Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

26 150

Algemene Vergadering der Verenigde Naties

Nr. 109

VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEG
Vastgesteld 3 oktober 2011
De vaste commissie voor Buitenlandse Zaken1 heeft op 7 september 2011
overleg gevoerd met minister Rosenthal van Buitenlandse Zaken en
staatssecretaris Knapen van Buitenlandse Zaken over:
– de brief van de minister van Buitenlandse Zaken d.d. 30 augustus 2011 met Richtlijnen voor de Koninkrijksdelegatie naar de
66e zitting van de Algemene Vergadering van de Verenigde
Naties in New York (26 150, nr. 102);
– de brief van de minister van Buitenlandse Zaken d.d.
18 februari 2011 met het Verslag van de herfstzitting van de
65e Algemene Vergadering van de Verenigde Naties (26 150,
nr. 97).
Van dit overleg brengt de commissie bijgaand geredigeerd woordelijk
verslag uit.
De voorzitter van de vaste commissie voor Buitenlandse Zaken,
Pechtold

1

De griffier van de vaste commissie voor Buitenlandse Zaken,
Van Toor

kst-26150-109
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 26 150, nr. 109

Samenstelling:
Leden: Van Bommel (SP), Van der Staaij (SGP),
Timmermans (PvdA), Albayrak (PvdA), Ormel
(CDA), Ferrier (CDA), Çörüz (CDA), Eijsink
(PvdA), ondervoorzitter, Irrgang (SP), De Roon
(PVV), Voordewind (ChristenUnie), Pechtold
(D66), voorzitter, Ten Broeke (VVD), Thieme
(PvdD), Peters (GroenLinks), Kortenoeven
(PVV), Bosman (VVD), Dikkers (PvdA), El
Fassed (GroenLinks), Hachchi (D66), Dijkhoff
(VVD), Driessen (PVV) en De Caluwé (VVD).
Plv. leden: Van Raak (SP), Dijkgraaf (SGP),
Samsom (PvdA), Bruins Slot (CDA), Haverkamp (CDA), Knops (CDA), Arib (PvdA), Jasper
van Dijk (SP), De Mos (PVV), Wiegman-van
Meppelen Scheppink (ChristenUnie), Schouw
(D66), Hennis-Plasschaert (VVD), Ouwehand
(PvdD), Sap (GroenLinks), Wilders (PVV),
Leegte (VVD), Heijnen (PvdA), Braakhuis
(GroenLinks), Van Veldhoven (D66), Taverne
(VVD), Bontes (PVV), Mulder (VVD) en Recourt
(PvdA).

1

Voorzitter: Albayrak
Griffier: Van Toor
Aanwezig zijn tien leden der Kamer, te weten: Albayrak, Ormel, Van
Bommel, Voordewind, Timmermans, Dijkhoff, De Roon, Peters, Van der
Staaij en Pechtold,
en minister Rosenthal en staatssecretaris Knapen van Buitenlandse Zaken,
die vergezeld zijn van enkele ambtenaren van hun ministerie.
De voorzitter: Wij beginnen met een kleine vertraging, omdat het bezoek
van de directeur van het World Food Programme van de Verenigde Naties
enigszins uitliep. Excuses daarvoor. Ik heet de minister en de staatssecretaris van Buitenlandse Zaken van harte welkom en uiteraard ook degenen
die hen vandaag ondersteunen.
De heer Ormel (CDA): Voorzitter. De inbreng van het Koninkrijk op de
Algemene Vergadering van de Verenigde Naties is via de geannoteerde
agenda tot ons gekomen. Wij hebben er een aantal vragen en opmerkingen over.
Het Koninkrijk wil zich inspannen voor internationale afspraken over
ontwapening en non-proliferatie van massavernietigingswapens. Kan
aangegeven worden op welke wijze het Koninkrijk dat doet? Hoe denkt de
regering een bijdrage te kunnen leveren aan het doorbreken van de al
jarenlang bestaande impasse? Wordt daarbij ook gesproken over de
verontrustende voortgang die Iran maakt in het fabriceren van een
kernbom?
De CDA-fractie vindt mensenrechten een uitermate belangrijk punt. Wij
zijn verheugd dat Nederland een resolutie zal indienen over de vrijheid
van godsdienst en levensovertuiging. Daar hoort wat ons betreft zonder
meer bij dat het ook mogelijk moet zijn om afstand te doen van je
godsdienst of levensovertuiging. Is er al een concepttekst bekend? Wordt
die ook aan de Kamer gestuurd? Is dat nog onderwerp van onderhandeling? Wordt er ook aandacht besteed aan specifieke, met name
genoemde situaties? En hebben de bewindslieden ook een overzicht van
de meest schrijnende voorbeelden van beperking van dit grondrecht? In
hoeverre zal de in deze Kamer aangenomen wet op het onverdoofd ritueel
slachten de positie van Nederland verzwakken, als het gaat om deze
resolutie?
De heer Voordewind (ChristenUnie): Ik heb een vraag over het recht om
van geloof te veranderen. Het is mooi dat er een resolutie over komt,
maar papier is geduldig. Welke consequenties ziet de CDA-fractie van zo’n
resolutie? Wat zou eruit voort moeten komen? Wij kennen ongeveer 100
miljoen christenen die verdrukt worden, ook christenen die van de islam
tot het christendom zijn bekeerd. Wat zou er in concreto voor hen moeten
veranderen?
De heer Ormel (CDA): Wij kennen christenen die in de verdrukking zitten,
maar er zijn ook andere godsdiensten die in de verdrukking zitten. Er zijn
godsdiensten waarbij het onmogelijk is om van godsdienst te veranderen.
Daarvan zeggen wij: het moet mogelijk zijn, het moet een grondrecht
worden en daarom moeten wij dat veranderen. Wereldwijd betekent dit
dat er aandacht voor moet zijn en dat de internationale gemeenschap
moet kunnen optreden, wanneer dit met voeten getreden wordt.
De heer Voordewind (ChristenUnie): Ik ben het helemaal eens met de
heer Ormel. Er is een nieuwe grondwet in de maak voor bijvoorbeeld
Libië. Er staat een sterke verwijzing in naar de sharia dat de islamitische
wetgeving de belangrijkste bron van wetgeving zal worden. Wij weten dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 26 150, nr. 109

2

de sharia bekering naar het christendom niet toestaat. Sterker nog, daar
staat de doodstraf op. Egypte kent dezelfde ontwerpgrondwet. Hoe moet
dit soort zaken internationaal worden aangekaart?
De heer Ormel (CDA): Daarom is het van belang dat zo’n resolutie wordt
aangenomen met de grootst mogelijke meerderheid in de AVVN. Dan kun
je als wereldgemeenschap met die resolutie in de hand tegen een land als
Libië zeggen: alles leuk en wel, het is prachtig als jullie je richten op de
sharia – of het is niet zo prachtig – maar kijk wel naar deze resolutie die is
aangenomen door de AVVN. Het is een extra hulpmiddel om te proberen
zaken te veranderen in andere landen, waarvan de heer Voordewind ook
weet dat het hier van achter een Haagse tafel niet zo gemakkelijk te doen
is. Als je dat vanuit de AVVN doet, heb je wat meer mogelijkheden. Ik prijs
de regering dat zij daarin het voortouw neemt.
De CDA-fractie deelt de opstelling van de regering ten aanzien van de
resoluties over het vredesproces in het Midden-Oosten. Indien resoluties
niet evenwichtig zijn, is het verstandig deze niet te steunen. Wij zijn van
mening dat een alomvattend vredesakkoord met een tweestatenoplossing
als uitgangspunt te verkiezen valt boven eenzijdige stappen. In de
geannoteerde agenda staat dat Israël-bashing uit den boze is. Wij zijn
tegen bashing, maar wij zijn wel van mening dat Nederland aan Israël
moet laten weten dat het ook bereid moet zijn om stappen te nemen. Het
nederzettingenbeleid op de Westelijke Jordaanoever is illegaal en serieuze
en allesomvattende vredesbesprekingen zijn hoognodig. Op welke wijze
dringt de regering daar bij Israël op aan? Door onze opstelling in de
Verenigde Naties hebben wij meer toegang tot de Israëlische autoriteiten.
Dan behoren wij er ook op deze wijze gebruik van te maken.
De heer Pechtold (D66): Ik zal zo dadelijk in mijn eigen termijn ook
aangeven dat ik eigenlijk niet zo blij ben met de patstelling, maar ook niet
met de eenzijdige doorbreking die de actie van de Palestijnen nu met zich
zou kunnen brengen. Het is een beetje een zwart-witkeuze: willen wij wel
erkennen, willen wij niet erkennen? Ik wil zo dadelijk ook vragen of de
regering mogelijkheden ziet wat betreft de waarnemersstatus.
Vaticaanstad heeft een aparte status gehad, Zwitserland heeft tot 2002 een
aparte status gehad. Is het CDA ontvankelijk voor een zodanige stap dat je
verder gaat dan waar wij nu zitten, dat wij wel de mogelijkheid creëren
om te voorkomen dat het een echte landstatus wordt, maar dat het een
andere fase in kan?
De heer Ormel (CDA): De CDA-fractie is van mening dat wij met dat soort
stappen aan de ene kant bezig zijn met een soort windowdressing – wat
betekent dat dan feitelijk daar ter plekke? – en aan de andere kant
daarmee verwachtingen wekken die niet waargemaakt kunnen worden.
Wij zijn van mening dat er een bilateraal overleg moet zijn over een
alomvattend vredesakkoord onder begeleiding van het Kwartet. Wij
achten dit soort stappen nu prematuur en niet wenselijk.
De heer Pechtold (D66): Het CDA en D66 zijn het erover eens dat dat de
eindoplossing is. Maar wij moeten helaas ook constateren dat het lang
duurt en dat er geen tussenstappen waarneembaar zijn. Omdat wij
dadelijk niet alleen in het Midden-Oosten een patstelling hebben, maar
ook tussen 122 landen wel en een aantal niet, waaronder een belangrijk
land als de Verenigde Staten, is mijn vraag of wij ook in de VN niet
kunnen zoeken naar een mogelijkheid om dit te de-escaleren.
De heer Ormel (CDA): De CDA-fractie is van mening dat die de-escalatie
niet zozeer in de VN gezocht moet worden, maar dat die meer daar ter
plekke gezocht moet worden en dat de Nederlandse regering door haar
opstelling een specifieke verantwoordelijkheid heeft om dit aan de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 26 150, nr. 109

3

Israëlische regering duidelijk te maken. Vandaar mijn oproep om te
zeggen dat het nederzettingenbeleid illegaal is. Wij moeten als Nederland
juist aan onze vrienden in Israël duidelijk maken dat ook wij dat vinden.
Wij steunen een resolutie niet, maar wij verwachten op dat punt toch ook
stappen van Israël.
De heer Van Bommel (SP): Je overschat je eigen positie nogal als je
denkt dat je in goede bilaterale contacten Israël zover kunt krijgen dat het
stopt met het uitbreiden van nederzettingen, wanneer de Verenigde
Staten, in elk opzicht de grootste sponsor van Israël, dat ook verlangen,
maar zelfs een tijdelijke bouwstop niet gedaan krijgen. Wanneer er een
uitspraak van de AVVN zou komen op precies het punt van de uitbreiding
van nederzettingen, waarom roept de heer Ormel het kabinet dan op zo’n
resolutie niet te steunen?
De heer Ormel (CDA): Wij kennen de tekst van de resolutie niet, maar uit
alle berichten die ons bereiken blijkt dat er sprake is van een andere status
van de Palestijnen in de AVVN. Dat is eenzijdig ...
De heer Van Bommel (SP): Daar ging mijn vraag niet over.
De heer Ormel (CDA): Maar ik geef u antwoord; ik ben nog niet klaar. Dat
is eenzijdig. Als een onderdeel daarvan is dat wij vinden dat het nederzettingenbeleid moet stoppen, dan is dat een onderdeel. Maar de resolutie
en de discussie op dit moment gaan over de positie van de Palestijnen in
de AVVN. Daarover zegt de Nederlandse regering: resoluties waarvan dat
een onderdeel is, worden niet gesteund door Nederland. Ik geef in mijn
bijdrage aan dat die opstelling wordt gesteund door de CDA-fractie. Maar
daar hoort dan bij dat wij wel kritisch moeten zijn tegenover Israël.
Natuurlijk kan Nederland die vreselijke, ellendige situatie niet in zijn eentje
oplossen. Maar ik vind de opstelling van de Nederlandse regering
verstandig. Die steunen wij.
De heer Van Bommel (SP): Mijn vraag was niet gericht op de status van
de Palestijnse Autoriteit bij de VN, maar expliciet op een mogelijke
resolutie aangaande de uitbreiding van de nederzettingen. De heer Ormel
zegt zelf dat Nederland daarop kritiek moet hebben. Deelt hij mijn
opvatting dat, wanneer er een expliciete resolutie komt die op dat
onderdeel is gericht, Nederland die zou moeten steunen?
De heer Ormel (CDA): Wij kunnen nu nog niet zeggen hoe die resolutie er
uitziet, dus wij zullen die moeten afwachten. Over het algemeen worden
resoluties die over de problematiek van het Midden-Oosten gaan ofwel
door de ene kant ofwel door de andere kant als eenzijdig betiteld. Daarvan
zegt de Nederlandse regering juist: dat willen wij niet steunen. Dat begrijp
ik.
Mevrouw Peters (GroenLinks): De CDA-fractie zegt: die definitieve teksten
moeten wij afwachten en ongeacht wat er gebeurt moet je kritisch blijven
op het nederzettingenbeleid. Tot zover ga ik mee. Maar dan vraag ik de
heer Ormel stil te staan bij het volgende. Als Nederland nu al zo’n positie
inneemt zonder de definitieve tekst te kennen, stevenen wij daarmee zeker
af op verdeeldheid binnen de EU. Wat vindt hij daar dan van? Ik ken hem
in andere fora ook als een pleitbezorger van het zoeken naar een
eendrachtig EU-buitenlandbeleid.
Ik vraag hem ook stil te staan bij het Kwartet-vredesproces. Wij weten
allemaal dat dat proces vrij doodligt, maar het biedt nog steeds richtlijnen
voor de Nederlandse regering wat deze kwestie betreft. Ook dat proces
gaat uit van een staat op enig moment zonder dat de finale statusonderhandelingen met Israël al zijn afgerond. Zelfs dat Kwartet-vredesproces,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 26 150, nr. 109

4

waar de VN en net zo goed de VS onderdeel van uitmaken, gaat uit van de
constructie: er is een staat voordat er een finale status is. Kan de heer
Ormel aangeven waarom hij het standpunt van de regering steunt,
wanneer ook het Kwartet vindt dat je eerder een staat kunt hebben dan
een finale status?
De heer Ormel (CDA): Dit zijn twee of drie vragen ineen. De CDA-fractie is
van mening dat wij moeten toegroeien naar een gemeenschappelijk
Europees buitenlands beleid; daar zijn wij een voorstander van. Tegelijkertijd constateren wij dat die situatie op dit moment nog niet bereikt is.
Dat betekent dat wij als land onze soevereine afwegingen te maken
hebben en die maken wij. In de toekomst, hopelijk de nabije toekomst,
komen wij op een punt dat de Europese ministers van Buitenlandse Zaken
gezamenlijk in overleg met de Hoge Vertegenwoordiger voor het
buitenlandbeleid bepalen wat de Europese stem zal zijn. Maar daar zitten
wij nog niet.
Ik kom bij de vraag wanneer een Palestijnse staat wordt uitgeroepen en
hoe het Kwartet daarin zit. Het is noodzakelijk dat het Kwartet overlegt
met Israël en de Palestijnen. In dat gezamenlijk overleg kunnen bepaalde
stappen worden afgesproken. Dat is iets anders dan wat nu gebeurt met
een eenzijdig eventueel oproepen tot het uitroepen van een Palestijnse
staat via de AVVN. Dat is een andere situatie. Wij vinden dat in Kwartetverband Europa – en afgeleid dus ook Nederland – zich moet inzetten voor
een oplossing waarbij wordt voldaan aan de criteria die al zo vaak zijn
genoemd: Jeruzalem hoofdstad van beide landen, de grenzen van 1967,
de vluchtelingenproblematiek. Dat proces ligt op het moment stil en dat is
een probleem. Ik vrees dat het stil zal liggen totdat er een volgende
Amerikaanse president is.
Wij vinden dat er een VN-onderzoekscommissie moet worden ingesteld
naar de misdrijven tegen de menselijkheid in Myanmar. Wij vragen de
regering om daarvoor te pleiten.
Wij zijn van mening dat UN Women, een nieuwe organisatie, een sterke
operationele capaciteit nodig heeft. Nederland promoot het en draagt
6 mln. bij. Hoe krijgen wij steun van andere landen?
De streefdatum voor de millennium development goals nadert snel. Is dat
onderwerp van gesprek? Komt er een strakkere donorcoördinatie? Krijgen
opkomende economieën een grotere rol?
Tijdens de AVVN wordt gesproken over de voorbereidingen voor Rio+20.
Is er een strategie om deze bijeenkomst tot een succes te maken?
De heer Van Bommel (SP): Voorzitter. Dit wordt een belangrijke zitting
van de AVVN, omdat het gezag van de VN voortdurend wordt bedreigd en
soms zelfs ondermijnd, ook door de eigen leden. Versterking is nodig in
de zin van effectiviteit, legitimiteit en democratisering. Ik deel dat volledig
met de regering.
Er wordt naar gestreefd de Europese Unie een sterkere rol te geven als
mondiale speler. Dat is problematisch, omdat men het binnen de
Europese Unie vaak oneens is over het buitenlands beleid. Charles de
Gaulle zei het al: Frankrijk heeft geen vrienden, Frankrijk heeft alleen
belangen. Dat geldt ook voor de andere EU-lidstaten. Een gezamenlijk
buitenlands beleid voor Europa is meer een droom dan werkelijkheid. Ik
vind het dan ook luchtfietserij om een gezamenlijke zetel voor de EU als
doel te formuleren. Zullen Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk daar ooit
mee akkoord gaan? Ik denk het niet. Waarom erkent u dat niet en neemt u
dat als uitgangspunt? Het staat logischerwijs dan ook niet in de stukken
voor de Europese Raad.
Over kernontwapening en non-proliferatie sluit ik mij aan bij de vorige
spreker.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 26 150, nr. 109

5

De heer Ormel (CDA): De heer Van Bommel beschouwt één zetel in de
Veiligheidsraad voor de EU als luchtfietserij. Kan hij aangeven hoe hij de
hervorming van de Veiligheidsraad ziet? Vindt hij dat India daarin een rol
moet krijgen? Vindt hij dat Engeland en Frankrijk daar een vaste zetel en
vetorechten moeten blijven houden? Wat is zijn visie?
De heer Van Bommel (SP): Ik zou er een heel college over kunnen
houden, maar niet in de vier minuten die mij nu beschikbaar zijn. Ik ben in
ieder geval wel voor uitbreiding van de Veiligheidsraad, bijvoorbeeld met
de grote spelers die de heer Ormel noemt. Kijken naar het vetorecht en
daar beperkingen aan opleggen; dat zijn inderdaad zaken die daarbij
horen. Maar één zetel die gedeeld moet worden door de lidstaten van de
EU? Ik zie het niet gebeuren.
Genoemd wordt de problematiek van de kleinere lichte wapens. Gaat u
los daarvan ook expliciet aandringen op ratificatie van het landmijnenverdrag en de conventie inzake clustermunitie?
Ik kom bij het Midden-Oosten. U hebt mijn steun bij de inzet ter vermindering van het aantal resoluties en ook de verwerping van Israël-bashing.
Maar voor reële kritiek op Israël moet plaats blijven, ook in de AVVN. Ik
vind dan ook dat een resolutie om te stoppen met de uitbreiding van
nederzettingen in bezet gebied zou moeten worden gesteund. Bent u
bereid zo’n oproep te steunen, wanneer die zich expliciet daarop richt?
Nederland wijst de erkenning van een Palestijnse staat af, maar over een
waarnemersstatus wordt niet gesproken. Nederland wacht liever op een
alomvattend vredesakkoord. Als daar zicht op zou zijn, zou dat ook mijn
voorkeur hebben. Maar dat zicht is volkomen afwezig. Verder maken de
feiten, inmiddels meer dan 500 000 Israëli’s in bezet Palestijns gebied, een
tweestatenoplossing steeds moeilijker mogelijk. Wachten op een
alomvattend vredesakkoord houdt in dat straks een tweestatenoplossing
niet eens meer mogelijk is. De Palestijnse Autoriteit zoekt diplomatieke
erkenning om de impasse te doorbreken. Daarmee zou de asymmetrische
verhouding tussen Israël en de Palestijnse Autoriteit verdwijnen.
Erkenning van de grenzen van 1967 houdt ook erkenning van Israël in. Dat
zou een belangrijke stap op weg naar zo’n alomvattend akkoord kunnen
zijn. Wat is de opvatting van de Europese Unie, de opvatting van
belangrijke leden als Frankrijk, Duitsland en het Verenigd Koninkrijk?
Vanzelfsprekend moet Nederland elke gelegenheid aangrijpen om het
Internationaal Strafhof te promoten. Overigens ligt daar ook een taak voor
parlementariërs, bijvoorbeeld via de organisatie Parliamentarians for
Global Action. Nederland zal een resolutie over het Internationaal Strafhof
coördineren. Wat is de strekking van die resolutie? Hoe staat het met
landen die universele toepassing van het Strafhof proberen te ondermijnen? De VS hebben dat met succes gedaan bij enkele lidstaten van
Europa. Gaan de VS daarmee door? Indien ja, moeten de VS dan niet
hierop worden aangesproken? Opnieuw geldt hier dat de Europese Unie
verdeeld is.
Nederland is covoorzitter van de Vriendengroep Responsibility to Protect
(RtoP). De discussie over het concept van Responsibility to Protect zal
oplaaien door uitvoering van resolutie 1973 rondom Libië. Welke rol ziet u
voor Nederland als covoorzitter op dit gebied in deze discussie
weggelegd? Behoort een onderzoek naar de uitvoering van Responsibility
to Protect boven Libië tot de mogelijkheden?
Het grootste gemis op de agenda van de AVVN is toch wel het complete
gebrek aan aandacht voor de grootste humanitaire ramp op dit moment,
Somalië. Liefst 750 000 uitgehongerde Somaliërs worden met de
hongerdood bedreigd. De toezegging van het kabinet afgelopen vrijdag
om 10 mln. extra beschikbaar te stellen, juichen wij toe. Eerder hadden wij
al aangedrongen op verdubbeling van de opbrengst van giro 555. Dat zou
ook meer passen. De VN heeft becijferd dat er 1 mld. nodig is om de
monden weer een beetje te kunnen voeden. Ik roep de minister dan ook

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 26 150, nr. 109

6

op om zich in de AVVN sterk te maken voor dit thema: meer geld om deze
enorme ramp op korte termijn te kunnen afwenden.
De heer Voordewind (ChristenUnie): Voorzitter. Ik miste in de agenda ook
de grote ramp in de Hoorn van Afrika. Wij hebben hiervoor een gesprek
gevoerd met de directeur van het World Food Programme. Het is
indrukwekkend om de geluiden te horen over het gebrek aan financiën,
met name de nood in Somalië en de onveiligheid daar, waardoor het WFP
niet in dit soort gebieden zou kunnen komen. Ik koppel er meteen een
vraag aan, want misschien is dat nog een onderwerp voor de Algemene
Vergadering. Met name in de grensstreek Ethiopië-Somalië zitten nog heel
veel mensen zonder hulp. Ik wil de VN oproepen om te kijken naar de
veiligheid net boven de grens van Ethiopië met Somalië, waar mensen
vastzitten. Is de VN eventueel bereid om daar te zorgen voor een soort
safe haven, zoals in een vluchtelingenkamp in Oeganda en zoals UNMIS
in Sudan heeft gecreëerd, juist omdat daar de situatie zo schrijnend is?
Terwijl wij hier spreken, weten wij dat vanuit Sudan weer mensen naar
Ethiopië gaan: een grote vluchtelingenstroom van 20 000 mensen.
Responsibility to Protect heeft een belangrijke push gekregen sinds
resolutie 1973. Hoe kijken wij ten opzichte van Syrië aan tegen Responsibility to Protect? In Libië is dat zo opgepakt en is ook de link gelegd met
Responsibility to Protect. Laten wij dat volledig buiten beschouwing, als
het gaat om Syrië? Ban Ki-Moon, de secretaris-generaal, heeft gezegd dat
hij nog niet wil nadenken over andere middelen dan een boycot. Er zijn
nog meer middelen naast de olieboycot te bedenken om het net te sluiten
rondom Assad. Denkt de regering daar ook over na? Wil de regering dat
inbrengen bij de Algemene Vergadering om de schrijnende situatie in
Syrië te bespreken? Moet Syrië gewoon lid blijven van de AVVN terwijl
het dit soort gruwelijkheden tegen de eigen bevolking begaat?
Ik kom bij het Midden-Oosten. Wij steunen de inzet van het kabinet, met
name als het gaat om het tegengaan van Israël bashen. Dat is voorheen te
vaak in de Mensenrechtenraad gebeurd, gezien het buitenproportionele
aantal resoluties die tegen Israël zijn aangenomen. Maar wij willen het
daar niet bij laten. Zelfs een eenzijdig uitroepen van de Palestijnse staat
brengt de vrede en de verzoening daar geen stap dichterbij. Wij steunen
het kabinet in het verzet tegen het eenzijdig uitroepen, want dat helpt het
vredesproces geen stap verder. Het zou beter zijn als beide partijen zonder
voorwaarden terugkeren naar de onderhandelingstafel, maar wij weten
ook dat Hamas beter zou moeten samenwerken met Fatah om twee
partijen aan die onderhandelingstafel te hebben en niet tot een driestatenoplossing te komen. Graag vernemen wij de visie van het kabinet, mocht
een dergelijke resolutie wel worden aangenomen tot een eenzijdig
uitroepen van de Palestijnse staat.
Ik kom bij de mensenrechten en de resolutie die in wording is over de
godsdienstvrijheid. Wij geven grote steun aan de inzet van Nederland
daarbij. Ik vraag wel, net als in het interruptiedebatje met de heer Ormel,
wat de consequenties zouden kunnen zijn op het moment dat zo’n
resolutie wordt aangenomen. Komt er een actieplan achter te hangen?
Kijken wij naar de opkomende nieuwe democratieën in de Arabische
wereld, als het gaat om het recht om je te bekeren, hetzij van het
christendom naar de islam, hetzij andersom? Welke actiepunten komen er
dan? Papier is geduldig en er zal wel meer moeten gebeuren, maar het is
een goede stap en daar prijs ik het kabinet voor.
Wat Myanmar/Birma betreft, ligt er een verzoek om tot een
VN-onderzoekscommissie te komen. Is de minister bereid om binnen de
EU alsmede binnen de VN steun te verwerven voor zo’n onderzoekscommissie? Is de minister tevens bereid dezelfde inspanningen te leveren om
de bevindingen van het VN-rapport inzake de schendingen van de
mensenrechten aan de kaak te blijven stellen, als het gaat om Birma?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 26 150, nr. 109

7

Wat de ontwikkelingen en de inzet van Nederland op het gebied van
seksuele en reproductieve rechten en gezondheid betreft, steunen wij het
kabinet dat de focus niet alleen op abortus zou moeten liggen, maar ook
op preventie van ongewenste zwangerschappen.
De heer Timmermans (PvdA): Voorzitter. Ten tijde van grote internationale onrust, van conflicten op allerlei plekken in de wereld, vaak
binnenlandse conflicten, bewijst de VN haar waarde. Iedereen die cynisch
heeft gedaan over de VN in de afgelopen tijd, moet toch erkennen dat
deze volkerenorganisatie een cruciale rol kan spelen bij het verlichten van
de ellende over de hele wereld en bij het dichterbij brengen van vrede
over de hele wereld. Dat zie je nu in de Arabische wereld. De secretarisgeneraal verdient lof voor de manier waarop hij zich opstelt in de kwestie
Syrië in de afgelopen tijd. Ook op andere plekken in de wereld zie je dat
de VN een onmisbare schakel is in het vinden van vrede en het beheersen
van conflicten.
In dat kader denk ik dat het belangrijk is dat de VN weer terugkeert naar
een actieve ontwapeningsagenda en non-proliferatieagenda. De Nederlandse inzet op dat punt steunt mijn fractie van harte, maar ik hoop ook
concrete resultaten te kunnen zien. Het is heel belangrijk dat meer landen
overtuigd worden van de noodzaak van verdere stappen tot
non-proliferatie. Je ziet wat er gebeurt met wapens in bepaalde landen,
als die regimes in elkaar storten. Het beter kunnen controleren van die
wapens is van het allergrootste belang. Overigens heeft Nederland op dat
punt een indrukwekkend trackrecord. Wij worden op dat punt ook geloofd.
Ik denk dat je die positie moet inzetten. Dat geldt overigens ook voor het
bevorderen van het breder aannemen van het verbod op clustermunitie. Ik
neem aan dat de minister en de staatssecretaris zich daarvoor inzetten in
hun contacten tijdens hun aanwezigheid bij de AVVN.
Een belangrijk punt dat deze vergadering waarschijnlijk in belangrijke
mate zal bepalen, is de wens van de Palestijnse Autoriteit om als lidstaat
toegelaten te worden tot de Verenigde Naties. Het is duidelijk dat iedereen
zich een beetje ongemakkelijk voelt bij dit onderwerp. Het is ook duidelijk
dat de gekozen route niet eenvoudig is. Je zou de Veiligheidsraadresolutie
moeten volgen, maar daarover zal waarschijnlijk door de Amerikanen een
veto worden uitgesproken. De Palestijnen zullen waarschijnlijk via de
AVVN de route volgen van een in mijn ogen wat oneigenlijk instrument
van Uniting for Peace, dat toch echt voor iets anders is bedoeld en nu
voor het eerst in een dergelijke kwestie wordt ingezet. Tegelijkertijd vind ik
dat wij zo langzamerhand moeten erkennen dat Abbas van twee kanten
met de rug tegen de muur wordt gezet: niet alleen door de terroristen aan
Palestijnse kant, gelet op de ontwikkelingen in de afgelopen weken, maar
ook door het totale gebrek aan bereidheid bij de regering-Netanyahu om
hem tegemoet te komen en stappen te zetten in de richting van het
vredesproces. Dat er internationaal een groeiend begrip is voor de stap
die Abbas zet, moet in die context worden gezien. Het zou mij interesseren om van het kabinet ook te horen wat de voordelen zouden kunnen
zijn. Wij zeggen heel gemakkelijk: nee, dat willen wij niet, dat doen wij
niet, dat mag niet. Maar ook in Israël zelf komt het vredeskamp met
argumenten waarom het misschien wel in het voordeel van Israël zou zijn,
als de Palestijnse staat lid is van de VN. Dan zou een aantal van de eisen
van de Palestijnen niet meer ter discussie komen, maar zou er vooral
worden gesproken over de grenzen en de status van Oost-Jeruzalem en
waarschijnlijk veel minder over bijvoorbeeld de vluchtelingenkwestie en
de positie van religieuze symbolen of plekken. Het is een analyse die ik
niet kan waarderen, maar ik zou het interessant vinden als de Nederlandse
regering daarop ingaat. Het is mij iets te gemakkelijk, iets te dichotoom
om te zeggen: zij willen het, Israël wil het niet, dus wij willen het ook niet.
Ik vind dat je het eindeloos weigerachtig zijn van de Israëlische regering
niet moet belonen door dan geen stappen de andere kant op te doen,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 26 150, nr. 109

8

hoewel ik het met iedereen eens ben die zegt: het zou veel beter zijn dat
men die stap nu niet zou zetten aan de Palestijnse kant.
De heer Van der Staaij (SGP): De motie die aan het begin van het jaar is
ingediend waarin de regering is opgeroepen te bevorderen dat de
Europese Unie zich verzet tegen het eenzijdig uitroepen van de Palestijnse
staat en waarin de oproep wordt gedaan om via rechtstreekse onderhandelingen een oplossing te vinden, is ook door de PvdA-fractie gesteund. Ik
neem dan ook aan dat de heer Timmermans nog steeds de lijn steunt om
de regering op te roepen om zich te verzetten tegen zo’n eenzijdig
uitroepen van de Palestijnse staat.
De heer Timmermans (PvdA): Sindsdien zijn wel een paar dingen
gebeurd en it takes two to tango. Netanyahu weigert categorisch om ook
maar enige stap te doen. Door de toespraak die hij in de Verenigde Staten
heeft gehouden, wordt de hoop van iedereen die enige hoop had dat deze
regering misschien stappen zou zetten de grond ingeboord. Uiteindelijk
zijn de Palestijnen natuurlijk niet gehouden aan het onmogelijke. Als alles
van een kant moet komen en er van de andere kant niets komt, komt er
een moment waarop de positie van toen een andere positie wordt. Het is
ook niet voor niks dat je in de Europese Unie bij verschillende lidstaten op
dat punt beweging ziet. Waar eerst meer landen categorisch nee zeiden,
zijn er in de Europese Unie nog drie lidstaten over, Nederland, Tsjechië en
misschien Duitsland, die categorisch nee zeggen. Bijvoorbeeld de
Luxemburgse en de Oostenrijkse ministers van Buitenlandse Zaken
zeggen: kunnen wij niet zoeken naar een compromis dat de Palestijnse
staat een soortgelijke positie krijgt als nu de Heilige Stoel heeft en vroeger
Duitsland, Zwitserland en de Korea’s hebben gehad? Er zit dus beweging
in. Voor mij zou het belangrijker zijn, als de Europese Unie op dit punt tot
een gemeenschappelijke positie zou komen. Dan zou zo’n compromis
denkbaar zijn. Maar ik geef ook toe dat op zichzelf het eenzijdig uitroepen
van de Palestijnse staat geen bijdrage is aan het naderbij brengen van de
vrede. Ik wil graag dat het kabinet de argumenten weegt die vanuit Israël
door het vredeskamp worden gebruikt dat het wel in het voordeel van
Israël zou kunnen zijn, als er een Palestijnse staat is waarmee dan
onderhandelingen kunnen worden gevoerd.
De heer Van der Staaij (SGP): Ik stel vast dat in de opstelling van
Netanyahu sinds februari niet zo veel veranderd is, maar in de opstelling
van de heer Timmermans wel een beetje, zo lijkt het, omdat hij toch wat
diffuser is over de vraag of dit de goede route is. Toen zei hij: nee, dat is
gewoon niet de goede route; er zijn wat problemen en daar moeten wij op
een andere manier een oplossing voor vinden. Nu is het allemaal wat
mistiger.
De heer Timmermans (PvdA): Dat klopt, dat is ook in beweging. Het heeft
alles te maken met de opstelling van de Israëlische regering, die zelfs op
positieve en constructieve oproepen van de Amerikaanse regering
gewoon nee zegt, verder is gegaan met illegaal bouwen in bezet gebied
en onlangs nog allerlei besluiten op dat punt heeft genomen. Je kunt toch
niet blind blijven voor dit gedrag? Ik weet dat de heer Van der Staaij dat
allemaal altijd maar onder het tapijt wil schuiven, maar dat wil mijn fractie
niet doen. Er komt een punt waarop je je positie moet herzien. Dat klopt,
dat is nu de vraag die mijn fractie heeft. Ik wil graag antwoord van het
kabinet op mijn vragen. Ik trek er nu geen definitieve conclusie uit ten
aanzien van wat er in de VN gaat gebeuren in de komende weken, maar ik
vind het heel belangrijk dat de EU tracht hier gezamenlijk uit te komen.
Het is overigens merkwaardig: de Nederlandse regering wil altijd graag
een gemeenschappelijke EU-positie, behalve als het om Israël gaat. Als
die gemeenschappelijke positie gevonden zou kunnen worden op basis

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 26 150, nr. 109

9

van het compromisvoorstel van Luxemburg en Oostenrijk, lijkt mij dat op
zichzelf geen slechte zaak.
De heer Pechtold (D66): Ik heb ook een wat kritische vraag aan de PvdA.
Toen de drie christelijke partijen, SGP, ChristenUnie en CDA, begin
februari met deze motie kwamen – een motie die echt opriep om binnen
Europa te zorgen voor verzet tegen de Palestijnse actie – heeft D66 toch
nog maar even voor de veilige kant gekozen en gezegd: laten wij eerst
eens kijken wat er binnen Europa mogelijk is behalve verzet. Mag ik het zo
uitleggen dat, als de motie van de SGP vandaag weer zou worden
ingediend, de PvdA dan toch tegen zou stemmen, los van de vragen die
de heer Timmermans met mij heeft aan de regering?
De heer Timmermans (PvdA): Ja, ik denk dat wij er op dit moment niet
voor zouden stemmen. Ik denk dat er te veel is gebeurd tussen februari en
nu om die positie te handhaven. Maar daarmee wil ik niet gezegd hebben
dat wij voor de tegengestelde positie zijn, namelijk om de Palestijnse staat
unilateraal uit te roepen. Daar zijn wij niet voor.
De heer Pechtold (D66): Dan denk ik dat de PvdA en D66 in ieder geval
elkaar erin kunnen vinden dat wij moeten oppassen dat het probleem zich
ook in Europa tot een voor en een tegen ontwikkelt en dat wij de
Nederlandse regering moeten oproepen om ervoor te zorgen dat tussen
zwart en wit ook de waarnemersstatus en andere vormen voor Palestina
mogelijk zijn.
De heer Timmermans (PvdA): Dat is precies wat ik aan de regering vraag.
Dat is precies het punt waarop mijn fractie zit. Het is heel belangrijk dat
Europa probeert hierin unisono op te treden. Een verdeeld Europa is een
irrelevant Europa, zeg ik ook tegen de heer Van Bommel. Je kunt wel
zeggen dat wij verschillende belangen hebben en dat wij daarom
verschillende posities houden. Prima, splendid isolation, een prachtige
eigen positie, maar die heeft internationaal geen enkele betekenis. In die
context roep ik de Nederlandse regering op: zoek dat compromis, blijf niet
halsstarrig op die ene positie zitten van never nooit niet toelating van de
Palestijnse staat tot de VN, maar probeer er gezamenlijk met de andere
Europese landen uit te komen.
De heer Van Bommel (SP): Ik wil de heer Timmermans vragen of de
positie van de PvdA niet gewoon al veranderd is in de richting van steun
aan het uitroepen van een Palestijnse staat. Ik vraag dat mede, omdat zijn
vertegenwoordiger in de laatste bijeenkomst van de Socialistische
Internationale een resolutie van die strekking gewoon heeft gesteund: niet
met mitsen en maren en grijstinten, maar gewoon gesteund. Ik dacht dat
hij daar ook zou uitkomen, maar hij blijft nu nog een beetje in het midden
zitten. Wat is nu zijn standpunt of dat van de PvdA?
De heer Timmermans (PvdA): U hoort nu het standpunt van de fractie
van de PvdA. Het heeft onze sterke voorkeur dat er een gemeenschappelijke EU-positie komt. Het speelveld in Europa overziend, zou dat wat ons
betreft kunnen uitkomen op het voorstel dat is gedaan door de ministers
van Buitenlandse Zaken van Luxemburg en Oostenrijk, dat neerkomt op
een vorm van waarnemerschap voor de Palestijnse staat in de AVVN. Dat
komt zo’n beetje neer op lidmaatschap zonder stemrecht, als ik kijk naar
de positie van de Heilige Stoel en vroeger Zwitserland. Maar mijn fractie
zegt nu niet per se meteen ja tegen het eenzijdig uitroepen van de
Palestijnse staat.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 26 150, nr. 109

10

De heer Van Bommel (SP): Dus kort samengevat, in februari was het
«nee», daarna was het bij de Socialistische Internationale «ja» en nu is het
«een beetje».
De heer Timmermans(PvdA): Ik weet absoluut niet wat er bij de
Socialistische Internationale is afgesproken. Ik kom er zelf niet zo vaak, ik
vind het er niet zo gezellig; er zijn ook vreemde kostgangers die ik liever
niet tegenkom. Maar dat is de evolutie die zich sinds februari in onze
positie heeft voltrokken. Dat klopt. Zoals ik al een paar keer heb gezegd,
heeft dat alles te maken met het radicaliseren van de radicale elementen
aan de Palestijnse kant die Abbas naar het leven staan – dat blijkt ook uit
de toename van het terrorisme in de afgelopen weken – en het totale
gebrek aan bereidheid van de Israëlische regering om stappen in de
goede richting te doen.
Ik heb nog een laatste punt, waarbij ik mij wil aansluiten bij de collega’s
Van Bommel en Voordewind. Het is heel raar dat in Somalië een op de
drie kinderen nu acuut aan de hongerdood dreigt te sterven en dat dit niet
een topprioriteit zou zijn in de Verenigde Naties. Uiteraard zal het dat zijn.
Het staat niet op papier, maar ik hoor het ook graag hier duidelijk
uitgesproken door de bewindslieden.
De heer Dijkhoff (VVD): Voorzitter. Er wordt gesproken over het
VN-verdrag over internationaal terrorisme. De vraag van de VVD is of hier
ook nadrukkelijk de juridische status wordt behandeld – het liefst opgelost
– die nog steeds een probleem is als het gaat om internationaal terrorisme
en in hoeverre er ook in het denken een koppeling bestaat met piraterij.
Deze week is het tien jaar geleden dat het meest schrijnende grote
voorbeeld van het internationaal terrorisme plaatsvond, de aanslagen op
de Twin Towers. Wij spreken nu nog steeds over de totstandkoming van
een verdrag. Piraterij speelt nu. Ik hoop dat wij de totstandkoming van een
verdrag daarover sneller tussentijds kunnen bespreken.
Dat Nederland een voortrekkersrol wil nemen op het gebied van ontwapening en non-proliferatie, doet ons deugd. Wij vinden ook dat de
positieve houding die veel landen met de mond belijden moet worden
omgezet in concrete voorstellen en maatregelen. Dat doet de vraag rijzen
voorstellen waartoe: verdragen, ontwapening, moratoria op de ontwikkeling van nieuwe wapens. Belangrijk is dan altijd de vraag of daarbij
meteen wordt voorzien in scherpe controle, inspectie en andere
handhaving. Welk pad wil Nederland hierin bewandelen als voortrekker?
Nederland gaat een bijeenkomst organiseren op ministerieel niveau met
UN Women, een organisatie die is ontstaan uit vier andere organisaties,
op sterk aandringen vooral van Nederland. De vraag is: hoe nu verder. De
VVD zou graag zien dat Nederland, als het toch de bijeenkomst organiseert, de lead neemt. Het moet niet weer een club worden die gericht is op
eigen projecten, maar het moet een integrale positie hebben binnen de
VN en binnen al die takken. De positie van vrouwen en meisjes moet uit
de hoek worden getrokken van puur en alleen de zieligheid. Er moet
vooral worden gekeken naar de kansen en het besef dat de gelijkwaardige
positie en het meedraaien in het belang is van iedereen, of dat nu op
economisch niveau is of op mensenrechtenniveau. Het moet niet een
apart clubje zijn dat ook nog eventjes gedaan worden. Ik snap dat het
misschien lastig is om er nu uitgebreid op in te gaan, maar ik heb nog een
concrete vraag. Er komt een notitie naar de Kamer hierover. De VVD wil
daarin graag zien hoe UN Women een plek krijgt en hoe Nederland dit
breder gaat trekken dan de focus op ontwikkelingssamenwerking.
De VVD las met belangstelling over de inzet voor een resolutie over de
vrijheid van godsdienst. Dat is zeer van belang, aangezien er altijd een
club landen is onder aanvoering van de Organisatie van Islamitische
Conferentie (OIC) en daarbinnen weer onder aanvoering van Iran die de
defamation of religion aangrijpt om sluipenderwijs allerlei vrijheden in te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 26 150, nr. 109

11

perken, vrijheid van meningsuiting en religieuze vrijheden. De VVD mist
nog expliciet aandacht voor de vrijheid van meningsuiting, die voor haar
vooropstaat.
Kijkend naar de defamation of religion, kom ik op het punt dat de VN toch
een beetje verandert. Het is nog steeds een heel waardevolle club,
waaraan Nederland veel kan hebben voor onze internationale beelden,
maar het is niet meer de club waarvan wij bij de oprichting dachten dat
het puur de voorvechter van het goede zou zijn en van vrijheden en
mensenrechten. Er komen onder de fraaie blauwe vlag van de VN en ook
uit onze naam ook resoluties aan die ons minder bevallen. Als ik even een
heel botte koppeling maak: het wordt misschien tijd dat de landen die de
VN nu herontdekt hebben om voor hun eigen karretje te spannen ook
eens financieel hun bijdrage gaan leveren. Anders zou het mij niet slecht
uitkomen als zij die verschrikkelijke kreten over vrijheden achterwege
laten.
De heer Pechtold (D66): De VVD noemt gelukkig naast de vrijheid van
meningsuiting ook de vrijheid van godsdienst en wijst erop dat de
minister zich hier in VN-verband hard voor moet maken en landen zoals
Iran daarop moet aanspreken. Denkt de heer Dijkhoff dat het heel
geloofwaardig overkomt, als de minister daar moet zeggen: ik heb mijn
baantje te danken aan een partij die dag in, dag uit roept dat een van de
wereldgodsdiensten een fascistische ideologie is?
De heer Dijkhoff (VVD): Dat lijkt mij een erg retorische vraag, waarvoor ik
heel veel tijd zou moeten hebben om iedere daarin opgenomen vooronderstelling te weerleggen en te ontkrachten, omdat ik het met de hele
vraagstelling natuurlijk niet eens ben. Ik denk dat het Nederlandse kabinet
erg geloofwaardig kan optreden als regeerders van een land waarin deze
vrijheden gekoesterd worden en voor iedereen beschikbaar zijn.
De heer Pechtold (D66): Dit is nog niet een begin van een antwoord. Na
een jaar zou dat toch zo langzamerhand vanuit de VVD wel eens geoefend
kunnen worden. U roept de minister van uw kleur nu op om landen als
Iran aan te spreken. De islam is een wereldgodsdienst. Deze minister heeft
zijn baan te danken aan 24 zetels die zeggen dat het een fascistische
ideologie is. Ik vraag mij af – ik hoop ook op een begin van een antwoord
– hoe de minister dat geloofwaardig kan doen.
De heer Dijkhoff (VVD): Een begin van een antwoord, maar er komt geen
einde aan de vragen!
De heer Pechtold (D66): Heel kort.
De heer Dijkhoff (VVD): Deze keer wel, ja. Het gaat erom of er in een land
vrijheid van godsdienst is en die is er in Nederland. Hoe mensen denken
lijkt mij heel mooi passen bij de vrijheid van meningsuiting en de vrijheid
van vereniging en vergadering om politieke partijen op te richten. Ik zie op
geen enkele manier hoe in Nederland welke godsdienst dan ook zwaar
belemmerd zou worden. Volgens mij kun je dan, als overheid van een
land dat aan andere landen laat zien hoe het prima moet en kan, daarin
heel geloofwaardig acteren, ook in Europees verband.
Ik ga terug naar de VN als organisatie. Het kabinet schrijft daarover dat
ook daar bezuinigd moet worden. Wat de VVD betreft, moet er net zo
kritisch worden gekeken als wij doen bij de Europese Unie en bij de
NAVO. Wij vinden het van belang dat de bezuinigingen niet zozeer het
uitvoerende veldwerk en de missies betreffen, want die zijn van groot
belang. Volgens ons is de grootste slag te maken in de stropdassen, in de
skyscrapers om het zo maar even te noemen. Het is gewoon goed om een
keer in de zoveel tijd de boel op te schudden. Wij hopen dan ook dat het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 26 150, nr. 109

12

kabinet er flink op aandringt dat er nog voldoende ruimte is voor de
effectieve kanten van de VN en wat minder voor de bureaucratie.
In de EU Priorities, waarbij Nederland zich natuurlijk ook aansluit, staat
nog een klein ding dat de VVD een beetje verbaasde. Er staat dat de
Europese Unie als geheel bij de VN gaat aandringen op de 0,7% voor
ontwikkelingssamenwerking. Wij vonden het een beetje verrassend en
potsierlijk dat de hele Europese Unie, waarbinnen maar vier landen zich
aan dat cijfer houden, dat gaat verkondigen en internationaal het vingertje
gaat heffen bij de VN. Wij vinden het al ongeloofwaardig om een
uitzondering te bestempelen als een norm, laat staan dat je die probeert
op te leggen.
Tot slot kom ik bij de moties over de erkenning van de Palestijnse staat.
Eenzijdige erkenning brengt volgens de VVD niets. Het gaat om een
tweestatenoplossing met wederzijdse erkenning, dus ook van een staat
voor het Joodse volk. Erkenning is in onze ogen een resultaat van een
onderhandeling. Het is een te verdienen groot goed. Dat beseffen wij ook,
maar dat zit in het onderhandelingsproces en kan er niet van losgekoppeld worden. Het is niet een beloning voor het niet onderhandelen en
voor het weglopen van de onderhandelingstafel. Alles wat een duurzame
oplossing bevordert, kan op onze steun rekenen. En alles daaromheen wat
op dit zeer politiek gevoelige dossier wordt gedaan en gevraagd maar niet
bijdraagt aan een oplossing, willen wij niet steunen. Mocht er al hoop zijn
dat het zal helpen om het proces wat te bespoedigen, dan zijn de
uitspraken deze week van de Palestijnse onderhandelaar Erekat niet echt
bemoedigend. Hij stelt dat zij zo graag een staat willen worden om dan zo
snel mogelijk Israël voor het ICC te dagen. Zij moeten terug naar de
onderhandelingstafel. Daar lokken wij de partijen niet heen door iets te
geven wat daar hoort te worden verworven. De in New York aangekaarte
resoluties zijn volgens ons betreurenswaardig en onderdeel van een
jaarlijks terugkerend ritueel dat de oplossing van het conflict helaas nog
geen centimeter dichterbij heeft gebracht.
De heer De Roon (PVV): Voorzitter. Wij geloven ook niet zo in het streven
naar een sterkere rol van de Europese Unie in de Verenigde Naties,
sprekend als een groot geheel in het wereldspel. De heer Van Bommel
heeft er een aantal behartigenswaardige opmerkingen over gemaakt. De
problemen zijn vandaag al over de tafel gegaan: de kwestie van wel of
niet erkennen van de Palestijnse staat of het toekennen van de waarnemersstatus, wat in mijn ogen ook een soort impliciete erkenning van de
Palestijnen als staat is. Dat probleem ligt nu boven de markt. Er zijn
Europese landen die dat wellicht toejuichen en een aantal die dat
helemaal niet toejuichen. De enige manier om daaruit te komen, is het
sluiten van een compromis daarover. Daardoor verwatert datgene wat wij
graag zien gebeuren. Het voorstel voor de waarnemersstatus noemen wij
niet een grijs compromis; wij vinden het een onwenselijke verwatering.
De heer Pechtold (D66): Als ik het standpunt van de PVV de afgelopen
maanden goed heb gevolgd, zegt u dat er al een Palestijnse staat is; alleen
noemt u dat Jordanië. Nu zijn er diverse mogelijkheden. Constructieve
collega’s hebben zojuist al een paar voorbeelden gegeven. Dat is niet
alleen voor een staat, maar ook voor een volk. Je kunt dus de Palestijnen
een waarnemersstatus geven, even afhankelijk van de vraag waar zij in
uw ogen of mijn ogen terechtkomen. Voelt u daarvoor?
De heer De Roon (PVV): Er wordt nu door de Palestijnse Autoriteit naar
gestreefd om van het gebied op de Westbank en in Gaza een Palestijnse
staat te maken. Daar zijn wij niet voor. Zij streven niet naar een positie als
Palestijns volk op het wereldtoneel; zij willen een Palestijnse staat worden.
Het heeft dus helemaal geen zin om over dat theoretische gedachteexperiment te praten, want daar gaat het de Palestijnen helemaal niet om.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 26 150, nr. 109

13

Zij willen gewoon een staat op de Westbank. De PVV is daar geen
voorstander van, sowieso niet. Uiteraard is het ook aan de partijen in het
Oslo-proces om uiteindelijk in onderling overleg te bepalen wat daaruit
moet komen. Wij zijn in ieder geval van mening dat het een beloning van
slecht gedrag is, als je alle acties die gericht zijn op eenzijdige erkenning
of die zogenaamde waarnemersstatus gaat honoreren. Dat soort
verzoeken moet in de ogen van de PVV zelfs worden gesanctioneerd. Wij
weten nog niet precies wat de Palestijnen gaan vragen. Maar als zij dat
soort verzoeken gaan doen, zullen wij sterk overwegen om aan de
regering voor te stellen om sancties in te zetten tegen de Palestijnse
Autoriteit. Dat soort vredesondermijnende activiteiten moet niet beloond,
maar gesanctioneerd worden. Dat geldt zeker voor een Palestijnse
Autoriteit die maar blijft doorgaan met het voor binnenlands gebruik
toelaten van anti-Joodse geweldhitserij en de verheerlijking van terroristen in woord en daad. Daar bedoel ik dan mee de salariëring van die
veroordeelde terroristen van Palestijnse snit.
De heer Pechtold (D66): Ik vind het jammer dat de PVV het gelijk als een
soort luchtfietserij wegzet, wanneer ik tracht in te gaan op uw eerdere
standpunt, namelijk dat er wel een tweestatenoplossing mogelijk is. Dat
hebben de heer Wilders en de heer Kortenoeven altijd zo gezegd. Als u
dat wel wilt en als u ook vindt dat er een oplossing kan komen via
onderhandelingen, zou deze stap om de Palestijnen in plaats van de PLO
die waarnemersstatus te geven ook in uw visie een oplossing moeten zijn.
Dat er een eindplaatje bij de een of bij de ander ligt dat u niet welgevallig
is, laat ik dan terzijde. Maar het kan een belangrijke stap zijn. Erkent u dat?
De heer De Roon (PVV): Nee, dat zie ik niet zo, want het Palestijnse volk
kan zich vertegenwoordigd weten door een autoriteit die in Amman
gevestigd is. Dus ik zie helemaal geen reden om de wens van die
Palestijnse Autoriteit, die nu beweert het Palestijnse volk te vertegenwoordigen, met als doel een Palestijnse staat op de Westbank te vestigen te
honoreren. Het blijft in onze ogen geen goed perspectief.
Niet alleen die unilaterale oproeping om een Palestijnse staat te erkennen,
in welke vorm dan ook, is een bedreiging voor de vrede in het MiddenOosten. Er is in onze ogen ook opnieuw oorlogsdreiging door de falende
VN-missie in Libanon. Die missie was opgericht met als doel een
herhaling van het geweld van 2006 te voorkomen, maar doordat die
VN-missie faalt en gewoon zijn werk niet goed kan doen, heeft Hezbollah
ongestoord zijn wapenarsenaal kunnen uitbreiden. Die missie heeft
namelijk geen enkele bevoegdheid om op te treden, behalve als zij op
heterdaad terroristen bezig zien. Daarbuiten mogen zij niks. Zij mogen
geen huiszoekingen doen, ook al hebben zij aanwijzingen dat het wel
gerechtvaardigd zou zijn om wat wapens op te sporen die er niet zouden
moeten zijn. Voor alles moeten zij de Libanese autoriteiten inschakelen.
Dat was onder de vorige Libanese regering al moeilijk, maar nu met
Hezbollah erin kun je dat natuurlijk helemaal vergeten. Gaan de bewindslieden deze situatie aan de orde stellen in de Algemene Vergadering van
de Verenigde Naties? Wat zouden zij daarmee willen aanvangen?
Dan kom ik bij de inspanning om mensenrechtenschenders in concrete
resoluties aan de kaak te stellen. De regering zegt: wij willen dat graag
doen, wij willen concrete mensenrechtensituaties aan de orde stellen en
wij willen thematische resoluties indienen. Ik zou vandaag graag willen
horen waarover dat dan zoal zou moeten gaan.
De PVV-fractie ondersteunt het initiatief van de regering om een resolutie
in te dienen over de vrijheid van godsdienst en levensovertuiging. Ik ben
blij te lezen dat het niet alleen gaat om het recht om van godsdienst te
veranderen, maar ook om het recht om zonder godsdienstige overtuiging
en activiteit te leven. Er zijn nogal wat islamitische landen waar dat laatste
de facto heel moeilijk is, waar mensen die zeggen dat zij zonder geloof

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 26 150, nr. 109

14

willen leven in werkelijkheid het leven heel zuur wordt gemaakt. Ik noem,
om niet the usual suspects te nemen, maar eens Maleisië en Indonesië. In
het laatste land is de staatssecretaris onlangs nog geweest. Het gaat niet
alleen maar om formele regeltjes waarmee je in een resolutie of in een
verdrag zegt: de vrijheid van godsdienst en levensovertuiging en ook de
vrijheid om afvallig te zijn moeten worden gewaarborgd in formele
regeltjes. Het gaat ook om de vraag hoe het er in de praktijk in die landen
aan toegaat. Dat moet door de regering aan de kaak worden gesteld.
Wij steunen het streven van de regering om een meer proportionele
bijdrage van opkomende economieën aan de VN-begrotingen te
verlangen. Wij willen ook dat de regering inzet om de Nederlandse
bijdrage aan de VN niet langer een verplicht vast nummer laat zijn. De
Nederlandse contributie aan allerlei VN-programma’s zou in onze ogen
veel meer een vrijwillige bijdrage behoren te zijn. Dan kunnen wij ook zelf
per programma bepalen of Nederland wil meebetalen of niet. Het niet
meebetalen zou in ieder geval mogelijk moeten zijn bij programma’s die
strijdig worden geoordeeld met Nederlandse belangen of belangen van
onze democratische bondgenoten. Ik kijk bijvoorbeeld naar de financiering
van de UNRWA, de VN-Mensenrechtenraad in zijn huidige constellatie en
de Durban-activiteiten. Het zou prettig zijn als Nederland daar niet aan
meebetaalt, ook niet via indirecte routes.
In onze ogen zou ook gebrek aan discipline op VN-begrotingen gesanctioneerd moeten worden. Ik weet dat er allemaal commissies en regels voor
zijn, maar in de praktijk komt er zelden iets van terecht, als het al ooit
gebeurt. Ik vind dat de regering er best weer eens op mag insteken.
Het vorige kabinet had vorig jaar nog in een brief geschreven dat het
afschaffen van het vetorecht expliciet een doel was van dat kabinet. Dat
lees ik niet meer in deze richtlijnenbrief. Mag ik daaruit afleiden dat dit
kabinet dat doel heeft laten vallen?
Mevrouw Peters (GroenLinks): Voorzitter. De Verenigde Naties en de
Algemene Vergadering vergaderen al vanaf dag een van de oprichting
over de Palestijns-Israëlische kwestie, de tweestatenoplossing, een
onafhankelijke Palestijnse staat en een veilig Israël. Wij zijn al die
decennia verder nog niet veel vooruitgekomen. Er is nu een Kwartetvredesproces met de VN, de EU en de VS erin, maar ook hun onderhandelingen en druk op de partijen hebben eigenlijk niets opgeleverd. Met de
huidige Israëlische regering, die geen prioriteit maakt van vredesbesprekingen, integendeel, voortgaat met de uitbreiding van nederzettingen en
ook met de VS, waar Obama zijn initiële steun voor een onafhankelijk
VN-lidmaatschap van de Palestijnen heeft ingetrokken, ziet de toekomst
van dat vredesproces er niet rooskleurig uit. Het in deze omstandigheden
eventueel uitroepen door de Palestijnen van een onafhankelijke staat met
een vraag om erkenning daarvan, is in de ogen van mijn fractie logisch en
begrijpelijk. Het schudt de wereld wakker voor dit hart van het probleem
van internationaal beleid middenin de Verenigde Naties. Erkenning als
staat, eventueel volwaardig VN-lidmaatschap of als dat niet lukt opwaardering tot het hebben van een waarnemersstatus als staat, kan belangrijk
zijn voor de Palestijnen. Het geeft meer handen en voeten aan hun streven
naar erkenning en zelfbeschikking. Het geeft meer handen en voeten aan
hun streven naar het oprichten van een Palestijnse staat binnen de
grenzen van 1967. En het ondersteunt in de ogen van mijn fractie het
zoeken naar een tweestatenoplossing binnen de lijnen van het proces dat
ook door het Kwartet is uitgestippeld. Het staat de onderhandelingen over
de finale status tussen de Palestijnen en Israël niet in de weg. Het zijn
allemaal zaken die ook de Nederlandse regering ondersteunt. Waarom
heeft de regering in zo’n vroeg stadium zo rigoureus dit plan van de
Palestijnen van de hand gewezen? Het heeft als voordeel dat het de weg
naar een mogelijk lidmaatschap van de Palestijnen van het ICC opent. Ook
dat zou Nederland moeten aanspreken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 26 150, nr. 109

15

Het precedent dat hier in het oog springt, is het geval van Kosovo.
Nederland heeft toen anders geopereerd. Nederland heeft toen zeer
behoedzaam opgetreden en is niet snel overgegaan tot het trekken van
conclusies. Ook Kosovo is nu een door de Algemene Vergadering van de
Verenigde Naties erkende staat, maar geen VN-lid. Ook Kosovo kwam er
in een proces van onderhandelingen met Servië niet uit en zag op een
gegeven moment geen andere weg meer voor zich dan het eenzijdig
uitroepen van een onafhankelijke staat. Waarom is hier door Nederland
een andere route gekozen dan in het geval van Kosovo?
Laat er geen misverstand over bestaan: GroenLinks steunt de Palestijnen
in de roep om erkenning en zelfbeschikking. Ook wij moeten natuurlijk
eerst de resolutie met het voorstel van de Palestijnen afwachten, maar wij
vinden deze stap op zichzelf begrijpelijk en te ondersteunen. Tegelijkertijd
weten wij dat je met zo’n uitroep, die ongeveer 120 stemmen binnen de
Algemene Vergadering zal weten te verwerven, van een staat natuurlijk
niet een echte onafhankelijke staat die in vrijheid zijn mensen kan
besturen dichterbij brengt en dat daarmee het vredesproces nog niet is
afgesloten. De bezetting zal niet opeens voorbij zijn. Wij moeten dus de
stap die hiermee mogelijk door de Palestijnen wordt gezet niet groter
maken dan die is. Maar de minister lijkt deze stap wel groter te maken dan
die is en als een buitengewoon gevaar te zien. Waarom? Door te stemmen
tegen een erkenning van de Palestijnen als staat en daarmee tegen het
openen van de route voor een waarnemersstatus, maak je het probleem
groter omdat dan de EU verdeeld zal optreden. Die verdeeldheid van de
EU heeft een negatiever effect dan de kleine positieve stap die een
mogelijke waarnemersstatus als staat kan opleveren. Natuurlijk moet
Nederland zijn belangen als bondgenoot van de Verenigde Staten en als
partner van Israël in ogenschouw nemen, maar daar staat tegenover dat
Nederland ook een goede vriend en partner wil zijn van de Arabische
landen, die waarschijnlijk en bloc voor de uitroeping van de staat van de
Palestijnen zullen stemmen. Kan de minister daarover zijn licht laten
schijnen? Waarom wil de regering niet behoedzamer optreden en
EU-eenheid proberen te behouden? Is dan EU-onthouding van een stem
die een erkenning van de staat van de Palestijnen en daarmee een
waarnemersstatus mogelijk maakt geen optie? Graag krijgen wij een
reactie.
Voor het overige kan de fractie van GroenLinks de inzet van de regering
voor de AVVN grotendeels steunen. Wij hebben enkele vragen over
Birma. Wij spreken graag steun uit voor het voorstel van de speciale
rapporteur voor Birma om een onderzoekscommissie in te stellen naar
misdrijven tegen de menselijkheid door het regime.
Over non-proliferatie vraag ik of de regering bereid is, steun uit te spreken
voor het voorstel van de secretaris-generaal uit 2008 om tot een alomvattende kernwapenconventie te komen. Over de ministeriële bijeenkomst in
Nederland, als covoorzitter van Responsibility to Protect nog de vraag wat
daarvan de inzet en de verwachte uitkomst zullen zijn. Ik steun de
opmerking van de fractie van de ChristenUnie dat aandacht voor de
mensen in Syrië en Somalië zeer passend zou zijn.
De heer Van der Staaij (SGP): Voorzitter. Ik ben opgelucht dat het mij
nog is gelukt, voor het einde van deze vergadering het woord te
verkrijgen!
Effectiviteit en legitimiteit van de VN zelf komen aan de orde. Terecht
wordt op dat onderdeel zelfreflectie toegepast. Als het gaat om belangrijke thema’s als de onrust in de Arabische wereld en ernstige mensenrechtenschendingen, blijft het eufemistisch uitgedrukt heel bijzonder dat
ook landen als Iran en Syrië voluit en volwaardig aan dit soort overleggen
kunnen deelnemen. Dat maakt het optreden van de AVVN dubbelhartig. Is
er enig zicht op dat dat ooit nog verandert, waardoor dergelijke rotte
appels uit de mand worden verwijderd?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 26 150, nr. 109

16

Een tweede thema bestaat uit de mensenrechten. Wij steunen de inzet van
het kabinet om juist het punt van vrijheid van godsdienst en levensovertuiging naar voren te halen, en daarop actie te ondernemen, in lijn met de
mensenrechtenstrategie die we eerder met de minister hebben
besproken.
Er is veel aandacht uitgegaan naar het mogelijk eenzijdig uitroepen van
een Palestijnse staat. De SGP-fractie ziet dat als een desastreuze stap voor
het vredesproces. Vrede kan slechts het gevolg zijn van onderhandelingen. Eenzijdige stappen werken contraproductief. Met het eenzijdig
uitroepen van een Palestijnse staat worden verwachtingen geschapen die
op geen enkele wijze zullen uitkomen. Daarover zijn we vooral bezorgd.
We hebben het over een niet-bindend advies, eigenlijk is dit een oneigenlijke route. Als wij ons oor goed te luisteren leggen, kan het gevolg van
zo’n eenzijdig uitroepen heel goed zijn dat bij de Palestijnen verwachtingen worden gewekt – nu gaan allerlei dingen gebeuren – die dan ineens
in het dagelijkse wereld helemaal niet worden ervaren. Schept dat geen
enorm risico op nieuwe geweldsuitbarstingen? Dat zou extra wrang zijn,
omdat de concrete positie van de Palestijnse bevolking stapje voor stapje
verbetert: economisch, medische zorg, werkgelegenheid, et cetera. Niet
voor niets gist het in de gehele Arabische wereld, maar niet serieus in de
Palestijnse gebieden. Het zou misdadig zijn om dit in de waagschaal te
stellen. Ik roep de minister op om voluit uitvoering te blijven geven aan
mijn breed aanvaarde motie, waarin de regering wordt verzocht om te
bevorderen dat de EU zich verzet tegen het eenzijdig uitroepen van een
Palestijnse staat en dat de Palestijnse leiders worden aangezet om de
rechtstreekse onderhandelingen met Israël te heropenen. Het was een
buitengewoon evenwichtige motie; niet voor niets heeft zelfs de
PvdA-fractie haar gesteund. De motie is oogverblindend redelijk. Welke
opstelling zal de EU kiezen? De EU kan het zich toch moeilijk permitteren
om bij zo’n belangrijk issue verdeeld te opereren? Welke kant gaat dit op?
Zal de Palestijnse Autoriteit werkelijk doorgaan op dit spoor of zal zij
uiteindelijk haar knopen tellen? Als de Palestijnse Autoriteit daadwerkelijk
aanzet tot eenzijdige stappen, welke gevolgen heeft dit dan voor de
Nederlandse hulp aan de Palestijnse gebieden? Ik wijs in dat verband naar
de discussie in het Amerikaanse Congres.
Mijn vraag over ontwikkelingssamenwerking is in hoeverre hier ook de
moeizame afstemming met andere donoren aan de orde komt, als het
gaat om ongewenst gelijktijdig terugtrekken uit OS-landen, stroeve
exit-strategieën, en dergelijke.
De heer Pechtold (D66): Voorzitter. Een jaar geleden hadden wij dit debat
met de toenmalige premier, en minister Verhagen was toen druk bezig
met de formatie. Balkenende ging wel naar New York, maar helaas gaat
premier Rutten nu niet. Helaas, want het belooft wel een belangrijke top te
worden.
De top vindt plaats tegen een historische achtergrond. De ontwikkelingen
in de Arabische regio laten zien dat de twintigste-eeuwse verhoudingen
geen stand kunnen houden. In Syrië gaat Assad door met demonstranten
doden, en Ban Ki-Moon heeft gisteren opgeroepen tot harde sancties. Dit
kabinet wil daarin een voortrekkersrol spelen, maar hoe? Voor welke extra
sancties pleit Nederland nu? Hoe realiseren wij de hoogst mogelijke
internationale druk, en is er zicht op een nieuwe resolutie? In Libië lijkt de
heerschappij van Kadhafi echt voorbij, en het is nu tijd voor een plan B.
Komt het kabinet nog met een routekaart, zoals mijn fractie eerder heeft
verzocht?
Sudan verdient bijzondere aandacht. In Zuid-Sudan zijn de afgelopen
maand meer dan 1 000 doden gevallen. De VN trok aan de bel. Nederland
doet niet meer mee aan UNMIS, maar wat doen we dan wel? Zuid-Sudan
overweegt de doodstraf in te voeren voor homo’s. Wat gaat Nederland
hieraan doen? Hoe zien we dat in de toch wat bekoelde relatie terug?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 26 150, nr. 109

17

De fractie van D66 hoopt dat er concrete afspraken worden gemaakt over
ontwapening en non-proliferatie. Wij blijven pleiten voor verwijdering van
de kernwapens uit Nederland.
Balkenende had vorig jaar wat het Internationale Strafhof betreft een
goede lijn: hard uitspreken tegen landen die zich niet aan de afspraken
van het Statuut van Rome houden. Blijven we dat doen onder deze
regering, en blijven wij landen aansporen het Statuut te ratificeren?
Mijn fractie had kritiek op de uitspraken van deze minister bij zijn start,
over mensenrechten. Nederlandse kabinetten vragen bij de VN traditioneel meer aandacht voor vervolging van mensenrechtenschendingen.
Blijft het kabinet dit doen? Hoe kunnen we iets doen aan de no-actionmotions? Mijn fractie heeft een motie ingediend om ook bevriende landen
aan te blijven spreken op mensenrechtenschendingen. De minister
ontraadde die motie, maar ze is aangenomen. Zal hij in VN-verband
blijven handelen in de geest van die motie?
Mijn fractie vindt dat de zetelverdeling in de Veiligheidsraad, net als
andere VN-organen, moet worden aangepast aan de werkelijkheid. Het
systeem vertegenwoordigt nog steeds de machtsverhoudingen van vlak
na de Tweede Wereldoorlog. Mijn fractie vindt dat landen als Brazilië,
Japan en India, maar ook de EU een kans moeten krijgen. Dit is de enige
manier om de legitimiteit van de Raad op peil te houden. Wij stellen voor
dat er inderdaad een EU-zetel komt, in plaats van die van de Fransen of de
Britten, en dat de overblijvende zetel bijvoorbeeld door India wordt
opgevuld. Vorig jaar verzocht de voorganger van deze minister, Verhagen,
mij een motie op dit punt aan te houden. Welke inspanningen zijn er
sindsdien geleverd, en wat vindt het kabinet van de tussenvorm van
langjarige tijdelijke zetels? Zal het kabinet zich hiervoor inzetten?
Het belangrijkste onderwerp van de vergadering is de poging van de
Palestijnen om een eigen staat te verwerven. Mijn fractie is zoals bekend
voor een tweestatenoplossing. Wij willen net als iedereen een duurzame
oplossing van het conflict. Dit kabinet heeft al in een vroeg stadium – wat
mij betreft te vroeg – aangegeven tegen het Palestijnse voorstel te zijn. De
minister pleit ook tegen het eenzijdig uitroepen van een Palestijnse staat
op internationale fora. Maar pleit hij daarnaast ook tegen andere vormen,
zoals een waarnemersstatus voor de Palestijnen, of voor Palestina als
waarnemende staat? Het kabinet wil graag dat de vredesonderhandelingen doorgaan, maar die zitten structureel vast. Israël blijft doorgaan
met het bouwen van nederzettingen, en Hamas zweert het geweld niet af.
Mijn fractie vindt dat het kabinet de statusvraag te zwart-wit heeft
voorgesteld. Er zijn opties tussen een zelfstandige Palestijnse staat en de
situatie nu. Het kabinet heeft zich daarvoor wat mij betreft te weinig
ingezet. Ik vraag mij af of de minister deze optie toch gaat verkennen. Of
gooit hij de deur volledig op slot?
Minister Rosenthal: Voorzitter. Met alle vragen die er kunnen zijn over de
effectiviteit en de legitimiteit van de VN, is het toch duidelijk – we zien dat
ook aan de ontwikkelingen in de Arabische regio – dat wij blij mogen zijn
met de VN. Afgelopen donderdag is in Parijs expliciet aan de orde gesteld
dat het in de postconflictsituatie in Libië, voor zover het de internationale
gemeenschap betreft, de VN zijn die daar de leidende rol hebben te
spelen. Punt. Dat geeft aan hoe relevant wij de VN moeten beschouwen.
Een ander, ook heel concreet voorbeeld is het volgende. Wat Syrië betreft,
hebben we met veel moeite bereikt dat er op EU-niveau een aantal stevige
sancties tot stand is gebracht, bijvoorbeeld waar het import betreft van
olieproducten van Syrië, en waar het de financiering en verzekering van
transporten betreft van olie uit Syrië. We weten dat we daar een stap
omhoog moeten zetten in de richting van de VN. Daar speelt de inzet van
de Nederlandse regering om zover te komen dat de VN inderdaad tot een
resolutie op dit punt zullen komen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 26 150, nr. 109

18

Natuurlijk is ook bij de VN het beste de vijand van het goede. Dat zeg ik
tegen diegenen die opmerken dat een aantal landen die bijvoorbeeld de
mensenrechten met voeten treden, nog wel eens het hoogste woord
willen voeren bij discussies over mensenrechten. Ook daar doen wij
overigens ons best om dat zo klein mogelijk te houden. De toetreding van
Syrië tot de Mensenrechtenraad en de aanwezigheid van Libië onder het
Kadhafi-regime daarin zijn zoals bekend weggeschoven.
Hiermee wil ik niet zeggen dat er geen problemen zijn bij de VN. Er is
continu zorg over de bureaucratie bij het algemeen secretariaat van de
VN. Het is dus ook een goed punt dat de secretaris-generaal zelf het
algemeen secretariaat op min 3% wil zetten door stroomlijning en
bezuiniging. De nominale nulgroei voor het budget geeft aan dat we niet
meer moeten alloceren dan strikt noodzakelijk is.
Wat zou de wereld op dit ogenblik zijn zonder VN? We kunnen veel kritiek
hebben op het doen en laten van sommige van de specialised agencies –
zijn ze wel effectief en efficiënt genoeg? – maar we werken ermee, en zij
leveren een daadwerkelijke bijdrage aan de vrede, de veiligheid en de
voorspoed in de wereld, en in het tegengaan van narigheden.
Datzelfde verhaal kan ik houden voor een aantal doctrines die bij de
Algemene Vergadering van eind september inzet van de beraadslagingen
zullen zijn. Ik noem Responsibility to Protect. Ook daar moeten we werken
vanuit het idee dat het op een bepaald moment het volkenrechtelijk
mandaat van de VN moet zijn dat Responsibility to Protect tot gelding zal
brengen. Ik roep in herinnering de opmerkelijke en historische resolutie
1973 van zes maanden geleden over Libië.
De heer Van Bommel (SP): Die discussie die is aangezwengeld door
enkele leden van de Veiligheidsraad, over de vraag of het optreden boven
Libië wel past binnen de marges van resolutie 1973, zal vermoedelijk
terugkomen op de AVVN. Nederland is covoorzitter van de vriendengroep
Responsibility to Protect. Wat wilt u met die discussie gaan doen, als die
er komt? Ik neem namelijk aan dat u zich daarop zult voorbereiden.
Minister Rosenthal: Natuurlijk bereiden wij ons daarop volop voor. Met
een aantal landen willen we scherp krijgen, wanneer Responsibility to
Protect kan worden ingezet als instrument, en wanneer niet. Wanneer ga
je naar een situatie toe dat je de nationale soevereiniteit van staten waar
verantwoordelijkheid bij hoort, zodanig ter discussie moet stellen dat je
inderdaad complementair daaraan interventies wilt plegen in de desbetreffende landen? Ik voeg er wel één ding aan toe. Bij Responsibility to
Protect moeten we heel scherp krijgen en ook houden dat we in de vier
categorieën van misdrijven waar Responsibility to Protect op ziet –
genocide, misdaden tegen de menselijkheid, oorlogsmisdaden en ethnic
cleansing – niet een soort mission creep terechtkomen, want dan komen
we aan het verkeerde eind van de streep terecht.
De heer Voordewind (ChristenUnie): Als je de vier criteria voor Responsibility to Protect afloopt, en je weet dat in Syrië meer dan 2 200 mensen
zijn vermoord door Assad, wanneer verwacht u dan dat de VN een
denkrichting à la Libië ook op Syrië zal toepassen? In hoeverre houdt de
VN Syrië nog als lidstaat vast? We streven naar vrede, gerechtigheid en
veiligheid, maar er is een grens voor landen om nog serieus genomen te
worden. Wanneer is die grens bereikt?
Minister Rosenthal: Waar we nu mee van doen hebben – ik probeer
realiteitszin te betrachten – is dat pogingen in het werk worden gesteld,
pogingen waaraan Nederland stevig meedoet, om Syrië op de agenda van
de VN-Veiligheidsraad te krijgen. Dat is een kwestie van weging. Uiteindelijk moet je daar afwegen of een situatie waarvan je weet dat je, als je
een Veiligheidsraadresolutie ziet stranden op veto’s van permanente

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 26 150, nr. 109

19

leden, niet een onbedoelde positieve boodschap naar het regime in
Damascus verkondigt. Zij lachen dan zogezegd in hun vuistje. Een aantal
permanente leden van de Veiligheidsraad is gaandeweg zover om dat
risico te trotseren. Wat daaruit komt, is een tweede. Het zal niet mogelijk
zijn om dermate bindende resoluties aanvaard te krijgen dat je daarmee
kunt doen wat je het liefste zou doen. Er kan wel op allerlei fronten
worden geprobeerd om de activiteiten van een land dat de mensenrechten met voeten treedt zoveel mogelijk te beperken, maar ze eruit
gooien brengt je alleen maar van de regen in de drup, of omgekeerd.
De situatie in Syrië blijft overigens zeer zorgwekkend. In mijn brief aan de
Kamer over het beraad in Sopot heb ik gemeld dat ikzelf met een aantal
Europese landen sterk heb aangedrongen op meer activiteit en betrokkenheid van de Arabische Liga bij de situatie in Syrië. Het is een heel
slecht teken dat de Syrische regering de Arabische Liga vandaag op
afstand heeft gehouden, toen die een bezoek aan Damascus wilde gaan
brengen.
Ik kom toe aan de kwestie van de mensenrechten, de resolutie over
godsdienstvrijheid, et cetera. Ik zeg de heer Dijkhoff meteen na dat
godsdienstvrijheid en vrijheid van meningsuiting voor de Nederlandse
regering binnen het mensenrechtenbeleid als zodanig cruciale ankerpunten zijn. Wat de resolutie over godsdienstvrijheid en levensovertuiging
betreft, is het zonneklaar dat de Nederlandse regering inzet op alle
vormen die bij godsdienstvrijheid in het geding zijn: de vrijheid om een
godsdienst te belijden, de vrijheid om te veranderen van godsdienst, de
vrijheid om een godsdienst de rug toe te keren, en ook de vrijheid om
geen godsdienst te belijden, c.q. aan te hangen. Op dat punt zet de
Nederlandse regering heel sterk in op de resolutie over godsdienstvrijheid
en vrijheid van levensovertuiging. Wij verzetten ons voortdurend tegen de
defamation, de pogingen om naar defamation resolutions te gaan, omdat
die een volkomen verkeerde boodschap verkondigen in de richting van
diegenen die daadwerkelijk godsdienstvrijheid en vrijheid van meningsuiting nastreven.
Verdedigers van mensenrechten, die dat vaak onder zeer moeilijke
omstandigheden doen, proberen wij zoveel mogelijk te steunen, waarbij
wij heel scherp zijn op notoire schenders van mensenrechten. Tegen hen
moeten wij keihard optreden.
De regering steunt het UN Women-initiatief van harte, en wel in alle
mogelijke vormen. Met mijn collega van de VS probeer ik over alles wat te
maken heeft met gender, en de rol van de vrouwen in de samenleving, de
economie en de politiek gelijk op te trekken. Het jubileumjaar van
resolutie 1 325 is wat dat betreft een baken, waarop we serieus inzetten.
Zoals Hillary Clinton het ooit treffend heeft uitgedrukt, moeten we het
hierbij niet alleen hebben over vrouwen als slachtoffers, maar vooral over
vrouwen als future leaders. Ik heb dat vanmorgen in Den Haag op een
conferentie over vrouwen in Afghanistan met nadruk gezegd. Er komt nog
een notitie over deze materie.
Het heeft veel moeite gekost om wat betreft Myanmar zover te komen dat
inderdaad wordt gesproken over een onderzoekscommissie. Wij zetten
daarop in. Het Amerikaanse special envoy is bezig met verkenningen in de
richting van Myanmar. Mij bereiken wisselende berichten vanuit de
wereld van de dissidenten en de opponenten over hoe te opereren. Voor
de Nederlandse regering blijft de piketpaal vrijlating van de nog altijd
bijna 2000 politieke gevangenen. Zolang de militairen niet de kazernes
ingaan, zijn we nog niet toe aan een al te florissante dialoog met Birma.
Over de positie van de homoseksuelen in Zuid-Sudan het volgende. In de
Mensenrechtenraad komt Zuid-Sudan expliciet aan de orde. Er komt nog
een brief naar de Kamer over de mensenrechtenraadszitting. In de AVVN
zal een side event van de EU zijn over de rechten van homoseksuelen,
waarbij zal worden voortgebouwd op de bekende LGBT-resolutie van de
Mensenrechtenraad van juni, dit met het oog op een mogelijke resolutie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 26 150, nr. 109

20

in de AVVN van volgend jaar. In bilaterale contacten worden schendingen
van de mensenrechten en de wijze waarop in Zuid-Sudan met een aantal
vraagstukken wordt omgegaan voortdurend aan de orde gesteld. Ik heb
dat vorige week nog gedaan, in een overleg met de Europese vertegenwoordiger voor Sudan, mevrouw Marsden.
Wat het vredesproces in het Midden-Oosten betreft, is er koortsachtig
overleg, van uur tot uur en van dag tot dag gaande met alle betrokken
partijen. Dit alles speelt zich af in een gevoelige sfeer. De Nederlandse
regering heeft hierin een aandeel. Bij de informele besprekingen van de
ministers van Buitenlandse Zaken, afgelopen weekeinde in Sopot, het
Gymnich-overleg, is deze zaak uitvoerig aan de orde geweest. De Kamer
heeft een verslag van die informele raad gekregen, waaruit de inzet is
gebleken die de Nederlandse regering heeft gepleegd. Ik blijf mij zeer wel
thuisvoelen bij de motie-Van der Staaij, van begin dit jaar. Ik besef
natuurlijk dat de zaak in beweging is en dat bewogen moet gaan worden.
De Nederlandse regering heeft zich van meet af aan – dat zal blijven
gebeuren – verzet tegen welke unilaterale stappen dan ook, van welke
betrokkene dan ook. Dat is ook naar voren gebracht in het overleg in Den
Haag van premier Rutte en ik met president Abbas en de eerste onderhandelaar. De Nederlandse regering wijst unilaterale stappen af. Van de kant
van de Palestijnse Autoriteit is daarop een heel simpele boodschap
gegeven. Voor hen zijn er drie prioriteiten: onderhandelen, onderhandelen
en nog eens onderhandelen. We zijn het dus volledig met elkaar eens.
Wat is het raamwerk voor de Nederlandse regering? Ik herhaal dat: wij
moeten primair mikken op het Kwartet. Achter de schermen is daar wel
degelijk activiteit te bespeuren. Meer kan ik daarover op dit moment niet
zeggen. Het Kwartet werkt met de bekende beginselen in de richting van
de Palestijnse Autoriteit en Hamas. De EU brengt steeds weer de vier
parameters in die op zichzelf vrij vergaand zijn, in ieder geval verdergaand
dan die van de Amerikanen: een tweestatenoplossing, de grenzen van
voor juni 1967, inclusief uitonderhandelde landruil, veiligheidsgaranties
over en weer, een uitonderhandelde oplossing voor het vraagstuk van de
vluchtelingen, en een uitonderhandelde oplossing ten aanzien van
Jeruzalem. Dat is de onveranderlijke inzet van de Nederlandse regering. Ik
ben het volkomen eens met diegenen die zeggen: it takes two to tango.
Wat de posities van Israël en de Palestijnse Autoriteit betreft, zegt de
Nederlandse regering tegen de Israëli’s met nadruk: help us, so that you
make it possible for us to help you. Wat betekent het punt dat zij ons
moeten helpen? Welaan, door duidelijke stappen te zetten en uit de
loopgraven te komen. Op dat punt spreek ik ook de Israëli’s voortdurend
aan op de slechte zaken rond de nederzettingen, en op het feit dat de
laatste stappen die zijn gezet met de bouw van woningen in bezette
gebieden, contraproductief zijn voor het vredesproces.
De heer Pechtold (D66): Volgens mij had de Nederlandse regering dit
standpunt vorig jaar ook, en het jaar daarvoor ook, en het jaar daarvoor
ook. Daar schieten we niet heel veel mee op. De Palestijnen dreigen nu de
internationale gemeenschap, en zoals hier aan tafel bleek ook Europa,
voor het blok te zetten en uit te dagen. In februari omarmde u de
motie-Van der Staaij, maar dat is geen constructieve motie: er wordt
binnen Europa opgeroepen om te blokkeren. Vandaag is een andere
minderheid dan in februari van mening dat de Nederlandse regering toch
ook een intelligentere oplossing dan alleen de zwart-wit-politiek binnen de
EU zou kunnen betrachten. Naast de uitgebreide inleiding, die redelijk
tijdloos is, zou ik graag van u willen horen wat u aan inspanningen zult
plegen de komende dagen, om te voorkomen dat de dreigende forcering
niet alleen de VN, maar ook Europa verdeelt.
Minister Rosenthal: De EU heeft verschillende opties geformuleerd.
Sommige collegae van mij hebben zich daarover expliciet uitgelaten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 26 150, nr. 109

21

Ikzelf heb een bepaalde inzet gepleegd in de informele raad in Sopot.
Verder kan ik erop wijzen dat ik daarin bepaald niet alleen stond. Voor
allen in de EU geldt op dit moment de mantra dat elke activiteit van welke
partij dan ook ten dienste moet staan van het vredesproces, en daar niet
tegenin mag gaan. Dat noemen wij de Westerwelle-toets, omdat hij dat
expliciet als uitgangspunt heeft genomen. Daarin toets ik de stappen die
Nederland op dit punt moet zetten.
De heer Pechtold (D66): Ik snap werkelijk niet waarom er zulk omzichtig
taalgebruik nodig is vanuit het kabinet, om gewoon te zeggen: we vinden
het eigenlijk wel prachtig, laat maar polariseren. Ik citeer u letterlijk: ik heb
een bepaalde inzet gehad. U durft die inzet zelfs niet in woorden neer te
zetten. U zegt gewoon «we zullen het blokkeren» en al het constructief en
creatief denken van een grote minderheid wijst u af. Vervolgens krijgen
we een verhaal dat echt tijdloos is. U kunt dat volgend jaar weer houden,
als u er dan zit.
Minister Rosenthal: Elke stap die vredesonderhandelingen naderbij
brengt, wordt gesteund door de Nederlandse regering. Erkenning van de
Palestijnse staat, of een andere vorm van verhoging van de status van de
Palestijnse Autoriteit in de VN – de Vaticaan-optie, in de wandelgangen –
is voor de Nederlandse regering zowel in de EU als in de VN acceptabel
als ze door alle betrokken partijen wordt gesteund. Dat is simpelweg het
standpunt van de Nederlandse regering. Daar mag de heer Pechtold
ontevreden over zijn, maar dat is onze lijn. Dat is op dit ogenblik de beste
koers die we kunnen varen, omdat elke unilaterale stap het vredesproces
niet naderbij brengt, maar verder van ons af duwt. Ik kan het niet anders
zien.
De heer Van der Staaij (SGP): Het is wat ingewikkeld als de heer
Pechtold hier een beeld schetst van mijn motie dat ik hier heel kort wil
corrigeren. We delen vanmiddag wel de microfoon, maar niet de visie. In
die motie staat niet alleen het verzet tegen het eenzijdig uitroepen van een
Palestijnse staat, maar ook een krachtige oproep om de rechtstreekse
onderhandelingen verder van de grond te krijgen. Allerlei zaken en
personen zijn niet behulpzaam bij het bereiken van het doel van
hervatting van de onderhandelingen.
Minister Rosenthal: Het gaat om onderhandelingen met open vizier, van
beide kanten, maar er is natuurlijk wel wat gebeurd. Kijk je naar de speech
van president Obama, die de grenzen van 1967 expliciet presenteerde,
waarna van de Palestijnse Autoriteit alleen maar de mededeling
terugkwam dat men unilateraal zou gaan, dan zie je dat het in feite
noodzakelijk is dat men over en weer naar elkaar luistert, de signalen
oppakt en daarmee zijn voordeel doet. Ik hoop nog altijd dat er de
komende weken beweging zal komen in dit proces. Als de Nederlandse
regering daartoe kan bijdragen – we zijn er intensief mee bezig – dan zal
ze dat zeker niet nalaten, wat geldt voor alle betrokken partijen. We zijn in
contact met de Palestijnse Autoriteit, we zijn in contact met Israël, we zijn
in contact met de Amerikanen, we zijn uiteraard voortdurend in contact
met onze Europese collegae en met de Hoge Vertegenwoordiger Ashton,
en wel van dag tot dag. Ik hoop dat de zaak in beweging komt, en dat we
niet terecht zullen komen in een toestand in de VN waarbij de Palestijnse
Autoriteit eerst een blauwtje loopt bij de Veiligheidsraad, vervolgens een
beetje oneigenlijk via United for Peace naar de AVVN gaat, daar misschien
een meerderheid haalt, maar vervolgens wordt geconfronteerd met een
beeld dat ze iets binnen heeft gehaald wat alleen maar teleurstelling en
frustraties zal opleveren.
Ik ben er op dit ogenblik niet aan toe om naar wie dan ook dreigende taal
te gaan spreken. Aan mij is op dit moment ook niet besteed de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 26 150, nr. 109

22

mededeling dat wij dit of dat gaan doen met betrekking tot de hulp aan de
Palestijnse Autoriteit, op het moment dat zij zus of zo zou handelen. Ik
probeer op dit dossier zelfbeheersing en terughoudendheid te betrachten.
De heer Timmermans (PvdA): Ik hoor de minister duidelijk zeggen dat er
niets kan gebeuren, tenzij alle partijen het ermee eens zijn. Daarmee geeft
hij Netanyahu in feite een vetorecht op alles wat er moet gebeuren. Voor
onderhandelingen lijkt mij dat niet bijzonder handig, want het betekent
dat Netanyahu weet dat er niets gebeurt, als hij doorgaat met de
hartstikke illegale nederzettingen. Hij doet niets om ook maar in de
richting te gaan van wat president Obama wil, en dan zegt de minister:
maar hij heeft het vetorecht als wij iets zouden doen in de richting van de
Palestijnen. Dat kan hij toch niet menen, dat is toch niet fair meer?
Minister Rosenthal: Ik verval in herhaling, want ik heb al gezegd dat ik in
de richting van de Israëli’s van meet af aan duidelijk heb gemaakt dat de
nederzettingen illegaal zijn. Verder heb ik in de afgelopen weken in de
richting van de Israëli’s rechtstreeks naar voren gebracht dat de bouw van
weer honderden huizen daar niet bevorderlijk is voor het vredesproces. Ik
heb hen gezegd dat Nederland een bouwvakvakantie kent bij slecht weer
en dat ik mij in dat gebied een bouwvakvakantie van een zekere periode
kan voorstellen in de hitte daar. Met andere woorden: ik dring er voortdurend bij de Israëli’s op aan om constructief te zijn, en niet in de
loopgraven te blijven zitten. Verder kan ik op dit ogenblik niet gaan. De
bottomline is dat unilaterale stappen op dit ogenblik niet zijn besteed aan
de Nederlandse regering.
De heer Timmermans (PvdA): Mijn conclusie kan alleen maar zijn: alles
wat u zegt klinkt mooi, maar zolang Netanyahu weet dat hij aan het eind
van de rit toch gewoon een veto heeft, zal hij vriendelijk naar u luisteren,
knikken en er verder niets mee doen. U moet ook daden bij uw woorden
durven voegen, als u inderdaad vindt dat er iets moet veranderen. Daar
past een vetorecht dat u hem van tevoren geeft gewoon niet bij.
Mevrouw Peters (GroenLinks): De minister stelt dat een unilaterale stap
het vredesproces sowieso verder weg zal brengen, maar dat is helemaal
geen politiek feit, maar een politieke vrees, een politieke speculatie,
waarover het grootste deel van de EU heel anders denkt. Het zou de
minister als creatieve diplomaat sieren als dit op zijn minst een vraagteken is. Wat kan het vredesproces dichterbij brengen? We weten het niet
precies. Ik heb de minister concreet gevraagd om te reageren op de vraag,
waarom hier zo anders wordt geopereerd dan bij Kosovo. Dat bevond zich
op een gegeven moment ook in een patstelling, en werd door Nederland
gesteund naar behoedzaam opereren bij een eenzijdige stap. Waarom niet
overwogen, EU-eenheid te bewaren door ook de optie van stemonthouding te overwegen? Waarom niet gekeken naar de noodzakelijke
goede betrekkingen met onze nieuwe Arabische vrienden, die en bloc
voor deze kleine Palestijnse stap zullen stemmen, die voor het grootste
deel van de wereld het vredesproces niet in de weg staat?
Minister Rosenthal: Wij hebben in mei – het kan ook iets eerder zijn
geweest – in de raad van ministers van buitenlandse zaken geconcludeerd, wat in de raadsconclusies is terug te vinden, dat unilaterale
stappen contra-effectief zijn. Dat hebben we met zijn allen gezegd. Ook in
de informele raad van afgelopen weekeinde is dat herhaald. Dat wij
natuurlijk alles op alles zetten om die zaak in beweging te krijgen, is een
ander verhaal. Maar unilateralisme in dit geval wordt ook door alle landen
van de EU op dit ogenblik niet wenselijk geacht. Ik val dan terug op het
standpunt dat voor de Nederlandse regering alles bespreekbaar is, als het
ertoe bijdraagt om de partijen weer aan de onderhandelingstafel te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 26 150, nr. 109

23

krijgen. Ook daarbij neemt de Nederlandse regering een vrij uitgesproken
positie in, maar niet in haar eentje. Verschillende lidstaten zijn expliciet
dezelfde mening toegedaan. Hoe je het in dit proces ook wendt of keert,
de EU kan wel een heel grote broek aantrekken, maar als het er echt op
aankomt – of er nu verkiezingen in de VS zijn of niet – zitten de VS in de
richting van Israël en de Palestijnse Autoriteit nog altijd in de driver’s seat.
Dat is nu eenmaal zo. Natuurlijk, we zijn een deel van de EU, maar er geldt
nog altijd wat is afgesproken in de raad van ministers, namelijk dat de
Verenigde Staten leidend moeten zijn om de partijen echt te bewerken en
in beweging te krijgen, en dat voor de EU natuurlijk een zeer stuwende rol
is weggelegd. Dat is de situatie. De vergelijking met Kosovo is natuurlijk
verleidelijk, maar ik ga ervan uit dat de constellatie aldaar op vele punten
volstrekt anders is dan die waarin we op dit ogenblik met het MiddenOosten van doen hebben.
Het spijt mij dat het zo belangrijke onderwerp van ontwapening en
non-proliferatie er op deze manier wat bekaaid vanaf lijkt te komen. Dat
was bepaald niet mijn bedoeling. De Nederlandse regering is daarbij zeer
intens betrokken. Wij zijn ook zeer actief in de Groep van Tien, onder
leiding van Japan en Australië, die ook een side event zullen hebben op
de AVVN. Waar het vooral om gaat, is om de zaak daar ook – het wordt
bijna een cliché – eindelijk weer in beweging te krijgen, want het ligt daar
al veel te lang stil. Wij wachten nog altijd op de ratificatie door negen
landen van het verdrag tot het verbieden van kernwapenproeven. Wij
doen er vanuit Nederland alles aan op een aantal punten. De opmerkingen
over acties met betrekking tot demining – de problematiek van de land- en
de zeemijnen – en met betrekking tot clustermunitie zijn aan de Nederlandse regering welbesteed. De landen die nogal eens veel problemen
(blijven) opleveren, zoals Iran en Noord-Korea, moeten er onversaagd op
gewezen worden dat ze op hun schreden moeten terugkeren. Iran moet
serieus optreden bij de E3 plus 3 onderhandelingen, en Noord-Korea moet
terug naar de zespartijenbesprekingen, waarin de klad zit.
Staatssecretaris Knapen: Voorzitter. De heer Voordewind vroeg over de
Hoorn van Afrika of het niet mogelijk is dat de VN zorgt voor veilige
havens in het Zuiden van Somalië. Dat is lastig. AMISOM is niet meer
geëquipeerd om veel meer te doen dan nu. Het heeft zo’n 8 400
manschappen, en misschien komen er nog een paar honderd bij uit Sierra
Leone. De Afrikaanse Unie verzet zich daartegen, evenals de buurlanden.
De ervaringen tot nu toe zijn matig: er is één veilige haven, Mogadishu,
dat een haven heeft, maar verder is het niet veilig. Er is zelfs bij deze ene
safe haven nog een hele weg te gaan.
De heer Ormel vroeg of de millenniumdoelstellingen aan de orde komen.
In termen van de herijking komen ze niet aan de orde. Waarom niet? De
millenniumdoelstellingen lopen pas in 2015 af, en de VN faciliteert
volgend jaar, met als doelstelling 2013 als startjaar, een internationale
conferentie, waarop wordt stilgestaan bij de vraag hoe we het hierna gaan
doen. Men wil vermijden dat, terwijl wij nog druk bezig zijn met het
bereiken van allerlei subdoelstellingen, men al gaat praten over wat
daarna moet gebeuren. Onderweg valt er namelijk nog een hoop te doen.
De AIV heeft een advies gegeven op dit punt, dus het denken staat niet
stil, maar het startschot komt later.
De heer Ormel vroeg hoe het zit met Rio+20, een apart circuit. Zoals
bekend is in Nederland onder leiding van Louise Fresco het platform
Rio+20 ingericht om ideeën te verzamelen. Het gaat daarbij om
vergroening en om een institutioneel raamwerk. De EU gaat eind oktober
de discussie starten over het EU-mandaat, en in die context willen we ook
daarover praten. Dan komen we terug op onze inbreng voor dat mandaat.
Nu staat het dus op de agenda van de AVVN.
De heer Dijkhoff stelde een vraag over de 0,7%; hij noemde dat
verrassend en potsierlijk. Hoe kun je een uitzondering een norm noemen,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 26 150, nr. 109

24

vroeg hij zich af. We hebben het hier niet over een bestaande, maar over
een gewenste norm. Voor degenen die die 0,7% een warm hart toedragen
heb ik overigens goed nieuws: sinds de afspraken van Monterey uit 2002
zie je dat in 2007 de gemiddelde ODA-bijdrage van de EU 0,39% was, en
dit jaar gaan we over de 0,5%. Dat is een stijging van bijna 25%, dus dat
gaat hard. Voor je het weet wordt de gewenste norm de bestaande norm.
De heer Van der Staaij vroeg hoe het zit met de taakverdeling en de
afstemming. Die komen niet op de AVVN als zodanig aan de orde, maar
wel in de marge daarvan, zoals in Brussel. Daar hadden we twee
bijeenkomsten met like-minded landen om heel praktisch te proberen, die
taakverdeling verder vorm te geven. Het onderwerp komt in een bredere
context pas eind november aan de orde, bij de conferentie over effectiviteit en efficiency, als verlenging op Accra en Parijs. In die volgorde
wordt het dus afgewikkeld. Er kan een oproep worden gedaan voor
vermeerdering van het beschikbare geld voor de Hoorn van Afrika. De
hongersnood als zodanig staat niet geagendeerd, maar het past binnen de
agenda van de AVVN. Dus dat kan zeker gebeuren. Ongetwijfeld zal dit
gelet op wat de laatste twee weken is gebeurd – de AU en de Golfstaten
hebben een stap voorwaarts gezet – aan de orde komen.
Minister Rosenthal: Voorzitter. De heer Van Bommel heeft een vraag
gesteld over het Internationaal Strafhof. Overal binnen en buiten de VN
spreekt de Nederlandse regering continu landen aan op hun verantwoordelijkheden. Ik noem als voorbeeld Sudan, waar continu andere dingen
worden opgebracht, maar waarbij wordt vergeten dat de president en de
gouverneur gehouden zijn om richting Den Haag te komen. Wij zijn bezig
met een resolutie, die tijdens de AVVN zal worden ingediend. Daarbij
leggen wij de nadruk op universaliteit van het Statuut van Rome. We
verwelkomen de samenwerking met en ondersteuning van het Internationaal Strafhof, benadrukken het belang van verdere samenwerking van
landen met het Internationaal Strafhof, dus ook van niet-verdragsstaten,
en zullen een nadrukkelijke oproep doen voor een bijdrage aan het fonds
voor de slachtoffers, waar Nederland overigens zeer stevig in zit. De
Verenigde Staten zijn geen partij, maar het is positief dat de Verenigde
Staten in de Veiligheidsraad juist hebben geholpen om met betrekking tot
Libië en Sudan die verwijzing naar het Internationaal Strafhof te doen. De
volgende stap zou het Verdrag van Rome moeten zijn. In de resolutie
zullen alle landen worden opgeroepen, dus ook de Verenigde Staten, om
partij te worden bij het Statuut van Rome. Het door de heer Van Bommel
genoemde punt van beperking van de rechtsmacht van het ICC, in de zin
dat landen bilateraal aan de VS verklaren geen onderdanen aan de VS uit
te leveren, ook al was men gedragsstaat bij het ICC, zal ik verdisconteren
in datgene wat in de AVVN wordt opgepakt. Je doet eraan mee, of je doet
er niet aan mee, en niet half. Geen onduidelijkheid daarover.
De heer Ormel (CDA): Het is mooi om zo’n resolutie op te stellen, maar de
praktijk is dat bijvoorbeeld vandaag de AU haar leden oproept, toch
vooral geen gehoor te geven aan een oproep van het Internationaal
Strafhof om Kadhafi naar Den Haag te sturen. Ik denk dat het goed is om
een resolutie in te dienen, maar Nederland moet voortdurend tegen in dit
geval de AU zeggen dat dit toch echt niet kan.
Minister Rosenthal: Ik zal op dit punt niet verzaken. Dit speelt. De AU is
op dit ogenblik nauwelijks nog een unie te noemen, gelet op de grote
verdeeldheid. Dat levert de internationale gemeenschap navenante
problemen op, wat ook geldt voor het Internationaal Strafhof. Dit is
onderdeel van wat we aan de orde zullen stellen in New York. Het
aanspreken van de AU op een en ander is natuurlijk aan mij besteed.
De heer Ormel (CDA): Wat vindt u van deze oproep van de AU?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 26 150, nr. 109

25

Minister Rosenthal: Niet in de laatste plaats geruggesteund door de
motie-Pechtold ben ik gehouden om alles op alles te zetten om te voldoen
aan de resolutie van de Veiligheidsraad, en de follow-up, namelijk de
openbare aanklager van het Internationaal Strafhof, die Kadhafi en
anderen in staat van beschuldiging heeft gesteld en naar het Strafhof wil
hebben. Dat moet gewoon gebeuren, daar mogen landen zich niet aan
onttrekken. Dat is simpel.
Ik kom bij de vraag van de heer De Roon over Unifil. Unifil draagt nu al
jaren wel degelijk bij aan de stabiliteit, hoe onvolkomen ook, in
Zuid-Libanon. Dat is het standpunt van de Libanese regering en van de
Israëlische autoriteiten, met alle mitsen en maren die daaraan verbonden
zijn. Natuurlijk zijn wapenleveranties volkomen misplaatst en zorgelijk,
zodat we die moeten blijven bestrijden. Dat is evident. Het mandaat van
Unifil is overigens geen zaak van de AVVN, maar van de Veiligheidsraad.
De voorzitter: De minister heeft een notitie toegezegd over UN Women.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 26 150, nr. 109

26