Zonder	  interventie	  zal	  het	  MKB	  op	  korte	  termijn	  niet	  
meeprofiteren	  van	  de	  groeiende	  ketenfinancierings-­‐
mogelijkheden	  in	  Nederland	  
	  
	  
Februari	  2014	   	  

	  

	  

	  

	  

Rapportage	  van	  Bevindingen	  	  

In opdracht van:

Uitgebreide samenvatting van de resultaten van het onderzoek uitgevoerd in Q4 2013 naar
ketenfinanciering in Nederland.

Samenvatting resultaten studie ketenfinanciering in Nederland, februari 2014

Inhoudsopgave

0. Inleiding
1. De toegang tot traditionele bankfinanciering is voor het MKB de
afgelopen jaren afgenomen;
2. Innovatie op het gebied van ketenfinanciering vindt voornamelijk
plaats binnen financieringsvormen richting leveranciers;
3. Ketenfinanciering richting leveranciers gebruikt de
kredietwaardigheid van een sterke koper; Reversed Factoring is
veruit de meest voorkomende vorm;
4. Om verschillende redenen wordt Reversed Factoring slechts door
een beperkt aantal grote corporates ingezet;
5. Nederland loopt in de pas met Europese landen met een
vergelijkbaar betaalgedrag en rentevoet;
6. Momenteel bereiken ketenfinancieringsprogramma’s het
Nederlandse MKB nauwelijks tot niet;
7. Concluderend
8. Aanbevelingen

2

Samenvatting resultaten studie ketenfinanciering in Nederland, februari 2014

Inleiding

Het kabinet heeft het voornemen uitgesproken om alternatieve
financieringsvormen te promoten, teneinde een oplossing te bieden voor de
huidige drempels voor het verkrijgen van bancaire financiering voor het
Nederlandse bedrijfsleven, en dan met name het Midden- en Kleinbedrijf.
Dit is de reden dat EZ en Dinalog aan M3 Consultancy en Zanders de opdracht
hebben gegeven om de status, de ontwikkelingen en de potentie van
ketenfinanciering, zowel voor het grootbedrijf als het MKB te onderzoeken, mede
vanuit de gedachte dat ketenfinanciering wellicht in de oplossingensfeer kan
bijdragen aan de financiering van het MKB. Dit onderzoek is uitgevoerd in het
najaar van 2013.

Het rapport is als volgt opgebouwd:
In hoofdstuk 1 wordt bezien of er inderdaad een teruggang waarneembaar is in
de financiering van het bedrijfsleven in het algemeen en het MKB in het
bijzonder. Daarna wordt in hoofdstuk 2 de herkomst van ketenfinanciering
omschreven waarna in hoofdstuk 3 nader wordt ingegaan op de werking
daarvan.
De barrières voor ketenfinanciering worden in hoofdstuk 4 benoemd, waarna
Nederland vergeleken wordt met andere Europese landen in hoofdstuk 5.
In hoofdstuk 6 wordt specifiek gekeken naar het Midden- en Kleinbedrijf en naar
de redenen dat de ketenfinancieringsprogramma’s momenteel het MKB in
Nederland nauwelijks tot niet bereiken.
Hoofdstuk 7 en 8 bestaan uit conclusies en aanbevelingen, waarbij nader
ingegaan wordt op de rol die de overheid zou kunnen spelen om
ketenfinanciering bekender te maken. Daarbij kan de overheid faciliterend
werken door een aanzet te geven voor een bank-onafhankelijk platform. Ook kan
de overheid een verdere voorbeeldrol vervullen op het gebied van betaalgedrag.

3

Samenvatting resultaten studie ketenfinanciering in Nederland, februari 2014

1. De toegang tot traditionele bankfinanciering is voor het MKB de
afgelopen jaren afgenomen

Het MKB in Nederland maakt verreweg het meeste gebruik van banklening voor
haar financiering. Voor de opbouw en herkomst van de financiering van het MKB
geldt dat 33% uit eigen vermogen en 67% uit vreemd vermogen bestaat,
waarbij deze verhouding voor het grootbedrijf 50/50 is. De 67% vreemd
vermogen van het MKB wordt voor 75% gefinancierd door banken.1 De
afgelopen drie jaar, van 2010 -2012 is het totaal aan kredietverlening aan het
MKB met gemiddeld 2% per jaar afgenomen. In diezelfde periode lieten kleine
leningen een grotere daling zien van 10 tot 12%.

Figuur 1: Verloop kredietverstrekking Nederlandse banken aan bedrijfsleven.
105

100

• Het totaal aan kredietverlening aan het MKB is
met gemiddeld 2%
afgenomen in de periode
2010-2102

95

90
• In diezelfde periode lieten
kleine leningen een
grotere daling zien van 10
tot 12%

85

80
Q1

Q2

Q3

Q4

Q1

2010
0-250.000

Q2

Q3

Q4

2011
250.000-1 miljoen

1 miljoen-3 miljoen

Q1

Q2

Q3

Q4

2012
3 miljoen- 10miljoen

De stuurgroep kredietverlening heeft in mei 2013 twee redenen aangedragen
voor deze terugloop in kredietverlening. De eerste is de economische crisis, de
tweede is de aanscherping van kredietverstrekking door de banken als gevolg
van strengere regelgeving.

1

Bronnen:
2013-1

De financiële positie van het MKB in 2013 en 2014, EIM: Financieringsmonitor topsectoren

Definitie MKB: omzet ≤EUR50 miljoen, balans ≤ EUR 43 miljoen, medewerkers ≤ 250 (EC)

4

Samenvatting resultaten studie ketenfinanciering in Nederland, februari 2014

Het is voor het MKB de afgelopen jaren lastiger geworden om bankfinanciering te
krijgen, terwijl de voornaamste aanwending van deze middelen, het financieren
van werkkapitaal2 van de onderneming, steeds belangrijker is geworden.
Werkkapitaal is verantwoordelijk voor 45% van de aanwending van kapitaal van
het MKB, daarna komen bedrijfsmiddelen (32%) en overig (23%)3.
Eén van de hoofdredenen dat de vraag naar werkkapitaal voor het MKB
toeneemt, is de gestaag stijgende periode waarna de bedrijven betaald krijgen
voor de door hen geleverde producten en diensten: betaaltermijnen worden
langer.

Figuur 2: De debiteurentermijn neemt voor het MKB sinds 2009 weer toe4
45
40

40
35

30

30
25
5
0
2005

2006

2007

2008

Landelijk gemiddelde

2009

2010

Grootbedrijf

2011
MKB

Door het constant oprekken van betalingstermijnen, zowel de contractuele als de
feitelijke, is in de laatste jaren een verschuiving ontstaan van werkkapitaal van
het Midden en Kleinbedrijf (MKB) naar de door hen beleverde grote, vaak

2

Werkkapitaal wordt berekend als vlottende activa minus vlottende passiva. Het werkkapitaal geeft
uitdrukking aan de financiële sterkte van een bedrijf op de korte termijn (kunnen voldoen van verplichtingen op
korte termijn) en de operationele efficiëntie van dat bedrijf (hoe kleiner het werkkapitaal hoe sneller een bedrijf
haar voorraden en debiteuren in cash om kan zetten). Het geeft daarmee ook uitdrukking aan de hoeveelheid
middelen die opgesloten liggen in de operationele activiteiten van het bedrijf. Hoe kleiner het werkkapitaal hoe
kleiner de financieringsbehoefte)

3

Bron: De financiële positie van het MKB in 2013 en 2014, EIM: Financieringsmonitor topsectoren 2013-1

4

Bron CBS

5

Samenvatting resultaten studie ketenfinanciering in Nederland, februari 2014

multinationale ondernemingen. Het landelijk gemiddelde van de
debiteurentermijn lag in 2011 op 34 dagen, maar het MKB krijgt met 40 dagen
later betaald dan dit gemiddelde. Het grootbedrijf zit juist op 30 dagen5.
Onderhandelingsmacht is de belangrijkste oorzaak voor dit verschil.
De afgelopen jaren is door langere betaaltermijnen de vraag naar werkkapitaal
bij het MKB dus gestegen, terwijl het verkrijgen van krediet om het werkkapitaal
te financieren voor het MKB lastiger is geworden.

5

Bron: Betaaltermijnen CBS

6

Samenvatting resultaten studie ketenfinanciering in Nederland, februari 2014

2. Innovatie op het gebied van ketenfinanciering vindt
voornamelijk plaats binnen financieringsvormen richting
leveranciers

De laatste jaren is er een relatief nieuw financieringsproduct aan een opmars
bezig, genaamd ketenfinanciering (Supply Chain Finance). In dit hoofdstuk wordt
een kort overzicht gegeven van de reeds bestaande ketenfinancieringsvormen.
In hoofdstuk 3 wordt de werking van ketenfinanciering verder beschreven.
Hoe verschilt ketenfinanciering van traditionele financiering? Bij traditionele
financiering is de financier gericht op één speler en zijn er geen relaties met
andere spelers in de voortbrengingsketen. Voorbeelden hiervan zijn: Lening;
Hypotheek; Leasing; Factoring; Letter of Credit (Documentary credit);
Receivables Securitisation; Counter Trade.
Financieringsoplossingen voor eenzelfde beroepsgroep worden horizontale
financieringsoplossingen genoemd, bijvoorbeeld facturatie voor tandartsen,
waarbij het facturerende bedrijf tegen een percentage van de factuur de
administratie, het innen en het terugvorderen bij de zorgverzekeraar en de
patiënten op zich neemt.
Verticale financieringsoplossingen, gericht op meerdere spelers in dezelfde
waardeketen, wordt ketenfinanciering genoemd. Vanuit een bedrijf zorgen dat de
producten en diensten afgenomen worden door je klanten is wijdverbreid. Het
aloude ‘op de pof’ leveren door kruideniers en cafés, en meer recent: talloze
lening- en financieringsvehikels bij de aanschaf van luxe goederen zoals auto’s
en elektronica.

Figuur 3: Ketenfinancieringsvormen richting afnemers.
Product

Wat is het

Wie financieert

Trigger Point
(Trade Cycle)

Consignment stocks

Voorraad bij de distribiteur in eigendom van de leverancier (producent)
totdat deze is verkocht aan de eindgebruiker. Wordt eveneens gebruikt
in combinatie met Vendor Managed Inventory.

leverancier

Consumption
(at-shipment)

Distribution finance

Leverancier rekt de betaaltermijn op aan de afnemers, normaal gezien
via een distributie financieringsmaatschappij of onafhankelijk platform.
Vaak in combinatie met additionele financierende partij en afnemer risico
mitigatie

leverancier
/bank

Goedgekeurede
factuur
(post-shipment)

Forfaiting

Gestructureerd handelskrediet bijvoorbeeld financiering van machines en
dergelijke met behulp van bankfinanciering en documentair krediet

bank

Koop order
(pre- & postshipment)

Vendor credit

Krediet verstrekking direct aan de afnemer dat mee wordt geleverd bij
het product

leverancier
/bank

Goedgekeurde
factuur
(post-shipment)

Vendor leasing

Een leverancier biedt leasing aan zijn afnemers aan om verkopen te
stimuleren, vaak via financial services divisies

leverancier
/bank of leasing
maatschappij.

Goedgekeurde
factuur
(post-shipment)

7

Samenvatting resultaten studie ketenfinanciering in Nederland, februari 2014

Richting afnemers is er een duidelijke incentive om financiering te verstrekken:
het stelt de afnemer instaat (meer) af te nemen. In figuur 3 zijn de meest
voorkomende vormen van financiering door de verkoper richting zijn afnemers
opgenomen.
Ketenfinanciering richting afnemers is bekend en bestaat al lang, als hiervoor
beschreven. Ketenfinanciering richting leveranciers is betrekkelijk nieuw. Hierbij
helpt de afnemer (de koper) de leverancier aan een financieringsoplossing,
direct of via een financiële instelling. In figuur 4 zijn de meest voorkomende
vormen opgenomen.

Figuur 4:	  Ketenfinancieringsvormen richting leveranciers6.
Product

Wat is het

Wie
financieert

Trigger Point (Trade
Cycle)

Dynamic
Discounting

Afnemer en leverancier komen op dynamische handelscondities (in plaats van
2/10 net 30 afspraken). Deze oplossing wordt gefinancierd door de afnemer of
onafhankelijke platforms in geautomatiseerde omgeving.

afnemers

Goedgekeurde factuur
(post-shipment)

Finetrading

Een intermediair financiert het werkkapitaal gerelateerd aan specifieke goederen
tussen afnemer en leverancier en maakt dynamische handelscondities mogelijk

banks/
investors

Goedgekeurde factuur
(post-shipment)

Inventory financing
(incl. warehouse
finance)

Financiering van specifieke voorraden of en leveren van een ‘warehouse’ faciliteit
vaak via de bank. Meestal gebruikt voor commodities.

leverancier /
bank

Order, handelsdocument
(pre-shipment)

Purchasing Cards
(incl. Fuel Cards,
Fleet Cards)

Afnemer creëert een purchasing kaart voor werknemers/ inkopers via
onafhankelijke partijen of leveranciers. Tankkaarten zijn specifiek gericht op
brandstof en sommige olie maatschappijen of afnemers gebruiken deze kaarten
om leveranciers of afnemers te financieren.

Pcard Co.
/bank
/leverancier

Aankoopbevestiging
(at-shipment)

Purchase Orderbased financing

Een bank verstrekt financiering op basis van een purchase order van de afnemer

bank

Order
(pre-shipment)

Reversed Factoring
(Approved Payable
Finance)

Een bank of financiele instelling financiert uitstaande goedgekeurde facturen op
basis van een betaalgarantie van de afnemer

bank
/investors
/leverancier

Goedgekeurde factuur
(post-shipment)

Third-party logistics
provider purchasing
finance program
(IFLS)

Een logistieke dienstverlening (3PL) beheert de operationele inkoop, logistiek en
voorraadbeheersing en financiert tevens de werkkapitaalbehoefte en verstrekt ‘offbalance ‘ diensten

bank

Order
(pre-shipment)

Voorschot /
aanbetaling1

Een afnemer betaalt een deel van de kosten vooruit (a traditional form of finance/
risk arbitrage in new business relationships, international trade and long-term
projects, also faciliated by LCs)

leverancier
/bank

Order
(pre-shipment)

6

Definitie 2/10 net 30 Deze notatie geeft aan dat een 2% korting kan worden verkregen als binnen 10 dagen
wordt betaald na levering. Lukt het niet om binnen 10 dagen te betalen dan dient het volle bedrag na 30 dagen
betaald te zijn

8

Samenvatting resultaten studie ketenfinanciering in Nederland, februari 2014

3. Ketenfinanciering richting leveranciers gebruikt de
kredietwaardigheid van een sterke koper; Reversed Factoring is
veruit de meest voorkomende vorm

Bij ketenfinanciering richting leveranciers stelt een sterke koper zijn
kredietwaardigheid ter beschikking aan zijn leverancier(s). Dit werkt alleen als de
afnemer een hogere kredietwaardigheid heeft dan zijn leverancier. In veel
gevallen is dat zo en is de afnemer, door de hogere ‘credit rating’ een lager risico
voor zijn financiers en zal de afnemer dus goedkoper aan krediet kunnen komen.
Het verschil in financieringskosten tussen zeer kredietwaardige afnemers en veel
minder kredietwaardige leveranciers, kan in de praktijk tot 10% oplopen. Bij
ketenfinanciering stelt de afnemer zijn eigen hogere kredietwaardigheid ter
beschikking om zijn leverancier met een lagere kredietwaardigheid te helpen.
Deze hulp is gemaximeerd tot een percentage van het bedrag van de te leveren
goederen of diensten. In figuur 5 is dit mechanisme weergegeven.

Figuur 5: Schematische weergave traditionele versus ketenfinanciering.
Traditionele financier

Financiering

Krediet
risico hoog

Leverancier
(lage(re)
kredietwaardigheid)

supply chain

Koper
(hoge
kredietwaardigheid)

Voorwaarde
Financiering

Afnemer stelt
kredietwaardigheid
ter beschikking

Krediet
risico laag

Ketenfinancier

De afnemer weet dat zijn leverancier een goede berekening heeft gemaakt voor
kostprijs plus winstopslag van de te leveren goederen. In die kostprijs zitten ook
de –hoge- financieringskosten van de leverancier. Door de leverancier tegemoet
te komen met additionele financiering tegen een aantrekkelijk tarief, weet de
afnemer op andere gebieden een kostenvoordeel te realiseren uit de transactie
met deze leverancier.
9

Samenvatting resultaten studie ketenfinanciering in Nederland, februari 2014

De door de leverancier bespaarde financieringskosten kunnen op verschillende
manieren worden verdeeld tussen ketenspelers. In de praktijk zal de koper het
voordeel vrijwel volledig naar zich toe trekken. Er worden immers geen cadeaus
weggegeven. Hoewel ketenfinanciering een nieuwe waardebron aanboort
(onbenutte kredietruimte van afnemer), is de verdeling van deze waarde altijd
‘zero sum’: het voordeel kan maar 1x worden weggeven.
De afnemer kan dit voordeel voor een deel naar zich toe trekken door zijn
betalingstermijnen te verlengen, leverancierskrediet is immers gratis. Ook kan er
simpelweg prijskorting worden gevraagd aan de leveranciers.
Veel bedrijven met een sterke kredietwaardigheid betrekken in toenemende
mate de eigen sterke kredietwaardigheid in het onderhandelingsspel.
Leveranciers zijn bekend met het mechanisme van korting bij snelle betaling. In
sommige bedrijven en bedrijfstakken wordt het standaard toegepast, waarbij op
de factuur vermeld staat: ‘betaling binnen 30 dagen. Als binnen 10 dagen
betaald wordt kan 2% op het factuurbedrag in mindering worden gebracht’,
anders dient binnen 30 dagen de 100% betaald te worden, dit heet ‘2/10 net 30’.
Ook de belastingdienst maakt gebruik van dit mechanisme.
Alhoewel het theoretisch mogelijk is om ketenfinanciering over meerdere
schakels in een keten plaats te laten vinden, zijn M3 en Zanders dergelijke
voorbeelden niet tegengekomen in dit onderzoek. De reden ligt in de sterk
toenemende complexiteit en de sterke toename van alle bijkomende risico’s,
waaronder:
•

Performance risico’s;

•

Risico’s omtrent de vaststelling van het juridisch eigendom.

Oplossingen over meerdere schakels beslaan doorgaans ook een grotere
tijdsperiode. Dit leidt tot een toename van operationele risico’s:
•

Fluctuaties in de prijs van grondstoffen;

•

Valuta prijs fluctuaties;

•

Brandstofprijzen fluctuaties;

•

Milieurampen;

•

Stijgende kosten van arbeid;

•

Geopolitieke instabiliteit;

•

Fraude.

Bovenstaande risico’s nemen toe naarmate dieper in de keten wordt gegaan. Dit
is een voorname reden dat ketenfinancieringsprogramma’s zich tot één stap
10

Samenvatting resultaten studie ketenfinanciering in Nederland, februari 2014

terug in de keten beperken: debiteurenfinanciering door middel van ‘Reversed
Factoring’.
Vraag is of er een intermediair (bank, financiële instelling) bij dit
ketenfinancieringsmechanisme betrokken moet zijn. Dat hangt af van de
complexiteit van de oplossing. Er zijn voorbeelden bekend binnen Nederland
waarin retailers (door de levering aan consumenten doorgaans voorzien van
negatief werkkapitaal) hun leveranciers direct betalen tegen een
overeengekomen korting. Echter, de meeste ketenfinancieringsprogramma’s
kennen een aanzienlijke complexiteit. Bijna altijd sterk internationaal, met
leveranciers uit vele landen, veel verschillende valuta en verschillende
rentepercentages waartegen leveranciers lenen. Veel van die complexiteit lossen
banken op in hun ketenfinancieringsproducten, die dan ook bijna altijd maatwerk
zijn.
De meeste programma’s zijn gebaseerd op een snelle goedkeuring
(prestatieverklaring, ‘confirmacion’7) dat de geleverde goederen/diensten betaald
mogen worden waarna de leverancier zijn geld snel (5-15 dagen) ontvangt. De
afnemer betaalt zijn bank vervolgens aan het einde van de overeengekomen
betaaltermijn (60-120 dagen). In figuur 6 is dat proces schematisch
weergegeven.

Figuur 6: De stappen in een standaard Reverse Factoring proces.
3
Bank betaalt de
leverancier zodra de
goedkeuring binnen is
Bank rekent een
vergoeding gebaseerd
op de RF kosten

2

1

Koper controleert levering en communiceert
goedkeuring factuur
aan bank.
Goed-

Leverancier verstuurt
factuur voor geleverde
goederen of diensten.

Leverancier

gekeurde
facturen

Koper

Bank

4
Koper betaalt de bank
100% van de factuur bij
einde betaaltermijn
Betaaltermijn

7

Hier wordt bewust de Spaanse term voor Reversed Factoring: ‘confirmacion’ gebruikt, aangezien het
kernachtig aangeeft dat ketenfinanciering om het snel goedkeuren van de prestatie en de daaraan gekoppelde
betaling draait.

11

Samenvatting resultaten studie ketenfinanciering in Nederland, februari 2014

4. Om verschillende redenen wordt Reversed Factoring slechts
door een beperkt aantal grote corporates ingezet

In Nederland is Reversed Factoring relatief nieuw voor alle schakels in
de keten.
In de periode tot aan de crisis in 2008 werd ketenfinanciering met name
aangeboden door een aantal grote buitenlandse banken. Tussen 2008 en 2013
kwam er een vernieuwde aandacht voor het onderwerp gedreven door de
financiële crisis.
Omdat ketenfinanciering relatief nieuw is, leidt het regelmatig tot onbegrip wat
verdere invoering in de weg staat. Dit heeft de volgende oorzaken:
•

Weinig vertrouwen tussen de (grote) inkoper en de leverancier
o Start van de meeste programma’s ligt in de aankondiging om de
betalingstermijn te verhogen met minimaal 30 dagen;
o Ketenfinanciering wordt vervolgens als oplossing gepresenteerd en
dus ervaren als ‘take it or leave it’;
o Ketenfinanciering kan de leverancier afhankelijker van de koper
maken. Door gebruik te maken van ketenfinanciering, heeft een
leverancier minder werkkapitaalfinanciering nodig. Als een
leverancier daarna uit een programma stapt of wordt gezet, dan kan
het lastig zijn om dezelfde leningsfaciliteit bij de (huis)bankier terug
te krijgen;

•

Onbekendheid bij de koper: Ketenfinanciering vraagt van de koper een
goede samenwerking tussen de financiële afdeling en de inkoopafdeling
(procurement heeft contact met leverancier). In veel bedrijven zijn dit nog
redelijk gescheiden werelden die operationeel in geringe mate
samenwerken;

•

Binnen de koper: voorzichtigheid met eigen bankafspraken:
o Ketenfinanciering op internationale schaal wordt maar door enkele
banken op goede wijze aangeboden/gerealiseerd, leert een
rondgang langs een aantal multinationals8. Dus vaak zal een

8

Omdat de programma’s sterk internationaal zijn, -gericht op Azië, Afrika, Latijns Amerika- is het van belang

dat de SCF bank ook in die landen vestigingen en bankvergunningen heeft. Daarnaast zijn het gemak waarmee
de leveranciers kunnen on-boarden en het gemak waarmee de koper goedkeuring per factuur kan geven,
belangrijke service punten van de aanbiedende bank. De kosten van de bank worden ook in de vergelijking
meegenomen.

12

Samenvatting resultaten studie ketenfinanciering in Nederland, februari 2014

ketenfinanciering programma een extra bank naast de (huis)bankier
betekenen. Niet alle CFO’s willen dat;
o Ten onrechte wordt soms gedacht dat ketenfinanciering ten koste
gaat van de huidige convenanten met de (huis)bankier. Maar
boekhoudkundig verandert een betalingsverplichting niet, ook al is
deze opgenomen in een ketenfinancieringprogramma van een bank.

De potentiële financiële voordelen voor een koper hangen sterk af van
de samenstelling van zijn leveranciersportefeuille.
Bij leveranciers die zichzelf goedkoop kunnen financieren is minder mogelijkheid
tot arbitrage en dus minder voordeel te behalen voor de koper. Bij leveranciers
die hoge rentes betalen zijn de arbitragemogelijkheden groter en zo ook het te
realiseren voordeel voor de koper. Alleen voor afnemers waarvan de
leveranciersportefeuille zich leent voor arbitrage (veel leveranciers met lage
kredietwaardigheid) valt een significant voordeel te realiseren voor de afnemer.

Door gebrek aan standaardisatie zijn operationele kosten van Reversed Factoring
hoog. Hier gelden 3 aspecten:
•

Gebrek aan standaardisatie van juridische mechanismen en IT
platformen leiden tot hoge implementatiekosten bij de koper die ‘het
wiel opnieuw dient uit te vinden’ en de bijbehorende
accountantsgoedkeuring en juridische opinies over zijn oplossing moet
inwinnen;

•

Gebrek aan standaardisatie leidt er tevens toe dat het aansluiten van
nieuwe leveranciers (het onboarding proces) relatief kostbaar is. De
maatwerkoplossing moet worden toegelicht en ook de leverancier moet
hierover advies inwinnen van zijn juridisch adviseur en accountant.
Leveranciers die in verschillende programma’s zitten met verschillende
faciliterende banken zien dus grote verschillen;

•

Gebrek aan standaardisatie zorgt dat de transactiekosten binnen
programma’s nog relatief hoog zijn. Hierdoor beperken banken vaak
deelname van kleinere leveranciers of stellen een minimum aan de
factuurwaarde voor facturen die ingediend kunnen worden
(bijvoorbeeld 100k).

13

Samenvatting resultaten studie ketenfinanciering in Nederland, februari 2014

Het tijdig goedkeuren van facturen is vaak een probleem.
Omdat afnemers steeds later gaan betalen, hebben ze zichzelf ook de luxe van
laat accorderen gegeven. In een Reverse Factoring programma moeten afnemers
plotseling snel goedkeuren, wat in de praktijk nogal eens een barrière blijkt.
Figuur 7 maakt dit inzichtelijk, Des te sneller de goedkeuring, des te groter het
arbitrage potentieel dat verdeeld kan worden.

Figuur 7: Schematische weergave van Purchase to Pay proces.

Koper

Bestellen:
plaatsen
bestelling

Gereedmelding:
goederen/diensten
in goede orde
ontvangen

Goedkeuring:
Goedkeuren van
factuur: prijs en
kwantiteit

Betalen:
na verstrijken
betaaltermijn
uitbetalen factuur

Purchase to Pay process
betaaltermijn
Leveren: leveren
goederen/diensten
Leverancier
Factureren:
Versturen factuur

Potentiële arbitrage periode: hoe later wordt
goedgekeurd, hoe kleiner de periode en dus
de financiering

Dit is een extra reden dat ketenfinancieringsprogramma’s vooral door –grotebedrijven wordt geïnitieerd waarvan de financiële afdeling goed op orde is,
inclusief het binnen korte termijn goedkeuren.
Juridische en accounting aspecten lijken nauwelijks van invloed op de
potentiële uitrol van Reversed Factoring
Juridisch: de rol van het verpandingsverbod. Veel overeenkomsten kennen een
verpandingsverbod: een bepaling in de contractvoorwaarden dat de
betalingsverplichting niet verhandeld mag worden zonder goedkeuring van de
koper. In theorie belemmert dit de inzet van debiteuren voor de meeste vormen
van financiering.
In de praktijk blijkt dat het verpandingsverbod door de leverancier en/of
financier regelmatig simpelweg wordt genegeerd in geval van het verkopen of
belenen van debiteuren (factoring).
In geval van ketenfinanciering is de afnemer de organiserende partij. Juridisch
gezien is het verpandingsverbod een bepaling die de afnemer in zijn algemene
voorwaarden behorend bij de inkoopovereenkomst heeft opgenomen. In het
geval van ketenfinanciering komt het initiatief juist vanuit deze afnemer en deze
zal daarom verpanding zonder meer toestaan.
14

Samenvatting resultaten studie ketenfinanciering in Nederland, februari 2014

Het accounting aspect van ketenfinanciering is als volgt. Indien het oprekken van
betaaltermijnen verder gaat dan in de industrie gebruikelijk is, verandert een
crediteur in kortlopende financiering: bankschuld. Hiermee vervallen voor de
afnemer veel van de voordelen die ketenfinanciering heeft boven reguliere
financiering9. Echter, in veel gevallen kan de termijn nog opgerekt worden
zonder uit de pas te lopen met de industrie. In veel gevallen van overschrijding
van de in die industrie gebruikelijke termijn is de looptijd van de ‘financiering’ die
daardoor ontstaat echter dusdanig kort dat deze nog acceptabel is.

De wijze waarop Reversed Factoring momenteel wordt aangeboden door
de banken kent een aantal risico’s
Een Reversed Factoring programma geeft krediet aan leveranciers van een
afnemer onder ‘borgstelling’, op basis van de betaalverplichting en
kredietwaardigheid van diezelfde afnemer. Vanwege een gunstiger behandeling
onder Basel III zijn deze faciliteiten ongecommitteerd en dus wordt het door de
bank ook aangeboden als ‘ongecommitteerde kredietfaciliteit’. Dit houdt de
volgende risico’s in:
§

Een ongecommitteerde faciliteit is onconditioneel opzegbaar door de
financier. Redenen voor opzeggen zijn bijvoorbeeld een significante
verslechtering van de kredietwaardigheid van de koper, of van de
aanbiedende bank;

§

Dit terwijl afnemer en leverancier een lange termijn commitment zijn
aangegaan omtrent het ketenfinancieringsprogramma. De leverancier zal
het extra kapitaal mogelijk aanwenden om een investering te doen of
eigen bankschuld af te bouwen;

§

De afnemer heeft bepaalde voordelen onderhandeld bij de leverancier. Het
plotseling stopzetten van het programma zou betekenen dat deze
voordelen moeten worden heronderhandeld of zelfs vervallen;

§

bij verslechterde omstandigheden kan het plotseling stopzetten van het
programma de situatie zelfs verergeren (spiraal) vanwege de
afhankelijkheid van leveranciers van de programma-eigenaar.

9

Stel dat in een bepaalde industrie de betaaltermijn 30 dagen is en door een ketenfinancieringprogramma een
afnemer zijn betaaltermijn oprekt naar 120 dagen, dan mag die afnemer die post niet meer onder ‘crediteuren’
boeken maar onder ‘kortlopende financiering’. In dat geval wordt de convenant ruimte aangesproken

15

Samenvatting resultaten studie ketenfinanciering in Nederland, februari 2014

5. Nederland loopt in de pas met Europese landen met een
vergelijkbaar betaalgedrag en rentevoet

Vergeleken met Nederland, is Reversed factoring verder ontwikkeld in landen
waar de potentie hoog is door lange betaaltermijnen en een hoge rente voor met
name MKB-financiering.
Nederland scoort in Europa relatief goed op een redelijk lage rente en een gering
aantal uitstaande betaaldagen. Als eerder in dit rapport toegelicht, wordt de
vraag naar werkkapitaal bepaald door de rente en de debiteurentermijn. Hoe
hoger beide zijn, hoe interessanter ketenfinanciering als instrument kan zijn.

Figuur 8: In de Europese vergelijking springt Nederland er gunstig uit.
Rente tarieven
(% jaarlijks)
Stress zone
(hoog werkkapitaal beslag voor
leveranciers)

7.0%

SCF
Marktontwikkeling

6.0%

ES

5.0%

UK

4.0%

Land

Leading

IT
NL

Following

3.0%
DE
BE

FR

2.0%

CH
Lagging

1.0%
30 dagen

45 dagen

60 dagen

75 dagen

90 dagen

Jaarlijks gemiddelde debiteurenbetaaltermijn (DSO)

In de vergelijking tussen Nederland en andere Europese landen blijkt dat het
Nederlandse bedrijfsleven relatief korte betalingstermijnen heeft, een behoorlijke
betaalmoraal, relatief lage rentetarieven en een relatief lage spread tussen
investment grade en sub-investment grade rentetarieven.
In Spanje valt het op dat ketenfinancieringsprogramma’s (daar bekend als
‘confirmacion’ of confirming) eerder regel dan uitzondering zijn. Het is een
geaccepteerde betalingsmethode. Afnemers en leveranciers zijn zeer bekend met
het instrument, mede gedreven door de (semi-) overheid die tevens (deels) haar
eigen facturen ‘confirmed’. Het is gebruikelijk dat leveranciers bij het aanbieden
aan nieuwe afnemers zelf verzoeken wat de mogelijkheden van de confirming
programma’s zijn. Belangrijke oorzaken zijn de lange betalingstermijn, die soms
16

Samenvatting resultaten studie ketenfinanciering in Nederland, februari 2014

120 dagen kan bedragen en een slechtere betaalmoraal. Het snel kunnen
beschikken over je geld, desnoods met korting, geeft meer zekerheid dan lang
wachten met alle bijbehorende risico’s.
Implementatie van de EU payment directive kan potentieel de markt voor
confirming doen afkoelen, maar de richtlijn biedt in de praktijk voldoende
mogelijkheden voor langere betaaltermijnen.
In het Verenigd Koninkrijk wordt ketenfinanciering nu op de kaart gezet door
verschillende belanghebbenden, waaronder de overheid en industriebonden. De
overheid heeft verschillende industrietaakgroepen (zoals The Association of
Corporate Treasurers, Society of Motor Manufacturers and Traders, Smith
Institute) opdracht gegeven voor onderzoek naar en opinies over
ketenfinanciering (SupplyChainFinance).
Daarnaast ondersteunt het Department for Business, Innovation & Skills actief
nieuwe niet-bancaire (reversed factoring) platforms zoals MarketInvoice, Urica
en Crossflow Payments. Grote bedrijven zoals Vodafone en Sainsbury’s promoten
ketenfinancieringsinitiatieven als een actieve rol in sociaal ondernemen.
De Prompt Payment Code (PPC) is in het leven geroepen door de overheid en
bedoeld om deze sociale verantwoordelijkheid verder te ontwikkelen. De
overheid heeft bedrijven opgeroepen de ‘Prompt Payment Code’ te
ondertekenen. De PPC staat daarom ook bekend als de Cameron oproep.
Alhoewel de PPC meer een confirmatie is tot het gestand doen van de reeds
overeengekomen betaalcondities (betaal op de overeengekomen tijd!), zal het
mogelijk wel het aantal betalingen dat gemaakt wordt na het verstrijken van de
contractuele betaaltermijn doen verkleinen.
Ondertekenaars zijn te vinden op een openbare website10. Op 11 december 2013
hadden 1515 bedrijven de code ondertekend. Op de website kunnen leveranciers
het betaalgedrag van ondertekenaars ‘challengen’.
Er zijn nog geen cijfers bekend over de daadwerkelijke impact van de code in het
VK.

10

http://ppc.promptpaymentcode.org.uk/ppc/signatory_paged.a4d

17

Samenvatting resultaten studie ketenfinanciering in Nederland, februari 2014

6. Momenteel bereiken ketenfinancieringsprogramma’s het
Nederlandse MKB nauwelijks tot niet

Op basis van CBS input/output tabellen is een analyse opgesteld, welk deel van
de MKB-afzet in aanmerking zou kunnen komen voor ketenfinanciering. Hierbij is
een aantal aannames gemaakt, waaronder dat investeringen en leveringen aan
consumenten ongeschikt zijn, dat de export niet meetelt (want buiten de directe
invloedsfeer van de overheid ligt om evt financiering binnen de keten te
propageren), dat de leveringen tussen MKB bedrijven onderling niet de gewenste
sterke speler met een hoge kredietwaardigheid heeft.
Deze analyse levert een eerste ruwe indicatie van de potentie van
ketenfinanciering. Deze potentie is bepaald op € 8,9 mrd indien de gemiddelde
betalingstermijn van 40 dagen, die geldt voor de afzet van het MKB naar
grootbedrijf en overheid, teruggebracht kan worden naar 15 dagen.
Ketenfinanciering wordt hier dan gedefinieerd als een combinatie van ‘reversed
factoring’ voor Grootbedrijf-MKB en ‘eerder betalen’ voor Overheid-MKB. De
grens is op 15 dagen gezet aangezien dat de termijn is waarin de
prestatieverklaring gegeven moet worden om een ketenfinancieringsprogramma
op te kunnen zetten.

Figuur 9: Afzet MKB Nederland verdeeld naar afnemer, 2009, € mrd.

Investeringen

561
9%

51

Consumenten

24%

132

Export

26%

Geschatte potentie
ketenfinanciering aan
MKB: 16,6 mld
Geschatte potentie
ketenfinanciering aan MKB op
basis van kredietwaardigheid
sterke koper: 8,9 mld

147
231

MKB

19%

104

Grootbedrijf

20%

111

111

3%

16

16

Overheid

Totale afzet
MKB NL

104

Ongeschikt
Buiten directe
Geschikt voor Beperkt aantal
ketenfinanciering invloedsfeer ketenfinanciering instrumenten
overheid

127

Geschikt
voor SCF

18

Samenvatting resultaten studie ketenfinanciering in Nederland, februari 2014

Echter, deze analyse geeft de theoretische mogelijkheid aan dat alle MKB
leveringen aan het grootbedrijf en de overheid in aanmerking zouden komen
voor een ketenfinancieringsprogramma. In de praktijk zijn er drie redenen
waardoor MKB bedrijven op korte termijn nauwelijks in aanmerking komen voor
ketenfinanciering:
1. Programma’s richten zich primair op de grootste leveranciers
Door de afnemer wordt bijna altijd gekeken naar de omvang van de
inkoopwaarde en worden op die basis besluiten genomen. Het leveranciersbestand van veel ondernemingen vertoont een 80:20 verdeling, waarbij 20% van
de leveranciers 80% van de ingekochte waarde voor hun rekening nemen. In
figuur 10 is een typische verdeling van een leveranciersbestand weergegeven.

Figuur 10: Een veel voorkomende opbouw van het leveranciersbestand
ILLUSTRATIEF

Inkoopwaarde
100%
90%
80%
70%
60%
50%
40%
30%
20%

! De supply base van
veel ondernemingen
vertonen een 80:20
verdeling

! MKB leveranciers zullen veelal in de
‘staart’ zitten

! Een programma zal
zich primair richten op
de 20% leveranciers
die de grootste benefit
realiseren

! Ook voor aanbieders van RF hangen
verdiensten vaak samen met de
omvang van de inkoopwaarde, terwijl
de onboarding kosten per
leverancier vast zijn

! Hierdoor komen zij pas laat, of
helemaal niet in beeld

10%

Leveranciers

0%
0%

10%

20%

30%

40%

50%

60%

70%

80%

90%

100%

Elk programma, van welke aard ook, zal zich primair richten op de 20%
leveranciers die de grootste waarde realiseren. MKB leveranciers zullen veelal in
de ‘staart’ zitten, hierdoor komen zij pas laat -of helemaal niet- in beeld.

2. Het MKB komt door haar omvang vaak niet in aanmerking voor
deelname
Ook voor aanbieders van ketenfinanciering hangen verdiensten vaak samen met
de omvang van de inkoopwaarde, terwijl de onboarding kosten per leverancier
vast zijn. Onder onboarding wordt verstaan de administratieve handelingen die
19

Samenvatting resultaten studie ketenfinanciering in Nederland, februari 2014

doorgaans door de bank die het ketenfinancieringsprogramma draait voor het
grootbedrijf, worden uitgevoerd. In de interviews met banken die in het kader
van dit onderzoek zijn uitgevoerd, worden nu als ondergrens voor het onboarden
bedragen van € 1-5 mln genoemd.
Uit CBS cijfers blijkt dat 90% van alle MKB ondernemingen een omzet heeft die
onder de grens van € 4 mln ligt. Daardoor komt het MKB regelmatig niet in
aanmerking voor ketenfinancieringsprogramma’s.
Quote’s van de banken illustreren dit:
•

“Onder de EUR 1 miljoen spend bij een koper zijn de marginale kosten
voor opname in een financieringsprogramma te hoog”

•

“Bij het on-boarden beginnen we bij de 20 grootste leveranciers“

•

“Het is niet de vraag waarom het Nederlandse MKB niet wordt opgenomen
in ketenfinancieringsprogramma’s. De vraag is waarom wel ….”

•

“Niet–strategische leveranciers komen niet in aanmerking bij ons voor
dergelijke programma’s”

Positief is wel dat de bedrijven die een programma aanbieden zelf de grens
bepalen. Zo geldt bij een grote brouwer een deelname grens van € 0,2 mln.

3. Veel SCF programma’s richten zich (initieel) op buitenlandse
leveranciers vanwege de aanzienlijke hogere arbitragevoordelen
De Nederlandse grootbedrijven die een programma ingericht hebben, doen dit
doorgaans voor de internationale markt. Veel programma’s richten zich op Azië,
Afrika of Latijns Amerika. In die gebieden is de rente aanzienlijk hoger, de
betalingstermijnen zijn doorgaans langer en de leveranciers kunnen in hun
thuismarkten lastig aan financiering komen. Daardoor zijn de te behalen
arbitrage voordelen aanzienlijk hoger dan in Nederland.
In figuur 11 is een overzicht opgenomen van de rentestanden die de
verschillende Centrale banken hun commerciële banken in rekening brengen,
waarna die banken op dat percentage weer een aantal risicoverhogingen doen
voor leningen aan bedrijven. Het overzicht geeft aan in welke delen van de
wereld krediet duur is voor bedrijven.

20

Samenvatting resultaten studie ketenfinanciering in Nederland, februari 2014

Figuur 11: Europa heeft een relatief mild renteklimaat
Central bank benchmark interest rate*
(rente die bedrijven betalen ligt doorgaans aanzienlijk hoger)

1% - 2,5%
2,5% - 5%
5% - 10%
> 10%
Geen data

Potentie
ketenfinanciering

0% - 1%

Veel SCF programma’s in NL
richting zich op leveranciers uit
Azie…

En Latijns-Amerika vanwege de
grote rente arbitrage
mogelijkheden en dus te behalen
voordelen voor de Koper
* Centrale Bank benchmark rentevoet. De Centrale Bank benchmark rentevoet is hier de Overnight
Rate waartegen centrale banken leningen geven aan commerciele banken in hun jurisdictie.
Bron: Trading Economics & central banks

21

Samenvatting resultaten studie ketenfinanciering in Nederland, februari 2014

7. Concluderend

Binnen ketenfinanciering is reversed factoring een belangrijke economische
trend. Wereldwijd hebben grote bedrijven ketenfinancieringsprogramma’s of
werken daaraan. Deze programma’s zorgen ervoor dat hun toeleveranciers beter
aan financiering voor hun vorderingen kunnen komen: hogere bevoorschotting,
lagere rente en makkelijkere beschikbaarheid. Dit gaat doorgaans wel gepaard
met langere betaaltermijnen en een toenemende afhankelijkheid van
toeleveranciers. Tot nu toe worden Nederlandse MKB bedrijven nauwelijks
betrokken bij deze programma’s. Daardoor worden deze wel geconfronteerd met
het nadeel van langer wordende betaaltermijnen, zonder de voordelen van een
reversed factoring. Zonder interventie zal ketenfinanciering het Nederlandse MKB
op korte termijn dan ook nauwelijks bereiken. Daarvoor gelden vier oorzaken:
•

Ketenfinanciering is onbekend. Omdat ketenfinanciering vaak geïnitieerd
wordt door een betalingstermijnverlenging hangt er een negatieve
connotatie omheen. Dit maakt onbemind en zorgt dat er misverstanden
bestaan. Hierdoor zijn er nog maar een beperkt aantal programma’s in de
Nederlandse markt;

•

Incentive veelal niet aanwezig bij grote kopers. Ketenfinanciering levert
meer op voor de afnemer wanneer ingezet bij grote leveranciers, die zelf
hoge rentes betalen en lange betaaltermijnen accepteren

•

Transactiekosten zijn relatief hoog. Gebrek aan standaardisatie zorgt voor
hoge implementatie-, on boarding- en transactiekosten. Dit beperkt de
toegang van het MKB tot reversed-factoring programma’s.

•

Tijdig goedkeuren is een probleem. Het tijdig kunnen goedkeuren van
facturen is in veel organisaties een probleem. Waarbij met gemiddelde
betaaltermijnen van 40 dagen het potentiële voordeel afneemt naarmate
de goedkeuringsperiode toeneemt.

22

Samenvatting resultaten studie ketenfinanciering in Nederland, februari 2014

8. Aanbevelingen

De overheid kan financieringsmogelijkheden van het MKB met betrekking tot
ketenfinanciering verbeteren. Daarvoor gelden de volgende vier aanbevelingen:
I.

Brede informatie verstrekken en het goede voorbeeld geven:
Ketenfinanciering is nog redelijk onbekend en daardoor onbemind.
Gerichte voorlichting is nodig om ketenfinanciering onder het bedrijfsleven
te stimuleren en kan versterkt worden door voorbeeldwerking vanuit de
verschillende overheden:
a. Verschaf informatie vanuit de overheid hoe ketenfinanciering werkt,
wat het belang is van snel accorderen en wat de voordelen zijn als
leveranciers sneller betaald worden;
b. Het rijk betaalt al redelijk snel, de lokale overheden kunnen beter.
Kom met een aanpak hoe de lokale overheden op een aan de
rijksoverheid vergelijkbare betaaltermijn kunnen komen;
c. Laat (in een pilot) zien dat de overheid snel kan accorderen en
betalen, vergelijkbaar met de ketenfinancieringprogramma’s in het
bedrijfsleven

II.

Laat dit voorbeeld terugkomen in de keten: Het nu reeds bestaande
voorbeeldgedrag van de (rijks) overheid kan vele malen versterkt worden
als de overheidsleveranciers deze korte betaaltermijnen ook doorzetten
naar hun afnemers, onder wie veel MKB bedrijven;

III.

Standaardiseren via een werkend platform: Verken samen met
banken en bedrijfsleven of en hoe met een bank-onafhankelijk reversed
factoring platform de toegankelijkheid van ketenfinanciering –en specifiek
reversed factoring- voor het MKB bevorderd kan worden en hoe dit kan
worden bekostigd en gefund;

En alhoewel niet specifiek ketenfinanciering, is aanbeveling IV wel een oplossing:
IV.

Debiteurenfinancieringsprogramma’s: Onderzoek welke stimulansen
mogelijk zijn voor andere vormen van financiering zoals factoring voor
kleine bedrijven, flexibele betaaltermijnen tussen afnemers en MKB–
bedrijven en MKB-bedrijven onderling, beurs voor facturen en andere
vormen van debiteurenfinancieringsprogramma’s.

23

Samenvatting resultaten studie ketenfinanciering in Nederland, februari 2014

Ad I: Brede informatie verstrekken en het goede voorbeeld geven:
a. Informatie verstrekken:
In het VK is recent een omvangrijk programma opgezet, de ‘Prompt Payment
Code’ (PPC), om bedrijven op te roepen de afgesproken betaaltermijn ook
daadwerkelijk na te volgen. In deze PPC worden bedrijven opgeroepen om:
•

leveranciers op tijd te betalen;

•

leveranciers vooraf en tijdens het proces helder en tijdig te informeren
over het betalingsproces;

•

het gewenste gedrag te laten zien, dus een voorbeeldwerking richting de
leveranciers van de leveranciers.

Een programma langs vergelijkbare lijnen om het Nederlandse bedrijfsleven te
informeren over het belang van sneller betalen en de mogelijkheden van
ketenfinanciering daarbij zou in 2014 uitgerold moeten worden.
b. Goede voorbeeld geven: gehele overheid op 30 dagen
De rijksoverheid rapporteert zelf in 84% tot 96% van de gevallen binnen 30
dagen te betalen11. Uit een analyse van het Incassobureau Intrum Justitia blijkt
dat de betaaltermijn van de Nederlandse overheid weliswaar daalt van 49 dagen
in 2010 naar 43 dagen in 2013, maar daarbij dus nog ruim boven de
overheidsdoelstelling van 30 dagen zit. De ombudsman heeft op 11 december
2013 aangekondigd de trage overheidsbetaling te gaan onderzoeken.
Op basis van bovenstaande gegevens wordt de gemiddelde betaaltermijn voor de
lokale overheden geschat op 47 dagen12.

11

Jaarrapportage bedrijfsvoering Rijk 2012

12

Deze termijn is teruggerekend vanuit de 43 dagen gemiddelde betaaltermijn voor de overheid (Interim
Justitia) en 30 dagen voor de Rijksoverheid gecombineerd met de inkoopvolumes.

24

Samenvatting resultaten studie ketenfinanciering in Nederland, februari 2014

Figuur 12: Betaaltermijnen Nederlandse overheid in dagen.

60
55
48 47

50
45
40
35
30
25
20
15
10
5

47

46

49

49

47

44

43

30
Verlaging naar 30 dagen

2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013
De meeste winst is dan ook te halen bij de lokale overheden. De lokale
overheden zouden versneld terug naar 30 dagen moeten conform de
rijksoverheid.
Belangrijke vragen daarbij zijn:
•

Hoe kan ‘light inkoop’, ‘self billing’ (proactief betalen) en
dispuutbeheersing helpen bij het verder omlaag brengen van
betalingstermijnen?

•

Wat is er nodig om de lokale overheden versneld hun betalingstermijnen
op 30 dagen te laten krijgen en zo hun leveranciers van meer werkkapitaal
voorzien?

•

Welke stimulans is er voor de lokale economische infrastructuur als lagere
overheden sneller gaan betalen? Dus van 47 naar 30 dagen?

Sneller betalen van facturen kan zonder dat dit negatieve invloed heeft op de
overheidsfinanciën (kassysteem). De huidige gemiddelde betaaltermijn van 43
dagen is het gevolg van administratieve vertragingen.
Lokale overheden zouden hun Purchase-to-Pay processen onder de loep kunnen
nemen om zo versneld de betaaltermijn te verlagen naar 30 dagen. Wanneer de
hele overheid na 30 dagen betaalt levert dit € 1,3 mrd. aan additionele liquiditeit
op.

25

Samenvatting resultaten studie ketenfinanciering in Nederland, februari 2014

Figuur 13: Geschatte impact verlagen betaaltermijnen overheid naar 30 dgn

c. Goede voorbeeld geven: pilot verdere verlaging van betaaltermijn overheid
Daar de overheid werkt met een kassysteem is een verdere verlaging van de
betalingstermijn enkel afhankelijk van versnelde administratieve afhandeling van
facturen. Een verdere verlaging van de betalingstermijn onder de 30 dagen
levert al snel een significante impact. Een voorbeeld: voor iedere 5 dagen dat de
Rijksoverheid haar rekeningen eerder betaalt, levert dit naar schatting € 150
mln. additionele liquiditeit op, € 65 mln. richting het MKB en € 85 mln. richting
het grootbedrijf.

Verkorten van betaaltermijnen gaat niet vanzelf. Hiervoor is een stroomlijning
van de ‘request-to-pay’ processen nodig binnen zowel Rijksoverheid als lokale
overheden. Processen, procedures en mogelijk systemen zullen hiervoor moeten
worden aangepast. De hiervoor benodigde kosten zullen moeten worden
afgewogen in een kosten-baten afweging.
Bedrijven die een Reversed Factoring programma hebben opgezet, hebben hun
‘request-to-pay’ processen gestroomlijnd, waarbij reeds na 5 tot 15 dagen
goedgekeurd wordt. Het is dus technisch en organisatorisch mogelijk. Binnen de
overheid zelf zijn voorbeelden van snelle goedkeuring. Deze praktijkervaring,
gecombineerd met aanzienlijke baten, maakt dat de overheid de mogelijkheid tot
verkorting onder de 30 dagen serieus zou moeten onderzoeken.

26

Samenvatting resultaten studie ketenfinanciering in Nederland, februari 2014

De overheid zou middels een gerichte pilot (binnen één departement en/of
inkoopcategorie) de mogelijkheden tot een verdere versnelling van de
administratieve factuurafhandeling kunnen onderzoeken.

Ad II: Laat dit voorbeeld terugkomen in de keten: De overheid zou van haar
leveranciers kunnen verlangen dat zij de gehanteerde (korte) betaaltermijnen
van de overheid doorzetten naar hun leveranciers. Dit kan direct of met inzet van
een Reversed Factoring programma. Deze vraag van de overheid aan haar
leveranciers kan gepaard gaan met een oproep om gebruik te maken van het
onder aanbeveling III genoemde bank-onafhankelijk RF platform.
Mogelijk te nemen stappen zijn als volgt:
§

De overheid kan in haar inkoopprocedures opnemen dat het doorzetten
van korte betalingstermijnen door haar contractant naar leveranciers
verderop in de keten verlangd cq gewaardeerd wordt13;

§

De overheid kan haar leveranciers actief informeren over ketenfinanciering
als een mogelijk instrument om aan de nieuwe vraag/eis te voldoen;

§

Wanneer leveranciers hiervoor ketenfinancieringsprogramma’s opzetten,
wordt de impact vergroot als al hun leveranciers hieraan kunnen
deelnemen (en niet alleen leveranciers in de overheidsketen);

§

Deze liquiditeit kan in principe neutraal, zonder extra kapitaalbeslag, door
de keten heen doorgezet worden, aangezien de overheid haar contractant
binnen 30 dagen betaalt, en die dus de zekerheid van betaling heeft;

§

Teneinde ervaring op te doen kan eerst een pilot uitgevoerd worden
binnen een bepaalde industriesector.

In de Angelsaksische managementliteratuur worden dergelijke programma’s ook
‘cascading’ genoemd, letterlijk een watervaleffect, waarbij een voorbeeldgedrag
op hoger niveau langzaam doordringt op de lagere- en daarna op alle niveaus.
In figuur 14 is een eerste voorzichtige berekening gemaakt van de waarde van
een ‘cascaderingsprogramma’, waarbij het bedrijfsleven vrij is om dit met of
zonder reverse factoring programma uit te voeren. Dat wordt geschat op € 200
mln.. Wanneer de overheid er in slaagt haar eigen betaaltermijn verder te
verkorten en ook dit kan worden ‘gecascadeerd’ neemt de impact verder toe.
Wanneer de bekendheid met het instrument door de grootbedrijven toeneemt,
en zij dus ook voor de niet overheid-toeleveranciers het gedrag van 30 dagen of
13

Hier dient nader onderzocht te worden welke vrijheidsgraden de overheid heeft binnen de

aanbestedingswetgeving om dergelijke condities te stellen.

27

Samenvatting resultaten studie ketenfinanciering in Nederland, februari 2014

een ketenfinancieringsprogramma zullen hanteren, is de impact aanzienlijk
groter.

Figuur 14: Inschatting maximale impact voorbeeldgedrag betaaltermijnen, mrd
Euro.

Ad III: Standaardiseren via een werkend bank-onafhankelijk RF platform:
De overheid kan een belangrijke impuls geven door samen met banken en
bedrijfsleven een verkenning uit te voeren naar de mogelijkheden van een bankonafhankelijk reversed factoring platform. Een dergelijk platform zal
standaardisatie op gaan leveren, waardoor:
§

er standaard elektronische berichten-uitwisseling en
betaalprocessen gaan komen;

§

er standaard juridische voorwaarden ontwikkeld kunnen worden, ter
beschikking gesteld aan het NL bedrijfsleven, wat de implementatieen aansluitkosten verlaagt;

§

verschillende banken gebruik kunnen maken van dit platform om RF
versneld aan hun klanten aan te bieden;

§

transactiekosten verlaagd worden doordat ‘het wiel maar één keer
wordt uitgevonden’;
28

Samenvatting resultaten studie ketenfinanciering in Nederland, februari 2014

§

implementatiekosten omlaag gaan en MKB-bedrijven dus
makkelijker en goedkoper aangesloten kunnen worden.

Een dergelijke verkenning zal aantonen wat de voor- en nadelen van zo’n
platform zullen zijn, welke kosten daaraan verbonden zijn, op welke wijze dit
initiatief gefund kan worden en wat een geschikte implementatiestrategie kan
zijn. Een pilot kan daarbij tot de mogelijkheden behoren. In figuur 15 is de
werking van een dergelijk platform uiteengezet.

Figuur 15: een bank-onafhankelijk Reversed Factoring platform verlaagt
transactiekosten door standaardisatie.
Bank-onafhankelijk Reversed Factoring
platform
Bank Leverancier

Bank Koper
RF
agreement

RF
agreement

Prepayment

Approved
invoice

a. Platform met standaard juridisch kader

! Ontwikkeling van standaard juridische voorwaarden
verlaagt de implementatie- en aansluitkosten

! Juridische standaarden vormen de basis voor alle
deelnemers van platform en worden ter beschikking
gesteld aan het NL bedrijfsleven (incl. Legal opinion
en accounting opinion)
b. Platform met standaard gegevensuitwisseling

RF
agreement

! Ontwikkeling van een bank-onafhankelijk platform
met standaard elektronische berichten-uitwisseling en
betaalprocessen1

! Verschillende banken kunnen gebruik maken van dit
platform om RF versneld aan te bieden aan hun
klanten

Invoice

! Verlaagt transactiekosten doordat ‘het wiel maar één
Leveranciers

RF
agreement

keer wordt uitgevonden’

Kopers

! Verlaagt implementatiekosten door werken met
standaarden
Standaard
Juridisch kader

Standaard
electronisch platform

Ad IV: Hoewel geen ketenfinanciering, is onderstaande wel een mogelijke
oplossing voor het MKB:
Bij aanbeveling III is al opgenomen dat de overheid de mogelijkheden zou
kunnen onderzoeken van het opzetten van een bank-onafhankelijk reversedfactoring platform waar afnemers en toeleveranciers onderdeel van uitmaken. In
het verlengde hiervan kan de overheid de mogelijkheden onderzoeken om de
introductie van innovatieve debiteurenfinancieringsprogramma’s op de
Nederlandse markt te stimuleren.
Dit is een onderwerp dat aan ketenfinanciering raakt, maar niet de voor
ketenfinanciering kenmerkende meerdere schakels uit dezelfde keten betrekt.
Dergelijke oplossingen en platformen bieden liquiditeit aan MKB-ers met grote
29

Samenvatting resultaten studie ketenfinanciering in Nederland, februari 2014

bedrijven als klant zonder dat het grootbedrijf een ketenfinancieringprogramma
hoeft op te zetten of de MKBer toegang hoeft te verlenen.
Op dit gebied gebeurt al veel, waarbij oplossingen als Flinqer, Alfa Commercial
Finance, Trefi vaak genoemd worden, waarbij er kleine verschillen in de
specifieke toepassingen zitten. Een Engels voorbeeld is MarketInvoice: een
platform waar leveranciers (vanaf GBP 250k omzet ) facturen aan grote
afnemers kunnen verkopen (enkel in OECD landen). Investeerders kopen
specifieke facturen (tot 90% factuurwaarde) en verstrekken directe liquiditeit
aan de verkopers. Dit initiatief kan worden gezien als ‘factoring’-light (geen fullturnover commitments, etc). Leveranciers houden controle over het proces:
liquiditeit op aanvraag, vaak binnen 24 uur. Het principe is hetzelfde als dat van
Reversed Factoring. Echter, het grootbedrijf als afnemer speelt slechts een
indirecte rol. Zonder deze garantie van de afnemer zijn de financieringskosten
van dergelijke instrumenten vaak relatief hoog. De initiatieven moeten zich
indekken tegen het hogere risicoprofiel dat het gebrek aan garantie meebrengt
(fraude, wanbetaling, administratieve fouten, etc.). Omdat de precieze oplossing
per initiatief verschilt, zal het ene initiatief gunstiger qua kosten zijn dan het
andere.
De bestaande platformen bieden echter nog geen oplossing voor facturen tussen
MKB-ers onderling. Er zullen wellicht MKB’ers zijn met betere papieren dan
andere MKB’ers, maar grosso modo blijft het feit bestaan dat het MKB gemiddeld
een lagere kredietwaardigheid heeft in vergelijking met het grootbedrijf. Voorts
hebben de meeste MKB’ers geen ruimte om een andere balans te ondersteunen,
tenzij die een fractie is van hun eigen balans, anders heeft de “garantie” weinig
zin. Daarnaast zal het verschil in kosten aanzienlijk minder zijn dan tussen MKB
en grootbedrijf.

30

Samenvatting resultaten studie ketenfinanciering in Nederland, februari 2014

Resumerend: In onderstaande tabel kan in een oogopslag teruggevonden
worden welke aanbeveling welk geconstateerd probleem helpt op te lossen.

Figuur 16: Samen pakken de aanbevelingen de grootste knelpunten aan.

I. Brede informatie
verstrekken en het
goede voorbeeld
geven

II. Laat dit
voorbeeld
terugkomen in de
keten

III. Standaardiseren
via een werkend
Bank-onafhankelijk
platform

!

!

!

1
SCF is onbekend

2

!

Incentive niet
altijd aanwezig bij
grote Kopers
3
Transactie kosten
relatief hoog

!

Tijdig goedkeuren
is probleem

!

4

IV. Leverancier
gericht
debiteuren
platform

!
!

!

!

31