Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

35 341

Initiatiefnota van het lid Becker «In Nederland
beslis je over je eigen leven»

32 175

Huwelijks- en gezinsmigratie

Nr. 17

BRIEF VAN DE MINISTER VAN SOCIALE ZAKEN EN
WERKGELEGENHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 4 november 2022
In Nederland mag je zijn wie je wilt zijn, geloven wat je wil, mag je zelf
bepalen hoe je je leven inricht en met wie je samenleeft. De vrijheid om
eigen keuzes te kunnen maken, is nog steeds niet voor alle Nederlanders
even vanzelfsprekend. Vooral personen uit zogenoemde «gesloten
gemeenschappen» worden soms beperkt in hun mogelijkheden om
zichzelf te kunnen zijn, zich te ontplooien en hun leven naar eigen
inzichten en wensen in te vullen.
Met «gesloten gemeenschappen» worden gemeenschappen bedoeld
waarin het belang van de gemeenschap boven dat van het individu wordt
gesteld. Hoewel een dergelijke gemeenschap veel positieve waarden en
gebruiken met zich meebrengt, kan de sociale controle en groepsdruk in
deze gemeenschap ook leiden tot schending van het individuele zelfbeschikkingsrecht1. Dit kan tot uiting komen in schadelijke praktijken zoals
huwelijksdwang, achterlating, vrouwelijke genitale verminking of
eergerelateerd geweld. Vrouwen en lhbtiq+ personen lopen het risico
slachtoffer te worden en ook hun nabije familie kan onder druk komen te
staan binnen de gemeenschap.
Deze praktijken horen nergens thuis. De inbreuken op het individuele
zelfbeschikkingsrecht grijpen diep in in individuele levens en verdragen
zich niet met de fundamentele verworvenheden van de Nederlandse
rechtsstaat. Ik maak mij grote zorgen over deze misstanden.

1

kst-35341-17
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Het kabinet staat voor een Nederlandse samenleving waarin ruimte is voor een grote diversiteit
aan beschouwingen, opvattingen, waardepatronen en leefstijlen. Grondrechten als gelijke
behandeling, vrijheid van meningsuiting en vrijheid van godsdienst en levensovertuiging,
gelden voor iedereen in Nederland. Hierdoor heeft eenieder de vrijheid om zijn of haar eigen
keuzes te maken, binnen de kaders van onze democratische rechtsorde. Zelfbeschikking gaat
over het zelfstandig kunnen maken van die keuzes, over bijvoorbeeld je opleiding, werk,
partnerkeuze, religie en je lichaam, zonder ongepaste druk of dwang.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 341, nr. 17

1

Ik zie het als mijn missie om samen met maatschappelijke organisaties
met een preventieve aanpak van zelfbeschikking culturele onderdrukking
in Nederland terug te dringen en het recht op zelfbeschikking te
bevorderen.
Met deze brief informeer ik u – mede namens de Minister van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap – over het meerjarenplan zelfbeschikking
2022-2025.
Op deze manier geef ik invulling aan de toezegging gedaan door mijn
ambtsvoorganger in de brief aan uw Kamer op 19 november 20212, mijn
toezegging zoals beschreven in de Planningsbrief begin dit jaar en mijn
toezegging in de beantwoording van Kamervragen van lid Becker3 over
«het gebrek aan planning uitwerking afspraken Coalitieakkoord».
Ook geef ik met dit plan invulling aan het amendement van lid Becker
(VVD), dat zij in december 2021 heeft ingediend (Kamerstuk 35 925 XV,
nr. 32). Met dit amendement wordt vanaf 2022 meerjarig € 300.000 vrij
gemaakt voor organisaties die strijden tegen culturele onderdrukking en
zelfbeschikking willen bevorderen. Het amendement richt zich specifiek op
de bevordering van financiële zelfstandigheid van vrouwen in afhankelijkheidsrelaties in gesloten gemeenschappen.
Mijn collega van VWS zal u nader informeren over de overige onderdelen
van de Actieagenda Schadelijke Praktijken en de toekomstige inzet van het
kabinet op schadelijke praktijken.
Cijfers schadelijke praktijken
Hoewel er weinig concrete cijfers bekend zijn, mede omdat de problematiek zich achter de voordeur afspeelt, blijkt uit het prevalentieonderzoek van Pharos dat er in Nederland naar schatting ruim 41.000
vrouwen wonen die een besnijdenis hebben ondergaan. Naar schatting
lopen 4200 meisjes de komende 20 jaar risico op besnijdenis in
Nederland4. Daarnaast blijkt uit het Jaarverslag van Landelijk Expertisecentrum Eergerelateerd Geweld (LEC EGG) dat er in 2021 628 zaken
binnen kwamen waarbij een eermotief werd vermoed. In 2020 ging het
om 569 zaken. Dit betrof vooral vrouwen in Nederland met een migratieachtergrond. Ieder geval is er één te veel en is onacceptabel.
Wat huwelijksdwang en achterlating betreft, geeft de verkenning van
Andersson Elffers Felix5 aan dat onderzoek naar deze verschijningsvormen zich baseert op problematiek die in beeld is, bijvoorbeeld op basis
van meldingen of gesprekken met professionals. Dit is hoogstwaarschijnlijk maar het topje van de ijsberg aldus Andersson Elffers Felix. Bij
het Landelijk Knooppunt Huwelijksdwang en Achterlating zijn in 2021 in
totaal 60 meldingen bekend van slachtoffers in het buitenland. Hierbij gaat
het om 44 meldingen van achterlating en 9 meldingen van achterlating en
huwelijksdwang. Veilig Thuis heeft in hetzelfde jaar 255 meldingen
ontvangen van huwelijksdwang en 185 meldingen van achterlating.

2

Kamerstukken 35 341 en 32 175, nr. 16.
Aanhangsel Handelingen II 2021/22, nr. 2337.
4
Bron: Pharos prevalentie-onderzoek, 2019.
5
Andersson Elffers Felix, 2019, Verkenning Schadelijke Traditionele Praktijken.
3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 341, nr. 17

2

In het onderzoek van het Verweij-Jonker Instituut6 naar omvang en aard
van huwelijksdwang, achterlating en huwelijke gevangenschap staan ook
enkele biografieën van ervaringsdeskundigen. Deze verhalen raken mij.
Hieronder citeer ik twee verhalen uit dit onderzoek:
Hidi is een Afghaanse vrouw van eind veertig. Zij woont sinds negen
jaar in Nederland. Zij was 14 jaar toen zij met haar man trouwde. Er
was sprake van een gearrangeerd huwelijk. Haar man liet Hidi tijdens
hun huwelijk achter bij zijn moeder, daar werd zij als slaaf
behandeld. Enkele jaren later is Hidi naar haar man in Nederland
gekomen. Het huwelijk werd gekenmerkt door huiselijk geweld en
sociaal isolement. De man van Hidi is drie jaar geleden opeens
vertrokken om een nieuw leven op te bouwen met een andere vrouw
en heeft haar in Nederland achtergelaten.
Maryam is een vrouw van middelbare leeftijd met een PakistaansIndiase achtergrond. Zij woont al twintig jaar in Nederland. Haar
ouders hebben haar op jonge leeftijd uitgehuwelijkt aan een neef.
Maryam wist niet beter dan dat trouwen op deze manier ging. Haar
huwelijk werd vele jaren gekenmerkt door huiselijk geweld en
sociaal isolement. Maryam wilde van hem scheiden maar onder druk
van de familie bleef zij toch bij haar man en de mishandelingen
gingen door. Na de zoveelste klap besluit ze om samen met haar
kinderen toch weg te lopen bij haar man. Haar man weigert echter
om van haar te scheiden, waardoor zij terecht komt in huwelijkse
gevangenschap.
Sociaaleconomische positie vrouwen
Uit het onderzoek van het Verweij-Jonker Instituut blijkt ook dat verreweg
het grootste aantal slachtoffers van huwelijksdwang, achterlating en
huwelijkse gevangenschap in een afhankelijke financiële situatie verkeert
en niet over een eigen inkomen beschikt.
In het Jaarrapport Integratie 2020 van het CBS7 is te zien dat diverse
groepen vrouwen met een migratieachtergrond achterblijven qua
sociaaleconomische positie (zie onderstaande grafiek) ten opzichte van
vrouwen zonder migratieachtergrond. In deze grafiek is te zien dat vooral
Nederlandse vrouwen met herkomst uit Marokko, Afghanistan, Eritrea,
Somalië, Irak, Syrië relatief vaker uitkeringsafhankelijk zijn of geen
inkomen hebben.

6

Verweij Jonker Instituut, 2014, «Zo zijn we niet getrouwd»: een onderzoek naar omvang en aard
van huwelijksdwang, achterlating en huwelijkse gevangenschap.
7
In het Jaarrapport Integratie 2020 van het CBS wordt nog de oude CBS-categorisering naar
herkomst gehanteerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 341, nr. 17

3

Met de acties uit de Werkagenda Verdere Integratie op de Arbeidsmarkt8
en de acties genoemd in het Actieplan Arbeidsdiscriminatie 2022-2025
wordt de komende jaren ingezet op structurele verbetering van de
arbeidsmarktkansen en -posities van mensen met een migratieachtergrond. Daarnaast wordt door het meerjarenplan Zelfbeschikking ingezet
op het bevorderen van het recht zelf op beschikking.
Het meerjarenplan is gebaseerd op onderzoek en gesprekken met partijen
als gemeenten en maatschappelijke organisaties. In de uitwerking van het
meerjarenplan zijn ook de resultaten van de kwalitatieve verkenning9 naar
de preventieve aanpak van schadelijke praktijken meegenomen. Deze
verkenning heeft SZW in 2021 laten uitvoeren.
Meerjarenplan zelfbeschikking 2022–2025
De hoofdlijnen: preventieve inzet
Met het meerjarenplan zelfbeschikking wil ik de volgende twee doelen
bereiken.
1. Het vergroten van bewustwording en het op gang brengen van een
mentaliteitsverandering binnen gesloten gemeenschappen. Daarbij wil
ik samen werken met maatschappelijke organisaties die de gemeenschappen goed kunnen bereiken. Volgens Movisie10 is inzet op

8

Kamerstuk 29 544, nr. 1085.
Kamerstukken 35 341 en 32 175, nr. 16.
10
Handreiking Verandering van Binnenuit, onderzoek Felten & Taouanza, 2018.
9

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 341, nr. 17

4

mentaliteitsverandering een effectieve manier om gedrag daadwerkelijk te veranderen.
2. Het verhogen van de financiële zelfredzaamheid en duurzame
participatie van vrouwen met een migratieachtergrond in een
afhankelijkheidssituatie. Ik wil bevorderen dat vrouwen met een
migratieachtergrond, die nu nog relatief vaker uitkeringsgerechtigd zijn
of geen inkomen hebben, zich bewust worden van hun eigen autonomie en persoonlijke vrijheid. Het financieel weerbaar maken van
vrouwen, zoals het hebben van een eigen pinpas of beschikking
hebben over werk, helpt om eigen keuzes te maken.
Naast inzet op mentaliteitsverandering en financiële zelfredzaamheid zet
ik mij met dit plan ook in op de bevordering van het cultuur- en gendersensitief werken van professionals, die betrokken zijn bij de aanpak
geldzorgen, armoede en schulden. En tot slot wil ik professionals en
ouders ondersteunen bij opvoedingsvragen die samenhangen met het
thema Zelfbeschikking.
In het bijzonder: inzet op bevorderen financiële zelfredzaamheid en
duurzame participatie vrouwen
In het meerjarenplan wordt in actielijn 2 extra aandacht besteed aan het
verhogen van de financiële zelfredzaamheid en duurzame participatie van
vrouwen met een migratieachtergrond in een afhankelijkheidssituatie. Uit
het bovengenoemde onderzoek van het Verweij-Jonker Instituut blijkt dat
verreweg het grootste aantal slachtoffers van huwelijksdwang, achterlating en huwelijkse gevangenschap in een afhankelijke financiële situatie
verkeert en niet over een eigen inkomen beschikt. Ook blijkt uit een
eerdere pilot gericht op arbeidsparticipatie van vrouwelijke nareizigers en
gezinsmigranten dat de arbeidspositie van vrouwelijke nieuwkomers
achterblijft in vergelijking met mannen. Zij zijn veelal afhankelijk van hun
partner. Deze sterke afhankelijkheid belemmert de integratiekansen van
vrouwen en brengt risico’s met zich mee.
Lid Aartsen11 heeft onlangs in een motie verzocht om samen met
gemeenten concrete voorstellen te doen om werkgerelateerde aspecten
van het inburgeringstraject meer te richten op vrouwelijke nieuwkomers
en afspraken met hen te maken zodat vrouwelijke nieuwkomers worden
uitgenodigd voor een oriënterend arbeidsgesprek om zo hun maatschappelijke en financiële zelfstandigheid te vergroten.
De Wet inburgering 2021 biedt veel kansen voor gemeenten om deze
groep beter te ondersteunen. Zo is ervoor gekozen om alle inburgeraars,
dus ook de vrouwelijke nareizigers en gezinsmigranten, te verplichten om
deel te nemen aan de brede intake van de gemeente. Deze brede intake
bestaat in de praktijk meestal uit één of meerdere gesprekken. In het kader
van de brede intake moet de gemeente onder andere de mogelijkheden
tot arbeidsparticipatie van de inburgeringsplichtige in kaart brengen.
Daarnaast is ook de Module Arbeidsmarkt en Participatie (kortweg: MAP)
een verplicht onderdeel van het inburgeringstraject. De MAP bestaat
onder meer uit het opdoen van 40 uur praktijkervaring én een eindgesprek
met de gemeente. Arbeidsoriëntatie is onder de Wi2021 onderdeel van de
gesprekken tussen de inburgeringsplichtige en gemeente. Verder kunnen
gemeenten het inburgeringsbudget gebruiken voor begeleiding naar
financiële zelfredzaamheid, bijvoorbeeld door het aanbieden van
cursussen. Hierin hebben gemeenten beleidsvrijheid waarmee zij
maatwerk kunnen bieden aan hun doelgroep.
11

Motie lid Aartsen over verplicht arbeidsgesprek vrouwelijke statushouders, Kamerstuk 32 824,
nr. 372.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 341, nr. 17

5

In de implementatiefase van de Wet inburgering 2021 zijn vanuit het
landelijke ondersteuningsprogramma handvatten geboden aan
gemeenten om deze beleidsvrijheid in te zetten voor de doelgroep. Zo is
er door Divosa een kennissessie georganiseerd over het activeren van
vrouwen in hun inburgering en zijn er meerdere pilots uitgevoerd gericht
op vrouwelijke nareizigers en gezinsmigranten.
Uit de evaluatie12 van deze pilots gericht op vrouwelijke nareizigers en
gezinsmigranten komen de volgende lessen naar voren voor gemeenten
om deze groep succesvol te begeleiden:
1. Investeer in een uitgebreide(re) introductie en kennismaking met de
Nederlandse samenleving.
2. Creëer ruimte voor empowerment, ook binnen de B1-route.
3. Neem belemmeringen voor participatie weg, bijv. rond lestijden,
reismogelijkheden en kinderopvang.
4. Zet ervaringsdeskundigen in met een rol als vraagbaak of rolmodel.
5. Zie gezinsmigranten als een aparte groep met andere vragen over
inburgering en participatie dan inburgeringsplichtigen.
Ik verwacht dat bovenstaande handvatten aan gemeenten, naast de inzet
in het meerjarenplan zelfbeschikking, een positief effect zullen hebben op
de maatschappelijke en financiële zelfstandigheid van vrouwelijke
nieuwkomers.
In het licht van de motie zal met gemeenten gesproken worden over de
manier waarop de kansen binnen de inburgeringswet nog beter benut
kunnen worden door deze doelgroep. Ik zal de VNG bij dit gesprek
betrekken en uw Kamer hier volgend jaar over informeren in de periodieke voortgangsbrief inburgering.
In de tussentijd zal deze groep daarboven op gemonitord worden in het
kader van de (bredere) monitoring en evaluatie van het nieuwe inburgeringsstelsel. Het CBS zal de arbeidsparticipatie van vrouwelijke inburgeraars (gezins/nareizigers) volgen, zoals aangegeven in de verzamelbrief
Wet inburgering. Daarnaast volgen ook signalen uit rapporten, zoals de
KIS-monitor. Daarin is specifiek aandacht voor gezinsmigranten. Dergelijke signalen worden meegenomen in het gesprek met gemeenten over
het benutten van kansen voor deze doelgroep.
Actielijnen Meerjarenplan Zelfbeschikking
Hieronder treft u een beschrijving aan van de uit te werken actielijnen:
Actielijn 1
Actielijn 2
Actielijn 3
Actielijn 4
Actielijn 5

Inzet op mentaliteitsverandering
Bevorderen financiële zelfredzaamheid en duurzame participatie van vrouwen
met een migratieachtergrond in een afhankelijkheidssituatie
Zelfbeschikking in de opvoeding
Verhogen cultuur- en gendersensitiviteit professionals en vrijwilligers
betrokken bij aanpak geldzorgen, armoede en schulden
Monitoring en evaluatie

Actielijn 1 Inzet op mentaliteitsverandering
Actielijn 1 richt zich op kennisoverdracht over het recht op zelfbeschikking
en op mentaliteitsverandering. Er wordt verkend om de verandering van
binnenuit te faciliteren via een Fonds op naam. Via dit Fonds kunnen

12

Evaluatie Pilots Veranderopgave Inburgering: Vrouwelijke nareizigers en gezinsmigranten,
Verweij Jonker Instituut, 2021.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 341, nr. 17

6

zelforganisaties een aanvraag indienen voor het in gang zetten van een
«verandering van binnenuit».
Naast de inzet via dit programma is het mijn intentie om via OCW de
Alliantie Verandering van Binnenuit te ondersteunen. De Alliantie richt
zich op het bevorderen van de veiligheid, gelijkheid en acceptatie van
vrouwen en lhbtiq+ personen binnen de eigen gemeenschap. Vanuit deze
Alliantie wordt bijvoorbeeld beoogd om professionals die werkzaam zijn
in het sociaal domein te ondersteunen bij het ontwikkelen van een aanpak
op zelfbeschikking en om de samenwerking met maatschappelijke
organisaties te versterken voor het vergroten van verandering van
binnenuit de gemeenschappen.
De Alliantie bestaat uit Movisie, het Inspraakorgaan Turken (IOT), het
samenwerkingsverband LCC+ (bestaande uit het Landelijk Coördinatiepunt groepen kerk en homoseksualiteit (LKP), ChristenQueer,
Verscheurd en Homo in de Klas en European Forum of LGBT Christian
Group) en het Consortium Zelfbeschikking. Het Consortium wordt
gecoördineerd door het IOT en bestaat uit Stichting Kezban, Federatie van
Somalische associaties in Nederland (FSAN), Samenwerkingsverband
Marokkaanse Nederlanders (SMN), Stichting Landelijke Werkgroep
Mudawwanah, HTIB (Turkse arbeidersvereniging in Nederland) en
Vluchtelingen Organisaties Nederland (VON).
OCW heeft daarnaast ook de Alliantie Jong Gelijk uitgenodigd om een
strategisch partnerschap aan te gaan. De Alliantie Jong Gelijk bestaat uit
Rutgers, Colored Qollective, de Nederlandse Jeugdraad (NJR) en Femmes
for Freedom.
Met een Alliantie voor en door jongeren, beoogt deze Alliantie jongeren in
beweging te laten komen voor gender- en lhbtiq+ gelijkheid en stereotiepe
beeldvorming te doorbreken. De alliantie heeft eveneens een looptijd van
januari 2023 tot december 2027.
Beide allianties is gevraagd om een uitgewerkt plan en begroting in te
dienen dit najaar, met het oog op een voortzetting voor de komende vijf
jaar. Er wordt uiterlijk 31 december 2022 formeel beslist op de
subsidieverlening.
De Minister van OCW informeert u nader over de alliantievormingen
zodra de uiteindelijke besluitvorming is afgerond.
Actielijn 2 Bevorderen financiële zelfredzaamheid en duurzame
participatie van vrouwen met een migratieachtergrond in een
afhankelijkheidssituatie
Binnen actielijn 2 wordt een opdracht uitgewerkt om de financiële
zelfredzaamheid van kwetsbare vrouwen, in het bijzonder van vrouwen
met een migratieachtergrond te versterken. Dit kunnen bijvoorbeeld
vrouwen zijn die niet werken en ook geen recht op een uitkering hebben
en financieel afhankelijk zijn of waren van familie, een partner of
huisgenoten. Voor deze vrouwen is het van belang om kennis te krijgen
over financieel beheer van middelen, hoe om te gaan met eventuele
schulden en uitleg te krijgen over hoe inkomen kan worden verworven.
Ook wordt in samenwerking met OCW een praktijkgerichte pilot uitgewerkt waarbij wordt ingezet op de bevordering van financiële zelfredzaamheid van kwetsbare vrouwen met een migratieachtergrond in een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 341, nr. 17

7

afhankelijkheidssituatie uit gesloten gemeenschappen. In deze pilot13
worden interventies toegepast en getest om emancipatie en (duurzame)
participatie op de arbeidsmarkt te bevorderen.
Binnen de subsidieronde Economische Zelfstandigheid, een door het
Ministerie van OCW gesubsidieerde ronde van het SZW programma
Vakkundig aan het werk, wordt onder andere uitvoering gegeven aan het
project Zelfie, een project in Den Bosch gericht op de arbeidstoeleiding
van laagopgeleide vrouwelijke statushouders.
Daarnaast is het Platform Eer en Vrijheid gevraagd om een extra themabijeenkomst te organiseren, rekening houdend met de uitkomsten van de
evaluatie van het Platform Eer en Vrijheid. Beoogd wordt om in deze
bijeenkomst kennis te delen over hoe professionals basisvaardigheden
van vrouwen in afhankelijkheidssituaties kunnen vergroten om financieel
zelfredzamer te worden.
Actielijn 3 Zelfbeschikking in de opvoeding
Bij actielijn 3 wordt er binnen de bestaande methodiek Weerbaar
Opvoeden van Movisie een module ontwikkeld voor ouders die is gericht
op zelfbeschikking. In de methodiek Weerbaar Opvoeden krijgen ouders
handvatten hoe zij hun kinderen weerbaar maken.
Om ouders ook te ondersteunen bij opvoedingsvragen die samenhangen
met het thema Zelfbeschikking – zoals het omgaan met cultureelreligieuze dilemma’s en vraagstukken die spelen bij de rolverdeling tussen
jongens/meisjes in de opvoeding – wordt beoogd een module Zelfbeschikking te ontwikkelen die kan worden overgedragen aan de formele en
informele opvoedingsondersteuners. Hierdoor zal aandacht voor
zelfbeschikking een vast onderdeel worden van deze methodiek en zo de
zelfbeschikking van jongeren met een migratieachtergrond kunnen
versterken.
Actielijn 4 Verhogen cultuur- en gendersensitiviteit van professionals en vrijwilligers betrokken bij de aanpak geldzorgen,
armoede en schulden
In het meerjarenplan wordt er via actielijn 4 ingezet op het verhogen van
cultuur- en gendersensitief werken van professionals en vrijwilligers in de
preventie en aanpak van geldzorgen, armoede en schuldhulpverlening14.
Het gaat hierbij om de huidige en toekomstige professionals. Uit
onderzoek blijkt dat cultuursensitief werken een belangrijke competentie
is in het bereiken en ondersteunen van groepen en gemeenschappen die
relatief gezien vaker te maken hebben met geldzorgen, armoede en
schulden15. Er gaat worden verkend hoe het cultuur- en gendersensitief
werken van de huidige professionals en vrijwilligers structureel versterkt
kan worden om geldzorgen bij Nederlanders met een migratieachtergrond
te voorkomen.
Ook wordt verkend hoe we toekomstige professionals kunnen toerusten
om cultuursensitief te kunnen werken. Om dit doel te bereiken, laten we
eerst inventariseren of er al modules op dit terrein worden aangeboden
bij mbo- en hogescholen. Indien dit het geval is, willen we in samenwerking met geïnteresseerde opleidingen, deze modules evalueren. Als
13

Kamerstuk 35 925 XV, nr. L.
Kamerstuk 35 925 XV, nr. L.
15
Armen met en zonder migratieachtergrond | Armoede in kaart: 2019 – SCP.
14

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 341, nr. 17

8

dergelijke modules gericht op cultuursensitief werken nog niet worden
aangeboden op mbo en hogescholen, dan wordt er een pilot opgezet.
Actielijn 5 Monitoring en evaluatie
Tot slot zal in actielijn 5 deze meerjarige inzet gemonitord en geëvalueerd
worden. SZW wil evidence based werken door inzicht te verkrijgen in
geleerde lessen, werkzame elementen per actielijn en factoren die het
proces beïnvloeden.
De inzichten en opbrengsten kunnen bijdragen aan het draagvlak bij de
samenwerkende partijen. Dit verhoogt de kans op een duurzame
inbedding van het thema Zelfbeschikking in beleid en de werkwijzen van
betrokken partijen.
Samenhang ander relevant beleid
Het meerjarenplan zelfbeschikking kan worden gezien als verdere
uitwerking van de Actieagenda Schadelijke Praktijken waarbij de
samenhang met initiatieven in het zorg- en strafrechtdomein bijdragen
aan een meer sluitende aanpak. In de bijlage bij deze brief treft u de
resultaten aan van de projecten die – als onderdeel van de Actieagenda
Schadelijke Praktijken – de afgelopen jaren met middelen vanuit SZW zijn
uitgevoerd om zelfbeschikking te bevorderen. We borgen ook de
samenhang met de Emancipatienota van de Minister van OCW en de
aanpak voor gender gerelateerd geweld waarbij we nauw samenwerken
met andere departementen.
Planning en budget
Voor de uitvoering van het meerjarenplan zelfbeschikking is in totaal € 1,2
miljoen beschikbaar in de periode 2022-2025. Deze middelen zijn door het
amendement uit 2021 van lid Becker beschikbaar gekomen.
In de eerste helft van 2022 is gewerkt aan de vormgeving van het
meerjarenplan Zelfbeschikking. Het voornemen is om nog in 2022 en in
2023 op alle actielijnen de verplichtingen aan te gaan die nodig zijn om
het meerjarenplan ten uitvoer te brengen en alle middelen eind 2025
besteed te hebben.
Tot slot
Ik ben voornemens om uw Kamer jaarlijks na de zomer te informeren over
de voortgang van de uitvoering van alle actielijnen. U wordt hierover per
brief geïnformeerd.
Ik streef ernaar dat in het bijzonder vrouwen in een afhankelijkheidssituatie geïnformeerd zijn over hun recht op zelfbeschikking en volwaardig,
naar eigen keuze, mee kunnen doen in de samenleving. Ik ben ervan
overtuigd dat inzet op mentaliteitsverandering, financiële zelfredzaamheid
gericht op duurzame participatie sleutels zijn om in vrijheid te kunnen
leven.
De Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
C.E.G. van Gennip

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 341, nr. 17

9

BIJLAGE
Ter uitvoering van het amendement van lid Becker uit 2020 zijn er 3
projecten gefinancierd gericht op de aanpak van culturele onderdrukking
en de bevordering van zelfbeschikking. Hieronder volgt een beschrijving
van de resultaten van deze projecten.
• Femmes for Freedom (FFF) heeft voorlichtingsmateriaal en gastlessen
voor inburgeringsplichtige vrouwen en lhbtiq+ personen uit nieuwkomersgroepen ontwikkeld. Deze waren gericht op het voorkomen van
praktijken, die het recht op zelfbeschikking beperken, zoals onder meer
huwelijksdwang en eergerelateerd geweld. Er zijn tot op heden 6.500
vrouwen bereikt die het nieuwkomerspakket hebben ontvangen. Ook
zijn er 1.500 exemplaren van het hulpverlenerspakket verspreid. Het
streven is om de komende maanden 15.000 gedrukte exemplaren te
verspreiden onder meer bij gemeenten, het Landelijke Knooppunt
Huwelijksdwang en Achterlating (LKHA) en Veilig Thuis. Zelfbeschikking is in het inburgeringsbeleid één van de kernwaarden waaraan
aandacht wordt besteed tijdens de kennisoverdracht inzake de
basiswaarden en fundamentele vrijheden van de Nederlandse
samenleving.
• Dona Daria heeft zich ingezet om het sociaal netwerk van vrouwen en
lhbtiq+ personen uit gesloten gemeenschappen te vergroten. Hierbij
kreeg deze doelgroep onder meer voorlichting over het aanbod van
vrijwilligerswerk en cursussen. In dit project is ook gewerkt aan de
vergroting van de mentale, verbale en fysieke weerbaarheid. Er zijn
132 lhbtiq+ personen en 100 vrouwen uit gesloten gemeenschappen
bereikt met dialoogbijeenkomsten, trainingen en workshops. Ook zijn
er 29 lhbtiq+ personen en 50 vrouwen op een vrijwilligersplek
geplaatst. Dona Daria heeft de betrokken deelnemers uit het project
verbonden met andere lopende projecten.
• Het Humanistisch Verbond heeft een project uitgevoerd gericht op
opvang en ondersteuning van geloofsverlaters. In diverse regio’s en
steden zijn gespreksgroepen en cursussen georganiseerd en is een
platform geboden aan geloofsverlaters. In totaal zijn er zes cursussen
«Loosing my religion» gegeven aan 70 mensen. De negen themabijeenkomsten hebben 166 bezoekers bereikt en de zes sociale bijeenkomsten hebben 107 mensen bereikt. De bijeenkomsten bieden een
ontmoetingsplek voor geloofsverlaters waar zij hun verhalen en
ervaringen met lotgenoten kunnen delen. Het Humanistisch Verbond
heeft besloten om het ondersteuningsaanbod op te nemen in hun
reguliere aanbod.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 341, nr. 17

10