Bijlage: nadere toelichting arbeidsmarktprognose
Doorontwikkeling van het prognosemodel
De laatste arbeidsmarktprognose stamt uit het voorjaar van 2019 en was op basis van het model
Zorggebruik van onderzoekbureau Prismant. De nieuwe prognose is gemaakt door ABF Research in
samenwerking met Prismant in het kader van het onderzoeksprogramma Arbeidsmarkt Zorg en
Welzijn. Het nieuwe model is qua onderliggende techniek verder doorontwikkeld en uitgebreid om
zo een nog betere prognose te krijgen. Zo zijn er verschillende nieuwe aspecten waar het nieuwe
model rekening mee houdt waaronder arbeidsproductiviteitsontwikkeling, arbeidsmarktstromen
tussen zorg en overige sectoren en binnen de branches van zorg en welzijn, frictiewerkloosheid en
verwachte vacaturegraad. Voor een complete technische toelichting op het model kunt u vanaf eind
november1 terecht op www.prognosemodelzw.nl.
Daarnaast is er ook een aantal belangrijke inhoudelijke doorontwikkelingen gedaan. Zo raamt het
nieuwe model het tekort voor al het personeel binnen zorg en welzijn en niet voor een selectie van
kwalificaties, zoals het oude model Zorggebruik. Daarmee geeft het een completer beeld. Ook is de
raming van het zorggebruik (bepalend voor de arbeidsvraag) in het nieuwe model verfijnd en is
zorggebruik nu gebruikt voor de raming voor alle branches in plaats van voor een deel van de
branches (in het model Zorggebruik werd de zorgvraag in sommige branches geraamd op basis van
verwachte ontwikkelingen in budget). Het nieuwe prognosemodel kijkt ook verder vooruit, namelijk
tot en met 2030 in plaats van 2022. Tot slot zijn er in het nieuwe prognosemodel verschillende
scenario’s doorgerekend, waaronder twee coronascenario’s.
Scenario’s
Het maken van prognoses gaat gepaard met onzekerheid en het doen van aannames. Dit geldt des
te meer in de onzekere periode met een coronapandemie waarin we nu zitten. Daarom zijn er
verschillende scenario’s ontwikkeld. Het gaat om een referentieraming, corona basisscenario en
corona tweede golf scenario2. In de referentieraming van het prognosemodel is het
arbeidsmarkttekort bepaald op basis van realisatiecijfers tot en met 2019 en is geen rekening
gehouden met effecten van corona. In de twee coronascenario’s zijn de arbeidsmarktbrede
ontwikkelingen gebaseerd op de gelijknamige scenario’s van het CPB uit de Macro Economische
Verkenning 2021. Het gaat daarbij bijvoorbeeld om de ontwikkeling van de arbeidsparticipatie en
werkloosheid die van invloed zijn op het arbeidsaanbod in de zorg. De demografische ontwikkeling
binnen de coronascenario’s is gebaseerd op de demografische scenario’s die ABF recent heeft
ontwikkeld voor het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties in het kader van de
Staat van de woningmarkt. Daarbij is dus specifiek rekening gehouden met effecten van corona op
demografie. Verder zijn de sterftekansen nader onderbouwd aan de hand van de wekelijkse
sterftecijfers die het CBS publiceert. Naast deze demografische en economische effecten, wordt in
het tweede golf scenario in sommige branches uitgegaan van toegenomen zorgvraag door de
langere periode van contactbeperkende maatregelen. Maatschappelijke effecten zoals minder werk,
vereenzaming en hogere schulden werken door in een hogere zorgvraag binnen de branches
geestelijke gezondheidszorg, jeugdzorg en sociaal werk. Daarnaast wordt vanwege het beeld van
gezondheidsrisico’s binnen de verpleeghuiszorg een effect van zorgmijding in die branche
verondersteld. Deze zorg wordt deels opgevangen in de thuiszorgbranche (en deels door
mantelzorg).
In onderstaande figuur is de ontwikkeling van het verwachte tekort weergegeven voor de drie
genoemde scenario’s. In alle drie de scenario’s is het startpunt een tekort van ruim 40 duizend in
2019. Dit starttekort is door ABF bepaald aan de hand van onder meer cijfers over openstaande
vacatures en spanningsindicator van het UWV. Verder loopt in alle drie de scenario’s het tekort tot
2021 op door de extra vraag naar personeel als gevolg van invoering van het kwaliteitskader
1 ABF Research is op het moment van schrijven nog bezig met het afronden van de modelbeschrijving. Na goedkeuring door

de begeleidingscommissie van het prognosemodel wordt de modelbeschrijving gepubliceerd.
2 Er is nog een vierde scenario in ontwikkeling, te weten het zogenaamde substitutiescenario. Dit is een beleidsrijk scenario,
waarbij uitgegaan wordt van verdere extramuralisering en verplaatsing van derde/tweede lijnszorg naar eerste lijnszorg. De
uitkomsten hiervan komen naar verwachting eind november beschikbaar. Voor een nadere toelichting op de scenario’s
kunt u vanaf eind november terecht op www.prognosemodelzw.nl.

verpleeghuiszorg. In het corona basisscenario is het geraamde tekort in 2021 circa 56.300
personen. Vervolgens blijft het tekort redelijk stabiel om vanaf 2025 weer te stijgen tot 129.100
personen in 2030. Dit laatste komt voornamelijk doordat vanaf 2025 het arbeidsaanbod nog maar
beperkt toe neemt vanwege de vergrijzing. In het corona basisscenario ligt het tekort vanaf 2021
steeds iets onder het tekort in het referentiescenario. Dit is het gevolg van de demografische en
economische effecten van corona die verondersteld worden in het corona basisscenario. Die zorgen
ervoor dat zowel het arbeidsaanbod als de arbeidsvraag minder snel toenemen dan in het
referentiescenario, waarbij het veronderstelde dempende effect op de zorgvraag iets groter is dan
op het arbeidsaanbod. In het corona tweede golf scenario loopt het tekort sneller op tot en met
2021, als gevolg van een hoger zorggebruik en minder arbeidsaanbod. Dit laatste komt
bijvoorbeeld door een hoger ziekteverzuim. Als gevolg van met name demografische effecten stijgt
de vraag naar zorg daarna relatief beperkt en neemt het arbeidsaanbod economiebreed als gevolg
van economisch herstel extra toe. Dit zorgt voor een daling van het tekort tot en met 2025. Daarna
neemt het tekort weer toe tot 102.600 in 2030, omdat het arbeidsaanbod dan nog maar beperkt
toe neemt. Het tekort in 2030 in het corona tweede golf scenario is kleiner dan in de andere
scenario’s door een lager zorggebruik als gevolg van demografische effecten van corona (o.a. meer
sterfte).
Figuur 1 Verwachte personeelstekort zorg en welzijn (exclusief kinderopvang)
140000
130000
120000
110000
100000
90000
80000
70000
60000
50000
40000
30000
20000
10000
0
2019

2020

2021

2022

Corona basisscenario

2023

2024

2025

2026

Corona tweede golf scenario

2027

2028

2029

2030

Referentieraming

Bron: ABF Research
Verwachte tekorten naar branche en beroepsgroep
Hieronder worden de verwachte tekorten weergegeven naar branche en beroepsgroep. Daarbij is
het tekort voor zowel het corona basisscenario als het tweede golf scenario weergegeven, omdat
die een bandbreedte geven voor het verwachte tekort.
Uitsplitsing naar branches
Uit de prognose blijkt dat het tekort in 2022 zowel absoluut als relatief gezien het grootst is in de
VVT, met 38.100 tot 43.900 werknemers (zie tabel 1) . Het gaat om een tekort van 29.600 tot
31.700 werknemers in de verpleeghuiszorg en 8.500 tot 12.220 in de thuiszorg. In deze branche
zal het tekort ook de komende tien jaar het meest toenemen als gevolg van een snel toenemende
zorgvraag. Verder zien we dat ook in de ziekenhuiszorg het tekort de komende jaren naar
verwachting verder op loopt. In de branches jeugdzorg en sociaal werk zijn de verwachte tekorten
het kleinst.

Tabel 1 Verwachtte arbeidsmarktekort zorg en welzijn (exclusief kinderopvang) in 2022 en 2030,
corona basisscenario en corona tweede golf scenario, uitgesplitst naar branche
2022
2030
Corona
Corona
Corona
Corona
basis
tweede golf basis
tweede golf
Universitair medische centra
2.200
3.100
5.900
5.000
Ziekenhuizen en overige
6.400
8.600
16.900
14.100
med. spec. zorg
Geestelijke gezondheidszorg
3.000
6.100
4.300
4.100
Huisartsen en
1.700
2.100
3.000
2.400
gezondheidscentra
Overige zorg en welzijn
2.300
3.200
5.500
4.200
Verpleeghuiszorg
29.600
31.700
70.200
54.100
Thuiszorg
8.500
12.200
19.400
15.600
Gehandicaptenzorg
1.300
3.700
2.000
1.500
Jeugdzorg
500
1.100
1.000
800
Sociaal werk
700
2.000
900
800
Totaal
56.300
73.800
129.100
102.600
Bron: ABF Research
Uitsplitsing naar beroep(sgroep)
In tabel 2 is het verwachte tekort3 uitgesplitst naar een 17-tal beroep(sgroep)en en een rest
categorie, te weten de overige beroepen. Voor de 17 te onderscheiden beroep(sgroep)en is
fijnmazige raming gemaakt, waarbij voor alle afzonderlijke beroep(sgroep)en zowel de
arbeidsvraag als het arbeidsaanbod individueel is bepaald. Voor de overige beroepen is alleen een
zeer grofmazige raming gemaakt. De ontwikkeling van het arbeidsaanbod volgt daar de
ontwikkeling van de beroepsbevolking. De arbeidsvraag volgt de gemiddelde ontwikkeling binnen
zorg en welzijn. Voor de beroepen (o.a. artsen, gespecialiseerd verpleegkundigen en een aantal
GGZ-beroepen) die door het Capaciteitsorgaan worden geraamd - die in onderstaande indeling
onderdeel zijn van de overige beroepen - is de arbeidsvraag bepaald op basis van gegevens van
het Capaciteitsorgaan.
Uit tabel 2 blijkt dat de verwachte tekorten vooral bij zorgberoepen zitten en minder bij
welzijnsberoepen. In 2022 zien we de grootste verwachte tekorten bij verzorgende mbo 3,
verpleegkundigen (mbo en hbo) en de overige beroepen. Daarbij moet worden opgemerkt dat de
categorie overige beroepen ook een relatief grote groep is. Naar 2030 toe zien we met name een
forse stijging van het tekort aan verzorgenden niveau 3. Dit is het gevolg van de forse groei van de
zorgvraag in de VVT. Voor de welzijnsberoepen beperken de tekorten zich tot enkele honderden per
beroepsgroep.

3 In het prognosemodel kunnen zowel tekorten als overschotten van dezelfde beroepsgroep naast elkaar bestaan. Dit heeft

er ondermeer mee te maken dat het model verondersteld dat het tijd kost om vraag en aanbod bij elkaar te brengen en er
in de ene regio voor een bepaald beroep een tekort kan zijn en in een andere regio een overschot. In tabel 2 zijn alleen de
tekorten weergegeven.

Tabel 2 Verwachtte arbeidsmarkttekort zorg en welzijn (exclusief kinderopvang) in 2022 en 2030,
corona basisscenario en corona tweede golf scenario, uitgesplitst naar beroepsgroep
2022
2030
Corona
Corona
Corona
Corona
basis
tweede golf
basis
tweede golf
Zorghulp (niveau mbo 1)
3.200
4.000
6.200
4.600
Helpende zorg & welzijn (niveau mbo 2)
3.400
4.100
6.900
4.700
Verzorgende (niveau mbo 3)
18.000
19.900
43.700
35.900
Verpleegkundige (niveau mbo 4)
9.300
11.700
17.700
14.500
Pedagogisch werker (niveau mbo 3)
100
300
100
100
Pedagogisch werker (niveau mbo 4)
0
0
0
100
Medewerker maatschappelijke zorg
(niveau mbo 3)
700
1.500
2.100
1.400
Medewerker maatschappelijke zorg
(niveau mbo 4)
400
1.100
800
600
Sociaal-maatschappelijke dienstverlener
(niveau mbo 4)
100
100
200
100
Sociaal-cultureel werker (niveau mbo 4)
100
200
200
200
Doktersassistent (niveau mbo 4)
500
900
1.000
700
Verlos- en verpleegkunde (niveau hbo
6)4
6.000
7.200
8.300
7.000
Pedagogiek (niveau hbo 6)
200
500
300
200
Pedagogiek (niveau hbo 7)
100
300
200
200
Maatschappelijke hulp en dienstverlening
(niveau hbo 6)
1.300
3.400
2.700
2.100
Maatschappelijke hulp en dienstverlening
(niveau hbo 7)
200
400
300
300
Psychologie (niveau hbo 6 & 7)
100
200
200
200
Overige beroepen
12.400
17.900
38.100
29.800
Bron: ABF Research
Actieprogramma Werken in de Zorg
De hoofdambitie van het Actieprogramma Werken in de Zorg is voldoende medewerkers, die goed
zijn toegerust voor en tevreden zijn met het belangrijke werk dat zij doen. Om de voortgang van
het terugdringen van het tekort te meten, kijken we naar het verwachte tekort in 2022. Bij de
actuele prognose bedraagt dat verwachte personeelstekort in zorg en welzijn (exclusief
kinderopvang) tussen de 56.300 en 73.800 personen.
Bij de vorige prognose (voorjaar 2019) was het verwachte tekort in 2022 circa 80.000 personen.
Het model waarmee de prognoses gemaakt worden, is in de tussentijd doorontwikkeld en
verbeterd waardoor dat de resultaten van de voorgaande prognose en de huidige prognose niet
zondermeer met elkaar te vergelijken zijn. Op basis van een analyse van beide modellen is door
ABF Research wel een inschatting gemaakt van het verschil tussen het huidige starttekort in 2019
en het geraamde tekort voor 2019 op basis van het oude model. Het tekort komt nu ongeveer 7
duizend lager uit als gevolg van gunstigere ontwikkelingen van in- en uitstroom in 2018 en 2019.
Voor de periode 2019 - 2022 bleek het niet mogelijk om een goede scheiding te maken tussen
modeleffecten en mogelijke effecten van inspanningen van de sector (die zich vertalen in
gewijzigde veronderstellingen t.a.v. onder meer in- en uitstroom).

4 Het betreft hier alleen hbo-verpleegkundigen zonder verdere specialisatie. Het Capaciteitsorgaan maakt ramingen en

instroomadviezen voor ondermeer gespecialiseerd verpleegkundigen. Deze vallen onder de categorie overige beroepen.