Is high grading aan te tonen op basis
van de analyse van vangsten door de
Nederlandse pelagische trawlers?

Ir. A.T.M. van Helmond
Helpdeskvraag BO-AGRO2O13-127

(IMARES

-

Institute for Marine Resources & Ecosystem Studies)

Opdrachtgever:

Ministerie van Economische Zaken
Postbus 20401
2500 EK Den Haag

Publicatiedatum:

20 december 2013

IMARES
WAEENINFSEN

IMARES is:

•
•

•

Missie Wageningen UR: To explore the potential of marine nature to improve the quality of
life.
IMARES is hét Nederlandse instituut voor toegepast manen ecologisch onderzoek met als doel
kennis vergaren van en advies geven over duurzaam beheer en gebruik van zee- en
kustgebieden.
IMARES is onafhankelijk en wetenschappelijk toonaangevend.

P.O. Box 68

P0. Box 77

P0. Box 57

1970 AB Ijmuiden

4400 AB Yerseke

1780 AS Den Helder

1790 AD Den Burg Texel

Phone: +31 (0)31748 0900

Rhone: +31 (0)31749 09 00

Rhone: +31 (0)317 48 0900

Phone: +31 (0)31748 0900

Fax: +31. (0)31748 73 26

Fax: +31 (0)31748 73 59

Fax: +31 (0)223 63 06 87

Fux: +31 (0)317487362

1-Mali: imareo@wur.nl

1-Mali: lmareo@wur.nl

E-Maii; imures@wur.nl

6-Mali: imares@wur.nl

www.lmares.wur.nI

www.tmareu.wur.nl

www.lmare,wur.nl

www.lmares.wur.ni

F.0. Box 167

© 2014 IMARES Wageningen UR
IMARES, onderdeel van Stichting DLO.

KvK nr. 09098104,
IMARES BTW nr. NL 8113,83.696.816.
Code BIC/SWIFT address: RABONL2U
IBAN code: NL 73 RABO 0373599285

2 van 2

De Directie van IMARES is niet aansprakelijk voor gevolgschade,
noch voor schade welke voortvloeit uit toepassingen van de
resultaten van werkzaamheden of andere gegevens verkregen
van IMARES; opdrachtgever vrijwaart IMARES van aanspraken
van derden in verband met deze toepassing,
Dit rapport is vervaardigd op verzoek van de opdrachtgever
hierboven aangegeven en is zijn eigendom. Niets uit dit rapport
mag weergegeven en/of gepubliceerd worden, gefotokopieerd of
op enige andere manier gebruikt worden zonder schriftelijke
toestemming van de opdrachtgever.

Helpdeskvraag BO-AGRO2O13-127
Is high grading aan te tonen op basis van de analyse van
vangsten door de Nederlandse pelagische trawlers?

Aanleiding
Sinds Greenpeace medio 2013 aan het licht bracht dat een Duitse trawler in de haringvisserij zich
mogelijk schuldig zou maken aan high grading’, wil de Tweede Kamer weten of er aanwijzingen zijn voor
high-grading door Nederlandse trawlers. Vraag is of we aan de hand van de vangslsamenstelling kunnen
zien of high-grading heeft plaatsgevonden. Met andere woorden, is het aantoonbaar dat high-grading
heeft plaatsgevonden, op basis van kennis van vangst- en/of lengtesamenstelling van eerder
bemonsterde trawis. In verband met vervolging van mogelijke overtreders, wil de Kamer ook weten hoe
sterk de bewijslast is voor high-grading op basis van de vangstsamenstelling. Tevens, wil de Kamer, in
het kader van handhaving van de aanstaande aanlandingsplicht weten of, zowel terugkijkend: High
grading heeft plaatsgevonden in de afgelopen jaren, en vooruitkijkend: Kan de vangstsamenstelling In de
toekomst gebruikt worden voor handhavingsdoeleinden?
Inleiding
Sinds 1januari 2009 is een door de EU opgelegde, ‘high-grading ban’ van kracht voor alle visserij
activiteiten op de Noordzee (EC 2009/43 TAC en quota verordening; EC 2009/1288 tijdelijke technische
overgangsmaatregelen ; EU 2013/227 verordening technische maatregelen). Voor alle andere Europese
wateren geldt het verbod op hlgh-grading vanaf 2010. Vissen van hogere kwaliteit (versheid, vetgehalte,
etc.) of van markt categorieën van een grotere aanvoermaat zijn over het algemeen waardevoller. Het
discarden van mindere waardevolle vis, die legaal aangeland had kunnen worden, om op die manier de
vangst of aanvoer te optimaliseren wordt omschreven als high-graden. In het geval van gequoteerde
soorten zou men d.m.v. high-graden een (knellend) quotum kunnen optimaliseren, door het quotum op
te vullen met de meest waardevolle vis door de minder waardevolle vis, bijvoorbeeld van een kleinere
aanvoermaat, structureel te discarden.
In het kader van de Data Collectie Verordening van de Europese Commissie worden jaarlijks aan boord
van schepen van de Nederlandse pelagische visserij, die actief zijn op de Noordzee en het noordoost
Atlantische gebied, 12 reizen door waarnemers van IMARES bemonsterd
. De Nederlandse pelagische
2
visserij is afhankelijk van het seizoen en varieert gedurende het jaar van doelsoort en visgebied. De
belangrijkste doelsoorten waarvoor een minimum aanvoermaat wordt gehanteerd zijn
:haring
3
(Clupeaharengus), makreel (Scomberscombrus) en horsmakreel (Trachurustrachurus).
Aan boord verzamelen onderzoeksassistenten lengte gegevens van de totale vangst en van het deel van
de vangst dat door de bemanning wordt uit gesorteerd en weer over boord gaat, de zogenaamde
dis cards.
De vraag is of aan de hand van de vangstsamenstelling gezien kan worden of high-grading heeft plaats
gevonden. Voor deze analyse zijn gegevens gebruikt voor de periode 2010-2012, vanaf de invoering van
het high-grading verbod, tot aan de meest recente beschikbare gegevens van het
monitoringsprogramma van IMARES. Aan boord van pelagische trawlers worden per trek gegevens
verzameld van zowel de aangevoerde als de gediscarde vangst. De Iengteverdeling van de gediscarde
Eind oktober 2013 hebben de Duitse autoriteiten de zaak tegen de Duitse trawler geseponeerd omdat er geen bewijs
van high-grading was in dit specifieke geval.
Uitgebreide rapportages over gebruikte methode en resultaten van dit bemonsteringsprogramma worden gepubliceerd
2
door het Centrum voor Visserijonderzoek (www.wagenlngenur.nl/nh/Expertlses-Dlenstverlenlng/Wettelljke
Onderzoeksta ken/Centrum-voor-Visserijonderzoek).
Een ander belangrijke doelsoort, blauwe wijting, Is niet meegenomen in het onderzoek omdat voor deze soort geen
3

minimum aanvoermaat wordt gehanteerd.

-1-

vangst zou uitsluitsel moeten geven over eventueel gediscarde vissen boven de minimum aanvoermaat
wat een mogelijke indicatie zou kunnen zijn van high-grading. IMARES voert geen grootschalige
monitoring uit van aanlandingen voor de pelagische visserij in havens of afslagen
. Onderzoek naar de
4
mogelijkheid om high-grading aan te tonen d.m.v de aanvoersamenstelling, door bijvoorbeeld een
vergelijking met waarnemersreizen, is daarom niet mogelijk.
Andere vormen van discarden, bijvoorbeeld het discarden van niet-doelsoorten vallen niet onder high
grading. Om zo veel mogelijk uit te sluiten dat, als het gevolg van een ontoereikend quota, legaal
gediscarde vis boven de minimum aanvoermaat wordt aangezien als high-grading, worden in deze
analyses alleen vangst- en lengtesamenstelling geanalyseerd van de op doelsoort gerichte visserijen, dus
wanneer quotum beschikbaar is. Het gaat dus om haring discards in de haringvisserij, makreel discards
in de makreelvisserij en horsmakreel discards in de horsmakreelvisserij
. Op deze manier wordt legaal
5
gediscarde haring boven de minimum aanvoermaat in een andere visserij, bijvoorbeeld tijdens de
makreel- of horsrnakreelvlsserij, niet aangezien voor high-grading tijdens een trip. High-grading kan ook
buiten het vangstseizoen van een doelsoort plaatsvinden, wanneer het quotum nog niet vol Is.
Bijvoorbeeld bovenmaatse haring die gecliscard wordt in het makreelseizoen, wanneer het haringseizoen
nog niet begonnen is of wordt gediscard als het haringseizoen al voorbij is terwijl het haringquotum nog
niet geheel was uitgeput.
Haring
Discards in de haringvisserij zijn laag, 1% (in gewicht) t.o.v. de totale vangst. In de periode 2010 en
2012 is per bemonsterde reis tussen de 1500 en 4500 ton haring gevangen. Alle haring die wordt
gevangen, is boven de Europese minimum aanvoermaat van 20 cm (figuur 1). De kleine hoeveelheid
haring die gediscard wordt, zijn beschadigde vissen, stukken vis, halve vissen of vissen zonder staart of
kop, en kunnen daarom niet op de markt worden gezet. Op basis van de beschikbare gegevens is de
conclusie dat er geen high-grading van marktwaardige vis in de gerichte haringvisserij plaatsvindt.
D Landings

Haring

D Discards
30%

20%

10%

0%

LIE

S

10

15

20

25

30

35

40

45

50

Figuur 1. Relatieve lengteverdeling van het gemiddelde aantal haring per reis per Iengtecategorie over
alle bemonsterde reizen in de haringvisserij gedurende de periode 2010- 2012. Relatieve hoeveelheid
uitgedrukt in procenten op de y-as en lengte categorieën in cm op de x-as. Rode lijn is minimum
aan voermaat (20cm).

4
N
aast het monitoring programma van IMARES aan boord van pelagische trawlers, wordt op verzoek van IMARES door
enkele trawlers een aantal monsters per jaar van de ongesorteerde vangst ingevroren, dle op IMARES worden
onderzocht, dit verschaft echter alleen informatie over de (ongesorteerde) vangst en niets over de aanvoer en
discards.
Dit heeft tot gevolg dat berekende discardpercentages afwijken van de jaarlijkse rapportages die worden gepubliceerd
5
door het Centrum voor Vlsserijonderzoek(www.wageningenur.nl/nl/Expertises-Dienstverlening/Wettelijke
Onderzoekstaken/Centrum-voor-Visserijonderzoek). Hierin worden percentages over het gehele jaar berekend, dus
inclusief, discards buiten een seizoen.

-2-

Makreel
De minimum aanvoerrnaat van makreel is in de gehele EU zone 20 cm, met uitzondering van de
Noordzee waar de minimum aanvoermaat 30 cm is. In de periode 2010 2012 is het discardpercentage
in de op makreel gerichte Visserij 0 de Noordzee vastgesteld op l.5% (in gewicht). Gedurende deze
periode was de gemiddelde totale makreelvangst per bemonsterde reis 2571 ton. Een klein gedeelte van
de discards in de Noordzee makreelvisserij is boven de minimum aanvoermaat (figuur 2e). Omdat het
hier gaat over discards net boven de minimum aanvoermaat, is het waarschijnlijk dat het gaat om
onzorgvuldigheid in het sorteren van de vangst, verkeerd gesorteerde individuen die net boven de
minimum maat zijn en dus eigenlijk aangeland hadden moeten worden.
-

In de gemengde makreel- horsmakreelvisserij, die voornamelijk plaatsvindt ten zuidwesten van Ierland,
ligt het gemiddelde discardpercentage van makreel rond de 27% van de totale makreelvangst (in
gewicht); in de periode 2011-2012 is in de makreel- horsmakreelvisserij tussen de 223 en 1025 ton
makreel per bemonsterde reis gevangen. Een deel van de waargenomen discards is boven de minimum
aanvoermaat van 20 cm (figuur 2b). Het zou hier mogelijk om high-graden kunnen gaan. Echter, het
discarden van beschadigde vis of het discarden vanwege een ontoereikend quotum voor bepaalde
visgebieden kan op basis van deze gegevens niet worden uitgesloten: Omdat het hier een gemengde
visserij betreft, waarvoor het westelijk makreel-quotum te klein is (of: het horsmakreel quotum te groot
is), is quotum gebrek de meest voor de hand liggende reden voor het discarden van makreel boven de
minimum aanvoer maat. Daarnaast is het ook bekend dat makreel als bijvangst van horsmakreel
gemakkelijk beschadigt, omdat de stekelige vinnen van horsmakreel de huid van makreel kapot maakt,
waardoor deze niet meer verkocht kan worden.
ci Landings

Makreel (Noordzee)

Makreel (westelijke wateren) 0 Landings

01 Discards

ci Olscards

30%

30%

20%

20%

10%

10%

0%

0%
5

10

15

20

25

30

35

40

45

50

5

10

15

20

25

30

35

40

45

50

Figuur 2a (links). Re/at/eve lengteverdeling van het gemiddelde aantal makreel per reis per
lengtecategorie voor een makreelreis op de Noordzee in 2010-2012. Relatieve hoeveelheid uitgedrukt in
procenten op de y-as en lengte categorieën in cm op de x-as. Rode lijn is minimum aan voermaat (30
cm). Door aanvoer indirect te schatten op basis van de bemonsterde discards en totale vangst (aanvoer
wordt berekend door het discardmonster van de van gstmonster af te trekken) zijn er kleine afwijkingen
in de geschatte aanvoer. Dit resulteert soms in aanvoer hoeveelheden onder de minimum aanvoer maat.
Dit zijn dus niet daadwerkelijke aanlandingen onder de aan voermaat, maar is een afwijking, die wordt
veroorzaakt door de gebruikte methode.
Figuur 2b (rechts). Relatieve Iengteverdeling van het gemiddelde aantal makrelen per reis per
lengtecategorie over alle bemonsterde reizen in de makreel-horsmakreelvisserj in westelijke wateren
(exclusief de Noordzee) gedurende de periode 2011-2012. Relatieve hoeveelheid uitgedrukt in procenten
op de y-as en lengte categorieën in cm op de x-as. Rode lijn is minimum aanvoermaat (20 cm).

-3

H orsm a kreel
Discards in de horsmakreelvisserij zijn laag, 1.3% van de totale vangst (In gewicht). In de periode 2010
2012 is per bemonsterde reis tussen de 101 en 2364 ton horsmakreel gevangen. Alle horsmakreel die
wordt gevangen, is boven de minimum aanvoermaat van 15 cm (figuur 3). De kleine hoeveelheid
horsmakreel die wordt gediscard, zijn beschadigde vissen, halve vissen of vissen zonder staart of kop, en
kunnen daarom niet op de markt worden gezet. Op basis van de beschikbare gegevens is de conclusie
dat er geen high-grading van marktwaardige vis in de gerichte horsmakreelvisserij plaatsvindt.
-

Ei Landings

Horsmakreel

El Discards
30%

20%

10%

0%
S

10

15

20

25

30

35

40

45

50

Figuur 3. Relatieve lengteverdeling van het gemiddelde aantal horsmakreel per reis per lengtecategorie
over alle bemonsterde reizen in de horsmakreelvisserif gedurende de periode 2010- 2012. Relatieve
hoeveelheden uitgedrukt in procenten op de y-as en lengte categorieën in cm op de x-as. Rode lijn is
minimum aanvoermaat (15 cm).

Discussie
Op basis van de gegevens die zijn verzameld In het monitoringsprogramma van IMARES in het kader van
de Data Collectie Verordening van de EC laat deze studie zien dat er geen high-grading plaatsvindt In de
gerichte Nederlandse haring-, horsmakreel- en makreelvisserij. Het is op grond van de gegevens niet uit
te sluiten dat high-grading van makreel in de gemengde makreel- horsmakreelvisserij heeft
plaatsgevonden. Het cliscarden van beschadigde vissen (echt kapotte vis; zonder kop of staart) boven de
minimum aanvoermaat is In deze uiteenzetting niet als high-graden aangeduid. Echter, of het discarden
van beschadigde vissen wel of niet als htgh-grading beschouwd moet worden is vanuit de regelgeving
niet duidelijk: Een licht beschadigde vis zal in marktwaarde dalen, maar kan legaal worden aangeland; in
zo’n geval zou er dus sprake van high-graden zijn. Daarentegen kunnen zwaar beschadigde vissen (of
stukken vis), niet op de markt worden gezet en daarom is aanlanden zinloos.
Om high-grading in de pelagische visserij aan te tonen is naast de vangstsamenstelling meer informatie
nodig. Quotumuitputting is een belangrijk gegeven om aan te kunnen tonen of een vis boven de aanvoer
maat (legaal) moet worden gediscard of niet. In het geval van een ontoereikend quotum is de visser
namelijk verplicht de vangst over boord te zetten. Informatie over het beschikbare quotum wordt niet
verzameld door waarnemers aan boord van trawlers. Deze informatie is ook niet met terugwerkende
kracht beschikbaar op het moment dat de verzamelde gegevens worden verwerkt of geanalyseerd.
Omdat deze informatie ontbreekt, is het niet mogelijk aan te geven of er sprake is van high-grading of
discarding als gevolg van quotum beperking.

IMARES voert geen grootschalige monitoring uit op de samenstelling en lengteverdelingen van de
aanvoer van de pelagische trawlers. Hierdoor is het aantonen van high-graden d.m.v. een vergelijking
van de lengteverdeling van de aanvoer van een schip, met de aanvoer van andere schepen die in
-4-

dezelfde periode in het zelfde gebied hebben gevist, niet mogelijk. Een analyse op basis van de
aangevoerde marktcategorieën, waarbij high-graden aangetoond zou kunnen worden door proportioneel
meer aanvoer van de meest waardevolle categorieën, is ook uitgesloten. Er worden namelijk geen
marktcategorleën gehanteerd in de pelagische visserij.
Gegevens over de vangstsamenstelllng en lengteverdelingen worden verzameld door waarnemers aan
boord van de pelagische schepen. Verschillende wetenschappelijke studies hebben aangetoond dat er
een aantoonbaar effect is op het gedrag van visser door de aanwezigheid van waarnemers aan boord van
een commercieel schip (Liggins et al.; 1997; Benoit & Allard, 2009; Faunce&Barbeaux, 2011). Vissers
zouden geneigd zijn zich beter te gedragen en zich, In het minste geval, niet in te laten met illegale
praktijken, zoals bijvoorbeeld high-grading, wanneer waarnemers aan boord zijn. Hoewel er natuurlijk
ook rekening gehouden moet worden met een mogelijk ‘waarnemerseffect’ in het monitoringsprogramrna
van de Nederlandse pelagische visserij is er tot nu toe geen bewijs voor afwijkend gedrag. Schippers van
trawlers zijn ermee bekend dat waarnemers aan boord zijn voor het verzamelen van gegevens voor
onderzoeksdoeleinden en geen coritrole functie hebben. Het feit dat waarnemers het gehele jaar door
aan boord kunnen komen, ook in de wat moeilijkere gemengde visserijen (e.g. makreel
horsmakreelvisserij), is een goede indicatie dat schippers zich niet belemmerd voelen door de
aanwezigheid van een waarnemer.
—

Zo nu en dan komt het aan boord van trawlers voor dat een deel van de vangst wordt gediscard zonder
dat deze eerst door de bemanning wordt gesorteerd. Dit kan gebeuren bij een ongewenste vangst,
bijvoorbeeld wanneer het quotum niet meer toereikend Is, de vangst niet bestaat uit de doelsoort waarop
wordt gevist, er geen ruimte meer Is om de vis op te slaan aan het eind van de trip. In dit soort gevallen
zou er dus mogelijk sprake kunnen zijn van high-grading. Echter, deze manier van discarden voldoet niet
geheel aan de definitie van high graden. Het betreft hier niet een voorkeur voor kwalitatief betere vissen
in de vangst, maar het gaat over het integraal discarden van de ongesofteerde vangst. Door praktische
beperkingen om veiligheidsredenen aan boord kunnen waarnemers deze discards niet bemonsteren.
Waarnemers komen niet achter op het dek wanneer een vangst wordt binnengehaald. Door het slepen
van kabels en netwerk over dek is er namelijk een wezenlijk gevaar dat waarnemers verstrikt raken, met
alle gevolgen van dien. Hierdoor kan de soort- en lengtesamenstelllng van vis die direct na het
binnenhalen van het net overboord gaat, niet worden bepaald en kan dus ook niet met zekerheid worden
bepaald of het high-grading betreft. Op basis van de verzamelde gegevens in 2011 en 2012 (van
Overzee et. al. in prep.) Is berekend dat ongeveer 3% van de jaarlijkse totale vangst van de gehele vloot
op deze manier wordt gediscard.

-5-

Conclusies
•
•

•

•

Gedurende de periode 2010 en 2012 is er op grond van de beschikbare gegevens geen sprake
van high-grading in de gerichte haring-, makreel- en horsmakreelvisserij.
Op grond van de gegevens kan niet volledig worden uitgesloten dat high-grading van makreel in
de gemengde makreel-horsmakreelvisserij heeft plaatsgevonden. Echter, dit kan op basis van
deze gegevens niet met zekerheid worden aangetoond. Andere redenen voor discarden van
bovenmaatse makreel zijn ook aannemelijk: quota beperking en beschadigde of kapotte vis
Om high-grading In de pelagische visserij aan te tonen is naast de vangstsamenstelling meer
Informatie nodig. In visserijen waar een klein deel van de vangst om een duidelijke reden wordt
gediscard, zoals In de gerichte haring- en horsmakreelvisserij of in een visserij waar alleen
ondermaatse vis wordt gecJiscard, zoals de gerichte makreel Visserij O de Noordzee, kun je met
zekerheid concluderen dat er geen high-grading plaatsvindt. In de gevallen waar bovenmaatse
vis wordt gedicard kan dit duiden op high-graden, maar kan dat niet met zekerheid worden
vastgesteld, zoals in de gemengde makreel- horsmakreelvisserij. Om in deze situaties highgraden aan te tonen heb je meer informatie nodig dan alleen vangstsamenstelling: Het
beschikbare quotum voor een betreffende visreis en de mate van beschadiging van de
gediscarde vissen blijken belangrijke criteria.
Zoals hierboven beschreven Is vangstsamenstelling geen goede indicator voor controle
doeleinden. Extra informatie is nodig om high-grading te kunnen aantonen. Daarbij komt dat
gediscarde vis (ondermaats of bovenmaats) niet meer aan boord Is tijdens een controle op zee
of in de markt. De enige vangstinformatie dle op dat moment beschikbaar is de samenstelling en
lengteverdeling van de aanvoer, en dit is niet voldoende om high-graden te kunnen aantonen.
Mogelijk dat Electronic Monitorring met behulp van closed circuit televislon (cctv) hier uitkomst
ken bieden. Op deze manier wordt alle activiteit aan boord op videobeeld vastgelegd en kan op
een later tijdstip worden geanalyseerd. High graden zou op die manier kunnen worden
aangetoond met het videobeeld als bewijsmateriaal.

-6-

Referenties
Benoit, l-l.P., Allard, J. 2009. Can the data from at-sea observer surveys be used to make general
inferences about catch composition and cliscards? Canadian Journal of Fisheries and Aquatic Sciences 66,
2025-2039.
EEC. 2009. Council Regulation (EC) No 43/2009 of 16 January 2009 fxing for 2009 the fishing
opportunities and associated conditions for certain fish stocks and groups of fish stocks, applicable in
Community waters and, for Community vessels, in waters where catch limitations are required. Official
Journal of the European Union, L22/1.
EEC. 2009. Council Regulation (EC) No 1288/2009 of 27 November 2009 establishing transitional
technical measures from 1 January 2010 to 30 June 2011. Official Journal of the European Union,
L347/6.
EEC. 2013. Regulation (EU) No 227/2013 of the European Parliament and of the Council of 13 March
2013 amending Council Regulation (EC) No 850/98 for the conservation of fishery resources through
technical measures for the protection of juveniles of marine organisms and Council Regulation (EC) No
1434/98 specifying conditions under which herring may be landed for industrial purposes other than
direct human consumption. Official Journal of the European Union, L 78: 1 -22.
Faunce, C.H., Barbeaux, S.]. 2011. The frequency and quantity of Alaskan groundfish catcher-vessel
landings made with and without an observer. Ices Journal of Marine Science 68, 1757-1763.
Overzee, H.M.J. van, Helmond, A.T.M. van, 2013. Discard sampling of the Dutch and German pelagic
freezer t9shery operating in European waters in 2011 and 2012. CVO Report 13.013, 68p.
Liggins, G.W., Bradley, M.J., Kennelly, S.]. 1997. Detection of bias In observer-based estimates of
retained discarded cetches from multi species trawl fishery. Fisheries Research 32, 133-147.

-7-