Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

34 264

Wijziging van de Mediawet 2008 in verband met
het toekomstbestendig maken van de publieke
mediadienst

Nr. 7

NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG
Ontvangen 18 september 2015
I ALGEMEEN
Ik dank de vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap voor
de schriftelijke inbreng bij het wetsvoorstel tot wijziging van de Mediawet
2008 in verband met het toekomstbestendig maken van de publieke
mediadienst (wetsvoorstel). In onderstaande beantwoording wordt de
indeling van het verslag van de commissie gevolgd.
Ik heb geconstateerd dat de leden van de verschillende fracties met
belangstelling hebben kennisgenomen van het wetsvoorstel.
Dit wetsvoorstel heeft tot doel het publieke mediabestel toekomstbestendig te maken. Dat is nodig vanwege de grote veranderingen die zich
afspelen in de mediasector, waaronder de sterke toename van het
media-aanbod dat beschikbaar is voor het publiek. Zowel de landelijke als
regionale publieke media-instellingen zijn nu niet slagvaardig genoeg om
met deze veranderingen mee te kunnen gaan.
Het doel van dit wetsvoorstel is een publieke omroep te creëren die
publiek aan zich bindt met een uitgesproken publieke programmering en
zich veel beter onderscheidt van andere media-aanbieders. Daarom wordt
in dit wetsvoorstel de publieke mediaopdracht vernieuwd. De publieke
functies zijn voortaan: het verzorgen van media-aanbod op het terrein van
informatie, cultuur en educatie. Amusement is daarmee niet langer een
kerntaak van de publieke omroep.
Kwaliteit en creatieve competitie moeten leidend zijn in de programmatische keuzes van de publieke omroep. Daarom vergroot dit wetsvoorstel
de toegang van externe partijen tot het publieke mediabestel. Ook
anderen dan erkende omroepen moeten met een idee, programmaformat
of concreet product bij de NPO terecht kunnen.

kst-34264-7
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 264, nr. 7

1

Het moet een slagvaardige publieke omroep zijn, waarin creatieve
competitie leidend is en de NPO en omroepen werken vanuit één
gezamenlijke visie. Daarom wordt de positie van de NPO in dit
wetsvoorstel gewijzigd van samenwerkings- en coördinatieorgaan in
sturings- en samenwerkingsorgaan van de landelijke publieke omroep. Zij
bepaalt en bewaakt voortaan de koers van de gehele publieke omroep.
Tot slot introduceert dit wetsvoorstel een wettelijke bestuurlijke organisatie voor de regionale omroepen: de Stichting Regionale Publieke
Omroep (RPO). Deze stap zorgt direct voor meer bestuurlijke slagvaardigheid van de regionale omroepen. Er komt zo een wettelijk orgaan dat
daadkrachtig centraal besluiten kan nemen voor de verandering waar de
regionale omroepen voor staan, in het bijzonder de invulling van de
besparing van € 17 miljoen per 1 januari 2017.
De maatregelen in dit wetsvoorstel zijn een uitwerking van de brief over
de toekomst van het mediabeleid die op 13 oktober 2014 aan uw Kamer is
gestuurd.1
De leden van de VVD-fractie hebben ten aanzien van specifiek de
toekomst van de radio bij de NPO een aantal vragen. Hoe wordt met dit
het wetsvoorstel voorkomen dat door de brede programmering van Pop
en Rock oneerlijke concurrentie met commerciële muziekstations
ontstaat?
Met dit wetsvoorstel scherp ik de publieke mediaopdracht van de publieke
omroep aan. De programmering op de radio moet aan publieke waarden
voldoen. Het aanbod kan en moet op onderdelen zeker onderscheidender
en publieker. Het is daarbij aan de publieke omroep om de publieke
mediaopdracht in te vullen. Dat gebeurt onder meer met het genre
Pop/Rock. Dat hetzelfde genre wordt uitgezonden bij publieke en
commerciële muziekstations betekent overigens niet dat altijd dezelfde
muziek te horen is. Uit onderzoek blijkt dat circa 50 procent van de muziek
die 3FM draait niet op 538 of Q-Music te horen is.2 Naast het draaien van
muziek vervult radio meer functies voor luisteraars. Het gaat bij radio
naast de muziekselectie juist om de omlijsting ervan, het gehele profiel
van een station. Dus het type dj’s, de programma-items en de aandacht
voor nieuws (NPO op 3FM) et cetera. In al deze facetten dient het publieke
karakter naar voren te komen. Door aan de verscherpte publieke mediaopdracht te voldoen, zal het onderscheid met de commerciële pop- en
rockstations nadrukkelijk hoorbaar moeten zijn.
De leden van de VVD-fractie vragen hoe de Mediawet 2008 ervoor zorgt
dat voor die muziekstijlen waarvoor geen commerciële muziekstations
beschikbaar zijn, zoals bijvoorbeeld Americana, Country en Rockabilly,
meer ruimte komt?
Ik ben met de leden van de VVD-fractie eens dat de publieke omroep aan
diverse genres aandacht moet besteden, juist aan genres waar commerciële stations weinig of niets van laten horen. De NPO zal scherpe keuzes
moeten maken om met de beschikbare middelen verschillende genres en
doelgroepen te bedienen. Bij radio draait het om de muziek, maar net
zozeer om de omlijsting ervan. De toegevoegde publieke waarde
waarmee de publieke zenders zich kunnen onderscheiden zit hem in de
combinatie van deze twee elementen. In de muziekselectie ontstaat
toegevoegde waarde bijvoorbeeld door nummers of artiesten als eerste te
ontdekken, door muziek te draaien die elders niet of minder aan bod komt,
door een podium te zijn voor nieuw Nederlands talent of door veel
aandacht te besteden aan concerten en festivals. Hiermee kan een
1
2

Kamerstukken II 2014/15, 32 827, nr. 74.
NPO, Muziekanalyse 3FM, 2013.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 264, nr. 7

2

publieke radiozender zich onderscheiden. Dit hoeft niet alleen via de
radiozenders, maar kan ook, aansluitend op veranderd mediagebruik, via
zenderportals en sociale media.
Daar teken ik bij aan dat de door de VVD-fractie genoemde genres net als
de grotere genres beschikbaar zijn op platforms als YouTube, Spotify et
cetera en dat er veel gratis online non-stop kanalen zijn te beluisteren. Het
onderscheidende karakter gaat daarom juist over het geheel (presentatie
en muziek), waarbij een scherpe afweging over de inzet van publieke
middelen moet worden gemaakt. Ik kan me voorstellen dat de NPO een
betere gidsfunctie door het muzieklandschap zou kunnen vervullen door
ook naar nieuwe muziek, die op de hoofdzenders niet wordt gedraaid, te
verwijzen in het digitale domein. De NPO heeft in haar concessiebeleidsplan hierover opgenomen dat hij een belangrijke functie wil vervullen
in het gidsen naar en het duiden en delen van waardevolle content van
(publieke) aanbieders.
De leden van de VVD-fractie lezen dat de NPO in de nieuwe wet vijf
radiozenders behoudt. Momenteel zendt één NPO zender nog uit op AM
en gaat deze afgeschakeld worden. Zou in de toekomst de NPO voor de
vijfde zender FM bandbreedte op kunnen eisen? Moeten commerciële
radiostations daardoor bandbreedte afstaan, terwijl ze voor die
bandbreedte al een vergunning hebben gekregen en daar een vergoeding
voor betalen? Of is voor deze vijfde zender alleen etherruimte op AM of
DAB+, zo vragen zij.
De vraag is voor de komende concessieperiode (2016–2021) niet aan de
orde. De NPO heeft geen extra FM-ruimte aangevraagd voor een vijfde
radiozender, daarom is er ook geen sprake van het verliezen van
bandbreedte door commerciële radiostations. De radiomarkt zit overigens
middenin een transitie van analoog naar digitaal. Daarom heb ik onlangs
samen met de Minister van Economische Zaken besloten de huidige
FM-frequenties voor vijf jaar te verlengen. De NPO heeft op DAB+ (digitale
radio) de beschikking over een eigen multiplex die hij invult met extra
kanalen bovenop de vier landelijke FM-zenders. Het gaat hier onder meer
over Radio 5 Nostalgia, FunX, 3FM Alternative en andere themakanalen.
Voor nieuwe aanbodkanalen die de NPO voornemens is via DAB+ door te
geven is via het concessiebeleidsplan een aanvraag gedaan. Hierover ben
ik inmiddels geadviseerd door het Commissariaat voor de Media (hierna:
Commissariaat) en de Raad voor cultuur. Ik neem binnenkort een besluit
over de aanvraag.
Het stemt de leden van de PvdA-fractie zeer tevreden dat met het voorstel
van de regering amusement gewoon mogelijk en een belangrijk
onderdeel van de breed aansprekende publieke omroep blijft. In de
voorbije tijd was het dan ook uitermate teleurstellend om te zien dat er
onduidelijkheid is gecreëerd, doordat de Staatssecretaris over specifieke
programma’s sprak en de mate waarin zij wel of niet binnen de publieke
taakopdracht van de omroepen passen. De leden vragen wat bedoeld
werd met het zogenaamde «grijze gebied» binnen de amusementsprogrammering, waar in uitspraken naar verwezen werd, aangezien dit niet
strijdig is met de taakopdracht van de publieke omroep. En, als dit wel het
geval is geweest, het niet aan de politiek is die alleen kaders stelt en niet
gaat over de inhoud van de programmering. De leden van de PvdA-fractie
vragen of de regering met hen eens is dat dit een slecht meetbare,
subjectieve discussie is, die eerder bijdraagt aan een versmalling van de
omroep, die we juist willen verstevigen en breed willen houden, zoals dit
wetsvoorstel beoogt?
Ik ben het met de leden van de PvdA-fractie eens dat de politiek er is om
de kaders voor de publieke omroep te stellen en dat de politiek niet gaat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 264, nr. 7

3

over de inhoud van de programma’s. De kaders zijn in dit wetsvoorstel
aangescherpt, omdat amusement als kerntaak verdwijnt.
Amusement kan alleen worden ingezet als middel om aansprekende
programma’s te maken met een informatieve, culturele of educatieve
functie of als middel om een breed en divers publiek te bereiken en
vervolgens te verleiden om te kijken of luisteren naar informatieve,
culturele of educatieve programmering. Ook in deze laatste toepassing
dient amusement dus uiteindelijk de publieke functies informatie, cultuur
en educatie. Daarbij moet de publieke omroep in zijn verantwoording
kunnen aantonen dat het publiek dat wordt bereikt met de amusementsprogramma’s ook naar het overige aanbod van informatieve, culturele en
educatieve aard kijkt en luistert. Het blijft dus de opdracht om een breed
en divers publiek te bereiken, maar wel met programma’s die zich
onderscheiden met publieke waarden en aan de nieuwe opdracht
voldoen. Natuurlijk is dit geen exacte wetenschap. Er zal altijd discussie
zijn of een programma wel of niet aan de opdracht voldoet. Met «grijze
gebieden» doelde ik op het soort aanbod waarover discussie is. Het is
daarom aan de NPO om de vernieuwde opdracht uit te werken in een
toetsingskader. Zij moet op basis van dat toetsingskader verantwoorden
dat de publieke mediaopdracht wordt uitgevoerd. Daarover zal ik,
gebruikmakend van het toetsingskader, prestatieafspraken maken met de
NPO. Het Commissariaat valideert en verifieert de prestatieafspraken en
zal dus ook een rol spelen in het valideren van het toetsingskader.
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van de voorgenomen
wijziging van de Mediawet 2008. Deze leden verwachten dat de mogelijkheden van de publieke omroep verder worden beperkt. De leden vragen
waarom de regering «de publieke omroep niet onderscheidend en
herkenbaar genoeg» vindt. Op welke feiten is dat gebaseerd, zo vragen zij.
De Raad voor cultuur concludeert in het advies De Tijd Staat Open dat het
onderscheid tussen publieke omroep en commerciële media-aanbieders
zichtbaar moet zijn.3 Dit vind ik essentieel vanwege het groeiende
media-aanbod dat beschikbaar is voor het publiek. Dat verschil moet
volgens de Raad voor cultuur tot uitdrukking komen in duidelijke keuzes in
het aanbod van de publieke omroep en het herkenbaar en duidelijk
vormgeven van het publieke belang en de publieke waarden in dat
aanbod. Volgens de Raad moet de publieke omroep zich, scherper dan nu,
op alle platforms (tv, radio, internet et cetera) onderscheiden met
programma’s die van publiek belang zijn. Herkenbaar en onderscheidend
media-aanbod is nodig om vindbaar te zijn voor het publiek en om van
publieke waarde te kunnen zijn.
De leden van de SP-fractie vragen in hoeverre de publieke omroep
volgens de regering vrij moet zijn van commerciële invloeden.
Het media-aanbod van de publieke omroep moet onafhankelijk zijn van
commerciële invloeden. Dit belangrijke beginsel van de publieke omroep
is opgenomen in de publieke mediaopdracht (artikel 2.1 Mediawet 2008).
In de Mediawet 2008 is ook opgenomen welke regels hiervoor gelden en
hoe hierop wordt toegezien.
De leden van de SP-fractie vragen in hoeverre de regering de opvatting
deelt dat een publieke omroep zich kan richten op een breder publiek dan
de commerciële zenders, waar vooral het belang van de adverteerder
bepalend is bij het aanbod.
De publieke omroep is er voor alle Nederlanders. Zijn opdracht is om er te
zijn voor een breed en algemeen publiek: voor bevolkings- en leeftijdsgroepen van verschillende omvang en samenstelling, met ook in het
3

Raad voor cultuur, De Tijd Staat Open, 2014.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 264, nr. 7

4

bijzonder aandacht voor kleine doelgroepen. De commerciële zenders
hebben deze opdracht uiteraard niet en bepalen zelf op welke doelgroep
zij hun aanbod richten.
De leden van de SP-fractie vragen de regering of zij helder uiteen kan
zetten waarop de verwachting is gebaseerd dat de pluriformiteit en
onafhankelijkheid van de publieke omroep verzekerd zullen blijven.
De onafhankelijkheid van het aanbod van de publieke omroep is verzekerd
in de Mediawet 2008. Er zijn duidelijke regels rondom commerciële
invloeden, zoals reclame, productplacement en sponsoring. Hieraan
verandert dit wetsvoorstel niets. De onafhankelijkheid ten opzichte van de
overheid wordt in dit wetsvoorstel helder bevestigd door de benoemingsprocedure van de raad van toezicht van de NPO vast te leggen in de
Mediawet 2008. Voor de onafhankelijkheid van de omroeporganisaties, de
verzorgers van het media-aanbod, verandert er niets in dit wetsvoorstel.
Zij blijven op basis van artikel 2.88 Mediawet 2008 verantwoordelijk voor
de vorm en inhoud van het media-aanbod. De onafhankelijke toezichthouder, het Commissariaat, houdt toezicht op de onafhankelijkheid van de
publieke omroep en legt sancties op als dit noodzakelijk is.
De pluriformiteit van de publieke omroep wordt in dit wetsvoorstel
versterkt. De omroeporganisaties blijven hun missies en visies uitdragen
in het media-aanbod. Deze pluriformiteit kan straks worden aangevuld
met ideeën van buiten, doordat externe partijen programmavoorstellen
kunnen indienen bij de NPO. De NPO kan partijen daartoe ook uitnodigen,
bijvoorbeeld op basis op van publieksonderzoek waaruit blijkt dat
bepaalde geluiden of stromingen in de samenleving nog geen plaats
hebben bij de publieke omroep. Door het vergroten van de toegang tot
het bestel, neemt de pluriformiteit van het aanbod toe.
Het lid van de Klein-fractie vraagt zich bij bestudering van het onderhavige wetsvoorstel allereerst af wat de betekenis is van de aanhef van
aangeboden wetswijziging. In de aanhef wordt aangegeven dat het de
wijziging van de Mediawet 2008 betreft in verband met het toekomstbestendig maken van de publieke mediadienst. Kan de regering aangeven
wat zij verstaat onder «mediadienst»? Waar komt het begrip «mediadienst» vandaan? Wat is een mediadienst die publiek is? Kan de regering
aangeven welke mediadiensten niet publiek zouden zijn, zo vraagt het lid.
Het begrip mediadienst is gedefinieerd in artikel 1.1 Mediawet 2008. Het
betreft hier een overkoepelend begrip voor alle vormen van verzorging
van elektronische producten met beeld (waaronder ook tekstbeelden) of
geluid en de verspreiding daarvan via elektronische communicatienetwerken onder de redactionele verantwoordelijkheid van de verzorger van
de dienst. Het gaat om verspreiding van inhoud die bestemd is voor het
algemene publiek. Deze term is geïntroduceerd met de Mediawet 2008,
die de omslag markeerde van denken in termen van radio en televisie
naar denken in alle vormen van audiovisuele producten met beeld en
geluid. De mediadienst kan worden aangeboden door publieke of
commerciële organisaties. De publieke mediadienst is een verbijzondering
van het begrip. Het gaat dan om de mediadienst die wordt verzorgd op
basis van hoofdstuk 2 van de Mediawet 2008.
1. Naar een toekomstbestendige publieke omroep
De leden van de VVD-fractie zijn tevreden dat de regering oog heeft voor
de ontwikkelingen in het medialandschap. De leden wijzen er in dat licht
op dat door het internet de rol van distribiteurs kleiner wordt, zeker
jongeren consumeren media via andere wegen. Hoe zorgt deze wetswijziging ervoor dat de publieke omroep van meerwaarde blijft in een
medialandschap waar de rol van distributeurs zeer beperkt tot nihil wordt?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 264, nr. 7

5

Ik ben het eens met de leden van de VVD-fractie dat door de rol van het
internet de verhouding tussen omroepen en distributeurs aan verandering
onderhevig is. Doordat een omroep meer afzetkanalen heeft, is hij, in
tegenstelling tot vroeger, beter in staat om te onderhandelen en ook zelf
rechtsreeks over-the-top diensten aan te bieden aan consumenten. In het
huidige medialandschap is de rol van de distributeurs echter nog sterk te
noemen. De technieken achter de schermen zijn nog niet in staat om via
het open internet miljoenen mensen van live-televisie te voorzien.
Aanbieders zoals KPN die met IPTV televisieprogrammering aanbieden,
doen dit ook via een zogenoemde managed lane, dus niet het open
internet waar iedereen gebruik van maakt. De rol van distributeurs is dus
nog van een aanzienlijke omvang. De publieke omroep heeft als taak om
daar te zijn waar het publiek is. Ik heb de NPO nadrukkelijk gevraagd om
een integrale distributiestrategie waarmee zij kan aansluiten bij alle
nieuwe ontwikkelingen, platformen en technieken. Met dit wetsvoorstel is
de publieke omroep, door zichzelf beter en slagvaardiger te organiseren,
meer in staat adequaat en snel op nieuwe ontwikkelingen in te springen.
De leden van de VVD-fractie lezen dat een objectieve en onafhankelijke
nieuwsvoorziening een van de redenen is om een publieke omroep te
bekostigen vanuit overheidswege. Tegelijkertijd wordt het belang van het
commerciële RTL Nieuws aangehaald en is recent de 24-uurs nieuwszender RTL Z in de lucht gegaan. Is de regering van mening dat er sprake
is van een duidelijk verschil in de mate van onafhankelijkheid tussen het
NOS Journaal en het RTL Nieuws? Zo nee, bewijst het RTL Nieuws
daarmee niet dat objectieve nieuwsvoorziening ook door een commerciële partij verzorgd kan worden?
Het RTL Nieuws werkt, net als het NOS Journaal, met een redactiestatuut
dat de journalistieke onafhankelijkheid van de redactie waarborgt. Beide
redacties maken hun journalistieke keuzes dus onafhankelijk. Dit neemt
niet weg dat RTL een commerciële organisatie is, waar vanuit commerciële motieven keuzes worden gemaakt voor het bedrijf. Als de aandeelhouders en directie van RTL zouden besluiten dat nieuws geen onderdeel
meer moet uitmaken van hun aanbod, bijvoorbeeld omdat het te weinig
meerwaarde oplevert voor het bedrijf, dan kan het RTL Nieuws
verdwijnen. Vanwege het grote belang van een continue, onafhankelijke
nieuwsvoorziening vind ik het daarom belangrijk dat de publieke omroep
nieuws aanbiedt. Daarnaast blijkt uit onderzoek dat de publieke omroep
door verdieping en hantering van hoge kwaliteitsstandaarden de
benchmark zet in betrouwbare kwaliteitsjournalistiek.4 Het NOS Journaal
en het RTL Nieuws prikkelen elkaar en maken elkaar sterker. Ik ben blij dat
er ook nieuws is van een commerciële omroep, want de publieke en
commerciële partijen dragen samen bij aan de diversiteit in de nieuwsvoorziening.
De leden van de VVD-fractie lezen dat de publieke omroep geacht wordt
om programmatische innovatieve ideeën te ontwikkelen. In het medialandschap zijn volgens de leden vrijwel alle innovaties, van Voice of
Holland tot Second Screen, juist onder druk van de markt tot stand
gekomen. Kan de regering een overzicht geven van de innovatieve
producties die in de afgelopen vijf jaar in het publieke domein zijn
ontwikkeld?
Nederland kent sinds de komst van RTL 25 jaar geleden een zeer
concurrerend medialandschap dat stimulerend is voor creatieve competitie. Mede daardoor heeft Nederland een sterke positie op de internationale formatmarkt. Ik deel de observatie echter niet dat vernieuwingsdrang alleen bij de commerciële omroep plaatsvindt. Veel van de
innovaties in het Nederlandse medialandschap komen juist voor rekening
4

Stephen Cushion, The Democratic Value of News: Why Public Service Media Matter, 2012.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 264, nr. 7

6

van de publieke omroep. Vanwege de publieke financiering kan de
publieke omroep soms meer risico’s nemen op het gebied van innovatie.
En die innovaties worden vaak overgenomen door marktpartijen. Zo werkt
de NPO marktversterkend. Ik geef hieronder enkele voorbeelden van
innovaties van het publieke mediabestel.
Op het gebied van televisie zijn NPO Gemist en de themakanalen bekende
voorbeelden. De NPO heeft hiermee nieuwe markten mogelijk gemaakt
voor het publiek en andere media-aanbieders. Commerciële omroepen
volgden bijvoorbeeld pas later met non-lineaire diensten voor catch-up.
Ook met een tweede scherm was de NPO de eerste in Nederland. In 2008
experimenteerde de NOS rondom de Tour de France al met een tweede
scherm. Het bedrijf waarmee de NPO in 2008 het raamwerk daarvoor
ontwikkelde, bedient nu meerdere klanten, waaronder SBS. Een mooi
voorbeeld van hoe de NPO marktversterkend kan zijn. Verder zijn er veel
mooie voorbeelden van inhoudelijke programmatische vernieuwingen.
Zoals Nederland van Boven en het enorm populaire DWDD University.
De leden van de VVD-fractie vragen of de regering kan motiveren waarom
deze innovaties niet bij een commerciële partij zouden zijn ontwikkeld? Is
de regering van mening dat er meer innovatie is door de publieke
omroepen dan de commerciële of particuliere partijen? Graag ontvangen
de genoemde leden een toelichting.
Commerciële omroepen innoveren vanzelfsprekend ook, maar zij willen
en kunnen vanwege hun commerciële doelstelling vaak alleen innoveren
indien er een direct terugverdienmodel voorhanden is of op korte termijn
valt te verwachten. Voor een aantal innovaties bestaat vanuit de markt ook
niet of nauwelijks commerciële interesse terwijl die wel een belangrijke
maatschappelijke functie hebben, zoals online ondertitels of gesproken
ondertitels. De meeste innovaties hebben daarnaast vaak enige tijd nodig
om tot ontwikkeling te komen en ook door het publiek te worden
opgepikt.
De publieke omroep ontwikkelt overigens veel van zijn innovaties in
samenwerking met commerciële partijen, zoals softwarebedrijven,
producenten en webontwikkelaars. In die zin stimuleert de publieke
omroep bedrijven, waaronder ook veel start-ups, om vernieuwende
concepten te ontwikkelen en draagt de publieke omroep bij aan de
ontwikkeling van de creatieve industrie in Nederland.
De regering stelt dat er wel wijzigingen nodig zijn, omdat het bestel nog
gebreken vertoont. De publieke omroep zou niet onderscheidend en
herkenbaar genoeg zijn en zou jongere generaties niet voldoende
bereiken. De pluriformiteit van programma’s zou naar de mening van de
regering te veel bepaald zijn door de identiteit en visie van de omroeporganisaties, terwijl daarbuiten een veelheid aan maatschappelijke en
culturele stromingen is. De leden van de CDA-fractie vragen waarop deze
veronderstellingen gebaseerd zijn. Heeft de regering onderzoek laten
doen naar de mate van onderscheidenheid, herkenbaarheid en pluriformiteit van de publieke omroep? Is hierbij gekeken of de NPO in deze
opzichten in positieve of negatieve zin afwijkt van andere Europese
landen?
De Raad voor cultuur heeft op mijn verzoek een uitgebreid en goed
onderbouwd advies uitgebracht over de toekomst van de publieke
omroep.5 Ik baseer mij op hun analyse van de onderscheidendheid,
herkenbaarheid en pluriformiteit van de publieke omroep. Verder blijkt uit
veel trendanalyses dat het mediagebruik snel verandert en dat het aanbod
dat voor het publiek beschikbaar is snel toeneemt. Deze analyses
benadrukken het belang van het doel van de wijzigingen in dit
wetsvoorstel. Belangrijk aandachtspunt is dat de NPO sommige
5

Raad voor cultuur, De Tijd Staat Open, 2014.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 264, nr. 7

7

doelgroepen veel slechter bereikt dan andere. Dit is met name evident bij
het bereiken van jongeren. Een Nederlander van 50 jaar en ouder maakt
twee keer zoveel gebruik van de publieke omroep als een jongvolwassene. Jongere generaties worden door de huidige publieke omroep
dus onvoldoende bereikt. Ook Nederlanders van (niet-westerse)
allochtone afkomst worden minder goed bereikt door de publieke omroep
en zij geven in onderzoek ook aan zich minder goed te herkennen in de
programma’s van de publieke omroep.6 Ook bij publieke omroepen in
omringende landen blijven de prestaties onder dit type doelgroepen
achter.
In veel Europese landen wordt, mede om bovenstaande redenen,
discussie gevoerd over de opdracht aan de publieke omroep. De Raad
voor cultuur heeft in het kader van het advies De Tijd Staat Open
onderzoek gedaan naar de legitimering en taakopdracht van publieke
omroepen in Europa.7 In deze analyse komen twee duidelijke tendensen
naar voren. «Aan de ene kant lijkt er een sterke consensus te bestaan over
het belang van de publieke mediadienst in de huidige tijd.» «Aan de
andere kant kan worden geconstateerd dat er een steeds sterkere roep is
om een heldere afbakening van de taakopdracht van de publieke
mediadienst, met name vanuit de Europese Commissie. De achtergrond
hiervan ligt in de spanningen die het duale bestel met zich meebrengt en
de onvrede onder private mediabedrijven over wat zij beschouwen als
«oneerlijke concurrentie».» Op dit moment is men bijvoorbeeld in
Vlaanderen bezig om plannen te ontwikkelen voor de toekomst van de
publieke omroep. De eerste berichten over het toekomstplan van de VRT
luiden dat de Vlaamse omroep zal zich meer gaat richten op de kerntaken
informatie en cultuur. Het voorstel van de regering voor meer onderscheidendheid en herkenbaarheid van het aanbod van de publieke omroep past
in de Europese ontwikkelingen.
De leden van de CDA-fractie vragen of het model met onafhankelijke
ledenomroepen niet juist altijd een garantie is geweest voor pluriformiteit
van het programma-aanbod? De leden vragen een nadere onderbouwing
van de nut en noodzaak van het onderhavige wetsvoorstel.
De omroeporganisaties met leden zorgen voor pluriformiteit van het
aanbod. Dit blijft in het wetsvoorstel ook het geval. De omroeporganisaties maken media-aanbod vanuit hun eigen missie en visie. De opdracht
in de Mediawet 2008 reikt echter verder dan de missie en identiteit van de
omroepen. De omroepen hebben een grote achterban van ruim
3,5 miljoen leden, maar de publieke omroep moet er zijn voor de ruim
17 miljoen Nederlanders. De optelsom van het aanbod van de erkende
omroepen is niet gelijk aan het geheel van interesses en behoeften bij het
publiek. Voorstellen die niet bij de missies van de omroepen aansluiten,
maar wel een publieke functie hebben, moeten echter wel de mogelijkheid
krijgen van toegang tot het bestel. Op dit moment hebben de taakorganisaties NOS en de NTR hierin al een rol. Om de pluriformiteit en de
creatieve competitie verder te vergroten, krijgt de NPO de bevoegdheid
om het initiatief te nemen programma’s te laten verzorgen binnen het
landelijke publieke omroepbestel op basis van een voorstel van externe
partijen. De NPO kan ideeën van externe partijen gebruiken om de
programmering te versterken en de pluriformiteit te vergroten, bijvoorbeeld als de NPO signaleert dat bepaalde groepen in de samenleving niet
of slechts beperkt worden bediend.

6

Stichting KijkOnderzoek voor de cijfers over jongeren en Bereiksonderzoek Nieuwe Nederlanders 2014 voor het bereik onder allochtonen.
7
Saskia Welschen, Legitimering en taakopdracht van de publieke mediadienst uit het advies van
de Raad voor cultuur, De Tijd Staat Open, 2014.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 264, nr. 7

8

De leden van de CDA-fractie vragen de regering welk belang zij in het
toekomstig omroepbestel hecht aan omroepverenigingen met leden, ook
in het licht van het streven van de regering naar een participatiesamenleving.
De omroeporganisaties blijven verantwoordelijk voor het verzorgen van
media-aanbod voor de publieke omroep. Zij geven met hun programma’s
uiting aan hun eigen missie en identiteit, betrekken hun leden hierbij en
hebben daarmee een belangrijk aandeel in de verscheidenheid en
pluriformiteit van het media-aanbod. De pluriformiteit en de participatie
van Nederlanders worden vergroot door de NPO de taak te geven om zorg
te dragen voor publieksbetrokkenheid bij de gehele publieke omroep.
De leden van de CDA-fractie vragen of de regering de mening van de
leden deelt dat het activeren en betrekken van leden en luisteren naar de
wensen van leden de legitimiteit van een pluriform publiek bestel doet
vergroten?
Het is van belang dat omroeporganisaties hun leden betrekken en
luisteren naar hun wensen en ideeën. De omroeporganisaties en hun
programmamakers staan als het goed is dicht bij het publiek. Zij kunnen
door het betrekken van het publiek op een evenwichtige wijze een beeld
van de samenleving geven en de pluriformiteit van onder de bevolking
levende overtuigingen, opvattingen en interesses weerspiegelen. Dit is
echter niet voldoende. De omroepen hebben een grote achterban van
ruim 3,5 miljoen leden, maar de publieke omroep moet er zijn voor de
ruim 17 miljoen Nederlanders. De optelsom van het aanbod van de
erkende omroepen is niet gelijk aan het geheel van interesses en
behoeften bij het gehele publiek. Voorstellen die niet bij de missies van de
omroepen aansluiten, maar wel een publieke functie hebben, moeten
echter wel de mogelijkheid krijgen van toegang tot het bestel. Het is ook
van belang dat de NPO publiek betrekt dat niet is aangesloten bij een
omroeporganisatie en signaleert dat bepaalde publieksgroepen niet of
slechts in beperkte mate worden bediend door de publieke omroep.
Hiermee kan de NPO de pluriformiteit van het gehele publieke bestel en
het bereik van een breed en divers publiek vergroten.
De leden van de CDA-fractie vragen of het de regering bekend is welke
initiatieven ledenomroepen op dit moment ontplooien om hun leden
actiever te betrekken bij de uitvoering van hun publieke taak?
Ja.
De leden van de CDA-fractie vragen of de regering de observatie van de
leden deelt dat er in Europese landen een verband lijkt te bestaan tussen
de mate waarin de landelijke publieke omroep transparantie betracht en
publieke verantwoording aflegt over zaken als doelmatigheid en kosten en
de aanwezigheid van een systeem van omroepbijdragen. In welke landen
waar er geen sprake is van directe financiering via een omroepbijdrage,
wordt er tegelijkertijd wel grote transparantie betracht en verantwoording
afgelegd over doelmatigheid van uitgaven?
De leden van de CDA-fractie vragen hoe de regering in dit kader de
discussie over transparantie in relatie tot de mogelijkheid van het
defiscaliseren van de omroepbijdrage beziet.
Ik vind dat de wijze waarop publiek geld wordt geïnd geen verschil hoort
te maken. Of de publieke omroep nu bekostigd wordt uit een doelheffing,
zoals een omroepbijdrage, of via belastingheffing en begroting; in beide
gevallen gaat het om geld van de burger. De omroep is, ongeacht de
financieringsbron, eerst en vooral aan het publiek verantwoording
verschuldigd. Door transparant te zijn in de keuzes die hij maakt, de wijze
waarop hij het publiek betrekt en de doelmatige inzet van middelen. Als
we kijken naar bijvoorbeeld de BBC, dan zien we dat daar de license fee
weliswaar een belangrijke basis vormt voor de publieksbetrokkenheid en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 264, nr. 7

9

de publieksverantwoording, maar dat ook de BBC zich voortdurend
afvraagt of het publiek wel value for money krijgt. Daarbij is de onafhankelijkheid van de publieke omroep gewaarborgd in de Grondwet. Ik zie
geen redenen om tot defiscalisering over te gaan.
De leden van de D66-fractie constateren dat amusement nog steeds als
«middel» kan worden ingezet ten behoeve van diverse doelen. Daarmee
veronderstelt de regering dat amusement voorheen een doel op zich was.
Klopt dat, zo vragen deze leden.
Dat klopt. In de huidige Mediawet 2008 staat expliciet dat de taak van de
publieke omroep het verzorgen van aanbod op gebied van verstrooiing
(naast informatie, cultuur en educatie) is.
De leden van de D66-fractie vragen de regering toe te lichten wat er
wezenlijk verandert. Amusement kan namelijk voor een zeer ruime
verscheidenheid aan doelen worden ingezet. Dat betekent dus dat er in de
praktijk weinig verschil zal zijn, zo merken de genoemde leden op. Kan de
regering toelichten wat de kijker uiteindelijk zal merken van deze
verandering?
Het grote verschil tussen de huidige opdracht en de opdracht in het
wetsvoorstel is dat amusement geen kerntaak meer is van de publieke
omroep. De taak bestond uit het verzorgen van aanbod op het terrein van
informatie, cultuur, educatie en verstrooiing, dus was de publieke omroep
verplicht om verstrooiende programma’s aan te bieden. Het voorstel
schrapt de kerntaak verstrooiing en scherpt daarmee de opdracht voor de
publieke omroep aan. De kijker krijgt geen programma’s meer aangeboden die louter en alleen als doel hebben te amuseren.
De leden van de D66-fractie ontvangen graag een toelichting van de
regering wat er precies onder amusement wordt verstaan? Welke definitie
wordt daartoe gehanteerd? En wie gaat er toezicht op houden of iets
daadwerkelijk amusement is?
De publieke omroep heeft de taak om de nieuwe opdracht, waarbij
informatie, cultuur en educatie centraal staan, te vertalen in een toetsingskader. Belangrijk in dat toetsingskader is dat de publieke omroep duidelijk
kan verantwoorden wanneer een programma bijdraagt aan informatie,
cultuur of educatie. Programma’s die deze elementen niet in zich dragen,
moeten het publiek binden of trekken om ze uiteindelijk wel naar de
informatieve, culturele of educatieve programma’s te laten kijken of
luisteren. De NPO moet in haar verantwoording ook kunnen aantonen dat
het publiek dat wordt bereikt met haar amusementsprogramma’s ook naar
het overige aanbod van informatieve, culturele en educatieve aard kijkt en
luistert. Uiteraard is ook van groot belang dat wordt voldaan aan de
publieke waarden, zoals kwaliteit, pluriformiteit en onafhankelijkheid.
Over de uitvoering van de opdracht zal ik prestatieafspraken maken, op
basis van het toetsingskader van de NPO. Het Commissariaat valideert en
verifieert de prestatieafspraken. Daarnaast onderzoekt een evaluatiecommissie op grond van de Mediawet 2008 elke vijf jaar de uitvoering van de
publieke mediaopdracht door de publieke omroep. De evaluatiecommissie
doet aanbevelingen en brengt een rapport uit dat openbaar wordt
gemaakt.
De leden van de D66-fractie zijn benieuwd wanneer amusement
voldoende bijdraagt aan de taakopdracht rond informatie, rond cultuur of
rond educatie. Aan welke criteria moet dan voor ieder van deze gebieden
zijn voldaan?
De publieke omroep is gevraagd om een toetsingskader uit te werken op
basis waarvan de programmatische keuzes worden gemaakt. Daaruit
moet duidelijk blijken dat amusement ingezet wordt als middel om
aansprekende programma’s te maken met een informatieve, culturele of

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 264, nr. 7

10

educatieve functie of als middel om een breed en divers publiek te
bereiken en vervolgens te verleiden om te kijken of luisteren naar
informatieve, culturele of educatieve programmering. De publieke omroep
moet in zijn verantwoording kunnen aantonen dat het publiek dat wordt
bereikt met een amusementsprogramma ook naar het overige aanbod van
informatieve, culturele en educatieve aard kijkt en luistert. Op dit moment
zijn de criteria nog niet helder uitgewerkt in het concessiebeleidsplan. Dat
constateert ook het Commissariaat in zijn advies. Het concessiebeleidsplan bevat dus niet het op de publieke mediaopdracht gebaseerde
toetsingskader waar ik om heb gevraagd. Zonder dat toetsingskader kan
de NPO niet aantonen dat zij aan de opdracht voldoet. Ik kom op dit punt
meer uitgebreid terug in mijn reactie op het concessiebeleidsplan. Op
basis van het toetsingskader zal ik prestatieafspraken met de publieke
omroep maken.
Het bevreemdt de leden van de D66-fractie dat in het concessiebeleidsplan 2016–2020 van de NPO amusement wordt gekenmerkt als één
van de zeven aanboddomeinen.8 Graag ontvangen de genoemde leden
een toelichting van de regering hoe dit te rijmen valt met het
uitgangspunt dat amusement slechts een middel is om een informatief,
cultureel of educatief doel te bereiken?
In het antwoord op de voorgaande vraag heb ik al geconstateerd dat de
uitwerking van het toetsingskader in het concessiebeleidsplan nog niet
aansluit bij het wetsvoorstel. Net als het Commissariaat, vind ik dat
heldere criteria ontbreken waaruit blijkt dat een programma informatief,
cultureel of educatief van aard is. Ook moet de NPO aantonen dat publiek
dat met een amusementsprogramma wordt bereikt ook naar het overige
aanbod van informatieve, culturele en educatieve aard kijkt en luistert. Ik
kom hier meer uitgebreid op terug in mijn reactie op het concessiebeleidsplan na het debat met uw Kamer over dit wetsvoorstel.
Als de publieke omroep de publieke mediaopdracht uitwerkt en met het
toetsingskader kan aantonen dat zij aan deze opdracht voldoet, dan heeft
de NPO uiteraard de vrijheid om de eigen aanboddomeinen vast te
stellen. Amusement kan hier onderdeel van blijven, bijvoorbeeld om
jongeren te bereiken, zolang de NPO kan aantonen dat amusement als
middel wordt ingezet om een informatief, cultureel of educatief doel te
bereiken of om een breed en divers publiek te trekken en te binden, zodat
deze doelen onder de aandacht worden gebracht.
De regering stelt dat het publieke mediabestel belangrijk is omdat er
media-aanbod moet zijn waar mensen op kunnen vertrouwen, en dat er
informatievoorziening is waarvan zeker is dat deze onafhankelijk is
gemaakt. De leden van de D66-fractie zijn zeer verbaasd over deze
opmerking omdat dit veronderstelt dat de informatievoorziening van
commerciële media niet onafhankelijk is, en dat mensen daar niet op
kunnen vertrouwen. Graag ontvangen de genoemde leden daarom een
toelichting van de regering op deze uitspraak. Aangezien de regering zelf
expliciet het NOS Journaal en RTL Nieuws noemt, zou het de regering
sieren als zij in haar antwoord expliciet ingaat op de vraag waarom zij het
NOS Journaal onafhankelijker en betrouwbaarder acht dan het RTL
Nieuws.
Het RTL Nieuws werkt, net als het NOS Journaal, met een redactiestatuut
dat de journalistieke onafhankelijkheid van de redactie waarborgt. Beide
redacties maken hun journalistieke keuzes onafhankelijk. RTL is wel een
organisatie waar vanuit commerciële motieven keuzes worden gemaakt
over het bedrijf. Als de aandeelhouders en directie van RTL zouden
besluiten dat nieuws geen onderdeel meer moet uitmaken van hun
8

Kamerstukken II 2014/15, 32 827, nr. 74.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 264, nr. 7

11

zenders, bijvoorbeeld omdat het te weinig meerwaarde oplevert in hun
bedrijf, dan kan het RTL Nieuws verdwijnen. Vanwege het grote belang
van een continue, onafhankelijke nieuwsvoorziening vind ik het daarom
belangrijk dat de publieke omroep nieuws aanbiedt. Daarnaast blijkt uit
onderzoek dat de publieke omroep door verdieping en hantering van hoge
kwaliteitsstandaarden een benchmark kan zetten in betrouwbare
kwaliteitsjournalistiek.9 Ik ben blij dat er ook nieuws is van een commerciële omroep, want de publieke en commerciële partijen dragen samen bij
aan de diversiteit in de nieuwsvoorziening.
De leden van de D66-fractie lezen dat de regering veel haast heeft met het
voorliggende wetsvoorstel. Over minder dan vier maanden moet het al in
werking treden. De genoemde leden hebben daar begrip voor, maar
begrijpen totaal niet waarom de regering dan zo lang heeft gewacht met
het aanbieden van het wetsvoorstel aan de Kamer. Graag ontvangen deze
leden de redenen daartoe en de argumenten daarvoor.
In de toelichting op het wetsvoorstel heb ik verwezen naar de drie stappen
om het publieke mediabestel te moderniseren en daarmee toekomstbestendig te maken. Deze derde stap vergde, net als de vorige twee stappen,
een zorgvuldige voorbereiding. Na ontvangst van het advies De Tijd Staat
Open van de Raad voor cultuur heb ik mijn plannen nader uitgewerkt in
de visiebrief, in de brief van 6 maart aan de NPO over het concessiebeleidsplan en vervolgens in het wetsvoorstel, waarbij ik intensief overleg
heb gevoerd met relevante partijen. Ik besef dat de nog resterende tijd
voor de geplande inwerkingtreding van het voorstel krap is en dank de
leden van de D66-fractie voor het door hen getoonde begrip op dit punt.
De leden van de ChristenUnie-fractie merken als eerste over dit
voorliggend wetsvoorstel op, dat het tijdspad voor de invoering wel erg
krap is. Waarom is voor dit krappe tijdspad gekozen? Wat zijn de
consequenties indien de wijziging niet voor 1 januari 2016 kan worden
doorgevoerd
De gewenste snelle inwerkingtreding heeft een aantal redenen. De
maatregelen in dit voorstel tot wijziging van de Mediawet 2008 zijn van
essentieel belang voor een relevant en invloedrijk publiek mediabestel in
de toekomst. Het doel van de voorgestelde wijzigingen is te komen tot een
publieke omroep die publiek aan zich bindt met een uitgesproken publieke
programmering en zich veel beter onderscheidt van andere mediaaanbieders. Het moet een slagvaardige publieke omroep zijn, waarin
creatieve competitie leidend is en samengewerkt wordt vanuit één
gezamenlijke visie. De snelle invoering is nodig, juist gelet op de snelheid
van de veranderingen in het medialandschap. Daarnaast begint op
1 januari 2016 de concessie- en erkenningperiode 2016–2020 van de NPO
en de landelijke omroeporganisaties. Dit is ook de periode waarover een
nieuwe prestatieovereenkomst met de overheid wordt gesloten, waarin
kwantitatieve en kwalitatieve doelstellingen voor de publieke omroep
worden vastgelegd. Het moment van 1 januari 2016 moet worden gebruikt
om de publieke omroep in de nieuwe concessieperiode direct te laten
werken binnen de kaders van de gewijzigde Mediawet 2008. Ook loopt de
inwerkingtreding van de wijzigingen uit dit wetsvoorstel dan synchroon
met de toepassing per 1 januari 2016 van een deel van de bepalingen uit
de Wet van 6 november 2013 tot wijziging van de Mediawet. Indien de
wijzigingen voorgesteld in dit wetsvoorstel niet op 1 januari 2016 in
werking kunnen treden, zal dat onder meer gevolgen hebben voor de
snelheid waarmee het publieke mediabestel kan reageren op ontwikkelingen in het medialandschap en de uitvoering van het concessiebeleidsplan van de NPO.

9

Stephen Cushing, The Democratic Value of News: Why Public Service Media Matter, 2012.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 264, nr. 7

12

Voor de op te richten regionale publieke omroep (RPO) zal het gevolg van
latere inwerkingtreding zijn dat er per 1 januari 2016 op grond van de
Mediawet 2008 nog geen raad van toezicht en geen bestuur kan worden
aangesteld. In dat geval zullen er aanvullende afspraken nodig zijn om de
nieuwe raad van toezicht en het nieuwe bestuur wel al te laten beginnen
met de voorbereidingen voor de start van de RPO.
De leden van de ChristenUnie-fractie merken op dat amusement niet
langer een kerntaak van de publieke omroep is. Wel kan amusement
worden ingezet als middel om een informatief cultureel of educatief doel
te bereiken of een breed en divers publiek te trekken en te binden zodat
deze doelen onder de aandacht worden gebracht. Waarom is ervoor
gekozen om «amusement» in de wet te definiëren en andere aanboddomeinen niet (bijvoorbeeld kennis of opinie)? Kan de regering nader
omschrijven waarom deze wijziging van belang is?
Het begrip verstrooiing, ook wel amusement of vermaak genoemd, wordt
uit de kerntaken van de publieke omroep geschrapt in dit wetsvoorstel. De
kerntaken worden ingeperkt tot het bieden van informatie, cultuur en
educatie aan een breed en divers publiek. Deze aanscherping van de
opdracht is nodig, omdat de publieke omroep herkenbaar moet blijven in
het steeds voller wordende medialandschap. Om relevant te blijven moet
hij zich onderscheiden met programma’s met publieke meerwaarde.
Rondom het schrappen van het begrip verstrooiing en de betekenis
hiervan is discussie ontstaan. Daarom is in dit wetsvoorstel expliciet
opgenomen welke rol de vorm amusement nog kan spelen in de
programmering en staat er niets in over andere aanboddomeinen.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen op welke wijze omliggende
Europese landen beleid voeren rondom «amusement». Kan op dit punt
een overzicht worden gegeven?
De geldende regelgeving in omliggende landen over de publieke omroep
laat ruimte voor het uitzenden van amusement. Deze is veelal gekoppeld
aan het vervullen van de publieke doelstellingen van de publieke
omroepen. In veel Europese landen wordt een discussie gevoerd over de
opdracht aan de publieke omroep. Op dit moment dient de VRT in
Vlaanderen te zorgen «voor kwalitatief hoogstaand aanbod in de sectoren
informatie, cultuur, educatie en ontspanning». In Vlaanderen worden
echter plannen ontwikkeld voor de toekomst van de publieke omroep. De
eerste berichten daarover luiden dat de Vlaamse omroep zich meer gaat
richten op de kerntaken informatie en cultuur.10 De Duitse landelijke
publieke omroep mag amusement uitzenden, zolang dit binnen het
aanbodprofiel van de publieke zenders valt. Daarbij hanteren zij een brede
definitie van amusement: cabaret en komedie, films, series, shows,
talkshows, theater en muziek.11 In het Verenigd Koninkrijk is amusement
deel van de missie van de BBC. Amusement wordt genoemd als middel
om de publieke doelen, zoals geformuleerd in de mediaopdracht, te
behalen.12 Ook daar is er echter een debat gaande over de toekomst van
de opdracht aan de BBC en een eventuele aanscherping van haar taken.
Een belangrijke achtergrond van deze discussies is de tendens dat «er een
steeds sterkere roep is om een heldere afbakening van de taakopdracht
van de publieke mediadienst, met name vanuit de Europese Commissie.
De achtergrond hiervan ligt in de spanningen die het duale bestel met zich
meebrengt en de onvrede onder private mediabedrijven over wat zij
beschouwen als oneerlijke concurrentie», zoals wordt geconstateerd in
10

Artikel 6 Decreet van 27 maart 2009 betreffende radioomroep en televisie in Vlaanderen.
Artikel 11 Staatsvertrag für Rundfunk und Telemedien (2013).
12
Artikelen 4 en 5 Royal Charter for the continuance of the British Broadcasting Corporation
(2006).
11

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 264, nr. 7

13

onderzoek uitgevoerd in opdracht van de Raad voor cultuur in het kader
van De Tijd Staat Open. 13 Daarnaast neemt het totale media-aanbod
dusdanig toe dat een herbezinning op de kerntaken van de publieke
omroep op zijn plaats is: wat is straks nog de rol en toegevoegde waarde
van de publieke omroep?
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen of het schrappen van
«verstrooiing» niet haaks staat op het doel van de wet, namelijk het
toekomstbestendig maken van de publieke omroep.
Nee, het aanscherpen van de taakopdracht is juist van groot belang voor
de toekomst van de publieke omroep. Zoals ik hierboven heb uitgelegd, is
de aanscherping van de opdracht nodig, omdat de publieke omroep
herkenbaar moet blijven in het steeds voller wordende medialandschap.
Om relevant te blijven, moet hij zich onderscheiden met programma’s met
publieke meerwaarde.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen de regering of zij het ermee
eens is dat levensbeschouwelijke programma’s slechts in zeer geringe
mate op de markt tot stand komen. En dat het daarmee duidelijk
onderdeel van de publieke media-opdracht moet zijn. Zo ja, waarom is dit
nu niet in de wet geregeld? Zo nee, waarom niet?
De realiteit van ons huidige medialandschap laat inderdaad zien dat
levensbeschouwelijke programma’s in zeer geringe mate op de markt tot
stand komen. Dit is echter op zichzelf geen argument om deze
programma’s specifiek onderdeel uit te laten maken van een publieke
media-opdracht. De publieke omroep heeft de wettelijke taak om een
pluriforme en kwalitatief hoogstaande totaalprogrammering te verzorgen
en daarmee diverse groepen in de samenleving te bereiken. Het
schrappen van de systematiek van toekenning van zendtijd en budget aan
kerkgenootschappen en genootschappen op geestelijke grondslag uit de
Mediawet 2008 doet niets af aan deze publieke media-opdracht.14 De
weerspiegeling in het media-aanbod van de diverse levensbeschouwingen die onze samenleving rijk is, blijft deel uitmaken van de algehele
wettelijke taak van de publieke omroep. Daarbij gaat het zowel om aanbod
over de verschillende religieuze en levensbeschouwelijke stromingen als
om aanbod dat vanuit deze stromingen komt. De positie van levensbeschouwelijke programmering zal dan ook een herkenbaar onderdeel
moeten zijn van het programmabeleid en tot uitdrukking moeten komen
in de beleidsplannen van de publieke omroep en eventuele afspraken
daarover in de prestatieovereenkomst. Dit komt ook tot uitdrukking in de
toezegging van de NPO, naar aanleiding van de motie-Segers, om budget
te oormerken voor dit type programmering.15 De NPO heeft ook als
voorwaarde voor het verstrekken van budget gesteld dat omroeporganisaties moeten kunnen aantonen dat zij dicht bij de achterban staan en met
hun levensbeschouwelijke aanbod voldoen aan de (kwalitatieve)
doelstellingen van het net. Op deze wijze beoogt de NPO zowel de
achterban van een stroming als een algemeen publiek te bedienen.
Daarnaast zal ik ervoor zorgen dat in de periodieke visitatie van de
publieke omroep expliciet aandacht wordt besteed aan de wijze waarop
de levensbeschouwelijke programmering en het contact met de levensbeschouwelijke stroming zijn vormgegeven. Ik ben van mening dat het
aanbod van levensbeschouwelijke programmering op deze wijze
voldoende is gewaarborgd.

13

Saskia Welschen, Legitimering en taakopdracht van de publieke mediadienst, uit het advies
van de Raad voor cultuur, De Tijd Staat Open, 2014; Raad voor cultuur, De Tijd Staat Open,
2014, p. 120.
14
Kamerstukken II 2012/13, 33 541, nrs. 2 en 3.
15
Kamerstukken II 2012/13, 33 541, nr. 22.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 264, nr. 7

14

De leden van de ChristenUnie-fractie vragen op welke wijze geborgd
wordt dat innovatie niet verzandt in centralistische bureaucratische
aanvraagprocedures, maar omroepen eigenstandige ruimte houden om
daadwerkelijk tot inhoudelijke innovatie te komen.
De inhoudelijke vernieuwing binnen programma’s en het ontwikkelen van
nieuwe formats blijven een zelfstandige verantwoordelijkheid van
omroepen. Zij zijn immers verantwoordelijk voor de inhoud van hun
programmering. De technologische innovatieagenda wordt – zo valt te
lezen in het concessiebeleidsplan van de NPO – samen met de omroepen
opgesteld. Dat gebeurt niet via bureaucratische aanvraagprocedures,
maar via regulier gezamenlijk overleg. Technologische innovaties rond de
inhoud van programma’s liggen bij de omroepen, bijvoorbeeld het
gebruik van sociale media en filmpjes bij het programma 4JIM. Met
betrekking tot innovaties rond de distributie van programma’s zoals
HBBTV ligt de primaire verantwoordelijkheid bij de NPO. Ook hier kunnen
omroepen een rol spelen als het gaat om het experimenteren met nieuwe
technieken. De NPO ziet er dan op toe dat wat er wordt geleerd uit de
experimenten in de gezamenlijkheid gebruikt kan worden. Dit is ook het
geval wanneer de NPO zelf het voortouw neemt. Ook dan worden de
experimenten samen met omroepen geëvalueerd. Het gaat er uiteindelijk
om de balans te vinden tussen innovatie vanuit creatieve competitie en
niet met zijn allen tegelijkertijd het wiel uitvinden.
De leden van de ChristenUnie-fractie merken op, dat profilering van de
omroepen ook in de toekomst belangrijk zal blijven. Hoe kijkt de regering
aan tegen de wens van de omroeporganisaties om ook in de toekomst
verantwoordelijk te blijven voor het realiseren van publieksbetrokkenheid
en waarbij de NPO dit faciliteert, maar niet zelf realiseert? Op welke wijze
krijgen omroepen de gelegenheid om middels hun eigen omroep- en
programmamerken zich te profileren en te interacteren met het publiek, zo
vragen zij.
Een belangrijke reden om de NPO de taak te geven publieksbetrokkenheid
te realiseren, is dat het logisch is als het publiek één plek heeft waar het
sowieso terecht kan. Niet iedereen kent de weg naar een specifieke
omroep. De NPO kan in aanvulling op de band die omroepen en makers
nu al met hun kijkers en luisteraars hebben het gesprek zoeken met het
publiek over de programmering als geheel, over de inrichting en keuze
van aanbodkanalen, over strategische keuzes en in hoeverre deze
tegemoet komen aan de behoeftes in de samenleving. De NPO kan ook
een coördinerende rol vervullen bij het doorgeleiden van publieksvragen
naar omroepen en redacties of bij het instellen van een ombudsman. De
NPO kan bij het uitvoeren van deze taken natuurlijk gebruik maken van de
expertise van omroepen en van hun infrastructuren. Aan de relatie die de
omroeporganisaties en de makers hebben met het publiek, verandert in
beginsel niets met dit wetsvoorstel. Omroepen kunnen zich profileren op
alle aanbodkanalen. Daarnaast is het vergroten van de betrokkenheid van
het publiek bij de omroep mogelijk door middel van nevenactiviteiten en
eventueel ook verenigingsactiviteiten, zoals bijvoorbeeld met de EO
Jongerendag of de meet-ups rondom VPRO programma’s als Tegenlicht
en Grensland.
De leden van de SGP-fractie vragen een onderbouwing en bewijsvoering
van de gebreken die worden gesignaleerd, met name dat de publieke
omroep er onvoldoende in slaagt om jongeren te bereiken. Welke
bronnen gebruikt de regering om deze analyse te ondersteunen?
Uit de jaarlijkse terugblik van de NPO en rapportage over de naleving van
de prestatie-overeenkomst blijkt dat het bereik van NPO3 onder jongeren

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 264, nr. 7

15

(20–34 jaar) terugloopt.16 Uit onderzoek van de NPO blijkt dat 39 procent
van de jongeren de publieke omroep niet kent, of alleen van naam, 62
procent heeft geen of slechts passieve interesse in de publieke omroep.17
Uit het tijdbestedingsonderzoek Media Tijd van 2014 blijkt duidelijk dat
televisiekijken nog steeds een belangrijke plek inneemt, maar dat
kijkpatronen zichtbaar verschuiven. Zeker onder jongeren, waar uitgesteld
kijken (vaak via internet) al bijna 30 procent van de totale kijktijd beslaat.
Dit toont eens te meer aan dat hier een serieuze uitdaging ligt. Het dwingt
de publieke omroep te zoeken naar nieuwe manieren om deze doelgroep
te bereiken door aansluiting te vinden bij hun mediabehoefte en mediagebruik.
De leden van de SGP-fractie vragen of de regering onderkent dat het
antwoord op de vraag of programma’s herkenbaar zijn en of zij voldoende
bereik vinden in hoge mate afhankelijk is van de maatstaven die hierbij
worden gehanteerd. In hoeverre bestaat bijvoorbeeld het risico dat
kwantitatieve maatstaven te dominant zijn, zo vragen zij.
Uiteraard is bij de vraag of de publieke omroep voldoende publiek bereikt
afhankelijk van de maatstaf die wordt gehanteerd. Ik zie het risico voor
dominantie van kwantitatieve maatsteven echter niet. In het wetsvoorstel
wordt heel duidelijk het belang van kwalitatieve criteria benadrukt, zoals
de kwaliteit en de publieke waarde van de programma’s. De publieke
omroep moet zich bij elk programma afvragen hoe het bijdraagt aan de
publieke mediaopdracht. Ik heb al eerder gezegd dat ik grotere
meerwaarde zie in een goed publiek programma met bijvoorbeeld 500.000
kijkers dan in een programma met enkel grote amusementswaarde dat
1 miljoen kijkers heeft. Ik zal in de prestatieafspraken die ik met de NPO ga
maken de waardering van het publiek over de programmering dan ook
een grotere rol geven. Kijk- en luistercijfers zullen hierbij een rol spelen,
zeker als het gaat om het bereiken van specifieke doelgroepen, zoals
jongeren. Maar minstens zo belangrijk vind ik de (maatschappelijke)
impact die de programma’s van de publieke omroep hebben en de mate
waarin het publiek de publieke waarden hierin herkent.
De leden van de SGP-fractie constateren dat de regering eigenlijk zonder
nadere onderbouwing vooronderstelt dat een centraler aansturing per
definitie een beter resultaat zal opleveren. Graag ontvangen zij een
uiteenzetting op basis van welke gegevens een centraler sturing de beste
route is, mede in het licht van de reorganisaties die nog recent zijn
doorgevoerd. Waarom zou dit voorstel een succes worden wanneer zelfs
het huidige model – waarin al een variëteit van verschillende fusieomroepen, nieuwe toetreders en taakgebonden organisaties werkzaam is –
daar niet in slaagt?
Ik constateer dat er op dit moment eindeloos getouwtrek is over de
belangen van de individuele omroeporganisaties enerzijds en van de
publieke omroep als geheel anderzijds. Er is een eenduidige, gemeenschappelijke strategie nodig voor de beste manier om het publiek te
bereiken, met welk aanbod en via welk platform. Dit is des te meer nodig
nu het medialandschap snel verandert, mensen media anders gebruiken
en de (internationale) concurrentie toeneemt. De reactie daarop vraagt om
een gezamenlijke strategie van de publieke omroep als geheel. Ook de
Raad voor cultuur onderstreept dit.18
Een dergelijke strategie bereik je het beste met meer centrale sturing.
Iemand moet de koers uitzetten en knopen doorhakken. Met dit
wetsvoorstel zet ik nog een stap in de richting van een meer slagvaardige
16

NPO, Terugblik 2014.
NPO, This is Media, Jongeren en de Publieke Omroep, november 2013.
18
Raad voor cultuur, De Tijd Staat Open, 2014.
17

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 264, nr. 7

16

en efficiënte publieke omroep. De NPO bepaalt en bewaakt voortaan de
koers van de gehele publieke omroep. Het proces van erkenningsbesluiten
en het indienen van het concessiebeleidsplan wordt om deze reden in dit
wetsvoorstel omgedraaid. De NPO krijgt daarnaast de taak om doelmatigheid te realiseren. Ook creëert de wetswijziging een wettelijke basis
voor het centraal coördineren van het verwerven, beheren en gebruiken
van rechten.
De leden van de SGP-fractie vragen of de regering de logica kan toelichten
van de voorgestelde oplossingsrichting waarin het aansluiten bij
maatschappelijke behoeften wordt gerealiseerd door vergaand te knagen
aan de wortels van maatschappelijke organisaties, namelijk de ledenomroepen. Waarom ligt een oplossingsrichting waarin meer openheid voor
externen gecombineerd wordt met het handhaven van garanties voor
budget en zendtijd niet meer voor de hand, mede vanuit het oogpunt van
zorgvuldigheid vanwege de ingrijpende wijzigingen die recent zijn
doorgevoerd?
Omroeporganisaties en NPO hebben zelf gezegd voorstander te zijn van
het schrappen van deze garanties, omdat dan betere besluiten kunnen
worden genomen over de samenstelling van het media-aanbod over alle
platforms heen.19 De combinatie van grotere toegang voor externen met
het schrappen van de budget- en zendtijdgaranties zorgt voor creatieve
competitie die leidt tot het beste programma op de beste plaats en tijd.
Het wetsvoorstel biedt wel een nieuwe kwalitatieve bepaling waarmee de
relatie wordt gewaarborgd tussen garantiebudget en ruimte op de
aanbodkanalen. Deze bepaling geeft de NPO de opdracht om er bij de
coördinatie van het media-aanbod op de aanbodkanalen voor te zorgen
dat er ruimte is voor media-aanbod van de omroeporganisaties. Het gaat
dan meer precies om media-aanbod dat door de omroeporganisaties is
vervaardigd met het garantiebudget. Zo blijft geborgd dat de omroepen
vanuit hun missie, identiteit en ledenachterban een belangrijk aandeel
hebben in de pluriformiteit van het media-aanbod. Dit doet er vanzelfsprekend niet aan af dat dit media-aanbod moet passen binnen de kaders
van de publieke mediaopdracht, het concessiebeleidsplan en de overige
randvoorwaarden voor de NPO bij de coördinatie van de aanbodkanalen.
Het lid van de Klein-fractie vraagt hoe de regering weet dat het publieke
mediabestel nu niet toekomstbestendig is. Kan de regering aangeven
waarop zij baseert dat er binnen de huidige publieke omroep geen
scherpe keuzes worden gemaakt? Welke voorbeelden heeft de regering
hierbij voor ogen?
De huidige taakopdracht van de publieke media-instellingen geeft
onvoldoende richting aan wat de publieke omroep wel of niet zou moeten
doen. Dit wordt onder meer geconstateerd door de Raad voor cultuur.20
Publieke waarden en de mate waarin aanbod onderscheidend is moeten
richtinggevend zijn. Het is niet aan mij maar aan de NPO om die keuzes te
maken. Daarom geef ik de NPO met dit wetsvoorstel meer bevoegdheden
om die keuzes daadwerkelijk te kunnen maken. Nu is de NPO nog teveel
afhankelijk van de keuzes en voorstellen die omroepen doen en die
logischerwijs niet altijd in het belang van het geheel zijn.
Het lid van de Klein-fractie vraagt of de regering een onderzoek uitgevoerd heeft of op andere wijze harde gegevens voorhanden om aan te
tonen dat de huidige creatieve competitie sterker moet worden. Wat
verstaat de regering onder «creatieve competitie»?

19

Raad van Bestuur NPO en College van Omroepen, Creatief, open en slagvaardig: dat kan nu,
juni 2014.
20
Raad voor cultuur, De tijd staat open, 2014.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 264, nr. 7

17

Ik vind dat producenten, mediabedrijven, maatschappelijke en culturele
instellingen kunnen zorgen voor nieuwe geluiden. Zij kunnen door het
wetsvoorstel met hun ideeën direct toegang krijgen tot de NPO, een deel
van het programmabudget en daarmee het bestel. Deze toegang van
externen spoort omroeporganisaties aan om – nog meer dan nu – zo
creatief mogelijk te zijn. Uiteindelijk gaat het om de beste en meeste
creatieve ideeën van zoveel mogelijk spelers. Dat is creatieve competitie.
De kansen die deze openheid van het bestel biedt, blijken niet alleen uit
het advies De Tijd Staat Open van de Raad van Cultuur, maar ook uit de
reacties op dat advies van NDP Nieuwsmedia, de Onafhankelijke Televisie
Producenten (OTP), Film Producenten Nederland (FPN), Documentaire
Producenten Nederland (DPN), Vereniging Nederlandse Animatie
Producenten (VNAP) en het Filmfonds. Zij zeggen dat zij graag gebruik
willen maken van de openheid. De publieke omroep wordt daarmee
verrijkt met een keur aan creatieve programma-ideeën en dat komt het
aanbod ten goede.
Het lid van de Klein-fractie vraagt of de regering aanwijzingen heeft dat er
onvoldoende gezamenlijkheid is in het uitvoeren van de publieke taak.
Kan de regering die cijfermatig onderbouwen? Voorts vraagt het lid wat
de regering in deze onder «publieke taak» verstaat.
De publieke taak is omschreven in artikel 2.1 Mediawet 2008. Er zijn
aanwijzingen dat de samenwerking binnen de publieke omroep beter kan,
als het gaat om de uitvoering van die taak. Individuele belangen van
omroepen lijken vaak zwaarder te wegen dan het belang van het geheel.
Dat werd geconstateerd door de Raad voor cultuur in De Tijd Staat Open
en was eerder ook al de conclusie van opeenvolgende visitatiecommissies
die het functioneren van het bestel als geheel beoordeelden. De besluitvorming en veranderingsprocessen verlopen traag, omdat veel partijen
meepraten vanuit soms tegengestelde belangen. Omroepen vinden het
opereren vanuit gezamenlijkheid soms problematisch, omdat zij vrezen
dat er op deze manier minder ruimte overblijft om zichzelf te profileren.
Dit verkleint de mogelijkheden voor de NPO om haar publieke taak met
succes uit te oefenen.
Het lid van de Klein-fractie vraagt wat de relevantie is van de regering om
technologische ontwikkelingen te willen duiden in een mediabeleid.
Vormen de mediaplatforms niet slechts de drager, het medium, om
content te verspreiden? Is het niet veel meer de vraag hoe publiek
gefinancierde content voor een breed publiek toegankelijk is, zo vraagt het
lid.
Het is zonder meer waar dat technologische ontwikkelingen gaan over het
brengen van publiek gefinancierde content naar de kijker. En dat kan op
steeds meer verschillende manieren. Het is daarbij belangrijk om
zorgvuldig naar deze technologische ontwikkelingen te kijken, omdat ze
ook een verandering in het kijkgedrag teweegbrengen. Door de goede
(mobiele) breedbandverbindingen in Nederland, de toename aan
(mobiele) schermen en de opkomst van apps en streamingplatforms zijn
kijkers nu in staat om programma’s te bekijken op de manier waarop het
hun uitkomt, tijd-, plaats- en schermonafhankelijk. Daarnaast kan de NPO
door het inzetten van sociale media (Instagram, Twitter et cetera) het
publiek op andere manieren bereiken. De vorm van het in te zetten
medium bepaalt daarbij mede hoe de inhoud overkomt. De publieke
omroep moet voortdurend op de nieuwe ontwikkelingen kunnen reageren
en ook het stelsel moet hierop worden ingericht. Het moet toekomstbestendig zijn, juist ook omdat de afgelopen jaren een versnelling in
techniek en de adaptatie ervan is opgetreden. Daarom leg ik in dit
wetsvoorstel bijvoorbeeld een catch-up dienst vast en zorg ik er tegelij-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 264, nr. 7

18

kertijd voor dat de NPO krachtiger kan opereren en snellere keuzes kan
maken om de publieke content te brengen waar het publiek is.
Tevens heeft het lid van de Klein-fractie enkele vragen over de voorstellen
met betrekking tot het «Bestaansrecht van het publieke mediabestel». Wat
verstaat de regering onder «content van commerciële omroepen met een
publiek karakter»? Kan de regering aangeven welke content de publieke
omroepen maken met een publiek karakter? Waar in de Mediawet 2008
wordt het belang van dit publieke karakter gedefinieerd?
In artikel 2.1 Mediawet 2008 staat de opdracht aan de publieke omroep
beschreven. Hierin staat onder andere dat de publieke omroep moet
voldoen aan democratische, sociale en culturele behoeften van de
samenleving. Het aanbod moet bijvoorbeeld onafhankelijk, pluriform en
kwalitatief hoogstaand zijn en op een evenwichtige wijze een beeld van de
samenleving geven. Al het aanbod van de publieke omroep moet aan
deze opdracht in de Mediawet 2008 voldoen. Met het publieke karakter
van commercieel media-aanbod bedoelde ik dat commerciële omroepen
ook programma’s maken die maatschappelijk relevant zijn, nieuws
bevatten, en thema’s aansnijden die mensen in de samenleving bezighouden.
Het lid van de Klein-fractie vraagt of de regering kan aangeven welke
andere belangrijke pijlers zij onderkent en hoe deze zich verhouden tot de
pijler «publiek mediabestel».
Media spelen een belangrijke rol in onze democratische samenleving. Dit
vormt de kern en de legitimatie van het mediabeleid. De doelstelling van
het mediabeleid is breed: het waarborgen van een onafhankelijk,
gevarieerd en kwalitatief hoogwaardig aanbod, bestaande uit radio,
televisie, kranten en internetdiensten, dat toegankelijk en betaalbaar is
voor alle lagen van de bevolking. Dat vertaalt zich, naast de opdracht aan
het publieke mediabestel, onder andere in wet- en regelgeving voor de
distributie van audiovisuele media, wetgeving voor commerciële
omroepen, steun voor innovatie van dagbladen en bescherming en
educatie van mediagebruikers.
Het lid van de Klein-fractie vraagt hoe de zinsnede beoordeeld moet
worden dat het media-aanbod te vertrouwen is doordat zij onafhankelijk
van inmenging van overheden is gemaakt als tegelijkertijd de overheid
direct en indirect door haar benoemde bestuurders met deze wetswijziging inhoud, vorm, de mate van innovativiteit, het niveau van creativiteit, programmatische wenselijkheid bepaalt in de op te leggen
mediaopdracht van de overheid.
Vertrouwen in de kwaliteit en onafhankelijkheid van de programmering
heeft meerdere aspecten. De omroep is verantwoordelijk voor het
hanteren van de hoogst denkbare journalistieke normen en kwaliteitsstandaarden voor de kwaliteit van programma’s. Het is niet de overheid die
dat controleert, maar de sector zelf en, uiteraard, het publiek. De onafhankelijkheid van de publieke omroep heeft twee kanten. Allereerst moet de
publieke omroep er zelf voor waken dat hij in onafhankelijkheid redactionele keuzes maakt. Daarvoor regelen de omroepen ook waarborgen,
bijvoorbeeld in gedragscodes en redactiestatuten. In de tweede plaats
dienen overheid en de politiek zich te onthouden van elke poging om
invloed uit te oefenen op de redactionele inhoud van de programmering
en keuzes bij de samenstelling daarvan of zelfs maar de schijn te wekken
dat zij invloed willen. De overheid heeft immers op grond van internationale, nationale en grondwettelijke regels de opdracht de onafhankelijkheid van de media te eerbiedigen. Met aanscherping van de taakopdracht beoog ik op geen enkele wijze afbreuk te doen aan de
onafhankelijkheid, maar de publieke omroep richting te geven om zelf
scherpere keuzes te maken. De toezichthouders en bestuurders moeten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 264, nr. 7

19

daarin ook volstrekt onafhankelijk kunnen oordelen. Het werven en
benoemen van toezichthouders en bestuurders geschiedt ook nu al
volgens transparante en openbare procedures. Die procedures leg ik nu in
de wet vast. Verder regelt de wet onverenigbaarheid van functies, zodat
bijvoorbeeld politieke voorkeuren of functies geen rol spelen. Ook via die
weg is onafhankelijkheid van overheid en politiek gewaarborgd.
Het lid van de Klein-fractie vraagt of de regering kan aantonen dat
programmatische innovatieve ideeën onvoldoende kansen krijgen onder
het regime van de huidige Mediawet 2008.
De Raad voor cultuur beveelt aan om innovatie toe te voegen aan de
publieke mediaopdracht.21 De Raad vindt dat de publieke omroep
innovatiever moet worden, want alleen dan zal hij snel genoeg kunnen
blijven aansluiten bij veranderende behoeftes en het aanbod kunnen
aanpassen aan dat wat in het bredere mediabestel nodig en relevant is
voor het publiek. Door innovatie, kennis en ervaring te delen, is de
publieke omroep ook buiten de publieke sector van toegevoegde waarde.
Daarom wordt innovatie meer benadrukt in het wetsvoorstel.
Het lid van de Klein-fractie vraagt waarom kwaliteit en creatieve competitie leidend moeten zijn in de programmatische keuzes van de publieke
omroep. Kan de regering aangeven wie bepaald wat onder «kwaliteit»
verstaan moet worden? Wat, zo vraag het lid, is «creatieve competitie» in
relatie tot die te maken programmatische keuzes. Wie bepaalt volgens de
regering de uitslag van de competitie?
Kwaliteit en creatieve competitie zijn onmisbaar voor het ontstaan en
ontwikkelen van programma-aanbod met publieke meerwaarde. De
publieke omroep hanteert zelf standaarden voor kwaliteit, als vakmanschap, originaliteit van vorm, inhoud of invalshoek of de mate van
vernieuwing in een programma. Deze criteria worden ook bij het publiek
getoetst. Ook de vijfjaarlijkse evaluatiecommissie betrekt de kwaliteit van
de programmering bij de evaluatie.
Het lid van de Klein-fractie vraagt hoe de regering denkt aan te kunnen
tonen, dat op dit moment de programmering bij de publieke omroep te
veel een compromis is. Waar is dit dan een compromis van?
Omroeporganisaties hebben hun eigen missie en visie en werken in grote
lijnen op basis van de opdracht die zij van de vereniging en hun leden
meekrijgen. Daarmee komt niet vanzelfsprekend een programmering tot
stand die alle groepen in de samenleving bedient. Dat is geen verwijt,
maar wel een constatering die ook door de Raad voor cultuur en
opeenvolgende visitatiecommissies is gedaan. Dit vindt de regering
onwenselijk en daarom worden in dit wetsvoorstel maatregelen voorgesteld die het belang van de gehele publieke omroep en alle 17 miljoen
Nederlanders als uitgangspunt hebben.
Het lid van de Klein-fractie vraagt wat volgens de regering een optimale
publieke programmering is. Hoe wil de regering deze optimale programmering realiseren zonder de geprezen onafhankelijkheid van mediaorganisaties aan te tasten?
De publieke omroep bepaalt zelf in onafhankelijkheid hoe de publieke
programmering vorm krijgt, daar verandert dit wetsvoorstel helemaal
niets aan. Door het bestel te openen voor creatieve ideeën van externe
partijen en door belemmeringen in de vorm van zendtijdgaranties weg te
nemen, worden de mogelijkheden om een optimale programmering te
realiseren aanzienlijk vergroot.

21

Raad voor cultuur, De Tijd Staat Open, 2014.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 264, nr. 7

20

Het lid van de Klein-fractie verneemt graag waar de regering de stelling
op baseert dat creativiteit buiten het publieke bestel onbenut blijft.
De Raad voor cultuur schrijft in zijn advies De Tijd Staat Open dat de
publieke omroep op dit moment nog kansen laat liggen op mooi publiek
aanbod dat elders wordt geproduceerd, op allerlei manieren en op allerlei
plekken.22 Ook de reacties op dit advies van NDP Nieuwsmedia, de
Onafhankelijke Televisie Producenten (OTP), Film Producenten Nederland
(FPN), Documentaire Producenten Nederland (DPN), Vereniging Nederlandse Animatie Producenten (VNAP) en het Filmfonds onderstrepen dat
er creativiteit onbenut blijft.23
De regering introduceert het begrip «de pluriformiteit van de programmering». Het lid van Klein-fractie vraagt of de regering kan aangeven wat
dit is en hoe dit in de te wijzigen Mediawet 2008 verankerd wordt.
Pluriformiteit heeft allereerst te maken met variatie aan invalshoeken en
opvattingen. In de Mediawet 2008 is geregeld dat de publieke zendtijd
open staat voor maatschappelijke stromingen met een aantoonbare
achterban, in de vorm van omroepverenigingen met leden. Zij zorgen
voor inkleuring van programma’s vanuit hun missie. De organisaties met
een wettelijke taak (NOS en NTR) dragen vanuit een ongebonden
opstelling bij aan de pluriformiteit van het publieke aanbod. Dit
wetsvoorstel vergroot de toegang van externe partijen tot het publieke
mediabestel. Ook anderen dan erkende omroepen moeten met een idee,
programmaformat of concreet product bij de NPO terecht kunnen,
waardoor de pluriformiteit wordt vergroot. Pluriformiteit slaat verder op
een gevarieerd aanbod. Het is de taak van de publieke omroep een waaier
aan programma’s te verzorgen: met uiteenlopende onderwerpen, in
diverse genres, en voor grote en kleine doelgroepen. Pluriformiteit gaat
uiteraard ook over de afname, over wie kijken en luisteren. De publieke
omroep kan zijn opdracht alleen waarmaken wanneer hij diverse
geledingen binnen het Nederlandse publiek aanspreekt en bereikt. Ook dit
is een wettelijk verankerde opdracht.
Het lid van de Klein-fractie vraagt hoe de regering de stelling beoordeelt
dat de publieke omroep om de hem toegedachte wettelijke opdracht
ongehinderd te kunnen uitvoeren inhoudelijk onafhankelijk behoort te
kunnen functioneren van de politiek en de overheid. Is de regering met
het lid van mening dat vrijheid van meningsuiting en het ontbreken van
toezicht vooraf pijlers zijn van onze democratische rechtsstaat?
Ik ben het volledig eens met het lid van de Klein-fractie. De overheid heeft
de onafhankelijkheid van de media, dus ook de publieke omroep, te allen
tijden te eerbiedigen. Vrijheid van meningsuiting en de afwezigheid van
voorafgaand toezicht zijn grondwettelijk gewaarborgde grondbeginselen
van onze rechtsstaat. Dat neemt niet weg dat het de overheid is die, via de
weg van democratische besluitvorming, de taak van de publieke omroep
vaststelt en opdraagt en de bekostiging daarvoor beschikbaar stelt. Een
van de wezenlijke elementen daarin is dat de publieke omroep die taak
onafhankelijk van overheid en commercie uitvoert.
Het lid van de Klein-fractie vraagt of de regering de opvatting van de NPO
en het College van Omroepen deelt dat de afgelopen jaren er vele
wetswijzigingen zijn geweest die direct of indirect de betrokkenheid van
de politiek bij de programmering sluipenderwijs vergroot hebben, zoals
de vraag om voor individuele titels de kosten openbaar te maken.
Nee, die mening deelt de regering niet. Er zijn diverse wetswijzigingen
geweest, ingrijpende en minder ingrijpende, maar geen van die wetsvoor22
23

Raad voor cultuur, De Tijd Staat Open, 2014.
Naar aanleiding van het advies De Tijd Staat Open heb ik in 2014 van onder andere de
genoemde partijen reacties en rapporten ontvangen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 264, nr. 7

21

stellen was gericht op vergroting van politieke invloed. Overheid en
politiek dienen zich te onthouden van elke poging om invloed uit te
oefenen op de redactionele inhoud van de programmering en de keuzes
bij de samenstelling daarvan. De wetswijzigingen hadden allemaal tot
doel de taak en organisatie van de publieke omroep aan te passen aan
maatschappelijke en technologische ontwikkelingen en budgettaire
omstandigheden. Dat was en is ook nodig om de publieke omroep klaar te
stomen voor de toekomst en tegelijkertijd noodzakelijke bezuinigingen te
verwerken.
2. Kort overzicht van de maatregelen
De leden van de VVD-fractie lezen in de memorie van toelichting dat er
meer aandacht moet komen voor talentontwikkeling. Kan de regering
deze ambitie nader toelichten? Deelt de regering de mening van de leden
dat door het veranderende medialandschap en de komst van kanalen als
YouTube talentontwikkeling via de publieke omroep als speerpunt snel
achterhaald wordt? Immers, wie wil innoveren en uitzenden kan dat
tegenwoordig geheel zelfstandig doen en zelfs een miljoenenpubliek
vinden. Graag ontvangen zij een toelichting.
De publieke omroep heeft als taak om innovatief te zijn en talentvolle
makers kansen te geven. Vernieuwing is nodig om onderscheidend te zijn
en te blijven. Door de publieke financiering kan de publieke omroep het
zich, meer dan commerciële partijen, veroorloven om risico’s te nemen en
innovatief te zijn. Talenten dienen de ruimte te krijgen om te experimenteren en zonder druk van de markt hun ideeën door te ontwikkelen. Mede
door het wegvallen van het Mediafonds, dat het bieden van deze vrije
ruimte en ondersteuning voor talenten als speerpunt had, is er nu extra
aandacht nodig voor talentontwikkeling bij de publieke omroep.
Bovendien vragen de veranderingen in het mediagebruik om een
platform-overstijgende strategie. In de toelichting op het wetsvoorstel
wordt dan ook gesproken van een publieke omroep die op meer kanalen
en op verschillende platforms zijn publieke taak gaat vervullen. Dit geldt
ook voor talentontwikkeling. Natuurlijk zijn er door het veranderende
medialandschap meer plekken om te experimenteren. Youtube is zowel
een lab als een podium. Dat betekent niet dat de rol van de publieke
omroep in talentontwikkeling minder belangrijk wordt. Talentontwikkeling
is meer dan vrije ruimte krijgen om te experimenteren. Begeleiding en
coaching is daarbij essentieel en in de audiovisuele sector gebeurt dat
onder meer on the job bij een omroep of productiehuis, in langlopende
trainingen of in masterclasses.24 Begeleiding maakt het voor de talenten
mogelijk om niet alleen te experimenteren, maar ook te reflecteren op het
gemaakte werk en bijvoorbeeld een eigen signatuur te ontwikkelen.25 Het
talent beweegt zich vloeiend door de gehele audiovisuele sector. De NPO
is dan ook niet de enige partij die een actieve rol heeft in talentontwikkeling, en dat vraagt om samenwerking en afstemming met andere
partijen uit de audiovisuele sector.
Het lid van de Klein-fractie vraagt of de regering aanwijzingen heeft dat de
omroeporganisaties te weinig gebruik maken van externe partijen.
De Raad voor cultuur schrijft in zijn advies De Tijd Staat Open dat de
publieke omroep op dit moment nog voorbij gaat aan het gegeven dat
ook elders mooi publiek aanbod wordt geproduceerd, op allerlei manieren
en op allerlei plekken. Ook de reacties op dit advies van NDP Nieuwsmedia, de Onafhankelijke Televisie Producenten (OTP), Film Producenten
24

De Raad voor cultuur benoemt ook het belang van on the job projecten. Raad voor cultuur,
Talentontwikkeling in de audiovisuele sector, september 2015.
25
Dialogic, in opdracht van het Nederlands Filmfonds, Talentontwikkelinq in de Nederlandse
AV-sector, juli 2015.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 264, nr. 7

22

Nederland (FPN), Documentaire Producenten Nederland (DPN),
Vereniging Nederlandse Animatie Producenten (VNAP) en het Filmfonds
onderstrepen dat er creativiteit onbenut blijft.
Het lid van de Klein-fractie vraagt wat nu de wettelijke eis is voor het
inschakelen van buitenproducenten en of de regering kan aangeven
hoeveel de NPO op dit moment besteedt bij buitenproducenten.
De Europese richtlijn inzake de audiovisuele mediadiensten stelt dat
minstens 10 procent van de zendtijd of van het programmabudget moet
bestaan uit Europese onafhankelijke producties.26 In het verleden is op
basis van overleg met de publieke omroep en de Vereniging van
Onafhankelijke Televisieproducenten (OTP) het percentage bepaald op
16,5.27 Dit percentage is in lijn met de motie-Voordewind c.s. waarin de
regering werd verzocht in overleg met de omroepen te komen tot een
percentage dat recht deed aan de historische situatie en dat geen
verzwaring van de bestaande verplichting inhield.28
Van het programmabudget besteedde de landelijke publieke omroep in
2013 30,6 procent aan onafhankelijke producties.29
Het lid van de Klein-fractie vraagt welke democratische legitimatie er is
om de NPO zelf programmavoorstellen te laten beoordelen en vervolgens
te laten verzorgen. Welke programmatische keuzes vindt de regering
noodzakelijk en waardoor ontstaat die noodzaak, zo vraagt het lid.
Laat ik allereerst benadrukken dat de NPO zelf geen programmavoorstellen verzorgt. Die rol ligt bij de omroeporganisaties, al dan niet in
samenwerking met (externe) producenten. Zoals ik eerder al schreef,
vinden zowel de Raad voor cultuur als ik het noodzakelijk om de creativiteit buiten het bestel beter te benutten. Het is daarbij aan de NPO om
binnen de publieke mediaopdracht programmatische keuzes te maken.
In het concessiebeleidsplan schrijft de NPO dat hij het publiek betrekt bij
programmatische keuzes en dat het publiek ideeën kan aandragen. Ik
benadruk het belang van publieksbetrokkenheid bij de NPO ook in het
wetsvoorstel. Deze betrokkenheid vergroot de legitimiteit van de publieke
omroep.
Het lid van de Klein-fractie vraagt of de regering de verschillen kan
aangeven tussen de NPO die ontstaat met deze wetswijziging en de
staatsgecontroleerde en kostbare BBC in het Verenigd Koninkrijk.
Het grootste verschil is de wijze van organisatie van de uitvoering van de
publieke taakopdracht. Die taakopdracht is overigens bij beide organisaties op een onafhankelijke manier vormgegeven, maar Nederland heeft
van oudsher de uitvoering in handen gegeven van private partijen zonder
winstoogmerk (verenigingen), aangevuld met taakorganisaties en een
coördinerend orgaan (NPO). Andere lidstaten – ook het Verenigd
Koninkrijk – hebben de uitvoering van de publieke taakopdracht toebedeeld aan een enkele entiteit. Dit wetsvoorstel dient ertoe dat de coördinerende en sturende rol van de NPO groter wordt, met behoud van de eigen
programmatische verantwoordelijkheid van de omroepen.
Het lid van de Klein-fractie vraagt of de regering kan aangeven welke
wettelijke garanties noodzakelijke programmatische keuzes verhinderen.
De huidige zendtijd- en plaatsingsgaranties staan een optimale programmering nog te veel in de weg. Programma’s krijgen namelijk soms enkel
een plaats om te voldoen aan formele afspraken met omroepen of aan
26

Artikel 17 van Richtlijn 2010/13/EU.
Artikel 2.116 Mediawet 2008 en artikel 14b Mediabesluit 2008.
28
Kamerstukken II 2008/09, 31 804, nr. 68.
29
Kamerstukken II 2014/15, 34 000 VIII, nr. 61.
27

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 264, nr. 7

23

zendtijdgaranties en niet om de kwaliteit van de programmering als
geheel te verbeteren. Dit gebeurde bijvoorbeeld bij het onverwachte
succes Zondag met Lubach, dat voor de zomer plaats moest maken voor
een andere show, omdat dat zo was afgesproken. Omroeporganisaties en
NPO hebben zelf uitgesproken voorstander te zijn van het schrappen van
het wettelijk recht op minimum uitzenduren.30 Daarom schrap ik in het
voorliggende wetsvoorstel de zendtijd- en plaatsingsgaranties van
omroeporganisaties.
Het lid van de Klein-fractie vraagt op grond waarvan de regering
concludeert dat er nu geen overkoepelende strategie voor een de publieke
omroep is. Wat is naar de opvatting van de regering dan de functie van
het concessiebeleidsplan 2016–2020? Kan de regering aangeven uit welke
punten dit NPO concessiebeleidsplan zowel 2010–2016 als het concessiebeleidsplan 2016–2020 blijkt dat er vanuit de NPO onvoldoende eenheid
is?
In het concessiebeleidsplan werkt de publieke omroep de wettelijke taak
uit en vult die in voor de komende vijf jaar. In de volgorde der dingen
worden volgens de huidige Mediawet 2008 eerst de erkenningen van
individuele omroeporganisaties aangevraagd en toegekend. Dat gebeurt
op basis van de individuele plannen van de omroepen. Daarna kan de
NPO het concessiebeleidsplan opstellen. Dat is voor het concessiebeleidsplan 2016–2020 ook nog het geval geweest. Ik vind het echter
logischer en wenselijker dat de NPO voortaan eerst de strategie voor de
komende jaren kan opstellen in het concessiebeleidsplan en dat daarna de
omroepen hun erkenning kunnen aanvragen. Dan kunnen zij daarbij
rekening houden met de strategie van de gehele publieke omroep
Over het concessiebeleidsplan 2016–2020 lees ik in het advies van de
Raad voor cultuur dat er nog onvoldoende eenheid spreekt uit dat plan.
Als concreet voorbeeld noem ik dat de Raad voor cultuur en ik constateren dat de uitwerking van de genrecoördinatoren nog te onduidelijk en
te weinig ambitieus is.31 Mijn integrale reactie op het concessiebeleidsplan stuur ik u na het debat met uw Kamer over het wetsvoorstel tot
wijziging van de Mediawet 2008.
Het lid van de Klein-fractie vraagt hoe de regering «checks & balances»
kan realiseren binnen de publieke omroep als de raad van toezicht van de
NPO zowel het publiek belang als het belang van de omroeporganisatie
NPO dient te waarborgen.
In mijn visie vallen het publieke belang en het belang van de NPO samen.
Daar moet ook geen tegenstelling gecreëerd worden. De raad van toezicht
heeft allereerst het belang van de «eigen» organisatie, de NPO, te
behartigen. Maar altijd vanuit de taakopdracht die de NPO voor het geheel
heeft meegekregen. En dat is een taak die publieke belangen dient en die
de NPO samen met de omroepinstellingen uitvoert. De competentie van
de raad van toezicht moet dan ook zijn om het NPO-belang te dienen in
samenhang met het belang van de gehele publieke omroep en de
omroeporganisaties die daar deel van uitmaken.
Het lid van de Klein-fractie vraagt hoe deze raad van toezicht met meer
bevoegdheden zich verhoudt met het Commissariaat.
De taken en bevoegdheden van de raad van toezicht betreffen de gang
van zaken binnen de NPO en binnen de publieke omroep als geheel. De
raad van toezicht richt zich op de wijze waarop de NPO tezamen met de
30

Raad van bestuur NPO en College van Omroepen, Creatief, open en slagvaardig: dat kan nu,
juni 2014.
31
Raad voor cultuur, Advies Concessiebeleidsplan 2016–2020 NPO, september 2015; Commissariaat voor de Media, Advies Concessiebeleidsplan 2016–2020, september 2015.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 264, nr. 7

24

omroepen de publieke taak uitvoert. Het Commissariaat is de onafhankelijke, externe toezichthouder die controleert of de publieke omroep zich
houdt aan de wettelijke regels.
Het lid van de Klein-fractie vraagt of de regering van mening is dat het
publiek door het lidmaatschap van een omroepvereniging onvoldoende
bij de invulling van het media-aanbod betrokken wordt. Kan de regering
aangeven waaruit dit blijkt? Kan de regering onderbouwen waarom
mensen die lid worden van een omroepvereniging van geen belang zijn
voor de publieke verantwoording?
De maatregel in het wetsvoorstel die de NPO de taak geeft om zorg te
dragen voor betrokkenheid van het publiek is niet ingegeven door
onvoldoende betrokkenheid van leden van omroeporganisaties. Het is en
blijft van belang dat de omroeporganisaties en hun makers de leden
betrekken bij de invulling van het media-aanbod. Dit wetsvoorstel regelt
de taak van de NPO in aanvulling op de band die omroepverenigingen en
makers nu al met de kijkers en luisteraars hebben.
Het lid van de Klein-fractie vraagt wat de relevantie is van de passage over
de aanname dat regionale nieuwsvoorziening, vooral door de kranten,
onder druk staat in relatie tot de regionale omroep.
De genoemde passage bevat de vaststelling dat de regionale nieuwsvoorziening al jaren onder druk staat. Dat geldt zowel voor regionale
omroepen als voor regionale kranten. Het wetsvoorstel voorziet om die
reden in een modernisering van de regionale omroep. Tegelijkertijd neem
ik maatregelen om samenwerking op journalistiek gebied tussen publieke
en private partijen (respectievelijk omroepen en kranten) te faciliteren en
te stimuleren. Recent is door het Stimuleringsfonds voor de Journalistiek
een innovatieregeling in het leven geroepen. Deze regeling, genaamd
«regionale journalistieke samenwerking», faciliteert bestaande en nieuwe
vormen van journalistieke samenwerking in de regio en heeft als doel
versterking van de lokale en regionale journalistiek. De samenwerking
moet resulteren in nieuwe producten, diensten, werkwijzen en/of
bedrijfsmodellen die ertoe leiden dat journalistieke functies in de regio
beter worden ingevuld. Daarnaast wordt samen met het Commissariaat
onderzocht wat de knelpunten van huidige samenwerkingsverbanden zijn
en hoe de beleidsregels kunnen worden toegepast en waar mogelijk
aangepast. Het oogmerk van beide acties is om de journalistieke functie in
de regio te versterken en toekomstbestendig te maken.
Het lid van de Klein-fractie vraagt of de regering in de toelichting over de
regionale omroep zowel de publieke als de commerciële regionale
omroep bedoelt?
Met de regionale omroep worden de huidige regionale publieke mediainstellingen bedoeld.
Het lid van de Klein-fractie vraagt waaruit blijkt dat de huidige regionale
omroepen bestuurlijk niet slagvaardig zijn?
De huidige regionale omroepen zijn verenigd in de stichting Regionale
Omroep Overleg en Samenwerking (ROOS). Deze bestaat uit de dertien
directeuren van de omroepen plus een onafhankelijke voorzitter. Deze
organisatie kan alleen op basis van consensus besluiten nemen. Feitelijk
zijn er in de huidige situatie dus dertien bestuurlijk verantwoordelijken,
namelijk de directe vertegenwoordigers van de omroepen. Daarmee is de
huidige stichting ROOS niet de organisatie die kan zorgen voor het
gezamenlijke beleid dat nodig is om de € 17 miljoen te besparen of voor
het vormgeven van een meer toekomstbestendige regionale publieke
mediavoorziening. Ook is er geen gezamenlijk meerjarenbeleidsplan of
gezamenlijke begroting. Evenals bij de landelijke publieke omroep is het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 264, nr. 7

25

nodig om in de regio slagvaardig te opereren en zo een sterke speler te
blijven in het veranderend medialandschap.
3. Naar een onderscheidende publieke omroep
De leden van de SP-fractie merken op dat de NPO de inhoud van een
programma gaat beoordelen en beslissen of het past binnen het concessiebeleidsplan, de NPO beoordeelt of het programma een publieke
meerwaarde heeft, de NPO stuurt op geld via het geld-op-schemasysteem en via de nacalculatie, de NPO bepaalt op welk kanaal en
wanneer een programma wordt uitgezonden. Hoe kan de regering
verzekeren dat de omroepen eindverantwoordelijk blijven over de
programma’s?
De NPO heeft het primaat bij de programmering. De omroeporganisaties
zijn verantwoordelijk voor het produceren van media-aanbod, al dan niet
in samenwerking met een (externe) producent. Daar verandert het
wetsvoorstel niets aan.
De leden van de SP-fractie vragen of de regering in het nader rapport
suggereert dat de omroepen alleen maar programmeren voor de eigen
leden en ook alleen met hen contact hebben.32
In het nader rapport staat dat de NPO een eigen relatie met het publiek
moet opbouwen ter versterking van de legitimering en vergroting van de
pluriformiteit. «Op die manier kan de landelijke publieke omroep er zijn
voor 17 miljoen Nederlanders in plaats van alleen voor 3,5 miljoen
leden.»33 Wat wordt bedoeld is dat de optelsom van het aanbod van de
erkende omroepen niet per definitie gelijk is aan het geheel van interesses
en behoeften in de samenleving. Voorstellen die niet bij de missies van de
omroepen aansluiten, maar wel een publieke functie hebben, moeten ook
onderdeel van de programmering van de publieke omroep kunnen zijn.
De leden van de SP-fractie vragen wat erop tegen is eerst de resultaten
van de laatste wetswijzigingen uit 2013 te evalueren, voordat er een
nieuwe wijziging wordt doorgevoerd.
Het beleid om het publieke mediabestel te moderniseren en toekomstbestendig te maken is opgezet als plan in drie stappen. Met de zogenoemde
Moderniseringswet zijn de omroepverenigingen gebundeld en is de
budgetsystematiek aangepast.34 Het onderhavige wetsvoorstel richt zich
op de toekomstbestendigheid van het aldus slagvaardiger ingerichte
bestel. De verschillende stappen vullen elkaar aan en versterken elkaar,
waarbij de verschillende aangrijpingspunten en accenten maken dat de
noodzaak van dit wetsvoorstel niet pas zichtbaar wordt met de evaluatie
van de Moderniseringswet. Inwerkingtreding van dit wetsvoorstel per
1 januari 2016 vloeit voort uit het driestappenplan en vormt een
onmisbare schakel in het geheel. Bovendien treedt de wet dan in werking
bij de start van de nieuwe concessieperiode.
De leden van de SP-fractie vragen of het rechtstatelijk niet onjuist is dat
een concessiebeleidsplan wordt vastgesteld, waarin op verzoek van de
regering rekening gehouden is met veranderingen in de nieuwe Mediawet
2008, terwijl de Kamer zich nog niet heeft uitgesproken over het
wetsontwerp.
Nee, dit is rechtsstatelijk niet onjuist. Op 13 oktober 2014 stuurde ik mijn
toekomstvisie op de modernisering van het publieke mediabestel naar de
Tweede Kamer. In die brief wordt de urgentie van de gewenste veran32

Kamerstukken II 2014/15, 34 264, nr. 4, p. 11.
Idem.
34
Wet van 6 november 2013 tot wijziging van de Mediawet 2008 teneinde het stelsel van de
landelijke publieke omroep te moderniseren (Stb. 2013, 454).
33

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 264, nr. 7

26

dering bij de omroep benadrukt, onder andere vanwege de ontwikkelingen in het medialandschap. Een urgentie die de Raad voor cultuur, de
NPO en het College van Omroepen onderschrijven. Ik streef naar
inwerkingtreding van de wetsvoorstellen per 1 januari 2016, zodat de
publieke omroep direct de noodzakelijke veranderingen in kan voeren.
Omdat het concessiebeleidsplan nauw samenhangt met het wetsvoorstel,
heb ik aan de NPO verzocht om bij het opstellen daarvan te anticiperen op
het wetsvoorstel. Uiteraard geldt voor dit alles het voorbehoud van
parlementaire instemming met het wetsvoorstel.
De leden van de SP-fractie vragen of dit niet evenzeer geldt jegens de
omroepen, die hun input voor het concessiebeleidsplan gaven op het
moment dat het wetsontwerp nog onbekend was, en vanaf 2016 worden
geconfronteerd met een strikt toetsingskader.
In januari 2015 heb ik de besluiten tot verlening van een (voorlopige)
erkenning voor de periode 2016–2020 genomen. Daarin heb ik aangekondigd dat het wetsvoorstel dat in voorbereiding is, gevolgen zou
hebben voor de wijze waarop de omroeporganisaties hun (voorlopige)
erkenning vanaf 2016 kunnen uitvoeren. Ik heb de NPO gevraagd bij het
opstellen van het concessiebeleidsplan rekening te houden met de
beoogde veranderingen in de wet. De omroepen waren, via de visiebrief,
op het moment van het opstellen van het concessiebeleidsplan op de
hoogte van mijn plannen tot wijziging van de Mediawet 2008. Het
concessiebeleidsplan vastgesteld is na overleg met de omroepen via het
College van Omroepen.
Programma’s met amusement als doel op zich zijn geen kerntaak van de
publieke omroep, stelt de regering. Daarom wordt het woord verstrooiing
uit de publieke mediaopdracht geschrapt. Tegelijkertijd kan, volgens de
regering, de publieke omroep wel amusementsprogramma’s als zodanig
programmeren om publiek te trekken. De leden van de SP-fractie vragen
wat dit voor concreet verschil zal opleveren in de programmering. Merken
de kijkers verschil, zo vragen de leden.
Het verschil tussen de huidige opdracht en de opdracht in het
wetsvoorstel is dat amusement geen kerntaak meer is van de publieke
omroep. De huidige opdracht geeft onvoldoende richting aan wat de
publieke omroep wel of niet zou moeten doen. De opdracht is zo breed
dat alle content hier onder kan vallen, terwijl scherpe keuzes nodig zijn,
juist omdat de hoeveelheid content die voor het publiek beschikbaar is
steeds groter wordt. Daarom wordt de opdracht aan de publieke omroep
in dit wetsvoorstel aangescherpt. Programma’s met amusement als doel
op zich zijn geen kerntaak voor de publieke omroep. Amusement mag wel
worden gebruikt als middel om aansprekende programma’s te maken met
een informatieve, culturele of educatieve functie of als middel om publiek
te bereiken en vervolgens te verleiden om te kijken of luisteren naar
informatieve, culturele of educatieve programmering. Ook in deze
toepassing dient amusement dus uiteindelijk de publieke functies. Het is
aan de NPO om de vernieuwde opdracht uit te werken in een toetsingskader, het kader te gebruiken bij het maken van de keuzes in de programmering en zich hierover te verantwoorden. De NPO moet in haar
verantwoording dus ook kunnen aantonen dat het publiek dat bereikt
wordt met amusementsprogramma’s ook naar het overige aanbod van
informatieve, educatieve en culturele aard kijkt en luistert. De
aanscherping van de publieke mediaopdracht leidt er toe dat de kijker
geen programma’s meer krijgt aangeboden die louter en alleen als doel
hebben om te amuseren.
De leden van de SP-fractie vragen of de regering van mening is dat
nationale en internationale voetbalwedstrijden nog steeds uitgezonden
kunnen worden op de publieke omroep.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 264, nr. 7

27

Sportverslaggeving is een van de kerntaken van de NOS. Het gaat dan
zowel om verslaglegging van de top- als breedtesport. Deze verslaggeving
kent de nodige onderdelen: sportjournalistiek (achtergronden en
documentaires), sportnieuws (sportjournaal), en samenvattingen en
integrale weergaven van wedstrijden. Sport kan amuserend zijn, maar
dient ook culturele (want verbindend) en informatieve (sportnieuws)
belangen. Het is aan de NOS om in goed overleg met de NPO een
afweging te maken over welke uitzendrechten zij willen verkrijgen. Een
internationale ontwikkeling is dat sportrechten de afgelopen jaren steeds
belangrijker zijn geworden voor het aanbod van zenders met een
advertentiemodel. Sport wordt voornamelijk live bekeken en de daarbij
vertoonde reclameblokken ook. Daarmee is sport commercieel nog
interessanter geworden, juist voor lineaire kanalen, die qua kijktijdaandeel
onder druk staan. Dat betekent dat er zowel nationaal als internationaal
een hernieuwde strijd om sportrechten is losgebarsten en de prijzen van
rechten omhoog lijken te gaan. In dat licht vind ik dat de NOS en de NPO
zeer weloverwogen moeten omgaan met de vraag op welke rechten nog
wordt ingezet met publieke middelen. Dit heeft er mede toe geleid dat de
NOS de rechten van de Champions League niet heeft verworven.
Ik vind dat als de prijzen omhoog gaan en er ook commerciële open
netten in de sportrechtenmarkt opereren de NOS en de NPO zich goed
moeten afvragen wat hun rol nog zou kunnen zijn in dit speelveld. Het feit
dat bijvoorbeeld de Champions League nu bij SBS wordt uitgezonden,
vind ik een goede ontwikkeling. Daardoor kunnen de NOS en de NPO zich
richten op het brengen van een onderscheidend sportaanbod – sportaanbod dat anders niet te zien zou zijn.
Overigens is in Nederland een flink aantal sportevenementen verzekerd
van doorgifte op het open net. Een open net is een zender in het
standaardpakket die ook minstens 75 procent van de huishoudens moet
bereiken. Dat betekent dat de Mediawet 2008 geen onderscheid maakt
tussen uitzendingen van de Champions League bij de NOS of bijvoorbeeld
op SBS, waar het de komende jaren wordt uitgezonden. Beide kanalen zijn
een open net en daarmee breed toegankelijk voor het publiek.
De leden van de SP-fractie vragen of het klopt dat de NPO op Malta na de
enige publieke omroep is in Europa waarin amusement uit de taakopdracht wordt geschrapt.
Op grond van het Protocol van Amsterdam is het aan lidstaten zelf om de
publieke taakopdracht te formuleren, met inachtneming van de omroepmededeling.35
Ik constateer dat ook in andere Europese landen discussies worden
gevoerd over de taakopdracht aan de publieke omroep. Een belangrijke
oorzaak hiervoor is de tendens die is geschetst in onderzoek uitgevoerd in
opdracht van de Raad voor cultuur in het kader van De Tijd Staat Open. 36
Daaruit blijkt dat «er een steeds sterkere roep is om een heldere
afbakening van de taakopdracht van de publieke mediadienst, met name
vanuit de Europese Commissie. De achtergrond hiervan ligt in de
spanningen die het duale bestel met zich meebrengt en de onvrede onder
private mediabedrijven over wat zij beschouwen als «oneerlijke concurrentie».»37 Daarnaast neemt de totale hoeveelheid media-aanbod
dusdanig toe dat een herbezinning van de kerntaken van de publieke
35

Protocol nr. 29 betreffende het openbare omroepstelsel in de lidstaten, Verdrag betreffende de
werking van de Europese Unie (VWEU), Pb EU C326/47 van 26 oktober 2012.
Raad voor cultuur, De Tijd Staat Open, 2014, p. 120.
37
Saskia Welschen, Legitimering en taakopdracht van de publieke mediadienst uit het advies
van de Raad voor cultuur, De Tijd Staat Open, 2014.
36

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 264, nr. 7

28

omroep op zijn plaats is: wat is straks nog de rol en toegevoegde waarde
van de publieke omroep?
Op dit moment is men in Vlaanderen bezig om plannen te ontwikkelen
voor de toekomst van de publieke omroep. De eerste berichten over het
toekomstplan van de VRT luiden dat de Vlaamse omroep zal zich meer
gaat richten op kerntaken informatie en cultuur. In het Verenigd Koninkrijk
loopt op dit moment, in verband met het aflopen van de huidige Royal
Charter (de wettelijke basis voor de BBC), een consultatie over onder meer
de schaal en omvang van de diensten van de BBC waaronder de balans
tussen het aanbod aan informatie, educatie en amusement.38 Nederland
loopt dus voorop in een discussie die op meerdere plekken in Europa
wordt gevoerd.
De leden van de SP-fractie vragen in hoeverre de regering de reactie van
de NPO onderschrijft, die stelt dat het opleggen van restricties in de vorm
van het schrappen van verstrooiing uit de taakopdracht, het onmogelijk
maakt voor de publieke omroep te concurreren met grote internationale
spelers die door hun omvang en financiële slagkracht in staat zijn snel te
innoveren en hun positie op de markt te bestendigen.
De publieke omroep kan zich juist onderscheiden van andere aanbieders
van media-aanbod door zich te richten op de kerntaken informatie, cultuur
en educatie en op media-aanbod met publieke waarde. Het publiek kan
meer dan ooit kiezen uit een keur aan dramaseries, documentaires, films,
radioprogramma’s, websites, nieuwsreportages, live-verslagen van sport
en concerten en nog veel meer. Het wordt voor alle mediaorganisaties,
dus ook voor de publieke omroep, nog belangrijker om onderscheidend te
zijn met unieke content, vanwege de toename aan aanbod en verspreidingsmethodes.
De leden van de SP-fractie merken op dat vooruitlopend op deze
wetswijziging de NPO wil dat het aantal omroepsites omlaag gaat.
Terugkijken mag alleen nog op NPO.nl, niet meer op YouTube en
Facebook. Die dienen alleen nog ter promotie van radio en televisie. Is dat
vooral ingegeven door het mogelijke wegvallen van advertentieinkomsten? Hoe beoordeelt de regering dit voornemen? Hoe verhoudt dit
internetbeleid van de NPO zich tot de memorie van toelichting, waarin
wordt gesteld: «De platforms en kanalen zijn een manier om dat aanbod
met publieke waarden bij de kijker en luisteraar te krijgen. Hiervoor geldt
op voorhand geen inperking, want de publieke omroep moet de platforms
en kanalen gebruiken die aansluiten bij het mediagebruik van het
publiek», zo vragen deze leden.
De NPO zet zijn eigen platforms en kanalen in voor het beschikbaar stellen
van volledige afleveringen. De NPO wil de kijker kunnen gidsen door al
het publieke aanbod. Op platforms van derden heeft de NPO hier veel
minder invloed op. Deze platforms kunnen inderdaad wel goed dienen
voor promotionele doeleinden. Overigens lees ik in het advies van de
Raad voor cultuur over het concessiebeleidsplan dat de Raad pleit voor
het inzetten van platforms van derden voor volwaardige producties, dus
niet enkel voor promotiedoeleinden.
De passage in de memorie van toelichting moet zo worden gelezen dat de
NPO in staat moet worden gesteld om de kijker en luisteraar zelf op alle
mogelijke manieren te bereiken. Dus via websites, sociale media, apps,
VOD-diensten, portals et cetera. Die moet de NPO kunnen inzetten op een
veelvoud aan schermen zoals smart-TV’s, smartphones, tablets, game
consoles, Chromecast en Apple TV. De NPO moet hierin haar eigen keuzes
38

https://www.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/445704/
BBC_Charter_Review_Consultation_WEB.pdf.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 264, nr. 7

29

kunnen maken, zodat zij de kijkers en luisteraars optimaal kan bereiken
ook als platforms en technieken weer veranderen.
De leden van de SP-fractie vragen of de regering de mening deelt dat een
sterfhuisconstructie voor de publieke omroep moet worden tegengegaan.
Ik onderschrijf deze mening van de leden van de SP-fractie volledig.
Daarom zet ik met dit wetsvoorstel in op een toekomstbestendig publiek
mediabestel.
De leden van de SP-fractie vragen of de regering het met hen eens is dat
de publieke omroep geen aanvulling is op commerciële zenders, maar een
zelfstandige, unieke positie heeft in het medialandschap. De publieke
omroep is voor en van alle Nederlanders, marginalisering is dan ook
uiterst onwenselijk, zo menen deze leden.
Ik ben het met de leden van de SP-fractie eens dat de publieke omroep er
is van en voor alle Nederlanders en dat het publieke mediabestel een
blijvend belang heeft voor de samenleving. De publieke omroep is niet
slechts aanvullend. De nieuwsvoorziening is en blijft bijvoorbeeld een
belangrijke opdracht voor de publieke omroep, terwijl er ook veel
commerciële aanbieders van nieuwsaanbod zijn. De publieke omroep
moet zich wel bewust zijn van zijn omgeving en van het aanbod dat reeds
elders tot stand komt en moet zich daarvan onderscheiden.
De leden van de CDA-fractie constateren met Afdeling advisering van de
Raad van State (Raad van State) dat door de verschuiving van de publieke
mediaopdracht van de omroepverenigingen naar de NPO, de criteria om
de inhoud van de publieke mediaopdracht te bepalen ook zouden moeten
veranderen. Het huidige primaat van de omroepverenigingen, die hun
eigen doelgroepen bedienen, geeft immers een nadere invulling van de
algemene taakopdracht door enige (zelf)beperking. Als de NPO een
sterkere regierol krijgt, verdwijnt deels de (zelf)beperking van het huidige
stelsel en zouden, volgens de Raad van State, de criteria dus scherper
moeten zijn dan in het huidige voorstel. De regering neemt deze aanbeveling echter niet over. Mogen de leden uit het feit dat de aanbeveling niet
overgenomen wordt, aflezen dat voor de regering (zelf)beperking vanuit
de omroepverenigingen leidend blijft om te voorkomen dat er op
oneigenlijke wijze geconcurreerd wordt met commerciële media? Kan
hieruit opgemaakt worden dat de regering kiest voor een stelsel waarin de
omroepverenigingen te allen tijde eindverantwoordelijkheid zullen
houden over de inhoud en vorm van de programmering? Zo nee, op
welke wijze is dit niet meer eindverantwoordelijk zijn van de omroepverenigingen wettelijk geborgd? Zo ja, waarom wordt de continuering van
deze eindverantwoordelijkheid niet expliciet benoemd in de memorie van
toelichting van het wetsvoorstel?
Het klopt dat omroeporganisaties te allen tijde verantwoordelijk zijn voor
de redactionele vorm en inhoud van programma’s. Dit is duidelijk
benoemd in onder andere hoofdstuk 5.1 en 5.2 van de memorie van
toelichting bij het wetsvoorstel. Hier staat: «Het produceren en coproduceren van media-aanbod blijft een verantwoordelijkheid van de omroepen taakorganisaties. Op basis van artikel 2.88 Mediawet 2008 bepalen
omroepen de vorm en inhoud van het door hen verzorgde media-aanbod
en zijn daar verantwoordelijk voor.»39 De NPO heeft het primaat bij het
programmeren. Onder programmeren wordt zowel het ontwikkelen van
een programmastrategie verstaan, als de programmering, positionering
en budgettering van media-aanbod op de aanbodkanalen. Het programmeerproces gebeurt in wisselwerking met de omroeporganisaties waarbij
de programmatische autonomie van de omroeporganisaties wordt
gerespecteerd. Juist dit samenspel tussen de NPO en de omroeporgani39

Kamerstukken II 2014/15, 34 264, nr. 3.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 264, nr. 7

30

saties zorgt voor grotere creativiteit en maakt het Nederlandse publieke
bestel uniek.
De leden van de CDA-fractie vragen daarnaast hoe voorkomen wordt dat
met collectieve middelen oneigenlijke concurrentie aangegaan wordt, als
een programmaformat door externen buiten de omroepverenigingen om
aan de NPO worden aangeboden.
In het wetsvoorstel wordt geschreven dat aan elk programmavoorstel van
een externe partij – op basis van afspraken tussen NPO en die externe
partij – een omroep- of taakorganisatie verbonden wordt. Daarnaast
schrijft de publieke omroep in het concessiebeleidsplan dat hij jaarlijks
openbaar maakt voor welke doelgroepen of genres hij innovatieve
concepten of talenten zoekt.
De leden van de CDA-fractie vragen wie uiteindelijk zal bepalen of een
programma vermaak als doel op zich heeft. Hoe wordt hierop gehandhaafd?
De NPO moet de publieke mediaopdracht vertalen in een toetsingskader
op basis waarvan de programmatische keuzes worden gemaakt. Uit het
toetsingskader moet duidelijk blijken of een amusementsprogramma
ingezet wordt als middel om een informatief, educatief of cultureel doel te
bereiken. Over de uitvoering van de opdracht zal ik, op basis van het
toetsingskader, prestatieafspraken maken met de NPO. Het Commissariaat
valideert en verifieert de prestatieafspraken. De NPO rapporteert jaarlijks
over de naleving van de prestatieafspraken en de naleving wordt
geverifieerd door het Commissariaat. Als de NPO de prestatieafspraken
niet naleeft, kunnen sancties volgen. Daarnaast wordt regelmatig de
uitvoering van de publieke mediaopdracht geëvalueerd. Op grond van de
Mediawet 2008 rapporteert een evaluatiecommissie elke vijf jaar over de
uitvoering van de publieke mediaopdracht, de mate waarin het mediaaanbod tegemoet komt aan de interesses en inzichten van het publiek en
de wijze waarop omroeporganisaties een bijdrage hebben geleverd. De
commissie doet aanbevelingen en brengt een rapport uit dat openbaar
wordt gemaakt.
De regering geeft aan dat het aanbieden van programma’s die alleen zijn
gericht op plezier en vermaak niet nodig zijn om te voorzien in de
democratische, sociale en culture behoeften van het publiek. De leden van
de CDA-fractie vragen wat de regering precies bedoelt met de sociale en
culturele behoeften van het publiek. Bepaalt de regering dat het publiek
geen sociale behoefte heeft aan vermaak?
In de memorie van toelichting bij het wetsvoorstel staat een toelichting op
de opdracht aan de publieke omroep om te voldoen aan de democratische, sociale en culturele behoeften van de Nederlandse samenleving.40
Deze opdracht staat al in de huidige Mediawet 2008. Ik vind het niet nodig
dat de publieke omroep programma’s aanbiedt die louter en alleen zijn
gericht op plezier en vermaak om te voorzien in deze behoeften. De
publieke omroep krijgt de scherpere opdracht om hierin te voorzien met
aanbod met een informatief, cultureel of educatief doel. Amusement kan
wel als middel worden ingezet om aansprekende programma’s te maken
met een informatieve, culturele of educatieve functie of als middel om een
breed en divers publiek te bereiken en vervolgens te verleiden om te
kijken of luisteren naar informatieve, culturele of educatieve programmering. Ook in deze laatste toepassing dient amusement dus uiteindelijk
de publieke functies informatie, cultuur en educatie.
De publieke omroep mag wel als middel amusementsprogramma’s als
zodanig programmeren om publiek te trekken naar de publieke program40

Kamerstukken II 2014/15, 34 264, nr. 3, p. 9.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 264, nr. 7

31

mering en hen zo te binden aan de publieke omroep met als doel hen naar
informatie, cultuur en educatie te laten kijken en luisteren. De leden van
de CDA-fractie vragen in hoeverre dit anders is dan de huidige programmering van de publieke omroep.
Het verschil tussen de huidige opdracht en de opdracht in het
wetsvoorstel is dat amusement geen kerntaak meer is van de publieke
omroep. De taak bestond uit het verzorgen van aanbod op het terrein van
informatie, cultuur, educatie en verstrooiing. De publieke omroep was dus
verplicht om verstrooiende programma’s aan te bieden. De taak was zo
algemeen dat eigenlijk alle programma’s hieronder vielen. Het voorstel
schrapt met «verstrooiing» één van de vier kerntaken, waardoor de
opdracht voor de publieke omroep veel gerichter en specifieker wordt.
Programma’s met amusement als doel op zich zijn geen kerntaak meer.
Amusement mag wel worden gebruikt als middel om aansprekende
programma’s te maken met een informatieve, culturele of educatieve
functie of als middel om publiek te bereiken en vervolgens te verleiden
om te kijken of luisteren naar informatieve, culturele of educatieve
programmering. Ook in deze toepassing dient amusement dus uiteindelijk
de publieke functies. Het is aan de NPO om de vernieuwde opdracht uit te
werken in een toetsingskader, het kader te gebruiken bij het maken van de
keuzes in de programmering en zich hierover te verantwoorden. De NPO
moet in haar verantwoording dus ook kunnen aantonen dat het publiek
dat bereikt wordt met amusementsprogramma’s ook naar het overige
aanbod van informatieve, educatieve en culturele aard kijkt en luistert. De
aanscherping van de publieke mediaopdracht leidt er toe dat de kijker
geen programma’s meer krijgt aangeboden die louter en alleen als doel
hebben om te amuseren.
De leden van de CDA-fractie vragen of de regering kan aangeven welke
programma’s of welk soort programma’s niet meer mogelijk zullen/zal zijn
na deze wetswijziging. Welke amusementsprogramma’s die de publieke
omroep de afgelopen jaren heeft uitgezonden, zouden naar het oordeel
van de regering niet uitgezonden zijn als de taakopdracht al was geformuleerd in lijn met dit wetsvoorstel, zo vragen zij.
Het is aan de publieke omroep zelf om het wetsvoorstel te vertalen naar
concrete keuzes in de programmering.
De leden van de D66-fractie wijzen er nogmaals op dat er een incoherentie
zit in hetgeen door de regering wordt gesteld. De regering is namelijk van
mening dat de huidige opdracht aan de publieke media-instellingen
«onvoldoende richting» geeft en «de opdracht zo breed is dat alle content
hier onder kan vallen, terwijl scherpe keuzes nodig zijn». Daarom wordt
het woord verstrooiing uit de publieke mediaopdracht geschrapt.
Tegelijkertijd wordt een nieuwe bepaling toegevoegd die de reikwijdte van
de toepassing van amusement bepaalt. Deze formulering is echter zo
ruim, dat alles hier onder kan vallen, zo constateren deze leden. De
genoemde leden vragen de regering deze inconsistentie toe te lichten.
Het wetsvoorstel bevat deze inconsistentie wat mij betreft niet. Het
verschil tussen de huidige opdracht en de opdracht in het wetsvoorstel is
dat amusement geen kerntaak meer is van de publieke omroep. Het
voorstel schrapt één van de vier kerntaken, waardoor de opdracht voor de
publieke omroep veel gerichter wordt. Amusement kan alleen worden
ingezet als middel om aansprekende programma’s te maken met een
informatieve, culturele of educatieve functie of als middel om een breed
en divers publiek te bereiken en vervolgens te verleiden om te kijken of
luisteren naar informatieve, culturele of educatieve programmering. Ook
in deze laatste toepassing dient amusement dus uiteindelijk de publieke
functies informatie, cultuur en educatie. Daarbij moet de publieke omroep
in zijn verantwoording wel kunnen aantonen dat het publiek dat wordt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 264, nr. 7

32

bereikt met de amusementsprogramma’s ook naar het overige aanbod
van informatieve, culturele en educatieve aard kijkt en luistert.
De leden van de D66-fractie vinden het positief dat er bij de publieke
omroep ruimte wordt geschapen voor innovatie en vernieuwende formats
en programma-ideeën. De regering stelt daarbij dat de markt kan
profiteren, wanneer deze formats en programma-ideeën zich hebben
bewezen. De genoemde leden ontvangen graag van de regering een
toelichting op wat hier wordt bedoeld met «bewezen». Welke criteria
gelden er? Welke maatstaven worden gehanteerd? Op basis van welke
factoren en argumenten wordt bepaald of een programma zich heeft
«bewezen», zo vragen deze leden.
Ruimte voor programmatische vernieuwing is een voorwaarde om het
aanbod van de NPO relevant te houden en de samenleving te blijven
verrijken. Vernieuwing is «bewezen» als blijkt dat zij in een behoefte van
het publiek voorziet of als ze anderen heeft geïnspireerd om gelijksoortige
formats of diensten te introduceren. Dat hoeft niet per definitie tot
uitdrukking te komen in een groter bereik; veel innovaties hebben tijd
nodig om tot wasdom te komen. De publieke omroep moet niet
vernieuwen om het vernieuwen, maar omdat het aanbod voor het publiek
daar beter van wordt. En in het verlengde daarvan kan de Nederlandse
mediamarkt daarvan mee profiteren.
Evenzo zouden de leden van de D66-fractie graag een toelichting
ontvangen op wat wordt verstaan onder de experimenteerruimte, zoals
die door de regering wordt gesteld. Onder welke voorwaarden vindt dit
experimenteren plaats, zo vragen deze leden. Waar en hoe wordt dit
beleid nader uitgewerkt, en op basis van welke criteria en voorschriften?
In de memorie van toelichting in het wetsvoorstel wordt de experimenteerruimte gekoppeld aan talentontwikkeling. De NPO kondigt in die
context in het concessiebeleidsplan het NPO-fonds aan. Het NPO-fonds
wordt binnen de NPO-organisatie geplaatst. Jaarlijks wordt er vanuit het
programmabudget € 16,6 miljoen toegewezen voor ontwikkeling en
vervaardiging van producties die met een onafhankelijke toets door een
adviescommissie zijn beoordeeld op hoogwaardige kwaliteit en talentontwikkeling. De oormerking van het budget zal in de prestatieafspraken
worden vastgelegd en ook jaarlijks transparant worden verantwoord.
De leden van de D66-fractie merken op dat in het wetsvoorstel wordt
gesproken over programmering en aanbod dat zou moeten passen bij de
publieke omroep en het «profiel» van het programmakanaal. De
genoemde leden ontvangen graag een toelichting op welk «profiel» hier
wordt bedoeld, mede gezien het feit dat artikel 2.50 van de Mediawet 2008
wordt geschrapt. Hoe wordt dat profiel dan vastgesteld voor de verschillende programmakanalen?
Artikel 2.50, tweede lid, van de Mediawet 2008 kan worden gemist, omdat
de raad van bestuur op grond van artikel 2.10, tweede lid, onder d, van de
Mediawet 2008 al de verplichting heeft om de profielen van de aanbodkanalen van de landelijke publieke mediadienst vast te stellen. Vaststelling
van de profielen gebeurt op basis van de algehele strategie zoals
vastgesteld in het concessiebeleidsplan door de raad van bestuur. Die
moet daarbij oog houden voor de missies en maatschappelijke doelstellingen van de individuele omroepen en de publieke omroep als geheel.
Omroepen zijn betrokken in het overleg daarover en via het College van
Omroepen. Voordat de raad van bestuur een besluit over de profielen
neemt, moet hij het College van Omroepen in de gelegenheid stellen zijn
mening te geven. Dit is wettelijk vastgelegd.
De leden van de D66-fractie constateren dat de nieuwe-dienstentoets niet
wordt gewijzigd. Wanneer ontvangt de Kamer de vergelijking met andere

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 264, nr. 7

33

landen van de systematiek van deze toets? Kan de regering ook toelichten
waarom reeds is besloten deze toets niet te wijzigen, terwijl de vergelijking met andere landen nog niet is gemaakt, zo vragen deze leden.
De vergelijking met andere landen over de nieuwe-dienstentoets is recent
afgerond. Uw Kamer ontvangt dit onderzoek, inclusief mijn reactie hierop,
vóór het debat over dit wetsvoorstel.
3.1. Publieke mediaopdracht met publieke waarden
De leden van de VVD-fractie lezen dat de regering de doelstelling van de
publieke omroep aanscherpt. Waarom heeft de regering naast de
doelbepaling tevens een middelbepaling opgenomen ten aanzien van
amusement? Zou door het ontbreken van de middelbepaling ook geen
amusement meer op de Nederlandse publieke omroep te zien zijn?
Ook zonder middelbepaling zou er ruimte zijn geweest voor amusement
bij de publieke omroep, omdat de publieke omroep ook het genre
amusement in kan zetten om informatieve, culturele of educatieve inhoud
in te «verpakken». De middelbepaling zorgt er ook voor dat amusement
kan worden ingezet voor het trekken en het binden van het publiek,
waardoor de doelen informatie, cultuur en educatie onder de aandacht
worden gebracht.
De leden van de VVD-fractie vragen hoe getoetst gaat worden dat een
puur amusementsprogramma bijdraagt aan de publieke mediaopdracht.
De NPO moet de publieke mediaopdracht vertalen in een toetsingskader
op basis waarvan de programmatische keuzes worden gemaakt. Uit het
toetsingskader moet duidelijk blijken of een programma ingezet wordt als
middel om een informatief, cultureel of educatief doel te bereiken. Over
de uitvoering van de opdracht zal ik, op basis van het toetsingskader,
prestatieafspraken maken met de NPO. Het Commissariaat valideert en
verifieert de prestatieafspraken.
De leden van de VVD-fractie vragen wie kan ingrijpen wanneer een
programma niet aan de publieke mediaopdracht voldoet. Is de regering
bevoegd en bereid om bij het niet nakomen van de publieke mediaopdracht de ultieme consequentie te trekken en de concessie aan de NPO te
heroverwegen?
Over de uitvoering van de mediaopdracht maak ik, op basis van het
ontwikkelde toetsingskader, prestatieafspraken met de NPO. Jaarlijks
valideert en verifieert het Commissariaat de naleving van deze prestatieafspraken. Als de NPO de prestatieafspraken niet naleeft, kunnen sancties
volgen. De nieuwe prestatieovereenkomst moet nog worden afgesloten.
Een visitatiecommissie evalueert elke vijf jaar hoe de publieke mediaopdracht wordt uitgevoerd door de NPO en de omroeporganisaties. De
evaluatie wordt meegenomen bij het verlenen van nieuwe erkenningsaanvragen en kan uiteraard ook reden zijn tot wijziging van het beleid. De
Mediawet 2008 geeft niet de mogelijkheid om de concessie in te trekken of
aan een andere partij te verlenen. De concessie van de NPO is qua
karakter en betekenis afwijkend van wat gebruikelijk is in het bestuursrecht. De betekenis van de concessie bij de publieke omroep is die van het
bevestigen van een opdracht. De Minister kan, na overleg met de NPO, bij
taakverwaarlozing voorzieningen treffen die nodig zijn om uitvoering van
de wettelijke taken zoveel mogelijk te waarborgen. De bevoegdheid van
de Minister om de noodzakelijke voorzieningen te treffen kan ver reiken en
kan bijvoorbeeld inhouden dat tijdelijke bewindvoerders worden
aangesteld of werkzaamheden aan een andere instelling worden
opgedragen. Voor zover de taakverwaarlozing is te wijten aan onvoldoende functioneren van de raad van toezicht, als dat zich bijvoorbeeld
zou uiten in het nalaten om een aantoonbaar disfunctionerende raad van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 264, nr. 7

34

bestuur te vervangen, ligt daarin de grond om de raad van toezicht te
vervangen.
Daarnaast wijzen de leden van de VVD-fractie de regering erop dat in de
missie van de NPO, zoals beschreven staat in het concessiebeleidsplan,
amusement nog steeds centraal staat. Hoe rijmt de regering dit met de
aanscherping van de doelbepaling? Is de regering net als de leden van
mening dat publieke omroepen niet het verspreiden van amusement
kunnen hanteren als onderdeel van hun missie?
De NPO is gevraagd om in het concessiebeleidsplan rekening te houden
met de uitgangspunten uit het wetsvoorstel die aangekondigd zijn in de
visiebrief en om een toetsingskader uit te werken op basis waarvan de
programmatische keuzes worden gemaakt. Uit dat toetsingskader moet
duidelijk blijken of een programma wordt ingezet als middel om een
informatief, cultureel of educatief doel te bereiken. Op dit moment zijn de
criteria nog niet helder uitgewerkt in het concessiebeleidsplan. Dat
constateert ook het Commissariaat in zijn advies. Het concessiebeleidsplan bevat dus niet het op de publieke mediaopdracht gebaseerde
toetsingskader waar ik om heb gevraagd. Zonder dat toetsingskader kan
de NPO niet aantonen dat zij aan de opdracht voldoet. Ik kom op dit punt
meer uitgebreid terug in mijn reactie op het concessiebeleidsplan. Als de
NPO de publieke mediaopdracht uitwerkt en met het toetsingskader kan
aantonen dat zij aan deze opdracht voldoet, dan heeft de NPO uiteraard de
vrijheid om de eigen aanboddomeinen en missie vast te stellen.
Amusement kan hier onderdeel van blijven, bijvoorbeeld om jongeren te
bereiken, zolang de NPO kan aantonen dat amusement als middel wordt
ingezet om het publiek vervolgens te verleiden om te kijken of luisteren
naar informatieve, culturele of educatieve programmering.
De leden van de VVD-fractie vragen wat het percentage is van de totale
televisie-uitzendtijd op de publieke omroep waarvan de volledige rechten
bij de NPO/omroepverenigingen rusten. Welk percentage daarvan is in
eigen huis geproduceerd en welk percentage in (co)productie? Welke van
deze programma’s/formats kunnen aan derden worden aangeboden voor
wederverkoop, zo vragen zij.
Van de totale zendtijd van de publieke omroep wordt ongeveer tweederde
in eigen huis geproduceerd (eigen product), en eenderde met behulp van
een buitenproducent. Het aandeel aankoop is zeer beperkt. Het is echter
zelden zo dat «alle» rechten van de in eigen huis geproduceerde
programma’s bij de publieke omroep liggen. Zo is er bijvoorbeeld als er in
een programma een aangekocht fragment wordt gebruikt al sprake van
een «derde rechthebbende». Niet alle programma’s zullen daarnaast
interessant zijn voor wederverkoop. Zo zijn programma’s met een meer
tijdgebonden karakter daarvoor vaak niet geschikt. Los daarvan zal de
publieke omroep een afweging moeten maken of de transactie voldoende
doelmatig is, bijvoorbeeld of de door hem gemaakte kosten opwegen
tegen het bedrag dat een derde partij bereid is te betalen. Dat geldt
eveneens voor de vraag of de voorwaarden die de derde partij stelt
opwegen tegen de prijs die deze bereid is te betalen. BCG heeft in zijn
onderzoek naar verhoging van inkomsten (september 2013) impliciet de
veronderstelling gedaan dat de maximaal haalbare omzet uit verkoop van
content circa € 6 miljoen is (op dit moment circa € 4 miljoen). Dat komt
neer op circa 1 procent van het totale mediabudget dat aan televisie wordt
besteed.
De leden van de SGP-fractie constateren dat de toelichting uiteenlopende
teksten bevat over de rol van amusement. Enerzijds wordt gesuggereerd
dat alleen programma’s met een relatief hoog amusementsgehalte nog
acceptabel zijn en dat programma’s die alleen gericht zijn op plezier en
vermaak niet nodig zijn, terwijl anderzijds ook amusementsprogramma’s

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 264, nr. 7

35

als zodanig toelaatbaar geacht worden als middel op de publieke opdracht
te bereiken. Deze leden vragen om verheldering over deze uitspraken.
Amusementsprogramma’s kunnen om twee redenen worden ingezet bij
de publieke omroep. Ten eerste als middel om in het programma een
informatief, cultureel of educatief doel te bereiken en ten tweede als
middel om een breed en divers publiek te bereiken en vervolgens te
verleiden om te kijken of luisteren naar informatieve, culturele of
educatieve programmering. Ook in deze laatste toepassing dient
amusement dus uiteindelijk de publieke functies. Amusement is geen doel
op zich, dus het kan alleen op deze twee manieren worden ingezet. De
publieke omroep moet in zijn verantwoording kunnen aantonen dat het
met de amusementsprogramma’s bereikte publiek ook naar het overige
aanbod van informatieve, culturele en educatieve aard kijkt en luistert.
De leden van de SGP-fractie lezen dat de publieke omroep de inzet van
puur amusement moet aantonen. Deze leden vragen op basis van welke
methoden de publieke omroep aan deze bewijsplicht zal kunnen en
moeten voldoen. Hoe wordt inzichtelijk gemaakt dat amusementskijkers
daadwerkelijk door het kijken van amusement verder betrokken raken bij
de kernopdracht van de publieke omroep?
De publieke omroep is gevraagd om een toetsingskader te ontwikkelen en
in zijn verantwoording aan te tonen dat het met zijn amusementsprogramma’s een informatief, cultureel of educatief doel dient. De NPO werkt
op dit moment aan een passend instrument hiervoor en het Commissariaat zal toezien op de validatie daarvan. Voor afzonderlijke titels zal
inzichtelijk worden gemaakt in hoeverre deze de elementen uit de
taakopdracht (informatie, cultuur en educatie) bevatten en in hoeverre
deze amuserende elementen bevatten.
De leden van de SGP-fractie vragen of de regering kan toelichten hoe de
mogelijkheid om amusement als zodanig in te zetten, uitpakt in relatie tot
de nieuwe mogelijkheid om plannen van externen te betrekken. In
hoeverre bestaat de mogelijkheid dat de publieke omroep programma’s
van commerciële zenders betrekt als middel om het bereik van de
publieke omroep te vergroten? Welke waarborgen bevat het voorstel
tegen zulke situaties, zo vragen zij.
Het wetsvoorstel bevat geen voorschriften over de inhoud van de
voorstellen die door externe partijen kunnen worden ingebracht. Dat zou
ook afbreuk doen aan de onafhankelijkheid die de overheid moet
betrachten ten aanzien van de inhoud. De keuze voor een programmavoorstel is afhankelijk van de criteria die de NPO daarvoor stelt en de
vraag of dit programma een bijdrage kan leveren aan de gezamenlijke
doelen. Het ligt overigens niet in de rede dat de NPO daarbij kant-en-klare
programma’s van commerciële zenders zal gaan overnemen. In haar
concessiebeleidsplan heeft de NPO aangegeven dat zij de externe
openheid wil gaan inzetten om de creativiteit en kwaliteit van het aanbod
van de publieke omroep te versterken.
De leden van de SGP-fractie vragen in hoeverre de regering de gedachtegang ten aanzien van de inzet van amusement ook wil toepassen op
sport. In hoeverre is er reden om ten aanzien van sport af te wijken van
deze lijn, zo vragen zij.
Het brengen van adequate sportverslaggeving van binnenlandse en
buitenlandse sporten is een kerntaak van de NOS.41 Het gaat dan om
verslaggeving over de topsport en de breedtesport. Deze verslaggeving
kent de nodige onderdelen: sportjournalistiek (achtergronden en
documentaires), sportnieuws (sportjournaal), en samenvattingen en
integrale weergaven van wedstrijden. Sport kan amuserend zijn, maar
41

Zie artikel 2 Mediabesluit 2008.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 264, nr. 7

36

dient ook culturele (want verbindend) en informatieve (sportnieuws)
belangen. Sport is commercieel interessanter aan het worden, waardoor
er meer concurrentie is tussen de verschillende aanbieders en de
sportrechten duurder worden. In dat licht vind ik dat de NOS en de NPO
zeer weloverwogen moeten omgaan met de vraag op welke rechten nog
wordt ingezet met publieke middelen en hoe zij onderscheidend kunnen
zijn van commerciële sportzenders.
De leden van de SGP-fractie constateren dat het gebruikelijk is om in de
formulering van een opdracht aan te geven welke doelen de organisatie
dient na te streven. Zij vragen of het in dit licht voor de hand ligt om als
eigenstandig onderdeel de mogelijkheid op te nemen dat de publieke
omroep amusement kan inzetten.
Het wetsvoorstel stelt duidelijk dat amusement juist geen doel meer is. De
publieke omroep heeft de opdracht om media-aanbod aan te bieden dat
tot doel heeft een breed en divers publiek te voorzien van informatie,
cultuur en educatie. Amusement is alleen een middel, zoals beschreven
staat in het voorgestelde artikel 2.1, eerste lid, onder a1, Mediawet 2008.
Het lid van de Klein-fractie vraagt hoe de regering kan bepalen of
verstrooiing als doel op zichzelf moet vervallen terwijl dit nu alleen
geoorloofd is als het ten dienste van de publieke functie staat, dat wil
zeggen als middel om een bepaald educatief, informatief of cultureel doel
te bereiken of om een breed en divers publiek te trekken en te binden. Hoe
bepaalt de regering of het «geoorloofde vermaak» is? Welke criteria wil de
regering daarbij hanteren?
De NPO moet de publieke mediaopdracht vertalen in een toetsingskader
op basis waarvan de programmatische keuzes worden gemaakt. Uit het
toetsingskader moet duidelijk blijken of een programma aan de publieke
mediaopdracht voldoet. Voor amusement betekent dit dat het alleen kan
worden ingezet als middel om aansprekende programma’s te maken met
een informatieve, culturele of educatieve functie of als middel om een
breed en divers publiek te bereiken en vervolgens te verleiden om te
kijken of luisteren naar informatieve, culturele of educatieve programmering. Daarbij moet de publieke omroep in zijn verantwoording wel
kunnen aantonen dat het publiek dat wordt bereikt met de amusementsprogramma’s ook naar het overige aanbod van informatieve, culturele en
educatieve aard kijkt en luistert. Op dit moment zijn de criteria uit de
publieke mediaopdracht nog niet helder uitgewerkt in het toetsingskader
in het concessiebeleidsplan. Dat constateert ook het Commissariaat in zijn
advies. Zonder dat toetsingskader kan de NPO niet aantonen dat zij aan de
opdracht voldoet. Ik kom op dit punt meer uitgebreid terug in mijn reactie
op het concessiebeleidsplan. Over de uitvoering van de opdracht zal ik, op
basis van het toetsingskader van de NPO, prestatieafspraken maken met
de NPO. Het Commissariaat valideert en verifieert de prestatieafspraken.
Het lid van de Klein-fractie vraagt of dit toetsing is op «geoorloofdheid»
voorafgaand aan een uitzending of achteraf.
Bij de publieke omroep wordt intern voorafgaand aan een uitzending het
gesprek gevoerd over de publieke waarde van een programma. De
publieke omroep verantwoordt zich extern achteraf over de uitvoering van
de publieke mediaopdracht en de prestatieafspraken.
Het lid van de Klein-fractie vraagt hoe de regering jongeren of ouderen als
doelgroep voor de publieke omroep wil bereiken als amusement niet
meer een doel mag zijn.
Het lijkt mij een onderschatting van jongeren en ouderen als u stelt dat zij
alleen bereikt worden met amusement. De programmamakers van de
publieke omroep kunnen hele mooie informatieve, culturele en educatieve
programma’s maken waar veel jongeren en ouderen naar kijken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 264, nr. 7

37

Daarnaast kan amusement nog steeds worden ingezet als middel om een
informatief, cultureel of educatief doel te bereiken.
Het lid van de Klein-fractie vraagt waarom de regering geen definitie van
«amusement» in de wet heeft opgenomen.
Als ik het begrip amusement gebruik, bedoel ik vermaak of verstrooiing. Ik
heb dit niet verder gedefinieerd, omdat mij dit evident lijkt. Ook amusementsprogramma’s moeten uiteindelijk een informatieve, culturele of
educatieve functie hebben. De NPO dient de nieuwe opdracht, waarbij
informatie, cultuur en educatie centraal staan, te vertalen in een toetsingskader.
3.2. Onderscheidend op alle platforms
De leden van de VVD-fractie delen de inzet van de publieke omroep om
zoveel mogelijk Nederlanders te bereiken. Kan de regering dan ook
bevestigen dat programma’s waarbij de rechten in handen zijn van de
NPO aangeboden zullen worden aan derden zoals bijvoorbeeld Netflix
opdat een zo groot mogelijk publiek bereikt wordt? Zijn hier ook internationale ambities in betrokken, zoals bijvoorbeeld de Deense publieke
omroep succesvol doet door het «vermarkten» van series als The Killing
via Netflix? Graag ontvangen zij een toelichting.
Het is het doel van de publieke omroep om enerzijds een breed publiek te
bereiken en anderzijds een gevarieerd programma-aanbod aan te bieden.
Het publiek kan na het bekijken van een succesvolle serie via aanbevelingen gewezen worden op andere programma’s. De NPO zet hiervoor
NPO Gemist in en wil dit verder vormgeven met NPO Plus en een
toekomstige eigen VOD-dienst. Voor de volledigheid, zowel NPO Gemist,
NPO Plus en een nieuwe VOD-dienst zijn allemaal video on demand
diensten, maar met verschillen waar het gaat om de inhoud van de
specifieke dienst en bijvoorbeeld de periode waarin de programma’s
beschikbaar zijn.42
Los van de eigen on demand strategie is het voornemen van de NPO om
met een nieuw op de richten rechtenentiteit een selectie van de
programma’s aan buitenlandse partijen, zoals Netflix en HBO, te koop aan
te bieden. De verkoop van deze programma’s aan dergelijke video on
demand diensten kan een aanvulling zijn op de lineaire uitzending en
opname van de programma’s in de eigen NPO Plus en (mogelijk) nieuw
op te richten VOD-dienst. Een aanvulling waarmee potentieel meer bereik
binnen Nederland en van Nederlandse producten in het buitenland wordt
gerealiseerd. Daarnaast kan het bijdragen aan het optimaliseren van de
eigen inkomsten door de publieke omroep. Dit biedt zowel de publieke
omroep als de producenten kansen. Het belang van adequaat rechtenmanagement is hierbij groot. Daarom benadruk ik in mijn wetsvoorstel ook
dat de NPO een coördinatietaak heeft voor het verwerven, beheren en
gebruiken van rechten op media-aanbod. Daarbij is het wel van belang dat
de belanghebbenden zich bewust zijn van elkaars positie en zich als een
redelijke onderhandelingspartner opstellen.
Ik ga nog onderzoek doen naar de eerder genoemde rechtenentiteit. Ik
betrek daarbij vanzelfsprekend de sector (zoals de NPO, het Filmfonds en
onafhankelijke producenten).

42

De aanvragen voor nieuwe aanbodkanalen zijn op dit moment in behandeling en in dat kader
onderwerp van de zogenoemde nieuwe-dienstentoets. Ik moet op de aanvragen nog een
definitief besluit nemen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 264, nr. 7

38

3.3. Toetsing en verantwoording door de publieke omroep
De leden van de VVD-fractie lezen dat er een toetsingskader komt om te
beoordelen of het aanbod in overeenstemming is met de publieke
mediaopdracht. De leden vragen of het toetsingskader voor het gehele
aanbod, genre of per programma wordt gehanteerd. De leden vragen of
het toetsingskader en de uitkomsten ervan inclusief argumentatie
openbaar worden gemaakt. De leden zouden dit in het kader van
transparantie willen aanmoedigen. Graag ontvangen zij een toelichting.
De NPO ontwikkelt een toetsingskader om in het kader van zijn coördinatietaak te kunnen beoordelen of het aanbod past bij de publieke taak en
het profiel van het programmakanaal. Dit kader kan ook worden ingezet
om te verantwoorden welke publieke waarden het aanbod vertegenwoordigt. In zijn concessiebeleidsplan gaf de NPO eerder al aan dat hij
een publieke-waarde-toets gaat uitvoeren voor alle individuele televisietitels en radiozenders en dat de uitkomsten hiervan openbaar worden
gemaakt. Op dit moment is de toetsing van de publieke mediaopdracht
nog niet helder uitgewerkt in het concessiebeleidsplan. Dat constateert
ook het Commissariaat in zijn advies. Het concessiebeleidsplan bevat
alleen de toets op proceswaarden, zoals kwaliteit, pluriformiteit en
onafhankelijkheid, maar gaat niet in op het doel om een breed en divers
publiek te voorzien van informatie, cultuur en educatie. Zonder dat
toetsingskader kan de NPO niet aantonen dat zij aan de opdracht voldoet.
Ik kom op dit punt meer uitgebreid terug in mijn reactie op het concessiebeleidsplan.
4. Meer openheid, pluriformiteit en creatieve competitie
De leden van de PvdA-fractie merken op dat in het concessiebeleidsplan
de NPO en de omroepen de positie van en werkwijze met buitenproducenten van een nadere uitwerking hebben voorzien. De leden zien deze
wijze van openstelling van het bestel voor externe maker als een
potentiële impuls voor de creativiteit en innovativiteit van de programmering. Niettemin is hierin wel een goed samenspel tussen NPO en de
omroepen vereist, waarbinnen een ieder zijn creatieve en bestuurlijke rol
heeft. Kan de regering een beeld schetsen van de wijze waarop zij de rol
van de buitenproducent ziet in relatie tot artikel 2.88 van de Mediawet
2008, waarbij omroepen (eind)verantwoordelijk zijn voor de vorm en
inhoud van programma’s?
Ik schrijf in het wetsvoorstel dat het maken van media-aanbod een
verantwoordelijkheid blijft van de omroep- en taakorganisaties. Op basis
van artikel 2.88 Mediawet 2008 bepalen omroepen de vorm en inhoud van
het door hen verzorgde media-aanbod en zijn daar verantwoordelijk voor.
In relatie tot buitenproducenten en de toegang tot het bestel is de
werkwijze die ik met het wetsvoorstel beoog als volgt. De NPO beoordeelt
en kiest voorstellen van externe partijen en kan ook zelf op externe
partijen af stappen. Als de NPO voorstellen van externe producenten wil
realiseren, maakt zij met hen vooraf afspraken over budget, format,
inhoudelijke kaders en rechten. Deze kaders vormen de basis voor de
uitvoering. In de praktijk betekent het dat omroeporganisaties en
taakorganisaties zich vervolgens kunnen verbinden aan het voorstel van
de externe partij. Ook omroepen met een voorlopige erkenning hebben
die mogelijkheid. De omroeporganisaties kennen de kaders die de NPO
meegeeft voor de productie, dus die kunnen ze meenemen bij hun
afweging om zich aan te bieden als coproducent. Als de NPO vindt dat
een voorstel niet aansluit bij één van de omroepen of als er geen
geïnteresseerde omroepen zijn, kan de NTR verplicht worden om zich te
verbinden aan het voorstel binnen de kaders die de NPO gegeven heeft.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 264, nr. 7

39

De omvang van de rol die de omroep in de samenwerking met de externe
partij kan nemen en de verdeling van de rechten is afhankelijk van de
kaders die de NPO heeft gesteld en van de vraag of het alleen gaat om
een ruw idee of om een meer uitgewerkt programmaconcept.
Ik stel vast dat de manier waarop de NPO deze opzet uitwerkt in het
concessiebeleidsplan niet overeenstemt met de strekking van het
wetsvoorstel. Ik lees bijvoorbeeld dat omroeporganisaties de afspraken
die de NPO met externe partijen maakt over budget, format, inhoudelijke
kaders en rechten nog kunnen aanpassen.43 Dat is niet conform het
wetsvoorstel. Ook de Raad voor cultuur is kritisch op de uitwerking door
de NPO op dit punt. Ik kom hierop zeker terug in mijn reactie op het
concessiebeleidsplan.
De leden van de PvdA-fractie vragen of de regering verder vanuit de keuze
voor het instellen van genrecoördinatoren kan ingaan op de rol van
omroepen bij de invulling van gekozen genres. Hoe ziet de regering
verder de nieuwe verhoudingen tussen omroepen en NPO in de praktijk
met betrekking tot de rol en positie van de genrecoördinatoren na het
ingaan van deze wet per 2016?
Genrecoördinatoren zijn medewerkers van de NPO die met een mandaat
van de raad van bestuur de plaatsing van het media-aanbod binnen een
bepaald genre op de aanbodkanalen coördineren. Zij kunnen door
redacties worden bijgestaan. Genrecoördinatoren werken op basis van het
coördinatiereglement van de NPO en leggen verantwoording af aan de
raad van bestuur.
Wat betreft de verhouding tussen de omroeporganisaties en de NPO met
betrekking tot de genrecoördinatoren wil ik benadrukken dat het de
bedoeling is dat de genrecoördinator verantwoordelijk is voor de
programmering binnen een genre. Dit doet een genrecoördinator vanuit
een duidelijke, gemeenschappelijke visie op de inhoud en de manier
waarop het publiek het beste kan worden bereikt. Dit past binnen de taken
van de NPO. Overigens is de Raad voor cultuur in zijn advies over het
concessiebeleidsplan kritisch over de uitwerking van de genrecoördinatoren door de NPO. Evenals de Raad vind ik die uitwerking in het plan te
vaag en te weinig ambitieus. In het wetsvoorstel wordt duidelijk gemaakt
dat de NPO het primaat heeft bij het programmeren. Onder programmeren wordt het ontwikkelen van een programmastrategie verstaan,
alsmede de programmering, positionering en budgettering van mediaaanbod op de aanbodkanalen. De omroeporganisaties zijn – en blijven –
verantwoordelijk voor het daadwerkelijk maken van media-aanbod, al dan
niet in samenwerking met een externe producent. Het programmeerproces en de programmatische autonomie van de omroeporganisaties
zorgen voor een wisselwerking. Bij de beoordeling of een programmavoorstel past bij het profiel van een aanbodkanaal of de publieke omroep
als geheel, vormt de NPO – bijvoorbeeld de genrecoördinator – zich een
oordeel over de inhoud van het programma. Tegelijkertijd zijn de
omroepen betrokken bij het samenstellen van het programmaschema.
Juist dit samenspel tussen de NPO en de omroeporganisaties zorgt voor
grotere creativiteit en maakt daarmee het Nederlandse publieke bestel
uniek.
De leden van de PvdA-fractie stellen vast dat de taakopdracht wordt
uitgebreid met de opdracht tot «het stimuleren van innovatie ten aanzien
van media aanbod, het volgen en stimuleren van technologische
ontwikkelingen en het benutten van de mogelijkheden om media-aanbod
43

De omroeporganisatie die het voorstel verzorgt met de externe partij heeft de redactionele en
(media)wettelijke eindverantwoordelijkheid. Dit is conform de motie-Van Dijk.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 264, nr. 7

40

aan het publiek aan te bieden via nieuwe media- en verspreidingstechnieken». De leden vragen de regering hoe zij in het belang van bepaalde
vrijheid die benodigd is voor innovatie, wil voorkomen dat dit vastloopt
op eventuele bureaucratische aanvraag- of besluitvormingsprocedures.
Hoe gaat het gewenste samenspel tussen NPO en omroepen vorm krijgen
waarmee innovatie mogelijk wordt en complexe, onnodige vertragende
procedures voorkomen worden, zo vragen zij.
De leden vragen de regering hoe zij in het belang van bepaalde vrijheid
die benodigd is voor innovatie, wil voorkomen dat dit vastloopt op
eventuele bureaucratische aanvraag- of besluitvormingsprocedures. Hoe
gaat het gewenste samenspel tussen NPO en omroepen vorm krijgen
waarmee innovatie mogelijk wordt en complexe, onnodige vertragende
procedures voorkomen worden, zo vragen zij.
Flexibiliteit is belangrijk om voldoende innovatief te blijven als publieke
omroep. Dat is een van de redenen dat ik zendtijd- en plaatsingsgaranties
schrap uit het wetsvoorstel. Programma’s worden nu soms geplaatst
enkel om te voldoen aan de formele aanspraak van een omroep. Dit
weerhoudt de publieke omroep er bijvoorbeeld van om flexibel in te
springen op onverwachte successen. Daarnaast zijn dergelijke garanties
op de klassieke lineaire kanalen achterhaald in een tijd waarin het publiek
zich op vele (digitale) platforms begeeft. Ook omroepen willen daarbij
kunnen aansluiten door verschillende accenten te leggen in hun aanbod.
Omroeporganisaties en NPO hebben zelf uitgesproken voorstander te zijn
van het schrappen van het wettelijk recht op minimum uitzenduren.44
Daarnaast benadruk ik in mijn wetsvoorstel dat de NPO binnen de
publieke omroep de verwerving, het beheer en gebruik van rechten
coördineert. Adequaat en gemeenschappelijk rechtenmanagement stelt
de publieke omroep ook in staat om flexibel in te springen op innovatieve
manieren van dienstverlening en distributie. Daarbij is het van belang dat
de NPO recht doet aan de belangen van rechthebbenden.
De leden van de SP-fractie vragen waarop de verwachting is gebaseerd
dat de NPO in staat zal zijn een relatie op te bouwen met het grote
publiek, aanvullend op de relatie die de omroepen hebben met de
achterban. Waarom wil de regering per se aan het huidige democratisch
stelsel voorbij gaan, en wordt met veel kosten bij de NPO een nieuw
stelsel opgetuigd?
Ik baseer mij op de huidige werkpraktijk, waarin de NPO al contacten met
het publiek onderhoudt (bijvoorbeeld publieksonderzoek naar waardering,
bereik of specifieke thema’s). Ik wil echter dat de NPO het publiek
nadrukkelijker betrekt dan zij nu doet, met name over de strategie en de
programmering als geheel. In tegenstelling tot de aanname van de leden
van de SGP-fractie versterkt de introductie van deze verplichting voor de
NPO juist het bestaande democratische stelsel. De NPO kan omroeporganisaties en programmakers stimuleren om de bestaande band met het
publiek te continueren of te verstevigen, bijvoorbeeld door best practices
uit te wisselen of door innovatieve ideeën op dit gebied te ondersteunen.
De NPO kan naar mijn mening zelf een relatie met het publiek hebben
over de strategie en de programmering van de publieke omroep als
geheel. Op deze manier kan de bestaande relatie die omroeporganisaties
en makers hebben, worden versterkt en aangevuld door de NPO. Bij de
uitvoering van de nieuwe wettelijke taak kan de NPO voortbouwen op
haar bestaande netwerk en gebruik maken van de kennis en expertise van
de omroeporganisaties op dit terrein. De kosten die hier uit voortvloeien
zijn dan ook beperkt.

44

Raad van bestuur NPO en College van Omroepen, Creatief, open en slagvaardig: dat kan nu,
juni 2014.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 264, nr. 7

41

De leden van de SP-fractie vragen of de door de NPO bepaalde pluriformiteit garandeert dat een breder publiek zich meer aangesproken voelt
dan nu het geval is via de huidige omroepverenigingen met 3,5 miljoen
leden, die zich actief en op democratische wijze met programma′s
bemoeien.
Alle publieke mediadiensten moeten volgens de Mediawet 2008 een
pluriform aanbod aanbieden dat op evenwichtige wijze een beeld van de
samenleving geeft en de pluriformiteit van de bevolking. In het concessiebeleidsplan beschrijft de NPO dat het publiek nog meer dan voorheen
wordt betrokken bij programmatische keuzes en dat het publiek ideeën
kan aandragen. Daarnaast vraagt de NPO aan publiekspanels na afloop
van uitzendingen in hoeverre zij zich hebben herkend in bepaalde publieke
waarden zoals pluriformiteit. Het belang van publieksbetrokkenheid bij de
NPO wordt benadrukt in het wetsvoorstel. Deze betrokkenheid vergroot de
legitimiteit van de publieke omroep.
De leden van de SP-fractie vragen hoe het feit dat de NPO de bevoegdheid
krijgt afspraken te maken met externen zich verhoudt tot de uitvoering
van de aangenomen motie van het lid Jasper van Dijk.45
Het maken van media-aanbod is een verantwoordelijkheid van de
omroep- en taakorganisaties. Op basis van artikel 2.88 Mediawet 2008
bepalen omroepen de vorm en inhoud van het door hen verzorgde
media-aanbod en zijn daar verantwoordelijk voor.
In relatie tot buitenproducenten en de toegang tot het bestel, is de
werkwijze die ik met het wetsvoorstel beoog als volgt. De NPO beoordeelt
en kiest voorstellen van externe partijen en kan ook zelf op externe
partijen af stappen. Zij maakt met hen vooraf afspraken over budget,
format, inhoudelijke kaders en rechten. Deze kaders vormen de basis voor
de uitvoering. In de praktijk betekent het dat omroeporganisaties en
taakorganisaties zich kunnen verbinden aan het voorstel van de externe
partij. Ook omroepen met een voorlopige erkenning hebben die
mogelijkheid. De omroeporganisaties kennen de kaders die de NPO
meegeeft voor de productie, dus die kunnen ze meenemen bij hun
afweging om zich aan te bieden. Als de NPO vindt dat een voorstel niet
aansluit bij één van de omroepen of als er geen geïnteresseerde
omroepen zijn, kan de NTR verplicht worden om zich te verbinden aan het
voorstel binnen de kaders die de NPO gegeven heeft. De omvang van de
rol die de omroep in de samenwerking met de externe partij kan nemen is
afhankelijk van de kaders die de NPO heeft gesteld en van de vraag of het
alleen gaat om een idee of om een meer uitgewerkt programmaconcept.
Dit is conform de motie-Jasper van Dijk.
Ik stel vast dat de manier waarop de NPO deze opzet uitwerkt in het
concessiebeleidsplan niet overeenstemt met de strekking van het
wetsvoorstel. Ik lees bijvoorbeeld dat omroeporganisaties de afspraken
die de NPO met externe partijen maakt over budget, format, inhoudelijke
kaders en rechten nog kunnen aanpassen.46 Dat is niet conform het
wetsvoorstel. Ook de Raad voor cultuur is kritisch op de uitwerking door
de NPO op dit punt. Ik kom hierop zeker terug in mijn reactie op het
concessiebeleidsplan.
De leden van de SP-fractie vragen wat de reactie van de regering is op de
vrees van de omroepen dat centralisme leidt tot meer bureaucratie.
De maatregelen die ik voorstel zijn, tezamen met de al ingevoerde eerdere
maatregelen, juist bedoeld om de programmeerprocessen efficiënter te
45
46

Kamerstukken II 2014/15, 34 000 VIII, nr. 61.
De omroeporganisatie die het voorstel verzorgt met de externe partij heeft de redactionele en
(media)wettelijke eindverantwoordelijkheid. Dit is conform de motie-Jasper van Dijk.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 264, nr. 7

42

laten verlopen. De organisatie van de publieke omroep wordt gestroomlijnd langs de weg van bundeling, betere samenwerking en passender
budgetverhoudingen. Met dit wetsvoorstel wil ik zowel de bestuurlijke
slagkracht als de creatieve kracht van de publieke omroep verder
versterken. Dat doe ik door meer sturing aan te brengen, om te komen tot
een duidelijke gezamenlijke strategie en gezamenlijke koers. Het is aan de
NPO en de omroepen om dit te realiseren.
De leden van de SP-fractie vragen in hoeverre de regering inschat dat de
losse omroepen beter dan de NPO zijn aangesloten op hun verschillende
achterbannen, de «communities».
De NPO en de omroeporganisaties hebben allebei een eigen functie in de
relatie met het publiek. De omroepen en hun makers betrekken hun leden
vooral bij de eigen programma’s. De NPO moet vooral het gesprek zoeken
over de programmering als geheel, en in hoeverre deze tegemoet komt
aan de behoeftes in de samenleving. De NPO kan ook doelgroepen aan
zich binden die zich niet direct verbonden voelen met de bestaande
omroepverenigingen. Op deze manier is de taak voor de NPO om publiek
te betrekken en zich aan het publiek te verantwoorden een verdere
invulling van de legitimiteit en de pluriformiteit van de publieke omroep.
De leden van de SP-fractie vragen welke fundamentele waarborgen de
regering biedt dat het media-aanbod dat de NPO zal verzorgen, onafhankelijk is en een grote verscheidenheid aan invalshoeken kent.
Pluriformiteit en onafhankelijkheid van het media-aanbod blijven
hoofdelementen van de publieke mediaopdracht en dat is de basis van de
uitvoering van al de taken van de publieke omroep, waaronder de
totstandkoming van het concessiebeleidsplan en de vergrote toegang van
externe partijen tot het bestel. De voorgestelde nieuwe bevoegdheid van
de NPO om afspraken te maken met externe partijen biedt een grote kans
om de pluriformiteit te vergroten. Het is wel goed om te vermelden dat de
NPO ook na inwerkingtreding van dit wetsvoorstel niet belast is met het
verzorgen van media-aanbod, in tegenstelling tot wat de leden van de
SP-fractie in hun vraag suggereren. De NPO krijgt wel een grotere,
sturende rol, maar de omroeporganisaties blijven de partijen die
verantwoordelijk zijn voor de vorm en inhoud van het media-aanbod.
Gelet op het belang van pluriformiteit introduceer ik in de wettelijke
procedure voor het tot stand komen van het concessiebeleidsplan een
extra waarborg. In de wet wordt de verplichting opgenomen voor de Raad
voor cultuur en het Commissariaat om in hun advies over het plan
aandacht te besteden aan hoe daarin vorm wordt gegeven aan de
pluriformiteit van het media-aanbod. Ook wordt publieksbetrokkenheid
toegevoegd als onderdeel van het concessiebeleidsplan, zodat de NPO op
basis van bijvoorbeeld publieksonderzoek de programmering nog
pluriformer kan vormgeven. Daarnaast onderzoekt een evaluatiecommissie op grond van de Mediawet 2008 elke vijf jaar de uitvoering van de
publieke mediaopdracht door de publieke omroep, waar ook de onafhankelijkheid en de pluriformiteit van het aanbod deel van uitmaken. De
evaluatiecommissie doet aanbevelingen en brengt een rapport uit dat
openbaar wordt gemaakt. Dit rapport biedt belangrijke handvatten voor
de beoordeling van de erkenningsaanvragen en de bredere beleidsvorming over het publieke mediabestel.
De leden van de CDA-fractie merken op dat de regering stelt dat kwaliteit
en creativiteit momenteel onvoldoende leidend zijn in de programmatische keuzes van de publieke omroep. De leden vragen wat volgens de
regering momenteel wel leidend is in de programmatische keuzes.
In het wetsvoorstel staat dat kwaliteit en creatieve competitie leidend
moeten zijn voor de programmatische keuzes van de publieke omroep en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 264, nr. 7

43

dat dit nu onvoldoende het geval is. Dat komt in mijn optiek doordat
individuele belangen van omroeporganisaties een optimale publieke
programmering in de weg staan. Ook wettelijke zendtijd- en plaatsingsgaranties verhinderen nog te vaak dat noodzakelijke programmatische
keuzes gemaakt kunnen worden.
De leden van de CDA-fractie vragen of de regering kan aangeven of naar
haar mening kwaliteit en creativiteit als leidend principe bij commerciële
zenders meer geborgd zijn dan bij de publieke omroep.
De publieke omroep heeft de wettelijke taak om kwalitatief hoogstaand
media-aanbod te verzorgen, onafhankelijk van commerciële invloeden. In
het wetsvoorstel wordt daaraan toegevoegd dat de publieke omroep
innovatie van het media-aanbod dient te stimuleren. Deze wettelijke
borging kennen de commerciële omroepen niet.
Het is aan de NPO om een voorstel van externe partijen te beoordelen. Zij
zal daar een regeling voor opstellen waarin staat op welke wijzer zij dit
gaat doen. De leden vragen of in een dergelijke regeling ook een bezwaar
mogelijkheid wordt opgenomen voor het geval dat een voorstel
geweigerd wordt.
Nee. Of een externe partij in aanmerking komt om samen met een
omroeporganisatie een programma te produceren zal door de NPO
worden getoetst de door haar op te stellen criteria. De verhouding tussen
de NPO en de externe partij is van privaatrechtelijke aard. Daarbij past niet
de mogelijkheid van bezwaar, die immers een bestuursrechtelijke vorm
van rechtsbescherming is.
In Engeland heeft de commerciële zender ITV ook een publieke taak. Dit
betekent dat ITV zich committeert aan bepaalde afspraken die een publiek
belang dienen met betrekking tot bijvoorbeeld (regionale) nieuwsvoorziening. In ruil daarvoor is bijvoorbeeld vastgelegd dat ITV altijd het derde
kanaal van een pakketaanbieder moet zijn. De leden van de CDA-fractie
vragen hoe de regering tegen de mogelijkheid aankijkt om in het kader
van een open publiek bestel aan commerciële omroepen de mogelijkheid
te bieden om onder voorwaarden een publieke taak uit te voeren.
Ik zie daar in de Nederlandse context niet direct aanleiding toe. Het
aangehaalde voorbeeld van ITV is historisch gegroeid in het Verenigd
Koninkrijk. Het gaat daarbij om het toewijzen van schaarse vergunningen
in de ether en het garanderen van een vooraanstaande plek in de EPG van
pakketaanbieders, waaraan voorwaarden zijn verbonden inzake
«publieke» programmering. Dit valt enigszins te vergelijken met bijvoorbeeld de frequentievergunningen van commerciële radiostations, die als
voorwaarde bevatten dat er ieder uur nieuws dient te worden uitgezonden. In Nederland is toegang gewaarborgd via het minimum van 30
zenders in het basispakket en hebben de algemene commerciële zenders
al jaren goede posities op de kabel.
De leden van de CDA-fractie vragen hoe de door de NPO bepaalde
pluriformiteit zou moeten garanderen dat een breder publiek zich
aangesproken voelt dan nu het geval is via de huidige omroepverenigingen.
Alle publieke mediadiensten moeten volgens de Mediawet 2008 een
pluriform aanbod bieden. Aanbod dat op evenwichtige wijze een beeld
van de samenleving geeft en van de pluriformiteit van de bevolking. In het
concessiebeleidsplan schrijft de NPO dat zij het publiek nog meer dan
voorheen wil betrekken bij programmatische keuzes en dat het publiek
ideeën kan aandragen. Daarnaast vraagt de NPO aan publiekspanels na
afloop van uitzendingen in hoeverre zij zich hebben herkend in bepaalde
publieke waarden, zoals pluriformiteit.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 264, nr. 7

44

De leden van de D66-fractie constateren dat bij het aanbod van
voorstellen van externe partijen individuele omroepen eindverantwoordelijk zijn, en dat zij het contract sluiten met de externe partij. Betekent dit
dat omroepen ook de mogelijkheid hebben om alles af te wijzen, zelfs als
de NPO van mening is dat het voorstel van publieke meerwaarde is,
aangezien het ook aan de NTR voorbehouden is om bezwaar te maken
tegen programma’s die de NPO hen aanbiedt? Zo ja, kan dit in de praktijk
er niet toe leiden dat het bestel nauwelijks wordt opengezet, omdat
omroeporganisaties de macht hebben om de deur op slot te houden? Er
wordt immers ook geen minimum gesteld voor de hoeveelheid programmaversterkingsbudget dat aan externen moet worden besteed. Met
andere woorden, welke garanties bestaan er dat het zogenaamde
programmaversterkingsbudget niet alsnog toekomt aan de individuele
omroeporganisaties, maar ook daadwerkelijk worden ingezet voor
programma’s van externen? Gezien deze haken en ogen aan het voorstel
vragen de genoemde leden de regering ook hier te verhelderen wat er
wezenlijk verandert met de situatie zoals die nu is. Ook zijn de genoemde
leden benieuwd wat de procedure is indien alle omroeporganisaties,
inclusief de NTR, co-producentschap afwijzen, terwijl de NPO wel positief
is over het aanbod. De NPO heeft immers zelf geen uitzendlicentie, maar
kan wel «in het belang van de programmering partijen aantrekken of
toelaten en afspraken met deze partijen maken». Hoe wordt deze
mogelijke situatie, waarbij de NPO en de omroeporganisaties van inzicht
verschillen, dan opgelost? Wie trekt er dan uiteindelijk aan het langste
eind?
Wezenlijke verandering ten opzichte van de huidige situatie is dat derden
nu een directe toegang hebben via de NPO. Daar zit geen omroep meer
tussen. De externe producent is dus in dit opzicht niet afhankelijk van een
omroep die meent dat het programmavoorstel niet past binnen de missie.
Dat neemt niet weg dat uiteindelijk de feitelijke productie in samenwerking met een omroep plaatsvindt, omdat de NPO zelf geen
programma’s verzorgt. Omdat met een programmavoorstel de NPO ook
meteen het geld daarvoor meelevert, komt dit geld ten goede aan de
externe producent. Ik wil met het wetsvoorstel bereiken dat NPO en
omroepen nog beter gaan samenwerken in het belang van een aansprekende totaalprogrammering. Ik ga ervan uit dat de NPO en de omroepen
dat uiteindelijk vanuit een gezamenlijke visie goed oppakken. Verschillen
van mening moeten productief gemaakt worden in plaats van dat ze
worden uitgevochten in bezwaar- en beroepsprocedures. Ik ga er dan ook
vanuit dat hoogstens in een zeer uitzonderlijk geval zich de situatie kan
voordoen dat ook de NTR de verzorging van het media-aanbod niet voor
zijn rekening kan nemen. Dan is er in laatste instantie de weg van bezwaar
en beroep, als alle andere middelen, zoals eventueel aanpassing van het
programmavoorstel of de daaraan verbonden kaders, zijn uitgeput.
De leden van de D66-fractie vragen de regering toe te lichten op welke
wijze er wordt geborgd dat minimaal 16,5 procent van het programmabudget beschikbaar is voor aanbod van producenten die onafhankelijk zijn
van de publieke omroep. Kan de regering tevens toelichten of deze norm
van 16,5 procent ook geldt voor nieuws- en sportprogrammering?
Het percentage van minimaal 16,5 procent is vastgelegd in het Mediabesluit 2008. Het Commissariaat ziet toe op de naleving van deze
verplichting. Nederland moet daarnaast op grond van de Europese
richtlijn inzake de audiovisuele mediadiensten elke twee jaar verslag
uitbrengen aan de Europese Commissie over het percentage Europese
onafhankelijke producties. Indien Nederland zich niet houdt aan de door
de Europese richtlijn vastgestelde norm, kan Nederland door de Europese
Commissie in gebreke worden gesteld. Op grond van de genoemde
richtlijn vallen de volgende onderwerpen buiten de berekening voor het
vaststellen van het percentage Europese onafhankelijke producties:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 264, nr. 7

45

informatie (waaronder nieuws), sport, spel, reclame, teletekst en
telewinkelen. Onafhankelijke producties over deze onderwerpen kunnen
wel worden aangeboden, maar voor de berekening van het percentage
Europese onafhankelijke producties in het kader van de verplichting uit de
richtlijn tellen deze dus niet mee.
De leden van de D66-fractie ontvangen graag een toelichting van de
regering op hoe de aanstelling van genrecoördinatoren zich verhoudt tot
het wijzigen van de zenderredacties.
Ik schrap in het wetsvoorstel de koppeling die een zenderredactie strikt
aan één programmakanaal bindt. Dit biedt de NPO de ruimte om redacties
op een andere manier te organiseren. Bijvoorbeeld over de aanbodkanalen heen of per genre, thema of doelgroep. Deze wijziging biedt tevens
ruimte voor de introductie van genrecoördinatoren. Zij kunnen in de
nieuwe situatie door specifieke redacties worden bijgestaan. Het is aan de
NPO om regelingen op te stellen over genrecoördinatoren en over de
organisatie en werkwijze van de redacties. Overigens is de Raad voor
cultuur in zijn advies over het concessiebeleidsplan kritisch over de
uitwerking van de genrecoördinatoren door de NPO. Evenals de Raad vind
ik die uitwerking in het plan te vaag en te weinig ambitieus.
De leden van de D66-fractie zouden graag willen weten hoe de verschillende management- en bestuurslagen binnen de NPO en tussen de NPO
en de afzonderlijke omroeporganisaties zich tot elkaar verhouden. Is het
mogelijk daarvan een organogram te geven, zo vragen deze leden.
De complexiteit van het bestel impliceert een overlegstructuur voor elk
van de verschillende bestuurslagen (strategisch, tactisch en operationeel)
die bovendien per mediumsoort (radio, televisie, online) weer andere
uitwerkingen kent. Ik heb begrepen dat de NPO organogrammen gaat
uitwerken en openbaar maken om dit inzichtelijk te maken.
De leden van de ChristenUnie-fractie merken op dat het mediabestel
wordt opgesteld voor andere partijen dan de huidige publieke mediainstelling. De omroeporganisatie die het voorstel verzorgt met de externe
partij is co-producent en heeft de redactionele en (media)wettelijke
eindverantwoordelijkheid. Interpreteren deze leden het goed dat hierop
geen uitzonderingen mogelijk zijn en dat daarmee de motie van het lid
Jasper van Dijk wordt uitgevoerd? De leden ontvangen graag een nadere
reactie.
Het verzorgen van media-aanbod blijft een verantwoordelijkheid van de
omroep- en taakorganisaties. Op basis van artikel 2.88 Mediawet 2008
bepalen omroepen de vorm en inhoud van het door hen verzorgde
media-aanbod en zijn daar verantwoordelijk voor.
In relatie tot buitenproducenten en de toegang tot het bestel, is de
werkwijze die ik met het wetsvoorstel beoog als volgt. De NPO beoordeelt
en kiest voorstellen van externe partijen en kan ook zelf op externe
partijen af stappen. Zij maakt met hen vooraf afspraken over budget,
format, inhoudelijke kaders en rechten. Deze kaders vormen de basis voor
de uitvoering. In de praktijk betekent het dat omroeporganisaties en
taakorganisaties zich kunnen verbinden aan het voorstel van de externe
partij. Ook omroepen met een voorlopige erkenning hebben die
mogelijkheid. De omroeporganisaties kennen de kaders die de NPO
meegeeft voor de productie, dus die kunnen ze meenemen bij hun
afweging om zich aan te bieden. Als de NPO vindt dat een voorstel niet
aansluit bij één van de omroepen of als er geen geïnteresseerde
omroepen zijn, kan de NTR verplicht worden om zich te verbinden aan het
voorstel binnen de kaders die de NPO gegeven heeft. De omvang van de
rol die de omroep in de samenwerking met de externe partij kan nemen is
afhankelijk van de kaders die de NPO heeft gesteld en van de vraag of het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 264, nr. 7

46

alleen gaat om een idee of om een meer uitgewerkt programmaconcept.
Dit is conform de motie-Jasper van Dijk.
Ik stel vast dat de manier waarop de NPO deze opzet uitwerkt in het
concessiebeleidsplan niet overeenstemt met de strekking van het
wetsvoorstel. Ik lees bijvoorbeeld dat omroeporganisaties de afspraken
die de NPO met externe partijen maakt over budget, format, inhoudelijke
kaders en rechten nog kunnen aanpassen.47 Dat is niet conform het
wetsvoorstel. Ook de Raad voor cultuur is kritisch op de uitwerking door
de NPO op dit punt. Ik kom hierop zeker terug in mijn reactie op het
concessiebeleidsplan.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen of de regering het met de
leden eens is dat het openen van het bestel voor externen geen garantie
biedt dat pluriformiteit gewaarborgd blijft.
Pluriformiteit wordt op diverse manieren gerealiseerd. Door de verlening
van erkenningen aan omroeporganisaties en de openheid van het bestel
voor nieuwkomers elke vijf jaar. Door de openheid op programmaniveau
die met het voorliggende wetsvoorstel wordt gerealiseerd en door de taak
voor de NPO om de pluriformiteit van het gehele aanbod te stimuleren en
daarin de gehele samenleving te representeren.
De leden van de ChristenUnie-fractie lezen het volgende in de memorie
van toelichting: «Bij het verzorgen van dergelijk media-aanbod neemt de
landelijke publieke media-instelling de afspraken in acht die de raad van
bestuur over het media-aanbod heeft gemaakt met de partij van wie het
voorstel afkomstig is. Dergelijke afspraken hebben betrekking op budget,
format, inhoudelijke kaders (variërend van een goed idee tot een
uitgewerkt concept) en rechten». Deze passage wordt door de omroeporganisaties als bedreiging voor redactionele onafhankelijkheid gezien. Is de
regering het hiermee eens? Zo nee, waarom niet? Deze passage wordt
ook als bedreiging gezien voor de omroepen omdat de NPO een grotere
invloed op de inhoud van programma’s krijgt. Deze leden wijzen op het
concessiebeleidsplan waarin is uitgewerkt hoe de NPO en de omroepen
de bestelmacht zouden willen invullen. Daarin krijgen de omroepen de
ruimte om gestelde kaders vanuit de NPO aan te passen. Waarom komt de
memorie van toelichting niet overeen met het nieuwe concessiebeleidsplan? Bent u het eens dat dit wel wenselijk is, zo vragen deze leden.
Op basis van artikel 2.88 Mediawet 2008 bepalen omroepen vorm en
inhoud van het door hen verzorgde media-aanbod en zijn zij daarvoor
verantwoordelijk. De NPO beoordeelt en kiest voorstellen van externe
partijen en kan ook zelf op externe partijen af stappen. Zij maakt met hen
vooraf afspraken over budget, format, inhoudelijke kaders en rechten.
Deze kaders vormen de basis voor de uitvoering. De omroeporganisaties
kennen de kaders die de NPO meegeeft voor de productie, dus die moeten
ze meenemen bij hun afweging om zich aan te bieden. De omvang van de
rol die de omroep in de samenwerking met de externe partij kan nemen is
afhankelijk van de kaders die de NPO heeft gesteld en van de vraag of het
alleen gaat om een idee of om een meer uitgewerkt programmaconcept.
Als de NPO vindt dat een voorstel niet aansluit bij één van de omroepen
of als er geen geïnteresseerde omroepen zijn, kan de NTR verplicht
worden om zich te verbinden aan het voorstel binnen de kaders die de
NPO gegeven heeft.

47

De omroeporganisatie die het voorstel verzorgt met de externe partij heeft de redactionele en
(media)wettelijke eindverantwoordelijkheid. Dit is conform de motie-Jasper van Dijk.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 264, nr. 7

47

Overigens constateer ik met de leden van de ChristenUnie-fractie dat de
manier waarop de NPO in het concessiebeleidsplan deze werkwijze
uitwerkt anders is dan bovenstaande werkwijze.48 Ik kom hierop terug in
mijn reactie op het concessiebeleidsplan.
4.1. Vergroten toegang van externe partijen tot het bestel
De leden van de VVD-fractie lezen dat de NPO expliciet de bevoegdheid
krijgt om het initiatief te nemen en een externe partij kan benaderen. In
welke mate verwacht de regering dat de NPO hier van gebruik gaat
maken? In het concessiebeleidsplan lezen de leden niet terug dat de NPO
ook een proactieve houding aan zal nemen, maar verzoeken van externe
partijen afwacht. Gaat de regering de NPO erop aansturen dat zij zelf
proactief externe producenten gaan benaderen, zo vragen deze leden.
Zoals ik in de memorie van toelichting bij het wetsvoorstel heb
geschreven, moedig ik de NPO aan zelf proactief externe producenten te
benaderen. De NPO schrijft in haar concessiebeleidsplan dat zij jaarlijks
actief gaat presenteren voor welke doelgroep(en) of genre(s) zij innovatieve concepten of talenten zoekt. Ik verwacht dat dit externe producenten
stimuleert om op basis van deze informatie met programmavoorstellen te
komen.
De leden van de VVD-fractie vragen de regering nader toe te lichten hoe
de rechten van externe producenten zijn gewaarborgd als de omroeporganisatie waarmee samengewerkt wordt vanwege het co-producentschap
verantwoordelijk moet zijn voor de vorm en inhoud van het programma.
In het wetsvoorstel schrijf ik dat de NPO voorstellen van externe partijen
beoordeelt en kiest. Zij maakt met hen daarna afspraken over onder
andere de rechten. Deze kaders vormen de basis voor de uitvoering door
een omroeporganisatie. De omroeporganisaties kennen de kaders die de
NPO meegeeft voor de productie, dus die kunnen ze meenemen bij hun
afweging om zich aan te bieden. Overigens constateer ik dat de manier
waarop de NPO in het concessiebeleidsplan hieraan uitwerking geeft
anders is dan bovenstaande werkwijze.49 Ook de Raad voor cultuur is
kritisch op de uitwerking op dit punt door de NPO. Ik kom hierop terug in
mijn reactie op het concessiebeleidsplan.
De leden van de SGP-fractie vragen of de regering onderkent dat het
geschetste onderscheid tussen de leden van de omroepen en alle
Nederlanders een oneigenlijk karakter heeft.
Ik vind het niet oneigenlijk om een onderscheid te maken tussen de leden
van de omroepverenigingen en alle Nederlanders. Het is nu eenmaal een
feit dat niet alle Nederlanders lid zijn van een omroep.
De leden van de SGP-fractie wijzen erop dat ook de regering bij voorbaat
Nederlanders uit lijkt te sluiten van het bereik van de publieke omroep,
namelijk door te stellen dat de publieke omroep niet hoeft tegemoet te
komen aan de behoefte aan amusement als zodanig. Zij vragen hoe de
publieke omroep er voor alle Nederlanders kan zijn wanneer er ook
Nederlanders zijn die enkel behoefte hebben aan amusement als zodanig.
Het blijft een taak voor de publieke omroep om er te zijn voor de hele
Nederlandse bevolking. Daarbij kan amusement worden ingezet als
middel om aansprekende programma’s te maken met een informatieve,
culturele of educatieve functie of als middel om een breed en divers
publiek te bereiken en vervolgens te verleiden om te kijken of luisteren
naar informatieve, culturele of educatieve programmering. Daarbij moet
48

De omroeporganisatie die het voorstel verzorgt met de externe partij heeft de redactionele en
(media)wettelijke eindverantwoordelijkheid. Dit is conform de motie-Jasper van Dijk.
49
Idem.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 264, nr. 7

48

de publieke omroep in zijn verantwoording wel kunnen aantonen dat het
publiek dat wordt bereikt met de amusementsprogramma’s ook naar het
overige aanbod van informatieve, culturele en educatieve aard kijkt en
luistert.
De leden van de SGP-fractie of de regering onderkent dat het bereik van
de ledenomroepen in veel gevallen veel breder kan zijn dan enkel de
miljoenen leden die lid zijn.
Uiteraard kan het bereik breder zijn dan de leden van de omroepen. De
publieke omroep bereikt wekelijks ruim 82 procent van de bevolking.50 Dat
zijn meer mensen dan het aantal leden van de omroeporganisaties.
Omroepen maken echter wel hun programma’s vanuit de opdracht die zij
als vereniging meekrijgen vanuit hun leden. Ook is het zo dat de publieke
omroep als geheel bepaalde doelgroepen minder goed bereikt.
Het lid van de Klein-fractie vraagt waardoor in het wetsvoorstel voorbij
wordt gegaan aan het feit dat de financiering van media-aanbod van de
publieke omroep lang niet altijd volledig door de publieke omroep wordt
gedaan, en het risico altijd bij de onafhankelijke producent blijft liggen.
Levert dit dan geen beperkingen op voor de NPO om een betaaldienst
verder uit te rollen en de wettelijke verplichting tot opname in het gratis
catch-up aanbodkanaal? Kan de regering aangeven hoe zij het risico
inschat dat de verplichting tot opname in een gratis catch-up dienst c.q. in
de betaaldienst van de NPO kan leiden tot minder investeringen van
marktpartijen zoals distributeurs?
Op welke wijze wil de regering komen tot een investeringsbevordering in
diverse filmproducties?
Ik voeg in dit wetsvoorstel een verplicht non-lineair aanbodkanaal voor
catch-up toe. Daarover schrijf ik dat dit kanaal bedoeld is voor non-lineair
aanbod gedurende een beperkte periode die begint tijdens of kort na de
verspreiding van dat aanbod op een programmakanaal. In het
wetsvoorstel staat verder dat in beginsel zoveel mogelijk publiek aanbod
dat op de lineaire kanalen beschikbaar is, op tenminste één non-lineair
aanbodkanaal voor catch-up beschikbaar moet zijn. Ik vind het belangrijk
dat er eenduidigheid is en dat zoveel mogelijk aanbod voor catch-up
non-lineair beschikbaar is, gezien het veranderende mediagebruik. Zeker
bij jongere doelgroepen is er steeds vaker sprake van dat het eerste
kijkmoment non-lineair is. Daarom vind ik het beschikbaar stellen van
zoveel mogelijk media-aanbod voor catch-up een logisch onderdeel van
de Mediawet 2008.
De NPO schrijft in het concessiebeleidsplan dat zij ernaar streeft al het
aanbod van de lineaire programmakanalen gedurende zeven dagen na
uitzending voor catch-up beschikbaar te stellen in NPO Gemist. Adequaat
rechtenmanagement is hierbij cruciaal. Daarom benadruk ik in het
wetsvoorstel dat de NPO de verwerving, het beheer en gebruik van
rechten coördineert. Daarbij is het van belang dat de NPO rekening houdt
met de belangen van rechthebbenden.
Het lid van de Klein-fractie vraagt of de regering wil waarborgen dat de
uitzending van films en documentaires op meer prominente tijdslots
plaatsvindt, zodat films en documentaires die cultuursubsidies ontvangen
ook gegarandeerd zichtbaar zijn bij de publieke omroep op prominente
tijdstippen op het passende net waardoor publiekbereik wordt geoptimaliseerd.
Het programmeren is aan de NPO. Hieronder wordt zowel het ontwikkelen
van een programmastrategie verstaan, als de programmering, positionering en budgettering van media-aanbod op de aanbodkanalen. De NPO
50

NPO, Terugblik 2014, p. 73.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 264, nr. 7

49

schrijft in het concessiebeleidsplan dat de publieke omroep zich de
komende vijf jaar zal richten op zes aanbodprioriteiten. Nederlandse films
en series en documentaires zijn er daar twee van. De NPO zegt dat zij de
aanbodprioriteiten meer in de schijnwerpers gaat zetten.51
Het lid van de Klein-fractie vraagt hoe de regering de consequentie van
het wetsvoorstel beoordeelt dat de onafhankelijkheid van de NTR wordt
ondermijnd door de mogelijkheid van de NPO om de NTR te verplichten
programma’s, waarvan het concept volledig is uitgewerkt en welke
programma’s in de visie van de NPO niet aansluiten bij één van de
omroepen uit te zenden.
De onafhankelijkheid van de NTR wordt naar mijn mening niet ondermijnd. Als de NPO vindt dat een voorstel van een externe partij niet
aansluit bij één van de omroepen of als er geen geïnteresseerde
omroepen zijn, kan de NTR verplicht worden om zich te verbinden aan het
voorstel binnen de kaders die de NPO gegeven heeft. Als de NTR vindt dat
zij hierbij de redactionele verantwoordelijkheid niet kan nemen, dan heeft
de NTR de mogelijkheid om bezwaar te maken en in beroep te gaan.
4.2. Zendtijd- en plaatsingsgaranties vervallen
De leden van de SGP-fractie vragen hoe het vervallen van de garantie
voor zendtijd te rijmen is met de systematiek van (voorlopige) erkenningen. Is het niet vreemd, zo vragen zij, dat eerst een serieuze toets
wordt gedaan of de omroep voldoende onderscheidend is, terwijl bij
toelating geen harde garanties op zendtijd bestaan. De leden van de
SGP-fractie vragen hoe de regering deze inconsistentie beoordeelt en of
met het vervallen van de garantie voor zendtijd niet de facto het failliet
van de erkenningsystematiek is getekend.
Met het vervallen van de zendtijdgarantie wordt tegelijkertijd een bepaling
geïntroduceerd die de NPO de opdracht geeft om er bij de coördinatie van
het media-aanbod op de aanbodkanalen zorg voor te dragen dat er ruimte
is voor media-aanbod van de omroeporganisaties. Door eerst bij de
erkenningen te toetsen of een omroep voldoende onderscheidend is en
vervolgens de NPO de ruimte te geven het media-aanbod van de
omroeporganisaties te coördineren over de verschillende aanbodkanalen
wordt in de wet een relatie geborgd tussen de inzet van publieke
middelen en de ruimte op de aanbodkanalen. Zo blijft tevens geborgd dat
de omroepen vanuit hun missie, identiteit en ledenachterban een
belangrijk aandeel hebben in de pluriformiteit van het media-aanbod.
De leden van de SGP-fractie constateren dat de regering een kwalitatieve
verplichting voor het bestuur van de publieke omroep heeft ingevoegd
om ruimte te bieden aan ledenomroepen. Deze leden merken op dat de
ruimte in het wetsvoorstel op geen enkele manier nader gekwalificeerd
wordt. Zij vragen in hoeverre de regering bereid is kwalitatieve richtwijzers voor deze ruimte te verankeren. Zij denken bijvoorbeeld aan het
uitgangspunt dat de ruimte die geboden wordt in redelijke verhouding
dient te staan tot het budget dat de omroep ontvangt. Zij wijzen op het
risico dat het bestuur met een zeer minimale invulling van het begrip
ruimte zou kunnen volstaan, zonder de wettelijke grens te passeren.
Ik schrap in het wetsvoorstel de inflexibele zendtijd- en plaatsingsgaranties, die gebonden waren aan uren en specifieke programmakanalen.
In plaats daarvan geeft de nieuwe kwalitatieve bepaling de NPO de
opdracht om er bij de coördinatie van het media-aanbod op de aanbodkanalen voor te zorgen dat er ruimte is voor media-aanbod van de omroeporganisaties. Het gaat dan om media-aanbod dat door de omroeporganisaties is vervaardigd met het garantiebudget. Zo blijft geborgd dat de
51

NPO, Concessiebeleidsplan 2016–2020, 2015, p. 17.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 264, nr. 7

50

omroepen vanuit hun missie, identiteit en ledenachterban een belangrijk
aandeel hebben in de pluriformiteit van het media-aanbod. In mijn ogen
waarborgt dit voldoende de pluriformiteit en de relatie tussen budget en
zendtijd.
Deze leden van de SGP-fractie lezen in het nader rapport dat de regering
geen wezenlijke verandering ziet wat betreft voorafgaand toezicht op
programma’s. Deze leden vragen waarom de regering het vervallen van
de garantie voor zendtijd niet als een wezenlijke verandering ziet. Is het
niet zo dat omroepen er nu op kunnen rekenen dat een aantal
programma’s op enig moment hoe dan ook uitgezonden wordt, terwijl
juist die zekerheid door dit wetsvoorstel komt te vervallen?52
Ik verwijs de leden graag naar het antwoord op de vorige vraag.
De leden van de SGP-fractie vragen een nadere toelichting op het
onderscheid tussen programmeren en produceren dat de regering als
verweer aanvoert. Onderkent de regering dat verdergaande bevoegdheden inzake programmeren uiteindelijk nog verderstrekkender gevolgen
kunnen hebben dan betrokkenheid bij het produceren? En dat die
betrokkenheid overigens niet bij voorbaat negatief hoeft te zijn? Wat heeft
een omroep eraan dat vrijheid van productie zou blijven bestaan wanneer
de toegang tot de programmering vergaand kan worden belet?
Bij de beoordeling of een programmavoorstel past bij het profiel van een
aanbodkanaal of de publieke omroep als geheel, vormt de NPO zich een
globaal oordeel over de inhoud van het programma. Tegelijkertijd zijn de
omroepen betrokken bij het samenstellen van het programmaschema en
verantwoordelijk voor het produceren van media-aanbod. Daarnaast biedt
de kwalitatieve bepaling de zekerheid dat er ruimte is voor media-aanbod
van de omroeporganisaties (dat door de omroeporganisaties is
vervaardigd met het garantiebudget) op de aanbodkanalen. Zo blijft
geborgd dat de omroepen vanuit hun missie, identiteit en ledenachterban
een belangrijk aandeel hebben in de pluriformiteit van het media-aanbod.
Juist dit samenspel tussen de NPO en de omroeporganisaties zorgt voor
grotere creativiteit en maakt daarmee het Nederlandse publieke bestel
uniek.
De leden van de SGP-fractie vragen in hoeverre bovendien het risico kan
bestaan dat omroepen de behoeften van leden minder goed vertolken uit
vrees dat anders de toegang tot de programmering door het bestuur van
de publieke omroep vergaand wordt belet.
Dat risico is er mijns inziens niet. De publieke omroep moet immers
volgens de Mediawet 2008 pluriform aanbod aanbieden. Aanbod dat op
evenwichtige wijze een beeld van de samenleving geeft en de pluriformiteit van de bevolking. Daarnaast biedt de kwalitatieve bepaling de
zekerheid dat er ruimte is voor media-aanbod van de omroeporganisaties
(dat is vervaardigd met het garantiebudget) op de aanbodkanalen.
Het lid van de Klein-fractie heeft de volgende vragen over «Zendtijd- en
plaatsingsgaranties vervallen». Hoe past volgens de regering het
geld-op-schema-systeem van de NPO en de NPO-beoordeling via de
nacalculatie bij de onafhankelijkheid van de omroepverenigingen? Acht de
regering het wenselijk dat indien de omroep een programma van de NPO
mag maken en uitzenden, vervolgens weer van de NPO afhankelijk is op
welk kanaal en wanneer het wordt uitgezonden, zo vraagt het genoemde
lid.
Ja, dit past binnen de geld-op-schema-systematiek, omdat de NPO
verantwoordelijk is voor de coördinatie en ordening op en tussen de
aanbodkanalen van het media-aanbod. De intekensystematiek zoals die is
52

Kamerstukken II 2014/15, 34 264, nr. 4, p. 14.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 264, nr. 7

51

vastgelegd in het coördinatiereglement van de NPO, voorziet in
zogenaamde «genreschema’s» per aanbodkanaal. In deze schema’s is
vastgelegd welk type programma op een bepaald tijdstip van de week en
de dag wordt voorzien. Netredacties geven voorafgaande aan de
vaststelling van de genreschema’s hierover een advies, waarna de Raad
van bestuur van de NPO de schema’s vaststelt. Pas daarna tekenen
omroepen in met hun programmavoorstellen op de schema’s van de
afzonderlijke netten en zenders.
4.3. Meer flexibiliteit inrichting redacties
Het lid van de Klein-fractie merkt op dat in de wetswijziging wordt
aangegeven dat de raad van bestuur van de NPO wordt bijgestaan door
een redactie. Het lid vraagt of dit betekent dat de regering ernaar streeft
dat er voor al het aanbod op radio, televisie en online slechts één redactie
zal zijn.
Ik streef er niet per se naar dat er één redactie zal zijn voor al het aanbod
op radio, televisie en online. Dit wetsvoorstel schrijft enkel voor dat er in
ieder geval één redactie moet zijn waarin de omroeporganisaties zijn
vertegenwoordigd. De redactie is een bestaand instrument. In het
wetsvoorstel wordt de strikte koppeling tussen zenderredactie en
programmakanaal geschrapt. Dit biedt de NPO de ruimte om redacties op
een andere manier te organiseren. Bijvoorbeeld over de aanbodkanalen
heen of per genre, thema of doelgroep. Deze wijziging biedt tevens ruimte
voor de introductie van genrecoördinatoren. Zij kunnen in de nieuwe
situatie door specifieke redacties worden bijgestaan. Het is aan de NPO
om regelingen op te stellen over genrecoördinatoren en over de organisatie en werkwijze van de redacties. Hierbij verwacht ik dat de NPO
onnodige bureaucratische procedures beperkt en de slagvaardigheid
vergroot. De Raad voor cultuur is kritisch over de voorgestelde inrichting.
Ik kom hierop terug in mijn reactie op het concessiebeleidsplan.
5. Meer gemeenschappelijkheid en herkenbaarheid
De leden van de CDA-fractie merken op dat de regering stelt dat de
eenheid in gezamenlijke strategie momenteel onvoldoende tot stand komt
en een overkoepelende strategie ontbreekt. Met de Raad van State
constateren de leden echter dat een deel van de vernieuwingen ten
gevolge van de Moderniseringswet van 6 november 2013 pas per
1 januari 2016 ingaan.53 Deze leden vragen waarop de regering baseert
dat die veranderingen onvoldoende zullen zijn om de volgens de regering
benodigde eenheid te bewerkstelligen.
In de Moderniseringswet zijn de noodzakelijke bestuurlijke randvoorwaarden gecreëerd voor een efficiënter en effectiever publiek bestel en
het realiseren van de opgelegde bezuinigingen. Er is echter al aan het
begin van deze regeerperiode aangekondigd dat deze wetswijziging niet
voldoende zou zijn voor een toekomstbestendig publiek bestel. Individuele belangen van omroeporganisaties gaan nog te veel boven een
goede, gezamenlijke programmering, en daar heeft het creatieve proces
onder te lijden. Te zeer wordt nog de pluriformiteit van de programma’s
bepaald door de identiteit en visie van de omroeporganisaties, terwijl
daarbuiten een veelheid aan maatschappelijke en culturele stromingen is,
die ook in het aanbod vertegenwoordigd zou moeten zijn. Dit concludeerde de Raad voor cultuur ook in het advies De Tijd Staat Open.54

53
54

Stb. 2013, 454.
Raad voor cultuur, De tijd staat open, 2014.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 264, nr. 7

52

Uit de beleidsreactie op het voorstel van ROOS blijkt dat de Staatssecretaris op het gebied van regionale nieuwsvoorziening van radio en televisie
zenders op zorgvuldige wijze en uitgebreid in de voorbereidingsfase in
contact is geweest met alle betrokkenen en in nauwe samenwerking met
hen naar oplossingen en toekomst heeft toegewerkt. De leden van de
CDA-fractie vragen of de regering kan aangeven waarom een dergelijk
pad niet is gevolgd bij het tot stand komen van de wetswijziging ten
opzichte van de gefuseerde, wettelijk erkende omroepverenigingen, juist
omdat daar uitholling van taken wordt voorgesteld en aan hun specifieke
kennis en expertise van publieksbetrokkenheid voorbij is gegaan.
De omroeporganisaties zijn betrokken bij verschillende fases van de
totstandkoming van dit wetsvoorstel. Ten eerste heeft de Raad voor
cultuur bij het opstellen van zijn advies De Tijd Staat Open veel partijen,
waaronder de omroeporganisaties betrokken.55 Er waren medewerkers en
oud-medewerkers van omroepen onderdeel van de commissie en
verschillende subcommissies die het advies hebben opgesteld. Ook heb ik
ter voorbereiding van de visiebrief van oktober 2014 en dit wetsvoorstel
meerdere keren overlegd met het College van Omroepen, ik heb gebruik
gemaakt van de gezamenlijke brief van de omroeporganisaties en de NPO
van juni 2014 en er is gesproken met de centrale ondernemingsraad van
de publieke omroep en met vertegenwoordigers van ledenraden.56 De
kennis, expertise en wensen van omroeporganisaties zijn dus zeker bij het
opstellen van dit wetsvoorstel meegenomen. Overigens doet dit
wetsvoorstel niets af aan de specifieke kennis en expertise van publieksbetrokkenheid bij de omroepverenigingen.
Er komt een wettelijke verplichting voor een non-lineair aanbodkanaal
voor kosteloze catch-up voor gebruikers. De leden van de CDA-fractie
vragen hoe zich dit verhoudt tot de plannen van de NPO om een bepaalde
service, NPO Plus op te richten.
Ik wil nog niet vooruitlopen op de beoordeling van NPO Plus. NPO Plus is
door de NPO aangevraagd als nieuw aanbodkanaal, waarvoor een
goedkeuringsprocedure wordt gevolgd. Mijn ontwerpbesluit over NPO
Plus volgt na het debat met uw Kamer over het wetsvoorstel. De
goedkeuringsprocedure is zo ingericht dat belanghebbenden hun
zienswijze kunnen indienen naar aanleiding van mijn ontwerpbesluit. Op
basis van het geheel aan aanvragen, adviezen en zienswijzen neem ik een
definitief besluit. Op de samenhang tussen NPO Plus en de kosteloze
catch-up reageer ik in mijn reactie op het concessiebeleidsplan
De NPO wordt het «sturings- en samenwerkingsorgaan». De leden van de
CDA-fractie vragen een nadere uitleg van wat hier onder «sturing»
verstaan moet worden.
Allereerst wil ik met dit wetsvoorstel bereiken dat er nog beter samengewerkt wordt vanuit één gezamenlijke strategie. Via het concessiebeleidsplan en de jaarlijkse begrotingen bepaalt de NPO op hoofdlijnen de
manier waarop de publieke media-opdracht over de volle breedte wordt
ingevuld. De omroepen stemmen hun beleidsplannen daarop af. Ten
tweede gaat de raad van bestuur meer sturen op een optimale programmering over alle aanbodkanalen heen, door het aanstellen van genrecoördinatoren. Het schrappen van de zendtijd- en plaatsingsgaranties betekent
meer ruimte om media-aanbod van de omroepen daar te plaatsten waar
dat voor de kwaliteit van de programmering het beste is. De NPO zal een
toetsingskader vaststellen, zodat de wijze waarop de keuzes met
betrekking tot de programmering gemaakt worden transparant zijn. Dit
kader geeft ook de omroepen houvast en richting. En tenslotte kan de
55
56

Raad voor cultuur, De Tijd Staat Open, 2014.
Raad van Bestuur NPO en College van Omroepen, Creatief, open en slagvaardig: dat kan nu,
juni 2014.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 264, nr. 7

53

raad van bestuur de grotere openheid van het bestel voor externe partijen
benutten om tot een optimale programmering te komen.
De leden van de CDA-fractie merken op dat enerzijds de sturingsbevoegdheid geen betrekking lijkt te hebben programmaproductie,
anderzijds wordt programmaproductie beschouwd als een uitvoerende
taak. Kan de regering verzekeren dat «sturing» betrekking heeft op
geaggregeerde doelstellingen voor de publieke omroep als geheel en
nimmer betrekking kan hebben op programma-aanbod, zo vragen de
leden.
Ik wil bereiken dat er onder leiding van de NPO nog veel meer gewerkt
wordt vanuit één gezamenlijke strategie en dat er een gezamenlijke koers
is die bepalend is voor de programmering. De wet waarborgt de redactionele autonomie van de omroepen, en die kan ook de NPO niet
doorbreken. Programmeren is overigens geen exacte wetenschap. Het is
onontkoombaar dat in het programmeerproces de genrecoördinatoren en
netmanagers een globaal oordeel hebben over de inhoud en dat dat de
programmatische keuzes beïnvloedt. Zij moeten er immers voor
zorgdragen dat programma’s voldoen aan de doelstellingen en profielen
van de aanbodkanalen. Sturing kan de sfeer, stijl, tone of voice, uitstraling
et cetera van een programma betreffen omdat deze factoren bepalend
kunnen zijn voor de aansluiting van het programma op het profiel van een
aanbodkanaal. Maar het is uiteindelijk de omroep die eindverantwoordelijk is voor het resultaat.
De leden van de D66-fractie vragen de regering de precieze betekenis en
consequenties toe te lichten van het feit dat de erkenningsaanvragen van
omroeporganisaties pas kunnen worden ingediend en beoordeeld in het
licht van het concessiebeleidsplan. Betekent dit dat de NPO, het Commissariaat en de Raad voor Cultuur meer middelen in handen krijgen om
erkenningsaanvragen af te wijzen, zo vragen deze leden.
De publieke omroep moet meer vanuit een gemeenschappelijke strategie
gaan werken. Om dit te bereiken wordt de rol van de NPO versterkt. Een
onderdeel van deze versterking is het omdraaien van de volgtijdelijkheid
van het concessiebeleidsplan en het indienen van de aanvragen voor een
(voorlopige) erkenning. Door de NPO eerst het concessiebeleidsplan te
laten vaststellen kunnen omroepverenigingen hun aanvragen daarop
afstemmen. Daarmee wordt van de aanvragers van een (voorlopige)
erkenning gevraagd rekening te houden met de publieke omroep als
geheel in plaats van alleen de missie en identiteit van de eigen omroeporganisatie. Het Commissariaat en de Raad voor cultuur hebben een
adviserende rol bij de behandeling van de erkenningsaanvragen. Door de
omkering van de volgtijdelijkheid kunnen het Commissariaat en de Raad
bij het beoordelen van de aanvragen tevens beoordelen of de beleidsplannen van de aanvragers aansluiten bij de gemeenschappelijk strategie
van de publieke omroep.
De leden van de D66-fractie vragen of het niet vreemd is dat de NPO, die
het concessiebeleidsplan vaststelt, vervolgens de mogelijkheid heeft om
erkenningsaanvragen te beoordelen, die dus in lijn moeten zijn met het
concessiebeleidsplan zoals zij dat zelf hebben vastgesteld.
De NPO is één van de drie wettelijke adviseurs met betrekking tot de
behandeling van de aanvragen voor een (voorlopige) erkenning. Het is de
Minister van OCW die besluit op de aanvragen. Doordat de NPO, net als
het Commissariaat en de Raad voor cultuur, over de wijze van aansluiting
van de beleidsplannen van de aanvragers op het concessiebeleidsplan
adviseert, kan bij de uiteindelijke besluitvorming over aanvragen beter
rekening worden gehouden met de vraag of de beleidsplannen van de
aanvrager in de vastgestelde gemeenschappelijke strategie passen. Ik

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 264, nr. 7

54

vind dat juist de kracht van de omkering van de volgorde en passend bij
de sturende rol van de raad van bestuur.
De leden van de D66-fractie ontvangen graag een uiteenzetting over hoe
het meer sturen op doelmatigheid zich verhoudt tot de doelen van meer
ruimte voor experimenteren en creatieve competitie. Is de regering zich
ervan bewust dat hier een spanning tussen bestaat, zo vragen deze leden.
Het sturen op doelmatigheid en de inzet op creatieve competitie sluiten
elkaar niet uit. In de memorie van toelichting van het wetsvoorstel wordt
toegelicht dat de NPO via de geld-op-schema systematiek zal sturen op
doelmatige inzet van middelen.57 Via deze systematiek wijst de NPO op
basis van programmavoorstellen publieke middelen toe aan omroeporganisaties voor het verzorgen van programma’s. De NPO kan hierbij op basis
van creatieve competitie programmavoorstellen selecteren, waarbij de
voorstellen onderling vergeleken worden. De doelmatigheid is daarvan
een onderdeel. Dit geldt ook voor programmavoorstellen waarin wordt
geëxperimenteerd met innovatieve concepten. Ook deze voorstellen
kunnen, bijvoorbeeld onderling, worden getoetst op doelmatigheid.
De leden van de D66-fractie ontvangen graag een toelichting op de vraag
hoe en waar deze doelmatigheidsindicatoren worden bepaald en
vastgelegd. Wordt doelmatigheid een wettelijke vereiste, zo vragen deze
leden. Zo niet, welke middelen heeft de NPO dan om daadwerkelijk te
sturen op doelmatigheid?
De NPO wordt in het wetsvoorstel verantwoordelijk voor het verzorgen
van de doelmatige inzet van middelen met het oog op de invulling van het
mediabeleid. Het is belangrijk dat er scherp wordt gekeken naar de wijze
waarop de publieke omroep middelen inzet voor het vervullen van de
publieke mediaopdracht. Deze verplichting sluit ook aan bij artikel 20
Comptabiliteitswet 2001, waaruit volgt dat (ook) het mediabeleid
doelmatig met worden uitgevoerd.
De NPO heeft meerdere manieren om te sturen op doelmatigheid.
Allereerst kan de NPO sturen op doelmatigheid door bij de toepassing van
de geld-op-schema systematiek programmavoorstellen te beoordelen op
hun bijdrage aan een doelmatig schema. De NPO kan op basis hiervan het
bedrag aan publieke middelen baseren dat beschikbaar komt voor de
realisatie van de programmavoorstellen. Ten tweede kan de NPO
regelingen opstellen die voorschriften meegeven aan omroeporganisaties
die de doelmatigheid van hun programma’s bevorderen. Het is aan de
NPO om te bepalen met welke doelmatigheidsindicatoren zal worden
gewerkt en op welke wijze en waar deze worden bepaald en vastgelegd.
5.1. Sturing door de NPO
Het lid van de Klein-fractie vraagt of de regering de waarneming van het
lid deelt dat de «checks & balances» volledig zoek zijn in het ontwerp als
de NPO zowel redactioneel als uitvoerend grote macht krijgt, terwijl deze
organisatie ook nog de financiële macht in handen heeft.
Nee, deze mening deel ik niet. Zoals ik in de memorie van toelichting op
het wetsvoorstel uitleg, blijft er een onderscheid tussen de rol van
omroeporganisaties en de rol van de NPO. De NPO heeft een sturende en
coördinerende taak op de strategie van de publieke omroep. Daar hoort
bij dat de NPO het primaat heeft bij het programmeren. De omroeporganisaties zijn en blijven verantwoordelijk voor het produceren van het
aanbod en behouden daarbij de redactionele verantwoordelijkheid voor
de vorm en inhoud.

57

Kamerstukken II 2014/15, 34 264, nr. 4, p. 31.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 264, nr. 7

55

Het lid van de Klein-fractie vraagt of de regering kan toelichten waarom
door de centrale sturende rol van de NPO de basis van het publieke
omroepbestel met externe pluriformiteit niet komt te vervallen.
De externe pluriformiteit wordt nog steeds vormgegeven door de
omroepen die verantwoordelijk blijven voor het maken van programma’s
vanuit hun onderscheiden missies. De pluriformiteit wil ik versterken door
het bestel meer open te maken door externe programmamakers toegang
te geven via de NPO. Maar de NPO wordt geen centrale omroep die de
programmaverzorgende taak van omroepen overneemt.
Het lid van de Klein-fractie vraagt welke fundamentele waarborgen de
regering biedt dat het media-aanbod dat de NPO zal verzorgen, onafhankelijk is en een grote verscheidenheid aan invalshoeken kent. Komt de
redactionele onafhankelijkheid van de omroepen door de wijzigingen niet
in het geding?
Op basis van artikel 2.88 Mediawet 2008 bepalen omroepen de vorm en
inhoud van het door hen verzorgde media-aanbod en zijn zij daar
verantwoordelijk voor. De NPO verzorgt dus zelf geen media-aanbod.
Daarnaast bepaalt artikel 2.1, tweede lid, Mediawet 2008 dat het mediaaanbod, onder meer, pluriform is, onafhankelijk van commerciële
invloeden en op evenwichtige wijze een beeld van de samenleving geeft.
Het lid van de Klein-fractie vraagt hoe de regering kan garanderen dat de
wettelijke positie van een toegetreden omroepvereniging om haar
doelstelling en visie waar maken, niet aangetast wordt, indien een
democratisch georganiseerde omroepvereniging alleen nog kan binnen
de kaders van het concessiebeleidsplan, waarvan de ondemocratisch door
de Minister benoemde NPO de kaders stelt en ook de inhoud vaststelt.
Laat ik voorop stellen dat een omroeporganisatie, conform artikel 2.88
Mediawet, de vorm en inhoud van het door haar verzorgde media-aanbod
bepaalt en daar verantwoordelijk voor is. De raad van bestuur van de NPO
(die door de raad van toezicht van de NPO wordt benoemd) stelt in het
concessiebeleidsplan de kaders op. Dit doet de raad van bestuur in
overleg met de omroeporganisaties. Dat is ook bij het concessiebeleidsplan 2016–2020 gebeurd. De omroeporganisaties zijn en blijven er
verantwoordelijk voor om vanuit hun eigen doelstelling en visie, binnen
de kaders van het concessiebeleidsplan en de Mediawet 2008, het
media-aanbod te verzorgen.
Het lid van de Klein-fractie vraagt of de regering ten aanzien van de taak
van de NPO kan aangeven of het zo zal worden dat de NPO het kader
bepaalt waaraan de programma’s moeten voldoen. Hoe beoordeelt de
regering de ontwikkeling dat de NPO de inhoud van een programma van
een toegelaten omroep beoordeelt en beslist of het past binnen het
concessiebeleidsplan? Wat vindt de regering van de ontwikkeling dat de
NPO beoordeelt of het programma een publieke meerwaarde heeft, zo
vraagt het lid.
Het concessiebeleidsplan, dat door de NPO wordt vastgesteld na
afstemming met onder andere de omroeporganisaties, bevat een
beschrijving van de wijze waarop in de komende vijf jaar de publieke
mediaopdracht op landelijk niveau wordt uitgevoerd. Het is nu al zo dat de
NPO ten behoeve van haar coördinatietaak zorgt dat – en dus beoordeelt
of – het aanbod past bij de publieke omroep en het profiel van het
programmakanaal.
Wel vind ik dat dit transparanter kan. Daarom beschrijf ik in mijn
wetsvoorstel dat er een toetsingskader moet komen dat fungeert als
hulpmiddel voor de publieke omroep om te beoordelen of het aanbod in
overeenstemming is met de publieke mediaopdracht. Bij het publiek,
maar ook bij onder meer programmamakers en experts. Op die manier

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 264, nr. 7

56

kan worden nagegaan of zij deze waarden in het aanbod herkennen. Ook
kan de publieke omroep het toetsingskader gebruiken om te verantwoorden welke publieke waarden het aanbod vertegenwoordigt. De
inzichten die de publieke omroep daarbij opdoet, kan hij gebruiken om
keuzes te maken voor de nieuwe programmering. De publieke omroep
gebruikt deze systematiek constant om het aanbod beter aan publieke
waarden te laten voldoen en daarmee herkenbaar te laten zijn.
5.2. Distributiestrategie en programmarechten
De leden van de VVD-fractie merken op dat de regering met het
wetsvoorstel de verplichting voor de publieke omroep introduceert om
een non-lineair aanbodkanaal te verzorgen. Het betreft content die eerder
lineair verspreid is. In het wetsvoorstel en de memorie van toelichting
wordt gesteld dat deze een beperkte tijd beschikbaar moet zijn. Hoe wordt
deze tijdspannen vastgesteld en op basis waarvan wordt deze vastgesteld?
De NPO heeft in het nieuwe concessiebeleidsplan een aanvraag gedaan
voor een nieuwe betaaldienst, genoemd NPO Plus. Tevens is in deze
aanvraag de verhouding met het bestaande NPO Gemist geschetst. Ik wil
nog niet vooruitlopen op de beoordeling hiervan. Ik heb wel zowel het
Commissariaat als de Raad voor cultuur verzocht mij specifiek te
adviseren over de duur van het kijkvenster van NPO Gemist. Ik kom, zoals
ik eerder schreef in antwoord op vragen van het CDA, na het debat over
dit wetsvoorstel, in mijn reactie op het concessiebeleidsplan hierop terug.
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen via het concessiebeleidsplan van NPO Plus. Deze dienst moet het non-lineair aanbod
beschikbaar maken. De kosten die daarmee gemoeid zijn zullen betaald
worden door abonnees en deze kosten worden ingeschat op € 2,50 tot
€ 3,00 per maand. Deelt de regering de mening van de leden dat de
inkomsten voor NPO Plus alleen ter dekking van de kosten mogen worden
gevraagd? Hoe wordt gecontroleerd dat de abonnementskosten alleen ten
goede komen aan de kosten die verbonden zijn met de dienst NPO Plus,
zo vragen de genoemde leden.
Deze vraag raakt aan de lopende aanvraag van de NPO voor het aanbodkanaal NPO Plus. De aanvragen voor aanbodkanalen zijn op dit moment
onderdeel van de zogenoemde goedkeuringsprocedure voor nieuwe
diensten.58 De Raad voor cultuur en het Commissariaat publiceerden op
17 september 2015 hun advies over de aanvragen van de NPO. Op basis
van de aanvraag en deze adviezen neem ik een ontwerpbesluit. Voordat ik
dit ontwerpbesluit neem, kan ik nog niet inhoudelijk ingaan op de
aanvragen. De goedkeuringsprocedure is zo ingericht dat belanghebbenden hun zienswijze kunnen indienen naar aanleiding van mijn
ontwerpbesluit. Op basis van het geheel aan aanvragen, adviezen en
zienswijzen neem ik een definitief besluit.
Het lid van de Klein-fractie vraagt wanneer het omroepbestel opengesteld
wordt voor externe partijen, op welke wijze dat dan voor deze derden op
voorhand duidelijk is en welke voorwaarden op met name rechtengebied
worden gehanteerd.
Ik streef naar inwerkingtreding van het wetsvoorstel per 1 januari 2016. In
het concessiebeleidsplan schrijft de NPO dat zij de processen rondom
toegang tot het bestel voor externen zal inrichten zodra de wettelijke
kaders van kracht zijn. Ik vind het belangrijk dat de NPO hierover zo snel
mogelijk duidelijkheid verschaft, zodat ook derden inzicht krijgen in de
procedure en de geldende voorwaarden. Hoe en wanneer de NPO
daarover communiceert, is aan haar. Dat geldt ook voor de afspraken over
58

Artikelen 2.1, 2.20 en 2.21 Mediawet 2008 en afdeling 3.4 van de Algemene wet bestuursrecht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 264, nr. 7

57

rechten. Daarbij ga ik er wel vanuit dat de NPO zich als een faire onderhandelingspartner opstelt en de positie van rechthebbenden respecteert.
Het lid van de Klein-fractie vraagt of de medefinanciers van publiek
media-aanbod dat mede met publiek geld mogelijk wordt gemaakt,
kunnen worden geborgd in de mate waarin hun investeringen kunnen
worden terugverdiend.
In principe zijn risico’s bij investeringen onderdeel van ondernemerschap.
Het borgen van terugverdienen van investeringen is onmogelijk. Wel
verwacht ik, zoals ik eerder schreef, dat de NPO zich bij onderhandelingen
over rechten en exploitatie als een faire onderhandelingspartner opstelt
en de positie van rechthebbenden respecteert.
Het lid van de Klein-fractie vraagt of de regering kan aangeven hoe
voorkomen kan worden dat tussen de programmarechten en opbrengsten
van investeringen met eigen geld door de externe partijen en omroepverenigingen geen verschillen zullen bestaan.
Hoe de verdeling van exploitatieopbrengsten tussen betrokken partijen bij
een productie uitvalt, is het resultaat van onderhandelingen tussen
betrokken partijen. De publieke omroep heeft daarbij de verantwoordelijkheid om te zorgen dat zijn investeringen in balans zijn met de afspraken
over mogelijke opbrengstenverdeling. En, zoals gezegd, dat hij zich bij
onderhandelingen over rechten en exploitatie als een redelijke onderhandelingspartner opstelt en de positie van rechthebbenden respecteert. Zo
kan ik mij voorstellen dat er een verband is tussen de mate van financiering van een productie door de publieke omroep en de rechtenverwerving.59
Het lid van de Klein-fractie vraagt of de externe partijen die door de NPO
zullen zijn toegelaten ook hun rechten op media-aanbod en de daaraan
verbonden namen en merken verplicht laten verwerven, beheren en
gebruiken zoals de omroepen.
De werkwijze die ik met mijn wetsvoorstel beoog, is als volgt. De NPO
beoordeelt en kiest voorstellen van externe partijen en kan ook zelf op
externe partijen af stappen. Zij maakt met hen vooraf afspraken, onder
andere over rechtenverwerving, -beheer en -gebruik. Deze afspraken
vormen de basis voor uitvoering van het voorstel door een omroep- of
taakorganisatie.
Ik stel overigens vast dat de manier waarop de NPO deze opzet uitwerkt in
het concessiebeleidsplan niet overeenstemt met de strekking van het
wetsvoorstel. Ik lees bijvoorbeeld dat omroeporganisaties de afspraken
die de NPO met externe partijen maakt over budget, format, inhoudelijke
kaders en rechten nog kunnen aanpassen.60 Dat is niet conform het
wetsvoorstel. Ook de Raad voor cultuur is kritisch op de uitwerking door
de NPO op dit punt. Ik kom hierop zeker terug in mijn reactie op het
concessiebeleidsplan.
Het lid van de Klein-fractie vraagt of omroepmerken onder artikel 2.2 f van
de Mediawet 2008 vallen.
De wijziging van de artikel 2.2, tweede lid, onder f, Mediawet 2008 ziet op
de merken die verband houden met het programma-aanbod en de
daaraan verbonden namen en merken, niet op de namen van de omroepeninstellingen.
59

De Filmproducenten Nederland (FPN), Documentary Producers Netherlands (DPN) en de
Vereniging Nederlandse Animatie Producenten (VNAP) vragen hier aandacht voor in hun
reactie op het Concessiebeleidsplan 2016–2020 van de NPO.
60
De omroeporganisatie die het voorstel verzorgt met de externe partij heeft de redactionele en
(media)wettelijke eindverantwoordelijkheid. Dit is conform de motie-Van Dijk.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 264, nr. 7

58

6. Nieuwe verhoudingen in het bestel
De leden van de PvdA-fractie zien transparantie over de financiële
vormgeving en de uitgaven van de NPO en van de omroepen als een
belangrijke factor in een omroep van en voor een breed publiek, waarbij
ook draagvlak voor bestedingen via verslaglegging en verantwoording
van belang is. De leden hebben kennisgenomen van voorbeelden bij de
Belgische VRT en bij de Britse BBC waar men tot vrij vergaande publieke
verslaglegging van onder andere financiële gegevens en uitgaven
overgaat. Kan de regering aangeven of zij nog bekeken heeft op welke
wijze er in de transparantie over deze zaken nog lessen te trekken zijn uit
de wijze waarop andere publieke omroepen in het buitenland dit
georganiseerd hebben?
Ik heb gekeken naar de manier waarop de VRT en de BBC zich verantwoorden over de kosten die zij maken. Deze organisaties zijn hierin veel
transparanter dan de Nederlandse publieke omroep op dit moment. De
open houding richting het publiek die zij uitstralen waardeer ik en vind ik
vanzelfsprekend. Dat is voor mij een reden om meer transparantie te
vragen van de Nederlandse publieke omroep.
De leden van de PvdA-fractie vragen of de regering kan aangeven op
welke wijze zij eventueel denkt dat er wel of geen meerwaarde zit in het
overnemen van elementen van werkwijze ter versterking van de transparantie van andere omroepen.
De open houding van andere omroepen in Europa op dit gebied heb ik bij
de publieke omroep niet gezien. Daarom heb ik de NPO in een brief in
maart 2015 gevraagd om per programma openheid te geven over de
gemaakte kosten en om in het concessiebeleidsplan uit te werken hoe zij
deze transparantie gaat vormgeven. Ik vind het belangrijk dat organisaties
die met publiek geld werken transparant opereren. De publieke omroep
zou uit zichzelf een open houding over transparantie en verantwoording
moeten hebben. Als de publieke omroep achteraf gevraagd wordt om
meer openheid te geven over de kosten van de programma’s, dan vind ik
dat hij dat moet geven. Geheimzinnigheid over gemaakte kosten, zoals bij
het Koningslied of de samenvattingen van het Eredivisievoetbal, draagt
niet bij aan de legitimiteit van de publieke omroep. Het publiek moet
inzicht kunnen krijgen in de keuzes die de publieke omroep maakt en de
prioriteiten die hij stelt. Ook draagt transparantie bij aan de legitimatie van
die keuzes en het vertrouwen in de publieke omroep. Transparantie
versterkt tegelijkertijd het bewustzijn bij de publieke omroep dat er
gewerkt wordt met publiek geld.
Openheid over de kosten van de programma’s draagt ook bij aan een
goed functionerend open bestel. Als externe producenten achteraf weten
wat een programma heeft gekost, kunnen zij inschatten of zij een
kwalitatief publiek programma voor een lagere prijs kunnen aanbieden
aan de NPO of voor hetzelfde geld een kwalitatief beter programma. De
creatieve competitie wordt versterkt als de NPO meer kwalitatief goede,
publieke voorstellen krijgt voor een scherpe prijs. Ook de Onafhankelijke
Televisieproducenten (OTP) zijn sterk voorstander van transparantie van
de kosten van programma’s achteraf, omdat dit leidt tot een gelijke
informatiepositie voor alle betrokkenen.61
Ik vind het belangrijk dat de publieke omroep ook vooraf transparantie
creëert over de bedragen die beschikbaar zijn voor het verzorgen van
media-aanbod. Het draagt bij aan de creatieve competitie en een goed
werkend open bestel, als er ook vooraf een gelijke informatiepositie is
tussen omroeporganisaties en de externe partijen die voorstellen bij de
61

OTP, Reactie OTP op de wijziging van de Mediawet 2008, september 2015.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 264, nr. 7

59

NPO willen indienen. Dit is ook een wens van de OTP. De Raad voor
cultuur concludeert in zijn advies over het concessiebeleidsplan dat via de
geld-op-schema systematiek aan buitenproducenten en omroepen
duidelijk moet worden gemaakt welk bedrag beschikbaar is voor een
productie.62 Ook het Commissariaat schrijft in zijn advies dat transparantie
over de kosten bijdraagt aan het daadwerkelijk openen van het bestel en
het daarbij creëren van gelijke kansen voor omroepen en externe
producenten.63
Eerder heb ik de NPO in een brief in maart 2015 gevraagd om achteraf per
programma openheid te geven over de gemaakte kosten en om in het
concessiebeleidsplan uit te werken hoe zij meer transparantie over de
kosten gaat vormgeven. De NPO zet in het concessiebeleidsplan een
eerste stap naar meer transparantie, namelijk openheid over de kosten per
net en zender, verdeeld over de domeinen. Ik vind echter dat nadere
stappen nodig zijn. In het wetsvoorstel heb ik verduidelijkt dat er bij
ministeriële regeling regels kunnen worden gesteld over de wijze waarop
achteraf inzicht wordt geboden in de kosten van de programmering. Dit
biedt de ruimte om de mate van transparantie nader uit te werken.
De leden van de PvdA-fractie vragen hoe de regering enerzijds meer
transparantie en anderzijds de onafhankelijke positie van de publieke
omroep borgt. Hoe voorkomt de regering dat de publieke omroep een
politieke speelbal wordt als elke keuze een politieke discussie wordt? Wie
bepaalt straks of iets teveel of te weinig heeft gekost?
Zoals ik ook in de memorie van toelichting heb geschreven, is grotere
transparantie niet bedoeld om binnen de politiek te debatteren over
individuele programmatische keuzes. Dat past niet bij het onafhankelijke
karakter van de omroep en de grondwettelijke bescherming ervan. De
wetgever bepaalt de kaders in de Mediawet 2008 en in lagere regelgeving.
Daarbinnen moet de publieke omroep in staat worden gesteld eigenstandige programmatische keuzes te maken. Ik zal ook waken over de
onafhankelijkheid van de publieke omroep en niet in debat gaan over
individuele programma’s en de kosten daarvan. Deze discussie moet
worden gevoerd binnen de publieke omroep en met het publiek.
Transparantie over de kosten is bedoeld om externe producenten en
omroeporganisaties een gelijke informatiepositie te geven. De creatieve
competitie wordt sterker als externe producenten weten wat een
programma heeft gekost, omdat zij dan kunnen inschatten of ze een
kwalitatief publiek programma voor een lagere prijs kunnen aanbieden
aan de NPO. Net als andere publieke organisaties, moet de publieke
omroep ook over zijn kosten publiek verantwoording afleggen. Transparantie versterkt tegelijkertijd het bewustzijn bij de publieke omroep dat er
gewerkt wordt met publiek geld. In het wetsvoorstel wordt daarom
verduidelijkt dat er regels kunnen worden gesteld over de wijze waarop
inzicht wordt geboden in de kosten van de programmering. Ook maakt dit
wetsvoorstel de NPO verantwoordelijk voor de doelmatige inzet van
middelen, onder andere op basis van benchmarks over programmakosten. Deze combinatie van maatregelen moet er toe leiden dat de
publieke omroep doelmatig werkt, dus zijn middelen optimaal inzet om de
publieke mediaopdracht te realiseren.
Het wetsvoorstel schetst de wens van de regering tot meer transparantie
rondom budgetten en kosten die gemaakt worden door de publieke
omroep. De leden van de PvdA-fractie vragen of de regering kan schetsen

62
63

Raad voor cultuur, Advies Concessiebeleidsplan 2016–2020 NPO, september 2015.
Commissariaat voor de Media, Advies Concessiebeleidsplan 2016–2020, september 2015.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 264, nr. 7

60

hoe er wel gezorgd wordt dat de wens naar transparantie qua administratieve lasten, maar ook qua relevantie in balans blijft.
Meer transparantie rondom de budgetten en de kosten van de programmering levert weinig extra administratieve lasten op, omdat de NPO deze
informatie van de omroepen al hoort te hebben. De enige extra last die dit
met zich mee zou brengen is het jaarlijks opstellen van een rapportage in
bijvoorbeeld het jaarverslag. Dit weegt niet op tegen de voordelen die
meer transparantie over de kosten oplevert, alleen al vanwege de
versterking van het bewustzijn bij de publieke omroep dat er wordt
gewerkt met publiek geld.
De leden van de PvdA-fractie vragen of de regering een beeld kan
schetsen van welke rol zij hierbij ziet voor het Commissariaat en of zij van
mening is dat het Commissariaat voldoende en de juiste instrumenten
heeft om een rol te spelen in het verder vergroten van de transparantie.
Het Commissariaat ziet toe op de rechtmatige uitgave van middelen bij de
publieke omroep, dus op de naleving van relevante wet- en regelgeving
bij de realisatie van de publieke mediaopdracht. Het is echter niet aan het
Commissariaat om een rol te spelen bij doelmatigheid, omdat dit om een
afweging vraagt tussen het beschikbare geld voor een programma en de
programmatische keuzes die worden gemaakt, bijvoorbeeld de inzet van
studio’s en andere gezamenlijke faciliteiten van de publieke omroep. Deze
keuzes zijn aan de publieke omroep zelf. Wel moet de publieke omroep
verantwoording afleggen over die keuzes. Daarom ben ik voorstander van
transparantie over de kosten op programmaniveau. Het publiek krijgt dan
inzicht in de keuzes die de publieke omroep maakt en de prioriteiten die
hij stelt. Transparantie versterkt tegelijkertijd het bewustzijn bij de
publieke omroep dat er gewerkt wordt met publiek geld. Overigens is het
Commissariaat wel belast met toezicht op het artikel waarin wordt
verduidelijkt dat er regels kunnen worden gesteld over de wijze waarop in
de jaarrekening inzicht wordt gegeven in de kosten van de programmering. Dat betekent dat het Commissariaat toetst of de wijze van
rapportage van de publieke omroep voldoet aan de voorschriften in de
ministeriële regeling.
De leden van de PvdA-fractie stellen vast dat ook de NPO zich gaat
inzetten op het gebied van publieksbetrokkenheid. Hoe beziet de regering
deze rol van NPO in relatie tot het publiek, gelet op de rol en verantwoordelijkheden die ook de omroepen als ledenorganisaties hebben richting
het publiek? Hoe verhouden die rollen zich tot elkaar en hoe wordt er zorg
gedragen dat dit elkaar ondersteunt in plaats van bemoeilijkt, zo vragen
de genoemde leden.
De omroeporganisaties betrekken hun publiek uiteraard al via hun ledenen verenigingsraden en via samenwerkingsverbanden met maatschappelijke organisaties die passen bij hun taak en missie. Programmamakers
hebben ook contact met het publiek, rechtstreeks of via sociale media. De
taak die in dit wetsvoorstel bij de NPO wordt toegevoegd, is het
zorgdragen voor publieksbetrokkenheid. Dit kan de NPO doen door de
omroeporganisaties en programmakers te stimuleren om de bestaande
band met het publiek te continueren of te verstevigen, bijvoorbeeld door
best practices uit te wisselen of door innovatieve ideeën op dit gebied te
ondersteunen. De NPO wordt echter ook gevraagd om het gesprek met
het publiek te zoeken over de strategie en de programmering van de
publiek omroep als geheel. Op deze manier kan de bestaande relatie die
omroeporganisaties en makers hebben, worden versterkt en aangevuld
door de NPO.
De leden van de SP-fractie merken op dat de NPO van mening is dat in het
concessiebeleidsplan vergaande toezeggingen zijn gedaan op het gebied
van financiële transparantie die volledig tegemoet lijken te komen aan de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 264, nr. 7

61

achterliggende bedoelingen zoals verwoord in het wetsvoorstel. Is de
regering het daarmee eens? Welke conclusie verbindt de regering
daaraan, zo vragen deze leden.
Ik vind het belangrijk dat organisaties die met publiek geld werken
transparant opereren. De publieke omroep zou uit zichzelf een open
houding over transparantie en verantwoording moeten hebben en deze
houding zie ik op dit moment niet. Als de publieke omroep achteraf
gevraagd wordt om meer openheid te geven over de kosten van de
programma’s, dan vind ik dat hij dat moet geven. Geheimzinnigheid over
gemaakte kosten, zoals bij het Koningslied of de samenvattingen van het
Eredivisievoetbal, draagt niet bij aan de legitimiteit van de publieke
omroep. Het publiek moet inzicht kunnen krijgen in de keuzes die de
publieke omroep maakt en de prioriteiten die hij stelt. Ook draagt
transparantie bij aan de legitimatie van die keuzes en het vertrouwen in de
publieke omroep. Transparantie versterkt tegelijkertijd het bewustzijn bij
de publieke omroep dat er gewerkt wordt met publiek geld.
Openheid over de kosten van de programma’s draagt ook bij aan een
goed functionerend open bestel. Als externe producenten achteraf weten
wat een programma heeft gekost, kunnen zij inschatten of zij een
kwalitatief publiek programma voor een lagere prijs kunnen aanbieden
aan de NPO of voor hetzelfde geld een kwalitatief beter programma. De
creatieve competitie wordt versterkt als de NPO meer kwalitatief goede,
publieke voorstellen krijgt voor een scherpe prijs. Ook de Onafhankelijke
Televisieproducenten (OTP) zijn sterk voorstander van transparantie van
de kosten van programma’s achteraf, omdat dit leidt tot een gelijke
informatiepositie voor alle betrokkenen.64 Verder vind ik het belangrijk dat
de publieke omroep ook vooraf transparantie creëert over de bedragen
die beschikbaar zijn voor het verzorgen van media-aanbod. Het draagt bij
aan de creatieve competitie en een goed werkend open bestel, als er ook
vooraf een gelijke informatiepositie is tussen omroeporganisaties en de
externe partijen die voorstellen bij de NPO willen indienen. Dit is ook een
wens van de OTP. De Raad voor cultuur concludeert in zijn advies over het
concessiebeleidsplan dat via de geld-op-schema systematiek aan
buitenproducenten en omroepen duidelijk moet worden gemaakt welk
bedrag beschikbaar is voor een productie.65 Ook het Commissariaat
schrijft in zijn advies dat transparantie over de kosten bijdraagt aan het
daadwerkelijk openen van het bestel en het daarbij creëren van gelijke
kansen voor omroepen en externe producenten.66
Al in maart van dit jaar heb ik de NPO per brief gevraagd om achteraf per
programma openheid te geven over de gemaakte kosten en om in het
concessiebeleidsplan uit te werken hoe zij meer transparantie over de
kosten gaat vormgeven. De NPO zet in het concessiebeleidsplan een
eerste stap naar meer transparantie, namelijk openheid over de kosten per
net en zender, verdeeld over de domeinen. Ik vind echter dat nadere
stappen nodig zijn. In het wetsvoorstel heb ik verduidelijkt dat er bij
ministeriële regeling regels kunnen worden gesteld over de wijze waarop
achteraf inzicht wordt geboden in de kosten van de programmering. Dit
biedt de ruimte om de mate van transparantie nader uit te werken.
De leden van de SP-fractie vragen in hoeverre de regering het eens is met
de kritiek van de omroepen dat één redactie die de raad van bestuur
bijstaat, betekent dat de onafhankelijkheid van de omroepen wordt
beperkt. In het nader rapport schrijft de regering: «Bij de beoordeling of
een programmavoorstel past bij het profiel van een aanbodkanaal of de
64

OTP, Reactie OTP op de wijziging van de Mediawet 2008, september 2015.
Raad voor cultuur, Advies Concessiebeleidsplan 2016–2020 NPO, september 2015.
66
Commissariaat voor de Media, Advies Concessiebeleidsplan 2016–2020, september 2015.
65

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 264, nr. 7

62

publieke omroep als geheel, vormt de NPO zich een oordeel over de
inhoud van het programma.»
Ik streef er niet per se naar dat er één redactie zal zijn voor al het aanbod
op radio, televisie en online. Dit voorstel schrijft enkel voor dat er in ieder
geval één redactie moet zijn waarin de omroeporganisaties zijn vertegenwoordigd. De redactie is een bestaand instrument. Ik schrap in mijn
wetsvoorstel de strikte koppeling tussen redactie en één programmakanaal. Dit biedt de NPO de ruimte om redacties op een andere manier te
organiseren. Bijvoorbeeld over de aanbodkanalen heen of per genre,
thema of doelgroep. Deze wijziging biedt tevens ruimte voor de introductie van genrecoördinatoren. Zij kunnen in de nieuwe situatie door
specifieke redacties worden bijgestaan. Het is aan de NPO om regelingen
op te stellen over genrecoördinatoren en over de organisatie en werkwijze
van de redacties. Overigens is de Raad voor cultuur in zijn advies over het
concessiebeleidsplan kritisch over de uitwerking van de genrecoördinatoren door de NPO. Evenals de Raad vind ik die uitwerking in het plan te
vaag en te weinig ambitieus.
De leden van de CDA-fractie merken op dat de regering in de reactie op
het advies van de Raad van State aangeeft dat de stelregel is dat de NPO
het primaat heeft bij het programmeren. Met de Raad van State constateren de leden dat de dominante rol van de NPO risico’s met zich
meebrengt voor de pluriformiteit. De regering stelt dat dit risico ondervangen wordt door de NPO een wettelijke taak mee te geven om in te
zetten op een versterkte publieksbetrokkenheid, waardoor de NPO er kan
zijn voor 17 miljoen Nederlanders, in plaats van alleen voor 3,5 miljoen
leden. De leden vragen waarom er niet voor gekozen is om het primaat
voor het programmeren bij de redactie (artikel 2.56 van de Mediawet
2008) te leggen, waarin alle omroepverenigingen en NOS en NTR zijn
vertegenwoordigd.
Het primaat van het programmeren ligt bij de NPO, omdat de NPO vanuit
het gemeenschappelijke belang de programmering kan coördineren en
hier op kan sturen. De ruimte die dit wetsvoorstel biedt voor de introductie van genrecoördinatoren, maakt een betere integrale uitvoering
mogelijk van de taakopdracht op de verschillende aanbodkanalen.
Uiteraard speelt een redactie, waar de omroeporganisaties deel van
uitmaken, een belangrijke rol. Zij kan de programmering versterken met
haar expertise, creativiteit en ervaring en daarmee bijvoorbeeld de
genrecoördinator bijstaan. De NPO is echter verantwoordelijk voor de
beslissingen over de programmering vanuit het gezamenlijke belang.
De leden van de CDA-fractie vragen op welke wijze de regering denkt via
een publieksforum bij de NPO een groter publiek te bereken. Welke
criteria worden daarbij gehanteerd? Hoe wordt dit georganiseerd? Welke
kosten zijn daarmee gemoeid?
De regering wil dat de publieke omroep het publiek actiever betrekt bij het
maken van zijn strategie en de programmering en daarover verantwoording aflegt. Dit kan door het publiek te betrekken bij de strategievorming, of door consultatierondes of grote koerswijzigingen. Maar ook
door gerichte doelgroeponderzoeken, brede enquêtes en andere
methoden van onderzoek. Ook sociale media bieden hiervoor kansen. Het
doel van deze activiteiten is niet zozeer om het bereik te vergroten, maar
om een grotere betrokkenheid van het publiek te realiseren bij de keuzes
die de publieke omroep maakt. Overigens worden veel van de bovengenoemde onderzoeksactiviteiten nu al door de NPO uitgevoerd. Ik ga er dan
ook van uit dat er geen noemenswaardige uitbreiding van activiteiten
benodigd is en dat eventuele extra kosten daarom beperkt zullen zijn. Wel
zou de NPO het publiek explicieter over de uitkomsten van deze onderzoeken moeten informeren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 264, nr. 7

63

De regering geeft in de reactie op het advies van de Raad van State ook
aan dat spanningen tussen inhoud en programmering inherent zijn aan
het pluriforme stelsel en dat juist het samenspel tussen de NPO en de
omroeporganisaties zorgt voor grotere creativiteit. De leden van de
CDA-fractie vragen hoe deze opmerking gelezen moet worden in het licht
van de stelling van de regering dat creativiteit momenteel juist niet
leidend is in de keuzes voor programmering, omdat het nog te veel een
compromis is waarbij individuele belangen van omroeporganisaties een
optimale programmering in de weg staan. De leden vragen of de regering
nu van mening is dat dergelijke spanningen leiden tot meer of minder
creativiteit.
Het samenspel tussen de NPO en de omroeporganisaties zorgt voor
creativiteit. Dat neemt niet weg dat er op dit moment veel creativiteit
onbenut blijft. Individuele belangen en bestuurlijke afspraken zijn nu te
dominant. Om de creativiteit binnen en buiten bestel beter en volgens een
meer eenduidige strategie te benutten, versterk ik met mijn wetsvoorstel
de rol van de NPO en open ik het bestel om externe partijen direct
toegang tot de NPO te geven.
De leden van CDA-fractie vragen daarnaast waar de oplossing ligt als het
samenspel tussen NPO en omroepverenigingen niet tot grotere creativiteit
leidt, maar tot conflict.
Het is in principe aan de NPO en de omroeporganisaties om in het
programmatische samenspel eruit te komen. Daarnaast verbreed en
verstevig ik in mijn wetsvoorstel de taak van de raad van toezicht van de
NPO. De raad van toezicht ziet ook toe op de algemene gang van zaken in
de organisatie en de werkzaamheden van de raad van bestuur van de
NPO. Ook verstevig ik de onafhankelijkheid van de raad van toezicht van
de NPO in mijn wetsvoorstel door essentiële elementen van de benoemingsprocedure vast te leggen in de Mediawet. Het Commissariaat is
belast met bestuursrechtelijke handhaving van de Mediawet 2008 en lijkt
minder geschikt om een rol bij conflicten tussen NPO en omroeporganisaties te spelen dan de raad van toezicht van de NPO.
De leden van de CDA-fractie vragen welke rechtsbescherming de
omroepen hebben in het geval van een conflict met de NPO. Welke
mogelijkheden qua rechtsgang voorziet de regering bij geschillen?
Wanneer de NPO besluiten als bedoeld in de Algemene wet bestuursrecht
neemt, staat daartegen voor belanghebbenden rechtsbescherming
(bezwaar en beroep) open. Bijvoorbeeld zullen dergelijke besluiten van de
NPO in het kader van afdeling 2.2.5, «coördinatie en ordening aanbodkanalen», voor omroepen appellabel zijn. Concreet valt te denken aan een
besluit over al dan niet plaatsing van media-aanbod op een aanbodkanaal.
Overigens is uiteindelijk het oordeel over het openstaan van een
rechtsgang aan de rechter.
De leden van de CDA-fractie vragen of het Commissariaat hier een rol in
zou kunnen spelen.
Ik verwijs de leden graag naar mijn antwoord op de voorvorige vraag.
De leden van de CDA-fractie constateren dat het er op lijkt dat de raad van
bestuur van de NPO zich zal bewegen op het terrein van vorm en inhoud
van het media-aanbod. Deze leden vragen hoe de regering dit ziet.
Vervagen de wettelijke grenzen tussen de bevoegdheden van NPO en de
omroepverenigingen hiermee? Is het niet beter om duidelijke wettelijke
grenzen te (be)houden zodat omroepen waarborgen hebben ten aanzien
van hun taken en rollen?
Conform artikel 2.88 Mediawet 2008 bepalen omroepen de vorm en
inhoud van het door hen verzorgde media-aanbod en zijn zij daar
verantwoordelijk voor. Dit blijft zo. Daarnaast behoudt het College van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 264, nr. 7

64

Omroepen zijn adviserende taak en kunnen omroeporganisaties de NPO
bijstaan in redacties.
De leden van de CDA-fractie constateren dat met dit wetsvoorstel de taak
van de raad van toezicht van de NPO verbreed wordt en zijn positie wordt
verstevigd. De raad van toezicht zal hiermee een doorslaggevende rol
krijgen voor de interne «checks & balances». De Raad van State constateert echter terecht dat de raad van toezicht wordt benoemd door het Rijk,
waardoor de greep van het Rijk op de NPO, en daarmee op de publieke
omroep, wordt verstevigd. Het is hiermee de vraag of voldaan wordt aan
de eisen die de Grondwet en het Europees Verdrag tot Bescherming van
de Rechten van de Mens en de Fundamentele Vrijheden (EVRM) stellen
aan een onafhankelijke media. De regering handhaaft de wijze van
benoeming omdat de NPO een publieke taak met publiek geld uitvoert. De
leden vragen of de regering hiermee bedoelt dat het Rijk invloed behoort
te hebben op de taakuitvoering van de NPO vanwege de publieke
bekostiging.
De overheid mag geen invloed hebben op de inhoud van het mediaaanbod. De onafhankelijkheid van de media is in internationale en
nationale regels verankerd. Met aanscherping van de taakopdracht beoog
ik op geen enkele wijze afbreuk te doen aan die onafhankelijkheid.
De leden van de CDA-fractie vragen of hiermee de huidige wijze om
onafhankelijkheid van de publieke omroep te garanderen, namelijk
doordat de financiering van omroepverenigingen deels publiek en deels
door lidmaatschapsgeld wordt gedaan, wordt losgelaten.
De huidige wijze van financiering wordt in dit wetsvoorstel niet
aangepast. Er blijven vier hoofdbronnen: de rijksbijdrage vanuit het
Ministerie van OCW, de reclame-inkomsten, de ledenbijdragen en de
eigen inkomsten uit programmabladen, distributie en rechtenverkoop.
De leden van de CDA-fractie vragen namens wie de raad van bestuur van
de NPO handelt, behalve namens zichzelf. Klopt het dat de raad van
bestuur onder de ministeriële verantwoordelijkheid komt te vallen, mede
door de benoemings- en ontslaglijn OCW-RvT-RvB, zo vragen zij.
Het wetsvoorstel bevat op dit punt geen wijziging. De Minister van OCW
draagt stelselverantwoordelijkheid voor de publieke omroep. Dat betekent
dat de Minister het vertrouwen moet hebben dat de publieke omroep zijn
publieke taak naar behoren uitvoert. Hiervoor zijn de interne toezichthouder (de raad van toezicht) en de externe toezichthouder (het Commissariaat) cruciaal. De toezichthouders opereren onafhankelijk van de
Minister. Wat betreft de raad van toezicht wordt deze onafhankelijkheid
verstevigd door de voorgestelde transparante wervingsprocedure voor de
leden van die raad.
De leden van de CDA-fractie merken op dat de profielschetsen voor de
werving en samenstelling van de nieuwe raad van toezicht reeds
gepubliceerd zijn.67 Deze leden constateren daarbij ook dat in een aantal
criteria in de vacatureteksten reeds verwezen worden naar onderhavig
wetsvoorstel, terwijl deze nog niet in de Tweede en Eerste Kamer is
behandeld. Hoe verhoudt zich dit in relatie tot het recht op inspraak van
het parlement behandeling van de wet?
Ik heb de wervingsprocedure voor de nieuwe leden van de raad van
toezicht tijdig gestart om ervoor te zorgen dat ruim voor 1 januari 2016 de
samenstelling van de nieuwe raad van toezicht vaststaat. Er is dan een
ruime inwerkperiode, die ook echt nodig is gelet op het feit dat het een
geheel nieuwe raad van toezicht betreft die zich moet voorbereiden op
een bredere taak. Ik ontkom er daarbij niet aan om in de profielschetsen
67

http://www.nationaalregister.nl/search/node/Npo#.VeR1KmfCTcu.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 264, nr. 7

65

en de informatie over de positie, taken en bevoegdheden uit te gaan van
de voorgenomen wetswijziging. Het gaat immers om de raad van toezicht
met taken en bevoegdheden zoals die met ingang van 1 januari 2016
gestalte moet gaan krijgen. Belangstellenden dienen te weten wat hun
positie, taken en verantwoordelijkheden als lid van de raad van toezicht
zullen zijn om te kunnen beslissen of zij een kandidatuur doorzetten en
zich bereid verklaren een benoeming te aanvaarden. Uiteraard respecteer
ik de positie van het parlement als medewetgever. In de begeleidende
informatie bij de vacatureteksten wordt dan ook aangegeven dat sprake is
van voorgenomen wetgeving.
De leden van de CDA-fractie vragen op welke wijze de onafhankelijkheid
bij de benoeming van de nieuwe leden van de raad van toezicht is
gewaarborgd. Zou het in het kader van governance en voldoende afstand
van de politiek tot onafhankelijke media en journalistiek niet te prefereren
zijn om de benoeming van de raad van toezicht te wijzigen bijvoorbeeld
door niet alle leden tegelijk en voor een gelijke periode te benoemen, zo
vragen zij. Deze leden vragen of er andere modellen zijn onderzocht om
(een deel van) de raad van toezicht van de NPO te benoemen.
De werving en benoeming van de leden van de raad van toezicht vindt
plaats via een openbare en transparante procedure. Samen met de NPO
– raad van toezicht en raad van bestuur – worden profielen opgesteld. Dit
gebeurt op basis van wenselijke individuele competenties en de meest
wenselijke samenstelling van de raad van toezicht in het licht van wat
nodig is voor de taken van de NPO. Vacatures worden in dagbladen
gepubliceerd en de profielen zijn openbaar. Een onafhankelijk wervingsbureau doet de werving en selectie van kandidaten en stelt een long- en
shortlist samen van geschikte kandidaten. Een onafhankelijke benoemingsadviescommissie adviseert mij uiteindelijk over de te benoemen
kandidaten. Deze procedure leg ik nu ook in de wet vast. Nu doet zich de
situatie voor dat de tweede (en laatste) benoemingstermijn van de hele
huidige raad van toezicht op 1 januari 2016 afloopt. Dat is het gevolg van
overgangsbepalingen van eerdere wetswijzigingen. Ik heb overwogen om
met het oog op de continuïteit de zittingsduur van enkele leden van de
huidige raad van toezicht via een overgangsmaatregel enigszins te
verlengen. Daar heb ik van afgezien omdat de desbetreffende leden dan
uiteindelijk behoorlijk langer dan tien jaar toezichthouder zouden zijn. Dat
vind ik niet wenselijk. Ik heb de procedure voor de werving van de raad
van toezicht nu tijdig in gang gezet, zodat de nieuwe leden een ruime
termijn hebben om zich in te werken. Verder zal de nieuwe raad van
toezicht een rooster van aftreden opstellen om te voorkomen dat in de
toekomst opnieuw de hele raad van toezicht op hetzelfde moment
aftreedt.
De leden van de CDA-fractie constateren dat de regering de benodigde
«check &balances» vooral zoekt in de introductie van een benoemingsadviescommissie en de opstelling van functieprofielen. Deze leden vragen
de regering te onderbouwen waarom dit voldoende waarborg van
onafhankelijkheid geeft.
Mijn betoog over herijking van de checks & balances heeft op meer
betrekking dan de onafhankelijkheid van de raad van toezicht. Het gaat om
de structuur waarbinnen en de wijze waarop besluiten worden genomen
en toezicht wordt uitgeoefend, de manier waarop wordt samengewerkt en
de wijze waarop het publiek wordt betrokken. De gewijzigde verhoudingen binnen het bestel vragen om een herijking van relaties binnen de
NPO zelf en tussen de NPO en de omroepen. Door de bredere en steviger
rol voor de raad van toezicht weegt het belang van onafhankelijkheid nog
zwaarder. Daarom wil ik de benoemingsprocedure wettelijk regelen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 264, nr. 7

66

De leden van de CDA-fractie lezen dat de raad van bestuur van de NPO de
opdracht krijgt om onder andere een coördinatiereglement uit te werken
voor de interne organisatie. Deze leden vragen op welke wijze de
omroepen betrokken worden bij het uitwerken van het coördinatiereglement. Krijgen de omroepen een adviesrecht.
De raad van bestuur is wettelijk verplicht om een regeling voor de
coördinatie en ordening van de aanbodkanalen vast te stellen (artikel 2.10,
tweede lid, onder c, Mediawet 2008). Daarin staat op welke wijze de NPO
te werk gaat bij de coördinatie, en hoe de NPO dat intern organiseert. Het
huidige coördinatiereglement dateert van 13 november 2012 en zal
aangepast worden als gevolg van de veranderingen in de werkwijze en
interne organisatie ten behoeve van de coördinatie. De omroeporganisaties hebben geen adviesrecht, maar worden in de praktijk wel geïnformeerd voorafgaand aan de vaststelling.
De leden van de CDA-fractie vragen – gezien de aanzienlijke veranderingen waar de publieke omroep zich voor gesteld ziet, alsook de
uitbreiding van het takenpakket van de raad van toezicht – hoe de regering
continuïteit en behoud van kennis waarborgt. Is het overwegen waard om
de zittingsduur van tenminste één of meerdere leden te verlengen, zo
vragen zij. Zo nee, wat zijn daarbij de overwegingen van de regering en
hoe waarborgt zij dat er voldoende kennis aanwezig is om de omschakeling naar een slagvaardige publieke omroep te maken waarin creatieve
competitie leidend is en de NPO en omroepen vanuit één gezamenlijke
visie gaan werken?
Ik verwijs graag naar het antwoord dat ik deze leden hierboven heb
gegeven naar aanleiding van hun vraag over werving en benoeming van
de raad van toezicht.
De leden van de CDA-fractie zien grote meerwaarde van onafhankelijk
toezicht, naast intern toezicht. Welke onafhankelijke toezicht rol speelt het
Commissariaat in het nieuwe stelsel? Deelt de regering de mening de
leden dat het meerwaarde heeft wanneer het Commissariaat meer
toezicht zou kunnen houden, bijvoorbeeld op de doelmatigheid van
bestedingen of op de afspraken die NPO en omroepen maken over de
sturende verantwoordelijkheid van de NPO versus de eindverantwoordelijkheid van de omroepen?
Het Commissariaat is de externe toezichthouder die er op toeziet dat de
NPO en de omroeporganisaties zich houden aan de wet. Verder ziet het
Commissariaat toe op de rechtmatigheid van de besteding van publieke
middelen. Die positie verandert niet. Ik ben er niet voor om het Commissariaat een grotere rol te geven ten aanzien van de doelmatigheid en
toezicht op afspraken tussen NPO en omroepen. Daarmee zou een extern
overheidsorgaan treden in afwegingen en spelregels binnen de publieke
omroep die ook de programmering en redactionele autonomie raken.
De positie van de omroepverenigingen wordt volgens de afdeling
advisering van de Raad van State hybride en onduidelijk, omdat door het
afschaffen van de zendtijd- en plaatsingsgaranties voortaan de NPO over
de programmering beslist en de stimulans voor omroepverenigingen om
te proberen zoveel mogelijk leden te hebben verdwijnt. De regering geeft
aan dat dit niet klopt, omdat de verantwoordelijkheid voor de redactionele
keuzes onverminderd bij de omroeporganisaties blijft. De leden van de
CDA-fractie vragen op welke wijze dit betekent dat er een stimulans blijft
om te proberen zoveel mogelijk leden te hebben en te werven. Daarnaast
vragen deze leden waarom een participerende burger in het bestel zoals
door de regering voorgesteld, nog lid zou willen worden van een omroep.
Het aantal leden van een omroepvereniging blijft van belang bij het
aanvragen van een erkenning. Daarnaast kunnen de omroeporganisaties
het contact met hun leden inzetten om te weten wat er in de samenleving

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 264, nr. 7

67

speelt, om hun programma’s te verbeteren en leden te betrekken bij de
koers van hun omroep. Voor leden geldt dat zij invloed kunnen uitoefenen
op de programma’s van een omroep door lid te worden van een omroepvereniging. Een kwalitatieve bepaling in het wetsvoorstel biedt de
zekerheid dat er ruimte is voor media-aanbod van de omroeporganisaties
(dat door hen is vervaardigd met het garantiebudget) op de aanbodkanalen. Zo blijft geborgd dat de omroepen vanuit hun missie, identiteit en
ledenachterban een belangrijk aandeel hebben in de pluriformiteit van het
media-aanbod. Met dit wetsvoorstel verandert er overigens niets aan de
rol van leden binnen het bestel.
De NPO wordt niet verplicht om de omroepen de mogelijkheid te geven
om een voorstel van een externe te verzorgen, omdat de NPO ook direct
kan besluiten het aan de NTR op te dragen. De regering neemt het advies
van de Raad van State niet over om in de wet op te nemen dat omroepverenigingen in eerste instantie de mogelijkheid zouden moeten krijgen
om het voorstel van een externe te verzorgen. De leden van de
CDA-fractie vragen een nadere onderbouwing waarom de regering van
mening is dat de NPO de gelegenheid moet krijgen om de omroepverenigingen te passeren bij voorstellen van externen.
In het wetsvoorstel staat dat de NPO voorstellen van externe partijen
beoordeelt en kiest (of direct op een externe partij afstapt). Zij maakt met
hen vooraf afspraken over budget, format, inhoudelijke kaders en rechten.
Deze kaders vormen de basis voor de uitvoering. Omroeporganisaties en
taakorganisaties kunnen zich dan aanbieden als coproducent van het
voorstel van de externe partij. Ook omroepen met een voorlopige
erkenning hebben die mogelijkheid. Daarbij kan het volgens het
wetsvoorstel zo zijn dat als de NPO vindt dat een voorstel niet aansluit bij
één van de omroepen of als er geen geïnteresseerde omroepen zijn, de
NTR verplicht kan worden om zich te verbinden aan het voorstel.
De NPO overziet het beste het geheel aan omroep- en taakorganisaties in
relatie tot de strategie van de publieke omroep als geheel, en kan
daarmee het beste afwegen welke omroep- of taakorganisatie bij het
voorstel past. Daarom is het belangrijk dat de NPO ook de mogelijkheid
heeft om een voorstel direct aan de NTR te koppelen, indien de
inschatting is dat deze het beste past bij het programmavoorstel.
De leden van de D66-fractie constateren dat de leden van de raad van
toezicht van de NPO op voordracht van de Minister bij koninklijk besluit
worden benoemd. Graag ontvangen deze leden een toelichting van de
regering op de vragen waarom deze benoeming plaatsvindt op
voordracht van de Minister. De genoemde leden bevreemdt het namelijk
dat leden van een onafhankelijke raad van toezicht worden aangesteld op
voordracht van de Minister, terwijl deze Minister ook veel (wettelijke)
eisen stelt aan de NPO en financiële middelen beschikbaar stelt.
De benoeming van de leden van de raad van toezicht geschiedt op het
hoogste formele niveau, bij koninklijk besluit. Deze wijze van benoeming
is staande praktijk en volgt uit artikel 2.5 Mediawet 2008. Een koninklijk
besluit vereist een voordracht van de verantwoordelijke Minister. Ten
behoeve van die voordracht en om de onafhankelijkheid van de leden te
waarborgen wordt een openbare en transparante procedure gevolgd, die
ik nu in de wet vastleg. De Minister draagt stelselverantwoordelijkheid
voor de publieke omroep. Dat betekent dat de Minister vertrouwen moet
hebben dat de publieke omroep zijn publieke taak naar behoren uitvoert.
Niet door zelf toezicht te gaan houden, maar door daarvoor onafhankelijke
toezichthouders aan te stellen die hem dat vertrouwen geven. De
toezichthouders opereren volstrekt onafhankelijk van de Minister en dat
wordt mede gewaarborgd door een transparante en openbare wervingsprocedure voor de leden van de raad van toezicht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 264, nr. 7

68

De leden van de ChristenUnie-fractie merken op dat met de wetswijziging
de rol van de NPO wordt gewijzigd. Kan er nader worden toegelicht op
welke wijze er naar de «checks and balances» gekeken is? Zijn deze
middels dit wetsvoorstel voldoende op orde? Deze leden ontvangen op dit
punt graag nadere toelichting.
In hoofdstuk 6 van de memorie van toelichting ben ik uitgebreid ingegaan
op de veranderde verhoudingen en wat dat betekent voor de checks &
balances binnen het bestel. Ik verwijs de leden graag naar dat hoofdstuk.
De leden van de ChristenUnie-fractie zien graag een toelichting op de
nadere invulling van taken van de NPO. Op welke wijze verwacht de
regering dat er gebruik gemaakt zal worden van bindende regelingen?
Het feit dat de NPO de sturings- en coördinatiebevoegdheden heeft op al
deze terreinen sluit natuurlijk niet uit dat de NPO daarover overleg voert
met omroeporganisaties. Om de sturings- en coördinatiebevoegdheden
goed te kunnen uitoefenen, overlegt de NPO-organisatie met grote
regelmaat met de omroepen. Dit gebeurt op net- en zenderniveau en op
bestuurlijk niveau met het College van Omroepen.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen of de regering het met deze
leden eens is, dat rondom rechtenentiteit, innovatie, de rol van genre
coördinatoren en redacties en voor de verantwoording van doelmatigheid
overleg met de omroeporganisaties dient te zijn.
Dit wetsvoorstel leidt niet tot een wezenlijke verschuiving in de rolverdeling. Ook na inwerkingtreding van dit wetsvoorstel zijn de omroeporganisaties gelet op artikel 2.88 Mediawet 2008 verantwoordelijk voor de
vorm en inhoud bij het maken van media-aanbod en draagt de NPO zorg
voor een kwalitatieve en evenwichtige programmering. Het wetsvoorstel
versterkt de positie van de NPO door haar op onderdelen meer bevoegdheden te geven en door het schrappen van wettelijke garanties van de
omroeporganisaties. Het gaat echter om versterking van de positie die de
NPO nu al heeft, namelijk de verantwoordelijkheid voor een zo goed
mogelijke programmering. En ook het College van Omroepen behoudt
zijn rol. Het programmeerproces en de programmatische autonomie van
de omroeporganisaties kunnen niet los van elkaar worden gezien. Bij de
beoordeling of een programmavoorstel past bij het profiel van een
aanbodkanaal of de publieke omroep als geheel, vormt de NPO zich een
globaal oordeel over de inhoud van het programma. Tegelijkertijd zijn de
omroepen betrokken bij het samenstellen van het programmaschema.
Deze interactiviteit kan tot spanning leiden. Spanning tussen inhoud en
programmering is echter inherent aan het pluriforme bestel. De NPO kan
door de uitbreiding van de bevoegdheden bij het programmeren het
gezamenlijke belang beter coördineren, binnen de visie die zij heeft
vastgesteld. Dit is nodig om de publieke omroep ook in de toekomst sterk
en slagvaardig te houden. De omroepen blijven dus onafhankelijk waar
het gaat om programma-inhoud, maar zullen te maken krijgen met
helderder sturing vanuit de NPO op strategisch en tactisch niveau, met het
oog op een sterke publieke omroep, nu en in de toekomst.
De leden van de ChristenUnie-fractie merken bij de omroepen een vrees
dat de NPO zich inhoudelijk met het programma-aanbod zal bezighouden.
Gaat inhoudelijke programma-bemoeienis in tegen de onafhankelijke
positie van de omroepen? Wil de regering op deze vrees reageren?
Conform artikel 2.88 Mediawet 2008 bepalen omroepen de vorm en
inhoud van het door hen verzorgde media-aanbod en zijn zij daar
verantwoordelijk voor. Dit blijft zo. Wel kan de NPO bij het inschakelen van
externe producenten afspraken maken over format, rechten en budget.
Daar zijn de omroepen vervolgens aan gehouden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 264, nr. 7

69

De leden van de ChristenUnie-fractie merken op, dat er onrust is over de
benoeming van de raad van toezicht. Hoe wordt voorkomen dat dit een
politiek benoemd orgaan zal worden? Hoe ziet de regering dit? Welke
maatregelen zijn er genomen om de pluriformiteit en onafhankelijkheid
van de publieke omroep te garanderen? De leden van de ChristenUniefractie vragen of er voldoende waarborg is van de pluriformiteit en
onafhankelijkheid. Is er verbetering mogelijk door de benoeming van de
raad van toezicht bij andere partijen te leggen, en het CvO daar een rol in
te geven?
Ik heb niet de indruk dat er onrust is over de benoeming van de nieuwe
raad van toezicht, wel dat er veel aandacht voor is. De benoeming van de
leden van de raad van toezicht gebeurt op het hoogste niveau, bij
koninklijk besluit. Deze wijze van benoeming is staande praktijk en volgt
uit artikel 2.5 Mediawet 2008. Een koninklijk besluit vereist een voordracht
van de verantwoordelijke Minister. Ten behoeve van die voordracht wordt
een openbare en transparante procedure gevolgd. Vacatures worden in
dagbladen gepubliceerd en de profielen zijn openbaar. Een onafhankelijk
wervingsbureau doet de werving en selectie van kandidaten en stelt een
long- en shortlist samen van geschikte kandidaten. Een onafhankelijke
benoemingsadviescommissie adviseert de Minister uiteindelijk over de te
benoemen kandidaten. Deze procedure leg ik nu ook in de wet vast. Via
onverenigbaarheden van functies wordt bereikt dat onafhankelijke
personen worden benoemd, die werken zonder last of ruggespraak met
wie dan ook. Daarmee zijn voldoende waarborgen geschapen voor de
onafhankelijkheid. Ik zie geen voordelen om de benoeming bij andere
partijen neer te leggen of daar het College van Omroepen een rol in te
geven. Dat laatste zou een forse stap achteruit zijn, namelijk naar de tijd
dat de omroepen vertegenwoordigd waren of invloed hadden in de
bestuursorganen van de publieke omroep. Dat past op geen enkele
manier bij de richting waarin de publieke omroep zich de afgelopen
decennia heeft ontwikkeld en de vernieuwingen die noodzakelijk waren en
zijn om de publieke omroep bij de tijd te houden en relevant te houden.
De pluriformiteit en de onafhankelijkheid zijn in de wet vastgelegd als
onderdeel van de taakopdracht van de publieke omroep. Het bestel
kenmerkt zich door externe pluriformiteit via de deelname van omroeporganisaties met wortels in de samenleving. De pluriformiteit en creativiteit
van het bestel wil ik vergroten door externe partijen met programmavoorstellen een ingang te geven via de NPO. De wettelijke taakopdracht in
combinatie met specifieke bepalingen over het opstellen van gedragscodes en redactiestatuten, sponsoring en reclame moeten verhinderen dat
de publieke omroep invloed van buitenaf op de programmering toelaat.
De leden van de ChristenUnie-fractie merken op dat de raad van bestuur
wordt bijgestaan door een redactie. Dit laat ruimte voor een toekomst met
nog maar één redactie voor al het aanbod op radio, televisie en online.
Zou het een idee zijn wanneer de wet voorwaarden opneemt voor een
minimaal aantal redacties en ook een aanwijzing geeft voor de samenstelling en bevoegdheden? De beslissingen die genomen worden in
dergelijke redacties raken de inhoud, een beperkte bevoegdheid of rol van
omroepen zou een bedreiging kunnen zijn voor de onafhankelijkheid?
Ik ben geen voorstander van het opnemen van een minimum aantal
redacties. Het wetsvoorstel is er juist voor bedoeld om de publieke
omroep de ruimte te geven om snel en flexibel op veranderingen te
kunnen reageren. Dat kan niet als onderdelen van de interne organisatie
wettelijk zijn vastgelegd.
De leden van de ChristenUnie-fractie merken op dat soepele samenwerking tussen de NPO en de omroeporganisaties van groot belang is
voor het toekomstbestendig maken van de Nederlandse publieke omroep.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 264, nr. 7

70

Op welke wijze gaat de regering de samenwerking verbeteren? Ziet zij
hierin voor zichzelf een faciliterende rol?
De samenwerking tussen de NPO en omroeporganisaties is primair een
verantwoordelijkheid voor de NPO en omroeporganisaties zelf. In mijn
wetsvoorstel geef ik de raad van toezicht daarnaast de taak om toe te zien
op de uitvoering van de algehele publieke mediaopdracht door alle
betrokkenen.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen hoe omroepen inhoudelijk
verantwoordelijk kunnen zijn voor een programma als afspraken in
verregaande mate door de NPO kunnen worden gemaakt.
Op basis van artikel 2.88 Mediawet 2008 bepalen omroeporganisaties de
vorm en inhoud van het door hen verzorgde media-aanbod en zijn zij daar
verantwoordelijk voor.
De werkwijze die ik met het wetsvoorstel beoog, is als volgt. De NPO
beoordeelt en kiest voorstellen van externe partijen en kan ook zelf op
externe partijen afstappen. Zij maakt met hen vooraf afspraken over
budget, format, inhoudelijke kaders en rechten. Deze kaders vormen de
basis voor de uitvoering (zie het voorgestelde artikel 2.54, derde lid). De
omroeporganisaties kennen de kaders die de NPO meegeeft voor de
productie, zodat zij die kunnen meenemen bij hun afweging om zich aan
te bieden. De omvang van de rol die de omroep in de samenwerking met
de externe partij kan nemen, is afhankelijk van de kaders die de NPO heeft
gesteld en van de vraag of het alleen gaat om een idee of om een meer
uitgewerkt programmaconcept. Als de NPO vindt dat een voorstel niet
aansluit bij één van de omroepen of als er geen geïnteresseerde
omroepen zijn, kan de NTR verplicht worden om zich te verbinden aan het
voorstel binnen de kaders die de NPO gegeven heeft.
Ik stel vast dat de manier waarop de NPO deze opzet uitwerkt in het
concessiebeleidsplan niet overeenstemt met de strekking van het
wetsvoorstel. Ik lees bijvoorbeeld dat omroeporganisaties de afspraken
die de NPO met externe partijen maakt over budget, format, inhoudelijke
kaders en rechten nog kunnen aanpassen.68 Dat is niet conform het
wetsvoorstel. Ook de Raad voor cultuur is kritisch op de uitwerking door
de NPO op dit punt. Ik kom hierop zeker terug in mijn reactie op het
concessiebeleidsplan.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen hoe ervoor wordt gezorgd
dat omroepen ook in de strategische keuzes rondom het programmaaanbod worden betrokken.
Het wetsvoorstel verzekert de vertegenwoordiging van omroepen in een
redactie, waarin zij kunnen adviseren over de programmering en de
strategische keuzes daarbij. Het College van Omroepen heeft ook het recht
om zijn mening te geven over het concessiebeleidsplan, waarin de
strategische koers van de publieke omroep wordt vastgelegd.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen artikel 2.54, lid 3 nader te
omschrijven. Hoe wordt ervoor gezorgd de afspraken geen betrekking
hebben op de inhoud van programma’s, zo vragen de genoemde leden.
Ik verwijs de leden graag naar mijn antwoord op hun voorvorige vraag.
Het lid van de Klein-fractie vraagt of de regering zijn mening deelt dat het
een zorgwekkende ontwikkeling is dat de publieke omroep steeds meer
staatsomroep wordt waarbij de rijksoverheid, de Minister, cruciale
bestuurders en toezichthouders benoemt, het beleid goedkeurt en jaarlijks
het budget vaststelt en beslist over toe- en uittreding van omroepen. Leidt
68

De omroeporganisatie die het voorstel verzorgt met de externe partij heeft de redactionele en
(media)wettelijke eindverantwoordelijkheid. Dit is conform de motie-Van Dijk.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 264, nr. 7

71

deze combinatie van taken niet tot ondermijning van de onafhankelijkheid
van de NPO en zouden in de Mediawet 2008 niet garanties moeten
worden ingebouwd om politiek gevoelige besluiten over de NPO op
grotere afstand van de overheid te plaatsen, zo vraagt het genoemde lid.
Nee, deze mening deel ik niet. In de Mediawet 2008 zijn voldoende
waarborgen opgenomen voor het onafhankelijk opereren van de publieke
omroep. Ik draag als bewindspersoon stelselverantwoordelijkheid voor de
publieke omroep en besluit uit dien hoofde over de totaalbudgetten en
ben betrokken bij benoemingen. Het concessiebeleidsplan bevat de
programma- en distributiestrategie van de publieke omroep, maar dat
keur ik niet als zodanig goed. Wel vorm ik mij daarover op basis van
adviezen een mening, bespreek die met de NPO en sluit een prestatieovereenkomst. Bij dat alles heb ik de programmatische onafhankelijkheid van
de omroep te eerbiedigen.
6.1. Veranderende checks & balances bij de NPO
De leden van de VVD-fractie achten het logisch dat de NPO haar organisatie zo inricht dat deze meer focust op het genreaanbod, dan het
kanaalaanbod, als gevolg van het veranderende kijkpatroon. In het
concessiebeleidsplan stelt de NPO voor om slechts één genrecoördinator
bij wijze van proef aan te willen stellen. Deelt de regering de mening van
de leden dat gezien de veranderende vraag van het publiek en het slagen
van de genrecoördinator, het noodzakelijk is om voor alle genres
coördinatoren aan te stellen? Zal de regering de aanstelling van slechts
één genrecoördinator accepteren? Graag ontvangen de leden van de
genoemde fractie een toelichting.
Genrecoördinatoren zijn medewerkers van de NPO die met een mandaat
van de raad van bestuur de plaatsing van het media-aanbod binnen een
bepaald genre op de aanbodkanalen coördineren. Het is aan de NPO om
regelingen op te stellen voor genrecoördinatoren en over de organisatie
en werkwijze van de redacties.
Ik lees in het advies van de Raad voor cultuur dat de Raad kritisch is op de
aanstelling van slechts één genrecoördinator. Ik kom hierop terug bij mijn
schriftelijke reactie naar aanleiding van het concessiebeleidsplan.
Het lid van de Klein-fractie vraagt of de regering de benoemingen op
bestuursposities bij de NPO en taakorganisaties zoals de NTR en de NOS
niet zou kunnen laten verrichten door het CvO.
Nee, ik vind dat geen goed idee. De tijden dat de omroeporganisaties het
bestuur vormden of benoemden liggen ver achter ons. Een van de
problemen die lang in de weg hebben gestaan aan een slagvaardige en
efficiënte publieke omroep was het nastreven van eigen belangen van
omroeporganisaties. Bij benoemingen door het College van Omroepen
vrees ik dat bestuurders zich als het er op aankomt weer te veel vertegenwoordigers van omroepbelangen voelen. Zij zijn immers door hen
benoemd.
Het lid van de Klein-fractie vraagt of het Commissariaat voor de Media
niet bevoegdheden zou moeten krijgen om besluiten over de toetreding
en uittreding van omroepen te kunnen nemen?
Vanuit de stelselverantwoordelijkheid ligt het in de rede dat de Minister
besluit welke organisaties de publieke omroep vormen. Dat gebeurt op
basis van een wettelijke procedure en wettelijke criteria. Het Commissariaat heeft daarin, net als de Raad voor cultuur, als onafhankelijk adviseur
een belangrijke rol.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 264, nr. 7

72

6.2. Relatie van de NPO met het publiek
De leden van de VVD-fractie zijn er tevreden over dat de NPO ook buiten
de publieke omroepen en hun leden contact zoekt met het publiek. De
leden vragen de regering of deze doelstelling niet alleen betrekking heeft
op het huidige publiek, maar ook de doelgroepen die nog niet bereikt
worden.
Ja, de doelstelling heeft inderdaad betrekking op alle doelgroepen, juist
ook de groepen die op dit moment niet of slechts beperkt worden bereikt.
De leden van de VVD-fractie achten transparantie en doelmatigheid bij de
besteding van publieke middelen noodzakelijk. Derhalve betreuren de
leden het dat de transparantie zich beperkt tot de programmering en niet
nader wordt gespecificeerd naar een individueel programma. Deelt de
regering de mening van de leden dat het streven naar zoveel mogelijk
transparantie het uitgangspunt moet zijn?
Ik vind het belangrijk dat organisaties die met publiek geld werken
transparant opereren. De publieke omroep zou uit zichzelf een open
houding over transparantie en verantwoording moeten hebben en deze
houding zie op dit moment niet. Als de publieke omroep achteraf
gevraagd wordt om meer openheid te geven over de kosten van de
programma’s, dan vind ik dat hij dat moet geven. Geheimzinnigheid over
gemaakte kosten, zoals bij het Koningslied of de samenvattingen van het
Eredivisievoetbal, draagt niet bij aan de legitimiteit van de publieke
omroep. Het publiek moet inzicht kunnen krijgen in de keuzes die de
publieke omroep maakt en de prioriteiten die hij stelt. Ook draagt
transparantie bij aan de legitimatie van die keuzes en het vertrouwen in de
publieke omroep. Transparantie versterkt tegelijkertijd het bewustzijn bij
de publieke omroep dat er gewerkt wordt met publiek geld.
Openheid over de kosten van de programma’s draagt ook bij aan een
goed functionerend open bestel. Als externe producenten achteraf weten
wat een programma heeft gekost, kunnen zij inschatten of zij een
kwalitatief publiek programma voor een lagere prijs kunnen aanbieden
aan de NPO of voor hetzelfde geld een kwalitatief beter programma. De
creatieve competitie wordt versterkt als de NPO meer kwalitatief goede,
publieke voorstellen krijgt voor een scherpe prijs. Ook de Onafhankelijke
Televisieproducenten (OTP) zijn sterk voorstander van transparantie van
de kosten van programma’s achteraf, omdat dit leidt tot een gelijke
informatiepositie voor alle betrokkenen.69 Verder vind ik het belangrijk dat
de publieke omroep ook vooraf transparantie creëert over de bedragen
die beschikbaar zijn voor het verzorgen van media-aanbod. Het draagt bij
aan de creatieve competitie en een goed werkend open bestel, als er ook
vooraf een gelijke informatiepositie is tussen omroeporganisaties en de
externe partijen die voorstellen bij de NPO willen indienen. Dit is ook een
wens van de OTP. De Raad voor cultuur concludeert in zijn advies over het
concessiebeleidsplan dat via de geld-op-schema systematiek aan
buitenproducenten en omroepen duidelijk moet worden gemaakt welk
bedrag beschikbaar is voor een productie.70 Ook het Commissariaat
schrijft in zijn advies dat transparantie over de kosten bijdraagt aan het
daadwerkelijk openen van het bestel en het daarbij creëren van gelijke
kansen voor omroepen en externe producenten.71
Al in maart van dit jaar heb ik de NPO per brief gevraagd om achteraf per
programma openheid te geven over de gemaakte kosten en om in het
concessiebeleidsplan uit te werken hoe zij meer transparantie over de
kosten gaat vormgeven. De NPO zet in het concessiebeleidsplan een
69

OTP, Reactie OTP op de wijziging van de Mediawet 2008, september 2015.
Raad voor cultuur, Advies Concessiebeleidsplan 2016–2020 NPO, september 2015.
71
Commissariaat voor de Media, Advies Concessiebeleidsplan 2016–2020, september 2015.
70

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 264, nr. 7

73

eerste stap naar meer transparantie, namelijk openheid over de kosten per
net en zender, verdeeld over de domeinen. Ik vind echter dat nadere
stappen nodig zijn. In het wetsvoorstel heb ik verduidelijkt dat er bij
ministeriële regeling regels kunnen worden gesteld over de wijze waarop
achteraf inzicht wordt geboden in de kosten van de programmering. Dit
biedt de ruimte om de mate van transparantie nader uit te werken.
De leden van de VVD-fractie vragen de regering of de verhoudingen in het
budget ook nader bekend worden per omroeporganisatie.
Ja, de budgetverdeling wordt voor de wettelijke garantiebudgetten
opgenomen in de Meerjarenbegroting en in de realisatie in de afzonderlijke jaarrekeningen. Vanaf 2016 wordt in de NPO-jaarrekening een
overzicht opgenomen van de gerealiseerde wettelijke garantiebudgetten.
De leden van de PvdA-fractie merken op dat de regering in de memorie
van toelichting stelt dat zij zal waken over de onafhankelijkheid van de
publieke omroep. De leden zien in deze opmerking een discrepantie ten
opzichte van de wijze waarop leden van de raad van bestuur van de
publieke omroep via voordracht door de raad van toezicht toch bestuurlijke instemming behoeven via de Minister van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap. Kan de regering aangeven hoe zij de genoemde onafhankelijkheid kan waarborgen, wanneer een voordracht, via een door de
Minister benoemde raad van toezicht, aanvullend ministeriële instemming
vereist?
De raad van toezicht is vrij en onafhankelijk in zijn keuze van de te
benoemen leden van de raad van bestuur. Ministeriële instemming is niet
bedoeld om door de Minister welgevallige bestuurders te laten
benoemen. De Minister kan ook niet zelf anderen benoemen. Het gaat
erom dat de Minister het gevoel en vertrouwen heeft dat de bestuurders
zorgvuldig zijn gekozen en capabel zijn.
De leden van de PvdA-fractie vragen hoe de regering de gewenste
onafhankelijkheid waarborgt in relatie tot de benoeming van nieuwe leden
van de raad van toezicht en de raad van bestuur. Wat is de afweging van
de regering om vast te houden aan de reeds bestaande benoemingsprocedure, weliswaar met enkele aanpassingen naar aanleiding van het
advies van de over een andere wijze van benoeming? Hoe borgt de
regering de politieke en bestuurlijke onafhankelijkheid binnen de wijze
waarop benoemingen nu zijn vormgegeven in het wetsvoorstel? Ook
vragen deze leden of de regering het met hen eens is dat een wetsvoorstel
ook moet bijdragen aan het voorkomen van enige schijn van bemoeienis
met een benoeming.
De leden van de raad van toezicht worden op het hoogste niveau
benoemd, bij koninklijk besluit, en niet bij besluit van de Minister. Het
wetsvoorstel verandert hier niets aan. Weliswaar doet de Minister een
voordracht, maar de selectie van kandidaten gebeurt ook nu al volgens
een transparante en openbare procedure. Dat leg ik nu ook in de wet vast.
Het gaat dan om het instellen van een onafhankelijke benoemingsadviescommissie, het opstellen van functieprofielen en openbare werving. Gelet
op de ministeriële verantwoordelijkheid voor het stelsel en de bekostiging
van publieke omroep vind ik dit een passende gang van zaken. Ik zie geen
redenen om die te veranderen.
De leden van de PvdA-fractie vragen of de regering een nadere toelichting
kan geven op de beschreven instelling van een onafhankelijke benoemingsadviescommissie. Hoe gaat deze commissie vorm krijgen en wie
spelen een rol bij deze samenstelling en het instellen van de commissie?
Een benoemingsadviescommissie wordt steeds ad hoc ingesteld door de
Minister. De omvang en samenstelling staat niet vooraf vast. De
commissie die mij nu adviseert over de nieuwe raad van toezicht van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 264, nr. 7

74

NPO bestaat uit drie leden. Gezocht is naar personen die tezamen ervoor
zorgen dat deskundigheid aanwezig is op het terrein van: werving van
kandidaten voor belangrijke bestuurlijke posities, kennis van publieke
omroep en het mediaveld en bestuurlijke ervaring met maatschappelijke
en politiek sensitiviteit. De commissie bestaat uit mevrouw Nelleke
Westerhof (consultant human resources, voorzitter), de heer Wim
Vanseveren (mediaproducent, voormalig algemeen directeur van de VRT
en nu directeur van het Vlaams Nederlands Huis De Buren en Brussel) en
de heer Clemens Cornielje (Commissaris der Koning in Gelderland).
De leden van de PvdA-fractie vragen of de regering kan aangeven op
welke wijze continuïteit en behoud van kennis in voldoende mate
gewaarborgd kan worden als de huidige raad van toezicht volledig
vervangen wordt door een nieuwe raad van toezicht, waarbij die
continuïteit zeker van belang is gezien de aanzienlijke veranderingen waar
de publieke omroep zich voor gesteld ziet.
Ik heb overwogen om met het oog op de continuïteit de zittingsduur van
enkele leden van de huidige raad van toezicht via een overgangsmaatregel enigszins te verlengen. Daar heb ik van afgezien omdat de desbetreffende leden dan uiteindelijk behoorlijk langer dan tien jaar toezichthouder
zouden zijn. Dat vind ik niet wenselijk. Ik heb de procedure voor de
werving van de raad van toezicht nu tijdig in gang gezet, zodat de nieuwe
leden een ruime termijn hebben om zich in te werken. Verder zal de
nieuwe raad van toezicht een rooster van aftreden opstellen om te
voorkomen dat in de toekomst opnieuw de hele raad van toezicht op
hetzelfde moment aftreedt. Ik meen dat op deze manier de continuïteit
goed is gewaarborgd.
Het lid van de Klein-fractie vraagt waarom een participerende burger in
een door de NPO-gestuurd bestel nog lid moet worden van een omroepvereniging.
Het aantal leden van een omroepvereniging blijft van belang bij het
aanvragen van een erkenning. Daarnaast kunnen de omroeporganisaties
het contact met hun leden inzetten om te weten wat er in de samenleving
speelt, om hun programma’s te verbeteren en leden te betrekken bij de
koers van hun omroep. Voor leden geldt dat zij invloed kunnen uitoefenen
op de programma’s van een omroep door lid te worden van een omroepvereniging. Met dit wetsvoorstel verandert er overigens niets aan de rol
van leden binnen het bestel.
Het lid van de Klein-fractie vraagt of de regering denkt via een soort
publieksforum bij de NPO een groter publiek te bereiken. Welke criteria
worden bij de opdracht aan NPO gehanteerd om ook andere geluiden te
laten doorklinken? Hoe wordt dat forum georganiseerd? Welke kosten zijn
gemoeid met het publieksforum?
De regering wil dat de publieke omroep het publiek actiever betrekt bij het
maken van zijn strategie en de programmering en daarover verantwoording aflegt. Dit kan bijvoorbeeld door het publiek te betrekken bij de
strategievorming of grote koerswijzigingen. Maar ook door gerichte
doelgroeponderzoeken, brede enquêtes en andere methoden van
onderzoek. Ook sociale media bieden hiervoor kansen. Bij de uitvoering
van de nieuwe wettelijke taak kan de NPO voortbouwen op haar
bestaande activiteiten en gebruik maken van de kennis en expertise van
de omroeporganisaties op dit terrein. De kosten die hier uit voortvloeien
zijn dan ook beperkt. Wel zou de NPO het publiek explicieter over de
uitkomsten van bijvoorbeeld waarderingsonderzoeken, de kosten van de
programmering of strategievorming moeten informeren.
Het lid van de Klein-fractie vraagt of de regering kan aangeven of zij van
mening is dat het huidige democratisch georganiseerde en gelegitimeerde omroepstel eigenlijk ondemocratisch is. Kan de regering

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 264, nr. 7

75

uitleggen of door de zonder ledenparticipatie georganiseerde NPO een
bredere publiek kan aanspreken dan nu via de huidige omroepverenigingen met drie en een half miljoen leden, die zich actief en op
democratische wijze met programma′s bemoeien, zo vraagt het lid.
Nee, ik ben niet van mening dat het huidige bestel ondemocratisch is. Ik
denk dat verbeteringen aan dit bestel mogelijk zijn, die de pluriformiteit
van de programmering vergroten. Daarom krijgt de NPO, in aanvulling op
de huidige relatie die de omroeporganisaties met hun leden hebben, de
opdracht om de publieksbetrokkenheid te vergroten. De NPO ziet toe op
de strategie en de algehele programmering van de publieke omroep. Ik
vind het ook belangrijk dat de NPO door middel van publieksonderzoek
signaleert welke groepen in de samenleving niet of slechts beperkt
worden bereikt door de omroeporganisaties of met de huidige programmering. Deze resultaten kan de NPO betrekken bij de inrichting van de
programmering.
7. Meer samenwerking in en met de regio
De leden van de PvdA-fractie merken op dat de redactionele onafhankelijkheid van regionale omroepen van belang is en wordt geborgd met het
instellen van een nieuwe bestuurlijke organisatie: de regionale publieke
omroep. De leden vragen de regering wel nader in te gaan op de rol van
deze wetswijziging op die gewenste redactionele onafhankelijkheid en
programmatische autonomie, wanneer de RPO de gezamenlijke concessie
aanvraagt en hier verantwoordelijk voor wordt. Kan de regering hier
nader op ingaan?
Net als de leden van de PvdA-fractie vind ik redactionele onafhankelijkheid en programmatische autonomie zeer belangrijk. Deze moeten
goed gewaarborgd zijn en blijven. Het is aan het nieuwe bestuur van de
RPO om de omroepen goed te betrekken bij het opstellen van het
concessiebeleidsplan voor de regionale omroepen.
De leden van de PvdA-fractie vragen hoe de regering verder aankijkt tegen
het beeld dat een zodanige «regionale» samenstelling van een centrale
raad van toezicht en centraal bestuur van de RPO van belang is om de
eigen regionale identiteit en cultuur van de regionale omroepen niet te
laten verwateren? Hoe kan zo’n samenstelling in voldoende mate worden
gerealiseerd?
In eerste instantie komt de eigen regionale identiteit en cultuur van de
regionale omroepen tot uiting in het programma-aanbod. Omroepen
blijven zelf verantwoordelijk voor de vorm en inhoud van de
programma’s. En in elk verzorgingsgebied en elke provincie is er een
beleidscommissie media-aanbod die hierover adviseert. Voor zowel de
raad van toezicht als het bestuur van de RPO geldt dat affiniteit met de
regionale omroep en de regionale identiteit en cultuur belangrijke
kwalificaties zijn. Deze zullen nadrukkelijk worden meegenomen in de
werving- en selectieprocedure van de leden van de raad van toezicht en
het bestuur van de RPO.
De leden van de PvdA-fractie vragen of en eventueel welke randvoorwaarden de provincies hebben gesteld aan de rijksfinanciering van de
regionale omroep? Op welke wijze wordt geborgd dat provincies de
functie van de regionale omroepen als nieuws-, informatie- en cultuurvoorziening behouden?
In het bestuurlijk overleg met het Inter Provinciaal Overleg (IPO) heeft het
IPO gemeld in te kunnen stemmen met de toekomstplannen rond de
regionale omroep mits er enkele waarborgen blijven bestaan. Deze
waarborgen bestaan uit redactionele onafhankelijkheid, regionale binding,
programmering volgens de ICE-normen en betrokkenheid bij het PBO. Ik
ben als volgt met deze waarborgen omgegaan. De redactionele onafhan-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 264, nr. 7

76

kelijkheid wordt gewaarborgd via het opstellen van redactiestatuten
conform artikel 2.88 Mediawet 2008. Dit blijft gelden voor de regionale
omroep. De regionale binding en betrokkenheid van de provincies bij het
PBO wordt geregeld via de nieuw te vormen beleidscommissie mediaaanbod (het huidige programma beleid bepalend orgaan). De hoofdtaakopdracht van de regionale publieke omroep blijft het brengen van
informatie, educatie en cultuur. Over deze waarborgen voor provinciale
nieuws-, informatie- en cultuurvoorziening blijf ik in overleg met het IPO
en de provincies.
De leden van de PvdA-fractie vragen of de regering uiteen kan zetten
welke belangrijke redenen er zijn om zowel de eerste concessieperiode
van 10 jaar als de periode van het eerste concessiebeleidsplan te
beperken tot vier jaar? Ligt het, gezien de enorme transitie die de
regionale omroep moet doorvoeren, niet veel meer voor de hand dat een
concessieperiode tien jaar duurt en een eerste periode van een concessiebeleidsplan vijf jaar, zo vragen de leden.
Vanwege de toenemende mate van samenwerking tussen de landelijke en
regionale publieke omroep acht ik het noodzakelijk dat de concessieperioden van de landelijke en regionale publieke omroep gelijklopen.
Daarom is in afwijking van de volgende concessieperioden van de RPO,
de looptijd van de eerste concessieperiode gesteld op vier jaar. Ik vind het
daarnaast wenselijk om, mede gezien de grootte en onzekerheid van deze
transitie, de eerste concessieperiode vier jaar te laten duren. Dit geeft alle
partijen een goede mogelijkheid om deze enorme transitie grondig te
evalueren en desgewenst bij te sturen. Daarna zal de concessietermijn
gelijklopen met de wettelijke termijnen die er nu al zijn voor de landelijke
publieke omroep. De huidige concessieperiode van de NPO kent een
looptijd van 2010–2020 met elke vijf jaar een evaluatie en een beleidsplan.
De leden van de SP-fractie merken op dat de regering een nationale
stichting in het leven wil roepen voor de regionale omroepen. Verliezen
deze omroepen daarmee een deel van hun regionale zeggenschap, zo
vragen deze leden.
De regionale zeggenschap van een regionale omroep is nu met name
geregeld via het wettelijk verplichte programmabeleidsbepalend orgaan.
Daarin zijn de verschillende maatschappelijke stromingen die in de
betreffende provincies voorkomen vertegenwoordigd. Het provinciale
bestuur ziet toe op de representativiteit daarvan. In dit wetsvoorstel
verandert daar niets aan.
Ook de huidige besturen en raden van toezicht van de regionale
omroepen behouden hun regionale zeggenschap in dit wetsvoorstel. In de
werving- en selectieprocedure voor de raad van toezicht en het bestuur
van de RPO zal regionale binding en identiteit worden meegenomen bij
zowel de samenstelling als de vereiste kwalificaties van de leden.
De leden van de CDA-fractie merken op dat aan een andere regionale
omroep vorm wordt gegeven door twee fases van wetgeving. Hoe
verhouden deze twee fases zich ten opzichte van elkaar en wat is het risico
als onverhoopt een tweede fase van wetgeving niet tijdig of geheel niet
plaatsvindt, zo vragen zij.
Om te komen tot een gezamenlijke organisatie is het allereerst noodzakelijk om een organisatie te hebben die de wettelijke taak krijgt om een
concessiebeleidsplan op te stellen. De eerste fase betreft de verlening van
een ongedeelde concessie aan één organisatie die verantwoordelijk is
voor de verwezenlijking van de publieke opdracht op regionaal niveau, de
RPO. Dit is uitgewerkt in het wetsvoorstel. De tweede fase betreft de
verdere inrichting en governance van de organisatie van de regionale
omroep. Dit wordt vastgelegd in een volgend wetsvoorstel met als

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 264, nr. 7

77

beoogde inwerkingtredingsdatum 1 januari 2017.72 De contouren daarvan
heb ik geschetst in mijn reactie op het beleidsplan van de stichting ROOS
die ik op 7 september naar uw Kamer stuurde. De stichting ROOS stemt in
met deze koers.
Dit wetsvoorstel is op zichzelf staand en werkbaar. Ik schat het genoemde
risico laag in. Er zou een situatie kunnen ontstaan waarin veel overleg en
afstemming noodzakelijk is tussen de nu nog zelfstandige regionale
omroepen en het centrale bestuur. Daarom ben ik voornemens het tweede
wetsvoorstel in het voorjaar van 2016 aan uw Kamer te sturen, met
inachtneming van de noodzakelijke afstemming en zorgvuldigheid.
De leden van de CDA-fractie vragen hoe een RPO, die als bevoegdheid
vooralsnog alleen krijgt om het concessiebeleidsplan voor 2017 en verder
vast te stellen, besluiten kan nemen ten aanzien van de per 2017
opgelegde bezuiniging van 17 miljoen euro zolang de wettelijke positie
van de regionale omroepen nog niet is geregeld.
De bezuiniging van € 17 miljoen zal voor een groot deel bij de huidige
regionale omroepen zelf terecht komen en opgevangen worden via
versterkte samenwerking. Het bestuur van de RPO kan niet zonder de
huidige regionale omroepen besluiten nemen en andersom kunnen de
regionale omroepen dat ook niet zonder de RPO doen. Er is goed overleg
en overeenstemming noodzakelijk tussen het bestuur van de RPO en de
regionale omroepen. Allen delen daarbij het belang van het ontzien van
de regionale nieuwsvoorziening zelf. De betrokkenheid van de huidige
directeuren is een belangrijke succesfactor bij de invulling van de
bezuinigingen. Daarom wordt bij nota van wijziging mogelijk gemaakt dat
de huidige directeuren van de regionale omroepen deel kunnen uitmaken
van het bestuur van de RPO. De nota van wijziging wordt tegelijk met deze
nota verstuurd.
Ik ben met stichting ROOS eens dat het noodzakelijk is dat het bestuur al
in 2016 aan de slag kan met de voorbereidingen voor de invulling van de
bezuiniging van € 17 miljoen per 1 januari 2017. Daarom worden bij nota
van wijziging de taken van het bestuur van de RPO uitgebreid. Zo krijgt
het bestuur onder andere de aanvullende taak voor het inrichten, in stand
houden, beheren en exploiteren en regelen van het gebruik van organen,
diensten en faciliteiten, waaronder studio’s en distributie-infrastructuren,
die nodig zijn voor een goede uitvoering van de publieke mediaopdracht
op regionaal niveau. Het is juist de inhoud van deze taak die moet zorgen
voor de invulling van de bezuiniging.
Dit wetsvoorstel realiseert weliswaar een nieuwe wettelijke bestuursstructuur voor de regionale omroep, maar de invulling van de vacatures
voor de raad van toezicht en van het bestuur moet ook nog plaatsvinden.
De leden van de CDA-fractie vragen hoe de regering denkt dat deze
invulling zorgvuldig en tijdig kan plaatsvinden. Wat kunnen de consequenties zijn als op 1 januari 2016 de nieuwe raad van toezicht en/of het
bestuur van de RPO nog niet in functie zijn?
De tijd om de vacatures voor de raad van toezicht en van het bestuur in te
vullen is weliswaar krap, maar invulling is niet onmogelijk. Wel ben ik het
met de indieners eens dat zowel zorgvuldigheid als tijdigheid belangrijk
zijn. Veel van de noodzakelijke administratieve taken in deze procedure
zijn vergelijkbaar met de procedure voor de werving en selectie van de
nieuwe raad van toezicht van de NPO. Daarvan kan worden geleerd, en
dat scheelt tijd. Bovendien is het van belang dat de nieuwe raad van
toezicht genoeg tijd krijgt voor kennisoverdracht van de huidige raad van
toezicht van stichting ROOS. Met stichting ROOS is daarom afgesproken
72

Kamerstukken II 2014/15, 32 827, nr. 78.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 264, nr. 7

78

dat een huidig lid van de raad van toezicht van stichting ROOS in de
benoemingsadviescommissie betrokken zal worden bij de werving en
selectie van de nieuwe raad van toezicht.
De consequentie van eventuele vertraging is dat de nieuwe raad van
toezicht en/of het bestuur van de RPO tot 1 januari 2017 minder tijd heeft
om een vastgesteld concessiebeleidsplan op te stellen. Dat vind ik
onwenselijk en ik zal het uiterste doen om een zorgvuldige en tijdige
procedure in te richten voor het werven en benoemen van de raad van
toezicht.
Deelt de regering de opvatting van de leden van de CDA-fractie dat een
zodanige «regionale» samenstelling van een centrale raad van toezicht en
centraal bestuur van de RPO van belang is om de eigen regionale
identiteit en cultuur van de regionale omroepen niet te laten verwateren?
Hoe kan zo’n samenstelling worden gerealiseerd?
In eerste instantie komt de eigen regionale identiteit en cultuur van de
regionale omroepen tot uiting in het programma-aanbod. Omroepen
blijven zelf verantwoordelijk voor de vorm en inhoud van de
programma’s. En in elk verzorgingsgebied of provincie is er een beleidscommissie media-aanbod die hierover adviseert. Voor zowel de raad van
toezicht als het bestuur van de RPO geldt dat affiniteit met de regionale
omroep en de regionale identiteit en cultuur belangrijke kwalificaties zijn.
Deze zullen nadrukkelijk worden meegenomen in de werving- en
selectieprocedure van de leden van de raad van toezicht en het bestuur
van de RPO.
De leden van de CDA-fractie vragen in welke mate het Commissariaat ook
toezicht houdt op de RPO. In artikel 2.142a van de Mediawet 2008 wordt
de RPO niet genoemd, betekent dit dat het toezicht zich niet uitstrekt tot
de raad van toezicht van de RPO? Dezelfde vraag geldt ook voor
artikel 2.177, tweede lid, Mediawet 2008 over het terugvorderen van
gelden, die in strijd met het bij of krachtens de Mediawet 2008 bepaalde
zijn gebruikt. Is hier sprake van een bewuste keuze van de regering die
hieraan ten grondslag ligt?
In artikel 2.142a Mediawet 2008 gaat het over het interne toezicht. Het
Commissariaat is de externe toezichthouder. Bij nader inzien acht ik het
wenselijk dat de RPO onder de reikwijdte van beide genoemde bepalingen
wordt gebracht. Hiervoor zijn bepalingen opgenomen in de bijgevoegde
nota van wijziging.
De leden van de CDA-fractie vragen wat het wetsvoorstel concreet
betekent voor de regionale omroepen, hun programmatische autonomie,
de verzorgingsgebieden en de aanbodkanalen als de RPO de concessie
aanvraagt. Welke randvoorwaarden hebben provincies gesteld aan de
rijksfinanciering van de regionale omroep die in dit wetsvoorstel van
belang zijn en op welke wijze wordt gewaarborgd dat provincies de
functie van de regionale omroepen als nieuws, informatie en cultuurvoorziening behouden?
In het bestuurlijk overleg met het Inter Provinciaal Overleg (IPO) heeft het
IPO gemeld in te kunnen stemmen met de toekomstplannen rond de
regionale omroep mits er enkele waarborgen blijven bestaan. Deze
waarborgen bestaan uit redactionele onafhankelijkheid, regionale binding,
programmering volgens de ICE-normen en betrokkenheid bij het PBO.
De leden van de CDA-fractie vragen welke overweging ten grondslag ligt
aan de keuze om de eerste concessieperiode van 10 jaar als de periode
van het eerste concessiebeleidsplan te beperken tot vier jaar. Ligt het
gezien de enorme transitie die de regionale omroep moet doorvoeren niet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 264, nr. 7

79

veel meer voor de hand dat een concessieperiode 10 jaar duurt en een
eerste periode van een concessiebeleidsplan vijf jaar?
Vanwege de toenemende mate van samenwerking tussen de landelijke en
regionale publieke omroep acht ik het noodzakelijk dat de concessieperioden van de landelijke en regionale publieke omroep gelijklopen.
Daarom is in afwijking van de volgende concessieperioden van de RPO,
de looptijd van de eerste concessieperiode gesteld op vier jaar. Ik vind het
daarnaast wenselijk om, mede gezien de grootte en onzekerheid van deze
transitie, de eerste concessieperiode vier jaar te laten duren. Dit geeft alle
partijen een goede mogelijkheid om deze enorme transitie grondig te
evalueren en desgewenst bij te sturen. Daarna zal de concessietermijn
gelijklopen met de wettelijke termijnen die er nu al zijn voor de landelijke
publieke omroep. De huidige concessieperiode van de NPO kent een
looptijd van 2010–2020 met elke vijf jaar een evaluatie en een beleidsplan.
De huidige bepaling dat er per provincie tenminste één regionale omroep
moet zijn, vervalt. Gedurende de eerste concessie wordt het via een
algemene maatregel van bestuur geregeld, maar vanaf 2021 vervalt deze
regeling. De leden van de CDA-fractie vragen of de regering kan aangeven
wat hiertoe de overwegingen zijn. Zijn voor de regionale omroepen de
huidige programmakanalen (radio en televisie), inclusief must-carry en
recht op frequenties gegarandeerd?
Deze verplichtingen zijn gegarandeerd via de huidige Mediawet 2008 en
de Telecommunicatiewet. In dit wetsvoorstel verandert er niets rond de
programmakanalen (radio en tv), inclusief de doorgifteverplichting
(must-carry) en het recht op frequenties.
In dit wetsvoorstel is ervoor gekozen om de concessieperiode gelijk te
laten lopen met de concessieperiode van de NPO, onder andere vanwege
de toenemende mate van samenwerking. Voor de NPO verloopt de
huidige concessieperiode per 2021. De bepaling dat er per provincie
tenminste één regionale omroep moet zijn, vervalt niet in dit wetsvoorstel.
Op basis van mijn reactie op het plan van de stichting ROOS zal ik een
nader wetsvoorstel opstellen, met als beoogde inwerkingtredingsdatum
1 januari 2017.
De leden van de CDA-fractie wijzen verder op de bijzondere positie van
Omroep Fryslân en het belang van die omroep voor het behoud van de
Friese taal. Hoe wordt de onafhankelijke positie van Omroep Fryslân
gegarandeerd, nu er met de RPO één bestuurlijke organisatie gevormd
wordt? De leden van de CDA-fractie vragen verder op welke wijze
invulling wordt gegeven aan de wettelijk vereiste borging en zorgplicht
voor de Friese taal en cultuur, conform de Wet gebruik Friese Taal.
In het voorliggende wetsvoorstel verandert er niets aan de positie van
Omroep Fryslân.
In mijn brief van 7 september aan uw Kamer gaf ik mijn beleidsreactie op
het plan van de stichting ROOS, getiteld «Het nieuwe publieke regionale
mediabedrijf: betrokken en betrouwbaar».73 De verdere inrichting en
governance van de organisatie van de regionale publieke omroep vindt
plaats op basis van deze brief en de gesprekken die ik met de stichting
ROOS heb gevoerd. Dit zal resulteren in een nader wetsvoorstel met als
beoogde inwerkingtredingsdatum 1 januari 2017. In dat wetsvoorstel zal ik
bepalingen opnemen ten behoeve van het Friestalige media-aanbod.
Daarbij betrek ik de belangrijkste adviezen van de commissie-Hoekstra.74
De leden van de CDA-fractie vragen of de regering kan garanderen dat
met dit wetsvoorstel geen onherroepelijke besluiten worden genomen die
73
74

Kamerstukken II 2014/15, 32 827, nr. 78.
Kamerstukken II 2012/13, 32 827, nr. 47.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 264, nr. 7

80

haaks staan op of strijdig zijn met de hierboven bedoelde borging en
zorgplicht?
Ja.
Het Rijk en de provincie Fryslân hebben in 2013 in de Bestuursafspraak
Friese Taal en Cultuur afgesproken de aanbevelingen van de Tijdelijke
Commissie Borging Friese taal in de media onder voorzitterschap van mr.
R.J. Hoekstra op te volgen. De leden van de CDA-fractie vragen waar de
essentiële aanbevelingen (brede programmering, structureel gedifferentieerde financiering en regiodekkende zender voor Friestalige programmering) zijn vastgelegd in dit wetsvoorstel.
Dit wetsvoorstel gaat niet (mede) over de aanbevelingen van de
commissie-Hoekstra. Deze worden betrokken bij een volgend
wetsvoorstel, met als beoogde datum van inwerkingtreding 1 januari
2017.
De leden van de CDA-fractie vragen op welke wijze de gezamenlijke
verantwoordelijkheid en zorgplicht van Rijk en provincie voor de Friese
taal en cultuur tot stand komt. Op welke wijze wordt daarnaast invulling
gegeven aan de overgangsperiode tot 1 januari 2017?
In het overgangsjaar 2016 verandert er niets in de gezamenlijke verantwoordelijkheid en zorgplicht. Over de Friese taal en cultuur in relatie tot
de aangekondigde nadere wetgeving met de beoogde inwerkingtredingsdatum 1 januari 2017 zal ik in overleg treden met de provincie Fryslân.
Daarbij betrek ik de aanbevelingen van de commissie-Hoekstra.
In Vlaanderen wordt van kabelaars per aansluiting/abonnee een bijdrage
gevraagd aan in Vlaanderen geproduceerd media aanbod en aan de
financiering van de lokale publieke omroep. De leden van de CDA-fractie
vragen hoe de regering aankijkt tegen deze mogelijkheid.
Ik ben niet van plan om de bekostiging van de lokale publieke omroep te
veranderen. De gemeenten blijven wettelijk verantwoordelijk voor de
bekostiging van de lokale omroepen. Het beleid van dit kabinet rond de
lokale publieke omroep beperkt zich tot het stimuleren van de professionalisering door onder andere een subsidie te verlenen voor de realisatie
van een centrale distributievoorziening, de mediahub.
De leden van de D66-fractie vragen de regering toe te lichten waarom de
raad van toezicht van de RPO, net als bij de NPO, op voordracht van de
Minister bij koninklijk besluit wordt benoemd. Graag ontvangen deze
leden een toelichting van de regering waarom deze benoeming plaatsvindt op voordracht van de Minister. De genoemde leden bevreemdt het
namelijk dat leden van een onafhankelijke raad van toezicht worden
aangesteld op voordracht van de Minister, terwijl deze Minister ook veel
(wettelijke) eisen stelt aan de RPO en financiële middelen beschikbaar
stelt.
Hiervoor wordt gekozen om dezelfde systematiek te hanteren als bij de
raad van toezicht van de NPO. De Minister draagt stelselverantwoordelijkheid voor de publieke omroep. Dat betekent dat de Minister vertrouwen
moet hebben dat de publieke omroep zijn publieke taak naar behoren
uitvoert. Dat doet de Minister door onafhankelijke toezichthouders aan te
stellen die hem dat vertrouwen geven. De toezichthouders opereren
volstrekt onafhankelijk van de Minister en dat wordt mede gewaarborgd
door een transparante en openbare wervingsprocedure voor de leden van
de raad van toezicht.
De leden van de D66-fractie ontvangen graag een toelichting op welke
andere functies leden van het bestuur en de raad van toezicht van de RPO
mogen hebben. Is een functie bij het bestuur of de raad van toezicht van
de RPO verenigbaar met een functie bij de NPO? Is een functie bij het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 264, nr. 7

81

bestuur of de raad van toezicht van de RPO verenigbaar met een functie
bij de STER? Is een functie bij het bestuur of de raad van toezicht van de
RPO verenigbaar met een functie bij een lokale, regionale of landelijke
omroeporganisatie? Ook willen de genoemde leden graag weten of de
invulling van vacatures voor de raad van toezicht en het bestuur dit jaar
nog tijdig en op zorgvuldige wijze plaatsvinden zodat per 1 januari 2016
de nieuwe raad van toezicht en/of het bestuur van de RPO daadwerkelijk
in functie zijn. Kan de regering toelichten wat de consequenties zijn als op
1 januari 2016 de nieuwe raad van toezicht en/of het bestuur van de RPO
nog niet in functie zijn, zo vragen zij.
In het voorgestelde nieuwe artikel 2.60g, eerste lid, Mediawet 2008
worden enkele onderdelen van artikel 2.60d Mediawet 2008 van overeenkomstige toepassing verklaard voor het bestuur van de RPO. In
artikel 2.60d Mediawet 2008 wordt geregeld met welke functies het
lidmaatschap van de raad van toezicht van de RPO onverenigbaar is. Deze
artikelen bevatten dus de zogenoemde incompatibiliteiten voor de raad
van toezicht en het bestuur van de RPO.
De rol van de individuele regionale omroepen (in de huidige situatie de
zendgemachtigden) verandert in 2016 niet. Zij blijven tot de voorziene
centrale concessieverlening per 2017 verantwoordelijk voor de uitvoering
van de regionale publieke media opdracht zoals geformuleerd in de
huidige Mediawet 2008. Om deze reden is het van belang dat de (directeuren van de) huidige regionale omroepen betrokken blijven bij deze
nieuwe organisatie. Daarom wordt overeenkomstig het plan van de
stichting ROOS bij nota van wijziging het aantal leden van het bestuur
uitgebreid naar maximaal zes en de onverenigbaarheid van een lidmaatschap van het bestuur van de RPO met een functie bij een regionale
publieke media-instelling geschrapt.
De consequentie van eventuele vertraging is dat de nieuwe raad van
toezicht en/of het bestuur van de RPO tot 1 januari 2017 minder tijd heeft
om een vastgesteld concessiebeleidsplan op te stellen. Dat vind ik
onwenselijk en ik zal het uiterste doen om een zorgvuldige en tijdige
procedure in te richten voor het werven en benoemen van de raad van
toezicht.
De leden van de ChristenUnie-fractie hebben naast de wetswijziging ook
de brief over de toekomst van de regionale publieke omroep gelezen.75
Deze leden zijn voorstander van een sterke en onafhankelijke regionale
omroep. Zij lezen in de brief dat er een nota van wijziging zal komen op
voorliggend wetsvoorstel. Het aantal leden van het bestuur wordt
uitgebreid naar maximaal zes, de onverenigbaarheid van een bestuurslidmaatschap met een functie bij een regionale omroep wordt geschrapt en
de initiële taken van de RPO worden uitgebreid. Hiermee is tegemoet
gekomen aan de bezwaren van ROOS. Komen deze leden tot de juiste
conclusie als zij concluderen dat de regering hiermee de eerder geuite
kritiek van de Raad voor Cultuur naast zich neer heeft gelegd?
De Raad voor cultuur heeft een aantal kritiekpunten geuit op het plan van
de stichting ROOS. Ik heb deze voor een deel overgenomen en voor een
deel niet. Zo neem ik het voorstel van de Raad voor cultuur over, om één
landelijke raad van toezicht in te stellen. Ik hecht, net als de Raad, groot
belang aan een heldere toezichtstructuur.
Wat ik echter niet overneem, zijn de punten rond de vorm en inrichting
van het bestuur van de RPO. De Raad stelt een klein en slagvaardig
bestuur voor dat onafhankelijk is van de huidige regionale omroepen.
Hoewel ik mee kan gaan in de redenering van de Raad, acht ik dit op dit
moment te vroeg, zeker voor de eerste fase van verandering van de
75

Kamerstukken II 2014/15, 32 827, nr. 78.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 264, nr. 7

82

regionale omroep sector. De mogelijkheid blijft echter bestaan om in een
volgende fase het bestuur aan te passen, indien nodig en gewenst.
De leden van de ChristenUnie-fractie vinden het zinvol wanneer de
regering de nota van wijziging ter consultatie zal voorleggen aan ROOS en
de Organisatie van Lokale Omroep Nederland (OLON) alvorens deze naar
de Kamer wordt gestuurd. Is de regering het hiermee eens?
De inhoud van de nota van wijziging is al gedeeld met de stichting ROOS.
De wijzigingen gaan over (de taken van) het bestuur van de RPO en niet
over OLON. De nota van wijziging is dan ook niet ter consultatie aan de
OLON voorgelegd. Wel zal in de komende periode (ambtelijk) overleg
gevoerd worden met de OLON over de inhoud van dit wetsvoorstel, mede
in relatie tot de plannen van de OLON en de lokale omroepen zelf.
De leden van de ChristenUnie-fractie zouden in de nota van wijziging
graag een overzicht willen ontvangen van de artikelen die aangepast
zullen worden en de artikelen die ten opzichte van voorliggend
wetsvoorstel hetzelfde zijn gebleven.
Graag verwijs ik de leden van de ChristenUnie-fractie naar de bijgevoegde
nota van wijziging.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen op welke manier de regering
wil stimuleren dat er meer samenwerking komt tussen lokale publieke en
private mediapartijen, zoals de regionale dagbladen. Deze leden menen
dat zowel de lokale als de regionale omroepen baat zouden hebben bij
een nauwere samenwerking. Hoe wil de regering dit bevorderen?
Ik ben het met de leden van de ChristenUnie-fractie eens dat lokale en
regionale omroepen baat hebben bij een nauwere samenwerking met
private mediapartijen, zoals de regionale dagbladen. Ik bevorder deze
samenwerking aan de ene kant door stimuleringsmaatregelingen en aan
de ander kant door belemmeringen rond deze samenwerking te verminderen. Dat is een balansoefening. Te veel stimuleren kan immers leiden
tot te grote overheidsbemoeienis, terwijl ik groot voorstander ben van
gezonde marktwerking. Recent heeft het Stimuleringsfonds voor de
Journalistiek een innovatieregeling in het leven geroepen. Deze regeling,
genoemd «regionale journalistieke samenwerking», faciliteert bestaande
en nieuwe vormen van journalistieke samenwerking in de regio en heeft
als doel versterking van de lokale en regionale journalistiek. De samenwerking moet resulteren in nieuwe producten, diensten, werkwijzen en/of
bedrijfsmodellen die ertoe leiden dat journalistieke functies in de regio
beter worden ingevuld. Daarnaast wordt samen met het Commissariaat
onderzocht wat de knelpunten van huidige samenwerkingsverbanden zijn
en hoe de beleidsregels kunnen worden toegepast en waar mogelijk
aangepast.
De leden van de ChristenUnie-fractie merken op dat de RPO de
zogenaamde «verzorgingsgebieden» zal vaststellen. Kan de regering
nader toelichten wat ermee wordt bedoeld dat niet uitgesloten wordt dat
die «verzorgingsgebieden» op termijn op grond van sociaal-culturele
overwegingen anders kunnen worden vastgesteld.
Tot de taken van de RPO op grond van dit wetsvoorstel behoort niet het
vaststellen van «verzorgingsgebieden». In mijn beleidsreactie op het plan
van de stichting ROOS heb ik mijn voornemens met betrekking tot de
regionale publieke omroep (waaronder de zogenaamde «verzorgingsgebieden») geschetst. Op basis hiervan zal ik een nader wetsvoorstel
opstellen, dat als beoogde inwerkingtredingsdatum 1 januari 2017 heeft.
De leden van de ChristenUnie-fractie hebben een aantal vragen over de
borging van de Friese taal. Op welke wijze wordt invulling gegeven aan de
wettelijk vereiste borging en zorgplicht voor de Friese taal en cultuur?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 264, nr. 7

83

In het wetsvoorstel wordt de wettelijk vereiste borging en zorgplicht voor
de Friese taal en cultuur niet gewijzigd. Dit onderwerp wordt betrokken bij
de nadere wetgeving met beoogde inwerkingtredingsdatum 1 januari
2017.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen wat de inzet is van de
gesprekken die gevoerd gaan worden met de provincie Fryslân.
De gesprekken met de provincie Fryslân gaan over de zorgvuldige borging
van de zorgplicht voor de Friese taal en cultuur in de nieuwe organisatie.
Daarbij gaat het onder meer over de wettelijk verankering van de
zorgplicht voor Friestalige programmering en de Friese zeggenschap over
die programmering.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen hoe de Friese zeggenschap
over de Friese radio & televisie wordt geregeld?
Dit zal worden geregeld in nadere wetgeving met beoogde inwerkingtredingsdatum 1 januari 2017. Mijn voornemen is om de Friese zeggenschap
via de nieuw te vormen beleidscommissie media-aanbod (het huidige
programmabeleid bepalende orgaan) te laten verlopen.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen of hierover een convenant
wordt gesloten met provincie Fryslân?
De aanvullende afspraken tussen het Rijk en de provincie Fryslân worden
toegevoegd aan de bestuursafspraak Friese Taal en Cultuur 2013–2018.
7.1. Regionale publieke omroep
Het lid van de Klein-fractie vraagt of het opstellen van een gezamenlijk
concessiebeleidsplan van regionale omroepen niet meer bureaucratie
oplevert. Hoe wil de regering garanderen dat deze landelijke centralisatie
van regionale omroepen niet ten koste van het regionale programmaaanbod gaat?
Uit het voorstel van de stichting ROOS blijkt dat door landelijke centralisatie van ondersteunende functies zoals techniek, sales en marketing
flinke besparingen kunnen worden gerealiseerd. Mede hierdoor gaat de
bezuiniging van € 17 miljoen niet ten koste van het regionale programmaaanbod. Het opstellen van een gezamenlijk concessiebeleidsplan leidt juist
tot minder bureaucratie. Immers, met het verlenen van één concessie per
1 januari 2017 zal op dat moment ook een eind komen aan dertien
aanvragen van afzonderlijke regionale omroepen voor vijfjaarlijkse
aanwijzingen met bijbehorende beoordelingen, toekenningen, budgetaanvragen en verantwoordingen.
Over de nieuwe bestuurlijke organisatie RPO heeft het lid van de
Klein-fractie de volgende vraag. Welke extra kosten zal een Stichting RPO
betekenen?
In de memorie van toelichting staat dat door de oprichting van de
stichting RPO de administratieve lasten zullen stijgen. Deze stijging is
geschat op € 36.000, omdat de RPO een concessiebeleidsplan, een
prestatieovereenkomst en jaarlijkse een begroting en verantwoording
moet opstellen. Een deel van deze documenten werd al door de koepelorganisatie van de regionale omroepen (stichting ROOS) gemaakt. Dus
hoewel deze documenten nu als administratieve lasten meetellen omdat
ze wettelijk worden verplicht, leveren ze geen extra kosten op voor het
bestel.
Zoals in de memorie van toelichting is beschreven, zal de RPO in 2016
bekostigd worden uit de mediabegroting waarbij (een deel van) dekking
komt uit de middelen die nu aan de stichting ROOS ter beschikking

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 264, nr. 7

84

worden gesteld door de regionale omroepen zelf (in totaal ongeveer
€ 700.000).
Het lid van de Klein-fractie vraagt of de kracht van de regionale omroepen
niet is dat deze vanuit de regio onafhankelijk gemaakt worden?
Ja, dat is de kracht van de regionale omroep.
Het lid van de Klein-fractie vraagt hoe de regering kan garanderen dat
deze onafhankelijkheid ook ten opzichte van de nieuw voorgestane RPO
gewaarborgd blijft.
Zoals nu ook het geval is binnen elke regionale publieke omroep, wordt er
een scheiding tussen het bestuur (directie) en de redacties aangebracht.
Het bestuur wordt verantwoordelijk voor onder andere de financiën en het
algemene beleid. De redacties zijn en blijven inhoudelijk autonoom en
onafhankelijk van dit bestuur. Dit wordt onder andere gewaarborgd door
het opstellen van een redactiestatuut, dat wettelijk verplicht is voor
publieke media-instellingen (zie artikel 2.88 Mediawet 2008).
8. Overig
De leden van de CDA-fractie vragen hoe de NPO bij de uitwerking van het
NPO-fonds de productie meeneemt van documentaires van regionale
omroepen. Hoe betrekt de NPO de regionale omroepen bij de uitwerking
van het fonds?
De NPO doet dit in overleg met stichting ROOS en/of het nieuwe bestuur
van de RPO.
De leden van de CDA-fractie en de D66-fractie vragen een verduidelijking
van de werkwijze en onafhankelijkheid van het NPO-fonds. De leden van
de CDA-fractie vragen of de regering de exacte rol van het NPO-fonds kan
toelichten. Op welke manier is de NPO hier, op onafhankelijke wijze, voor
verantwoordelijk? Welke rol zal de NPO spelen? En op welke manier
kunnen andere partijen van dit fonds gebruik maken? De leden van de
D66-fractie vragen of de manier van beoordelen en selectie zoals die
voorheen door het Mediafonds werd gehanteerd, met deze wetswijziging
overeind blijft?
Het NPO-fonds is een uitwerking van de motie-Verhoeven c.s.76 Dit fonds
zal grotendeels de werkwijze van het huidige Mediafonds volgen en de
huidige inhoudelijke criteria van het Mediafonds blijven het uitgangspunt.
Het NPO-fonds maakt vanwege doelmatigheid en efficiency gebruik van
drie vaste adviescommissies (drama, documentaire en radio) met elk vijf
tot zeven leden. Benoemingen in de commissies zijn openbaar. Benoemingen geschieden door het bestuur op voordracht van de desbetreffende commissie. In de eerste te benoemen commissies zullen één of
meer personen zitting nemen die in het verleden hebben geadviseerd
over aanvragen voor het Mediafonds. Op basis van de adviezen van de
commissies neemt de raad van bestuur van de NPO een besluit, na een
(marginale) toetsing aan de begroting, de procedures en de toekenningscriteria.
Met de wetswijziging staat het bestel open voor externe producenten. Zij
kunnen met hun plannen en ideeën bij de NPO aankloppen. Als sprake is
van een aanvraag bij het NPO-fonds zal een coproducerende omroep aan
zo’n voorstel gekoppeld moeten zijn. Het NPO-fonds wordt immers
volledig gefinancierd uit NPO-budget en leidt tot producties voor de
publieke omroep. Dit betekent dat de geldstromen ook alleen via
omroepen kunnen lopen.

76

Kamerstukken II 2013/14, 33 664, nr. 24.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 264, nr. 7

85

De leden van de D66-fractie zijn verheugd dat de taken van het Mediafonds worden gecontinueerd en dat hier een apart budget voor is. Daarbij
vragen de leden van de D66-fractie wel of de regionale omroepen ook
worden betrokken bij de uitwerking van de vraag hoe die taken van het
Mediafonds in de toekomst worden vormgegeven. Daarbij vragen de
leden specifiek of er ook financiële middelen beschikbaar zijn voor
documentaires en soortgelijke producties van culturele, educatieve of
informatieve aard uit de regio.
In het plan van de stichting ROOS staat dat zij in 2017 budget wil blijven
investeren in regionale documentaires. Voor de komende jaren zit de
meerwaarde in goede samenwerking met de landelijke publieke omroep,
bijvoorbeeld door samen regionale documentaires te ontwikkelen en die
zowel op de regionale als landelijke kanalen uit te zenden. Ik heb de NPO
en de stichting ROOS verzocht om ook op dit punt met elkaar samen te
werken. De Raad voor cultuur adviseert dit ook in het advies over het
concessiebeleidsplan.
De leden van de D66-fractie zijn benieuwd of de manier van beoordelen
en selectie zoals die voorheen door het Mediafonds werd gehanteerd, met
deze wetswijziging overeind blijft.
Ik verwijs deze leden graag naar het hierboven gegeven antwoord aan de
leden van de CDA-fractie.
8.1. Beëindiging van de wettelijke taken van het Mediafonds
Het lid van de Klein-fractie vraagt of de regering kan aangeven op welke
punten dit nieuwe NPO-fonds afwijkt van het op te heffen Mediafonds.
Kan de regering meer inzicht geven in opzet, kostenopbouw en werkwijze
van het nieuwe «NPO-fonds»?
Het NPO-fonds wordt binnen de NPO-organisatie geplaatst. Jaarlijks
wordt er vanuit het programmabudget € 16,6 miljoen toegewezen voor
ontwikkeling en vervaardiging van producties die via een onafhankelijke
toets door een adviescommissie zijn beoordeeld op hoogwaardige
kwaliteit en talentontwikkeling. De oormerking van het budget zal in de
prestatieafspraken worden vastgelegd en ook jaarlijks transparant worden
verantwoord.
Het NPO-fonds zal overeenkomstig de systematiek van het Mediafonds
opereren en volgens daar nu geldende betalingstermijnen budget
beschikbaar stellen aan de omroepen. De omroepen zullen dit in
voorkomende gevallen ook in het voortraject uitbetalen aan producenten
als ontwikkelbudget. Het budget wordt door het NPO-fonds uiteindelijk
formeel toegekend in het jaar waarin wordt uitgezonden. De kosten
worden door de omroepen ook in dat jaar van uitzending verantwoord.
Het lid van de fractie-Klein vraagt de regering om aan te geven op welke
termijn de NPO klaar is met de uitwerking van opzet en werkwijze van het
«NPO-fonds» en het talentontwikkelingsfunctie daarvan. Het lid vraagt of
de regering nog bereid deze uitwerking met de Kamer te delen?
Het Mediafonds en de NPO zijn nu samen met andere betrokkenen in
overleg over de afwikkeling en de overdracht van regelingen. De NPO zal
nog dit jaar verdere stappen zetten in de nadere uitwerking van het
NPO-fonds. De kaders zullen vastgelegd worden in de prestatieafspraken.
Die zullen met uw Kamer worden gedeeld.
Het lid van de fractie-Klein vraagt hoe in dit nieuwe NPO-fonds aan het
Doelgroepenstimuleringsbeleid zoals in het Mediafonds inhoud wordt
gegeven.
Ik lees in het concessiebeleidsplan dat de NPO een voortrekkersrol in
talentontwikkeling wil hebben. In de uitwerking van de talentontwikkeling
door de NPO zullen de bestaande afspraken over talentontwikkeling

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 264, nr. 7

86

(Deltaplan Talent) met het CoBO en het Filmfonds worden gewaarborgd.
De uitwerking van het NPO-fonds zal plaatsvinden langs de lijnen van de
motie-Verhoeven en vastgelegd worden in de prestatieafspraken.77 Deze
afspraken zullen met de Kamer worden gedeeld. De NPO zal verder
jaarlijks bekend maken voor welke doelgroepen of genres zij innovatieve
concepten of talenten zoekt.
De NPO heeft als ambitie om de diversiteit te bevorderen. Ook het
NPO-fonds zal hier naar verwachting een bijdrage aan leveren. Daarnaast
speelt het NPO-fonds een belangrijke rol voor drama- en documentairetalent. Jeugd en animatie blijven eveneens onderdeel uitmaken van de
projecten die aanspraak kunnen maken op het NPO fonds. De NPO heeft
ook aangegeven gezegd dat er ruimte blijft voor ontwikkeling en coaching
bij individuele projecten.78
Het lid van de fractie-Klein vraagt of de raad van toezicht NPO ook
bevoegdheden krijgt ten aanzien van het NPO-fonds.
De raad van toezicht van de NPO ziet toe op de werkzaamheden van de
raad van bestuur van de NPO en de gang van zaken binnen de publieke
omroep. Het NPO-fonds staat straks onder volledige verantwoordelijkheid
van de raad van bestuur en daarmee ook onder het toezicht van de raad
van toezicht van de NPO.
Het lid van de Klein-fractie vraagt of de regering kan toelichten waarom
het rechtstatelijk niet onjuist is dat een Concessiebeleidsplan wordt
vastgesteld dat getoetst wordt aan de visiebrief en daarmee aan veranderingen in de nieuwe Mediawet, terwijl de Kamer zich nog niet heeft
uitgesproken over de wetswijziging.
Ik meen dat de gevolgde handelwijze niet rechtsstatelijk onjuist is. Op
13 oktober 2014 stuurde ik mijn toekomstvisie op de modernisering van
het publieke mediabestel naar de Tweede Kamer. In die brief wordt de
urgentie van de gewenste verandering bij de omroep benadrukt, onder
andere vanwege de ontwikkelingen in het medialandschap. Een urgentie
die de Raad voor cultuur, de NPO en het College van Omroepen onderschrijven. Ik streef naar inwerkingtreding van de wetsvoorstellen per
1 januari 2016, zodat de publieke omroep direct de noodzakelijke
veranderingen in kan voeren. Omdat het concessiebeleidsplan nauw
samenhangt met het wetsvoorstel, heb ik aan de NPO verzocht om bij het
opstellen daarvan te anticiperen op het wetsvoorstel. Uiteraard geldt voor
dit alles het voorbehoud van parlementaire instemming met het
wetsvoorstel.
De regering gaat in de voorliggende wetswijziging uit van een goed
samenspel tussen NPO en de omroepverenigingen. Het lid van de
Klein-fractie vraagt of de regering kan aangeven hoe mogelijke conflicten
over bijvoorbeeld de inhoud, plaatsing en waardering van programma’s
tussen de NPO en omroepverenigingen opgelost zouden moeten worden.
Gaat de regering er vanuit dat alle conflicten aan de rechter voorgelegd
zouden moeten worden, zo vraagt het lid.
Er zijn binnen onze rechtsstaat en binnen het omroepbestel natuurlijk
mogelijkheden voor een rechtsgang. Maar ik ga er vanuit dat conflicten
vooral binnen het bestel en zonder rechterlijke tussenkomst worden
opgelost. De medewerkers en bestuurders dragen hiervoor een eigen
verantwoordelijkheid.

77
78

Kamerstukken II 2013/14, 33 664, nr. 24.
De Raad voor cultuur benoemt ook het belang van training on the job-projecten. Raad voor
cultuur, Talentontwikkeling in de audiovisuele sector, september 2015.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 264, nr. 7

87

9. Uitvoerbaarheid en handhaafbaarheid
De leden van de VVD-fractie merken op dat in het voorgestelde artikel 2.1,
eerste lid, onder a, van de Mediawet 2008 de mogelijkheid tot het inzetten
van amusement bij de publieke omroep nader wordt gespecifieerd. Wat in
de wetstekst voor de leden onduidelijk blijft, is of amusement onderdeel
moet zijn van een programma met een informatief, cultureel of educatief
doel of een losstaand programma kan zijn. Graag ontvangen zij een
toelichting.
Amusement kan op beide manieren worden ingezet. Ten eerste als middel
om aansprekende programma’s te maken met een informatieve, culturele
of educatieve functie en ten tweede als middel om een breed en divers
publiek te bereiken en vervolgens te verleiden om te kijken of luisteren
naar informatieve, culturele of educatieve programmering. Amusement is
geen doel op zich, dus het kan alleen op deze twee manieren worden
ingezet. De publieke omroep moet in zijn verantwoording kunnen
aantonen dat het publiek dat wordt bereikt met de amusementsprogramma’s ook naar het overige aanbod van informatieve, culturele en
educatieve aard kijkt en luistert.
II ARTIKELSGEWIJS
Artikel I, onderdeel B (artikel 2.1)
De leden van de D66-fractie vragen de regering toe te lichten wat de reden
is dat «het kunnen inzetten van amusement als middel» expliciet is
opgenomen in de Mediawet 2008. Wat is de meerwaarde daarvan, zo
vragen deze leden. Waarom is dit expliciet opgenomen? Was dat echt
noodzakelijk? De genoemde leden vragen de regering toe te lichten of de
publieke omroep ook had kunnen volstaan in de taakopdracht zonder deze
expliciete passage over amusement als «middel».
Naar aanleiding van de visiebrief die ik in oktober 2014 aan uw Kamer
stuurde, is er veel discussie ontstaan over de rol die amusement nog kan
spelen bij de publieke omroep. Ik wilde daarom in het wetsvoorstel
duidelijk maken dat er ruimte is voor amusement bij de publieke omroep,
maar alleen als middel om een informatief, cultureel of educatief doel te
bereiken of om een breed en divers publiek te trekken en te binden, zodat
deze doelen onder de aandacht worden gebracht.
Artikel I, onderdeel H (artikel 2.20, tweede lid, onder c)
De leden van de VVD-fractie lezen dat in artikel 2.20 van de Mediawet 2008
wordt voorgesteld om publieksbetrokkenheid in te voeren. Een nadere
definiëring ontbreekt echter in de wet. Kan de regering deze definiëring
nader concretiseren?
In de memorie van toelichting omschrijf ik welke elementen ik voor mij zie
als ik het heb over publieksbetrokkenheid door de NPO. Het gaat daarbij
ten eerste om het actiever betrekken van het publiek bij de beleidsontwikkeling en het afleggen van verantwoording over de strategische keuzes.
Hierbij zie ik ook een rol voor het betrekken van doelgroepen die op dit
moment niet of slecht door de publieke omroep worden bereikt.
Daarnaast gaat het om verantwoording afleggen over de gemaakte
inhoudelijke keuzes in de programmering, en de mate waarin de publieke
waarden daarin worden gerealiseerd. Als sluitstuk moet de publieke
omroep transparant zijn over de wijze waarop hij publiek geld inzet voor
het verwezenlijken van de taakopdracht.
De wijziging van artikel 2.20 van de Mediawet 2008 houdt in dat kwalitatieve en kwantitatieve doelstellingen in relatie tot publieksbetrokkenheid

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 264, nr. 7

88

in het concessiebeleidsplan opgenomen moeten worden. De leden van de
VVD-fractie komen deze echter niet tegen in het concept concessiebeleidsplan van de NPO voor de periode 2016–2020. Worden deze wel nog
nader vastgesteld, zo vragen de leden aan de regering.
Ik heb over het concessiebeleidsplan advies gevraagd aan de Raad voor
cultuur en het Commissariaat. Deze adviezen zijn recent aan mij toegezonden. Mijn integrale reactie op het concessiebeleidsplan stuur ik u na
het debat met uw Kamer over het wetsvoorstel tot wijziging van de
Mediawet 2008. In die reactie zal ik deze vraag van de leden van de
VVD-fractie meenemen.
Artikel I, onderdeel I (artikel 2.21)
De leden van de VVD-fractie lezen dat het advies van de Raad voor Cultuur
in ieder geval betrekking heeft op de pluriformiteit. De voorgestelde
wijziging van de Mediawet 2008 onderstreept daarnaast ook het belang
van een nieuwe publieke mediaopdracht en introduceert de publieksbetrokkenheid. Kan de regering overwegen om de Raad voor Cultuur ook op
deze punten advies te laten uitbrengen, zo vragen de leden.
In het advies van de Raad voor cultuur naar aanleiding van het concessiebeleidsplan van de NPO geeft de Raad voor cultuur ook zijn zienswijze op
de voorgestelde aanscherping van de publieke mediaopdracht en op de
introductie van meer publieksbetrokkenheid. Die voorstellen heb ik
overgenomen. Ik acht het dan ook niet nodig separaat advies van de Raad
voor cultuur over deze punten te vragen.
Artikel I, onderdeel KK (artikel 2.172)
De leden van de ChristenUnie-fractie merken op dat middels een
delegatiebepaling wordt voorgesteld om dit artikel aan te passen. De
Minister van Onderwijs Cultuur en Wetenschap kan bij ministeriële
regeling nadere regels stellen over de inhoud en richting van de jaarrekening. Buiten twijfel wordt gesteld dat dit ook kan gaan over inzicht in de
kosten van de programmering. Deze leden zien op dit punt graag een
nadere toelichting.
Ik heb de NPO in een brief in maart 2015 gevraagd om per programma
openheid te geven over de gemaakte kosten en om in het concessiebeleidsplan uit te werken hoe zij deze transparantie gaat geven. Ik vind dat
belangrijk, omdat organisaties die met publiek geld werken, transparant
moeten opereren. Transparantie draagt bij aan de legitimatie van die
keuzes en het vertrouwen in de publieke omroep. Transparantie versterkt
tegelijkertijd het bewustzijn bij de publieke omroep dat er gewerkt wordt
met publiek geld. Dit is toegelicht in paragraaf 6.2.3. van de memorie van
toelichting bij het wetsvoorstel.
De NPO maakt in het concessiebeleidsplan een eerste stap naar meer
transparantie, namelijk openheid over de kosten per net en zender,
verdeeld over de domeinen. Dat gaat echter niet zo ver als ik heb
gevraagd. Ik ben voorstander van transparantie van kosten op programmaniveau. In het wetsvoorstel is verduidelijkt dat bij ministeriële regeling
regels kunnen worden gesteld over de kosten van de programmering. Dit
biedt de ruimte om de mate van transparantie nader uit te werken in deze
regeling.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen op welke wijze de regering
een balans wil borgen waarin enerzijds de mate van detail van de
informatie die een vertrouwenwekkend inzicht geeft in de bestedingen
van de publieke omroep en anderzijds het borgen van de positie als
betrouwbare partij voor externe producenten als het gaat om
bescherming van vertrouwelijke contractinformatie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 264, nr. 7

89

Transparantie bieden over de kosten van de programmering weegt voor
mij zwaar. Het publiek moet inzicht kunnen krijgen in de keuzes die de
publieke omroep maakt en de prioriteiten die hij stelt. Ook draagt
transparantie bij aan de legitimatie van die keuzes en het vertrouwen in de
publieke omroep. Transparantie versterkt tegelijkertijd het bewustzijn bij
de publieke omroep dat er gewerkt wordt met publiek geld. Uiteraard
moet rekening worden gehouden met belangen van derden bij het
verzoek om openbaarmaking van informatie, in dit geval bedrijfsgevoelige
informatie. Als de publieke omroep transparant moet zijn over de kosten
voor een programma, gaat het om de totale kosten. Het is niet aannemelijk dat daarmee inzicht wordt gegeven in bedrijfsgevoelige informatie
van één partij. Bij de totale kosten van een programma is niet zichtbaar
wat de opbouw van onderliggende kosten is.
Transparantie over de kosten van een programma kan juist bijdragen aan
een gelijke informatiepositie tussen omroeporganisaties en externe
producenten. Het draagt bij aan een goed functionerend open bestel als
externe producenten achteraf weten wat een programma heeft gekost,
want dan kunnen zij inschatten of zij een kwalitatief publiek programma
voor een lagere prijs kunnen aanbieden aan de NPO of voor hetzelfde geld
een kwalitatief beter programma. De creatieve competitie wordt versterkt
als de NPO meer kwalitatief goede, publieke voorstellen krijgt voor een
scherpe prijs. Ook de Onafhankelijke Televisieproducenten (OTP) zijn sterk
voorstander van transparantie van de kosten van programma’s achteraf,
omdat dit leidt tot een gelijke informatiepositie voor alle betrokkenen.79
Voor externe producenten is het ook belangrijk dat de publieke omroep
vooraf transparantie creëert over het bedrag dat beschikbaar is voor het
verzorgen van een programma, zodat er een gelijke informatiepositie is
voor omroeporganisaties en externe partijen die voorstellen bij de NPO
willen indienen. De Raad voor cultuur concludeert in zijn advies over het
concessiebeleidsplan dat via de geld-op-schema systematiek aan
buitenproducenten en omroepen duidelijk moet worden gemaakt welk
bedrag beschikbaar is voor een productie.80 Ook het Commissariaat
schrijft in zijn advies dat transparantie over de kosten bijdraagt aan het
daadwerkelijk openen van het bestel en het daarbij creëren van gelijke
kansen voor omroepen en externe producenten.81
De leden van de ChristenUnie-fractie menen dat het wenselijk is om het
Commissariaat voor de Media de formele functie te geven bij de wijze
waarop inzicht wordt verkregen in de kosten van programmering. Zodat
voorkomen kan worden dat er op programmatitelniveau een discussie zal
losbarsten over de kosten van programma’s op de publieke omroep. De
leden vragen op welke manier andere West-Europese landen met dit
vraagstuk omgaan.
Ik heb gekeken naar de manier waarop de VRT en de BBC zich verantwoorden over de kosten die zij maken. De partijen zijn hierin veel
transparanter dan de Nederlandse publieke omroep op dit moment. De
open houding richting het publiek die de deze partijen uitstralen, is een
goed voorbeeld. Dat is voor mij een reden geweest om in te zetten op
meer transparantie.
De Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
S. Dekker

79

OTP, Reactie OTP op de wijziging van de Mediawet 2008, september 2015.
Raad voor cultuur, Advies Concessiebeleidsplan 2016–2020 NPO, september 2015.
81
Commissariaat voor de Media, Advies Concessiebeleidsplan 2016–2020, september 2015.
80

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 264, nr. 7

90