Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2021–2022

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

172
Vragen van het lid Koekkoek (Volt) aan de Staatssecretaris van Justitie en
Veiligheid over het rapport van de Europese Rekenkamer over het falen van
het EU-migratiebeleid en de gelekte Raadsnotitie voor vrijwillige terugkeer.
(ingezonden 23 september 2021).
Antwoord van Staatssecretaris Broekers-Knol (Justitie en Veiligheid)
(ontvangen 5 oktober 2021)
Vraag 1
Bent u bekend met het «Speciaal verslag 17/2021: Samenwerking van de EU
met derde landen op het gebied van overname: relevante acties hebben
beperkte resultaten opgeleverd» van de Europese Rekenkamer gepubliceerd
op 13 september jl.?
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Kunt u reageren op de conclusies van dit verslag, specifiek op de conclusie
dat EU-landen alsnog proberen te veel zelf te doen, waardoor het landen van
herkomst lukt om de Europese lidstaten tegen elkaar uit te spelen met als
gevolg dat migranten alsnog niet teruggenomen worden door de landen van
herkomst?
Antwoord 2
Allereerst wijs ik u op de appreciatie die ik uw Kamer heb doen toekomen. Ik
deel de bevinding van de Europese Rekenkamer dat een effectief, werkend
terugkeerbeleid noodzakelijk is voor een effectief EU asiel- en migratiebeleid.
Daar zet dit kabinet zich al langer voor in, ook mede naar aanleiding van
verschillende moties van uw Kamer. Wel is het natuurlijk zo dat terugkeer een
weerbarstig proces is, en afhankelijk van vele factoren.
De bevindingen van de Europese Rekenkamer passen (helaas) in een rij van
onderzoeken die de afgelopen jaren tot vergelijkbare conclusies zijn gekomen.
Dat lees ik ook terug in de reactie van de Commissie. De Commissie wees
hier ook nadrukkelijk op bij de publicatie van de voorstellen in september
vorig jaar toen het wees op het beperkte terugkeerresultaat.
De Commissie benadrukte daarom ook in de overkoepelende mededeling van
23 september 2020 het belang om de uitvoering van het terugkeerbeleid te
versterken, onder meer door de benoeming van een EU-brede terugkeercoör-

ah-tk-20212022-172
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

1

dinator. Ook benoemde de Commissie het mandaat van Frontex op terugkeer
dat snel moet worden uitgevoerd. Ook procedures in de lidstaten moeten
worden verbeterd. Bovendien wees de Commissie op het belang van
samenwerking met herkomstlanden, en de noodzakelijke versteviging
daarvan. Het betreffen allemaal maatregelen van de EU om een gemeenschappelijk EU-systeem voor terugkeer op te zetten in het kader van het
nieuwe pact inzake migratie en asiel.
Lidstaten en de Commissie werken serieus aan de uitwerking van deze inzet.
Nederland en andere lidstaten hebben begin van de zomer de Commissie
gevraagd met actieplannen te komen voor prioritaire landen, met het doel de
migratiesamenwerking te intensiveren. Terugkeer is daar uiteraard onderdeel
van.
Vraag 3
Gezien het rapport van de Europese Rekenkamer concludeert zij dat Europa
slechts slaagt in de terugkeer van 29% van de afgewezen migranten binnen
Europa en 19% van de migranten buiten Europa, omdat de landen van
terugkeer hun migranten niet accepteren ten gevolge van het gebrek aan
eenduidig Europees beleid, kunt u aangeven wat de Nederlandse inzet zal zijn
in de Europese Raad om dit in de toekomst te verbeteren?
Antwoord 3
Van belang is op te merken dat terugkeer primair door de lidstaten zelf wordt
gerealiseerd. Hoe in samenwerking met de landen van herkomst terugkeer
wordt uitgevoerd is vaak een zaak van de lidstaten, hoewel het kabinet wel
van mening is dat een gezamenlijke Europese aanpak richting derde landen
succesvoller kan zijn. Daarnaast liggen oplossingsrichtingen in toenemende
mate op Europees niveau, en in steeds mindere mate nationaal. Europees zal
worden ingezet op verbetering van de regelgeving voor het in bewaring
stellen van vreemdelingen. Daarnaast moeten de toelatingsprocedures
handvatten bieden om oneigenlijk gebruik van de procedures tegengaan.
Nederland is ook groot voorstander van gezamenlijke Europese inzet richting
landen van herkomst, onder meer bij het toepassen van visamaatregelen.
Vraag 4
Wat is uw evaluatie met betrekking tot de kwaliteit en efficiëntie van
akkoorden op EU-niveau? Bent u van mening dat de Europese Commissie en
de European External Action Service (EEAS) het engagement met derde
landen moet vergroten, met betrekking tot de onderhandelingen over
terugkeer?
Antwoord 4
Vergroting van het engagement met derde landen is een prioriteit van de
Europese Commissie en EDEO. Het kabinet is voorstander van een brede
aanpak. Dat betekent dat Europese agentschappen en lidstaten moeten
werken aan het verbeteren van de terugkeersamenwerking, in de samenwerkingsverbanden die het meeste effect sorteren.
Vraag 5
Bent u van mening dat, wanneer het gaat om samenwerking met betrekking
tot heropname van vluchtelingen door derde landen, de Europese Commissie
en de Europese lidstaten de lessen uit vorige EU-heropname akkoorden
genoeg in overweging nemen? Kunt u hierop reflecteren, specifiek op hun
aandringen clausules die betrekking hebben op het opnemen van onderdanen
van derde landen, ondanks de onwil van deze landen om dit te aanvaarden?
Antwoord 5
Nederland ondersteunt de onderhandelingsinzet van de Commissie. Enerzijds
betekent dat het bewerkstelligen van flexibiliteit bij het terugnemen van
onderdanen van andere landen, die al dan niet via dat land naar de EU zijn
gereisd, en op die manier kunnen terugkeren. Van belang is dat terugkeerafspraken veel mogelijkheden bieden, en met dat doel zet de Commissie in op
breed geformuleerde afspraken. Dit geldt in het bijzonder voor derde landen
die grenzen aan de EU. Anderzijds zou het loslaten van deze eis in de
(lopende) onderhandelingen van de Commissie kunnen leiden tot snellere

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

2

afsluiting van terug- en overnameovereenkomsten, maar dit zal per geval
moeten worden bezien en op basis van een strategische afweging.
Vraag 6
Deelt u de mening dat EU-onderhandelingen met derde landen met betrekking tot terugkeer een meerwaarde heeft over bilaterale coöperatie tussen
lidstaten en landen van terugkeer?
Antwoord 6
In algemene zin zet Nederland zich in voor zowel het Europese als bilaterale
spoor, waarbij natuurlijk een gezamenlijke EU-aanpak de voorkeur geniet.
Bilateraal trekt Nederland met name in Benelux-verband op in onderhandelingen met derde landen, maar ook andere samenwerkingsverbanden kunnen
opportuun zijn. Gezamenlijk legt de EU namelijk meer gewicht in de schaal
dan één of enkele lidstaten. Verder kan een integrale en gemeenschappelijke
inzet van de EU de bilaterale inzet juist versterken.
Vraag 7
Bent u bereid zich in te zetten voor een Europees-breed beleid, waarbij het
onderhandelingsmandaat ligt bij één persoon of instantie, zodat er namens
alle 27 EU-lidstaten effectief onderhandeld kan worden en verschillen niet
langer tegen elkaar uitgespeelt kunnen worden? Zo nee, waarom niet? Zo ja,
op welke manier zult u dit doen?
Antwoord 7
Zoals onder de vorige vragen beantwoord, kan samenwerking met andere
partners in de EU, en idealiter alle EU partners een groot voordeel hebben.
Op dit moment zijn al bestaande mechanismen van kracht dat daar waar de
EU onderhandelt over een overeenkomst met betrekking tot de terugkeer, de
lidstaten niet langer bilaterale terugkeerovereenkomsten met dat land sluiten.
Vraag 8
Gezien het feit dat het rapport van de Europese Rekenkamer concludeert dat
de EU maar weinig structurele veranderingen heeft gemaakt om positieve
drijfveren voor derde landen te creëren om ervoor te zorgen dat zij voldoen
aan hun verplichtingen voor heropname, bent u van mening dat meer
samenwerking nodig is met betrekking tot legale migratie bijvoorbeeld via
samenwerking voor werk en onderwijs, visa-uitgiftebeleid en handelsbeleid?
Antwoord 8
De inzet van het kabinet is erop gericht om terugkeersamenwerking op alle
mogelijke manieren te versterken. Daarbij worden alle wegen verkend en
ingezet. Voor een overzicht van de gezette stappen gedurende de zittingsduur
van het kabinet, verwijs ik u ook naar de brief in reactie op de Motie Becker.1
Vraag 9
In hoeverre volgt u de Nederlandse duurzame re-integratie van migranten
op? Wordt data hierover systematisch en naar behoren opgehaald? Werkt
Nederland samen met de EU in de vorm van data-uitwisseling?
Antwoord 9
Zoals ook in de Kabinetsreactie aangegeven, ben ik met de Europese
Rekenkamer van mening dat een betere gegevensverzameling leidt tot meer
inzicht, waardoor empirische beleidsbeslissingen inzake samenwerking op het
gebied van terugkeer dan wel overname gefaciliteerd kunnen worden.
Hierdoor kan ook de algehele impact van EU-acties wat betreft het verbeteren
van de samenwerking met derde landen op het gebied van overname
beoordeeld worden, waardoor er geleerde lessen getrokken kunnen worden.
Vraag 10
Bent u bekend met het bericht «Netherlands against more rights for rejected
asylum-seekers» uit EU-Observer van 20-09-2021?

1

Kamerstuk 35 300 VI, nr. 37

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

3

Antwoord 10
Ja.
Vraag 11
Kunt u reageren op de berichtgeving in dit artikel, met name op de Nederlandse inzet met betrekking tot de EU-strategie voor vrijwillige terugkeer en
re-integratie? Hoe verhoudt zich deze positie in de Raad tot uw eerdere
antwoord op 30-08-2021, waarin u aangaf voorstander te zijn van nadere
Europese afstemming? Hoe verhoudt zich deze positie tot de Nederlandse
positie in het BNC-fiche waarin u aangeeft positief te zijn over de ambities
van de Europese Commissie op het gebied van vrijwillige terugkeer en
herintegratie, alsook de voorstellen voor meer EU-samenwerking en
coördinatie?
Antwoord 11
In het genoemde artikel wordt slechts een kleine passage uit het BNC-fiche
aangehaald. In het BNC-fiche heeft het Kabinet een appreciatie gegeven op
de op 27 april 2021 door de Europese Commissie gepubliceerde nieuwe
EU-strategie voor vrijwillige terugkeer en herintegratie. Het is een goede zaak
dat landen in EU-verband samenwerken aan terugkeer. Het kabinet is positief
over de ambities die in de strategie zijn neergelegd. Het kabinet ziet veel
positieve elementen in de EU-strategie, zoals meer praktische samenwerking
en coördinatie, het vrijmaken van financiële middelen en versterkte inzet op
samenwerking met derde landen.
Het kabinet is ook kritisch op enkele elementen. Belangrijkste punt van zorg is
het creëren van een nieuw juridisch kader. Momenteel zijn er geen juridische
beperkingen voor mensen die geen recht meer hebben op verblijf in
Nederland om vrijwillig terug te keren naar hun land van herkomst. Het
kabinet wil ervoor waken dat een nieuw juridisch kader juist operationele of
juridische belemmeringen creëert en voorwaarden stelt aan de terugkeer.
Deze nuance, die ook was overgebracht namens Nederland in een reactie op
het voorstel, is duidelijk niet naar voren gekomen in het betreffende artikel.
Uitgangspunt voor het kabinet blijft dat de migrant zonder rechtmatig verblijf
in Nederland óf de EU eerst zelf een verplichting heeft om terug te keren en
zich daarvoor dient in te spannen.
Vraag 12
Kunt u aangeven op welk moment deze Nederlandse inzet gedeeld is met de
Kamer? Als deze niet gedeeld is met de Kamer, waarom niet?
Antwoord 12
De Nederlandse inzet is openbaar en staat beschreven in het door u
aangehaalde BNC-fiche dat op 4 juni 2021 is gepubliceerd en met uw kamer
gedeeld.
Vraag 13
Welke andere oplossingen ziet u voor het gebrek aan succesvolle (vrijwillige)
terugkeer van migranten?
Antwoord 13
Zoals al eerder verwoord is terugkeer een weerbarstig proces, waarbij naast
intensief casemanagement ingezet moet worden op toezichtsmaatregelen in
het binnenlands toezicht, tezamen met terugkeerondersteuning om terugkeer
te versterken. Bij het benaderen van het vraagstuk van de terugkeersamenwerking met derde landen, moet worden bezien dat de relaties met derde
landen vaak complex zijn en vele belangen kennen waar terugkeer er één van
is. Het kabinet staat een brede en integrale aanpak voor om de terugkeersamenwerking te verbeteren.
Vraag 14
Welke acties onderneemt u de (vrijwillige) terugkeer van uitgeprocedeerde
asielzoekers te verbeteren?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

4

Antwoord 14
Uitgangspunt van het Kabinet is dat wanneer iemand geen recht (meer) heeft
op verblijf in Nederland, hij/zij Nederland zelfstandig/vrijwillig verlaat. Om
eventuele praktische belemmeringen weg te nemen kan betrokkene ondersteund worden door de Dienst Terugkeer en Vertrek (DT&V) en de Internationale Organisatie voor Migratie (IOM). Het gaat om ondersteuning bij onder
andere het verkrijgen van vervangende reisdocumenten en vliegtickets naar
het land van herkomst. Daarnaast kunnen betrokkenen ondersteuning krijgen
bij de herintegratie in het land van herkomst. Deze ondersteuning wordt
geboden door de DT&V, IOM maar ook door verschillende nongouvernementele organisaties.
Vraag 15
Kunt u op bovenstaande vragen individueel antwoord geven voor het
aankomende commissiedebat Formele JBZ-Raad van 7 en 8 oktober 2021
(vreemdelingen- en asielonderwerpen) op 6 oktober?
Antwoord 15
Ja.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

5