (CDA): Voorzitter, als u het mij toestaat: dat was
absoluut niet mijn ... O, excuus.
De voorzitter: Ik vind het buitengewoon onheus van mevrouw Leijten dat
zij toch haar punt gaat maken. Ik geef mevrouw Keijzer de kans om daar
heel kort op te reageren. Dan is het klaar. Ik verzoek mevrouw Leijten om
niet meer buiten de microfoon om te spreken.
Mevrouw Keijzer (CDA): Het was absoluut niet mijn bedoeling om een
sneer te geven. Het was mijn bedoeling om hier het verschil aan te geven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 28 345, nr. 133

9

tussen hoe het CDA kijkt naar deze problematiek en hoe in mijn beleving
de fracties van de PVV en de SP hiernaar kijken. Het was niet meer en niet
minder dan dat. Wat wij namelijk met elkaar delen, is dat wij ouderenmishandeling afschuwelijk vinden en dat wij met elkaar ideeën moeten
vormgeven, zodat daar iets aan gedaan wordt.
De voorzitter: Omdat mevrouw Leijten de vrijheid nam om te reageren,
geef ik ook mevrouw Gerbrands de vrijheid om op dat punt heel kort te
reageren, als zij daar behoefte aan heeft.
Mevrouw Gerbrands (PVV): Een tweede interruptie is ook prima, want
ook ik maak bezwaar. Wij willen niet alles afkaderen. Ik vind alleen dat je
moet uitkijken wie je in zo’n register zet. Dat is het punt dat ik heb willen
maken. Mevrouw Keijzer herhaalt tot drie keer toe het voorbeeld van
iemand die ontslagen is vanwege diefstal of een ander delict. Of iemand
ontslagen is op basis van die misdragingen, weten we alleen als daarvan
aangifte is gedaan. Anders weten wij dat namelijk niet. Ik snap het
bezwaar van mevrouw Keijzer tegen het doen van aangifte dan ook niet.
Zij spreekt van mensen die ontslagen worden vanwege diefstal, mishandeling of wat dan ook. Dat kan alleen in het register komen als dat bij het
Openbaar Ministerie is geweest. Anders weten we het namelijk niet. Ik zie
het probleem dus niet.
Mevrouw Keijzer (CDA): Heel kort. Volgens mij kijken wij gewoon vanuit
hetzelfde belang maar op een andere manier naar deze hele discussie. Ik
heb al eerder gezegd, ook in antwoord op mevrouw Leijten, dat als er
reden is om aangifte te doen, dat natuurlijk ook moet gebeuren. Dat
spreekt voor zich. Ik ga echter niet zover dat men tegen de branche zou
moeten zeggen: u mag pas iemand opnemen in dit zwartboek als er
sprake is van een onherroepelijke strafrechtelijke veroordeling. Dat is nou
juist vaak de makke van al dit soort zaken. Als iemand ontslagen is
vanwege diefstal, zonder dat er een onherroepelijke veroordeling heeft
plaatsgevonden, vind ik dat er reden is om de volgende oudere tegen zo
iemand te beschermen.
Mevrouw Gerbrands (PVV): Dan concludeer ik dus dat er van mevrouw
Keijzer mensen ontslagen mogen worden vanwege diefstal, zonder dat
daar een veroordeling aan ten grondslag ligt. Dat is namelijk wat zij zegt.
Dat vind ik heel kwalijk.
Mevrouw Keijzer (CDA): Hier wreekt zich een beetje het verschil tussen
strafrecht en arbeidsrecht. Ik vind het zo’n rare discussie. Wij hebben allen
hetzelfde belang voor ogen, namelijk ervoor zorgen dat mensen vanwege
diefstal of mishandeling niet meer in deze sector aan de bak kunnen. Dat
delen wij met elkaar. Er zijn echter ook situaties waarin je het strafrechtelijk niet rond krijgt, maar waarbij er wel allerlei redenen zijn om de
volgende oudere daartegen te beschermen. Wij voeren dit soort
discussies ook wel over kindermishandeling. Laten wij met elkaar bezien
hoe dit zwartboek de komende tijd functioneert. Als op een gegeven
moment blijkt dat datgene waar mijn collega’s bang voor zijn ook
daadwerkelijk gebeurt, is er alle reden om er wat aan te gaan doen. Tot
dat moment ben ik echter blij dat ActiZ hierin het voortouw heeft
genomen.
Voorzitter: Keijzer
Mevrouw Van der Burg (VVD): Voorzitter. We spreken vandaag over het
serieuze en ernstige onderwerp van ouderenmishandeling, waar we
allemaal dezelfde gevoelens bij hebben. Het aantal meldingen is de
afgelopen jaren gestegen. Dat heeft ook te maken met de bewustwording.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 28 345, nr. 133

10

Op zich is het goed dat het onderwerp uit de taboesfeer wordt gehaald en
dat we daar met elkaar over spreken, maar ook dat partijen proberen om
daar in overleg meer zicht op te krijgen en meer aan te doen. In het vorige
algemeen overleg heeft de VVD aandacht gevraagd voor financiële
uitbuiting van ouderen. Toen heeft zij van de Staatssecretaris een aantal
toezeggingen gekregen. Hij heeft onder andere toegezegd met de
notarissen in gesprek te gaan over wat zij kunnen doen, opdat zij scherper
zijn op aanpassingen van levenstestamenten en al dat soort zaken. In de
resultaten zien wij terug dat dit overleg heeft plaatsgevonden; daar
danken wij hem voor. Ook zien we nu terug dat de toezegging om de
volmacht algemeen geaccepteerd te krijgen, gestand is gedaan. Zijn alle
notarissen nu aan de slag gegaan, ook met zo’n algemeen geaccepteerde
volmacht? Is dat gemeengoed geworden? En wordt die volmacht
geaccepteerd door alle banken en eventuele andere instellingen die van
belang zijn? Zo nee, hoe wordt dat proces dan verder gebracht?
Bij de voorkoming van financiële uitbuiting zouden wij een stap verder
willen gaan. Is de Staatssecretaris bereid om naast het overleg met alle
partijen die in dat kader goed werk verrichten en die daarvoor de
aandacht vragen van ouderen – ik noem onder andere de ouderenbonden,
maar ook de Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie – ook voorlichting
te geven aan kleine groepen mensen van middelbare leeftijd? Dan kun je
op tijd zaken regelen, want uit de cijfers blijkt helaas ook dat er heel veel
financiële uitbuiting plaatsvindt door familieleden, kinderen, partners en
noem maar op. Dat is natuurlijk een treurige constatering. Mijn fractie
vindt het dus heel belangrijk dat mensen er al op jongere leeftijd van
bewust worden gemaakt dat zij via een levenstestament kunnen regelen
wie er over hun financiën gaat en wie zij daarin vertrouwen, en dat zij
daarin zaken kunnen regelen met betrekking tot hun medische dossier,
eventuele medische beslissingen, maar ook de volmacht. Ik krijg graag de
toezegging dat dit in de voorlichtingscampagne en in de gesprekken op
lokaal niveau kan worden meegenomen.
Kan de Staatssecretaris verder toezeggen dat geregeld wordt dat rechters
toegang krijgen tot het Centraal Levenstestamentenregister? Dat is nu
namelijk niet het geval. De wens van degene die een volmacht heeft
gegeven, wordt vaak niet nageleefd, omdat de rechter daarvan niet op de
hoogte is en iemand anders als zijn bewindvoerder wordt aangemerkt.
Dat lijkt mij buitengewoon onwenselijk. Ik krijg graag een toezegging op
dit punt.
Er zijn professionals die nog onvoldoende de stappen doorlopen van de
meldcode voor kindermishandeling en huiselijk geweld, die wij hier met
zijn allen hebben vastgesteld. Dat gaat niet altijd goed. Is de Staatssecretaris bereid om de beroepsgroepen waar dit voor geldt, aan te spreken en
daar de IGZ, de toezichthouder, bij te betrekken opdat daarop verscherpt
toezicht kan worden gehouden? Kan in dat kader door de IGZ weer eens
de norm worden gesteld dat handelingsverlegenheid geen excuus is om
niet tot actie over te gaan?
Ik sluit af. Het is mooi dat er een plan komt om de effectiviteit te meten.
Alleen, als ik het plan lees, denk ik bij mezelf: dat gaat nog jaren duren.
Daarover is mijn fractie niet tevreden. Ik verwacht dus dat er in het
actieplan van medio juni een beperkte set outcomecriteria plus een
implementatietraject worden opgenomen waaruit blijkt hoe we de
effectiviteit van al die maatregelen gaan meten.
Ik zie de voorzitter heel streng kijken; dat was mijn laatste woord.
Voorzitter: Van der Burg
De vergadering wordt van 14.43 uur tot 14.53 uur geschorst.
Staatssecretaris Van Rijn: Voorzitter. Het is alweer een tijdje geleden dat
wij met elkaar van gedachten hebben gewisseld over de aanpak van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 28 345, nr. 133

11

ouderenmishandeling. Het is goed dat dit onderwerp heel hoog op onze
agenda blijft staan, want het signaleren, bestraffen en vervolgens
maatregelen nemen naar aanleiding van ouderenmishandeling zijn ook
voor mij een grote prioriteit. Het gaat in de regel om kwetsbare mensen.
Van kwetsbare mensen blijf je gewoon af. Ik heb toegezegd om een
vervolg te geven aan het Actieplan Ouderen in veilige handen, zoals dat
destijds is opgesteld. De geschiedenis van het actieplan is bekend.
Volgens mij is dat in 2010 gestart, toen – volgens mij door de PVV – aan
de orde is gesteld dat er meer aandacht aan ouderenmishandeling moest
worden besteed. In het vervolg is dat opgepakt door mijn ambtsvoorgangster om ervoor te zorgen dat er een actieplan zou komen. Ik ben
bezig met de uitvoering van dat actieplan en ik geef daar een vervolg aan.
Dit onderwerp staat dus al enige tijd op onze agenda. Gelukkig maken we
er langzaam maar zeker ook vorderingen mee. Je kunt op dit punt nooit
genoeg vorderingen maken; het is voortdurend nodig om daarmee door
te gaan.
Misschien kunnen we constateren dat, juist nu het probleem zichtbaarder
wordt, het bewustzijn toeneemt dat ouderenmishandeling bestaat en dat
het taboe daarop moet verdwijnen. Juist daardoor wordt zichtbaar dat wij
hiermee moeten doorgaan. Ik denk dat wij in onze vergrijzende samenleving niet genoeg aandacht kunnen hebben voor de kwetsbaarheid en
veiligheid van ouderen. De leuze van het actieplan, «ouderen moeten zich
veilig voelen en veilig zijn», is meer dan ooit geldig en zal ook in de
toekomst blijven gelden.
Het aantal meldingen is toegenomen. Daar is de afgelopen tijd veel
aandacht voor geweest. Soms wordt de toename uitgedrukt in percentages, maar het gaat om een toename van 855 meldingen naar ruim 2.400
meldingen. Dat is dus een spectaculaire toename. Als je dit afzet tegen
andersoortige berekeningen van hoe vaak dit voorkomt, vraag je je
tegelijkertijd echter af of ouderenmishandeling wel voldoende wordt
gemeld. Aan de hand van de cijfers kunnen we dus een positieve
bewustwording signaleren, maar tegelijkertijd zien we dat dit nog steeds
verder moet worden uitgezocht. Volgens mij is het echt belangrijk dat het
taboe op ouderenmishandeling langzaam maar zeker wordt doorbroken.
Er is gevraagd of er wat meer gevoel te krijgen is bij de cijfers. Daar zijn
wij heel hard mee bezig. We hebben het Sociaal en Cultureel Planbureau
gevraagd om onderzoeken voor ons te doen. Het Sociaal en Cultureel
Planbureau constateert dat ouderenmishandeling op zich een moeilijk te
onderzoeken fenomeen is, omdat daar een groot taboe op heerst – dat zijn
wij nu aan het doorbreken – maar ook omdat mensen soms uit angst of
schaamte niet durven te praten over mishandeling. Soms zijn slachtoffers
afhankelijk van de pleger, waardoor zij geen actie durven te ondernemen.
Dan is het dus moeilijk om tot melding of tot onderzoek te komen. Soms
kunnen slachtoffers van mishandeling ook moeilijk voor zichzelf opkomen,
bijvoorbeeld omdat er sprake is van beginnende dementie. Helaas ervaren
slachtoffers zelf hun situatie soms niet als mishandeling, omdat zij zo
afhankelijk zijn van de pleger. Dan moeten anderen dus eigenlijk zeggen
dat er iets vreselijks aan de hand is en dat er iets moet gebeuren. Tot slot
is er in Nederland – dat is in andere landen overigens niet heel anders –
niet echt een onderzoekstraditie op het gebied van ouderenmishandeling,
zodat we geen historische cijfers hebben.
We moeten dus heel goed nagaan hoe we gegevens boven water kunnen
krijgen en wat inmiddels wel bekend is. Het Sociaal en Cultureel
Planbureau voert dat traject op dit ogenblik uit, eerst met een inventarisatie van de reeds bestaande kennis en dan met een haalbaarheidsstudie
naar een zogenaamde informantenstudie: waar halen we de informatie
vandaan? Wij verwachten de uitkomsten van dat onderzoek in juni 2015.
Vervolgens zal ik starten met een vervolgonderzoek waarin we de
gegevens zullen gaan verdiepen. Ik ben dus, met het Sociaal en Cultureel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 28 345, nr. 133

12

Planbureau, vrij serieus bezig om de data en cijfers over ouderenmishandeling en de oorzaken daarvan veel gedetailleerder in kaart te brengen.
Soms, ook in dit debat, wordt gevraagd of ouderenmishandeling nu vaker
voorkomt of dat de toename wordt veroorzaakt doordat meer kwetsbare
ouderen thuis wonen; sommigen zeggen zelfs dat meer kwetsbare
ouderen thuis móéten wonen. Laten we oppassen voor te gemakkelijke
verhalen. Ik denk dat in de ontwikkeling van de samenleving inderdaad
meer ouderen thuis wonen; ik laat nu even in het midden of dat door het
beleid of door eigen keuzen komt. Als mensen kwetsbaar worden en
dreigen te vereenzamen, zijn zij ook kwetsbaarder voor babbeltrucs. Dat
moet voor ons een reden zijn om op dat punt allerlei acties te ondernemen.
Toen de PVV in 2010 terecht meer aandacht vroeg voor ouderenmishandeling, was er helemaal geen sprake van beleid, de decentralisatiegedachte of wat dies meer zij, maar gelet op de ontwikkeling in de samenleving, was er terecht aanleiding om hier aandacht voor te hebben. Dat is
ook precies de reden waarom het punt van ouderenmishandeling niet op
de agenda staat vanwege de hervormingen, maar juist omdat ik wil dat er
in alle facetten van het beleid meer aandacht is voor mantelzorg,
ontspoorde mantelzorg, de positie van de patiënt en ook de positie van
hun naasten. Het gaat ook om meer aandacht van de huisartsen voor de
mantelzorger van dementerende echtparen en om meer aandacht van de
gemeente voor de mantelzorger in de gesprekken met de cliënten. Ik ben
met mantelzorg- en vrijwilligersorganisaties bezig met het ontwikkelen
van een informele agenda om meer aandacht voor de mantelzorg te
krijgen. In het kader van het Actieplan Ouderen in veilige handen bekijken
we samen met de ouderenbonden hoe we meer aan weerbaarheid en
voorlichting kunnen doen. Dus ja, omdat ouderen langer thuis blijven
wonen – of dat nou door beleid komt of door eigen keuzen – moeten we
extra aandacht geven aan het feit dat er kwetsbare ouderen zijn die niet
zo’n groot sociaal netwerk hebben. Juist daarom is echt meer aandacht
hiervoor nodig. Ouderenmishandeling staat dus op onze agenda en zal en
moet daarop blijven staan, omdat het een grote schande is en omdat we
alles uit de kast moeten trekken om daar iets aan te doen.
Voor een deel kan door het organiseren van de zorg dichterbij, via de
wijkteams, eerder worden gezien wanneer er sprake is van kwetsbare
situaties. De ouderenbonden en ik hebben in een groot deel van de
centrumgemeenten bemerkt dat er contacten tussen huisartsen, ouderenbonden en wijkteams zijn om meer aandacht te geven en te blijven geven
aan het onderwerp van ouderenmishandeling. Ik zie dat het onderwerp als
gevolg van de resultaten van het actieplan bij de gemeenten niet alleen op
de kaart staat, maar ook in een stroomversnelling komt. Dat blijkt uit een
inventarisatie die ik eind 2014 heb laten uitvoeren. De aanpak van
ouderenmishandeling is een van de prioriteiten voor de centrumgemeenten.
De door mij en enkele woordvoerders al genoemde voorlichtingscampagne, samen met de seniorenorganisaties, is een groot succes. Dankzij
de inzet van onvermoeibare vrijwillige voorlichters zijn 20.000 ouderen
bereikt. Indirect zijn nog meer mensen bereikt, omdat die 20.000 ouderen
ook weer anderen tegenkomen. De evaluatie van die voorlichtingscampagne wijst uit dat dit effect heeft gehad. Na een voorlichtingsbijeenkomst
is het kennisniveau van de deelnemers over ouderenmishandeling hoger
dan normaal. De deelnemers weten beter dan in het algemeen bij welke
instanties zij terechtkunnen voor hulp en advies. Steeds meer organisaties
zijn betrokken geraakt bij de uitvoering van het actieplan.
Mevrouw Leijten (SP): Er is een positief beeld over de gemeenten. Als er
een campagne plaatsvindt en als er ook wat extra middelen zijn, zie je dat
eigenlijk altijd. Het gaat hierbij om de centrumgemeenten, dus lang niet
over alle gemeenten. Ik zou het op prijs stellen als de Staatssecretaris

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 28 345, nr. 133

13

blijvend in beeld wil brengen hoe het hiermee staat. Wij weten dat lang
niet alle gemeenten een anoniem meldpunt kindermishandeling hebben;
dat is volgens mij nu «anoniem meldpunt huiselijk geweld» geworden.
De voorzitter: Dat is nu Veilig Thuis. Wat is uw vraag?
Mevrouw Leijten (SP): We weten ook dat gemeenten veel meer taken
hebben gekregen en al die gesprekken voeren en dat er ook minder inzet
is. Mijn vraag is of de Staatssecretaris dit blijvend in beeld kan brengen,
want er is nu eventjes sprake van meer aandacht en meer middelen. Als
die wegvallen, kunnen ook de betere resultaten wegvallen. Is de Staatssecretaris bereid om dit niet alleen nu in kaart te brengen, maar om dat te
blijven doen?
Staatssecretaris Van Rijn: Jazeker. We maken regelmatig, ook voor de
Kamer, rapportages over geweld in afhankelijkheidsrelaties. Ik ben zeer
bereid om daarin apart aandacht te blijven geven aan ouderenmishandeling en aan de aandacht van gemeenten voor dit onderwerp.
Mevrouw Leijten (SP): Dat is mooi, want dan kunnen we de ontwikkelingen op dat punt zien. Ik heb een vervolgvraag. Dit loopt nu goed bij de
centrumgemeenten, maar dit vindt niet alleen plaats in centrumgemeenten of in grote gemeenten. Wat is de vervolgstap om dit niet alleen
bij die centrumgemeenten op het netvlies te houden, maar er ook voor te
zorgen dat de overige van de iets minder dan 400 gemeenten dit in het
beleid verankeren, niet alleen op papier maar ook in de praktijk?
Staatssecretaris Van Rijn: We hebben het aangrijpingspunt van de
centrumgemeenten gekozen omdat zij op het punt van de vrouwenopvang en in het algemeen op het punt van geweld in afhankelijkheidsrelaties een coördinerende rol vervullen ten opzichte van de gemeenten
waarvoor zij centrumgemeenten zijn. Dat heeft voordelen gehad voor de
coördinatie, voor de aanwending van het geld en voor het nagaan of het
beleid ten aanzien van ouderenmishandeling slaagt. Ik ben dit dus zeer
met mevrouw Leijten eens: het gaat natuurlijk niet alleen om de centrumgemeenten, maar ook om de rol van centrumgemeenten als coördinerende gemeenten voor de rest. In de rapportage zal dus niet alleen
aandacht worden gegeven aan wat de centrumgemeenten doen, maar
vooral ook aan het effect op alle gemeenten. Daar heeft mevrouw Leijten
gelijk in.
Ik constateerde al dat steeds meer andere organisaties betrokken raken bij
de uitvoering van het actieplan. Een aantal nieuwe partners die voorheen
niet in het vizier waren, zijn nu betrokken bij de hele discussie en de acties
op het punt van geweld in afhankelijkheidsrelaties. Ik noem bijvoorbeeld
de banken, de notarissen, de bewindvoerders en de mentoren. Ook zij
hebben de afgelopen periode verschillende producten en instrumenten
ontwikkeld die gemeenten, professionals, vrijwilligers en ouderen kunnen
gebruiken, zoals de Handreiking vrijwilligers tegen ouderenmishandeling,
Ouderen in veilige handen of de Leidraad Veilige zorgrelatie, over geweld
door professionals. Kortom, ik zie dat het actieplan langzaam maar zeker
begint te werken. Uit de resultaten, ervaringen en gesprekken met partijen
wordt duidelijk waaraan wij de komende twee jaar verder moeten werken.
Ik ben zeer bereid om ook de inbreng vanuit de Kamer te gebruiken om de
vervolgstappen die wij willen maken, verder te ontwikkelen.
Er zijn vier speerpunten die zien op het vervolg van het actieplan. Het
eerste punt is: echt sterk doorgaan met bewustwording en het
bespreekbaar maken van ouderenmishandeling. Ik heb al gezegd dat we
de bewustwording zien toenemen. Het taboe gaat eraf, maar dat wil
natuurlijk niet zeggen dat er al voldoende wordt gemeld, daar waar dit
aan de orde is. Het blijft geen gemakkelijk onderwerp. Dat geldt zeker voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 28 345, nr. 133

14

ouderen zelf, die zich soms schamen of die bang zijn voor de gevolgen,
maar ook voor omstanders, professionals en vrijwilligers, die zich
afvragen of het wel klopt, of zij het wel goed hebben begrepen en wat zij
moeten doen. Er is, zoals de Kamer al aangaf, inderdaad nog te vaak
handelingsverlegenheid, zoals dat met een mooi woord heet. Dat mag
natuurlijk geen excuus zijn om hier niets aan te doen. Ik wil met professionals, gemeenten en seniorenorganisaties blijven nagaan hoe we dit
kunnen veranderen en hoe we de kennis en kunde over de aanpak van
ouderenmishandeling op lokaal en regionaal niveau verder kunnen
verspreiden. De suggestie van de heer Van Dijk om bijvoorbeeld de
sociale wijkteams, de lokale ondersteuningsnetwerken en de relaties naar
de zorgprofessionals nog verder te versterken en te ontwikkelen, zal ik
zeker verder bespreken met de VNG.
Het tweede punt is de prioriteit voor financiële uitbuiting. Bij het zien en
lezen van de voorbeelden daarvan rijzen de haren je inderdaad af en toe
te berge. Soms gebeurt het op een heel eenvoudige en subtiele manier
via het verstrekken van een machtiging of het geven van een pasje. Er is
dan sprake van financiële uitbuiting, maar eigenlijk kun je niet aantonen of
bewijzen wat er aan de hand is, want dat pasje is vrijwillig verstrekt. Dan
kun je eigenlijk alleen maar zien hoe het pasje wordt gebruikt. De
bewijsvoering is dan dus ongelooflijk moeilijk. Daarom is het heel
belangrijk om bijvoorbeeld banken en notarissen hierbij te betrekken, niet
alleen bij de formele kant – het vinden van de weg naar Veilig Thuis –
maar ook doordat zij zelf nadenken over wat zij kunnen doen om zaken te
signaleren en aan de orde te stellen. Er zijn al veel dingen ontwikkeld.
Mevrouw Keijzer noemde al de WijzerGrijzer box; dat is een soort
weerbaarheidsinstrument. Er is ook een stappenplan voor notarissen,
waarmee zij hierop kunnen letten bij zaken waarbij zij goed kunnen
signaleren, zoals bij een levenstestament of andere vraagstukken inzake
erfenissen. Samen met de bij de aanpak van financiële uitbuiting
aangesloten organisaties wil ik dat netwerk uitbreiden, bijvoorbeeld met
organisaties als Humanitas, seniorenorganisaties, het Nationaal Ouderenfonds of de OuderenOmbudsman. Met al die organisaties wil ik het plan
van aanpak voor de komende twee jaar verder ontwikkelen. Financiële
uitbuiting is dus het tweede belangrijke speerpunt.
Het derde belangrijke thema is ook al door de Kamer genoemd, namelijk
ontspoorde mantelzorg. Er gebeurt al veel op het gebied van meer
aandacht voor mantelzorgers en het tegengaan van overbelasting. Wij
willen eigenlijk voorkomen dat dit plaatsvindt, maar als dit toch plaatsvindt, zullen we duidelijk moeten weten hoe we dit kunnen aanpakken,
bijvoorbeeld hoe de samenwerking tussen de organisaties van Veilig
Thuis en de organisaties van mantelzorgondersteuning kan worden
versterkt. Op basis daarvan zal ik samen met de VNG en Mezzo bekijken
wat daarvoor nodig is. Dat zal ik in het vervolg van het actieplan met die
organisaties bespreken.
De voorzitter: De ontspoorde mantelzorg is natuurlijk een terecht punt. Ik
had geen tijd om dat punt in mijn inbreng te noemen, maar collega’s
hadden dat al gedaan. Er is echter ook een andere kant. De Hersenstichting had een heel mooi filmpje over wat er gebeurt bij gedragsveranderingen, bijvoorbeeld als mensen ziek worden door een TIA of doordat
zij gaan dementeren. Gaat de Staatssecretaris ook daaraan aandacht
besteden? Hierdoor worden soms juist degenen die verzorgd worden, dus
niet de mantelzorgers, agressief en krijgen zij een totaal andere persoonlijkheid. Ook daarop moeten wij allemaal letten. Hoe gaan wij daarmee
om? Er ontstaat immers een buitengewoon kwetsbare situatie als mensen
op die manier de regie verliezen. Daar vraag ik graag aandacht voor.
Staatssecretaris Van Rijn: Dat is een terecht punt. In het kader van
voorlichting ten behoeve van de weerbaarheid van cliënten en hun

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 28 345, nr. 133

15

verwanten, bijvoorbeeld bij beginnende dementie, bekijk ik momenteel
met de ouderenbonden wat wij kunnen doen om vanuit ervaringsdeskundigheid de kennis, kunde en deskundigheid van cliënten en hun
verwanten te versterken. Dan weten zij beter wat hun te wachten staat en
waar zij, als dat nodig is, terechtkunnen voor hulp en ondersteuning. Ik zie
daar heel goede voorbeelden van. In de projecten die op dat terrein lopen,
ook met de ouderenorganisaties, zie je dat er vaak sprake is van een
enorme opluchting, omdat men weet waar men terechtkan. Dat zal zeker
een onderdeel zijn in de verdere planontwikkeling.
De voorzitter: Dank voor deze reactie en voor de aandacht die hieraan
besteed gaat worden in het vervolgplan. We moeten immers voorkomen
dat we de verkeerde conclusies trekken in dit soort situaties. Wij moeten
ervoor zorgen dat die mensen dan steun krijgen, want dit is natuurlijk een
buitengewoon ingewikkelde situatie.
Staatssecretaris Van Rijn: Ik ben van plan om op 15 juni van dit jaar – dat
is de internationale Dag tegen Ouderenmishandeling – samen met mijn
collega van Veiligheid en Justitie het vervolg op het actieplan te presenteren. Ik hoop dat de al genoemde bundel van het Sociaal en Cultureel
Planbureau, met een overzicht van de bestaande kennis over de aard en
omvang van de ouderenmishandeling, dan gelijktijdig kan worden
gepresenteerd. Op basis daarvan kunnen we dan vervolgonderzoek doen.
Dat lijkt mij een mooi markeringspunt om terug te kijken – wat het heeft
het actieplan bereikt? – maar ook om het vervolg te presenteren van alle
acties die we met alle partijen gaan ondernemen voor de komende twee
jaar.
Ik kom nu bij de vragen. De heer Van Dijk vroeg van mij een soort oordeel:
hoe kijk ik aan tegen het feit dat het in een zaak waarvan je denkt dat die
glashelder is, toch niet tot een veroordeling is gekomen? Mijn persoonlijke opvatting daarover is dat dat natuurlijk tergend en stuitend is. Ik denk
dat wij dat gevoel allemaal hebben. Wij kunnen niet op de stoel van de
rechter gaan zitten. Kennelijk heeft de rechter geoordeeld dat het bewijs
onvoldoende of te zwak was om tot een veroordeling te komen. Dat zullen
we natuurlijk moeten respecteren, maar ik denk dat iedereen die daarnaar
kijkt – dat geldt ook voor mij – denkt: als iemand gewoon moedwillig
iemand besteelt, dient vervolging plaats te vinden. Nogmaals, ik ga niet
op de stoel van de rechter zitten; dat kan ik ook niet doen, maar volgens
mij ben ik door het waarnemen hiervan net zo getergd als u allen.
De heer Otwin van Dijk (PvdA): Ik denk dat wij allemaal de verontwaardiging van de Staatssecretaris hierover delen. Het is natuurlijk tergend,
maar in dit geval was het niet de rechter die een oordeel had uitgesproken. Ik vind dat wij op dat punt altijd terughoudend moeten zijn en
niet op de stoel van de rechter moeten gaan zitten. In dit geval heeft
echter het OM besloten om niet te vervolgen, maar te seponeren. Mijn
verzoek is of de Staatssecretaris met zijn collega van Veiligheid en Justitie
wil afspreken dat we dit soort dingen eigenlijk niet willen. Als iets zo
overduidelijk is en als we dit zo belangrijk vinden, moeten we dit ook echt
aanpakken. U begrijpt wat ik bedoel: dan moet er gewoon vervolgd
worden.
Staatssecretaris Van Rijn: «Op de stoel van de rechter» bedoelde ik in
overdrachtelijke zin. Wees ervan overtuigd dat ik en de Minister van
Veiligheid en Justitie allebei voor het streng aanpakken van daders van
geweld in afhankelijkheidsrelaties zijn, dus ook bij ouderenmishandeling,
door wie dan ook. Strafrechtelijk kan dat ook, want er zijn wettelijke
mogelijkheden om daders aan te pakken. Voor de liefhebbers: dat gaat om
de artikelen 300 tot en met 303 van het Wetboek van Strafrecht, waarin de
mogelijkheid is geschapen van een strafverzwaring, en om de Wet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 28 345, nr. 133

16

voorwaardelijke sancties. Het punt blijft dat er altijd een inschatting wordt
gemaakt, in dit geval door het OM, of er voldoende bewijs is, hoe dat
bewijs is verzameld en of het voldoende hard te maken is. Daarom is het,
zoals het Openbaar Ministerie ook aangeeft, van ongelooflijk veel belang
dat de politie bij vermoedens van ouderenmishandeling op tijd erbij wordt
betrokken. De politie kan dan helpen bij de afweging of er voldoende
bewijs is en hoe dat kan worden verzameld om een strafrechtelijke
procedure te starten. Er is ook de Leidraad Veilige zorgrelatie gemaakt,
maar als de vraag is of ik, bijvoorbeeld in het kader van het actieplan, nog
eens wil bekijken of er specifieke drempels zijn, of de juiste actie wordt
genomen, of de juiste afweging wordt gemaakt en hoe het komt dat dat
soort dingen niet tot vervolging leidt, ben ik zeer bereid om samen met
die collega nog eens naar die belemmeringen te kijken en te bezien of
verdere actie nodig is.
De heer Otwin van Dijk (PvdA): Dank voor deze toezegging. De
wetsartikelen zijn er en het bewijs was er, want er was een video-opname
waarop het te zien was. Maar vervolgens moet er ook echt iets gebeuren.
Ik ben dus blij met de toezegging van de Staatssecretaris dat hij uiteindelijk met zijn collega van Justitie wil afspreken hoe we bij de verdere
ontwikkeling van de aanpak van ouderenmishandeling ook meer aandacht
gaan besteden aan die vervolgingskant. Dank daarvoor.
De voorzitter: De Staatssecretaris vervolgt zijn betoog.
Staatssecretaris Van Rijn: Volgens mij heb ik de vragen van de heer Van
Dijk over het systematisch onderzoek naar ouderenmishandeling
beantwoord met mijn opmerking over het Sociaal en Cultureel
Planbureau.
De heer Van Dijk heeft gevraagd of ik de voorlichting in samenwerking
met de ouderenbonden verder wil uitbreiden. Zoals gezegd, bereid ik op
dit moment het Actieplan Ouderen in veilige handen voor. Daarbij gelden
de zojuist genoemde speerpunten. Bij de uitwerking van die speerpunten
zijn de ouderenbonden betrokken. Voorlichting vormt een zeer belangrijk
onderdeel van die uitwerking. Ik ga ervan uit dat ik met hen tot goede
afspraken kan komen over die verdere voorlichting.
Ik heb al een paar opmerkingen gemaakt over het contact tussen
huisartsen en het sociaal wijkteam. Uit het Movisie-onderzoek in het
najaar van 2014 over de stand van zaken bij de sociale wijkteams blijkt dat
in bijna alle gemeenten doorverwijzing van het wijkteam naar de huisarts
of de wijkverpleging plaatsvindt als er vermoed wordt dat ouderenmishandeling plaatsvindt. Ik zal bij het verder verspreiden van de kennis en
kunde ervoor zorgen dat dit ook andersom plaatsvindt. Ik wil ook de
huisartsen betrekken bij het overleg hierover met de VNG en de
gemeenten. Ik ben ook met hen in gesprek over hoe in de aansluiting met
de gemeenten, tussen wijkteams en huisartsen, ouderenmishandeling
veel meer op de agenda kan komen. Ik heb op zich geen signalen dat daar
onvoldoende aandacht voor is, maar als dat wel het geval zou zijn, zal ik
niet nalaten om dit bij de huisartsen of bij de VNG en de gemeenten aan
de orde te stellen.
Door de heer Van Dijk maar ook door anderen zijn vragen gesteld over de
zwarte lijst; daar is ook even over gedebatteerd. Hoe zit het nou met die
zwarte lijst?
De voorzitter: Mevrouw Leijten heeft een vraag. Mevrouw Leijten, bent u
zich ervan bewust dat u maximaal twee keer mag interrumperen?
Mevrouw Leijten (SP): Nou, dat zegt u nu. Nog voordat we over de
zwarte lijst gaan discussiëren, heb ik eigenlijk een algemenere vraag, als
dat mag. Als u zegt dat er maximaal twee keer mag worden geïnterrum-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 28 345, nr. 133

17

peerd, slik ik mijn vraag in. Ik stel vast dat we met weinig woordvoerders
zijn en dat het pas 15.15 uur is. Het mag volgens mij dus best iets ruimer,
maar ik zout mijn vraag wel even op.
De voorzitter: De Staatssecretaris vervolgt zijn betoog.
Staatssecretaris Van Rijn: Hoe zit het nu precies met de zwarte lijst? Ben
ik daar tevreden over en is er voldoende draagvlak? In november vorig
jaar heeft de werkgeversvereniging ZorgZijn Werkt het waarschuwingsregister officieel gelanceerd. In dit verband werd ActiZ genoemd, maar dit
was de oorsprong hiervan. De uitrol van dat register is in de regio
Haaglanden gestart. Het register zal dit jaar geleidelijk uitgerold worden
over de rest van Nederland. Er is dus geen pilot die wij regionaal moeten
uitrollen; de uitrol zal landelijk zijn. Bij de zorginstellingen in het land blijkt
hiervoor heel veel belangstelling te bestaan. Dat toont aan dat ook de
zorginstellingen inzien dat er, om het simpel te zeggen, op dit punt iets
moet gebeuren.
Wie staan er in het register? Daarin staan medewerkers tegen wie aangifte
is gedaan. Er hoeft dus geen veroordeling te zijn; er is aangifte gedaan.
Dat heeft ook beperkingen. Je moet natuurlijk goed bekijken wanneer je
iemand wel of niet op de lijst zet. Dit heeft de goedkeuring van het College
bescherming persoonsgegevens. Dat verklaart ook waarom die lijst een
beperkte tijd geldt, want je mag dat niet al te lang vastleggen. Iedereen
moet immers de kans hebben om zijn leven te beteren, om het maar even
simpel te zeggen. In het mkb zie je meer van dit soort lijsten, bijvoorbeeld
op het punt van winkeldiefstal. Dit zou dus kunnen werken. Ik vind dit een
positieve ontwikkeling. Ik ben het er overigens mee eens dat werkgevers
die constateren dat een werknemer steelt, die werknemer niet alleen
moeten ontslaan maar ook aangifte moeten doen. Ik ben bereid om de
brancheorganisaties daar nog eens op te wijzen. Ik heb overigens niet veel
signalen dat dit niet zou gebeuren, maar elk signaal dat dit niet gebeurt, is
te veel. Als dit aan de orde is, moet er gewoon aangifte worden gedaan bij
de bevoegde instanties, want dit is gewoon een ernstig feit, dat ertoe kan
leiden dat je misschien niet geschikt bent voor het werk in de sector
waarin je werkt.
Mevrouw Leijten (SP): Het is goed om te horen dat tegen mensen die in
dit waarschuwingsregister zitten, in ieder geval aangifte is gedaan. Daar
wordt dus naar gekeken door het OM en uiteindelijk wordt er ook een
oordeel geveld. Dat is goed. Het is ook goed dat er aangifte wordt gedaan,
maar mijn vraag was vooral of de Staatssecretaris bereid is om dit ook
met de werkgevers op te nemen en te vragen of zij dit doen en hoe vaak
zij dit niet doen. Zijn er gevallen van handelingsverlegenheid bij
werkgevers? Als er meer aangiften worden gedaan, krijgt het OM immers
meer ervaring in opsporing. Dat zal uiteindelijk wellicht tot een bepaalde
normering leiden.
Dat brengt mij, als de voorzitter het toestaat, bij mijn tweede vraag. Ik heb
nog even zitten kauwen op de vier speerpunten van het vervolgplan:
bewustwording en het uitbreiden van netwerken van kennis, uitwisseling
van gegevens over financiële uitbuiting, het in kaart brengen van en
optreden tegen ontspoorde mantelzorgers en de Leidraad Veilige
zorgrelatie. Zou daar nog een vijfde speerpunt bij kunnen? Er is in dit AO
geen bewindspersoon van Veiligheid en Justitie bij, maar de Staatssecretaris kan dit volgens mij prima voor zijn rekening nemen. Zou hij het goed
vinden om als vijfde speerpunt zicht op het justitiële deel toe te voegen?
Wordt er aangifte gedaan als dat nodig is? Vindt bij het OM voldoende
kennisuitwisseling of -opbouw plaats voor opsporing en veroordeling, als
dat nodig is? Volgens mij zou dat speerpunt er onherroepelijk bij moeten
komen. Dat is ook een steuntje in de rug voor de werkgevers die wel
bereid zijn om aangifte te doen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 28 345, nr. 133

18

Staatssecretaris Van Rijn: Wat de eerste vraag betreft: volgens mij heb ik
al toegezegd dat ik met de werkgeversorganisaties zal nagaan of er
voldoende aangifte wordt gedaan. Ook ik ben van mening dat dat moet
gebeuren en ik bevestig die toezegging. Het speerpunt van het justitiële
aspect is eigenlijk een soort vervolg daarop. Ik ben zeer bereid om in het
kader van het actieplan te bekijken of er ook op het punt van aangifte en
opsporing voldoende gebeurt om ervoor te zorgen dat er meer ervaring
komt in hoe men tot een goede bewijsvoering kan komen. Dat wil ik graag
meenemen.
Mevrouw Gerbrands (PVV): Ik was degene die had gevraagd wie er
allemaal in het register komen. Daarmee bedoelde ik: gaat dat om
verpleegkundigen en verzorgenden en ook om huishoudelijk
medewerkers en om mensen die ondersteunende begeleiding geven?
Moeten die mensen in dienst zijn om door de werkgevers aangemeld te
kunnen worden? Hoe zit het met zzp’ers? Dat was de strekking van mijn
vraag.
Staatssecretaris Van Rijn: Dat weet ik niet helemaal uit mijn hoofd. Uit
mijn hoofd zeg ik dat dit gaat om alle medewerkers die bij het ondersteunen van ouderen worden ingezet, dus om iedereen die te maken heeft
met verzorging, verpleging en ondersteuning van ouderen. Dat is wat het
register behelst. Volgens mij geldt het register voor iedereen die wordt
ingezet in dat traject.
Mevrouw Gerbrands (PVV): En zzp’ers?
Staatssecretaris Van Rijn: Daar kom ik in de tweede termijn op terug.
De heer Van Dijk opperde met betrekking tot financiële uitbuiting het idee
om de notarissen en banken een handreiking te sturen over financiële
uitbuiting van ouderen. Notarissen en verschillende banken zijn betrokken
bij de pilots om financiële uitbuiting tegen te gaan, die nu in zeven
gemeenten plaatsvinden. De Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie
heeft een stappenplan ontwikkeld dat is gebaseerd op de meldcode. In die
zin is dus voor alle notarissen een handreiking ontwikkeld. De Rabobank,
die meedoet aan de pilot, heeft voor zijn medewerkers deskundigheidsbevordering ontwikkeld. De heer Van Dijk heeft er echter gelijk in dat
bijvoorbeeld de banken nog een ieder-voor-zichbeleid hebben ten aanzien
van de vraag hoe zij precies omgaan met machtigingen, rekeningen en
signalen ten aanzien van ouderenmishandeling. Dat is ook precies de
reden waarom ik met de Nederlandse Vereniging van Banken nader in
gesprek ga, niet alleen om aan te dringen op de genoemde deskundigheidsbevordering maar ook om te bekijken of er meer eenduidigheid kan
worden ontwikkeld in het optreden tegen ouderenmishandeling. Dat punt
zal ik dus zeker meenemen in de vervolgfase van het plan van aanpak. Ik
ben dus in overleg met de Nederlandse Vereniging van Banken om te
bekijken of op dit punt meer één lijn kan worden getrokken.
De heer Krol vroeg of bewustwording niet ook weerbaarheidstraining
nodig maakt. Ik ga samenwerken met de ouderenbonden en vrijwilligersorganisaties om te bekijken hoe we de voorlichting en de weerbaarheid zo
goed mogelijk kunnen versterken. Ik zei al dat de bonden het afgelopen
jaar 20.000 mensen hebben bereikt. Ook de spotjes bereiken veel mensen.
Je ziet dat de weerbaarheid daardoor aanzienlijk wordt versterkt. Dit zal
dus inderdaad een onderdeel zijn van de vervolgaanpak van het actieplan.
De heer Krol vroeg een reactie van mij op het onderzoek naar diefstal door
familie. Ik vind de resultaten van dat onderzoek schokkend. Ik deel elke
verontwaardiging die daarmee gepaard gaat. Dat is ook precies de reden
waarom ik financiële uitbuiting zo’n belangrijke prioriteit vindt. Ouderen
moeten zich veilig voelen en moeten veilig zijn, ook als het om geld gaat.
Het is natuurlijk des te schokkender als je moet constateren dat mensen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 28 345, nr. 133

19

die je op voorhand misschien vertrouwt, toch misbruik maken van de
situatie. Dat maakt het tegelijkertijd overigens ongelooflijk moeilijk om
dan tot bewijsvoering te komen, want een pasje of een machtiging is vaak
in vertrouwen gegeven, waarna langzaam maar zeker financiële uitbuiting
kan plaatsvinden. Daarbij is de weerbaarheid natuurlijk belangrijk, evenals
de suggestie van mevrouw Van der Burg ten aanzien van de levenstestamenten: bedenk van tevoren, op een moment waarop je er echt nog even
ongehinderd over kunt nadenken, heel goed wat je straks wilt, wie je wilt
vertrouwen en hoe je het gaat doen. Het is inderdaad uitermate
schokkend dat mensen die je vertrouwt, toch blijken over te gaan tot
uitbuiting. In de zeven pilots van de gemeenten, waarin banken,
notarissen, de politie en zorginstellingen samenwerken ter bevordering
van de kennisuitwisseling en de voorlichting, zien we overigens echt
ongelooflijk goede resultaten. Dat zal ook een belangrijke input zijn voor
de tweede fase van het plan van aanpak.
De heer Krol vroeg of respectvolle bejegening van ouderen niet de basis is
waarvan moet worden uitgegaan. Dat klopt, maar de wereld zit soms zo in
elkaar dat respectvolle benadering niet het enige antwoord is. We moeten
dus ook rekening houden met het feit dat mensen misbruik willen maken
van de situatie. Dat moeten we, als dat nodig is, hard bestrijden.
Diverse Kamerleden – de heer Krol, mevrouw Gerbrands en mevrouw
Keijzer – hebben de vog aan de orde gesteld. Zoals zij misschien weten,
hebben wij bij de behandeling van de Wmo in de Kamer over de vog
gesproken en is daarbij een amendement ingediend met het verzoek om
aan gemeenten over te laten of en voor welke medewerkers zij een vog
aanvragen. Ik heb daarvan enige kwalificaties gehoord van diverse
Kamerleden. Die zou ik niet durven gebruiken, omdat ik de opvatting van
de Kamer altijd respecteer. Er is overigens ook al op gewezen dat het
vragen van een vog niet voldoende is om grensoverschrijdend gedrag te
signaleren. Volgens mij hebben de zwarte lijst, het geven van goede
voorlichting en het feit dat we er op die manier rekening mee kunnen
houden dat niet voor iedereen geldt dat zij in contact zijn met ouderen,
ertoe geleid dat ook de Kamer heeft besloten om dit op voorhand niet te
doen. Bij de mensen die in de ouderenzorg werken, vindt overigens een
enorme wisseling plaats, volgens mij ongeveer 20% per jaar. Volgens mij
heeft de Kamer ook daarom destijds gezegd dat de vog op zich wel een
goed instrument is, maar dat we moeten oppassen dat we niet een enorm
registratiecircus opstarten, terwijl dat eigenlijk niet veel effect heeft. In de
Wmo 2015 is wel een meldplicht voor aanbieders van maatschappelijke
ondersteuning opgenomen. Die meldplicht houdt in dat zij geweld van de
kant van beroepskrachten moeten melden bij een gemeentelijke toezichthouder.
Zo is de discussie over de vog dus gegaan. Als wij op een later tijdstip
zouden concluderen dat een vog toch overwogen zou moeten worden,
biedt de Wmo de mogelijkheid om daar een AMvB voor te maken. Als wij
met elkaar van mening zijn dat bij diefstal door mensen in de zorg een
vog altijd moet worden geweigerd, moeten we daarover in overleg met de
sector en de Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie. Ik ben bereid om
dat te doen, maar dat moeten we dan dus wel even regelen voor gevallen
waarin sprake is van diefstal in de ouderenzorg. Niet elke diefstal leidt
immers tot weigering van een vog, want er vindt natuurlijk altijd een
afweging plaats: waar en wanneer is het gebeurd en moet dat nu nog tot
een weigering leiden? Als wij met elkaar zouden vinden dat diefstal in de
ouderenzorg altijd tot weigering van een vog moet leiden, moeten we op
dat punt dus actie ondernemen.
De voorzitter: Mevrouw Leijten heeft nog een halve interruptie staan.
Mevrouw Leijten (SP): Ik kan mij herinneren dat we dit hebben besproken
met Staatssecretaris Veldhuijzen van Zanten, de ambtsvoorgangster van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 28 345, nr. 133

20

de huidige Staatssecretaris. Zij zei toen dat een vog wordt geweigerd als
je aantoonbaar misbruik hebt gemaakt van een afhankelijkheidsrelatie.
Diefstal zou ook diefstal van bedrijfsgegevens of zoiets kunnen zijn, maar
als je misbruik hebt gemaakt van de afhankelijkheidsrelatie van degene tot
wie je je verhoudt, heeft dat dus een opschortende werking voor de vog.
Klopt dat? Volgens mij is ons dat toen zo uitgelegd.
Staatssecretaris Van Rijn: Dat klopt, in die zin dat dit altijd een zwaarwegend element is bij de vog. Het blijft een belangenafweging, maar een
afhankelijkheidsrelatie is daarbij een zeer zwaarwegend argument. Dat
klopt dus, maar het is niet zo dat elke diefstal in de zorg ertoe leidt dat een
vog wordt geweigerd. Het blijft een belangenafweging, die ertoe leidt dat
de vog kan worden geweigerd.
Mevrouw Keijzer (CDA): Ik hecht eraan dat de Staatssecretaris zich hier
nog eens met zijn collega van Veiligheid en Justitie over buigt. De ene
diefstal is niet dezelfde als de andere, maar de dader heeft wel een keer
gestolen. Als wij met elkaar vinden dat iemand vanwege diefstal op een
zwarte lijst mag komen, zonder dat het tot een onherroepelijke veroordeling is gekomen, vind ik een situatie waarin het wél tot een onherroepelijke veroordeling is gekomen, zeker een reden om een vog te weigeren
als de dader vervolgens gaat werken met kwetsbare ouderen, bij wie het
geld soms voor het oppakken ligt. Dat hoor ik de Staatssecretaris zeggen
en ik hoop dus dat hij dit wil doen en de Kamer vervolgens wil informeren
over de uitkomst daarvan.
De voorzitter: Aanvullend: als de Staatssecretaris dat doet, kan hij daar
dan ook een termijn bij noemen?
Staatssecretaris Van Rijn: Ik ben bereid om daar in het actieplan nader
aandacht aan te besteden. Dat is dus al vrij snel. Nu is dit een zwaarwegend belang bij de afweging. Ik heb geprobeerd om aan te geven dat er
wel iets extra’s nodig is als de Kamer vindt dat dit altijd moet leiden tot
een weigering. Ik ben zeer bereid om daar met mijn collega van Veiligheid
en Justitie over te spreken. Nu is dit een zwaarwegend element bij het
goed afwegen van de belangen. Ouderenmishandeling is dus al een
zwaarwegend argument, maar ik zeg toe dat ik dit met mijn collega zal
bespreken.
Mevrouw Gerbrands (PVV): Als ervaringsdeskundige wil ik even een
opmerking maken over het aanvragen van vog’s voor het werken in de
zorg. Dat is specifiek voor het werkzaam zijn in de zorg. Je moet daarvoor
voldoen aan eisen als: kunnen omgaan met vertrouwelijkheid, met
vertrouwensrelaties, met de zwakheid van mensen. Op dat soort dingen
wordt er getoetst. Als ik bij wijze van spreken iets bij Jamin zou stelen, wil
dat nog niet zeggen dat ik dat bij mijn werk in de zorg ook zou doen. Ik
wou dat maar even meegeven. Als wij vinden dat diefstal sowieso een
uitsluiting van de zorg moet betekenen, denk ik dat we heel erg hard op
zoek zullen moeten gaan naar medewerkers voor de zorg, omdat er dan
een heleboel mensen af gaan vallen.
De voorzitter: Ik zeg hier maar niks over; dat laat ik aan de Staatssecretaris.
Staatssecretaris Van Rijn: Ik weet niet of ik hier zelfs in mijn tweede
termijn op wil reageren, maar inderdaad gaat het hierbij om een belangenafweging. Dat wil niet zeggen dat een overtreding in één sector
automatisch leidt tot uitsluiting in een andere. Tegelijkertijd vinden we het
wel van belang dat er bij mensen die met ouderen in contact zijn, wordt
gelet op die zwaarwegende belangen. Ik denk dat dit nu vrij zorgvuldig

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 28 345, nr. 133

21

gaat, maar ik ben zeer bereid om daar nog een keer met mijn collega over
te spreken.
Ik heb al voor mevrouw Gerbrands proberen aan te geven dat ouderenmishandeling op onze agenda moet blijven, los van welk dan beleid ook.
Inderdaad, als ouderen langer thuis blijven wonen, door beleid of eigen
keuze, kan dat extra kwetsbaarheid opleveren. Voor ons is dat reden om
daar aandacht voor te blijven houden, bij elk beleid dat we ontwikkelen. Ik
denk dat ik hier al het nodige over heb gezegd.
Mevrouw Gerbrands vroeg ook naar het onderzoek naar psychofarmaca.
Er was verbazing en irritatie over hoe dingen soms gaan. Dat geldt ook
hiervoor. Ik wijs erop dat dit geen onderzoek van VWS is. Wij hebben er
ook geen opdracht voor gegeven. Volgens mij gaat het om een onderzoek
van de Rijksuniversiteit Groningen. Ik hoop dat dat voldoende inzicht
oplevert in onze vragen: wordt er niet overbehandeld met Haldol en wat
zijn de gevolgen daarvan? Wij hebben vernomen dat dit onderzoek niet
eerder dan eind 2014 zou zijn afgerond, maar het is nog niet klaar. Vorige
week hebben wij hier ook over gesproken. Ik heb de Kamer toen een brief
toegezegd. Wanneer wij horen dat het onderzoek klaar is, zal ik het
proberen te duiden. Overigens ben ik er een zeer groot voorstander van
dat we dat onderzoek zo snel mogelijk krijgen.
Nu de vragen van mevrouw Leijten. Ik denk dat we over het overleg met
justitie en de aangiftebereidheid het nodige hebben uitgewisseld. Ik wijs
haar erop dat de politie ouderenmishandeling niet apart registreert. Het
blijft natuurlijk jammer dat we daarover geen cijfers kunnen krijgen. Ik
merk wel in mijn contacten met de gemeenten en met organisaties als
Veilig Thuis dat ouderenmishandeling en dus ook de registratie daarvan
zeker prioriteit krijgt. Ik vind dat een positieve ontwikkeling, voor zover je
op dit gebied daarvan kunt spreken. De AMK’s zijn op zich landelijk
dekkend, maar een grotere aandacht voor ouderenmishandeling is een
positieve ontwikkeling.
Ik ben het eens met mevrouw Leijten dat iemand meer bescherming moet
worden geboden naarmate hij kwetsbaarder is, of hij nu thuis woont, in
een instelling of waar dan ook. Daarom geven we in de diverse beleidsonderdelen zo’n hoge prioriteit aan dit onderwerp. Om die reden heeft het
beleid grote aandacht voor de positie van mantelzorgers. Ik heb de
toezegging ten aanzien van de werkgevers al gedaan.
We hebben het al gehad over hoe vaak het voorkomt, ook bezien vanuit
internationale studies. Mevrouw Keijzer had het over een schatting van
200.000. Het gaat om een onderzoek uit 1996. Ik hoop dat het onderzoek
van het SCP enig licht zal laten schijnen op de ontwikkelingen. Natuurlijk
heeft het altijd te maken met de meldingsbereidheid. Ik ben op beide
terreinen voorzichtig. Ik denk dat we er erg voor moeten oppassen om een
berekend cijfer uit 1996 te nemen en te stellen dat dit ook geldig is voor
hier en nu. We moeten ongelooflijk alert zijn; ouderenmishandeling komt
voor, er rust een taboe op en in ieder geval was er sprake van een slechte
meldingsbereidheid, al kunnen we onszelf er gelukkig om prijzen dat deze
toeneemt. Ik hoop dat het SCP-onderzoek daar het nodige licht op zal
laten schijnen.
Over de vog hebben we het inmiddels gehad, evenals over de grijze box.
Als een kind wordt geboren, krijgt men een blije doos. Inderdaad kan zo’n
grijze box een zeer grote bijdrage leveren aan voorlichting en
weerbaarheid. Dat komt ook uit de pilots naar voren. Wij zullen dat in het
actieplan voortzetten.
Mevrouw Van der Burg sprak over de volmacht. Inderdaad waren er
signalen over dat de banken de volmacht ten aanzien van het levenstestament niet accepteren. De beroepsorganisatie van notarissen is met de
banken in gesprek gegaan. Nu is er een model waar de banken ja tegen
hebben gezegd. Dat model is beschikbaar voor notarissen en voor alle
banken. Ik ga ervan uit dat dit nu is geregeld, maar zal dit in het kader van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 28 345, nr. 133

22

het actieplan nog expliciet nagaan. Op dat punt lijkt er dus een doorbraak
ten goede bereikt.
Ik ben het met mevrouw Van der Burg eens dat we ons met weerbaarheid
en voorlichting niet alleen moeten richten op de ouderen, maar ook op de
jonge ouderen, dus de 50+-groep. Financiële uitbuiting is een belangrijke
prioriteit voor het vervolg op het actieplan. Ik zal mij samen met de
betrokken organisaties zeker richten op de – om haar maar voorzichtig zo
te noemen – «50+-groep». Eerlijk gezegd vind ik dat zelf wel jongere
ouderen.
Hebben rechters toegang tot het levenstestament of niet? Ik denk dat het
deels klopt dat zij die toegang niet hebben. Levenstestamenten worden nu
nog niet in alle gevallen betrokken bij de toetsing door de rechter, omdat
deze nu zelf aan de verzoeker moet vragen of er een levenstestament is.
Dat is nu dus nog niet toegankelijk voor de rechterlijke macht. De
beroepsorganisatie van notarissen onderzoekt of het mogelijk is om de
rechterlijke macht in de toekomst hier wel toegang toe te verschaffen. De
notarissen hebben dus deze intentie. Ik wacht dit nog even af, dus
vooralsnog zie ik geen aanleiding om op dit punt in te grijpen. De
notarissen zijn dit nu zelf aan het onderzoeken. Uiteraard zal ik de Kamer
over de voortgang informeren.
De voorzitter: Ik wil weer even interrumperen als woordvoerder van de
VVD. Ik heb begrepen dat men in de huidige situatie geen toegang tot dat
Centraal Levenstestamentenregister heeft, terwijl men die wel graag wil.
Dit komt juist van de notarissen, want zo’n levenstestament heeft geen
enkele zin als de rechter die extra stappen niet zet. Daarom krijg ik heel
graag de toezegging dat dit in principe zal worden geregeld en dat wij het
zullen horen als dat absoluut niet zou kunnen. Ik vind het namelijk zeer
onwenselijk als mensen de moeite nemen om kenbaar te maken wie zij
vertrouwen en de rechter daar vervolgens geen rekening mee houdt.
Staatssecretaris Van Rijn: Naar ik heb begrepen, gaat het niet zozeer om
het principe; als de rechter erom vraagt, kan hij die toegang immers
krijgen. Het gaat volgens mij meer om de vraag of er digitale toegang tot
zo’n register is voor de rechter en diens onderzoek. Dat wordt nu door de
notarissen onderzocht, vanuit een positieve grondhouding. Ik ga er dus
van uit dat dit wordt geregeld, maar zal de Kamer er zeker van op de
hoogte houden of dit echt lukt. Naar ik heb begrepen, is dit dus geen
principiële kwestie; het gaat meer om de vraag hoe dit digitaal
beschikbaar kan worden gemaakt.
De voorzitter: Ik beschouw dit maar als een toezegging. Het is wel
wonderlijk dat de notarissen zelf aangeven dat hier een probleem zit. Ik
wil de Staatssecretaris daarom met klem vragen om die digitale toegang
gewoon te gaan regelen. We hebben hier eerder de toegang van de
rechter tot registers aan de orde gehad, op andere terreinen waar
onwenselijke situaties uit voortkwamen, zoals voor kinderen. Deze kwestie
is volgens mij te regelen door een aantal mensen bij elkaar te brengen.
Staatssecretaris Van Rijn: Als het zo simpel is, zal dit zeker lukken. Ik ga
hier zeker met de notarissen over spreken.
De vraag van mevrouw Van der Burg of alle beroepsgroepen even goed
gebruikmaken van de meldcode, kwam ook in andere debatten aan de
orde. Ik denk dat wij samen zullen concluderen dat die meldcode wordt
gebruikt. Ik laat dit jaar een quickscan uitvoeren naar het gebruik van en
de ervaringen met de meldcode, in alle sectoren waarop deze betrekking
heeft. Die quickscan zal inzicht geven in het gebruik van de meldcode per
beroepsgroep en de knelpunten bij de uitvoering. Hij is eind dit jaar klaar.
Ik zal de Kamer daarover informeren in de voortgangsrapportage over
geweld in afhankelijkheidsrelaties. Als wij het vermoeden hebben dat het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 28 345, nr. 133

23

in bepaalde beroepsgroepen onvoldoende wordt nageleefd, zal ik
daarover zeker in overleg treden. Ik ben al in overleg getreden met de
huisartsen.
Ten slotte had mevrouw Van der Burg een vraag over de outcomecriteria.
Ik had die vraag wel van haar verwacht. Ik denk dat we in het algemeen
veel aan bewustwording, voorlichtingcampagnes en kennisnetwerken
kunnen doen, in de hoop dat het dan minder voorkomt. Het aantal
meldingen neemt toe. Dat kunnen we verklaren, maar is de uitkomst dat
er minder ouderenmishandeling voorkomt? Dat zijn natuurlijk ongelooflijk
lastige vragen. Volgens mij heb ik al eerder toegezegd dat ik de Kamer zal
informeren over de mogelijkheden om de effecten van de aanpak van
geweld in afhankelijkheidsrelaties beter te meten, door middel van
voorkomen, signaleren, de schade beperken en nazorg. Een van onze
deelonderzoeken gaat over de outcome van het beleid. Het is eind 2015
gereed. Net zei ik al dat het SCP bezig is met een onderzoek naar de aard
en omvang van de ouderenmishandeling. Dat levert cijfers op die ons
laten zien of we de trend hebben gekeerd of niet. Een en ander betekent
dat dit onderwerp ook bij mij boven aan de agenda staat. Ik wil wel
toezeggen dat ik dit thema opnieuw onder de aandacht van het SCP wil
brengen, zodat het in zijn onderzoek niet alleen kijkt naar oorzaken, maar
deze cijfers ook meeneemt bij zijn evaluatie. Ik pak de handschoen op; we
zullen bekijken of we meer kunnen doen aan de effectiviteit. Ik stel voor
dat ik ook dit onderwerp meeneem bij mijn vervolgaanpak van het
actieplan. Zo kunnen we zicht krijgen op de outcome-criteria die daarvoor
nodig zijn.
Ik probeer een tweede termijn te vermijden, maar dat zal vast niet lukken.
Er was nog de vraag: wie zitten er in het register? Daarin zit iedereen die
in aanraking met cliënten kan komen. Dat kunnen dus huishoudelijke
medewerkers zijn, mensen van de receptie, schoonmakers of keukenpersoneel. Het gaat daarbij dus niet alleen om patiëntgebonden functies. Het
geldt ook voor zzp’ers, want voor hen geldt ook een opdracht volgens een
overeenkomst met een organisatie.
De voorzitter: Ik constateer dat de leden behoefte hebben aan een korte
tweede termijn. Ik sta maximaal twee minuten per spreker toe.
Mevrouw Leijten (SP): Voorzitter. Ik moet zo de vergadering verlaten
vanwege een privéaangelegenheid. Ik wil de Staatssecretaris bedanken
voor zijn antwoorden. Het klopt dat er sinds 2010 in het beleid meer
aandacht is voor ouderenmishandeling, maar ik denk dat de huidige
zorgveranderingen – die ik ook wel «zorgvernielingen» heb genoemd –
mensen thuis wel degelijk kwetsbaarder hebben gemaakt. Maar nu
houden we het bij, dus in die zin kunnen we het nu ook meten.
Ik ben goed te spreken over de vervolgaanpak. Ik ben blij dat daar een
vijfde punt bij is gekomen: de juridische aspecten die samenhangen met
bewustwording, netwerken, signaleren en proberen te voorkomen. Ik
sprak net van de verdrietige situatie dat daders van ouderenmishandeling
soms ook een slachtoffer van de omstandigheden zijn. We moeten daar
aandacht voor hebben, maar we moeten de juridische keten niet vergeten.
De monitor heeft dit al blootgelegd. Als er in de samenleving dingen
voorvallen en er daarvan geen aangifte wordt gedaan of daar geen
opsporing op volgt, zetten mensen daar veel vraagtekens bij. Volgens mij
is het goed om duidelijk te maken dat dit voor ons een van de vijf
speerpunten is. In dat licht wil ik het volgende vragen. In de aangifte staat
nu niet dat het gaat om financiële uitbuiting of ouderenmishandeling. Ik
wil het OM helemaal niet met een nieuwe administratie opzadelen, maar
het zou wel heel mooi zijn als we meer inzicht kregen in de aangiften die
te maken hebben met oudere slachtoffers. Ik weet niet of het mogelijk is
om dit bij de aangifte in kaart te krijgen door gebruik te maken van de
leeftijd van de slachtoffers. Het zou namelijk wel frustrerend zijn als wij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 28 345, nr. 133

24

hier zouden afspreken dat er een goede juridische keten moet komen en
we het OM stimuleren om kennis en kunde op te doen, maar we het
uiteindelijk allemaal niet kunnen meten. Als ouderenmishandeling niet
specifiek wordt geregistreerd, zijn er dan misschien andere mogelijkheden
om boven tafel te krijgen dat het gaat om ouderen, bijvoorbeeld via de
aangifte van het slachtoffer en diens leeftijd? Ik geef het de Staatssecretaris mee om daarnaar te kijken. Ik hoef vandaag geen antwoord op mijn
vraag te horen; het mag ook in het vervolgplan staan, dus in het actieplan
van 15 juni. Het lijkt mij goed als de Staatssecretaris daar eens naar kijkt,
samen met het Ministerie van Veiligheid en Justitie.
Mevrouw Gerbrands (PVV): Voorzitter. Ik geloof dat ik even iets moet
rechtbreien. Ik kreeg namelijk ineens allerlei boze berichten binnen, met
de boodschap dat ik zorgmedewerkers beschuldig van stelen. Dat is
natuurlijk in het geheel mijn bedoeling niet geweest. Ik wilde alleen
aangeven dat een vog toch al beroepsspecifiek is; als je in een gevangenis
gaat werken, vraag je namelijk een andere vog aan dan voor een baan in
de zorg. Dat punt wilde ik maken. Ik hoop dat ik dit bij dezen heb
rechtgezet.
Wij hebben inderdaad aandacht gevraagd voor het nieuwe beleid van de
Staatssecretaris sinds 1 januari 2015. We kunnen er niet omheen dat er
meer mensen langer thuis blijven wonen, ook zonder netwerk of
mantelzorger, waardoor ze kwetsbaarder zijn en een groter risico lopen op
ouderenmishandeling, als financiële uitbuiting of in welke andere vorm
ook. Er was best al sprake van forse aantallen van ouderenmishandeling,
dus inderdaad zijn wij er heel bang voor dat het juist door het ingezette
beleid alleen maar meer gaat worden. Vanwege de vrijheid van beleid
voor gemeenten kunnen wij dus niet garanderen dat de actieplannen
tegen ouderenmishandeling in iedere gemeente zullen worden ingezet.
Gemeenten kunnen het namelijk gewoon niet doen; ze kunnen bijvoorbeeld niet voor een vog kiezen. Daarvoor heb ik aandacht gevraagd. Wij
nodigen de Staatssecretaris natuurlijk van harte uit om via een AMvB
alsnog de vog voor gemeenten verplicht te stellen. Wij denken dat daar
een heleboel mee valt te winnen.
De heer Krol (50PLUS): Voorzitter. Ik heb wat punten in de antwoorden
van de Staatssecretaris genoteerd. De Staatssecretaris geeft zelf aan dat
weerbaarheid belangrijk is. Kan dat worden gerelateerd aan een veiligheidsadviseur of een vergelijkbare functie? Wij vinden dit een breed
begrip, dat ook individueler is in te vullen: met praktische tips, psychische
weerbaarheid, assertiviteit in onverwachte situaties. Wij denken dat
voorlichting niet afdoende is. Het is naar ons idee belangrijk dat er een
cultuurverandering plaatsvindt, met name in de houding jegens ouderen.
Dat moet eigenlijk door de hele bevolking heen gebeuren. Ook wij hebben
een probleem met de beleidsvrijheid van gemeenten, die verschillen
tussen gemeenten oplevert. Zo is er geen uniforme aanpak. Hoe komen
we aan een uniform beleid? Ik dank de Staatssecretaris voor de
toezegging dat hij zal gaan praten met zijn collega van Veiligheid en
Justitie. Wij zijn heel nieuwsgierig naar de resultaten.
De heer Otwin van Dijk (PvdA): Voorzitter. Ik dank de Staatssecretaris
voor zijn antwoorden, die eigenlijk heel helder waren. Er waren ook
heldere toezeggingen, om te beginnen die over het onderzoek naar de
omvang van ouderenmishandeling en naar wat er op dat gebied kan
werken. Volgens mij vinden we het allemaal verschrikkelijk en zeer
verdrietig als mensen dit moeten meemaken als ze ouder worden. Ik denk
dat het daarom goed is als we daar meer inzicht in krijgen. We kunnen
dan zien wat er wel en niet werkt, en voortborduren op wat wel werkt. Het
lijkt me goed om daarbij een onderscheid te maken tussen crimineel
gedrag, zoals te zien was in de monitor, en handelingen uit onmacht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 28 345, nr. 133

25

Mevrouw Van der Burg gaf al een aantal voorbeelden van gedragsverandering. Daarbij is er toch een heel andere aanpak nodig dan, bijvoorbeeld,
bij mensen die bewust ouderen bestelen. Ik ben blij met de toezegging
van de Staatssecretaris om samen met zijn collega van Justitie meer werk
te gaan maken van de uitwerking van zijn plannen. Dat is dus niet alleen
bij de opsporing, maar ook bij de vervolging; de aangifte standaardiseren
bij een verdenking, de vervolging intensiveren, ook aan de kant van
justitie. Daardoor krijgt zo’n zwarte lijst ook meer effect.
Ik sluit me aan bij de vragen over financiële uitbuiting, onder anderen
gesteld door mevrouw Van der Burg. Dit is echt zo’n grijs gebied, waarin
meer inzicht moet worden verkregen. Het moet samen met banken en
notarissen worden gesignaleerd als men op het laatst iemand een
handtekening laat zetten, dus dat er misbruik wordt gemaakt van iemands
kwetsbare situatie. Het lijkt mij goed als dat in het vervolg een flinke
impuls krijgt.
Mevrouw Keijzer (CDA): Voorzitter. Ik dank de Staatssecretaris voor zijn
beantwoording. Ik zie uit naar 15 juni, de Dag tegen de Ouderenmishandeling. Ik vraag me soms af of er nog wel ergens een datum beschikbaar
is om daar een «Dag van» van te maken, maar dit initiatief vind ik erg
goed. Daardoor wordt er in de media aandacht besteed aan het
onderwerp en worden mensen zich er meer bewust van. Bewustzijn lijkt
me het belangrijkst van alles, los van al de discussies en plannen van
aanpak van vandaag. Als men zich er niet van bewust is dat het gebeurt,
kan er ook niks aan worden gedaan.
Ik heb toch nog één vraag, en wel over ontspoorde mantelzorg. Er is al het
een en ander over gezegd. Ik ga nu een best lastige vraag stellen, omdat
er een aantal aannames in zitten. Ik doe het toch maar. Zal het Sociaal en
Cultureel Planbureau in zijn onderzoek naar de redenen voor ouderenmishandeling het gegeven meenemen dat er in de komende jaren veel
minder professionele zorg beschikbaar is? Er wordt immers bezuinigd op
de huishoudelijke verzorging en op persoonlijke verzorging en verpleging.
We weten allemaal dat mantelzorgers het volhouden, als er maar
voldoende professionele ondersteuning is. Die vraag moest ik vandaag
nog aan de Staatssecretaris stellen.
Voorzitter: Keijzer
Mevrouw Van der Burg (VVD): Voorzitter. In de eerste plaats dank ik de
Staatssecretaris voor zijn toezeggingen. Bij zijn gesprek met de banken zal
hij bekijken of alle banken scherp zijn op de volmacht en op het signaleren
van misbruik. In dit algemeen overleg moet mij nog van het hart dat ik
geschokt was door de cijfers over ouderenmishandeling binnen de
familiesfeer, door kinderen of partners. Vandaag hebben we de nadruk
gelegd op de professionals, maar in verhouding tot die categorie lijkt hun
aantal heel laag te zijn. Maar dat laat onverlet dat ik het er helemaal mee
eens ben dat het ook daar moet worden aangepakt, als het gebeurt.
Vandaar ook mijn nadruk in dit debat op financiële uitbuiting.
Ik ben blij met de toezegging dat de Staatssecretaris heel serieus zal kijken
naar de digitale toegang tot het Levenstestamentenregister. We moeten
het namelijk echt niet hebben dat mensen dit keurig regelen, dat ze
aangeven in wie ze vertrouwen, maar dat de rechter vervolgens een
andere uitspraak doet. Dat kan toch echt niet waar zijn? Ik hoor graag van
de Staatssecretaris wanneer hij hierop terugkomt.
Nu de meldcode. We hebben het in deze sfeer altijd over kinderen, maar ik
ga ervan uit dat de Staatssecretaris ook nagaat of de doelgroep van de
ouderen goed in beeld is bij de desbetreffende beroepsgroepen. Tot slot
de outcomecriteria, zoals bekend mijn favoriete onderwerp. Het is heel
belangrijk om zo’n cultuurverandering voor elkaar te krijgen. Laten we
daarover met elkaar in gesprek gaan. De Staatssecretaris zou daar in het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 28 345, nr. 133

26

actieplan op terugkomen. Vooralsnog stelt dat mij tevreden. In de
tussentijd ga ik graag met een aantal partijen in gesprek over welke
outcomecriteria het kunnen zijn. Volgens mij kunnen we hierbij heel snel
meters maken en hoeven we niet te wachten op allerlei ellenlange
onderzoeken; we moeten nú die cultuurverandering voor elkaar krijgen.
Voorzitter: Van der Burg
Staatssecretaris Van Rijn: Voorzitter. Het gekke is dat ik bij mevrouw
Leijten bijna meende te constateren dat zij blij was met mijn
vervolgaanpak, maar ze zei dat ze er goed over was te spreken. Dat lijkt
mij in ieder geval goed. Zij vroeg of ik wilde kijken naar andere methoden
om meer te weten te komen over ouderenmishandeling, bijvoorbeeld via
de registratie van de leeftijd bij aangiftes. Nog los van de manier waarop
wij hiernaar gaan kijken, wil ik zeggen dat ik gaarne bereid ben om nog
eens te bekijken hoe we in de justitiële keten wat meer informatie zouden
kunnen krijgen over hoe het zit met ouderenmishandeling. Ik wil dat dus
graag doen.
Mevrouw Gerbrands had het over een AMvB. Ik denk dat het heel goed is
dat we nu het actieplan hebben, dat we bekijken hoe de zaken uitpakken.
Aan de hand van de resultaten zullen we moeten bekijken of een AMvB
nodig is. Zo houden we ons aan de uitspraken van de Kamer bij de
wetsbehandeling, maar we houden dan tegelijkertijd in de gaten of het
beleid echt werkt. Daarna kunnen we elkaar weer spreken over de
noodzaak van verdere maatregelen.
Wat betekent meer kwetsbaarheid voor het beleid? Ik heb net willen
zeggen dat we geen discussie moeten voeren over wat precies wat
veroorzaakt. De beweging naar langer thuis en naar eigen keuzen maken
is volgens mij niet iets van de laatste twee jaar. Het plan van aanpak tegen
ouderenmishandeling is niet voor niets in 2010 gestart. Kennelijk zagen
we toen al redenen om daar extra aandacht voor te vragen. Toen hadden
we dat decentralisatiebeleid niet, maar zagen we het dus al. Financiële
uitbuiting, misbruik door mensen die worden vertrouwd, misbruik van
pasjes of machtigingen hebben allemaal niets te maken met decentralisatiebeleid of met welk beleid dan ook; die dingen hebben gewoon te maken
met het feit dat sommige mensen zich misdragen. Dat betekent dat we
moeten inzetten op weerbaarheid, en dat we die zaken moeten bestraffen
als dat nodig is. Laten we er juist bij dit onderwerp voor oppassen dat we
zaken al te snel vertalen naar een bepaald beleid. Dat is namelijk niet het
geval. We zijn daar eerder mee begonnen. Er zijn vele gevallen van
uitbuiting die niets te maken hebben met al dan niet thuis wonen, maar
helaas wel gewoon met het gedrag van mensen.
Mevrouw Gerbrands (PVV): Ik ben het ermee eens dat we dit al in 2010
hebben aangekaart en dat we dit alles niet ineens sinds 2012 hebben
gekregen. Maar het is wel een feit dat het langer thuis wonen nu gepaard
gaat met enorme bezuinigingen, waardoor er wordt gekort op de
huishoudelijke hulp. Dit sluit een beetje aan op de vraag van mevrouw
Keijzer.
De voorzitter: We gaan dat debat nu niet overdoen.
Mevrouw Gerbrands (PVV): Ik ga het debat niet overdoen, maar ik wil
gewoon een voorbeeld geven. Door die bezuinigingen krijgen mensen
bijvoorbeeld geen huishoudelijke hulp meer, dus kan niemand meer een
oogje in het zeil houden, zodat die mensen kwetsbaarder worden voor
lieden met kwade bedoelingen. Ik heb dus niet gezegd dat dit wordt
veroorzaakt door het beleid, maar ik denk wel dat het aantal hiervan gaat
toenemen. Ik sluit me daarom graag aan bij de vraag van mevrouw

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 28 345, nr. 133

27

Keijzer: dat langer thuis wonen gaat gepaard met bezuinigingen, dus is
dat van invloed op het aantal gevallen van ouderenmishandeling?
Mevrouw Keijzer (CDA): Ik heb er even behoefte aan om een verduidelijking te geven. Waar het mij om gaat, is dat er door de bezuinigingen
minder professionele ondersteuning is, waardoor het nu eerder bij
mantelzorgers over de hoge schoenen loopt. Mijn vraag ging daarover.
Mevrouw Gerbrands (PVV): Omdat het niet alleen bij mantelzorgers over
de hoge schoenen loopt, het volgende in aansluiting daarop. Er zijn
ouderen die helemaal niemand meer zien. Dit ligt in het verlengde van de
vraag van mevrouw Keijzer, maar het is er niet zo ver vandaan.
De voorzitter: Volgens mij hebben we het nu allemaal genoeg
gespecificeerd.
Staatssecretaris Van Rijn: Ik heb slechts willen waarschuwen voor al te
gemakkelijke conclusies en verhalen. Volgens mij halen we nu meer en
meer het taboe af van ouderenmishandeling, waardoor er een grotere
meldingsbereidheid is. We moeten hier aandacht aan geven, ongeacht het
beleid. Laten we niet te gemakkelijk zeggen dat het ene voortvloeit uit het
andere. Dat is inmiddels genuanceerd, maar laten we wel zijn: ook met
één uur in plaats van twee uur minder huishoudelijke hulp voorkomen we
geen babbeltrucs; financiële uitbuiting door een vertrouwenspersoon
wordt niet voorkomen door iets meer geld beschikbaar te stellen voor de
thuiszorg. Hoe je het verband ook wilt leggen, eenzame mensen zijn
kwetsbaar; dat is altijd het geval, ongeacht het beleid. Daarom zetten we
dit beleid ook in. Ik vind het te gemakkelijk om dergelijke relaties te
suggereren, omdat die het verkeerde accent leggen. Het is dan alsof door
één uur extra huishoudelijke hulp ouderenmishandeling zou kunnen
worden voorkomen. Die indruk moeten we echt niet wekken, maar ik
begrijp dat deze wens ook niet bestond. Vandaar dat we onze inspanningen tegen ouderenmishandeling laten wat ze zijn.
De heer Krol vroeg aandacht voor de veiligheidsadviseur. Ik ben wat
aarzelend over een functionaris. Nogmaals, we zullen bespreken hoe we
in het actieplan de voorlichting en de aandacht voor weerbaarheid verder
kunnen versterken. Ik zou graag willen dat er op dit gebied een cultuurverandering kwam bij zorginstellingen, banken, notarissen en organisaties. In
onze vergrijzende samenleving moeten we op een andere manier gaan
nadenken over wat «veiligheid» is en over de wensen van een nieuwe
generatie die ouder wordt. Ik denk dat dit ook de cultuurverandering is
waarnaar de heer Krol verwijst. Ik denk niet dat het in het leven roepen
van een meneer of mevrouw de oplossing oplevert voor dit vraagstuk. De
heer Krol heeft gelijk dat dit deels een cultuurvraagstuk betreft. Het is ook
een kwestie van respect. Ik wil dat al die organisaties daar rekening mee
houden. Ik wil niet dat dit wordt uitbesteed aan weer een nieuwe
functionaris. Ik zal de Kamer bij de voortgang van het plan van aanpak
informeren over de meest effectieve aanpak met betrekking tot
vervolging, voorlichting en de samenwerking met de ouderenbonden.
Ik denk dat de decentralisatie ook kansen biedt voor een uniforme aanpak.
Ouderenmishandeling was al in 2010 een thema. Door de decentralisaties,
door de AMK’s en Veilig Thuis en door de grotere aandacht van
gemeenten hebben we er nu gewoon 400 paar ogen bij. We zien dus dat
er 400 keer meer wordt nagedacht, bijvoorbeeld op lokaal niveau, over de
vraag of dit vóórkomt en wat eraan kan worden gedaan, eventueel
toegespitst op de lokale omstandigheden. Ik denk dat dit kan zorgen voor
meer aandacht voor dit onderwerp. Ik zie dat nu al gebeuren. Ik ben daar
positief over. Ik zie dat heel veel centrumgemeenten, en in hun spoor
andere gemeenten, nu veel meer aandacht hebben voor dit onderwerp.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 28 345, nr. 133

28

Zo is er meer aandacht voor dit onderwerp dan ooit. Ik denk dus dat de
decentralisatieaanpak kansen oplevert.
De heer Krol (50PLUS): Wat gaat de Staatssecretaris doen aan de
gemeenten waarin dit niet goed gaat?
Staatssecretaris Van Rijn: Die gaan we daarop aanspreken. Daarvoor
hebben we ook het plan van aanpak. We hebben niet alleen de pilots om
te bekijken wat goed werkt; wat werkt, willen we ook breed gaan invoeren.
We zorgen ervoor dat gemeenten worden aangesproken als dit niet het
geval is.
De heer Van Dijk vroeg terecht om een bevestiging op het punt van de
vervolgingskans. Die is niet alleen erg belangrijk voor de bestraffing van
zaken die verkeerd zijn gegaan, maar ook voor een cultuur van «je doet
zulke dingen gewoon niet». Daarbij hoort het vertrouwen in de samenleving, die ervoor zorgt dat dit, als het voorkomt, gewoon op de juiste
gronden wordt vervolgd.
Ik ben het eens met de heer Van Dijk dat banken en notarissen een zeer
grote rol kunnen spelen bij het voorkómen van financiële uitbuiting. Hij
roerde als eerste het punt aan van eenduidigheid in de aanpak van de
banken. Ik denk dat er op dat punt inderdaad een tandje bij kan. Ik zal dit
nadrukkelijk onder de aandacht brengen van de Nederlandse Vereniging
van Banken.
Mevrouw Keijzer had het over de Dag tegen de Ouderenmishandeling. Dat
is een internationale dag, georganiseerd door de Verenigde Naties. We
hebben die dag dus niet zelf kunnen uitkiezen. Kennelijk was er internationaal nog een gaatje te vinden. Ik ben het met haar eens dat die dag zelf
niet heel belangrijk is, maar dat zo’n dag kan bijdragen aan snel meer
aandacht voor het onderwerp.
Het SCP-onderzoek inventariseert de bestaande kennis over de aard en
omvang van het probleem. Daarnaast is er de Monitor Langdurige Zorg,
waarbij in het algemeen de kwaliteit van leven van ouderen in Nederland
wordt nagegaan, evenals het beleid ten aanzien van langdurige zorg en de
belasting van mantelzorgers. Dit zit dus al in het onderzoek van het
Sociaal en Cultureel Planbureau geïntegreerd. We hebben het planbureau
gevraagd om aandacht voor mantelzorgers: wijzigt hun positie in de
toekomst en hoe kijken we daartegenaan? Langzamerhand komen er de
nodige publicaties en onderzoeksresultaten. Zowel in de Monitor
Langdurige Zorg als in het onderzoek naar ouderenmishandeling wordt
bekeken wat een en ander betekent voor de belasting van mantelzorgers,
wat we hierover kunnen leren en hoe dit verder kan worden gevolgd. Ook
hierbij wil ik een beetje pragmatisch zijn. Wij zullen, los van welk beleid
ook, in een samenleving terechtkomen waarin we te maken krijgen met
mensen die almaar ouder worden. Op een gegeven moment gaat één of
gaan beide partners iets mankeren, waardoor de druk op mantelzorgers
toeneemt. Precies daarom wil ik dat er in het gemeentelijke beleid, in het
beleid van de zorgkantoren en in het beleid van de zorgverzekeraars bij de
vormgeving van de zorgverlening meer aandacht komt voor de positie
van de mantelzorgers. Dat is eigenlijk in alle wetten al gedaan, met meer
aandacht voor mantelzorg in de cliëntenondersteuning en bij de informele
zorgagenda. We kunnen best discussiëren over aspecten van het beleid.
We kunnen het daarover soms zelfs oneens zijn, maar ik constateer dat
het in onze vergrijzende samenleving sowieso nodig is om meer en meer
aandacht te geven aan mantelzorg, zeker als zaken uit de hand dreigen te
lopen en als mensen moeten worden ondersteund. We moeten niet alleen
maar kijken naar kwetsbare cliënten of patiënten, maar ook naar de
kwetsbare mantelzorgers. Dat wordt een zeer belangrijk onderwerp. Ik
hoop dat men in al mijn brieven ziet dat ik meer aandacht wil voor dit
onderwerp, of ze nu gaan over dementie, het gemeentelijke beleid, de
huisarts enzovoorts. Ik denk dat we deze opvattingen allemaal delen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 28 345, nr. 133

29

Over de banken heb ik al iets gezegd. Ik denk dat het goed is om meer
eenduidigheid te organiseren. Ik neem het punt van mevrouw Van der
Burg over de digitale toegang mee naar mijn besprekingen met de
notarissen. Ik denk dat we het eens zijn over de meldcode. De quickscan is
nuttig voor het meten van het gebruik en het aanspreken van de beroepsgroep als die zaken onvoldoende van de grond komen. De outcomecriteria
zijn niet alleen maar een steeds terugkerend stokpaardje van mevrouw
Van der Burg; weet dat dit ook voor mij een belangrijk punt is bij het
effectiever maken van het beleid.
De voorzitter: Ik ga nu de lijst met toezeggingen doornemen:
− de Staatssecretaris zal samen met de Staatssecretaris van Veiligheid
en Justitie kijken naar de afgifte van vog’s in relatie tot veroordelingen
voor diefstal;
− de Kamer wordt nader bericht over het onderzoek naar psychofarmaca;
− in de volgende voortgangsrapportage van half juni zal de Kamer nader
worden bericht over de implementatie van de volmacht voor levenstestamenten en de digitale toegang tot het Register Levenstestamenten;
− in de volgende voortgangsrapportage van half juni wordt de Kamer
bericht over het gesprek met de beroepsorganisaties over de meldcode en over de outcomecriteria;
− de Staatssecretaris gaat samen met de Staatssecretaris van V en J
kijken naar het seponeren van strafzaken door het Openbaar Ministerie, en specifiek naar de reden voor de aangedragen casus;
Staatssecretaris Van Rijn: Volgens mij zou ik met mijn collega gaan
spreken over de vraag of wij meer informatie kunnen krijgen over een
aantal zaken die met ouderenmishandeling worden aangemeld, dus of wij
daar op een andere wijze zicht op kunnen krijgen.
De voorzitter: Deze toezegging zal door de griffier in die zin worden
geherformuleerd.
− de Staatssecretaris zal de aangiftebereidheid bij het vermoeden van
diefstal aan de orde stellen bij de werkgeversorganisaties;
− in de volgende voortgangsrapportage van half juni zal aandacht
worden besteed aan de vijfde pijler van de juridische aspecten
aangifte, opsporing, vervolging en registratie.
Volgens mij zat die laatste al in het actieplan, ook van half juni. We halen
«voortgangsrapportage» en «het actieplan» door elkaar.
De heer Otwin van Dijk (PvdA): Volgens mij was dat punt van de
aangiftebereidheid iets minder vrijblijvend: we moeten in principe uitgaan
van een aangifte, en de Staatssecretaris neemt dat ook zo op. «Aangiftebereidheid» klinkt alsof het ook níét kan worden gedaan. Maar ik ga daar
een gesprekje over voeren. We gaan het aangeven, en hoe we dat gaan
doen, gaan we regelen.
De voorzitter: Laten we het maar zo formuleren: de Staatssecretaris gaat
daar nog extra over door.
Ik zie dat de leden geen aanvullingen meer hebben en dat de Staatssecretaris en zijn staf hier ook mee kunnen leven. Ik dank de Staatssecretaris en
zijn staf. Ik dank ook de collega’s en verder eenieder die dit debat heeft
gevolgd.
Sluiting 16.11 uur.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 28 345, nr. 133

30