Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

34 765

Wijziging van de Pensioenwet, de Wet verplichte
beroepspensioenregeling en de Invoerings- en
aanpassingswet Pensioenwet in verband met
waardeoverdracht van klein pensioen en enige
andere wijzigingen inzake waardeoverdracht
(Wet waardeoverdracht klein pensioen)

Nr. 5

VERSLAG
Vastgesteld 27 september 2017
De vaste commissie voor Sociale Zaken en Werkgelegenheid, belast met
het voorbereidend onderzoek van bovenstaand wetsvoorstel, heeft de eer
als volgt verslag uit te brengen van haar bevindingen.
Onder het voorbehoud dat de vragen en opmerkingen in dit verslag
afdoende zullen zijn beantwoord, acht de commissie hiermee de openbare
behandeling van het voorstel van wet voldoende voorbereid.
Inhoudsopgave:
I
1.
2.
2.1
2.2
2.3
2.4
3.
3.1
4.
5.
5.1
5.2
6.
7.

ALGEMEEN
Inleiding
Regeling klein pensioen
Probleemschets
Regeling waardeoverdracht van kleine pensioenen
Extra taak pensioenregister
Aandachtspunten voor de evaluatie na drie jaar
Regeling heel klein pensioen
Mobiliteitsrichtlijn
Collectieve waardeoverdracht en bezwaarrecht bij
aanpassing aan fiscale pensioenrichtleeftijd
Regeldruk
Evaluatie
Regeling heel klein pensioen
Toetsen
Bijlage 1 Problematiek in cijfers

1
2
3
4
4
7
7
7
9
9
10
10
10
11
11

I. ALGEMEEN
De leden van de VVD-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het voorliggende wetsvoorstel Wet waardeoverdracht klein pensioen,
dat beoogt om versnippering van de pensioenopbouw te beperken,
ingelegde pensioengelden hun pensioenbestemming te laten behouden

kst-34765-5
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 765, nr. 5

1

en hoge administratieve lasten die gemoeid zijn met de uitvoering van
kleine pensioenen terug te dringen. De leden van de VVD-fractie hebben
een aantal vragen.
De leden van de PVV-fractie hebben kennisgenomen van het wetsvoorstel
Wet waardeoverdracht klein pensioen. Zij hebben enkele vragen hierover.
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van het wetsvoorstel
Wet waardeoverdracht klein pensioen. Deze leden achten het zeer
noodzakelijk dat er een oplossing komt voor de problematiek van kleine
pensioenen. Nu worden veel kleine pensioenen op of vlak voor de
pensioendatum afgekocht met alle gevolgen van dien voor de belastingheffing en toeslagen. De leden van de CDA-fractie hebben daarom
meermaals gepleit voor aanpassing van de regels met betrekking tot de
afkoop van kleine pensioenen.
De leden van de D66-fractie hebben het wetsvoorstel gelezen. Over een
aantal onderdelen van het voorstel hebben zij nog verhelderende vragen,
die van belang zijn voor een beter begrip van het wetsvoorstel.
De leden van de SP-fractie hebben met interesse kennisgenomen van het
wetsvoorstel Wet waardeoverdracht klein pensioen.
1. Inleiding
De leden van de VVD-fractie lezen dat de regering aangeeft dat met het
mogelijk maken van automatische waardeoverdracht van een klein
pensioen van een gewezen deelnemer naar zijn of haar nieuwe pensioenuitvoerder, de mogelijkheid tot afkoop van kleine pensioenen overbodig
wordt, anders dan op de pensioendatum. Blijft het afkopen van kleine
pensioenen wel mogelijk voor pensioenuitvoerders die niet meedoen met
het systeem van automatische waardeoverdracht? Kan de regering
toelichten welke overwegingen en factoren een rol spelen bij het besluit
van een pensioenuitvoerder om al dan niet mee te doen aan het systeem
van waardeoverdracht van kleine pensioenen?
De leden van de VVD-fractie delen de mening van de Raad van State, de
Pensioenfederatie en het Verbond van Verzekeraars dat nu al te voorzien is
dat waardeoverdracht niet in alle gevallen mogelijk zal zijn. Waarom
wordt er gewacht tot de evaluatie van het wetsvoorstel om te overwegen
om onder bepaalde voorwaarden afkoop van kleine pensioenen als
terugvaloptie toe te staan? Kan de regering toelichten waarom zij er niet
direct voor kiest om dit mogelijk te maken?
Kan de regering een toelichting geven op de conclusie van de Raad van
State dat de positie van de deelnemer onvoldoende betrokken is? De
leden van de VVD-fractie vinden keuzevrijheid een belangrijk uitgangspunt
voor de deelnemers. Kan de regering aangeven of een deelnemer af kan
zien van automatische waardeoverdracht als een pensioenuitvoerder zich
hiervoor heeft gemeld? Zo nee, welke overwegingen liggen hieraan ten
grondslag?
De leden van de PVV-fractie vragen de regering naar het draagvlak onder
pensioendeelnemers voor dit voorstel. De leden van de PVV-fractie vragen
of de regering scenario’s heeft overwogen, waarbij afkoop van kleine
pensioenen in bepaalde gevallen mogelijk blijft.
De leden van de SP-fractie vragen de regering in welke sectoren veel
afkoop van kleine pensioenen voorkomt. Kan een overzicht worden
gegeven van het aantal afkopen verdeeld over verschillende sectoren van
de afgelopen vijf jaar?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 765, nr. 5

2

2. Regeling klein pensioen
De leden van de CDA-fractie achten het juist dat de regels rondom de
afkoop van kleine pensioenen worden aangepast. Wel vragen zij of de
aanpassing niet onnodig ingewikkeld is. Zo mag de pensioenuitvoerder
kiezen of hij wel of niet het kleine pensioen overdraagt, want dit is geen
plicht. De keuze om wel of niet over te dragen wordt niet gemotiveerd.
Waarom heeft de regering niet gekozen voor verplichte overdracht? Welke
afweging denkt de regering dat pensioenuitvoerders gaan maken?
Een andere complicerende factor is dat het recht op waardeoverdracht
voor de pensioenuitvoerder alleen beperkt is tot het ouderdomspensioen.
Het partner- en wezenpensioen blijven achter bij de oorspronkelijke
uitvoerder, waardoor dit pensioen nog steeds versnipperd blijft. De leden
van de CDA-fractie achten het onbegrijpelijk dat het ouderdomspensioen
door de regering los gezien wordt van het partner- en wezenpensioen.
Kan de regering aangeven welke «andere omstandigheden» ervoor
zorgen dat deze vormen van pensioen niet mee kunnen lopen in het
wetsvoorstel? Wat zijn de gevolgen hiervan voor de uitruilmogelijkheden
tussen ouderdomspensioen en nabestaandenpensioen en vice versa, zo
vragen de leden van de CDA-fractie. Dit recht is immers verankerd in de
Pensioenwet, maar lijkt nu geblokkeerd te worden.
Verder is er geen termijn voor de overdracht van het kleine pensioen. De
uitvoerder die overdraagt moet binnen een jaar na beëindiging van de
dienstbetrekking een verzoek doen aan de potentieel ontvangende
uitvoerder. Als die uitvoerder niet reageert of als er nog geen ontvangende uitvoerder is, kan dat verzoek later (nogmaals) gedaan worden. Dit
betekent dat de ex-werkgever jaren later nog een bericht kan krijgen dat
hij moet bijbetalen. Waarom heeft de regering hiervoor gekozen? Kan de
regering aangeven welke risico’s op bijbetaling een ex-werkgever nu
ineens loopt nu oude waardeoverdrachten alsnog massaal kunnen
plaatsvinden?
De regering beschrijft dat bij de Stichting Pensioenfonds voor Personeelsdiensten (StiPP) 84% van de «slapers» een pensioen onder de afkoopgrens heeft. Dat is logisch, aangezien in de uitzendsector weinig pensioen
wordt opgebouwd. Kan de regering aangeven hoe dit percentage zich
verhoudt tot de rest van de pensioensector?
De pensioenregeling van STiPP (bij wijze van voorbeeld) is immers
dusdanig beperkt dat het niet te vermijden is dat een deelnemer daar een
matig pensioen opbouwt. Op basis van cijfers in de eigen brochure van
STiPP komt een 40-jarige, met een inkomen van € 2.000 per 4 weken, pas
in de 55e week boven de afkoopgrens. Bijna 60% van de uitzendkrachten
is korter dan 13 maanden uitzendkracht (bron: uitzendmonitor ABU 2016,
tabel 2.7), dus het is niet zo raar dat er bij STiPP veel kleine aanspraken
zijn. Kan de regering hierop reageren?
Nu is een grote beperkende factor bij waardeoverdracht volgens de
regering de opschortende werking bij onderdekking van pensioenfondsen.
Dat geldt dan niet alleen voor kleine pensioenen, maar alleen voor kleine
pensioenen geldt op grond van het wetsvoorstel geen opschortende
werking bij onderdekking. De leden van de CDA-fractie vragen de regering
waarom in het wetsvoorstel in de overdrachtswaarde geen rekening
gehouden wordt met onderdekking? Waarom veronderstelt de regering
dat automatische waardeoverdracht geen grote gevolgen zullen hebben
op de vermogensposities van pensioenuitvoerders? Als de onderdekking
geen beperkende factor is, speelt de door de regering genoemde
evenwichtigheid immers een belangrijke rol. Bij een fonds met veel
rechten boven de afkoopgrens is het logischer om het pensioen over te
dragen ongeacht de dekkingsgraad dan bij een fonds met veel kleine
aanspraken. Een automatische overdracht kan bij dat laatste fonds
immers voor de achterblijvende deelnemers een groot financieel risico

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 765, nr. 5

3

betekenen. De leden van de CDA-fractie vragen de regering hierop te
reageren en te heroverwegen om de dekkingsgraad niet mee te laten
wegen.
Het wetsvoorstel is vooral geschreven vanuit het belang van de pensioenuitvoerder en niet zozeer vanuit het belang van de deelnemer. Die komt
pas na vele pagina’s een keer om de hoek kijken. De gewezen deelnemer
krijgt een stopbrief waarop staat dat zijn pensioen overgedragen kan
worden. Maar hij krijgt kennelijk geen bericht wanneer zijn pensioen ook
daadwerkelijk overgedragen wordt, laat staan een berekening van hoe de
overdrachtswaarde is vastgesteld. Toch kan het om bedragen van
€ 10.000 euro gaan. Kan de regering aangeven of zij het gewenst acht dat
er een gestandaardiseerde berekening beschikbaar is van de waardeoverdracht?
Het wetsvoorstel geldt ook voor bestaande kleine aanspraken. Kan de
regering nader toelichten waarom zij deze terugwerkende kracht
rechtvaardig acht, zo vragen de leden van de CDA-fractie.
De leden van de D66-fractie vragen hoe, direct na inwerkingtreding van dit
wetsvoorstel, bepaald wordt naar welk pensioenfonds de aanspraak van
een deelnemer met een klein pensioen overgedragen wordt. Het kan
immers zo zijn dat een deelnemer (kleine) aanspraken heeft bij meerdere
fondsen. Naar welk fonds worden de aanspraken van deze deelnemer
overgedragen? Kan de deelnemer dit zelf kiezen? Als automatisch
overgedragen wordt naar het fonds of de fondsen waaraan de deelnemer
op dit moment actief deelneemt, hoe wordt er dan mee omgegaan als de
deelnemer op dit moment bij geen enkel fonds actief deelnemer is?
De leden van de SP-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
regeling klein pensioen. Hoe staat de regering tegenover het idee om een
klein pensioen te gebruiken als financiële dekking om eerder te stoppen
met werken? Is het mogelijk om de waarde van het klein pensioen niet
over te dragen naar het huidige pensioenfonds en niet af te kopen, maar
uit te laten keren in een korte (pre-pensioen) periode?
2.1 Probleemschets
De leden van de SP-fractie vragen de regering te reageren op het feit dat
veel mensen hun pensioen niet ophalen zoals blijkt uit de artikelen uit het
Algemeen Dagblad van 25 september 2017 met de titels «Ouderen
vergeten pensioen» en «Ik wist niet dat je je moest melden». Welk deel
van de geschatte € 350 miljoen zijn naar verwachting kleine pensioenen
danwel hele kleine pensioenen? Vanaf welk bedrag wordt er intensiever
gezocht door pensioenfondsen?
2.2 Regeling waardeoverdracht van kleine pensioenen
De leden van de VVD-fractie vragen of de regering een inschatting kan
geven van de kosten voor pensioenuitvoerders die gemoeid zijn met het
administreren van kleine pensioenen waar geen automatische waardeoverdracht voor mogelijk blijkt. Is de automatische waardeoverdracht
verplicht voor pensioenuitvoerders die meedoen met dit systeem? Zo nee,
waarom niet? Zo ja, hoeveel pogingen tot automatische waardeoverdracht moet een pensioenuitvoerder verplicht uitvoeren? Wordt dit in de
wet of per algemeen maatregel van bestuur vastgelegd, en in het geval
van het laatste, waarom is daarvoor gekozen? Welke kosten zijn gemoeid
met het herhaaldelijk (jaarlijks) opnieuw proberen te maken van een
match? Waar zijn de kosten opgenomen van de «mislukte» matches, voor
zowel de bestaande als nieuwe gevallen? Kan een pensioenuitvoerder na
een X aantal pogingen zelf de afweging maken of verdere pogingen tot
automatische waardeoverdracht nog kostenefficiënt zijn? Zo nee, hoe

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 765, nr. 5

4

wordt hier het belang van de deelnemers van de pensioenuitvoerder mee
gediend, aangezien de overige deelnemers in de pensioenregeling de
kosten hiervoor moeten dragen?
In het wetsvoorstel lezen de leden van de VVD-fractie dat onderdekking
van pensioenfondsen bij automatische waardeoverdracht van kleine
pensioenen geen beperkende factor is, door de relatief lage bedragen die
hier voor pensioenuitvoerders per geval aan de orde zijn en doordat in de
overdrachtswaarde met de onderdekking geen rekening wordt gehouden.
Als een deelnemer zelf tot waardeoverdracht verzoekt, kan de overdragende pensioenuitvoerder dit weigeren op basis van een lage dekkingsgraad. Kan de regering nader toelichten waarom de voorwaarden wel
gehandhaafd worden bij overdracht op verzoek van de deelnemer en niet
in het geval dat de pensioenuitvoerder zelf kiest voor overdracht?
Kan de regering aangeven om hoeveel kleine pensioenen het zou kunnen
gaan bij een voorbeeld pensioenfonds? En kan de regering in dit geval
een cijfermatig inzicht geven wat er gebeurt bij een verplichte waardeoverdracht van klein pensioen bij een pensioenfonds waar verhoudingsgewijs veel kleine pensioenen zijn opgebouwd en er een dekkingsgraad
van onder de 100% zou zijn?
De leden van de VVD-fractie vragen waarom er is gekozen om wettelijk
vast te stellen dat de eerste poging tot automatische waardeoverdracht
binnen een jaar ondernomen moet worden, gelet op het feit dat de
regering aangeeft dat de overdracht niet te snel moet gebeuren. Wat is
naar schatting van de regering het slagingspercentage van de waardeoverdracht binnen een jaar? Kan de regering uitgebreid toelichten waarom
er niet wordt vastgehouden aan de wachttijd van twee jaar waarin
pensioendeelnemers de tijd hebben om zelf een verzoek tot waardeoverdracht in te dienen, eventueel naar een pensioenfonds waar ze eerder al
een pensioenaanspraak hebben opgebouwd? Dit zou de keuzevrijheid van
pensioendeelnemers vergroten. De overdracht naar de volgende
pensioenuitvoerder is tenslotte niet in alle gevallen het meest gewenst. De
regering stelt dat door tussenkomst van de deelnemer de efficiencywinst
grotendeels teniet wordt gedaan, waardoor waardeoverdracht minder
vaak zal plaatsvinden. Kan de regering een cijfermatige onderbouwing
geven van de mogelijke verloren efficiencywinst als de deelnemer wel de
keuze krijgt naar welke pensioenuitvoerder zijn of haar kleine pensioen
wordt overgedragen? Kan de regering nader toelichten hoe het belang
van de deelnemer zich verhoudt tot het aan de deelnemer onthouden van
de keuze of een klein pensioen naar een volgende of vorige pensioenuitvoerder wordt overgedragen? Kan de regering cijfermatig onderbouwen
wat de kosten voor een dergelijke bedenktijd van twee jaar zouden zijn?
Kan de regering toelichten aan wat voor regels zij denkt om een
gefaseerde aanpak voor automatische waardeoverdracht te bewerkstelligen voor bestaande kleine pensioenen? Wanneer wordt de algemene
maatregel van bestuur die dit regelt verwacht? De leden van de
VVD-fractie zullen bij de behandeling van het voorliggende wetsvoorstel
het initiatief nemen tot het introduceren van een voorhangbepaling voor
de algemene maatregel van bestuur. Wordt er bij de waardeoverdracht
van bestaande kleine pensioenen rekening gehouden met een te lage
dekkingsgraad van sommige pensioenfondsen? In de memorie van
toelichting valt te lezen dat afkoop van kleine pensioenen tienduizenden
keren voor komt, met zeer grote aantallen in bepaalde sectoren. Kan de
regering in beeld brengen wat de financiële gevolgen voor pensioenfondsen met een dekkingsgraad onder de 100% zijn, als alle bestaande
kleine pensioenen zouden worden overgedragen en specifiek ingaan op
een pensioenfonds waar kleine pensioenen in zeer grote aantallen
voorkomt? En kan de regering ingaan op wat de gevolgen voor de
deelnemers zijn die achterblijven als kleine pensioenen automatisch
worden overgedragen bij een pensioenfonds met een lage dekkingsgraad

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 765, nr. 5

5

(minder dan 100%)? Zo nee, welke informatie heeft zij hiervoor nodig en
wanneer verwacht zij hierover te beschikken?
Op basis van welke argumenten verwacht de regering dat een systeem
van automatische waardeoverdracht kleine pensioenen geen grote
gevolgen zal hebben voor de vermogenspositie van pensioenfondsen?
Kan de regering een uitgebreide toelichting geven waarom de regeling op
voorhand niet geldt voor de netto-pensioenregeling en het partner- of
wezenpensioen of partnerpensioen bij scheiding? Wat zijn de gevolgen
van deze keuze voor deze groepen?
De leden van de PVV-fractie vragen de regering uitgebreider toe te lichten
hoe de keuzevrijheid van de pensioendeelnemer is geborgd bij het
voorliggende wetsvoorstel.
De leden van de D66-fractie lezen dat ook in geval van onderdekking
waardeoverdracht plaats zal vinden. Op dit moment is waardeoverdracht
tussen fondsen niet mogelijk als één of beide fondsen in onderdekking
verkeren. De Nederlandsche Bank (DNB) geeft aan dat «bulkoverdrachten»
tot ongewilde financiële consequenties kunnen leiden. Wat voor gevolgen
heeft het voor een fonds in onderdekking als daar in een kleine periode,
bijvoorbeeld na invoering van dit wetsvoorstel, een groot aantal
aanspraken wordt overgedragen naar een ander fonds? En wat heeft het
voor gevolgen voor de deelnemers? Kan de regering deze vragen ook
beantwoorden voor het geval waarbij een fonds in onderdekking een
groot aantal inkomende overdrachten te verwerken krijgt in een korte
periode? Zijn berekeningen gemaakt voor de fondsen met veel kleine
aanspraken wat voor gevolgen de inwerkingtreding van het wetsvoorstel
zou hebben? Zo ja, kunt u deze met de Kamer delen en een nadere
duiding geven?
De leden van de D66-fractie concluderen dat deelnemers een keuzemogelijkheid die nu bestaat, namelijk de mogelijkheid tot afkoop, verliezen.
Hoewel het voordeel van het wetsvoorstel is dat ingelegd pensioen haar
pensioenbestemming behoudt, kan dit voor veel deelnemers toch voelen
als een nadeel. De deelnemer verliest immers invloed op de bestemming
van de middelen op korte termijn. In de huidige situatie zou een deelnemer met het vrijgevallen pensioengeld zelf beleggingskeuzes kunnen
maken of simpelweg extra kunnen consumeren. Is de regering met de
leden van de D66-fractie van mening dat een deel van de deelnemers niet
blij zal zijn met deze wetswijziging? Op welke manier zal hierover worden
gecommuniceerd? Ligt deze verantwoordelijkheid bij de fondsen, of ziet
de regering ook een taak voor de rijksoverheid? Is het met betrekking tot
de automatische overdracht een optie om deelnemers een keuze te geven,
waarbij bij niet-reageren de nuloptie is dat waardeoverdracht plaatsvindt?
Met andere woorden, is het mogelijk een opt-out in te bouwen in de wet?
Is onderzocht hoeveel meerkosten dit met zich meebrengt? Zo ja, kan de
regering dit specificeren?
De leden van de D66-fractie lezen dat zowel DNB, de Autoriteit Financiële
Markten (AFM) als de Raad van State graag de mogelijkheid van afkoop
willen behouden als terugvaloptie wanneer meerdere pogingen tot
overdracht niet slagen. Is de regering bereid deze mogelijkheid te laten
bestaan?
De leden van de D66-fractie lezen dat het Pensioenfonds Horeca &
Catering (PH&C) heeft aangegeven meer tijd, namelijk twee jaar, nodig te
hebben voor de overdracht van kleine pensioenen dan de regering
voorstelt. PH&C geeft onder meer aan dat veel «slapers» na een tijd weer
actief deelnemer worden, en dat er tijd overheen gaat voor informatie
over het niet meer actief zijn van een deelnemer het pensioenfonds via de
loonaangifteketen bereikt. De leden van de D66-fractie vragen om een
reactie op deze argumenten van PH&C voor het verlengen van de termijn,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 765, nr. 5

6

en een motivatie voor het kiezen van een termijn voor één jaar. PH&C is
één van de fondsen met een grote concentratie van kleine pensioenen.
De leden van de SP-fractie vragen hoe wordt omgegaan met een
werknemer die langdurig in het flexibele segment van de arbeidsmarkt
verkeert. Hoe gaat de clustering van kleine pensioenaanspraken precies?
Is het laatste pensioenfonds leidend of het langstdurende pensioenfonds?
De leden van de SP-fractie vrezen dat de optelsom van veel kleine
aanspraken toch grote financiële gevolgen kan hebben. Kan de regering
aangeven wanneer zij de financiële gevolgen voor de uitvoerders in beeld
heeft gebracht? Kan er op zijn minst een schatting van worden gegeven
bij de beantwoording van deze vragen?
2.3 Extra taak pensioenregister
De leden van de VVD-fractie vragen of de regering kan aangeven of de
voorziene inwerkingtreding van de wet per 1 januari 2018 haalbaar is voor
alle artikelen van de wet? Zo ja, hoe weegt de regering de waarschuwing
van de Pensioenfederatie dat pensioenuitvoerders een jaar nodig zullen
hebben om hun administratieve systemen en communicatie met deelnemers gereed te maken voor automatische waardeoverdracht? Wat is de
actuele stand van zaken wat betreft de transitie van het pensioenregister
naar een nieuwe uitvoeringsorganisatie en wat betekent dit voor de
mogelijkheden van uitvoering van het voorliggende voorstel door het
pensioenregister? Zo nee, voor welke artikelen voorziet de regering
mogelijkerwijs een latere inwerkingtreding en wat zijn hier de gevolgen
van voor de uitvoering van de wet?
De leden van de D66-fractie lezen dat het pensioenregister een sleutelrol
vervult om de overdrachten tot een succes te maken. In antwoord op
eerdere schriftelijke vragen die betrekking hadden op het pensioenregister
heeft de Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid aangegeven dat het pensioenregister qua capaciteit voor het ontwikkelen van
nieuwe functies prioriteit geeft aan de wettelijke vereisten (Aanhangsel
van de Handelingen, vergaderjaar 2016–2017, nr. 794). In hoeverre is er
capaciteit bij het pensioenregister aanwezig om de uitbreidingen die
nodig zijn om dit wetsvoorstel tot een succes te maken? In hoeverre is
uitbreiding van de capaciteit nodig? Hoe hoog zijn de kosten die hiermee
gemoeid zijn?
2.4 Aandachtspunten voor de evaluatie na drie jaar
De leden van de D66-fractie hechten in algemene zin aan de evaluatie van
wetten. In dit specifieke geval zal er in de eerste periode sprake zijn van
een «big bang», aangezien de reeds opgebouwde kleine pensioenaanspraken in een kleine periode overgedragen zullen worden. De leden van
de D66-fractie vragen in de evaluatie rekening te houden met deze
speciale eerste periode.
3. Regeling heel klein pensioen
In het wetsvoorstel lezen de leden van de VVD-fractie dat aanspraken die
leiden tot een uitkering vanaf de pensioendatum van minder dan bruto
€ 2 per jaar of € 0,17 per maand komen te vervallen. Hoeveel hele kleine
pensioenaanspraken zijn er op dit moment in totaal volgens deze
definitie? Wordt deze grens geïndexeerd? Zo ja, wat gebeurt er met
pensioenen die door de indexatie van het grensbedrag onder de definitie
van hele kleine pensioenen komen te vallen? Zijn pensioenuitvoerders die
meedoen aan het systeem van automatische waardeoverdracht verplicht
om hele kleine pensioenaanspraken te laten vervallen? Mogen pensioen-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 765, nr. 5

7

uitvoerders die niet meedoen aan het systeem van automatische
waardeoverdracht dit ook? Kan de regering cijfermatig onderbouwen wat
de kosten zouden zijn als deelnemers gedurende twee jaar na uittreding
uit een pensioenregeling de mogelijkheid behouden om de waarde van
hele kleine pensioenaanspraken over te dragen naar een pensioenfonds
waar zij op dat moment of in het verleden een grotere aanspraak hebben
opgebouwd? Kan de regering met cijfers onderbouwen hoe groot het
kostenvoordeel is dat teniet wordt gedaan wanneer een wachttijd van
twee jaar wordt ingebouwd voor het vervallen van zeer kleine pensioenen?
Heeft de regering overwogen om een heel klein pensioen na beëindiging
van de opbouw, de opgebouwde aanspraak automatisch af te kopen, zo
vragen de leden van de VVD-fractie. Zo nee, waarom niet? Zo ja, wat zijn
de overwegingen geweest om dit niet op te nemen?
Kan de regering aangeven of het gestelde in de memorie van toelichting
dat er geen fiscale gevolgen voor deelnemer of gewezen deelnemer zijn
juist is? De leden van de VVD-fractie wijzen er op dat in de Pensioenwet
de definitie van afkoop wordt aangepast, maar de fiscaliteit kent een eigen
regime. In de Wet op de loonbelasting 1964 is opgenomen dat zodra een
aanspraak ingevolge een pensioenregeling niet meer als zodanig is aan te
merken de aanspraak meteen belast is. Uit jurisprudentie blijkt dat als een
aanspraak gedeeltelijk niet aan de voorwaarde voldoet de gehele
aanspraak belast is. Graag een toelichting op het gestelde.
De leden van de CDA-fractie begrijpen dat bij een pensioen van minder
dan € 2 per jaar de kosten niet opwegen tegen de hoogte van het
pensioen. De regering stelt nu voor dat deze pensioenen komen te
vervallen. Waarom worden deze pensioenen niet automatisch afgekocht
(al dan niet via de werkgever)? Ook al is het een zeer klein pensioen, het is
wel eigendom van de deelnemer. Dit geldt des te meer nu de regering
schrijft dat «veel mensen bij meerdere fondsen hele kleine pensioenen»
hebben.
De leden van de CDA-fractie lezen dat deelnemers een stopbrief krijgen en
dat in de stopbrief staat dat het pensioen heel klein is en dus vervalt. Deze
leden denken dat dit een brief is die bij sommige deelnemers de wenkbrauwen zal doen fronsen en enkele deelnemers echt kwaad zal maken.
Die zien dat ze een pensioenrecht hadden dat zeg € 40 euro waard was,
dat dat recht vervalt en dat ze daar niets aan kunnen doen.
In de berekeningen van de regering is de besparing van het niet uitbetalen
van het pensioen minimaal ten opzichte de bespaarde administratieve
lasten. Waarom is er dan niet voor gekozen dat deze mensen de
afkoopsom gewoon gestort krijgen op hun bankrekening en dat de
Staatssecretaris van Financiën goedkeurt dat dit verder geen fiscale
gevolgen heeft?
De leden van de CDA-fractie vragen de regering ook nader te motiveren
waarom gekozen is voor de grens van € 2? Waarom niet € 3 of de
gemiddelde kostprijs van het administreren? Het komt de leden van de
CDA-fractie voor dat dit een willekeurig gekozen bedrag is en het lijkt wel
alsof de regering een knop aanbrengt waar dan later aan gedraaid zou
kunnen worden door de grens omhoog te brengen. Kan de regering
tevens aangeven waarom de regeling facultatief is voor pensioenuitvoerders, als de kosten van deze zeer kleine pensioenen «in geen
verhouding staan tot het materiele belang voor de deelnemer»?
Bestaande hele kleine pensioenen mogen vervallen, mits dit in overeenstemming is met de evenwichtige belangenafweging. Wanneer is hier
sprake van, zo vragen de leden van de CDA-fractie.
Aan het vervallen van de hele kleine aanspraak zijn volgens de regering
geen fiscale gevolgen voor de deelnemer verbonden. Kan de regering dit
nader toelichten? En kan de regering daarbij tevens ingaan op het negatief
loon en de werking van de omkeerregel?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 765, nr. 5

8

Kan de regering uitgebreider motiveren waarom niet gekozen is voor het
alternatief van restitutie van premies bij deelnemers die zeer kort
(bijvoorbeeld korter dan een jaar) deelnemen aan een pensioenregeling?
De leden van de D66-fractie vragen een nadere toelichting op het verschil
in behandeling tussen bestaande heel kleine pensioenaanspraken en na
inwerkingtreding van het wetsvoorstel te ontstane hele kleine pensioenaanspraken. Waarom is er voor gekozen om de laatste categorie van
rechtswege te laten vervallen, terwijl de bestaande aanspraken pas dan
vervallen wanneer het pensioenfonds daartoe besluit? Welke risico’s
brengt dit mee voor het fonds?
Voorts vragen de leden van de D66-fractie een nadere onderbouwing van
het voorstel om hele kleine pensioenen te laten vervallen. Hoeveel zijn de
meerkosten van het laten uitbetalen van deze aanspraken ten opzichte van
het laten vervallen? Zijn meerkosten de belangrijkste overweging om een
onderscheid te maken tussen hele kleine pensioenen (laten vervallen) en
kleine pensioenen (overdragen)?
De leden van de D66-fractie vragen ook naar een risicoinschatting voor de
staat met betrekking tot het van rechtswege laten vervallen van nieuw te
ontstane hele kleine pensioenaanspraken. In hoeverre is dit risico
gemitigeerd? Is het risico voor de staat bij nieuwe aanspraken anders dan
voor een individueel pensioenfonds bij bestaande aanspraken? Zo ja,
waarom?
De leden van de SP-fractie hebben met gemengde gevoelens kennisgenomen van de regeling heel klein pensioen. Is het mogelijk dat een
deelnemer heel veel kleine pensioenen heeft opgebouwd en de optelsom
van al die hele kleine pensioenen een redelijk pensioen oplevert? Zo ja,
waarom is het niet mogelijk om de hele kleine pensioenen te clusteren
alvorens tot verval over te gaan?
3.1 Mobiliteitsrichtlijn
Het wetsvoorstel voorziet in een uitzondering voor het laten vervallen van
zeer kleine pensioenaanspraken wanneer deelnemers bij de pensioenuitvoerder melden dat zij naar het buitenland verhuizen, zo lezen de leden
van de VVD-fractie. Kan de regering uitgebreid toelichten waarom een
deelnemer die naar het buitenland verhuist in een betere positie zou
moeten verkeren dan een deelnemer die in Nederland blijft wonen?
Waarom wordt het in dat geval wel proportioneel geacht dat de kosten
voor het administreren van het zeer kleine pensioen ten laste komen van
de overige deelnemers aan de pensioenregeling? Vervalt de zeer kleine
aanspraak bij terugkomst in Nederland alsnog? Zo ja, hoe wordt de
pensioenuitvoerder hierover geïnformeerd? Zo nee, waarom niet?
4. Collectieve waardeoverdracht en bezwaarrecht bij aanpassing
aan fiscale pensioenrichtleeftijd
De leden van de VVD-fractie vragen hoeveel uitvoeringskosten er worden
bespaard door de aanpassing van het individuele bezwaarrecht. Hoe vaak
werd er gebruik gemaakt van het individuele bezwaarrecht? Welke
overwegingen worden hiervoor gegeven? Is het terugconverteren
mogelijk bij de omzetting van tijdelijk ouderdomspensioen? Zo nee, is het
individuele bezwaarrecht in dat geval van toepassing?
Het wetsvoorstel regelt dat het individuele bezwaarrecht komt te vervallen
bij collectieve herrekening van de pensioenleeftijd bij kleine pensioenen.
De leden van de CDA-fractie vragen of deze wijziging inhoudt dat
opgebouwde aanspraken zonder instemming van de werknemer
aangepast kunnen worden. Zo ja, kan de regering aangeven waarom de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 765, nr. 5

9

administratieve vereenvoudiging hier zwaarder weegt dan de rechtspositie van deelnemers? Immers voor individuele vervroeging van de
pensioenleeftijd worden andere factoren gebruikt dan voor het collectief
uitstellen van aanspraken naar een latere leeftijd. De leden van de
CDA-fractie vrezen dat dit deelnemers direct in hun inkomen treft,
aangezien de gemiddelde uittreedleeftijd nog altijd onder de 65 jaar ligt.
Deze leden verzoeken de regering nader in te gaan op de rechtvaardigheid
van de maatregel en de individuele inkomensgevolgen.
Dit deel van het wetsvoorstel lijkt ook vooral geschreven vanuit het gemak
van het pensioenfonds en niet van de deelnemer. Want hier wordt een
recht ingeperkt, zonder een duidelijke analyse welke rechten waarvoor zijn
opgetuigd, zo menen de leden van de CDA-fractie. Daarom verzoeken
deze leden de regering te reflecteren op de casus van een deelnemer die
eerder met pensioen wil en een deel van zijn pensioenaanspraken wil
gebruiken om het gat op te vullen dat hij als kostwinner heeft door het
vervallen van de AOW-partnertoeslag. Kan de regering regelen dat hij te
allen tijde een deel van zijn pensioengeld kan gebruiken om specifiek dat
gat te vullen?
De leden van de SP-fractie vragen de regering of het werken met één
pensioenleeftijd werkbaar is wanneer deze gekoppeld is met de levensverwachting.
De leden van de SP-fractie vragen of de regering een voorbeeld kan geven
waarbij het uiteindelijke pensioenresultaat van een deelnemer leidt tot
een verschil ten opzichte van de situatie dat omzettingen van de pensioenleeftijd niet hadden plaatsgevonden?
5. Regeldruk
De leden van de PVV-fractie vragen de regering met cijfers te onderbouwen hoe de efficiencywinst is opgebouwd.
De leden van de SP-fractie vragen waarom de kosten per handeling bij
bedrijfstakpensioenfondsen veel lager zijn dan bij ondernemingspensioenfondsen en verzekeraars (tabel 2)? Wat waren de beweegredenen van
een aantal grote fondsen om niet mee te zullen doen aan het nieuwe
systeem? Wat voor gevolgen heeft dit besluit voor deze fondsen en voor
het systeem?
5.1 Evaluatie
De leden van de PVV-fractie vragen de regering waarom zij heeft gekozen
voor een evaluatiemoment na drie jaar (en niet een eerder moment).
5.2 Regeling heel klein pensioen
De leden van de PVV-fractie vragen de regering waarom de invoering
reeds in 2018 gepland is en of dit pensioenuitvoerders in staat stelt alle
veranderingen tijdig te implementeren
De leden van de PVV-fractie vragen voorts waarom de regering ervoor
heeft gekozen om bestaande en nieuwe kleine pensioenen niet gelijk te
laten lopen met de inwerkingtreding van de waardeoverdracht. Voorts
vragen de leden van de PVV-fractie wat de consequenties zouden zijn van
het gelijk laten lopen van zowel bestaande als nieuwe kleine pensioenen
bij de inwerkingtreding van de bepalingen over automatische waardeoverdracht.
De leden van de D66-fractie hebben de vraagtekens die de Raad van State
zet bij de fiscale behandeling bij het vervallen van het hele kleine
pensioen («kruimelpensioen») met interesse gelezen. Zij zien graag nader

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 765, nr. 5

10

toegelicht welke financiële gevolgen de voorgestelde behandeling heeft
voor de staat. Klopt het dat, omdat de hele kleine pensioenen vervallen
aan de collectieve pot, deze middelen via de uitkering aan andere
deelnemers alsnog belast worden? Ook vragen zij te reageren op het
voorstel van de Raad van State om een wachttijd voor het laten vervallen
van de hele kleine pensioenen te introduceren, om zo de aanspraken van
deelnemers te beschermen. Hoe beoordeelt de regering deze suggestie?
De leden van de SP-fractie vragen of een deelnemer nog acties kan
ondernemen als de deelnemer niet wilt dat de hele kleine afspraken
vervallen? Zo ja, welke acties kan de deelnemer nemen? Zo nee, waarom
niet?
6. Toetsen
De leden van de CDA-fractie constateren dat de regering de uitvoeringstoets van de Belastingdienst niet heeft meegestuurd met het wetsvoorstel.
Heeft de Belastingdienst een uitvoeringstoets gedaan en zo ja, kan de
regering de reactie van de Belastingdienst aan de Kamer doen toekomen?
De leden van de SP-fractie vragen waarom de regering de adviezen van
de Raad van State en DNB naast zich neerlegt wanneer het gaat over een
te treffen voorziening voor eenzijdige afkoop waarin de automatische
waardeoverdracht na een voorgeschreven aantal pogingen niet is
geslaagd. Waarom wordt er niet voor gekozen om juist bij de evaluatie te
bezien om hoeveel gevallen het gaat en de nog op te stellen voorziening
eventueel te schrappen?
7. Bijlage 1 Problematiek in cijfers
De leden van de SP-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
cijfers. Kan de regering aangeven hoeveel kleine pensioenen van de 9,2
miljoen «slapers» zijn?
De fungerend voorzitter van de commissie,
Bosman
Adjunct-griffier van de commissie,
Haveman

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 765, nr. 5

11