Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

21 501-32

Landbouw- en Visserijraad

Nr. 1209

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 19 november 2019
De vaste commissie voor Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit heeft een
aantal vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Minister van
Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit over de brief van 3 oktober 2019
over de geannoteerde agenda Landbouw- en Visserijraad 14–15 oktober
2019 (Kamerstuk 21 501-32, nr. 1198) en over de brief van 7 oktober 2019
over het Verslag van de informele Landbouwraad van 22–24 september
2019 (Kamerstuk 21 501-32, nr. 1199).
De vragen en opmerkingen zijn op 7 oktober 2019 aan de Minister van
Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit voorgelegd. Bij brief van
10 oktober 2019 is het eerste deel van de vragen beantwoord (Kamerstuk
21 501-32, nr. 1201). De resterende vragen zijn bij brief van 18 november
beantwoord en zijn hierna afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
Kuiken
De adjunct-griffier van de commissie,
Goorden

kst-21501-32-1209
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-32, nr. 1209

1

Vragen en opmerkingen van de leden van de GroenLinks-fractie
De leden van de GroenLinks-fractie zien dat Nederland, en de Europese
Unie, een grote impact heeft op de wereldwijde ontbossing. Dit gaat via
de import van grondstoffen zoals vlees, palmolie en soja. Dit heeft ook
invloed op de toename van geweld tegen lokale gemeenschappen die hun
leefgebied beschermen. Wij moeten dus onze verantwoordelijkheid
nemen. Is de Minister dit met deze leden eens? Hoe denkt zij, naast de
Europese afspraken, de impact van Nederland op de wereldwijde
ontbossing te verminderen? De Minister wil namelijk graag dat de
Nederlandse landbouw voldoet aan haar visie daarop: kringlooplandbouw. Het importeren van grote hoeveelheden grondstoffen die
bijdragen aan wereldwijde ontbossing, zien zij niet als onderdeel van
kringlooplandbouw. Hoe ziet de Minister haar kringlooplandbouwvisie ten
opzichte van deze import van grondstoffen? Welke acties gaat zij ten
opzichte van ontbossing elders in de wereld ondernemen in het licht van
kringlooplandbouw?
De inzet ten aanzien van de Nederlandse import van grondstoffen die
bijdragen aan wereldwijde ontbossing, de relatie met kringlooplandbouw
alsmede daaraan mogelijk gekoppelde acties wil ik nader uitwerken in het
kader van de bossenstrategie die ik dit voorjaar heb aangekondigd
(Kamerstuk 33 576, nr. 163).
De leden van de GroenLinks-fractie zijn het eens met de visie van het
kabinet dat de EU een sterkere leidersrol op zich moet nemen en daarbij
met meer inspanning zal moeten optreden. Ook zijn deze leden tevreden
dat het kabinet pleit voor meer transparantie van handelsketens en dat de
Europese Commissie hierbij effectieve maatregelen zou moeten
overwegen. De intensievere diplomatie op mondiaal niveau is een
passende stap om deze visie te bewerkstelligen.
De leden van de GroenLinks-fractie zien wel ruimte voor verbetering. Deze
leden vinden dat de kernacties weinig concreet of actiegericht zijn en dat
hun verdeling onder de prioriteiten verbeterd kan worden. Door middel
van strengere wetgeving en hogere eisen aan grondstoffen en producten,
kan de EU de verantwoordelijkheid nemen die zij graag zien. Deze
strengere eisen moeten nageleefd worden door intensievere controles op
grondstoffen en producten die op de Europese markt terechtkomen, door
zowel de EU als door bedrijven uit de EU. Kan de Minister voorbeelden
noemen van producten waarbij dit al gedaan wordt? Hoe kan de Minister
extra ruimte creëren voor opschaling van strengere controles?
De EU-Houtverordening is een voorbeeld waarbij bedrijven die voor het
eerst hout op de EU-markt brengen verplicht zijn een stelsel van zorgvuldigheidseisen toe te passen (due diligence) om aan te tonen dat het hout
legaal is gekapt en geëxporteerd. Dit stelsel bestaat uit:
• Het verzamelen en 5 jaar beschikbaar houden van gegevens over de
legale herkomst;
• Het uitvoeren van risicoanalyses om in te schatten en te analyseren of
het hout illegaal is gekapt;
• Het minimaliseren van risico’s door het nemen van mitigerende
maatregelen.
De Europese Commissie noemt deze verordening ook als goed voorbeeld
om de transparantie van toeleveringsketens van grondstoffen te verbeteren. In de Mededeling kondigt de Commissie aan dat zij aanvullende
regelgevende en niet-regelgevende maatregelen aan de vraagzijde zal
beoordelen om te zorgen voor een gelijk speelveld en algemene kennis
over ontbossingsvrije toeleveringsketens, en zo de transparantie van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-32, nr. 1209

2

toeleveringsketen te vergroten en het risico op ontbossing en bosdegradatie dat samenhangt met de invoer van grondstoffen in de EU, tot een
minimum te beperken. Het is vervolgens aan het nieuwe politieke
leiderschap van de Commissie om aanvullende maatregelen in
overweging te nemen en hierover te beslissen. De Europese Commissie
gaat de EU-Houtverordening evalueren. De resultaten van die evaluatie
worden gebruikt bij de beoordeling voor het nemen van aanvullende
maatregelen.
De leden van de GroenLinks-fractie vinden dat er daarbij op gelet moet
worden of de producenten van deze grondstoffen en producten verantwoordelijk zijn voor ontbossing of beschadiging van natuurgebieden.
Daarnaast moet gekeken worden naar de menselijke impact van
ontbossing. Ook producten en grondstoffen van bedrijven betrokken bij
mensenrechtenschendingen of landroof mogen onder geen enkele
omstandigheid op de Europese markt terechtkomen. Bedrijven die actief
zijn in Europa moeten zelf de taak hebben om te voorkomen dat zij
gebruikmaken van deze producten door ketentransparantie te realiseren
en goed onderzoek te doen naar de oorsprong en de levensweg van deze
producten. Dat schrijft ook de Minister, maar deze leden vinden dat ook
het kabinet daar regels voor zou moeten opstellen. Is de Minister het met
hen eens dat ook de overheid hier richtlijnen voor moet opstellen? Zij
zouden daarnaast graag meer voorbeelden van de Minister horen van
concrete maatregelen die genomen kunnen worden om deze transparantie te bewerkstelligen.
Van Nederlandse bedrijven en financiële instellingen wordt momenteel
verwacht dat zij ondernemen conform de OESO-richtlijnen voor multinationale ondernemingen. Wat betreft de Nederlandse positie ten aanzien van
Europese maatregelen wil ik eerst de beoordeling van zowel regelgevende
als niet-regelgevende maatregelen aan de vraagzijde door de Europese
Commissie afwachten, zie ook het aan uw Kamer toegestuurde BNC-fiche
(kenmerk 2019Z18293) met een eerste appreciatie van het kabinet van
voorgenomen EU beleid op dit onderwerp. Uit oogpunt van subsidiariteit
is Nederland van oordeel dat verbetering van beleidscoherentie en het
creëren van een meer gelijk speelveld voor bedrijven goed is voor de
kracht van het optreden van de EU als blok op het wereldtoneel, en
gunstig voor het Nederlands bedrijfsleven en de financiële sector. In veel
gevallen loopt het Nederlandse bedrijfsleven voorop in de EU en daardoor
zijn zij in sommige opzichten kwetsbaar voor concurrentie die
duurzaamheid minder in acht neemt. Gelet op het bovenstaande
concludeert Nederland dat maatregelen op EU-niveau een meerwaarde
hebben ten opzichte van alleen maatregelen door de afzonderlijke
lidstaten.
De leden van de GroenLinks-fractie zien naast de producerende sector
ruimte voor verbetering. Financiële investeerders moeten meer verantwoordelijkheid nemen voor het soort bedrijven waarin zij investeren. Zij
mogen niet investeren in bedrijven die te maken hebben met de
ontbossing en het beschadigen van ecosystemen. Deze leden zijn ervan
overtuigd dat transparantie over investeringen noodzakelijk is. Financiële
bedrijven moeten binnen een duidelijk door de EU gesteld kader hun
investeringen checken op betrokkenheid bij ontbossing en mensenrechtenschendingen. De leden van de GroenLinks-fractie verwachten ook dat
de EU zijn leiderschapsrol gebruikt om in gesprek te gaan met landen
waar sprake is van ontbossing, bosdegradatie, ecosysteemconversie en
landroof. Deze praktijken moeten bespreekbaar worden met deze landen
en gezamenlijk moeten er oplossingen verzonnen worden om de
praktijken te beëindigen. Kan de Minister bevestigen dat zij zich hiervoor
gaat inzetten?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-32, nr. 1209

3

Ja, ik kan dat bevestigen. In het BNC-fiche (kenmerk 2019Z18293) dat uw
Kamer op 27 september jl. heeft ontvangen steunt het kabinet de
opvatting van de Europese Commissie dat de EU haar optreden moet
intensiveren en een nog sterkere leiderschapsrol op zich moet nemen.
Eveneens steunt het kabinet de Commissie in haar voorgestelde aanpak
op EU-niveau, omdat daarmee een gelijk speelveld wordt gecreëerd en de
EU hierin meer als één handelsblok kan gaan opereren. Het is daarbij
nadrukkelijk wenselijk dat de EU samen met de lidstaten meer gericht en
intensiever diplomatie gaat voeren om deze doelen af te stemmen met de
grote consumentenlanden, zoals India en China en handelsblokken zoals
Mercosur en ASEAN.
Vragen en opmerkingen van de leden van de PvdD-fractie
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie maken zich ernstig zorgen
over wereldwijde ontbossing. Een van de hoofdoorzaken van ontbossing
is het omzetten van bosgebied in landbouwgrond. Deze landbouwgrond
wordt vaak gebruikt om de westerse veestapel van voer te voorzien, om
vee op te laten grazen of om gewassen voor de productie van bijvoorbeeld palmolie op te verbouwen. Deze leden wijzen nogmaals op het
enorme belang van de eiwittransitie (een transitie van dierlijke naar
plantaardige eiwitten) om ook ontbossing tegen te gaan. De westerse
vraag naar dierlijke producten is een van de fundamentele drijvende
krachten achter de wereldwijde ontbossing.
De Minister geeft toe dat Nederland internationaal een belangrijke
importeur is van agrarische producten die gepaard gaan met ontbossing,
zoals soja, palmolie, cacao en koffie. Ook schrijft zij dat Nederlandse
bedrijven hier invloed op kunnen uitoefenen. Zij verzuimt echter te
vermelden welke concrete acties zij gaat nemen om Nederlandse
bedrijven ertoe aan te zetten hun aandeel in ontbossing en bosdegradatie
te stoppen. Aangezien er wordt geconstateerd dat het huidige beleid niet
voldoet, verwacht de leden van de Partij voor de Dieren-fractie dat de
Minister alternatieve en aanvullende maatregelen neemt en niet slechts
een opsomming geeft van bestaand beleid. De leden van de Partij voor de
Dieren-fractie vragen of het Dutch Fund for Climate and Development ook
bedrijven heeft gefinancierd die direct of indirect actief zijn in de
veesector. Kan de Minister een overzicht geven van de investeringen die
dit fonds in de landbouwsector heeft gedaan?
Het Dutch Fund for Climate and Development heeft tot dusver nog geen
investeringen gedaan in bedrijven in de landbouwsector. Het fonds is wel
van plan om actief te worden op het gebied van klimaatbestendige
landbouw in ontwikkelingslanden en zal zich onder andere gaan richten
op uitdagingen op het gebied van verminderde waterbronnen, landdegradatie en toename van landbouwemissies.
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie vragen welke consequenties
eraan verbonden zijn indien na het doorrekenen van een portfolio van een
financiële instelling blijkt dat die portfolio in een bepaalde (te hoge) mate
aan ontbossing bijdraagt. Deze leden staan sceptisch tegenover het
slechts inzichtelijk maken van de impact van de financiële portefeuille,
zonder daar consequenties aan te verbinden, en vragen de Minister of zij
wil aangeven welke rationele prikkels financiële instellingen hebben om
hun portefeuille te vrijwaren van ontbossing.
De Nederlandse overheid heeft geen bindende wet- of regelgeving om
ontbossing in portfolio’s te bestraffen. Wel is er het bankenconvenant en
verwacht de overheid van Nederlandse bedrijven, inclusief banken dat ze
maatschappelijk verantwoord ondernemen en due dilligence toepassen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-32, nr. 1209

4

Daarnaast hebben veel banken zich gecommitteerd aan het Parijsakkoord. Niet-duurzame investeringen worden op termijn steeds
risicovoller omdat beleid rondom klimaat en duurzaamheid in Nederland
en Europa wordt aangescherpt. Ook lopen banken het risico om zowel
spaarders als investeerders kwijt te raken die belang hechten aan
aantoonbaar duurzaam beleid van hun bank.
Zij willen weten welke termijn voor de regering acceptabel is voor het
door de Europese Commissie in beeld laten brengen van de mogelijkheden om handelsketens volledig ontbossings-, bosdegradatie- en
ecosysteemconversievrij te maken. Zij vragen waarom hier het voorzorgsbeginsel niet in acht wordt genomen en zowel door de Europese
Commissie als door de regering juist wordt ingezet op een verdere
intensivering van de handel in producten (palmolie, vlees, soja, cacao,
mais, hout en rubber), waarvan de Europese Commissie en de regering
erkennen dat deze producten bijdragen aan ontbossing, door met landen
als Brazilië en Indonesië handelsverdragen af te sluiten. Zij willen de
regering erop wijzen dat ontbossing onherstelbare schade toebrengt aan
het regenwoud en dat bij de ontbossingsproblematiek het voorzorgsbeginsel een zeer belangrijke rol zou moeten krijgen.
Dit is aan het nieuwe politieke leiderschap van de Europese Commissie.
Dat geldt ook voor het in overweging nemen van voorstellen voor
aanvullende maatregelen en het mogelijk toepassen van het voorzorgsbeginsel.
Uit een rapport van Greenpeace International blijkt dat Nederlandse
bedrijven de deadline om in 2020 een einde aan ontbossing te maken niet
gaan halen. Geen van de betrokken Nederlandse bedrijven kan aantonen
dat er zinvolle inspanning is geleverd om ontbossing uit hun ketens te
weren. Bedrijven als Cargil en Nestlé hebben dit inmiddels al toegegeven.
Heeft de Minister kennisgenomen van dit rapport en kan zij aangeven
welke sancties er staan op het niet halen van de deadline en het
verzuimen van het nemen van maatregelen door deze bedrijven? Gaat de
Minister deze bedrijven dwingen hun grondstoffenleveranciers bekend te
maken? Zo ja, hoe? Is de Minister bereid om wettelijk verplicht te stellen
dat de productieketens van Nederlandse bedrijven ontbossings- en
bosdegradatievrij zijn, nu is gebleken dat vrijblijvende afspraken geen
resultaat opleveren? Verder missen de leden van de Partij voor de
Dieren-fractie in de kabinetsreactie aandacht voor de rechten van
inheemse volken en lokale gemeenschappen. Kan de Minister toelichten
wat haar inzet is om mensenrechtenschendingen en het vernietigen van
hun leefgebied tegen te gaan?
Ja, ik ben bekend met het rapport en de conclusies.1 De betrokken
bedrijven zijn als leden van het Consumer Goods Forum 2 een vrijwillige
commitment aangegaan voor geen ontbossing gerelateerd aan de
commodities soja, palmolie, vlees, hout en papier en pulp. Op het niet
halen van deze vrijwillige committering staan van overheidswege geen
sancties.
Veel informatie over de grondstofketens soja en palmolie en betrokken
bedrijven in de keten kan gevonden worden op de openbare website

1

https://www.greenpeace.org/international/publication/22247/countdown-extinction-reportdeforestation-commodities-soya-palm-oil/
2
https://www.theconsumergoodsforum.com/implementing-and-scaling-up-the-cgf-zero-netdeforestation-commitment/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-32, nr. 1209

5

Trase.earth. Tevens hebben de zes grootste soja handelaren3 afgelopen
juni rapporten gepubliceerd, met daarin gegevens over waar zij hun soja
inkopen in Brazilië en met een beoordeling van het ontbossingsrisico en
de intentie om actie te ondernemen.
Ik kan de betrokken bedrijven echter niet verplichten om hun leveranciers
bekend te maken in verband met bedrijfsgevoeligheid van deze informatie. Daarnaast zal de EU-richtlijn voor Niet-Financiële Rapportage
worden herzien waarbij ik meer aandacht zal vragen voor de problematiek
van ontbossing, de carbon footprint van grondstofketens en noodzakelijke
informatie voor transparantie.
De afgelopen jaren is gebleken dat de vrijwillige acties van koploperbedrijven onvoldoende zijn om een hele sector ontbossingsvrij en duurzaam
te maken. In de beoordeling van effectieve maatregelen is het goed om te
beseffen dat een groot deel van de productie niet (meer) naar de Europese
Unie wordt geëxporteerd.
Mede op aandringen van Nederland in het kader van het Amsterdam
Verklaringen Partnerschap heeft de Europese Commissie in juli dit jaar de
Communicatie over bossen en ontbossing gepubliceerd met het voorstel
effectieve bindende en niet-bindende maatregelen te bestuderen en te
overwegen.
Beleid dat zich uitsluitend richt op de Nederlandse markt is onvoldoende
om de onderliggende problematiek van niet-duurzame productie en
ontbossing te adresseren. Nederland spant zich daarom in om te komen
tot EU-beleid om de marktvraag naar gecertificeerde duurzame en
ontbossingsvrije producten binnen de Unie en daarbuiten te vergroten, en
zal er bij de Europese Commissie op aandringen om op de kortst
mogelijke termijn in beeld te brengen welke mogelijkheden er zijn om
handelsketens volledig vrij te maken van ontbossing, bosdegradatie en
ecosysteemconversie.
Wat betreft de vraag over mensenrechtenschendingen heeft de Nederlandse overheid een Mensenrechtenfonds ingesteld. Dit fonds wordt ook
ingezet voor de bescherming, zichtbaarheid en legitimering van milieu- en
landrechtenverdedigers, zoals inheemse groepen en lokale gemeenschappen. Ook gebruiken we onze diplomatieke contacten regelmatig om
aandacht voor mensenrechten te vragen.

3

https://www.wbcsd.org/Programs/Food-Land-Water/Food-Land-Use/Soft-Commodities-Forum/
News/members-publish-first-common-reports-on-soy-supply-chains

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-32, nr. 1209

6