23
Herziening tenuitvoerlegging strafrechtelijke beslissingen
Aan de orde is de behandeling van:
- het wetsvoorstel Wijziging van het Wetboek van Strafrecht, het Wetboek van Strafvordering en enige andere
wetten in verband met een herziening van de wettelijke
regeling van de tenuitvoerlegging van strafrechtelijke
beslissingen (Wet herziening tenuitvoerlegging strafrechtelijke beslissingen) ( 34086 ).
De voorzitter:
Voor dit debat hebben zich zeven sprekers gemeld. Anders
dan op de lijst vermeld staat, zal de eerste spreker mevrouw
Swinkels van D66 zijn. Zij heeft de bankjes vol fans zitten
... Nee, haar fractie is aanwezig, want zij houdt haar maidenspeech vandaag. Mevrouw Swinkels, na uw inbreng schors
ik de vergadering, zodat uw collega's u kunnen feliciteren.
U mag genieten van vijftien minuten spreektijd zonder
interrupties. Geniet van dit moment!
De algemene beraadslaging wordt geopend.

Mevrouw Swinkels (D66):
Voorzitter. Ik begin mijn vijftien minuten met het bedanken
van mevrouw Kooiman voor haar collegialiteit. Zij heeft mij
in de gelegenheid gesteld om hier als eerste te spreken. Zo
zorgt zij ervoor dat ik mijn nagels niet zit af te bijten voordat
ik van wal mag steken. Dat laatste ga ik dan nu doen.
Het is de eerste keer dat ik als Kamerlid het woord voer in
de plenaire zaal, zoals de voorzitter al aankondigde. Tot nu
toe trad ik op in rechtszalen, eerst als advocate en later als
rechter. Eén pleidooi staat mij nog heel levendig bij,
namelijk een pleidooi voor het Hof van Justitie van de
Europese Unie in Luxemburg. Ik moest daar pleiten over
houtworm, echt een onderwerp om warm voor te lopen. Ik
stond te pleiten en plotseling werd het tegen het eind van
mijn verhaal zwart voor mijn ogen. Later werd ik wakker
op de grond en stonden er zes rode toga's over mij heen
gebogen. De Engelse rechter zei: they go to any length to
convince the Court. Ze doen ook alles om het Hof te overtuigen. Zo ver laat ik het vanavond niet komen.
Sinds 2002 zat ik als rechter voorin de zaal, zo'n beetje waar
de minister nu zit. Ik heb daar geluisterd, gewikt, gewogen
en geoordeeld over de straffen die het Openbaar Ministerie
eiste in talloze zaken, groot en klein. Daarbij viel mij op dat
het OM zich ferm, maar ook magistratelijk opstelt. Bij gebrek
aan bewijs eiste het OM soms toch vrijspraak. Als het om
tenuitvoerlegging van een voorwaardelijke straf ging,
stemde het OM soms in met uitstel als bleek dat de veroordeelde inmiddels werk had gevonden of net aan een opleiding was begonnen. Niet voor niets bestaat de rechterlijke
macht uit het OM en de rechter samen, de zittende en de
staande magistratuur. In de rechtszalen worden ingrijpende
oordelen geveld, strenge straffen geëist en steeds vaker
ook opgelegd. Daarbij maken het OM en de rechter een
zorgvuldige afweging en wordt er rekening gehouden met
de belangen van de slachtoffers en de verdachten en
natuurlijk met de veiligheid van de samenleving. Dat

Tweede Kamer

Herziening tenuitvoerlegging
strafrechtelijke beslissingen

gebeurt weg van het gedruis van de straat en op afstand
van de waan van de dag. De rechterlijke macht, de rechters
en het OM samen, vertegenwoordigt een van de drie
staatsmachten, naast de wetgevende en de uitvoerende
macht in ons democratisch bestel. Dat zijn machten die
onderling uitdrukkelijk gescheiden zijn. Checks-and-balances
zorgen voor tegenwicht en moeten het ontstaan van een
absolute macht voorkomen. Dat tegenwicht, dat evenwicht,
is het fundament voor mijn politiek handelen en ook voor
dat van mijn partij, D66.
Tijdens deze kabinetsperiode is onder het mom van lawand-order de bestuurlijke macht steeds verder uitgedijd.
Burgemeesters krijgen steeds ruimere bevoegdheden voor
de handhaving van de openbare orde en de veiligheid.
Gisteren nog kwam er een voorstel om potentiële uitreizigers zonder tussenkomst van de rechter hun paspoort te
laten afnemen. Die trend is ook te zien in het wetsvoorstel
dat vanavond ter tafel ligt. Het resultaat hiervan is namelijk
dat de eindverantwoordelijkheid voor de tenuitvoerlegging
van straffen niet meer in handen is van het magistratelijke
OM, als onderdeel van de rechterlijke macht, maar overgaat
naar het ministerie van Veiligheid en Justitie.
Sprekend over dit wetsvoorstel herinner ik me nog het
nieuws uit 2012 dat 15.000 veroordeelde criminelen vrij
rondlopen en dus niet hun straf uitzitten. Ik schrok daarvan.
Ik dacht: zijn het er zo veel? Rechters hebben zich immers
niet voor niets uitgesproken en die straffen opgelegd. Een
straf moet snel, efficiënt en daadwerkelijk worden uitgevoerd. Gebeurt dat niet, dan heeft straffen weinig zin. Dan
bestaat het risico dat een straf geen doel meer dient, of
zelfs verstorend werkt als iemand zijn leven juist weer op
de rails aan het krijgen is. Ik heb dus alle lof voor de
minister voor zijn inspanningen om dit te verbeteren, door
sneller te starten met uitvoering van de straf, te zorgen dat
de straf ook daadwerkelijk wordt uitgevoerd en ten slotte
alle betrokken partijen goed te informeren. Daar gaat het
om.
Straf voor wie straf verdient, die slogan hangt de VVD graag
in bushokjes. Na vijf jaar regeren wordt er dan toch eindelijk
werk van gemaakt. D66 is echter niet onverdeeld blij met
de manier waarop dat in het wetsvoorstel gebeurt. Zoals
ik al zei is de basis van het plan dat de minister zichzelf
verantwoordelijk maakt voor de tenuitvoerlegging van
straffen. De Adviescommissie Strafrecht verwoordde het
treffend: "Daarmee wordt het comfortabele uitgangspunt
verlaten dat beslissingen worden genomen door een
magistratelijke officier van justitie die een eigen verantwoordelijkheid heeft die losstaat van de politieke context."
Hoe gaat de minister voorkomen dat straks de tenuitvoerlegging van straffen in individuele gevallen voorwerp van
politiek debat in de Kamer wordt? Het zou immers zomaar
kunnen dat iemand die zijn boete niet betaalt vervangende
hechtenis moet uitzitten en bijvoorbeeld in de gevangenis
heel ziek wordt omdat hij zijn medicatie niet op tijd krijgt.
Komt de minister dan naar de Kamer om dit uit te leggen?
Wat te denken van de eerdere uitspraak van de premier dat,
mocht Volkert van der G. vrijkomen, de minister van Veiligheid en Justitie maar op moest stappen? Daarbij komt dat
dit ministerie al vaak is uitgebreid met beleidsterreinen als
de Nationale Politie, veiligheid en asiel. Daar komt nu ook
nog eens de centrale regie over de tenuitvoerlegging van
straffen bij.

8 december 2015
TK 34

34-23-1

D66 heeft er al vaker op gewezen dat er een tendens merkbaar is van machtsconcentratie bij dit ministerie. Mijn partij
zet daar vraagtekens bij. Het trackrecord van dit ministerie
geeft namelijk niet bepaald het beeld dat men in control is.
Ik verwijs opnieuw naar Volkert van der G. en het rapportHoekstra en ik ben ook heel benieuwd naar de bevindingen
van de commissie-Oosting morgen over het bonnetje van
Cees H.
Bij dit alles rijst de vraag of het ministerie deze verantwoordelijkheid er nog wel bij kan hebben. Of kan die toch beter
bij het OM blijven? Het OM heeft immers de regie over de
strafzaak, leidt het opsporingsonderzoek, brengt de zaak
naar de rechter, doet de strafeis en zorgt tot slot voor de
tenuitvoerlegging van de beslissing van de rechter. Het OM
overziet daarmee het hele strafdossier en daarom heeft het
de expertise om bijvoorbeeld te beslissen of een zwangere
vrouw die een boete wegens winkeldiefstal niet heeft
betaald een week de gevangenis in moet. Daar komt immers
geen rechter meer aan te pas. Gaat een ambtenaar op het
ministerie, ver van de praktijk, dat nu beslissen? De minister
wil dit naar zich toe trekken omdat de prestaties van het
OM volgens hem achterblijven. Het OM zou hiervoor
onvoldoende aandacht hebben. Het zou zich volgens de
minister moeten concentreren op zijn kerntaken opsporing
en vervolging. Wat gebeurt er echter als je die redenering
doortrekt? Wat de prestaties van de politie betreft is er nog
heel wat te verbeteren. Gaat de minister dan politietaken
bij dg's op het ministerie onderbrengen?
Al sinds 2014 is er het Administratie- en Informatie Centrum
voor de Executieketen (AICE). Dat fungeert als een spin in
het web. Nu wordt al 91% van de vrijheidsstraffen binnen
24 maanden uitgevoerd. Daarom hoor ik graag van de
minister waarom de centrale regie niet bij het OM kan blijven. Is wel onderzocht of de regie bij het OM kan blijven?
Zo ja, wat kwam daar dan uit? Zo nee, waarom is dat niet
onderzocht?
In het oorspronkelijke wetsvoorstel las ik tot mijn verrassing
dat betekening van bijvoorbeeld een dagvaarding ook
mogelijk was via de raadsman, de huisgenoot of zelfs de
werkgever en dat dit voldoende was. Pas na stevige kritiek
van de Raad van State besloot de minister die voorstellen
te schrappen. Dat lijkt me heel verstandig, maar tegelijkertijd
vind ik het ook best wel zorgelijk. De bezwaren spreken
namelijk nogal voor zich.
Voor het overige ligt er nu wel een acceptabel voorstel. Ik
noem de introductie van elektronische betekening, een
aanpassing aan het huidige digitale tijdperk waarvan de
effecten geëvalueerd zullen worden. Ik ga er dan ook van
uit dat de minister de Kamer hierover regelmatig zal informeren.
De fractie van D66 is ook blij met de termijnbetalingen voor
verkeersboetes, want die kunnen het aantal gijzelingen
verminderen. Mijn fractie heeft hiervoor al vaker aandacht
gevraagd. Ook op dat punt heeft de minister onze instemming.
De D66-fractie is dus nog niet overtuigd van wenselijkheid,
nut en noodzaak van de verschuiving van de verantwoordelijkheid voor de tenuitvoerlegging van straffen van het OM
naar de minister. Ik hoor graag van de minister hoe hij de
politiek op afstand gaat houden in individuele zaken en

Tweede Kamer

Herziening tenuitvoerlegging
strafrechtelijke beslissingen

waarom de minister wel en het OM niet die gewenste verbetering kan realiseren.
Tot slot. Toen ik ruim een maand geleden in de Kamer
kwam, ben ik op een rijdende trein gesprongen, een trein
die al een heel eind op weg is. Nuchter als ik ben, kijk ik
wat ik nog kan bereiken in de periode tot aan de verkiezingen van 2017. Vanuit mijn vorige functie weet ik heel goed
dat er veel meer is dan het strafrecht alleen en dat de kans
dat iemand verzeild raakt in een strafproces vele malen
kleiner is dan de kans dat hij betrokken raakt bij bijvoorbeeld
een echtscheiding. Juist op dat punt zijn er twee wetsvoorstellen ingediend, waarbij D66 een van de indieners is
geweest. Dat zijn de wetsvoorstellen over partneralimentatie
en huwelijksvermogensrecht. In de komende periode ga ik
er mijn best voor doen om die wetsvoorstellen tot een goed
einde te brengen. Daarover, minister, zullen wij elkaar dus
weer spreken in deze Kamer.
Ik sluit af met het uitspreken van mijn dank aan u allen en
ik dank mevrouw Kooiman voor de gelegenheid die ik van
haar heb gekregen. Ik wacht met spanning de antwoorden
van de minister op mijn vragen af.
De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw Swinkels. Hartelijk gefeliciteerd met
uw maidenspeech. Ik zal de vergadering schorsen zodat de
rest van de Kamer ook de gelegenheid krijgt om u te feliciteren.
De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.
De voorzitter:
Na dit feestelijke moment heropen ik de vergadering.

Mevrouw Van Toorenburg (CDA):
Voorzitter. Laat mij vanaf deze plaats nogmaals de nieuwe
collega van D66, mevrouw Swinkels, feliciteren. Het is
misschien ook wel een beetje ter ere van haar dat we vandaag dit debat voeren; ze heeft natuurlijk niet voor niets
vonnissen gewezen. Niets is frustrerender dan vonnissen
wijzen die vervolgens niet worden uitgevoerd. We hebben
het hier dus eigenlijk een beetje over haar werk. Dat is wel
aardig, want dat geldt ook voor mijzelf. Ik kom met ingang
van vandaag terug in deze Kamer als woordvoerder voor
veiligheid en justitie. Wat is er nu leuker dan te mogen
beginnen met wat ik heb achtergelaten voordat ik in de
Kamer kwam: het gevangeniswezen en de tenuitvoerlegging
van straffen en maatregelen? Volgens mij zijn we vandaag
dan ook allemaal verheugd dat we het hierover met elkaar
kunnen hebben.
Het gaat immers wel ergens over. Het gaat over de geloofwaardigheid van ons rechtssysteem. Als er ingrijpende
beslissingen worden genomen en mensen een straf opgelegd krijgen — vaak na een enorme aanlooptijd en waarbij
veel mensen zijn betrokken en slachtoffers zijn gemaakt —
kan het toch niet zo zijn dat die straf niet wordt uitgevoerd?
Dat is dan ook het onderwerp van vandaag: hoe krijgen we
dat hele stelsel beter neergezet? Het gaat over de geloofwaardigheid van ons bestel.

8 december 2015
TK 34

34-23-2

Het was dan ook wel even schrikken toen de Algemene
Rekenkamer met een rapport kwam waarin allerlei kritiek
stond, zoals het feit dat het allemaal eindeloos duurt, de
doorlooptijden en het op elkaar aansluiten. Op een bepaald
moment ontstond er een beeld dat na een vonnis niemand
meer precies wist wat ermee te doen. Alsof het een soort
ergens in het midden van het Openbaar Ministerie, de
reclassering en de politie storten was. Want wie moet het
nu eigenlijk oppakken? Is dat de reden waarom zo veel
vonnissen er zo lang hebben gelegen?
Natuurlijk heeft de regering geprobeerd een aantal verbeterprogramma's op te zetten. Dat is heel goed geweest. Het
is ook de aanloop naar deze wet geweest. Een van die verbeterprogramma's was het instellen van een centraal
instituut: het Administratie- en Informatie Centrum voor de
Executieketen, dat operationeel is sinds 1 januari 2014. Het
is een goede zaak dat op deze manier wordt geprobeerd
de partners beter aan elkaar te linken en te zorgen voor een
betere doorloop, dat de verantwoordelijkheid een beetje
wordt weggehaald bij het Openbaar Ministerie en het
gevangeniswezen, en dat er een centrale plek is die ervoor
zorgt dat het beter loopt.
Er zitten echter ook wel een paar bijzondere dingen aan
vast. Laat ik die er meteen bij pakken. Zo herinner ik me,
uit mijn tijd als gevangenisdirecteur, nog heel goed dat een
vonnis soms heel laat komt. Of dat een gedetineerde heel
laat terugkomt van transport. Gelukkig hadden we nog
piketofficieren die we konden bellen. Je bekijkt dat dan met
je eigen administratie. Maar hoe gaan we dat straks doen?
Is deze dienst 24 uur per dag bereikbaar? En als er discussie
ontstaat over de vraag of iemand nog een andere straf heeft
openstaan, terwijl hij in voorlopige hechtenis zat en ineens
in vrijheid wordt gesteld, is daar dan voldoende zicht op?
Hoe kan er af en toe gespard worden over hoe dat dan gaat?
Soms moest ik midden in de nacht naar de inrichting om
ervoor te tekenen dat iemand daadwerkelijk in vrijheid werd
gesteld. Dat moest ik wel kunnen controleren op basis van
papieren die ik uit mijn eigen kluis haalde. Hoe gaan we
dat straks doen? Dat is wel een punt van zorg. Hoe kijkt de
minister hiertegenaan?
Dat we iets moeten doen met zo'n centraal orgaan, is ons
ook wel duidelijk. Het is nu immers te versnipperd en
mensen weten het soms niet zo goed. Bovendien zijn er te
veel vonnissen die gewoon ergens halfdood liggen te zijn.
Daar gebeurt niks mee. Mensen voeren hun taakstraffen
niet uit. En uiteindelijk verjaren die vonnissen. Het is toch
wel gek dat we duizenden en duizenden vonnissen hebben
die uitgevoerd moeten worden, maar dat dit niet gebeurt
en dat we ondertussen gevangenissen sluiten. Dat veroorzaakt in de samenleving meer dan een rimpel. Het is dan
ook goed dat we proberen dit aan elkaar te koppelen.
We hebben nog een aantal dingen gevraagd, zoals op welke
wijze de opsporing wordt geïntensiveerd om ervoor te
zorgen dat mensen die een straf hebben gekregen, deze
ook uitzitten. Dat gaat over meer dan alleen maar een
administratieve handeling. Het gaat er ook om — mijn collega heeft daarover ook moties ingediend — te zorgen dat
we ook concreet die opsporing gaan intensiveren. Hoe gaat
die versterking plaatsvinden? Dat is een vraag die wij vandaag aan de minister willen stellen.
Er zijn nog steeds heel veel mensen uit beeld. Daarover heb
ik toch wel een vraag aan de minister, want afgezien van

Tweede Kamer

Herziening tenuitvoerlegging
strafrechtelijke beslissingen

verjaarde vonnissen is het bekend dat er ongeveer 12.000
gevangenisstraffen nog niet ten uitvoer zijn gelegd, maar
dat dat wel kan. Een aantal zaken zijn in actieve opsporing,
maar is het nu zo dat 800 mensen totaal uit beeld zijn en
wordt daar dan helemaal niets meer aan gedaan? Wat
probeert de minister te doen om te zorgen dat deze mensen
wel hun straf uitzitten? Of zijn ze allemaal met de noorderzon vertrokken? Wij willen dat graag weten.
Hoe staat het eigenlijk met de openstaande straffen met
een kortere duur dan 120 dagen? Of, zoals ik net al even
zei, met geldboetes en taakstraffen? We hebben met de
motie daarover natuurlijk willen bereiken dat de gevangenisstraffen ten uitvoer werden gelegd, maar het gaat
natuurlijk ook over die boetes. We willen graag van deze
minister weten hoe hij ook op dat punt een intensivering
zal laten plaatsvinden.
De motie vroeg ook, te kijken naar de verjaringstermijn. Het
is heel belangrijk dat mensen niet de boel kunnen verstieren
en zorgen dat ze uit beeld zijn, maar te zorgen dat ze uiteindelijk wel hun straf moeten uitzitten. Het is belangrijk dat
dat ook daadwerkelijk gebeurt. Is de minister wellicht bereid
te bekijken of hij in een nota van wijziging bij deze wet
hieraan gevolg kan geven?
Ik vond het interessant dat D66 vandaag vroeg of je nu
eigenlijk niet principieel zou moeten willen dat de tenuitvoerlegging van straffen bij het ministerie terechtkomt. Ik
had een hele alinea opgeschreven die er ook over gaat of
dat nu wel verstandig is. Maar ik wil me gemakshalve graag
bij D66 aansluiten, want hierover zijn wijze woorden gezegd.
Tegelijkertijd bedenk ik ook dat zo'n gevangenis gewoon
ten dienste staat van het ministerie van Justitie. In de
praktijk heb ik het in mijn hele dienst ook nooit anders
gevoeld dan dat we straffen aan het uitvoeren waren voor
het ministerie en dat het bijna terminologie is dat die door
een officier van justitie worden geformuleerd. Wel is het
belangrijk, zoals D66 volgens mij terecht aangeeft en waar
wij ook antwoord op willen krijgen, hoe we zorgen dat de
minister niet elke keer met zijn vingers tussen de deur gaat
zitten maar dat die straffen uiteindelijk worden uitgezeten
en dat iedereen een gelijke behandeling krijgt. Het moet
niet zo zijn dat als een paar mensen het interessant vinden
om één zaak op te lieren, we dan hier in de Kamer gaan
praten over de tenuitvoerlegging van één bijzondere straf.
Dus ik wil wel dat we een soort sereniteit krijgen bij het
ministerie om niet met de vinger tussen celdeuren te gaan
zitten poeren maar te zorgen dat die tenuitvoerlegging
gewoon bij de uitvoerende diensten blijft. Hoe kan de
minister zorgen dat dat gaat gebeuren?
We hebben het gehad over de uitwisseling van de informatie met het speciale centrum dat er al even is. Ik wil graag
van de minister weten wat voor rol dat centrum nu kan
spelen bij de behandeling van adolescenten. De minister
weet als geen ander dat het adolescentenstrafrecht iets is
waar ik behoorlijk enthousiast over ben, om maar niet te
zeggen dat we heerlijk hebben kunnen samenwerken met
zowel de VVD als de PvdA om te zorgen dat die wet door
de Kamer kwam.
Maar wat je natuurlijk nu in de uitvoering ziet, is dat kinderen moeten worden behandeld en dat rechters daarover
uiteindelijk beslissingen nemen terwijl die behandeling
maar niet van de grond komt. Daarvan hebben we ook

8 december 2015
TK 34

34-23-3

aangifte gedaan hier in de zaal, om in deze terminologie te
spreken. Ik zou graag willen weten wat dat speciale centrum
nu kan betekenen, speciaal voor adolescenten. Kan de
minister dat ook aangeven? Ik denk dat dat een heel
belangrijk punt waarover we het ook met deze minister
moeten hebben.
We horen verschillende geluiden dat men zich binnen het
gevangeniswezen goed voorbereidt op de taakverschuiving
naar het centrum dat straks over de tenuitvoerlegging gaat.
Intussen zijn de diensten binnen het gevangeniswezen
eigenlijk niet meer helemaal op orde. Mensen hebben een
nieuwe baan en denken: ik blijf niet op het zinkende schip
zitten, ik ga iets anders doen. Vervolgens zie je dat er problemen gaan ontstaan binnen het gevangeniswezen. Hoe
gaat de minister die oplossen? Gaat de minister voor de
mensen die uiteindelijk een andere baan moeten gaan
zoeken wel zorgen dat zij fatsoenlijk van werk naar werk
kunnen worden geleid? We sluiten de gevangenissen al,
waardoor heel veel mensen op straat zijn komen te staan.
Het zou toch heel jammer zijn als we niet zorgvuldig
omgaan met mensen die zo lang heel netjes hun werk
hebben gedaan voor dit ministerie om te zorgen dat de
taken die moeten worden uitgevoerd ook daadwerkelijk
worden uitgevoerd. Kortom, hoe gaan we om met het feit
dat het AICE — ik heb die term steeds proberen te vermijden
— nog niet op volle sterkte is, terwijl het gevangeniswezen
het AICE eigenlijk nog niet goed kan overnemen?
Ik heb nog wel een dilemma ten aanzien van dat centrum.
Ik zal daarover in de Kamer een ontboezeming doen; als
katholiek kan ik dat misschien beschouwen als een soort
aflaat. Ik heb het als gevangenisdirecteur een keer meegemaakt dat ik een kind binnenkreeg van net 12 jaar oud. Hij
zat bij mij in de gevangenis, helemaal verstoord omdat er
van alles aan de hand was. 's Avonds om 22.00 uur kwam
hij binnen, tegelijk met het bericht dat hij onmiddellijk in
vrijheid moest worden gesteld. Ik dacht: we bellen zijn
ouders. De ouders zeiden echter dat ze het kind niet kwamen
halen en dat zij niets gingen doen. De Officier van Justitie
was natuurlijk niet bereikbaar en zo zat ik met een kind, met
de opdracht om het onmiddellijk in vrijheid te stellen. Weet
u wat ik gedaan heb? Helemaal niets. Ik heb gewoon "welterusten" tegen hem gezegd en ik dacht: de volgende dag
hoort hij wel dat hij weer vrij is, want zo kunnen wij fatsoenlijk met dat kind omgaan. Stel je voor dat ik hem had laten
gaan en hem op de Lunettenlaan in Vught de gevangenis
had uitgezet, met zijn 12 jaar, hem met zijn tasje de straat
op had gestuurd. Wat was er dan gebeurd? In artikel 255
van het Wetboek van Strafrecht staat dat je iemand tot
wiens zorg je eerder verplicht was, in een hulpeloze toestand brengt door hem gewoon op straat te kieperen.
Hoe gaan wij daar straks mee om? Ik heb deze casus
indertijd besproken met mijn collega's en die hadden allemaal wel eens zoiets aan de hand gehad. Als zij de opdracht
kregen om iemand in vrijheid te stellen, moet je dat doen,
want je kunt iemand niet wederrechtelijk van zijn vrijheid
beroven. Bij de meeste kinderen kon ik het oplossen door
de ouders te bellen, die zeiden: je mag hem houden. Dat
deed ik dan een dag, hoewel die ouders verantwoordelijk
waren, maar deze situatie was heel anders. Hoe gaan wij
om met de situatie waarin directeuren hun verantwoordelijkheid moeten nemen als zij zien dat iemand in vrijheid
moet worden gesteld, maar zij geen fatsoenlijke berichten
door van dat AICE doorkrijgen? Wat gaan wij dan doen?
Hoe dekt de minister dan zijn uitvoerende personeel? Voor

Tweede Kamer

Herziening tenuitvoerlegging
strafrechtelijke beslissingen

mij was uiteindelijk alles goed opgelost. Het kind was
dankbaar en wij hebben het goed kunnen organiseren, maar
eigenlijk bega je een misdrijf onder de vlag van het ministerie van Justitie. Ik ben erg benieuwd hoe de minister
daarover denkt.
Wat hadden wij een gekkigheid dit weekend over die houtkachels. Er was een gevangenis waar men op het idee was
gekomen om houtkachels te gaan verkopen, onder de naam
"Bad Boys". Op een bepaald moment zag je van die tonnen
waarin in enge krimifilms ook lijken verbrand worden. Op
die tonnen stond dan "Bad Boys". Zo werden die verkocht.
Op die manier werd er een bepaalde deken overheen
gelegd. Ik heb ernaar gekeken, samen met mijn echtgenoot,
die ook gevangenisdirecteur is geweest, en wij dachten:
zijn ze daar gek geworden? Naarmate wij er langer mee
bezig waren — wij hebben ook even op de website gekeken
— raakten wij er steeds sterker van overtuigd dat men daar
totaal de weg kwijt was. Het is heel goed dat de minister is
opgetreden en ervoor heeft gezorgd dat deze gekkigheid
niet kan doorgaan. Laten wij er echter wel voor zorgen —
nu vinden mevrouw Kooiman en ik elkaar weer — dat de
arbeid in het gevangeniswezen goed werkt. Ik hoor graag
van de minister hoe hij zijn vindingrijkheid zal aanspreken
om te bewerkstelligen dat dingen die op deze manier echt
niet kunnen, straks uiteindelijk wel doorgang kunnen vinden.
Ik kom tot een afronding. Ik denk dat het een mooie wet is.
Er zit heel veel in. Ik zie mijzelf nog zitten als student die
het hele Wetboek van Strafvordering moest snappen. Als
ik naar het voorstel kijk, stel ik vast dat wij gewoon weer
opnieuw moeten beginnen, want het hele boek is herschreven. Het is een hele uitdaging om dat allemaal weer scherp
te krijgen voor de studenten die nu denken dat zij klaar zijn,
maar nog even de boel moeten opfrissen. Toch — wij zijn
altijd veeleisend — zijn er nog wel een paar dingen die beter
kunnen. Daartoe hebben wij een aantal amendementen
ingediend. Ik hoop dat die door de minister zullen worden
omarmd. Om hem te bedienen, hebben wij ook een paar
dingetjes uit elkaar getrokken, omdat hij over het een wellicht wat enthousiaster is dan over het ander. Wij proberen
hem toch een beetje te verleiden om met warme woorden
over onze amendementen te spreken.
De heer Van Oosten (VVD):
Mevrouw Van Toorenburg is heel actief geweest en heeft
vier amendementen ingediend. Een van die amendementen
ziet op de voorwaarden die de gedetineerde geacht wordt
na te leven alvorens hij in voorwaardelijk in vrijheid kan
worden gesteld. Mijn vraag is een beetje semantisch. In het
amendement wordt voorgesteld om van "de voorwaarden"
te vervangen door "alle voorwaarden". Wat is eigenlijk het
verschil? "De voorwaarden" zijn toch alle voorwaarden?
Mevrouw Van Toorenburg (CDA):
Een terechte vraag. Wij hebben daar echt over zitten
nadenken. In de praktijk ontstaat toch het beeld dat het
goed is als je aan de meeste voorwaarden voldoet, terwijl
je over een aantal voorwaarden in de uitvoering gesteggel
krijgt. Een heleboel dingen zijn goed geregeld, maar als we
het in deze wet stevig willen neerzetten, als we over een
heleboel zaken geen discussie meer willen, als we geen
discussie meer willen zoals die over Volkert van der G.
indertijd, dan lijkt het mij goed om duidelijk te maken dat

8 december 2015
TK 34

34-23-4

iemand die "aan voorwaarden moet voldoen" echt aan álle
voorwaarden moet voldoen. Je kunt zeggen dat "de voorwaarden" hetzelfde is als "alle voorwaarden". Ik vond "de"
een onduidelijk woordje. Als we "alle voorwaarden"
bedoelen, laten we dat dan ook zo neerzetten. Als je niet
alle voorwaarden bedoelt, leg ze dan ook niet op, want als
je ze voor de kat zijn viool oplegt, is dat niet nodig.
De heer Van Oosten (VVD):
U beschouwt het woordje "alle" als een taalkundige verheldering en ook niet als meer dan dat?
Mevrouw Van Toorenburg (CDA):
Ja. Het is bijna symbolisch, maar het is wel een belangrijk
signaal. Wat is de reden waarom wij dat willen? Als je met
het veranderen van twee woorden een heel helder signaal
kunt afgeven dat het gaat om alle voorwaarden, doe dat
dan. Denk er goed over na welke voorwaarden je oplegt en
zorg er vervolgens ook voor dat er aan al die voorwaarden
wordt voldaan. Anders moet iemand gewoon niet in vrijheid
komen.
De voorzitter:
Dank u wel voor uw bijdrage en welkom terug op het dossier. Ik geef het woord aan de heer Recourt.

De heer Recourt (PvdA):
Voorzitter. Opgelegde straffen die niet uitgevoerd worden,
ondermijnen ieders rechtsgevoel en geven het signaal af
dat je straffeloos je criminele gang kunt gaan. Ze zijn een
belediging voor ieders inzet om mensen die het verdienen
wel een straf te geven en ze zijn ook een verkwisting van
geld. De ambitie van dit kabinet om daar wat aan te doen,
is heel terecht en verdient onze steun.
Op de vooravond van de presentatie van het rapport-Oosting — wij wachten in spanning — gaat er nog meer directe
verantwoordelijkheid naar het ministerie van Veiligheid en
Justitie, namelijk op het gebied van de executie van straffen.
Verrassend genoeg vindt mijn partij dat een goed initiatief
en dit een goed wetsvoorstel. In de praktijk gebeurt namelijk
al heel veel door de diensten die direct onder de minister
vallen. Voor een deel is er dus gewoon sprake van codificatie van de praktijk.
Wat niet gebeurt, is dat de regie en de onderlinge samenhang van de strafrechtsketen in een hand vorm wordt
gegeven. Daar hebben we als Kamer wel keer om keer om
gevraagd. Daar heeft de Algemene Rekenkamer om
gevraagd en daar heeft dit kabinet prioriteit aan gegeven.
Die uitvoering in de strafrechtsketen moet echt beter. Wij
zien hier een voorbeeld van hoe het, in ieder geval op
papier, beter kan. We krijgen terecht ketenregie. Het is een
vreselijk woord, maar ik snap wel wat ermee bedoeld wordt:
je moet weten wat er links en rechts van je gebeurt om alle
betrokkenen goed te laten samenwerken.
Het ging namelijk niet goed. Er was te weinig succes en er
waren te veel straffen die niet goed of niet goed genoeg
werden uitgevoerd. Informatie van alle relevante spelers
kwam niet waar die moest komen. Er waren te veel proce-

Tweede Kamer

Herziening tenuitvoerlegging
strafrechtelijke beslissingen

dures en er was te veel onduidelijkheid, te weinig prioriteit
en te weinig automatiseringskracht bij het Openbaar
Ministerie. We hebben nog niet zo heel lang geleden de
zaak Bart van U. hier in de Kamer behandeld, een concrete
zaak met een rapport dat er niet om loog. Dat was een van
de zaken die grondig mis waren gegaan qua missers in de
tenuitvoerlegging van straffen. Bart van U. smeekte om zijn
gevangenisstraf te mogen uitzitten, maar kreeg om verschillende redenen nul op het rekest.
Het Openbaar Ministerie gaat hiermee iets meer terug naar
zijn kerntaken. Dat vind ik een goede ontwikkeling. Ik heb
een eerste praktische vraag. Voor een deel blijft het OM
natuurlijk executietaken houden, voor een deel gaan die
weg. Heeft dat verlies aan taken ook nog een financiële
consequentie? Mijn tweede vraag ligt een beetje in het
verlengde daarvan en raakt niet direct het wetsvoorstel.
Het OM heeft nog meer stiefkindjes, taken die niet de primaire kerntaken van het OM zijn, bijvoorbeeld in het civiele
recht. Ook dat hebben wij bij Bart van U. gezien, met die
BOPZ-wetgeving. Het OM heeft ook nog wat obscure taken
in het civiele recht. Wordt bijvoorbeeld bij de wijziging van
het Wetboek van Strafvordering gekeken of dat nog wel bij
het OM moet worden ondergebracht?
Ook ik heb vragen over politieke beïnvloeding van de executie van straffen. Ook ik heb de zaak Volkert van der G.
helder voor ogen, die wat mij betreft een beetje de lakmoesproef is. In die zaak was ik heel blij met de afstand die de
politiek, gedwongen door regelgeving, hield van die zaak.
Nu is het nog steeds de discussie of hij de voorwaarde heeft
overtreden. Het is het Openbaar Ministerie dat daarover
een beslissing neemt. Ik begrijp dat in de nieuwe wet dat
het Openbaar Ministerie blijft. Heb ik dat goed begrepen?
Tijdens de detentie wordt het wel de minister. Bij Volkert
van der G. gaat dat niet meer op, maar er zullen wellicht
nieuwe Volkerts van der G. komen — ik hoop het niet —
maar in ieder geval nieuwe zaken die politiek gevoelig zijn.
Hoe gaat de minister toch garanderen dat de politieke hijgerigheid, zoals ik het maar noem, niet doorklinkt in die
individuele zaken?
Ik kom op een ander onderwerp. Informatie van partijen als
de reclassering en de rechter moet beter worden gedeeld
met de rest van de keten. Ik kan me dat heel goed voorstellen. Ik ken zelf nog de frustratie dat je als rechter een
prachtige overweging in je vonnis had opgenomen over
hoe een straf uitgevoerd zou moeten worden en dat dat
vonnis vervolgens helemaal niet in het executiedossier
komt. Je schrijft dat dan echt voor Jan met de korte achternaam. Dat is tamelijk frustrerend, want je doet dat niet voor
niks. Op welke wijze gaat dat nu gegarandeerd worden?
Past dat in het AICE en past dit weer in Kwaliteit en Innovatie Rechtspraak (KEI)? Hoe gaat dat in zijn werk?
Het volgende punt is de nota van wijziging. Dat was een
hele fijne, want er werd eindelijk uitvoering gegeven aan
iets wat onder meer de Partij van de Arbeid, maar ook
anderen, vaak heeft gevraagd: kunnen die Mulderboetes in
termijnen worden betaald? Dit wordt geregeld tot €225.
Misschien moet je in bijzondere gevallen ook nog bedragen
daaronder in termijnen kunnen betalen, dacht ik toen. Tot
mijn blijde verrassing kan dat ook. Wat nodig is, is maatwerk. Kan dat maatwerk in alle gevallen, ongeacht het
bedrag, geleverd worden? Als afgeleide hiervan wil ik het
kort hebben over gijzelen. De Ombudsman heeft een vernietigend rapport hierover geschreven. De procedure is niet

8 december 2015
TK 34

34-23-5

in orde. Wij hebben een reactie van het kabinet gehad en
in januari komt het kabinet erop terug om te laten zien hoe
die procedure wel op orde komt. Ik ga ervan uit dat tot die
tijd geen, dan wel met de grootst mogelijke terughoudendheid, gijzelingen ten uitvoer worden gebracht. Ondanks dat
gijzelingen nog wel een rechterlijke toets hebben, is het
niet zo dat mensen die het kunnen betalen, maar niet willen,
wel worden gegijzeld en mensen die wel willen betalen,
maar niet kunnen, niet. Het gijzelingsinstrument blijkt vooral
te worden gebruikt voor mensen die wel willen, maar niet
kunnen betalen. Dat is echt foute boel.
De heer Van Oosten (VVD):
De heer Recourt begon zijn bijdrage heel mooi door de
minister te vragen of hij politieke bemoeienis zal hebben
bij de executie van rechterlijke beslissingen. Nu echter
vraagt hij aan de minister - ik kan het althans niet anders
uitleggen — om een uitspraak van de rechter niet te laten
uitvoeren. Het gaat om de uitspraak: u wordt in gijzeling
genomen, want u heeft uw boete niet betaald,. Hoe verhoudt deze zich tot wat de heer Recourt daarnet zei?
De heer Recourt (PvdA):
Zo gaat het natuurlijk niet. Het bestuur, feitelijk het CJIB,
doet een vordering tot gijzeling. De beslissing wordt daar
genomen. Dat is niet terecht en valt buiten het rechterlijke
domein. Dit gaat over de uiterste consequentie van het niet
betalen van boetes. Ik snap die uiterste consequentie. Dat
kan. Ik wil alleen dat die alleen wordt getrokken bij mensen
die niet willen betalen. Het is echt het bestuur dat die vordering doet. Vervolgens moet de rechter toetsen. Hij doet
dit wat mij betreft te beperkt. Hij kan dit ook alleen maar te
beperkt doen, omdat de dossiers niet op orde zijn. Die
dossiers moeten dus op orde worden gebracht. Ik leg dus
zeker niet alleen de vinger op de zere plek bij de minister,
maar daar ligt hij wel deels. Dat is mijn antwoord.
De heer Van Oosten (VVD):
Ik stel maar vast dat ik toch een zekere ruimte bespeur tussen wat u net in uw fraaie inleiding zei en wat u nu zegt
over dit specifieke thema, gijzeling. Mag ik het zo begrijpen
dat u geen bemoeienis van de minister met rechterlijke
uitspraken wenst, maar dat u wel bemoeienis verlangt —
daar vind ik dan het mijne van — aan de voorkant, bij de
vordering die via het CJIB door het Openbaar Ministerie is
ingebracht bij de rechter?
De heer Recourt (PvdA):
Er gaan nu twee zaken door elkaar lopen. Ten eerste moeten
het OM en de rechter in positie blijven als je ingrijpende
maatregelen neemt. Volgens mij doet dit wetsvoorstel dat.
Ten tweede moet je in individuele zaken geen politieke
executie willen. Dat geldt voor individuele zaken. Wat ik
over gijzelingen zei, zeg ik niet in individuele zaken. Ik wil
dat het beleid zo is dat alleen die uitzonderlijke gevallen
waarin mensen kunnen betalen maar niet willen, voor gijzeling worden voorgedragen, en andere gevallen niet. Dat
heeft dus niets met individuele politieke beïnvloeding te
maken, maar gaat om beleid.
Ik kom tot een afronding. Ook voor mij is dit wetsvoorstel
praktijk, want ik ooit begonnen als reclasseringswerker met
het organiseren van taakstraffen. Daarbij zat je inderdaad

Tweede Kamer

Herziening tenuitvoerlegging
strafrechtelijke beslissingen

tegen die termijnen aan te werken. Het is dus goed dat die
termijn wordt opgerekt, maar niet verlengd kan worden.
Daarna was ik heel even officier van justitie. Ook die kant
van executie ken ik dus. Daarna mocht ik als rechter af en
toe iets opleggen en toetsen. Vanuit alle drie die rollen ben
ik ontzettend blij met de ambitie om dit beter te regelen,
om beter de regie te houden, om minder administratieve
rompslomp te hebben en om de kansen op fouten te verkleinen. Kortom, de ambitie in dit wetsvoorstel is goed. Er
zit ook een evaluatie in. Hoewel ik nog steeds nieuwsgierig
ben naar het antwoord op mijn vragen, vermoed ik zomaar
dat ik mijn fractie zal voorstellen om voor dit wetsvoorstel
te stemmen.

Mevrouw Helder (PVV):
Voorzitter. Allereerst wil ik vanaf deze plek nogmaals collega
Swinkels van D66, die net haar maidenspeech heeft
gehouden, feliciteren. Ik sluit mij even aan bij de slogan
van D66: en nu vooruit!
Dan het inhoudelijke deel van vanavond. In het wetsvoorstel
waarover het vanavond gaat, wordt onder andere de wetgeving rondom de tenuitvoerlegging van strafrechtelijke
beslissingen herzien. Doelstellingen zijn het sneller starten
van de tenuitvoerlegging, het bevorderen van de daadwerkelijke tenuitvoerlegging van de straf en het goed informeren van alle daarbij betrokken partners. Mijn fractie is
natuurlijk helemaal voor sneller straffen en voor het daadwerkelijk uitvoeren van straffen. Het is bizar dat het nu een
halfjaar tot een jaar kan duren voordat na het vonnis gestart
wordt met de tenuitvoerlegging van de straf. Nog erger is
dat er in Nederland nog steeds duizenden tot gevangenisstraf veroordeelden vrij rondlopen, zoals meerdere collega's
ook al hebben gezegd. Deze mensen horen achter de tralies.
Naar het overgrote deel wordt ook nog eens niet meer actief
gezocht.
Het wetsvoorstel dat wij vandaag bespreken, moet daar
een einde aan maken, maar mijn fractie is er nog niet van
overtuigd dat de voorgestelde wijzigingen hierin verandering gaan brengen. In de eerste plaats wordt de directe
verantwoordelijkheid voor de tenuitvoerlegging verschoven
van het Openbaar Ministerie naar de minister. Dat is een
maatregel op papier, die slechts de huidige feitelijke situatie
vastlegt. De minister is namelijk al, weliswaar slechts politiek, verantwoordelijk voor het doen en laten van het
Openbaar Ministerie. Het doel van de verschuiving is de
centrale aansturing van diverse organisaties. Die aansturing
wordt nu geconcentreerd bij de minister. Of dat de
gewenste vooruitgang betekent, moeten wij afwachten.
Mijn fractie verwacht ook geen wonderen van de voorgestelde elektronische betekening. Ik denk namelijk niet dat
een verdachte zal meewerken aan elektronische betekening,
waardoor alsnog zal moeten worden teruggevallen op de
papieren betekening, oftewel betekening in persoon. Maar
goed, het kan natuurlijk ook geen kwaad. Wel wil mijn
fractie van de minister weten of hij geen onnodige vertraging verwacht nu er geen vaste termijn is tussen het niet
op een elektronische betekening reageren en het terugvallen
op de papieren betekening.
Voor de geldboetes van lager dan €340 wordt gratie voorgesteld, oftewel de bevoegdheid om de tenuitvoerlegging

8 december 2015
TK 34

34-23-6

te beëindigen, als met het vonnis geen redelijk doel meer
wordt gediend. Daarmee is mijn fractie het natuurlijk van
harte oneens. Helaas komt deze vorm van kwijtschelding
al in de praktijk voor. Erger nog, zij komt met name voor
bij overlastplegers en veelplegers, de zogenoemde draaideurcriminelen die een isd-maatregel opgelegd krijgen.
"Isd" staat hierbij voor "inrichting voor stelselmatige
daders". De voorbeelden die de minister geeft, doen mijn
fractie niet van mening veranderen. Het niet willen verstoren
van een zorg- of re-integratieproject is geen reden om
boetes kwijt te schelden. Een persoon heeft te leren dat hij
of zij niet bij elke tegenvaller in crimineel gedrag moet
vervallen. Met het betalen van die boete kan deze persoon
juist een belangrijke les leren. Daarbij is begeleiding
natuurlijk geen probleem. Bij overtredingen en misdrijven
die boetes opleveren, moeten die boetes gewoon betaald
worden. Het is onterecht om vervolgens als reden aan te
voeren dat iemand niet anders kon en dat hij daardoor dan
toch maar weer genoodzaakt was om een strafbaar feit te
plegen. Goedwillende burgers die zich wel aan de wet
houden, hebben op die manier het nakijken.
Mijn fractie is wél blij met het feit dat de minister naar
aanleiding van een vraag van mijn fractie heeft besloten
om via een nota van wijziging de volgorde aan te passen
van de belangen waarmee rekening dient te worden
gehouden bij het opleggen van een straf of de voorwaarden
bij een straf. Op de eerste plaats moeten namelijk de
belangen van slachtoffers en nabestaanden staan. Daarna
volgt het belang van de veiligheid van de samenleving, en
wat mijn fractie betreft pas daarna het belang van de resocialisatie van de veroordeelde. Desondanks ziet mijn fractie
resocialisatie het liefst helemaal niet terugkeren in dit rijtje,
want dat punt staat al gewoon in de Penitentiaire beginselenwet.
Mijn fractie is ook geen voorstander van het voorstel om
wettelijk vast te leggen dat de reclassering in alle gevallen
gaat adviseren over te stellen voorwaarden. Recentelijk
adviseerde de reclassering nog om een voorwaardelijke
straf op te leggen, ondanks dat men er zelf erkende dat er
een groot recidivegevaar bestond. Ook legt de reclassering
graag de bijzondere voorwaarde van het dragen van een
enkelbandje op, bijvoorbeeld ter versterking van een locatieverbod of -gebod. Ik kan hierbij wat voorbeelden noemen
die ik put uit het recente verleden. Denk aan Benno L. Denk
aan terroristen die hun enkelband doorknippen. Denk aan
de mogelijkheid dat de batterijen leeg zijn. De veroordeelde
moet die batterijen namelijk zelf opladen. Dat gaat dan mis
en dan is men de veroordeelde kwijt. Zulke adviezen kunnen
we dus missen als kiespijn. Ondanks dat deze adviezen van
de reclassering slechts adviezen zijn, is mijn fractie wel van
mening dat de reclassering op deze manier te veel invloed
heeft, want die adviezen worden in de regel opgevolgd.
Bovendien is dit toch ook een beetje eigenbelang van de
reclassering, want het levert haar natuurlijk ook werk op.
In mijn spreektekst staat nog dat mijn fractie overweegt om
op dit punt een amendement in te dienen, maar dat amendement is inmiddels al ingediend.
Het volgende punt kaart mijn fractie ook niet voor de eerste
keer bij de minister aan. Ik doel op de verschijningsplicht
ter zitting. Mijn fractie hoopt steeds dat het niet meer nodig
zal zijn om dit punt aan te kaarten, maar aangezien de
minister en de staatssecretaris blijven geloven dat mensen
zich zelf wel aan de gevangenispoort komen melden voor
het uitzitten van de straf, zal ik dit punt steeds maken. Ik

Tweede Kamer

Herziening tenuitvoerlegging
strafrechtelijke beslissingen

heb dat eerder ook al gezegd. De pilot om het percentage
veroordeelden die zich zelf komen melden op te hogen,
heeft de staatssecretaris "een succes" genoemd. In plaats
van 30% is het meldingspercentage nu 40%. Nog steeds
komt dus minder dan de helft van de veroordeelden zich
zelf melden. Een van de redenen van de stijging is dat zelfmelders een plusregime, ofwel meer vrijheden, wordt
beloofd als zij zich tijdig melden. Ook dit is wat mijn fractie
betreft weer de omgekeerde wereld. De burger krijgt ook
geen belastingvoordeel als hij op tijd zijn belastingaangifte
indient.
Ik zei al dat veel veroordeelden gewoon vrij rondlopen.
Collega's zeiden dat ook al. Door de opgelegde straf te
negeren, hebben deze veroordeelden lak aan justitie en
daarmee ook aan de samenleving. Nog triester is het dat
ze daar ook de gelegenheid voor krijgen. Wat mijn fractie
betreft dient iemand gewoon verantwoording af te leggen
voor zijn daden, aan de samenleving, en specifiek aan de
slachtoffers en de nabestaanden. Men dient dan ook verplicht aanwezig te zijn op de zitting waar het vonnis wordt
uitgesproken. Volgt een veroordeling, dan kan de betreffende persoon, die daarmee van een verdachte tot een
veroordeelde is getransformeerd, direct achter slot en
grendel worden gezet. Op die manier wordt het onmogelijk
om de straf te negeren. Ik overweeg ook een motie op dit
punt in te dienen. Maar hoop doet leven; misschien gaat
de minister dadelijk antwoorden dat hij dit toch enigszins
sympathiek vindt en dat hij er welwillend naar gaat kijken.
Ik vraag niet veel, dus wie weet.
Ik kom op punt van kritiek dat de minister inmiddels ook
van mijn fractie kent en waarover de minister toen hij nog
Kamerlid was, vaker sprak dan hij nu doet, nu hij minister
is. Ik doel op de voorwaarden bij de voorwaardelijke invrijheidstelling. Veroordeelden zullen de aan hen opgelegde
straffen en voorwaarden blijven negeren of overtreden
zolang dit wordt toegestaan. Daar zijn weliswaar consequenties aan verbonden, maar die worden lang niet altijd opgelegd. Daarom moet bij overtreden van de voorwaarden
standaard het restant van de straf worden uitgezeten. Ook
zou de rechter bij het opleggen van de straf alleen rekening
moeten houden met de omstandigheden van het geval die
te maken hebben met het strafbare feit.
Tot slot heb ik nog een punt van kritiek. In de memorie van
toelichting schrijft de minister dat het doel van het wetsvoorstel is dat straffen sneller ten uitvoer worden gelegd
en dat de straf daadwerkelijk wordt ondergaan, en daar
gaat het mij voornamelijk om. In dat kader is het vreemd
en tegenstrijdig dat opgelegde straffen korter kunnen worden, want als iemand voor meerdere strafbare feiten tot
een gevangenisstraf is veroordeeld, wordt nu voorgesteld
dat de veroordeelde die straffen zo veel mogelijk aaneengesloten achter elkaar uitzit. Daar is mijn fractie het wel mee
eens, maar nu komt het: in het voorgestelde artikel 6:2:6 —
een hele mond vol — staat dat die gevangenisstraffen vervolgens als één vrijheidsstraf worden aangemerkt voor de
toepassing van de voorwaardelijke invrijheidstelling. Bij
kortere vrijheidsstraffen, waar in de regel meestal sprake
van is, want hier worden niet zo vaak heel hoge gevangenisstraffen opgelegd tot spijt van mijn fractie, leidt dat tot
strafkorting. Er is al een amendement langsgekomen van
collega Bisschop van de SGP. Het zal u dan ook niet verbazen dat wij daar zeer positief tegenover staan. Ik krijg zelfs
de gelegenheid van mijn collega om dat amendement mee
te tekenen.

8 december 2015
TK 34

34-23-7

Die kritiek geldt in mindere mate ook voor artikel 6:2:14,
maar de kern is wel dat er een mogelijkheid is tot strafkorting, terwijl de rechter inmiddels anders heeft beslist.
Ondanks dat dit al geregeld is in artikel 15l Wetboek van
Strafrecht is dit de gelegenheid om op te merken dat mijn
fractie het daar niet mee eens is.
Afrondend, om het doel te bereiken van dit wetsvoorstel,
het bevorderen van de daadwerkelijke en/of snellere tenuitvoerlegging van strafrechtelijke beslissingen, zouden de
voorstellen van mijn fractie uitgevoerd moeten worden. De
ervaring leert dat er altijd een aantal jaren overheen gaat
voordat er toch wat ideeën worden overgenomen. Ik zei
het net ook al: hoop doet leven. Het wetsvoorstel regelt nu
dat opgelegde straffen moeten worden ondergaan en wel
zo spoedig mogelijk na de uitspraak. Dat gaat nu niet naar
behoren — dat weten wij allemaal — dus het wetsvoorstel
is wel een stapje in de goede richting. Mijn fractie zal echter
pas na de beantwoording van de minister kunnen bepalen
of zij met het wetsvoorstel kan instemmen. Dat zit hem met
name in de reactie op het amendement op stuk nr. 11 en
in mindere mate dat op stuk nr. 13. Die zijn voor mijn fractie
heel belangrijk, want strafkorting kan niet de bedoeling zijn.
Dat gaat ook het door de minister zelf gestelde doel van
het wetsvoorstel voorbij, namelijk het daadwerkelijk uitzitten
van opgelegde straffen. Vandaar mijn vraag: waar is toch
de law-and-orderretoriek van de VVD gebleven? Wij kennen
ze namelijk nog, de campagneslogans: "Voortaan voor
iedereen die straf verdient: straf" en "Meer straf en minder
begrip voor criminelen".
De voorzitter:
Dan geef ik nu het woord aan mevrouw Kooiman van de
SP, die ook ongeveer 15 minuten gaat spreken.

Mevrouw Kooiman (SP):
Voorzitter. Ook ik wil mijn felicitaties overbrengen aan
mevrouw Swinkels. Ik vind het altijd mooi om te horen dat
iemand zo bevlogen kan zijn dat diegene er bijna bij neervalt. Ik ben blij dat dat vandaag niet is gebeurd. Ik ben erg
blij dat u met uw deskundigheid een collega van ons allen
bent geworden, mevrouw Swinkels. Welkom.
Eigenlijk zou mijn collega Van Nispen dit debat doen, maar
hij kon vandaag niet aanwezig zijn want hij is net kersverse
vader geworden van Tobias van Nispen. Ik kon het niet
nalaten om hem vanaf deze plek al het geluk van deze
wereld toe te wensen. Het gaat trouwens ontzettend goed
met het gezinnetje. En ik kan mij niet aan de indruk onttrekken dat hij vandaag stiekem vanaf de bank zal kijken naar
dit debat met baby.
Nu is aan mij de eervolle taak om het debat te mogen doen
over de Wet herziening tenuitvoerlegging strafrechtelijke
beslissingen. Die wet zet een eerste stap in de modernisering van het Wetboek van Strafvordering. Het is een eerste
kleine stap, die de SP ook een overzichtelijke en zorgvuldige
stap vindt. Wij hebben namelijk voldoende tijd en mogelijkheden gehad om daar goed over na te kunnen denken en
onze gedachten daarover te kunnen vormen. De SP heeft
nog wel zorgen over de volgende te zetten stappen naar
het moderniseren van het Wetboek van Strafvordering. De
SP vindt ook dat modernisering op haar plaats is, maar het
is wel de bedoeling dat het wetboek straks weer 100 jaar

Tweede Kamer

Herziening tenuitvoerlegging
strafrechtelijke beslissingen

mee kan. De herzieningen van de Algemene wet bestuursrecht en het Burgerlijk Wetboek zijn naar de mening van
de SP veel verstandiger aangepakt. Die worden veel
getemporiseerder aangepakt. Waarom doen we dat dan
niet ook met het Wetboek van Strafvordering? Dan kunnen
organisaties met zorg en aandacht meedenken. Immers,
haastige spoed is zelden goed. Waarom zo'n haast? De SP
zal vast nog weleens terugkomen op dit punt, maar het leek
me goed om ook vandaag naar de visie van de minister
hierop te vragen.
Ik denk dat we het allemaal eens zijn over de doelstelling
van deze wet, namelijk het doelmatiger laten functioneren
van de strafrechtketen, snellere tenuitvoerlegging van
strafrechtelijke beslissingen en het goed informeren van
alle relevante partners. Dat gaat dus ook over het informeren van de slachtoffers. Ik denk dat dit een goed streven is.
Ik denk dat iedereen het daarover eens is.
Wij hebben nog wel een aantal opmerkingen, bijvoorbeeld
over de verschuiving van de verantwoordelijkheid voor de
tenuitvoerlegging van het Openbaar Ministerie naar de
minister. In deze situatie verstrekt het Openbaar Ministerie
alle voor tenuitvoerlegging vatbare beslissingen aan de
minister. De coördinatie van de feitelijke tenuitvoerlegging
van een strafrechtelijke beslissing wordt belegd bij het
Centraal Justitieel Incassobureau, het CJIB. De zorg van de
SP, en van vele deskundige instanties in het veld zelf, is dat
deze verschuiving naar de minister het risico met zich
meebrengt dat de tenuitvoerlegging van strafrechtelijke
beslissingen politieker wordt gemaakt. Een aantal collega's
heeft dat net terecht al benoemd. Daarbij bestaat het risico
dat een beslissing van de rechter nog sneller onderwerp
zal worden van het politieke debat, omdat de minister
sneller aangesproken kan worden als het om de tenuitvoerlegging gaat. Ik zou heel graag willen dat de minister hier
zorgvuldig op reflecteert.
De coördinatie van de feitelijke tenuitvoerlegging van een
strafrechtelijke beslissing wordt dus feitelijk belegd bij het
Centraal Justitieel Incassobureau. Feitelijk is alle keteninformatie ondergebracht bij het AICE, het Administratie- en
Informatie Centrum voor de Executieketen. Volgens mij
noemde mevrouw Van Toorenburg het heel mooi het
"speciale centrum". Daarmee ondervang je het denk ik. Ik
heb er goed op zitten kauwen, want wat betekent dit nou
precies en wat gaat er nu daadwerkelijk gebeuren? De
minister geeft aan dat alle uitvoeringsopdrachten door het
OM aan de minister worden verstrekt en in de praktijk door
het CJIB zullen worden ondergebracht bij het AICE, het
speciale centrum dus. Het speciale centrum retourneert de
opdracht aan de instanties die de beslissing ten uitvoer
moet leggen en coördineert de voortgang in de uitvoering,
zodat het Openbaar Ministerie zich beter en meer kan
bezighouden met de opsporing. Met dat laatste is de SP
het eens. We vinden het natuurlijk van belang dat het
Openbaar Ministerie zich meer met de opsporing kan
bezighouden en minder met de administratieve kant daarvan. Op het moment haalt het Openbaar Ministerie de termijnen echter vaak niet. Ik noem bijvoorbeeld het tijdig
aanleveren van een strafrechtelijke beslissing zodat er
gestart kan worden met de tenuitvoerlegging. Er is dus al
vertraging op de lijn op het eerste onderdeel. Dat is ook
niet zo gek als je kijkt naar de enorme bezuinigingen op het
Openbaar Ministerie in het verleden. Ik weet dat we daar
nog op terugkomen bij de behandeling van de Voorjaarsnota, maar hoe gaat de minister ervoor zorgen dat al die

8 december 2015
TK 34

34-23-8

eerste termijnen worden behaald? Kan hij daarover uitwijden?

de heer Van Oosten en ik betrek die graag bij mijn vraag
aan de minister.

Ik vind het ook gek dat er 30 fte worden weggehaald bij het
Openbaar Ministerie. Als je meer en intensiever wilt inzetten
op opsporing, waarom behouden we die 30 fte dan niet
voor het Openbaar Ministerie? Als je 30 fte bij het Openbaar
Ministerie weghaalt en 20 fte aan het CJIB geeft, mis ik 10
fte. Zijn die vergeten of opgelost? Ik zie de minister knikken
en hoor hem iets mompelen als "efficiency", maar dan zou
ik heel graag willen weten wat hij daar precies mee bedoelt.
Ik zie die efficiencyslag niet zozeer, maar de minister kan
mij daar vast wel bij helpen.

Een ander onderdeel waar de SP op terug wil komen, is de
gijzeling bij het niet betalen van een verkeersboete, dus het
opsluiten in de gevangenis als je de boete niet betaalt. De
SP is altijd heel duidelijk geweest in haar standpunt in
dezen. Als je de boete wel kunt betalen, maar dat gewoon
niet doet, is gijzeling een uiterste middel om de betaling
van de boete af te dwingen. Als je wel wilt betalen, maar
dat niet kan, moet er een betalingsregeling komen. De SP
ontvangt nog steeds wekelijks mails en brieven van mensen
die wel willen betalen, maar dat echt niet kunnen. Laten we
bijvoorbeeld Barry nemen. Barry had drie brommers en
wilde daar één brommer van maken. Het is dan niet echt
handig om die brommers niet te schorsen. De verzekering
liep door en dus krijgt hij een boete opgelegd. Hij wil een
betalingsregeling treffen, maar dat lukt uiteindelijk niet door
de starre houding van het CJIB. Uiteindelijk wordt de boete
€1.400. De SP, de PvdA en ook D66 hebben hier regelmatig
aandacht voor gevraagd. Barry wilde wel betalen, maar het
lukte niet en uiteindelijk kwam hij verder in de problemen.
Het is ontzettend mooi dat deze wet is aangepast. De heer
Recourt wees daar terecht op. Het is veel humaner. Er wordt
straks standaard een betalingsregeling aangeboden aan de
mensen met een boete vanaf €225. Voor mensen met een
boete onder €225 is maatwerk mogelijk. Dit is echt een
enorme vooruitgang, zoals ik al zei. Het is echt een heel
grote stap in de juiste richting.

Ik heb nog een vraag over de inhoud van de tenuitvoerlegging van de opgelegde sanctie. De rechter gaat over de
opgelegde sanctie en de minister zal daar vervolgens naar
eigen zeggen niets aan veranderen. Het Openbaar Ministerie
en de rechter kunnen bovendien advies uitbrengen aan de
minister over de wijze van de tenuitvoerlegging. Dat advies
is niet bindend, maar waarom niet? Waarom zou de minister
afwijken van een advies? Kan hij daar een voorbeeld van
geven? Daarmee kom ik precies weer op het eerste onderdeel waarover velen van ons al gesproken hebben, namelijk
de politieke vinger in de pap. Als de minister geregeld
afwijkt van een advies van een rechter of het Openbaar
Ministerie over de tenuitvoerlegging, is het risico groot dat
wij de minister daarover regelmatig in de Kamer zullen
bevragen. Ik zou heel graag helder willen hebben hoe wij
dat precies moeten zien.
Ik zie dat de heer Van Oosten nog een vraag heeft voor mij.
De heer Van Oosten (VVD):
Ik heb nog een vraag voor mijn eigen scherpte. Ik heb de
nota naar aanleiding van het verslag voor mij en ik ben op
zoek naar het onderdeel waar mevrouw Kooiman bang voor
is. Diverse fracties hebben hierover vragen gesteld in de
schriftelijke ronde. Daarbij is heel uitdrukkelijk door de
minister aangegeven dat het hier niet gaat over de opgelegde sanctie. Die beslissing ligt natuurlijk bij de rechter.
De vraag of het op die manier bij de rechter wordt voorgelegd, is weer aan het Openbaar Ministerie. Dit gaat puur
over de tenuitvoerlegging. Du moment dat je aan een nieuw
oordeel komt omdat een boete niet wordt betaald of omdat
een voorwaardelijke invrijheidsstelling wordt overtreden,
komt weer de rechter aan de orde. Waar is mevrouw Kooiman nu precies zo bang voor?
Mevrouw Kooiman (SP):
Dat is precies waar ik nu naar vraag. Het is heel goed dat
de heer Van Oosten die vraag ook stelt. Het klopt dat de
minister in de beantwoording aangeeft dat hij niet gaat over
de rechterlijke uitspraak. Dat zei ik net zelf ook. Het is meer
dat hij het advies van het Openbaar Ministerie over de
tenuitvoerlegging naast zich neer kan leggen. Ik vraag het
me gewoon af. Ik zit hardop na te denken. Kan de minister
dan een voorbeeld geven, waarin dat het geval is? Vele
instanties en vele collega's hebben daar ook vragen over
gesteld, ook leden van de fractie van de minister zelf. Ik wil
voorkomen dat wij hier regelmatig staan om een politiek
debat te voeren over een advies waarvan de minister is
afgeweken. Ik wil heel graag helder hebben over welke
situaties we dan spreken. Ik vind het een terechte vraag van

Tweede Kamer

Herziening tenuitvoerlegging
strafrechtelijke beslissingen

Ik heb hier nog wel een paar vragen over. Waarom hanteren
wij de grens van €225? Het voelt alsof dat bedrag een beetje
uit de lucht gegrepen is. Nu kan de minister wel zeggen dat
er onder het bedrag van €225 maatwerk mogelijk is, maar
dat maatwerk is echt heel rigide. Er moet namelijk sprake
zijn van ernstige schuldenproblematiek. Die moet gemeld
of bekend zijn bij de gemeente of de bewindvoerder. Je
moet kunnen aantonen dat je een zeer laag inkomen hebt.
Er moet sprake zijn van een redelijk betalingsvoorstel. Er
moet niet eerder een regeling zijn geweest. Er moet gewerkt
zijn aan het verdere voorkomen van de problematiek.
Bovendien moet de aanvraag bij voorkeur gedaan worden
door een instantie die in het kader van schuldenproblematiek activiteit voor betrokkene ontplooit. Dat is een hele
waslijst. Ik kan alleen maar concluderen dat er dan eigenlijk
sprake moet zijn van een zeer uitzichtloze situatie waarin
je hulp moet hebben.
Voor een Kamerlid is de grens van €225 zeer goed te doen,
zelfs voor een SP'er met een afdracht is €225 ook ontzettend
goed te doen. Maar voor een alleenstaande moeder in de
bijstand is dat soms erg lastig. Als je een alleenstaande
moeder in de bijstand bent, wil dat nog helemaal niet zeggen dat je dan ook gelijk in de schuldhulpverlening zit, maar
je hebt wel een aantoonbaar laag inkomen. Waarom kiest
de minister er niet voor om, net als bij de regeling van de
gefinancierde rechtsbijstand, het inkomen te hanteren voor
maatwerk? Mensen met lagere inkomens kunnen dan in
aanmerking komen voor maatwerk. Graag krijg ik een
reactie van de minister hierop.
De minister kan zich nog wel herinneren dat ik onder politieagenten een keer onderzoek heb gedaan naar verkeersboetes. Zij zeiden toen een beetje gekscherend: je kunt beter
een flitspaal slopen dan erdoor geflitst worden. Dat had
betrekking op de hoogte van de boete. Soms was de boete

8 december 2015
TK 34

34-23-9

voor het slopen van de flitspaal veel lager dan de boete die
je kreeg als je geflitst werd. Daar kun je een vraagteken bij
zetten. Wat de politieagenten zeiden, had ook ermee maken
dat de boete vervalt, als je de opgelegde boete niet betaalt
en je in het gevang gezet wordt. Dat is niet het geval bij de
Wet Mulder-boetes, dus bij de verkeersboetes. Waarom
wordt er bij deze boetes niet gekeken naar vervangende
hechtenis?
Ik heb nog een punt in verband met dit onderwerp. Als je
de verkeersboete in een rap tempo verhoogt, is dit naar de
mening van de SP wel erg disproportioneel. Eerst wordt
de verkeersboete namelijk met 50% verhoogd en daarna
nog eens 100%. Ik vraag mij gewoon af of de minister kan
aangeven wat hier ooit de gedachte achter is geweest. Wij
zien dat de betalingsbereidheid stijgt door de betalingsregeling die er bij de pilot is getroffen op dit punt. Die
bereidheid zal toch ook verder stijgen als wij de wettelijke
verhogingen matigen? Bij de strafrechtelijke boetes en de
schadevergoedingsmaatregelen worden namelijk heel
andere verhogingen toegekend. Waarom wordt daar niet
bij aangesloten? Ik heb een amendement op dat punt
ingediend.
De verkeerboetes waren een heel groot punt. Tot slot heb
ik nog drie andere punten. Allereerst ga ik in op de gratie
voor levenslang gestraften. Het is voor levenslang gestraften in theorie mogelijk om gratie te verkrijgen, bijvoorbeeld
wanneer zij ernstig ziek zijn of hun leven aanzienlijk hebben
verbeterd. Om gratie te kunnen verlenen, moet resocialisatie
voor levenslang gestraften mogelijk zijn. Maar zij krijgen
nu geen resocialisatietraject aangeboden. De Europese
rechter heeft Nederland daarom op de vingers getikt. Over
deze uitspraak wordt nu al een jaar nagedacht. Waarom
duurt dit zo lang, want de uitspraak was naar mijn mening
toch helder?
Mevrouw Van Toorenburg sprak ook al over het opsporen
van veroordeelden die onvindbaar zijn voor OM en politie.
Ik kan mij nog heel goed herinneren dat wij hier stonden,
ook mevrouw Helder, toen wij spraken over het afbraakplan
gevangeniswezen. Toen zeiden wij: alle boeven die nu zitten
te wachten op een plek in een cel en onvindbaar zijn, moeten gewoon opgepakt worden en in de cel gezet worden.
Dat hadden we toen heel duidelijk gezegd. Ik vind het op
zich heel goed dat de minister zegt dat we dit moeten aanpakken en dat de politie daar meer capaciteit voor moet
vrijmaken. Er komt dus geen capaciteit bij, maar er moet
capaciteit vrijgemaakt worden. Dat gaat dan wel ten koste
van de capaciteit die de politie al heeft. Als de politie zich
hier ook nog eens mee bezig moet houden, ten koste
waarvan gaat dat dan? Ik ben het ermee eens dat boeven
gewoon opgepakt moeten worden. Ik vind echter ook dat
de politie dan wel genoeg handen moet hebben om dat te
kunnen doen, want dit lijkt wel een extra taak.
Ik ben heel blij dat mevrouw Van Toorenburg weer terug
is op dit dossier. Ik kijk al uit naar de volgende debatten. Ik
ben het natuurlijk heel erg met haar eens dat we goed
moeten kijken naar werk in detentie. Zij zei nog gekscherend
dat Bad Boys Brand misschien niet zo'n goede merknaam
is. De essentie is echter dat lokale initiatieven, bijvoorbeeld
het commercieel aanbieden van producten die in detentie
worden gemaakt, helemaal niet zo verkeerd zijn. Ik zou de
minister dus graag willen oproepen om daar echt wat meer
werk van te maken, want het is ontzettend mooi als er lokale

Tweede Kamer

Herziening tenuitvoerlegging
strafrechtelijke beslissingen

initiatieven zijn en er meer commercieel aangeboden kan
worden, zodat het werk in detentie uiteindelijk veel meer
op gaat leveren.
Voorzitter, tot zover mijn inbreng. Precies binnen de tijd.
De voorzitter:
U hebt zelfs nog 14 seconden over. Ik geef het woord aan
de heer Bisschop. Hij heeft zich voor 12 minuten spreektijd
ingeschreven.

De heer Bisschop (SGP):
Voorzitter. Ik sluit me graag aan bij de felicitaties aan collega
Swinkels voor haar mooie maidenspeech. Ik wens haar nog
vele boeiende speeches in deze ruimte toe en ik hoop dat
zij er veel van zal genieten. Graag voeg ik mij bij de felicitaties voor de familie Van Nispen in verband met de geboorte
van een zoon. Misschien kan mevrouw Kooiman mijn felicitaties overbrengen. Het is in ieder geval mooi dat ze in
de Handelingen vermeld worden. Ze tellen overigens dubbel
omdat ik mijn collega Van der Staaij mag vervangen. Dan
worden zijn felicitaties ook gelijk meegepikt.
Vanavond spreken we over het sluitstuk van de strafrechtketen. We hebben in Nederland een rechtsstaat die over
het algemeen goed functioneert, althans die indruk hebben
wij zelf. Als mensen strafbare feiten hebben begaan, wordt
hiervoor een straf opgelegd. Dat is tenminste de intentie.
Je kunt erover twisten of het wel altijd de juiste straf is en
of hij wel zwaar genoeg is, maar we hebben geen discussie
over het feit dat strafbare feiten bestraft moeten worden.
Dat is niet overal in de wereld vanzelfsprekend. Om de
opsporing en vervolging goed te laten verlopen, moet er
voldoende geïnvesteerd worden. Daarover heeft de SGP
bij de behandeling van de begroting voor Veiligheid en
Justitie al uitvoerig gesproken. Dat laten we dus nu verder
even rusten. Dit thema komt bij de Voorjaarsnota ongetwijfeld terug.
Ik maak graag een aantal algemene opmerkingen naar
aanleiding van dit wetsvoorstel en daarna wil ik inzoomen
op een paar onderwerpen waarover wij een amendement
hebben ingediend. Als eenmaal een straf is opgelegd, moet
hij ook daadwerkelijk uitgevoerd worden. Daar zijn we het
in principe allemaal over eens, want het heeft anders
immers niet zo veel zin. Als dat niet gebeurt, wordt het uitoefenen van gerechtigheid, wat toch de kerntaak van de
overheid is, een vernisje, zonder dat daar daadwerkelijk
een beschermende laag door ontstaat. In de praktijk blijkt
het hierbij echter nog weleens mis te gaan. Straffen worden
niet goed of helemaal niet uitgevoerd, er vindt onvoldoende
afstemming plaats tussen de betrokken instanties, of de
straf wordt pas erg laat uitgezeten of uitgevoerd. Een groot
deel van de straffen, 75%, wordt binnen zes maanden uitgevoerd. Het duurt echter twee jaar om 91% van de straffen
uit te voeren. Voor die resterende procenten heb je dus
anderhalf jaar extra nodig. Dat is de wet van de afnemende
meeropbrengst, zullen we maar zeggen. Die laatste 9% is
extra moeilijk, zo niet onmogelijk.
De SGP steunt de inzet van de regering om hier verbetering
in aan te brengen, om in een apart boek binnen het Wetboek
van Strafvordering alle regelingen rond de tenuitvoerleg-

8 december 2015
TK 34

34-23-10

ging van vonnissen en beschikkingen vast te leggen. Een
van de voorstellen van de regering om een en ander efficiënter te laten verlopen, is het belasten van de minister van
Justitie met de uitvoering. Hiermee ligt, in aansluiting op
de inbreng van een aantal collega's, meteen de vraag op
tafel hoe het zit met de verhouding tussen het meer technisch uitvoeren van vonnissen en de politieke beïnvloeding
van de keuzes die hierin gemaakt worden. Hoe ver reikt de
concrete aanwijzingsbevoegdheid van de minister? Welke
maatregelen kan hij nemen om bepaalde zaken te versnellen
of te vertragen? Hoe valt dit in de praktijk concreet te controleren? Wat zijn de concrete veranderingen ten opzichte
van de bestaande praktijk?
Laten we bijvoorbeeld kijken naar de regeling rond de
voorwaardelijke invrijheidsstelling, een van de regelingen
die in het nieuwe wetboek terechtkomen. In de huidige
bepaling is uitdrukkelijk een bevoegdheid voor de minister
opgenomen om aanwijzingen te kunnen geven en het
Openbaar Ministerie te verzoeken om voorwaardelijke
invrijheidsstelling uit te stellen. Waarom komt deze bepaling
niet meer terug in de nieuwe regeling? Is dit dan nog wel
mogelijk, mede in het licht van de algemene verantwoordelijkheid van de minister voor de uitvoering? De SGP heeft
sowieso moeite met de bestaande regeling voor voorwaardelijke invrijheidstelling; dat zal de Kamer niet onbekend
zijn. Deze regeling zorgt ervoor dat gedetineerden in principe na twee derde van hun straf vrij kunnen komen, al
kunnen er dan wel voorwaarden gesteld worden. Wij
begrijpen het doel van resocialisatie, dat ook in deze wet
weer is opgenomen, heel goed. Wij ondersteunen dat ook
van harte als een doel van strafuitvoering. Tegelijkertijd is
het niet uit te leggen dat mensen niet hun volledige straf
ontvangen, maar slechts een deel daarvan. Deze regeling
moet naar ons idee dan ook op zijn minst versoberd worden. In plaats van een "ja, tenzij"-regeling moeten we naar
een "nee, tenzij"-regeling. Je moet het verdienen. In plaats
van na twee derde van de straf moet de voorwaardelijke
invrijheidstelling op een later moment komen. Is de minister
bereid, hiermee aan de slag te gaan en met een goede
doordenking hiervan te komen?
Ik wil op een aantal punten inzoomen aan de hand van een
aantal amendementen die we hebben ingediend. Het
amendement op stuk nr. 10 is een verduidelijking van de
regeling voor onderbreking van de vrijheidsstraf. Het gaat
de SGP hierbij niet zozeer om verschil van inzicht over de
vraag hoe gemakkelijk daar gebruik van gemaakt moet
kunnen worden, als wel om het bieden van duidelijkheid.
Juist bij een zo belangrijke bevoegdheid als het kunnen
onderbreken van de vrijheidsstraf moet de wettelijke regeling duidelijk zijn. De SGP wil daarom uitdrukkelijk vastleggen dat het gaat om uitzonderlijke gevallen en om een termijn die niet langer duurt dan noodzakelijk is; zo beperkt
mogelijk dus. Uitgangspunt moet immers zijn dat een vrijheidsstraf in principe daadwerkelijk ten uitvoer wordt
gelegd.
Het amendement op stuk nr. 11 betreft voorwaardelijke
invrijheidstelling. Op grond van de wet moet iemand een
straf van minder dan een jaar volledig uitzitten. Dit punt is
ook door mevrouw Helder uitvoerig uit de doeken gedaan,
dus ik kan het wat comprimeren. Dit geldt ook als een persoon na enige tijd weer een straf van een jaar moet uitzitten.
Het is logisch dat je deze periodes zo veel mogelijk op elkaar
laat aansluiten, maar het gevolg is wel dat deze persoon
dan door die aansluitende periode in aanmerking komt voor

Tweede Kamer

Herziening tenuitvoerlegging
strafrechtelijke beslissingen

vervroegde voorwaardelijke invrijheidstelling, terwijl dit
niet het geval is bij twee keer een straf van een jaar. Dit kan
dus betekenen dat iemand in plaats van 24 maanden slechts
16 maanden hoeft te zitten. Van die tweede straf van een
jaar blijven dus maar 4 maanden over. Naar ons idee mag
de aaneengesloten uitvoering er niet toe leiden dat iemand
ineens veel korter gestraft wordt. We roepen de minister
er dan ook toe op om te komen tot een rechtvaardige
regeling, zoals de regeling die we in het amendement op
stuk nr. 11 hebben voorgesteld. Dit amendement is al
ingediend, maar collega Helder zal worden toegevoegd als
mede-indienster.
Het amendement op stuk nr. 12 gaat ook over voorwaardelijke invrijheidstelling. In de wet zijn de gronden opgenomen
op basis waarvan deze regeling achterwege blijft. Daarbij
valt te denken aan misdraging door een gedetineerde,
poging tot ontvluchting of recidiverisico. Het is ook denkbaar dat het niet gaat om een concreet recidiverisico van
de gedetineerde, maar dat er andere redenen zijn die
voorwaardelijke invrijheidstelling ongewenst maken. Een
concreet voorbeeld is iemand die vanwege een terroristisch
misdrijf is veroordeeld en daarmee staatsondermijnend
heeft gewerkt. Moet in een dergelijk geval ook als een soort
beloning voor goed gedrag een voorwaardelijke invrijheidstelling geaccepteerd worden? De SGP denkt dat dit niet
het geval is. Is de minister bereid om de regeling zodanig
aan te passen dat er extra mogelijkheden zijn om de voorwaardelijke invrijheidstelling achterwege te laten als de
veiligheid van de samenleving in het geding is of als de
handhaving van de openbare orde bedreigd zou kunnen
worden?
De voorzitter:
Mevrouw Swinkels heeft op dit punt een vraag, maar ik kan
niet helemaal beoordelen of u al klaar was met dit onderwerp.
De heer Bisschop (SGP):
Ik wilde net de overstap naar het volgende amendement
maken.
De voorzitter:
Dan heb ik het goed aangevoeld.
De heer Bisschop (SGP):
Ja, het is een uitstekende timing.
Mevrouw Swinkels (D66):
Ik heb een vraag over het amendement op stuk nr. 12. Ik
zie daarin een formulering staan die erg doet denken aan
allerlei maatregelen die op dit moment worden overwogen
en die ook al in werking zijn getreden voor de bestrijding
van terrorisme. Ik zie staan "gegrond vermoeden", "onveilige
situaties" en "verstoring van de openbare orde". Stel dat
iemand veroordeeld is, zijn straf eigenlijk heeft uitgezeten
en recht heeft op voorwaardelijke invrijheidstelling. Zegt
de SGP nu dat dit niet kan als er een gegrond vermoeden
is? Begrijp ik dat goed? Ik bedoel daarmee dat ik "een
gegrond vermoeden" toch wel erg vaag vind. Misschien
begrijp ik het verkeerd en vindt de SGP het nodig dat er
sprake is van een nieuwe verdenking.

8 december 2015
TK 34

34-23-11

De heer Bisschop (SGP):
Als de tenuitvoerlegging van de straf goed gebeurt, mag
zich niet de situatie voordoen dat er opnieuw een verdenking ontstaat van een strafbaar feit. Het toezicht is dan op
de een of andere manier immers niet deugdelijk geweest.
De interpretatie van deze zinsnede is als volgt: het recht op
voorwaardelijke invrijheidstelling vervalt als bij een veroordeling, bijvoorbeeld in het geval van een voornemen tot
een terroristische aanslag, iemand persisteert in zijn ideologie en zijn opvattingen, en hij niet resocialiseert. Dan moet
men hem de volledige straf laten uitzitten. Er is dan geen
enkele reden om die straf met een derde in te korten.
Mevrouw Swinkels (D66):
Dan hoor ik hier veel meer dan in dit amendement staat.
De heer Bisschop heeft het over resocialisatie, maar hij
heeft het eigenlijk toch ook over een verdenking.
De heer Bisschop (SGP):
Als ik lees "indien er een gegrond vermoeden is dat invrijheidstelling zal leiden tot onveilige situaties" associeer ik
dat met een tekort aan resocialisatie en met het feit dat
iemand nog steeds geen verantwoorde plaats in de maatschappij zal innemen of dat hij de openbare orde zal verstoren. Die interpretatie bedoelen wij hier aan te geven. Ik dank
mevrouw Swinkels overigens voor haar vraag.
De regering stelt in het wetsvoorstel ook voor om gedetineerden, bij een tekort aan plaatsen, voor een periode van
maximaal drie maanden eerder naar huis te laten gaan. De
voorwaardelijke invrijheidstelling gaat dan dus nog vroeger
in. Voor je het weet, kom je helemaal niet meer in de
gevangenis! Tot op heden is er geen gebruikgemaakt van
de bestaande wettelijke regeling. De SGP vindt het niet
gewenst dat in de wet een regeling wordt opgenomen die
het mogelijk maakt dat groepen gevangenen vroegtijdig
naar huis kunnen. Het vertrouwen in de opgelegde straffen
wordt daarmee geschaad. Om die reden hebben wij het
amendement op stuk nr. 13 ingediend, mede namens
mevrouw Helder. Als er een keer capaciteitsproblemen
zouden dreigen, dient er gezorgd te worden voor alternatieve oplossingen. We denken hierbij bijvoorbeeld aan tijdelijke voorzieningen, zoals die ook zijn toegepast door
België en Noorwegen, die hun gedetineerden tijdelijk in
Nederland hebben ondergebracht of zullen onderbrengen.
Ten slotte kom ik bij het amendement op stuk nr. 14 over
taakstraffen. In de wet is nu al een regeling opgenomen
over de uitvoering van de taakstraf. De SGP vindt, net als
de regering, dat de taakstraffen ook echt uitgevoerd moeten
worden, het liefste zo snel mogelijk na het wijzen van het
vonnis. In dit wetsvoorstel stelt de regering een kortere
termijn voor de tenuitvoerlegging van de taakstraffen voor.
Als die niet wordt gehaald, zullen de taakstraffen vervallen.
De SGP vindt dat dit zo veel mogelijk moet worden voorkomen. Een opgelegde straf dient inderdaad binnen een
redelijk termijn ten uitvoer te worden gelegd, ook de taakstraffen. Het doel van het opleggen van een straf is immers
ook een stukje opvoeding of resocialisatie, zoals dat netjes
heet. Er kunnen soms redenen zijn waardoor het niet
mogelijk is om binnen de wettelijke termijn uitvoering aan
het vonnis te geven. Daarom stellen we, in aanvulling op
het voorstel van de regering, nog wel een verlengingsrege-

Tweede Kamer

Herziening tenuitvoerlegging
strafrechtelijke beslissingen

ling voor. De maximale termijn blijft daarmee hetzelfde als
in de bestaande wettelijke regeling.
De voorzitter:
De heer Recourt heeft een vraag over het amendement op
stuk nr. 14.
De heer Recourt (PvdA):
Zou het dan een goed idee zijn om de termijn, die naar ik
meen nu een jaar is, te verlengen tot anderhalf jaar? De
heer Bisschop sprak over verkorten, maar ik heb het over
verlengen met een halfjaar. Dan is het klaar en kan er niet
meer worden verlengd.
De heer Bisschop (SGP):
Dat zou wat ons betreft de next best oplossing zijn. Je wilt
dat die straffen zo spoedig mogelijk na het wijzen van het
vonnis worden uitgevoerd. Die aandrang moet er wel in
blijven zitten. Nu kunnen er omstandigheden zijn waardoor
het niet mogelijk is om het vonnis binnen de gestelde termijn uit te voeren. Vandaar dat onze eerste voorkeur is om
dan een verlengingsmogelijkheid in te bouwen. Maar als
er een meerderheid te vinden is om de verlengde termijn
in één keer als absolute termijn te hanteren, zijn we zeer
bereid om daarover door te spreken.
De heer Recourt (PvdA):
Het was, met excuses, een beetje een strikvraag, want in
mijn herinnering is dat namelijk wat in het wetsvoorstel
staat. Het grote voordeel daarvan is dat je die verlengingsprocedures kwijt bent, die tijd kosten en waarbij dingen
fout gaan. Het is dus een van de voorbeelden in het wetsvoorstel waarin gewoon een vereenvoudiging gerealiseerd
wordt. Wat is dat de SGP waard?
De heer Bisschop (SGP):
Als je naar een instantie gaat die als een spin in het web
zit, denk ik dat je op die manier al een heleboel aanslibsel
en allerlei verstarde procedures en stagnerende trajecten
hebt weggehaald. Tenminste, ik hoop dat dat het effect is
van een dergelijke centrale organisatie, waardoor je het bij
wijze van spreken binnen twee dagen geregeld hebt en je
de zaak ook veel eenvoudiger kunt uitvoeren.
Dus de gedachte is wel nadrukkelijk om de termijn waarop
de straf wordt uitgevoerd — dat geldt in het algemeen, en
ook voor taakstraffen — zo kort mogelijk op het wijzen van
het vonnis te laten volgen en als dat niet mocht lukken, een
oplossing te bieden door de termijn nog een keer te verlengen.
Mevrouw Helder (PVV):
Ik kom ook even terug op het amendement op stuk nr. 14,
want mijn gedachte was eerst ook dat de taakstraf — zo
begrijp ik collega Bisschop ook — hoe dan ook moet worden
uitgevoerd. Maar de stok achter de deur die nu wordt
voorgesteld, is dat als die taakstraf niet wordt uitgevoerd,
de termijn dan niet verlengd wordt. Die wordt wel iets langer dan de huidige praktijk, maar er vindt geen verlenging
plaats, dus geen administratief momentje, maar dan wordt

8 december 2015
TK 34

34-23-12

er vervangende hechtenis opgelegd. Daar is mijn fractie
het mee eens, dus hebben wij afgezien van het amendement
dat de heer Bisschop wel namens zijn fractie heeft ingediend. Kan ik het zo begrijpen dat de SGP dan liever heeft
dat de termijn wordt verlengd en dat in ieder geval die
taakstraf wordt uitgevoerd, of is de SGP het met mijn fractie
eens dat de taakstraf gewoon dient te worden uitgevoerd
en dat vervangende hechtenis op zijn plaats is als dat niet
binnen de termijn gebeurt die de regering hier voorstelt?
De heer Bisschop (SGP):
Een taakstraf wordt opgelegd omdat die vorm van straf
functioneel is, in dat geval en voor die dader. Als eenmaal
een rechter dat vonnis heeft gewezen, dan moet je er ook
van blijven uitgaan dat de veroordeelde daarmee het meest
geholpen is. Ik zou het erg vervelend vinden om te moeten
constateren dat als die straf niet wordt opgelegd, er dan
helemaal niks hoeft te gebeuren. Dan zou ik me veel bij een
vorm van vervangende hechtenis kunnen voorstellen. Maar
ik vind niet dat je daar naartoe moet, want het vonnis is
een taakstraf. Dat is een verantwoordelijkheid van de
overheid. Zorg er dan voor dat het zodanig wordt ingericht
dat die ook wordt uitgevoerd.
De voorzitter:
De heer Van Oosten, ook nog over het amendement op stuk
nr. 14?
De heer Van Oosten (VVD):
Nee, over het amendement op stuk nr. 12, met uw goedvinden. Ik heb goed proberen te luisteren naar de heer Bisschop, die in zijn interruptiedebatje met mevrouw Swinkels
aangaf dat het wel degelijk opgehangen is aan de betrokkene zelf, aan de gedetineerde, die al dan niet voorwaardelijk in vrijheid wordt gesteld. Als ik de heer Bisschop goed
heb begrepen, gaat het hem met name om de vrees dat de
samenleving er onvoldoende op kan vertrouwen — dat leidt
tot verstoring van de openbare orde, tot maatschappelijke
onrust et cetera — dat niet opnieuw een misdrijf wordt
begaan. Zie ik dat juist of niet?
De heer Bisschop (SGP):
Ja. Ik denk dat dat een goede samenvatting is, even denkend vanuit de vraag wat het doel is van het straffen. Dat
is de taak van de overheid om orde, veiligheid en geborgenheid voor ieder in de samenleving te garanderen. Als
mensen die orde verstoren, die onveiligheid creëren, dan
worden ze door de overheid gestraft, met het doel om hen
zo ver te brengen dat zij inzien dat dit niet kan. Maar op het
moment dat blijkt dat er tijdens de tenuitvoerlegging van
de straf — die is van tevoren bepaald: zo veel jaar is het —
geen ommekeer plaatsvindt of geen groeiend besef is in
de zin van resocialisatie, dat men bereid is zich te voegen
naar de eisen van de samenleving, dan is wat ons betreft
verkorting van de straf niet verdiend, niet aanwezig.
De heer Van Oosten (VVD):
Dan snap ik de heer Bisschop goed. Ik vraag hem — maar
misschien wil hij die vraag doorgeleiden naar de minister
— in hoeverre zijn amendement vervangt wat in de voorgestelde wetsbepaling staat, namelijk dat de aanwezigheid

Tweede Kamer

Herziening tenuitvoerlegging
strafrechtelijke beslissingen

van een recidiverisico een argument kan vormen voor de
betrokken autoriteit om niet tot voorwaardelijke invrijheidsstelling over te gaan. Ik ben gewoon even benieuwd naar
de ruimte tussen het amendement van de heer Bisschop
en hetgeen de minister voorstelt. Misschien zit die ruimte
er helemaal niet, maar dan weet ik dat.
De heer Bisschop (SGP):
Ik geleid de vraag van de heer Van Oosten gaarne door naar
de bewindspersoon. De vraag is in hoeverre de omschrijving in het wetsvoorstel zich verhoudt ten opzichte van ons
amendement. Ik vermoed dat de weigeringsgrond voor het
toestaan van voorwaardelijke invrijheidsstelling door het
amendement verder wordt verbreed. De ruimte om toch
voorwaardelijke invrijheidsstelling toe te staan, wordt dus
verkleind.
Ik rond af. Het doel van het wetsvoorstel heeft volledig de
steun van de SGP. Versnelling en verbetering van de procedure zijn ook voor ons cruciaal. Een voortvarende tenuitvoerlegging moet het uitganspunt zijn. De voornemens die
het wetsvoorstel met zich brengt, geven ons op dat punt
moed. Ook het aantal uitgevoerde vonnissen moet omhoog.
Wij rekenen erop dat de uitvoering van de vonnissen en de
strafbeschikkingen zo snel mogelijk ter hand genomen
worden, zoals de wet vraagt.
De SGP vindt het een goede zaak dat door de nota van
wijziging het doel van de veiligheid van de samenleving
voorop komt te staan bij de uitvoering van de straffen.
Daarnaast zijn ook de belangen van de slachtoffers en de
nabestaanden en de resocialisatie van de veroordeelden
doelen die voluit tot hun recht komen. Wij zien uit naar een
positief oordeel van de minister over de door ons ingediende amendementen.
Voorzitter, ik dank u zeer voor de gelegenheid om het woord
te mogen voeren.
De voorzitter:
Graag gedaan.

De heer Van Oosten (VVD):
Voorzitter. Ook ik mag graag beginnen met het uitspreken
van mijn felicitaties aan mijn nieuwe collega Swinkels van
D66. Ik zie uit naar onze debatten en onze samenwerking.
Ik hoop één ding voor mevrouw Swinkels, namelijk dat zij
wat inspirerende thema's in deze zaal zal behandelen dan
het thema waarmee zij haar carrière is begonnen. Dat thema
was namelijk "houtworm".
De VVD kijkt op zich tamelijk simpel tegen het wetsvoorstel
aan. Wij hebben het hier over de tenuitvoerlegging van
straffen. Ik meen dat mevrouw Swinkels daar in haar maidenspeech aan refereerde, maar ook andere collega's hebben dat gedaan, misschien wat prikkelend. De VVD kijkt er
als volgt naar. Iedereen die een straf opgelegd krijgt, verdient die straf ook en die straf moet dan ook ten uitvoer
worden gelegd. Dit wetsvoorstel draagt daaraan bij. Het
resultaat van het wetsvoorstel zou althans moeten zijn dat
de regels rond de tenuitvoerlegging worden gestroomlijnd
en de verantwoordelijkheden helder worden verdeeld. Daar

8 december 2015
TK 34

34-23-13

gaat mijn voornaamste vraag over. Hoe gaan wij met dit
wetsvoorstel organiseren dat slachtoffers erop kunnen
vertrouwen dat daders ten spoedigste na hun veroordeling
ook daadwerkelijk worden opgesloten achter slot en grendel, dan wel met een taakstraf aan de slag gaan? Welke
bijdrage levert dit wetsvoorstel — collega's vroegen er al
naar — aan het verminderen van het aantal loslopende en
veroordeelde boeven die in afwachting zijn van de uitvoering van hun straf? Kortom, hoe voorkomen wij dat dit niet
slechts een papieren exercitie wordt? Hoe zorgen wij ervoor
dat de wet die wij hier behandelen, die later in de Eerste
Kamer behandeld wordt en waar allerlei instanties en
autoriteiten mee bezig gaan, daadwerkelijk zorgt voor een
veiliger Nederland?

buiten staat is om te voldoen aan de verplichting tot betaling. Ik lees dat zo dat het de bedoeling is van het kabinet
dat de betalingsonmogelijkheid primair door de veroordeelde moet worden aangetoond. Daar gaat mijn vraag
over. Wil de minister nog een keer expliciet markeren dat
het ook precies dat is? Wil hij nog een keer zeggen dat de
veroordeelde aannemelijk moet maken dat hij niet kan
betalen en dat het dan het minste is wat verwacht kan
worden dat de veroordeelde verschijnt op de zitting waar
het gaat over de vraag of hij gegijzeld moet worden? Is de
minister dat met mij eens? Deelt de minister dat als de
veroordeelde niet verschijnt, de bewijslast omtrent de
betalingsonmogelijkheid niet ineens kan verschuiven naar
het Openbaar Ministerie of het CJIB?

Wat mij betreft is er, zo begrijp ik ook uit de stukken waar
ik net aan refereerde, een sleutelpositie weggelegd voor
het CJIB, het programma AICE. Heeft het CJIB een voldoende stevige positie om te bewerkstelligen dat al die
organisaties ook werkelijk op tijd gaan handelen, dat we
dat niet alleen zo afspreken, maar dat het ook gebeurt, zodat
die voortvarende executie plaatsvindt? Ik vraag dat ook
omdat ik uit dezelfde stukken opmaak dat er in feite geen
sanctie kan worden opgelegd — ik zou trouwens ook niet
goed weten hoe — bij de betrokken instanties, bijvoorbeeld
bij het Openbaar Ministerie of bij de rechtspraak, indien
deze zich niet aan de termijnen houden. Kan het CJIB, het
programma AICE, in dat geval doordrukken? Kan het het
gezag van de minister of de staatssecretaris pakken om
ervoor te zorgen dat die executie gewoon gebeurt? Dat
willen wij immers met elkaar. Kan de minister toezeggen
dat we in de aangekondigde monitoring tamelijk precies
teruggekoppeld krijgen hoe vaak het CJIB tevergeefs bij
het Openbaar Ministerie of bij de rechtspraak aan de bel
heeft getrokken omdat termijnen niet werden gehaald of
niet gehaald dreigden te worden? Ik wil daar graag scherp
op kunnen sturen vanuit deze Kamer.

Hoe kijkt de minister aan tegen de uitspraak dat de wet toch
wat anders uitgelegd lijkt te gaan worden en dat het
Openbaar Ministerie en het CJIB aan de lat zouden staan
om inzichtelijk te maken of personen zonder vaste woonen verblijfsplaats over voldoende financiële middelen
beschikken? Dat lijkt mij niet de bedoeling. Het lijkt me ook
praktisch onmogelijk voor het CJIB om dat te doen. Als
iemand kwijt is, is het immers tamelijk lastig om aan te
tonen in hoeverre die persoon financieel aan de lat zou
kunnen staan. Kortom, ik wil de minister nog een keer
expliciet horen zeggen dat het nadrukkelijk een verantwoordelijkheid betreft van de betalingsonmachtige zelf, van
degene die veroordeeld of bekeurd is voor de overtreding
die hij heeft begaan.

Ik ga in op het thema gratie. Ik begrijp dat er een mogelijkheid wordt gecreëerd om voor boetes onder de €340 gratie
te kunnen honoreren op verzoek. Dat zou alleen maar aan
de orde kunnen komen als er geen redelijk doel mee is
gediend en het in feite strekt tot vervanging van oplegging
tot verjaring. Het zou zeer terughoudend worden gebruikt
en geen recht creëren. In navolging van andere fracties —
ik geloof dat de PVV daar schriftelijke vragen over had
gesteld — zeg ik dan toch dat de norm zou moeten zijn dat
eenieder verantwoordelijk is voor zijn eigen beslissingen,
ook als deze fout blijken te zijn, en dat ten gevolge daarvan
dus ook eenieder in principe de consequenties van zijn
beslissingen moet dragen.
Omwille van de Handelingen wil ik graag in deze plenaire
vergadering de bevestiging horen dat er geen gewoonterecht ontstaat ten gevolge van uitzonderlijke besluiten. Ik
heb goed gekeken naar het voorbeeld dat werd aangehaald
ter illustratie van de uitzonderlijkheid die aan de orde kan
zijn bij het verlenen van gratie. Ik verneem graag van de
minister hoe slachtoffers worden betrokken bij de afweging
of gratie al dan niet zou moeten worden gehonoreerd.
Dan kom ik op het thema gijzeling. Daar hebben diverse
collega's ook aandacht voor gevraagd. Het thema komt
veelvuldig in de media en de Ombudsman heeft er recentelijk weer een rapport over gepubliceerd. Ik lees in het
wetsvoorstel dat ons voorligt dat gijzeling niet wordt toegepast indien de veroordeelde aannemelijk maakt dat hij

Tweede Kamer

Herziening tenuitvoerlegging
strafrechtelijke beslissingen

Ik rond af met een vraag over nog weer een ander thema,
de voorwaardelijke invrijheidstelling. Daar is al heel veel
over gezegd, dus ik kan er kort over zijn. Ik heb na enig
speurwerk en naar aanleiding van een eerder aangehouden
motie van de SGP begrepen dat er een onderzoek zou lopen
van het WODC over dit onderwerp naar het systeem van
voorwaardelijke invrijheidstelling. Ik ben benieuwd hoe het
daarmee staat om aan de hand daarvan een meer inhoudelijke discussie op dat onderwerp te kunnen voeren.
De heer Recourt (PvdA):
Ik wil even terugkomen op het punt van gijzeling. Ik heb
dat zelf ook aan de orde gesteld en ik realiseer mij dat het
in januari weer aan de orde komt als de staatssecretaris
met een brief komt over de aanpak hiervan. De heer Van
Oosten zegt dat de bewijslast ligt bij degene die stelt niet
te kunnen betalen. Moet je niet, vooral in de civiele procedure, de vordering kunnen substantiëren? Moet je niet
kunnen zeggen waarom je iemand zijn hoogste goed, zijn
vrijheid, wilt ontnemen? Dat wil de overheid. Je moet dan
toch een zekere motivatie hebben die verder gaat dan alleen
het feit dat er niet is betaald?
De heer Van Oosten (VVD):
Die motivatie ligt erin dat betrokkene er zelf vaak bewust
voor heeft gekozen om een norm te overtreden die wij met
elkaar in deze zaal hebben vastgesteld. Daar ligt de motivatie die ten grondslag kan liggen aan het besluit om over te
gaan tot dat ultieme dwangmiddel: een gijzeling. Ik zeg
daarbij wel dat je daar niet zomaar bent. Er worden nu
standaard eerst betalingstermijnen aangeboden, je kunt
contact opnemen, je kunt met elkaar in gesprek treden, et
cetera. Helemaal aan het einde kan zo'n dwangmiddel wel
degelijk zeer nuttig zijn.

8 december 2015
TK 34

34-23-14

De heer Recourt (PvdA):
Als de heer Van Oosten zegt dat de vrijheidsontneming is
gelegen in een keertje door rood licht rijden, dan zie ik dat
toch anders. We stellen met z'n allen vast dat vrijheidsontneming in beginsel aan de rechter is. Bij kleine vergrijpen,
zoals verkeersovertredingen, kun je een boete opgelegd
krijgen. Dit heeft dus helemaal niks te maken met het niet
betalen van boetes en aan het einde van de race gegijzeld
worden om je alsnog te dwingen om die boete te betalen.
Die civiele maatregel gaat heel ver en moet ook soms heel
ver gaan. Als je in uitzonderlijke gevallen als overheid heel
ver gaat en de rechter heeft zich er niet over uitgelaten,
moet je als overheid wel een heel stevig verhaal hebben
om dat überhaupt te vragen.
De heer Van Oosten (VVD):
Je hebt dat als overheid ook, omdat het wel degelijk kan
beginnen met door rood rijden. Het daarvoor worden
bekeurd, het vervolgens niet voldoen aan de verantwoordelijkheid die daarbij hoort en de consequentie die daaraan
gekoppeld is — het betalen van de boete, eventueel in twee
termijnen — et cetera. Dan werkt het ook in het civiele recht
zo dat dit kan uitmonden in een gijzeling. Ik zou het wat
treurig vinden als omwille van allerlei argumenten aan die
mogelijkheid een einde zou worden gemaakt. Bovendien
zou ik het verkeerd vinden als wij een en ander van het CJIB
en het Openbaar Ministerie verlangen als iemand werkelijk
niet kan betalen. Ik denk dat die verantwoordelijkheid echt
ligt bij de betrokkene zelf; ik lees het overigens ook zo in
de wet en ik vraag bevestiging daarvan.
De voorzitter:
Dank u wel, mijnheer Van Oosten. Hiermee is een einde
gekomen aan de eerste termijn van de zijde van de Kamer.
De minister wil zich voorbereiden op zijn antwoord. Ik
schors de vergadering voor vijftien minuten.
De vergadering wordt van 21.03 uur tot 21.21 uur geschorst.

Minister Van der Steur:
Voorzitter. Mag ik allereerst mevrouw Swinkels van de D66fractie namens de regering van harte feliciteren met haar
maidenspeech? Ik weet uit eigen ervaring hoe bijzonder
het is om dat te mogen doen en hoe fijn het is om één keer
in je carrière in deze zaal niet te worden onderbroken. Ik
wens mevrouw Swinkels toe dat dit bij alle toekomstige
toespraken niet het geval zal zijn, dat zij wel wordt onderbroken. Dat is namelijk pas echt het mooie debat dat wij in
deze Kamer graag zouden willen zien. Ik heb haar een
sleutelhanger van het departement overhandigd. Het is een
kristallen sleutelhanger met de afbeelding van Vrouwe
Justitia daarin. Als je op een knopje drukt — mevrouw
Swinkels demonstreert dat nu ook — komt er licht uit. Het
idee daarachter is dat Vrouwe Justitia altijd verlichting
brengt. Ik denk dat dit lampje mevrouw Swinkels verlichting
zal kunnen brengen als zij een keer in het holst van de nacht
achter haar bureau zit om een debat voor te bereiden. Dat
wens ik haar toe.
Wij moeten ook vaststellen dat het heel verdrietig is dat de
heer Van Nispen van de SP-fractie hier vanavond niet bij
kan zijn vanwege de geboorte van zijn ongetwijfeld prach-

Tweede Kamer

Herziening tenuitvoerlegging
strafrechtelijke beslissingen

tige zoon Tobias. Ook namens de regering feliciteer ik hem
en de moeder van de jonge Tobias van harte met zijn
geboorte. Ik hoop dat Tobias in staat zal zijn om te genieten
van al het moois dat hem in ons land geboden wordt, zoals
scholing. Mede namens de regering spreek ik de hoop uit
dat hij zich zelfstandig gaat ontplooien, dat hij die mogelijkheden grijpt en dat hij, geheel gebruikmakend van zijn
verantwoordelijkheid, een welkome aanwinst zal worden
voor de liberale samenleving die wij in Nederland hebben.
Ik hoop dat hij verre blijft van tomaten, want tomaten maken
vlekken en die vlekken gaan er over het algemeen niet uit.
Dan heb ik natuurlijk nog mevrouw Van Toorenburg, die
vandaag weer voor het eerst teruggekeerd is in de warme
boezem van de woordvoerders van Veiligheid en Justitie.
Tegen haar zou ik willen zeggen: welkom thuis!
Wij hebben het vandaag over een omvangrijk wetsvoorstel.
Dat heeft een aantal leden terecht opgemerkt. In het wetsvoorstel Herziening tenuitvoerlegging strafrechtelijke
beslissingen wordt de strafvorderlijke regeling voor de
tenuitvoerlegging van strafrechtelijke beslissingen in zijn
geheel opnieuw vastgesteld in een nieuw Boek 6 van het
Wetboek van Strafvordering. Het wetsvoorstel is hiermee
een belangrijk onderdeel van de eerste tranche van de
grotere operatie van de modernisering van het Wetboek
van Strafvordering, ook wel gekenschetst door de afkorting
VPS (Versterking prestaties strafrechtketen), waarover ik
de Kamer recentelijk de zogeheten contourennota heb toegestuurd. Dat was deze week, hoor ik van de heer Van
Oosten. Het wetsvoorstel is van belang voor de kwaliteit
van de wetgeving en voor verbetering van de uitvoering
van opgelegde straffen en maatregelen. Terecht is door
een aantal leden opgemerkt dat er op het gebied van de
strafrechtketen en de tenuitvoerlegging heel veel verbeterd
kon worden, ook naar aanleiding van de rapporten die wij
hebben. Het rapport van de Algemene Rekenkamer is
genoemd, maar er zijn veel meer voorbeelden. Wij hebben
ervoor gekozen om daarvoor allereerst één wetboek te
maken, een wetboek dat modern en goed leesbaar is en
dat codificeert wat de afgelopen jaren door rechtspraak en
door het gebruik is ontstaan. Tegelijkertijd hebben wij
ervoor gekozen om ook een principiële wijziging toe te
voegen die erin voorziet dat de verantwoordelijkheid voor
de tenuitvoerlegging verschuift van het Openbaar Ministerie
naar de minister.
Voor mij persoonlijk is het ook heel bijzonder — dat is
overigens ook een uitdaging bij de gestelde vragen vanavond — dat het wetsvoorstel zich precies bevindt op het
snijvlak van de portefeuille van mij als minister en de portefeuille van de staatssecretaris. Maar, voorzitter, u hebt
mij vandaag al eerder met staatssecretaris aangesproken
en ik heb de staatssecretaris ook al eerder vervangen. Ook
op dat punt voel ik mij hier dus op de juiste plek staan, maar
het betekent wel dat een aantal onderwerpen die hier aan
de orde zijn gesteld, voor mij in deze functie redelijk
wezensvreemde onderdelen zijn. Daarmee is de uitdaging
voor dit debat vanavond des te leuker. Dat is ook de reden
dat ik mij daar zeer op verheug.
Voor de wetgeving geldt dat de huidige regeling van de
tenuitvoerlegging versnipperd was geregeld over het Wetboek van Strafvordering en het Wetboek van Strafrecht. In
de voorgestelde nieuwe regeling zijn de procedures
samengebracht in één wetboek, is gezorgd voor uniformering van verschillende procedures en is het taalgebruik

8 december 2015
TK 34

34-23-15

gemoderniseerd. Dit maakt de regeling toegankelijker en
makkelijker kenbaar voor burgers en professionals. De
adviesorganen, en ook de Afdeling advisering van de Raad
van State, waren unaniem positief over de in het wetsvoorstel gekozen systematische en logische opzet. In de opbouw
worden de verschillende soorten sancties gevolgd die ten
uitvoer moeten worden gelegd, namelijk vrijheidsbenemende sancties, vrijheidsbeperkende sancties, financiële
sancties en overige sancties.
Het wetsvoorstel omvat echter natuurlijk meer dan alleen
een wetgevingstechnische operatie. Het draagt er ook aan
bij dat de tenuitvoerlegging, als sluitstuk van het strafproces, beter wordt uitgevoerd. De doelen die voor de tenuitvoerlegging zijn gesteld, zijn dat de opgelegde sancties snel
en daadwerkelijk worden uitgevoerd, en dat de betrokken
instanties tijdig en volledig worden geïnformeerd, zodat ze
hun taken goed kunnen uitvoeren. Terecht is er door een
aantal leden gewezen op een aantal onderzoeken, bijvoorbeeld het onderzoek van de commissie-Hoekstra. De aanleiding voor het instellen van die commissie was inderdaad
afschuwelijk. Uit dergelijke onderzoeken blijkt dat juist op
dat punt echt een aantal zaken veel beter georganiseerd
moet worden en dat die taken ook beter moeten worden
uitgevoerd.
In dat kader wordt voorgesteld dat de minister van Veiligheid en Justitie direct verantwoordelijk is voor de tenuitvoerlegging van strafrechtelijke beslissingen en de geldelijke sancties die zijn opgelegd op grond van de Wet administratiefrechtelijke handhaving verkeersvoorschriften.
Praktisch krijgt mijn directe verantwoordelijkheid bovendien
onder meer vorm door het op 1 januari 2014 al gestarte
Administratie- en Informatie Centrum voor de Executieketen. Ik hoop dat ik de afkorting goed uitspreek. Dit bij het
CJIB ondergebrachte dienstonderdeel zal op termijn alle
strafrechtelijke beslissingen gaan routeren, zoals dat heet.
Dat betekent dat het Openbaar Ministerie alle ten uitvoer
te leggen beslissingen verstrekt aan het AICE, waarna men
daar uit mijn naam de benodigde opdrachten geeft aan de
uitvoeringsinstanties. Hierdoor ontstaat er bij het AICE een
volledig zicht op de uitvoering van sancties, ook op het
niveau van de individuele persoon waar het om gaat. Dit
maakt het dan ook mogelijk om meer persoonsgericht de
sancties ten uitvoer te leggen.
Om de Kamer een goed beeld te geven, schets ik even dat
het niet zo zal zijn dat als het wetsvoorstel is aangenomen,
onmiddellijk de dag erna, of kort daarna de volledige transitie heeft plaatsgevonden. Voor de implementatie wordt
drie tot vijf jaar genomen. Dat garandeert ook dat dit zorgvuldig zal gebeuren. Het programma dat werkt aan de realisatie van het nieuwe ontwerp voor de tenuitvoerlegging,
het programma Uitvoeringsketen Strafrechtelijke Beslissingen (USB), zorgt voor een stevige impuls in de tenuitvoerlegging en voor meer centrale sturing vanuit het departement over de te behalen resultaten. Ik informeer dan vervolgens de Kamer jaarlijks over de realisatie van de voor vrijheidsontneming bepaalde doelen. De minister wordt op
grond van dit wetsvoorstel dus direct verantwoordelijk voor
de tenuitvoerlegging. Ik proef daarvoor bij veel leden van
de Kamer grote steun.
Het Openbaar Ministerie houdt echter ook taken bij de tenuitvoerlegging. Bij de totstandkoming van het wetsvoorstel
is hierover uiteraard uitvoerig met het Openbaar Ministerie
gesproken. Dat heeft geleid tot een heldere verdeling van

Tweede Kamer

Herziening tenuitvoerlegging
strafrechtelijke beslissingen

de rollen in de toekomstige situatie. Het Openbaar Ministerie behoudt zijn magistrale taak om zaken bij de strafrechter
aan te brengen en blijft verantwoordelijk voor het stellen
van voorwaarden bij de voorwaardelijke invrijheidstelling,
en voor het toezicht op de naleving van voorwaarden. Het
Openbaar Ministerie krijgt verder de wettelijke bevoegdheid
om eigen beslissingen, strafbeschikkingen en Wavbeschikkingen in te trekken, ook tijdens de tenuitvoerlegging. Het Openbaar Ministerie krijgt ook een nieuwe algemene adviesbevoegdheid voor de wijze van de tenuitvoerlegging van vrijheidsstraffen. Voor eigen en rechterlijke
beslissingen kan het Openbaar Ministerie invloed uitoefenen
op de tenuitvoerlegging door deze te versnellen of te vertragen. Daarover heeft ook de heer Bisschop nog een
opmerking gemaakt.
Mevrouw Van Toorenburg (CDA):
Ik heb me even verdiept in de vraag hoe dat centrum er nu
eigenlijk uit komt te zien. Ik kwam daarbij inderdaad ook
uit bij het programma USB. Ik zag echter vervolgens dat
dat behoorlijk een "ICT-project bij de overheid" is en dat
het wel een aantal uitdagingen kent. Het is bovendien in
uitvoering. Kan de minister de Kamer wel de zekerheid
geven dat dit ICT-projectje bij de overheid tot een goed
einde wordt gebracht?
Minister Van der Steur:
Ik ken mevrouw Van Toorenburg als een Kamerlid met hoge
ambities. Dat bewijst ook deze vraag. Zij vraagt mij, zekerheid te geven over een ICT-project. Veel van mijn voorgangers, en nog niet zo lang geleden ook de commissie-Elias,
hebben vastgesteld dat je er verstandig aan doet om over
ICT-projecten bij de overheid geen uitspraken te doen, of
in ieder geval geen zekerheid te geven over de uitkomst
ervan. Wel hebben we natuurlijk in de afgelopen jaren
hierover heel veel geleerd, ook dankzij de commissie-Elias.
We hebben heel veel geleerd over hoe je zo'n ICT-project
succesvol opstelt. Voor AICE betekent dat, dat men daar al
vanaf 2014 aan het werk is en dat men daar hiermee ervaring opdoet.
Mevrouw Van Toorenburg (CDA):
Kunnen wij dan wel met de minister afspreken dat hij
voorop gaat lopen op al zijn collega's, die het vaak lieten
gebeuren dat wij hier na een uitzending van Nieuwsuur of
RTL of een Telegraafartikel met elkaar moesten discussiëren
over het feit dat de ICT was vastgelopen? Zal hij degene
zijn die de Kamer informeert als wij horen dat er kinken in
de kabel komen, zodat wij niet hier de minister hoeven te
vragen: wat is daar nou in vredesnaam gebeurd?
Minister Van der Steur:
Dat is mijn streven. Ik heb dat ook al in de praktijk gebracht
toen ik geconfronteerd werd met ICT-tegenvallers bij de
Nationale Politie. Daar heb ik de Kamer meteen over geïnformeerd, niet alleen in het debat maar ook schriftelijk. Dat
is mijn uitgangspunt. Ik zal deze hartenkreet van mevrouw
Van Toorenburg graag ter harte nemen.
Ik hecht eraan te benadrukken dat ik noch het Openbaar
Ministerie door de rechter opgelegde straffen kunnen
kwijtschelden of opleggen ter verjaring. Om de tenuitvoerlegging te staken waar die geen nut meer heeft, zal om

8 december 2015
TK 34

34-23-16

gratie moeten worden verzocht. Daar heeft de heer Van
Oosten vragen over gesteld. Er is één uitzondering: in het
wetsvoorstel wordt een bevoegdheid voor de minister
geïntroduceerd om de tenuitvoerlegging te stoppen van
straffen waarvoor geen gratie mogelijk is. Dat is de zogenaamde hardheidsclausule geworden voor geldboetes
onder de €340. Daarvoor bestaat de mogelijkheid van gratie
niet. Wij willen toch voorzien in de mogelijkheid dat mensen
die boete kan worden kwijtgescholden als blijkt dat daar
zwaarwegende redenen voor zijn. Daar kom ik zo meteen
nog op terug in antwoord op de vraag van de heer Van
Oosten daarover.
Wat geen onderdeel is van de regeling van tenuitvoerlegging maar daarmee wel verband houdt en in het wetsvoorstel wordt gewijzigd, is de regeling van kennisgeving van
gerechtelijke mededelingen, de zogenaamde betekeningsregeling. Met dit wetsvoorstel wordt het mogelijk gerechtelijke mededelingen elektronisch te doen. Ik kom daar nog
nader op terug, onder meer naar aanleiding van het
amendement-Van Toorenburg ter zake.
Ik heb een, twee, drie, vier, vijf, zes onderwerpen die ik met
de Kamer zou willen bespreken. Zes blokjes, zou mijn
voorganger hebben gezegd. Dan kom ik bij de beoordeling
van de amendementen. Ik denk dat het handig is dat ik die
ook bespreek voorafgaand aan de tweede termijn van de
zijde van uw Kamer. Het eerste blokje is de verantwoordelijkheid van de minister van Veiligheid en Justitie. Het
tweede blok is de voorwaardelijke invrijheidstelling, met
name gericht op de SGP-fractie. Dan kom ik bij mevrouw
Helder, die het had over de elektronische betekening. Dan
kom ik aan de termen "gijzeling", "termijnbetalingen" en
"rapport". Ik begrijp niet precies welk rapport, maar daar
kom ik dan zo op terug. Dan volgt het tempo van de
implementatie. Daar heb ik al iets over gezegd, maar dat
zal ik nog meer uitdiepen. Dan heb ik nog een restcategorie
vragen, waaronder de vraag van de heer Van Oosten over
het systeem van gratie. En dan kom ik bij de amendementen.
Over de verantwoordelijkheid van de minister van Veiligheid
en Justitie zijn vragen gesteld door mevrouw Swinkels,
mevrouw Van Toorenburg, de heer Recourt en mevrouw
Kooiman. Die vragen vloeien voort uit de brief van de Raad
voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming waarin
die vroeg: is er niet een soort risico van politieke beïnvloeding nu die verantwoordelijkheid voor de wet verschuift
van het Openbaar Ministerie naar de minister? Het antwoord
is dat wij daar niet van uitgaan, want de waarborg die er
is, is de zogenaamde executieplicht. Het is niet aan de
minister om keuzes te maken ten aanzien van het uitvoeren
van straffen. De minister is verplicht om alle straffen uit te
voeren zoals die door de rechter zijn opgelegd. Ruimte voor
wijziging van de beslissing of de mogelijkheid voor de
administratie om een straf geheel of gedeeltelijk niet ten
uitvoer te leggen is er niet. De tenuitvoerleggingsopdracht
wordt dus strikt en op de meest doelmatige wijze uitgevoerd
conform de uitspraak van de rechter of de strafbeschikking
van het Openbaar Ministerie. Politieke beïnvloeding zou ik
in theorie kunnen vrezen bij grote, spraakmakende zaken.
Het wetsvoorstel verandert niets aan de huidige bevoegdheden en taakverdeling tussen het Openbaar Ministerie en
de minister als het gaat om ingrijpende beslissingen, zoals
vrijheidsbenemende sancties.

Tweede Kamer

Herziening tenuitvoerlegging
strafrechtelijke beslissingen

Een aantal leden heeft naar de zaak-Volkert van der G. verwezen. Misschien is het goed dat ik daar inhoudelijk nog
iets over zeg. In die zaak is er wettelijk voor gekozen om
aan de staatssecretaris onder een aantal voorwaarden een
bepaalde bevoegdheid toe te kennen. Basaal is die
bevoegdheid in principe aan de directeur van de penitentiaire inrichting, zoals mevrouw Van Toorenburg kan bevestigen. Onder bepaalde omstandigheden verschuift die
bevoegdheid naar de staatssecretaris van Veiligheid en
Justitie of degene die verantwoordelijk is voor het gevangeniswezen. Dat was de staatssecretaris. Daar is expliciet
voor gekozen. Als je die keuze maakt in de wet, en de
competentie, de bevoegdheid tot het nemen van beslissingen bij een politieke ambtsdrager legt, is het logisch dat
die politieke ambtsdrager daar zijn politieke oordeel in mee
kan laten wegen. Dat doet hij in alle openheid. Vervolgens
is het aan de rechter, in dit geval de RSJ, om te toetsen of
die bevoegdheid juist is gebruikt. Zo is het bij Volkert van
der G. ook gegaan en we kennen allemaal de afloop. Er is
dus een rechterlijke toetsing ten aanzien van de bevoegdheid die de staatssecretaris bij wet is gegeven. Dat is een
totaal andere situatie dan wanneer je als minister van Veiligheid en Justitie de verantwoordelijkheid hebt voor de
uitvoering terwijl je geen keuzemogelijkheden hebt. Je hebt
geen mogelijkheid om de keuze te maken of je een straf
wel of niet gaat uitvoeren. De opdracht is: uitvoeren op de
meest doelmatige wijze.
Mevrouw Swinkels (D66):
Herinnert de minister zich nog dat het bij Volkert van der
G. om een soort tussenstap ging? Het ging over het verlof
voorafgaand aan een voorwaardelijke invrijheidstelling.
Dat is eigenlijk een soort gewenningsperiode. Wat had er
zich volgens de minister kunnen voordoen in het politieke
debat als het bij Volkert van der G. niet om die tussenstap
was gegaan maar om gewoon de voorwaardelijke invrijheidstelling? Denkt hij dat er dan geen politiek debat over was
geweest?
Minister Van der Steur:
Nee, maar voor de voorwaardelijke invrijheidstelling is weer
een andere wettelijke regeling die ook mogelijkheden geeft
voor een afweging. Die is volgens mij ook aan de orde
geweest naar aanleiding van een debat hier in de Kamer.
Daar is het ook voor bedoeld. Hier gaat het om de tenuitvoerlegging van opgelegde sancties. Hoe worden die ten
uitvoer gelegd? De zorg die ik bij de leden van de Kamer
proefde, was dat er politieke beïnvloeding plaats zou kunnen
vinden als het een rechtstreekse verantwoordelijkheid van
de minister wordt. Die zorg neem ik weg door aan te geven
dat er geen keuze is. De minister, ik, moet doen wat de
rechter heeft geoordeeld.
Mevrouw Swinkels (D66):
En als we het dan eens even niet over Volkert van der G.
hebben, maar over een zedendelinquent die op vrije voeten
komt? De minister kent de maatschappelijke beroering
daaromtrent. De minister is uiteindelijk verantwoordelijk
voor de voorwaardelijke invrijheidstelling. Dan voorkom je
toch niet het politieke debat daarover?

8 december 2015
TK 34

34-23-17

Minister Van der Steur:
Nee, maar dat voorkom je nooit. Ook in de huidige situatie
— ik neem toch maar weer even het voorbeeld van Volkert
van der G. — is over dit onderwerp een politiek debat
gevoerd. Een deel van de Kamer vond namelijk dat aan de
minister gevraagd mocht worden hoe hij de afweging maakt
die bij wet bij hem is neergelegd. Zo zal het in de toekomst
ook gaan. Als executiezaken niet gaan zoals ze moeten
gaan, zal daar een politiek debat over volgen, maar dat
gebeurt nu ook. Ik ben als minister in de huidige situatie
ook voor het Openbaar Ministerie verantwoordelijk en
aanspreekbaar. Zoals de Kamer weet, heb ik in de huidige
situatie zelfs een formele aanwijzingsbevoegdheid. Daar
maak je als minister over het algemeen weinig gebruik van,
maar ook daarin zou sprake kunnen zijn van politieke beïnvloeding. Er is door de Tweede en Eerste Kamer expliciet
bij wet voor gekozen die mogelijkheid te creëren, maar wel
met waarborgen. Zo is het in dit geval ook. De verantwoordelijkheid verschuift van het OM, waarvoor ik toch al verantwoordelijk was, direct naar het ministerie. Over die verantwoordelijkheid leg je als het nodig is uiteraard verantwoording af. De politieke beïnvloedingsmogelijkheid bestaat
niet omdat er een executieplicht geldt die de minister
gewoon heeft na te volgen.
De heer Recourt (PvdA):
Waarover de Kamer wil debatteren, is niet aan de minister.
Het is wel aan hem om te sturen op die extra bevoegdheden
die hij rond executie krijgt. Begrijp ik de minister goed dat
hij niet gaat sturen op individuele zaken, maar op beleid?
Gaat hij bijvoorbeeld een bepaald percentage van zaken
die misgaan weer naar nul brengen? Mijn zorg zit juist bij
de individuele sturing door de minister en bij het punt dat
we als Kamer over individuele zaken gaan praten. Ik vind
het ongelukkig om als Kamer over individuele zaken te
praten en ik vind het ongelukkig dat de minister op individuele zaken stuurt.
Minister Van der Steur:
Over twee dingen moet ik zuiver zijn. Ten eerste gaat de
Kamer inderdaad over de onderwerpen waarover zij met
de minister wil debatteren. Daar kan ik geen mededelingen
over doen en daar zal ik ook geen oordeel over hebben. Als
de Kamer mij vraagt te komen, dan kom ik. Dat geldt ook
voor al mijn collega's. Ten tweede zie ik in algemene zin
geen aanleiding voor individuele sturing. Wel kiezen we
voor een persoonsgerichte benadering, zoals ook in de
stukken te lezen is, maar dat is wat anders. Wij willen
immers recht doen aan de belangen van het individu, ook
in de uitvoering. Dat is die persoonsgerichte benadering.
Dat wil echter niet zeggen dat ik daar vervolgens op ga
sturen. Dat is een beleidsmatige sturing, waarbij de uitvoering rekening houdt met de belangen van het individu. Ik
denk dat ik de heer Recourt op dat punt goed begrijp en
dat dit ook het uitgangspunt is dat in de wet is neergelegd.
Mevrouw Swinkels heeft in haar uitstekende maidenspeech
in dit kader nog gevraagd of het niet mogelijk was om juist
die centrale sturing door het Openbaar Ministerie te laten
plaatsvinden. Zij vroeg of dat rechtstatelijk niet zuiverder
zou zijn. Ik zie rechtstatelijk geen bezwaren tegen uitvoering
van een strafrechtelijke beslissing door het bestuur. Het
gaat immers om vaststaande beslissingen van de rechter
of van het Openbaar Ministerie die op de meest doelmatige

Tweede Kamer

Herziening tenuitvoerlegging
strafrechtelijke beslissingen

manier moeten worden uitgevoerd. De uitvoering door mijn
uitvoeringsdiensten, onder mijn directe verantwoordelijkheid, biedt het beste antwoord op de gesignaleerde tekortkomingen van complexiteit, onoverzichtelijkheid en beperkte
onderlinge samenhang in de keten. Die feiten kennen we.
Ik wijs in dat verband naar een rapport van de Algemene
Rekenkamer dat ook door mevrouw Van Toorenburg werd
aangehaald. Juist in dat rapport van de Algemene Rekenkamer wordt aanbevolen, die centrale sturing vorm te geven.
Die hebben wij nog extra aangescherpt, omdat die naar
onze mening niet ver genoeg ging.
De tenuitvoerlegging is voor het Openbaar Ministerie vooral
een administratieve taak. Deze taak blijft onderbelicht ten
opzichte van de andere taken van het Openbaar Ministerie,
de opsporing en de vervolging. Dit heeft tot gevolg dat de
sturing op de tenuitvoerlegging door het OM onvoldoende
wordt ingevuld. Het is een beetje een wezensvreemd
onderdeel van de taak van het Openbaar Ministerie. Het
wordt ook niet optimaal bereikt door het Openbaar Ministerie. Het kan wel optimaal bereikt worden door een uitvoeringsinstantie, zoals het CJIB, dat goed is toegerust voor
de grote administratieve taken die hiermee samenhangen.
Maar het Openbaar Minister behoudt wel een belangrijke
rol in de tenuitvoerlegging. Het OM is en blijft exclusief
verantwoordelijk voor de ten uitvoer te leggen beslissingen.
Alleen het OM kan tijdens de tenuitvoerlegging een nieuw
rechterlijk oordeel vragen en alleen het OM kan bepalen
wat de voorwaarden zijn bij de voorwaardelijke invrijheidsstelling. Dankzij de verantwoordelijkheidsverschuiving krijgt
het Openbaar Ministerie echter de mogelijkheid zich meer
te richten op zijn kerntaken, dat wil zeggen opsporing en
vervolging. Dat wordt ook door het Openbaar Ministerie
erkend.
Mevrouw Swinkels (D66):
De minister herhaalde dat het OM verantwoordelijk blijft
voor dit, voor dat en hij noemde zo vier taken op. Ik vraag
me af waarom deze verantwoordelijkheid dan toch wordt
weggehaald bij het Openbaar Ministerie. De aanbeveling
van de Algemene Rekenkamer was wel dat het moest
worden verbeterd en dat de centrale regie moest worden
versterkt, maar niet dat het bij het Openbaar Ministerie
moest worden weggehaald.
Minister Van der Steur:
Nee, maar wij hebben daar wel voor gekozen en om goede
redenen. Die heb ik al uiteengezet en ik zal die niet herhalen.
Wij hebben gekeken waar we die taak die voor het OM
wezensvreemd is het allerbest kunnen beleggen. We hebben
de ervaring dat het bij het CJIB al jaren uitstekend werkt en
dat het in combinatie met AICE, dat al sinds 2014 actief is,
die taak op een heel efficiënte centrale manier kan verrichten, zodat we de rafelranden die we de afgelopen jaren
hebben gezien en waar we heel veel problemen mee gehad
hebben, kunnen weghalen. Dat is de insteek van deze
wetswijziging. Het is dus niet verrassend dat op dat punt
ook alle adviezen positief zijn, omdat iedereen ziet dat de
neerslag in de wet logisch en helder is. Het is in de opbouw
veel beter dan wat we nu hebben.

8 december 2015
TK 34

34-23-18

Mevrouw Swinkels (D66):
Dan mag ik de minister misschien alleen nog even herinneren aan mijn vraag. Hij zegt dat hij heeft bekeken wat het
beste is. Is er daadwerkelijk onderzoek naar gedaan of het
bij het OM ook nog beter zou kunnen?
Minister Van der Steur:
Ik weet even niet of daar nog een afzonderlijk onderzoek
naar is gedaan, maar het gaat om de vraag wat de taak van
het OM is. De taak van het OM is opsporing en vervolging
en dat in een goed gestroomlijnd proces zonder fouten. Het
uitvoeren van strafrechtelijke beslissingen is geen kerntaak
van het Openbaar Ministerie. Het is een keuze om dat wel
te doen, maar de vraag is of het een logisch onderdeel is
van de taken van het Openbaar Ministerie. Daar zijn we met
het Openbaar Ministerie ook uitgekomen. Het OM is het
ermee eens dat dit eigenlijk niet het geval is en dat de uitvoering veel beter op één centrale plek kan worden georganiseerd, daar waar dat het beste kan, zodat het OM zich kan
concentreren op de taken die wij allen zo belangrijk vinden,
namelijk opsporing en vervolging en het leiding geven aan
opsporingsonderzoeken. Dat is toch iets heel anders dan
de uitvoering van een rechterlijke beslissing.
Mevrouw Swinkels vroeg ook nog of de omzetting van de
taakstraf naar de vervangende hechtenis een verantwoordelijkheid van het Openbaar Ministerie blijft. Ja, dat is zo.
Het is de verantwoordelijkheid van het Openbaar Ministerie
om te oordelen of de taakstraf naar behoren is uitgevoerd
en, zo niet, of de omzetting naar vervangende hechtenis
moet gebeuren. Dat vindt mevrouw Swinkels terug in artikel
6.3.3. van het nieuwe voorgestelde wetboek.
Mevrouw Van Toorenburg stelde dezelfde vraag als de heer
Recourt over de individuele bemoeienis. Daar heb ik al
antwoord op gegeven.
Mevrouw Kooiman vroeg waarom het advies van de rechter
of het Openbaar Ministerie niet bindend is. Het doel van
het advies van de rechter en het Openbaar Ministerie is dat
zij zich kunnen uitspreken over de door hem of haar
gewenste wijze van tenuitvoerlegging. Hierbij kan bijvoorbeeld worden gedacht aan een bepaalde locatie voor de
tenuitvoerlegging van een vrijheidsbenemende straf of aan
een bepaald moment. Het uitgangspunt is dat deze adviezen
worden opgevolgd door de instanties die met een daadwerkelijke tenuitvoerlegging van de straf zijn belast, maar dat
is niet altijd mogelijk. Daarom moet er wel een keuzemoment zijn, bijvoorbeeld omdat een bepaalde specifieke
taakstraf niet beschikbaar is of omdat de inrichting die in
het advies is genoemd, al gesloten is, of omdat er bij die
inrichting op dat moment geen plek is. Ik heb van veel leden
gehoord dat zij willen dat een straf met de vereiste snelheid
kan worden gegeven. Daarvoor is het noodzakelijk dat wij
het advies opzij kunnen zetten, maar daar hoort dan wel
een goed verhaal bij.
Mevrouw Swinkels van de fractie van D66 en de heer
Recourt van de fractie van de PvdA hebben gevraagd of ik
de nieuwe taken aankan. Zij vroegen: is de minister toegerust om de nieuwe directe verantwoordelijkheid te kunnen
dragen. Ik heb gezegd dat de centrale aansturing van de
tenuitvoerlegging van straffen op dit moment door het OM
niet optimaal wordt bereikt, omdat die administratieve taak,
zoals ik ook heb uitgelegd aan mevrouw Swinkels, onder-

Tweede Kamer

Herziening tenuitvoerlegging
strafrechtelijke beslissingen

belicht blijft ten opzichte van de kerntaken opsporing en
vervolging. Het dienstonderdeel CJIB is, zoals de afgelopen
jaren blijkt, zeer goed toegerust voor grote administratieve
taken. Dat blijkt ook wel in de huidige situatie, want het
Openbaar Ministerie heeft om die reden heel veel uitvoeringstaken allang aan het CJIB overgedragen. De regie op
de tenuitvoerlegging wordt gesterkt doordat de beheer- en
de beleidsverantwoordelijkheid samenkomen onder één
directeur-generaal van mijn ministerie, die meteen als
ketenregisseur kan optreden. De genoemde directeurgeneraal zit het zogeheten "Topberaad executie" voor. In
dit overleg en andere overleggen waaraan alle organisaties
in de strafrechtketen op operationeel, tactisch en strategisch
niveau deelnemen, wordt de samenwerking in de tenuitvoerleggingsketen afgestemd. Dat betekent dat ik het risico
dat het te veel zou worden, niet inzie. Bovendien zal dit
onder het toezicht staan van onze uitstekende staatssecretaris.
Ik kom nu bij de punten over de voorwaardelijke invrijheidstelling. Laat ik allereerst tegen de heer Bisschop zeggen
dat ik de SGP ken als een principiële partij. Ook bij het
onderwerp voorwaardelijke invrijheidstelling blijkt die partij
ook principieel in de wedstrijd te zitten. Die principiële
wedstrijd hebben wij al enige keren min of meer ritueel
gedanst. Dat gaan wij vandaag weer doen. De SGP-fractie
is geen voorstander van voorwaardelijke invrijheidstelling
en ik ben dat namens de regering wel. Daar heb ik een heel
simpel argument voor. Wij staan in onze samenleving voor
twee dingen. Ten eerste zijn straffen er om vergelding te
laten plaatsvinden. Ten tweede zijn straffen er ook om
ervoor te zorgen dat mensen kunnen resocialiseren en op
een goede, verstandige manier kunnen terugkeren in de
samenleving. Daar moeten wij in de toekomst overigens
nog enorme slagen in gaan slaan. Daar zijn wij het ook
allemaal over eens. De essentie is dat voor een gedetineerde
die een aantal jaren — het voorbeeld in een amendement
zal zijn twee jaar — niet meer van het normale daglicht
heeft kunnen genieten, de overgang van gevangenis naar
vrijheid enorm is. Mevrouw Van Toorenburg kan dit, als
oud-gevangenisdirecteur, bevestigen.
Omdat die overgang zo groot is, hebben wij al heel lang
het systeem van voorwaardelijke invrijheidstelling. Dit biedt
voordelen die ik al veelvuldig heb mogen uitleggen aan de
collega van de heer Bisschop, de heer Van der Staaij. Het
voordeel daarvan is dat je onder de voorwaarden waaronder
die invrijheidsstelling plaatsvindt, recht kunt doen aan de
belangen van slachtoffers, aan de belangen van nabestaanden, aan de belangen van de samenleving. Ook kun je
gebiedsverboden inzetten. In het kader van jihadisme kan
een deradicaliseringsprogramma verplicht zijn, omdat het
een voorwaarde is voor de voorwaardelijke invrijheidsstelling. Al die mogelijkheden zijn er. Maar de verantwoordelijkheid daarvoor ligt en blijft liggen bij het Openbaar
Ministerie. Wij hebben daardoor veel meer greep op zo'n
gedetineerde in het belang van de samenleving en de
slachtoffers, dan wij zouden hebben als iemand zomaar
plompverloren vrijkomt. De SGP-fractie is principieel tegen
voorwaardelijke invrijheidstelling. Alle voorstellen die zij
in het kader hiervan doet, zorgen ervoor dat we de greep
op de gedetineerden kwijtraken. Er ontstaat dan, in slecht
Nederlands, een coldturkeysituatie tussen de opening van
de gevangenisdeur en het einde van de detentie. Daarna is
er ook nog eens geen enkele mogelijkheid meer voor controle, toezicht of wat dan ook. Wij willen echter dat die
mogelijkheid van toezicht blijft. Om die reden wordt, als

8 december 2015
TK 34

34-23-19

het meezit, binnenkort de wet langdurig toezicht ingevoerd.
De SGP-fractie en het kabinet hebben op dit punt een principieel verschil van inzicht. De amendementen over het
aantasten van de voorwaardelijke invrijheidstelling zal ik
vanwege de verschillende uitgangspunten dan ook moeten
ontraden. Dat verklap ik alvast.
De heer Bisschop (SGP):
Op het gevaar af dat de minister de SGP iets minder principieel vindt dan hij zojuist schetste, ga ik hier toch nog even
op in. De SGP is niet zozeer tegen elke vorm van voorwaardelijke invrijheidstelling, maar het verschil zit hem in de
voorwaarden waaronder dit gebeurt. De SGP vindt dat hier
geen sprake van kan zijn, tenzij de betrokkene duidelijk
zichtbaar maakt dat hij of zij het risico waard is. Het beleid
tot nu toe gaat er naar ons idee te veel van uit dat dit vanzelfsprekend is en dat het een gewoonterecht is geworden.
Ook al toont iemand op geen enkele manier enige vorm
van inkeer of van schuldbesef, hij of zij heeft hier recht op.
Het gebeurt automatisch. Dat doet uiteindelijk geen recht
aan de zaak en aan de straf die is opgelegd. Dat heeft
immers ook niks met resocialisatie te maken.
Stel dat iemand is veroordeeld wegens het veroorzaken
van een dodelijk ongeluk onder invloed van drank, met een
verbod op het besturen van een auto. Het kan dan toch niet
waar zijn dat deze persoon vanzelfsprekend na twee derde
van de termijn weer vrijkomt, terwijl hij geen enkel signaal
geeft dat hij beseft wat er fout is gegaan? Daar ligt ons punt
van kritiek. Daarnaast is het voor ons de vraag of het om
een derde van de straftermijn moet gaan. Dat kan ook 20%
zijn. Dan kun je ook werken aan resocialisatie. Het instrument als zodanig wijst de SGP dus niet principieel af, maar
wel de wijze waarop daar op dit moment mee wordt
omgegaan.
Minister Van der Steur:
Ik ben blij dat in ieder geval een verschuiving zichtbaar is
in het standpunt van de SGP. De heer Van der Staaij heeft
er eerder volgens mij namelijk voor gepleit om vervroegde
invrijheidstelling volledig af te schaffen. Dat deed hij volgens mij zowel in een amendement als in moties. Ik zie hem
nog staan, ik meen tijdens het debat over Van der G. Ik kan
mij vergissen, want ik heb het niet paraat, maar ik meen
dat dat zo is.
Ik ben dus blij met de beweging die de heer Bisschop inzet.
Dat stel ik op prijs. Ik denk echter dat de kwetsbaarheid van
zijn vraag precies zit in het punt dat hij aanroert, namelijk
schuldbesef of inkeer. Hoe toets je dat? Wie ziet dat het echt
schuldbesef of echte inkeer is? Als de voorwaarde wordt
dat iemand schuldbesef moet tonen of tot inkeer zijn
gekomen, dan hebben binnen 24 uur alle gedetineerden
van Nederland, en dat zijn er ongeveer 9.000, een brief
geschreven dat zij volledig schuldbesef hebben, dat zij zich
daar bewust van zijn en dat zij tot inkeer zijn gekomen. Dat
is natuurlijk precies wat je niet moet willen. Bij die voorwaardelijke invrijheidstelling moet je concrete, door het Openbaar Ministerie gestelde voorwaarden hebben, die afgestemd zijn met de slachtoffers, zoals we hier veel eerder
hebben besproken, en die recht doen aan de samenleving
en aan de belangen van slachtoffers en nabestaanden. Zo
kunnen de resocialisatie en de belangen van de samenle-

Tweede Kamer

Herziening tenuitvoerlegging
strafrechtelijke beslissingen

ving gewaarborgd worden. Ik denk dat dit nog steeds een
heel goed stelsel is.
De heer Bisschop (SGP):
Wat het eerste punt betreft: ik weet natuurlijk niet hoe de
discussie met de SGP verliep voordat ik af en toe Kees van
der Staaij verving. Ik herinner me echter dat het punt van
de voorwaardelijke invrijheidsstelling ook aan de orde was
toen ik hem ongeveer een jaar geleden verving. Toen heb
ik langs dezelfde lijnen als zojuist mijn betoog gehouden.
In de voorwaarden waar iemand aan moet voldoen, zit hem
de kneep. Wat rechtvaardigt het instrument van voorwaardelijke invrijheidsstelling? Ik hoorde de bewindspersoon
zojuist zeggen dat het een instrument is om de gedetineerde
te helpen te resocialiseren. Als daar niets van blijkt, is het
toch geen instrument dat dienstbaar is aan het resocialiseren? Met de manier waarop de voorwaardelijke invrijheidsstelling op dit moment wordt gehanteerd, zitten we op de
verkeerde weg. Het is gewoonterecht geworden. Het
instrument dient niet meer het doel waarvoor het is ontworpen. Op zichzelf denken we graag mee over de wijze waarop
we dit kunnen vormgeven. Ik krijg daarop graag de reactie
van de minister.
Minister Van der Steur:
Ik begrijp het punt. Ik begrijp de zorg van de heer Bisschop.
Het is echter niet het enige doel. De voorwaardelijke invrijheidsstelling biedt ook de mogelijkheid om recht te doen
aan de belangen van slachtoffers en nabestaanden. Zij biedt
de mogelijkheid om mensen gedwongen in een programma
te plaatsen, of, zoals ik al in een brief aan de Kamer heb
geschreven of nog zal schrijven, om mensen te dwingen
deradicaliseringsprogramma's te volgen. Al die mogelijkheden heb je niet als je de betrokkenen niet de mogelijkheid
van voorwaardelijke invrijheidstelling biedt. Hoe je het ook
wendt of keert, vanuit alle aspecten en oogpunten heeft de
voorwaardelijke invrijheidstelling grote voordelen ten
opzichte van de plompverloren invrijheidstelling. Dat wil
echter niet zeggen dat de wet niet voorziet in mogelijkheden
om die voorwaardelijke invrijheidstelling niet toe te staan.
Daar heeft de heer Bisschop gelijk in; dat weet hij. Dat is
een bestaande wettelijke regeling. Daar kom ik straks, bij
de behandeling van zijn amendement, nog over te spreken.
De heer Bisschop (SGP):
Mag ik een vervolginterruptie plaatsen?
De voorzitter:
Als u niet in herhaling vervalt.
De heer Bisschop (SGP):
Ik vind het jammer dat de bewindspersoon de zaak niet
goed voorstelt. Hij stelt het voor alsof de SGP erop hamert
dat dat instrument weg moet. Nee, de kern van het verhaal
is dat het instrument anders ingezet moet worden. Vandaar
de samenvatting: het moet niet ja, tenzij zijn, maar nee,
tenzij het dienstbaar is aan het resocialisatieproces.
De voorzitter:
U wilt graag dat de minister daarop reageert: nee, tenzij.

8 december 2015
TK 34

34-23-20

Minister Van der Steur:
Mijn betoog is nu juist dat het per saldo op hetzelfde neerkomt, omdat het stelsel dat we nu hebben ook voorziet in
de mogelijkheid om het niet te doen. Als er recidiverisico
is, zo staat in de wet, heb je de mogelijkheid om de voorwaardelijke invrijheidstelling niet plaats te laten vinden.
Dat is precies de reden waarom ik straks van het amendement dat de heer Bisschop heeft ingediend, zal zeggen dat
het overbodig is, omdat het wettelijk stelsel daar al in
voorziet. Daar kom ik straks op terug.
De heer Van Oosten vroeg in dit kader naar het WODConderzoek. De volgende situatie doet zich voor. In maart
2014 heeft de toenmalige staatssecretaris in het overleg
over het gevangeniswezen toegezegd dat hij bereid was
om te kijken naar mogelijkheden om het zogenaamde
ongewenste rode gedrag in de p.i., dat onderdeel is van
het programma van promoveren en degraderen, te koppelen aan de voorwaardelijke invrijheidstelling. Dat is min of
meer het punt waar de heer Bisschop naar verwijst. De
staatssecretaris heeft toen gezegd dat het wel ingewikkeld
was, omdat de criteria voor het rode gedrag in het systeem
van promoveren en degraderen niet gelijk zijn aan die in
de wettelijke regeling die ziet op de herhaalde ernstige
misdraging en de bij herhaling opgelegde disciplinaire
maatregelen die gevolgen hebben voor de voorwaardelijke
invrijheidstelling. Daar zit dus een verschil tussen. Om die
reden is het WODC-onderzoek nog niet gestart. Eerst moet
het systeem van promoveren en degraderen worden geëvalueerd. In de loop van volgend jaar wordt bezien wanneer
deze evaluatie het beste kan worden uitgevoerd. Dat valt
onder de staatssecretaris. Hij zal de Kamer daar te zijner
tijd nader over berichten.
De heer Van Oosten (VVD):
Het WODC-onderzoek is dus nog niet gestart, maar ik ga
ervan uit dat het er wel zal komen. Het is toch niet zo dat
het zo zou kunnen zijn dat het niet langer de bedoeling is?
Eerlijk gezegd heb ik mijn bijdrage hierop afgestemd, in de
veronderstelling dat de toezegging gestand wordt gedaan
en we dus aan de hand van de bevindingen uit dat rapport
de discussie met elkaar kunnen aangaan over het VU-stelsel
of het rode stelsel, zoals de minister het noemt.
Minister Van der Steur:
Ik herinner mij dat debat. Volgens mij heb ik daarin zelf
namens de fractie van de heer Van Oosten het woord
gevoerd. Daarin is dit onderwerp inderdaad aan de orde
gekomen. De gedachte is dat eerst het systeem van promoveren en degraderen wordt geëvalueerd om te bezien of
dat voldoende basis biedt om het WODC te vragen om daar
consequenties aan te verbinden. Beide zaken worden dus
gedaan, maar men is pas anderhalf à twee jaar bezig met
de evaluatie van het systeem van promoveren en degraderen. Voor zover ik weet, zijn de resultaten van die evaluatie
pas voor volgend jaar voorzien. Misschien kan ik de heer
Van Oosten nog even schriftelijk informeren over dit specifieke punt voor de stemming over dit wetsvoorstel, zodat
hij weet waar hij aan toe is.
Ik kom op de elektronische betekening. Mevrouw Helder
heeft gevraagd of de minister geen onnodige vertraging
verwacht doordat er eerst elektronisch en in het geval er
geen reactie is, alsnog op papier wordt betekend. Ik ver-

Tweede Kamer

Herziening tenuitvoerlegging
strafrechtelijke beslissingen

wacht die vertraging niet. De elektronische betekening
wordt aangeboden als er voldoende tijd is voor de kennisneming van de stukken. Anders zal die niet worden aangeboden. Elektronische betekening zal dus niet worden verzocht als een betekening in persoon is voorgeschreven op
grond van de wet, de zitting alleen doorgang kan vinden
als betekening heeft plaatsgevonden en spoedige behandeling is gewenst. In dergelijke gevallen kan zelfs de politie
worden ingezet om de dagvaarding of oproeping tijdig in
persoon te betekenen. Er is dus een uitlaatklep om dat risico
te beteugelen.
De heer Recourt (PvdA):
Ik heb een vraag over het elektronisch betekenen. Ik vind
dit een gemiste kans. Ik had gehoopt dat de digitale wereld
zo ver zou zijn, dat het niet zo veel zou uitmaken of je nu
voor de deur staat en aanbelt, of dat je dat elektronisch
doet: elektronisch aanbellen en elektronisch de identiteit
vaststellen. Moet ik het nu zo zien dat we daar gewoon nog
niet klaar voor zijn en dat we over een jaar of vijf eens gaan
kijken of we dat daadwerkelijk voor elkaar kunnen krijgen?
Of ligt er echt een structureel probleem onder waardoor
we dat de komende decennia niet mogelijk kunnen maken?
Minister Van der Steur:
Ik meen mij te herinneren, maar wat ik nu zeg is wel een
risico, dat dit ook een onderwerp is geweest bij het debat
met mijn collega Plasterk over het eID, de opvolger van het
DigiD. Ook daar zit het element van betekening in. Mijn
overtuiging is dat er op dit moment nog te weinig waarborgen zijn om dat op een verstandige en goede manier te
kunnen doen. Er is nog geen stelsel, nog geen systeem, dat
dit waterdicht, zorgvuldig en zonder fouten kan doen. Om
die reden ben je nog steeds afhankelijk van de ouderwetse
betekening. Ik mag hopen dat die situatie niet vijf jaar
voortduurt. Dat soort ontwikkelingen gaat immers heel snel.
Op dit moment is dat mijn beleving, maar ik zal het voor
de zekerheid nog even nakijken om het risico dat ik dat niet
helemaal scherp heb, te minimaliseren. Als het anders is,
bericht ik daarover in dezelfde brief als die ik aan de heer
Van Oosten heb toegezegd. Maar volgens mij is er op dit
moment nog geen sluitend stelsel dat het onmogelijk maakt
dat er bij de elektronische betekening fouten worden
gemaakt.
De heer Recourt (PvdA):
Dat is goed om te horen; in zekere zin zit daar een toezegging in. Maar ik wil toch vragen om in ieder geval bij de
evaluatie van deze wet de elektronische betekening
nadrukkelijk aan de orde te laten komen.
Minister Van der Steur:
Ik wil het ook anders zeggen. Op het moment dat er een
stelsel is waarvan de overtuiging bestaat dat dit voor
overheidsinstanties, en zeker voor zaken als de betekening
van vonnissen en de betekening van sancties, waterdicht
elektronisch kan plaatsvinden, durf ik de heer Recourt wel
toe te zeggen dat we daartoe zo snel mogelijk zullen overgaan. En wel om de simpele reden dat dit ongetwijfeld een
enorme hoeveelheid administratieve lasten zal wegnemen.
Als dat systeem er is en als het betrouwbaar is en functioneert, zal de overheid die stap zonder enige twijfel zetten,

8 december 2015
TK 34

34-23-21

maar niet als eerste klant. Dat zeg ik er voor de zekerheid
maar even bij.

uiteraard de laatste mogelijkheid als na het hele
inningstraject nog steeds niet is betaald.

Dan kom ik bij de elementen die samenhangen met verkeersboetes en de Wet Mulder. Er zijn enkele belangrijke vragen
gesteld over met name de gijzeling. Het is goed om toch
nog even een punt recht te zetten. In het debat werd de
indruk gewekt dat het mogelijk is om tot gijzeling over te
gaan zonder rechterlijke tussenkomst. Dat is een goed
voorstel; met name de heer Recourt deed die suggestie. Ik
ben ook bereid om een amendement van de zijde van de
PvdA-fractie welwillend in overweging te nemen. Ik denk
echter dat het niet verstandig is en dat de heer Recourt dit
ook niet bedoelde. Het is nog steeds zo dat het Openbaar
Ministerie, gehoord het CJIB, de vordering tot gijzelneming
doet bij de rechter en dat de rechter beslist. Al die duizenden
gijzelingen die in Nederland worden uitgesproken, worden
door rechters uitgesproken omdat rechters vinden dat dit
moet. De Raad voor de rechtspraak heeft daarover ook nog
een keer iets gezegd naar de eigen achterban. Dat laat ik
graag aan hen. De essentie is dat het altijd een rechterlijke
beslissing was en ook zal blijven. Overigens heeft dat ook
met het EVRM te maken, omdat je iemand niet zonder
rechterlijke beslissing zijn vrijheid mag ontnemen.

Misschien is het toch wel goed dat ik hier ook nog even
opmerk — want dat heeft nog niemand gezegd — dat er
één heel simpele oplossing is om aan gijzelingen en verkeersboetes te ontkomen. Die ligt erg voor de hand, maar
het lijkt een beetje alsof die wel eens vergeten wordt. Dat
is simpelweg dat iedereen zich aan de regels houdt. Als je
drie brommers hebt, daarvoor drie keer wegenbelasting
betaalt, of kentekengeld, of hoe dat met een bromfiets gaat
— dat weet ik niet — en vervolgens die drie bromfietsen
tot één bromfiets gaat maken, dan is het volstrekt logisch
dat je twee van de drie bromfietsen dan ook afmeldt omdat
ze niet langer bestaan. Als je dat niet doet, kom je dus
mogelijkerwijs in de problemen.

De heer Recourt (PvdA):
Ik heb gezegd dat ook bij de rechters wel enige kritiek
mogelijk is. Ik heb juist ook gezegd dat het langs de rechter
gaat. Maar het is natuurlijk niet de rechter die de gijzeling
uiteindelijk uit eigen initiatief of vergelijkbaar aan een
strafrechtelijke procedure oplegt; het is meer een toets van
de rechter. Het is het bestuur dat het wil doen en het is de
rechter die zegt: zijn de voorwaarden wel in acht genomen?
Is het wel proportioneel passend? Dat is toch wel een
wezenlijk andere toets dan de rechter die zelf moet afwegen
of hij een jaar of twee jaar oplegt.
Minister Van der Steur:
Dat ben ik met de heer Recourt eens, maar even werd de
suggestie gewekt alsof dat ook in administratie een afweging zou worden. Dat is niet het geval. Het is de rechter die
dat oordeel uiteindelijk zal moeten vellen.
Ik kom voor de helderheid nog even terug op het punt van
de elektronische betekening. Nu is het zo dat de elektronische betekening, volgens het huidige wetsvoorstel, afhankelijk wordt van de instemming van de betrokkene. Als die
ermee akkoord gaat, vindt de elektronische betekening
plaats. Als diegene dat niet doet, moet er gewoon een
betekening in persoon plaatsvinden. De veiligheid van het
systeem van de elektronische betekening zoals we die nu
hebben voorzien, is wel gegarandeerd. Ik zeg dat nog even
voor de goede orde.
Mevrouw Kooiman vroeg naar vervangende hechtenis bij
verkeersboetes. Voor overtredingen die als ik mij niet vergis
onder de Wet Mulder worden afgedaan, kan slechts één
type sanctie worden opgelegd, namelijk de betaling van
een geldsom. Vervangende hechtenis zou omzetting van
die financiële sanctie naar een vrijheidsbenemende sanctie
inhouden. De gijzeling, zoals mevrouw Kooiman suggereert,
die op bevel van een rechter wordt toegepast is, anders
dan de vervangende hechtenis, geen straf maar een
dwangmiddel om die betaling af te dwingen. Gijzeling is

Tweede Kamer

Herziening tenuitvoerlegging
strafrechtelijke beslissingen

Als je op een weg waar de snelheid dankzij dit kabinet 130
km/u is met 140 of 150 km/u rijdt, dan krijg je een verkeersboete en die zul je moeten betalen. Als je dat niet wilt, dan
kun je ook niet te hard rijden. Dat is toch wel een van de
essenties in dit debat. Niemand die zich aan de regels houdt,
komt voor gijzeling in aanmerking. Het lijkt weleens alsof
een beetje het beeld ontstaat dat het toch vreselijk zielig is
dat je moet worden gegijzeld omdat je je verkeersboete
niet hebt betaald. Dan zou ik zeggen: maak geen verkeersovertredingen, dan word je ook nooit gegijzeld. En als je
dan toch al een verkeersovertreding maakt, betaal dan
gewoon de boete. Als je dat op tijd doet, word je ook niet
geconfronteerd met verhogingen. Net zoals al die andere
mensen die die verkeersboetes wel op tijd betalen en nooit
geconfronteerd worden met verhogingen.
Overigens zijn wij het erover eens — dat heb ik meerdere
woordvoerders horen zeggen — dat uiteraard moet worden
voorkomen dat mensen die er alles aan doen om hun boete
te betalen maar dat echt niet kunnen dan worden gegijzeld.
Daarvan heeft de staatssecretaris aangekondigd dat er
diverse maatregelen worden getroffen om de betalingsmogelijkheden van betrokkenen beter te beoordelen en dus
alleen gijzeling te vorderen bij de rechter waar dat ook echt
nodig is.
Ook worden de mogelijkheden uitgebreid om tegemoet te
komen aan personen die wel willen maar niet kunnen
betalen. De heer Recourt vroeg daar ook om. Zo is het vanaf
1 juli 2015 al mogelijk om die sancties vanaf €225 in termijnen te betalen. Dat is ook het uitgangspunt van de regeling
dat die gijzeling echt een ultimum remedium zou moeten
zijn. Daarom kan dit ook niet een vrijheidsbenemende
sanctie worden.
Mevrouw Kooiman vroeg wat de gedachte is geweest achter
de verhogingen voor het niet-betalen van een verkeersboete. Het uitgangspunt is dat er een stevige prikkel uitgaat
van een verhoging. Die verhoging is vastgezet op 50% en
vervolgens 100%. Ik merk op dat ook de Kamer daarmee
heeft ingestemd. Over het algemeen blijkt dit ook voor de
meeste mensen een zeer serieuze prikkel op te leveren.
Mevrouw Kooiman vroeg ook nog waarom de verhogingensystematiek van niet-betaalde verkeersboetes in strafrechtelijk kader niet wordt gelijkgetrokken. De verkeersboetes
worden niet voor niets verhoogd indien ze niet worden
betaald. De huidige verhogingensystematiek bij verkeersboetes vormt een prikkel om ze op tijd te betalen. Een ander

8 december 2015
TK 34

34-23-22

belangrijk punt is dat moet worden voorkomen dat wijzigingen leiden tot een gat in de begroting, zoals ik ook tijdens
de begrotingsbehandeling heb aangegeven. Dat punt zal
ik ook aanroeren bij het amendement dat mevrouw Kooiman heeft ingediend en dat niet van de daarbij behorende
dekking is voorzien.
Vervolgens heeft mevrouw Kooiman gevraagd of we niet
naar inkomensafhankelijke verkeersboetes kunnen. Daar
speelt gewoon een heel simpel maar ook wel belangrijk
probleem. Ik kom overigens nog met een brief aan uw
Kamer over de verkeersboetesystematiek. Die heb ik al
toegezegd aan de woordvoerders van zowel de VVD- als
de PvdA-fractie bij het laatste algemeen overleg over verkeersveiligheid waar ik bij mocht zijn. Het CJIB heeft uiteraard geen inzicht in het inkomen van betrokkenen. Dat zou
overigens ook een vrij heftige impact hebben op de persoonlijke levenssfeer van mensen. Ik zie dan ook geen enkele
reden om te gaan organiseren dat het CJIB die toegang
krijgt en dan vervolgens een soort inkomensstaffel zou
moeten gaan toepassen. De staatssecretaris volgt de
effecten van de ingezette maatregelen uiteraard nauwlettend en heeft ook oog voor de punten die mevrouw Kooiman heeft aangevoerd.
Ik heb nog één vraag van mevrouw Kooiman.
De voorzitter:
Mevrouw Kooiman wil interrumperen.
Minister Van der Steur:
Ik heb nog één vraag van mevrouw Kooiman te beantwoorden.
De voorzitter:
Laten wij die dan even afmaken.
Minister Van der Steur:
Dat is de vraag waarom is gekozen voor de grens van €225.
In 2014 is onderzocht of het wenselijk is dat verkeersboetes
in termijnen kunnen worden betaald en, zo ja, onder welke
voorwaarden. Uit dat onderzoek is gebleken dat vooral bij
boetes vanaf €225 behoefte bestaat om die in termijnen te
kunnen betalen. Daarnaast sluit dit aan bij de grens die ook
in het strafrecht wordt gehanteerd. Op dat punt is de
gelijkschakeling er dus wel. Om die reden is voor het bedrag
van €225 gekozen.
Mevrouw Kooiman (SP):
Ik krijg allemaal antwoorden op vragen die ik niet gesteld
heb. Bijvoorbeeld heb ik niet gezegd dat wij voor inkomensafhankelijke boetes zijn. Ik heb dat helemaal niet gezegd.
Wel heb ik een vraag gesteld over die grens van €225. Ik
heb gevraagd of de minister kan proberen een vergelijking
te trekken met de gefinancierde rechtsbijstand. Als je daar
een beroep op wilt doen, hoef je alleen maar aan te tonen
hoeveel inkomen je hebt. Voor verkeersboetes moet je
echter een hele waslijst aan zaken aandragen om voor
maatwerk in aanmerking te komen. Ik vraag de minister
enkel om een vergelijking te trekken met de gefinancierde

Tweede Kamer

Herziening tenuitvoerlegging
strafrechtelijke beslissingen

rechtsbijstand, zodat eerder kan worden gekeken naar
maatwerk.
Minister Van der Steur:
Dat is een gekke vergelijking. De gefinancierde rechtsbijstand is bedoeld om mensen in staat te stellen zich te verdedigen of om voor hen de toegang tot de rechter te
garanderen. Dat is iets anders dan een sanctie die mensen
krijgen omdat zij een overtreding of misschien zelfs een
misdrijf hebben begaan. Ik vind dat die twee dingen niet
kunnen worden vergeleken. Verkeersboetes en boetes
worden alleen maar gegeven aan mensen die zich niet aan
de regels houden. Dat is niet te vergelijken met de rechtsbijstand, waarbij mensen een beroep doen op de rechter
omdat zij vinden dat zij in hun belangen worden geschaad.
De vergelijking die de SP-fractie op dit punt trekt, zie ik
helemaal niet.
Mevrouw Kooiman (SP):
Het zou goed zijn als de minister — en ook de staatssecretaris, want die gaat over dit onderwerp — een keer zou
spreken met de mensen die in het gevang zitten. Niet
iedereen kiest hiervoor. Vaak willen mensen wel betalen,
maar kunnen zij niet betalen. Over die groep hebben wij
het. Laten wij het zuiver hebben dat sommige mensen zich
er wel van bewust zijn dat zij een overtreding hebben
begaan en dat zij de daarvoor opgelegde boete wel willen
betalen, maar dat dit gewoonweg niet lukt. Voor die groep
zou ik het gemakkelijker willen maken om dat maatwerk
voor elkaar te krijgen. Voor een alleenstaande bijstandsmoeder is €225 een kwart van haar inkomen. Daarom zou ik
graag willen dat de minister goed kijkt naar maatwerk voor
die groep.
Minister Van der Steur:
Volgens mij heb ik precies gezegd wat het beleid is vanaf
1 juli 2015. Ik ga dat niet herhalen. De staatssecretaris heeft
dat al omstandig aan de Kamer meegedeeld. Dat wordt ook
gewijzigd. De alleenstaande bijstandsmoeder in het voorbeeld van mevrouw Kooiman is kennelijk in staat om een
verkeersboete van €225 te krijgen. Ook mevrouw Kooiman
weet dat je daar vrij hard voor moet rijden. Als zij deze bijstandsmoeder nog eens spreekt, moet zij tegen haar zeggen
dat ook voor haar geldt dat zij zich gewoon aan de regels
moet houden, want op die manier krijgt zij geen enkel probleem met welke boete dan ook. Er wordt maatwerk geleverd, zoals ik al omstandig heb uitgelegd. Dat hoef ik naar
ik aanneem niet opnieuw voor mevrouw Kooiman toe te
lichten.
De voorzitter:
Mevrouw Kooiman, tot slot.
Mevrouw Kooiman (SP):
Dan probeer ik gewoon een andere vraag, als de minister
hier heel star in blijft rondhangen. Die vraag gaat over de
vervangende hechtenis. Waarom kun je, als je een boete
opgelegd krijgt voor het slopen van een flitspaal, wel vervangende hechtenis krijgen als je de boete niet betaalt,
terwijl je, als je geflitst wordt door die paal en je een boete
voor een verkeersvertreding krijgt, geen vervangende

8 december 2015
TK 34

34-23-23

hechtenis kunt krijgen? Kan de minister ervoor zorgen dat
de zaken op dit punt worden gelijkgetrokken?
Minister Van der Steur:
Dat heb ik zo-even omstandig beantwoord. Ik vind het prima
om dat te herhalen, maar ik ga dat niet doen. Ik verwijs
mevrouw Kooiman naar de Handelingen. Ik heb zojuist
uitvoerig uitgelegd wat het verschil is tussen die twee. Ik
ga dat niet nog een keer doen.
De heer Van Oosten heeft gevraagd of ik kan markeren dat
het aan de veroordeelde is om aannemelijk te maken dat
hij niet kan betalen voordat tot gijzeling wordt overgegaan
en of ik dit punt onder de aandacht wil brengen van de Raad
voor de Rechtspraak. Ik herken natuurlijk de door de heer
Van Oosten genoemde punten. Zowel voor het strafrecht
als voor de sancties in het kader van de Wet Mulder geldt
dat sancties moeten worden betaald en dat het in principe
aan betrokkene zelf is om betalingsonmacht kenbaar te
maken. Het gaat hier niet om gewoonterecht of een standaard regeling, vanwege het karakter van de sanctie. Ik heb
nu al een paar keer benadrukt dat je die boetes niet zomaar
krijgt. De staatssecretaris zal uiterlijk in januari 2016 een
reactie geven op het rapport van de Nationale ombudsman
over gijzeling, waaraan de heer Van Oosten maar ook
anderen hebben gerefereerd. Dan zal hij ook ingaan op de
genoemde punten, inclusief het door mevrouw Helder
aangedragen punt van het verschijnen ter zitting. Dat is
altijd een terugkerend thema in alle brieven die wij aan de
Kamer sturen op verzoek van mevrouw Helder. Maar wie
weet, de aanhouder zal misschien ooit nog eens winnen.
De heer Recourt heeft eigenlijk het tegenovergestelde
gevraagd, namelijk of er wel voldoende zorgvuldigheid
wordt betracht bij het indienen van de vorderingen tot gijzeling. Dat kan ik alleen maar bevestigend beantwoorden.
Het OM en het CJIB zijn in februari begonnen, de gijzelingen
persoonsgericht te beoordelen en de vordering gijzeling te
voorzien van een veel betere motivering. Dat is een van de
punten die ook door de staatssecretaris zijn bericht aan de
Kamer. Hierbij is het uitgangspunt dat alleen een vordering
gijzeling wordt ingediend bij de rechtbank voor personen
die wel willen, maar niet kunnen betalen. Dat heeft overigens geleid tot het indienen van een zeer beperkt aantal
vorderingen sinds die tijd, dus die enorme hausse aan
vorderingen is afgenomen.
De heer Recourt heeft ook nog gevraagd om maatwerk. Het
antwoord daarop is dat het onderzoek, waaraan ik ook in
antwoord op mevrouw Kooiman al refereerde, heeft laten
zien dat er vooral behoefte aan is om boetes vanaf €225 of
meer in termijnen te mogen betalen. Voor betrokkenen met
een boete onder de €225 is het al mogelijk om via de
schuldhulpverlening tot een afspraak te komen. Ook daar
is dus een mogelijkheid voor, maar dan moet betrokkene
wel naar de schuldhulpverlening.
Dan kom ik bij de implementatie van het wetsvoorstel. De
heer Van Oosten vroeg hoe dit wetsvoorstel ertoe gaat bijdragen dat slachtoffers erop kunnen vertrouwen dat daders
ten spoedigste na hun veroordeling achter slot en grendel
belanden dan wel met hun taakstraf aanvangen. De
belangrijkste doelstelling van het onderhavige wetsvoorstel
en het bijbehorende nieuwe ontwerp van de tenuitvoerleggingsketen is de tenuitvoerlegging van strafrechtelijke

Tweede Kamer

Herziening tenuitvoerlegging
strafrechtelijke beslissingen

beslissingen sneller en zeker te laten verlopen, met goede
informatie voor de betrokken partners. Hiertoe stel ik voor,
de verantwoordelijkheid voor de tenuitvoerlegging te verschuiven van het OM naar de minister. Daar is de operationele ketenregie mogelijk en ook noodzakelijk. Daar hebben
we het AICE voor opgericht. Het AICE zal dat op alle terreinen gaan doen, met alle strafrechtelijke beslissingen. In het
wetsvoorstel is opgenomen dat zowel de rechtspraak als
het Openbaar Ministerie een termijn van 14 dagen heeft
voor het vrijgeven en aanbieden van die strafrechtelijke
beslissing. Daar zit dus die versnelling in. Die termijn is
korter dan de huidige termijn en dat moet bijdragen aan
een snellere start van de tenuitvoerlegging. Een versnelling
van de tenuitvoerlegging is ook dat door de nieuwe werkwijze 10% meer veroordeelden vallen onder de zelfmeldprocedure. Zij kunnen zich zelf bij de penitentiaire inrichting
melden en de termijn waarbinnen zij dat doen, is ingekort
van 60 dagen naar 33 dagen. Op al die punten zit die versnelling erin. Het uitgangspunt van de regering — het is
misschien goed dat ik dat hier nog een keer herhaal — is
lik-op-stuk, zo snel mogelijk na veroordeling beginnen met
de straf.
De heer Van Oosten van de VVD-fractie en andere leden
vroegen of dit het probleem oplost van de loslopende veroordeelde criminelen. Er is een belangrijke rol voor het
AICE weggelegd. Voor de openstaande vrijheidsstraffen
die er zijn, is allereerst voortdurende monitoring en analyse
noodzakelijk om te komen tot gerichte opsporing. Daar heb
ik de Kamer op 13 augustus jongstleden nog over geïnformeerd. Er zijn op dit moment nog 2.843 openstaande vrijheidsstraffen die in het opsporingsregister staan en die ook
in aanmerking komen voor actieve opsporing. Het AICE
heeft zicht op deze taken en bekwaamt zich in het analyseren ervan en in het verzamelen van de benodigde informatie.
Relevant is daarbij ook de bouw van het systeem Executie
& Signalering, dat de digitale informatie-uitwisseling over
executieopdrachten tussen het AICE en de politie zal verbeteren en het huidige opsporingsregister zal gaan vervangen.
Hierdoor kent de politie niet alleen de zaakinformatie, maar
kan zij ook persoonsgericht executeren. Alle agenten hebben dan eindelijk inzicht in alle openstaande straffen in
Nederland. Ik verwijs naar het pijnlijke voorbeeld dat de
commissie-Hoekstra onderzocht. Ik heb een primeur voor
de heer Van Oosten: gisteren is de eerste versie van het
nieuwe systeem in gebruik genomen bij de politie. Drie
eenheden gaan hiermee proefdraaien de komende periode
en ik zal de Kamer uiteraard over de ontwikkeling daarvan
informeren. Uitgangspunt is en blijft de snelle tenuitvoerlegging van opgelegde straffen.
Mevrouw Van Toorenburg (CDA):
Ik heb in mijn inbreng gevraagd hoe het precies zit met de
andere 8.000 vonnissen die nog ten uitvoer gelegd moeten
worden. Het klinkt natuurlijk heel erg leuk dat er 2.400 zaken
vatbaar zijn voor actieve opsporing, maar wat doen we met
die andere 8.000?
Minister Van der Steur:
Voor die 8.000 verwijs ik naar de brief van 2 juli 2014. Daarin
is aangegeven dat dit mensen zijn met een relatief korte
vrijheidsstraf en of een buitenlands verblijfsadres, of een

8 december 2015
TK 34

34-23-24

indicatie van verblijf in het buitenland. Als gevolg daarvan
is actieve opsporing niet mogelijk. Ik moet even kijken of
die mensen wel in het stelsel zijn opgenomen zijn. Ik kom
er in tweede termijn op terug om te bezien of deze mensen
wel gesignaleerd staan, zodat ze, als ze in Nederland
opduiken, alsnog voor de straf in aanmerking kunnen
komen.
De heer Van Oosten (VVD):
Ik schat in dat de minister vrijwel gereed is met dit blokje.
Minister Van der Steur:
Bijna. Ik heb nog één vraag van de heer Van Oosten, vier
van mevrouw Van Toorenburg, één van mevrouw Kooiman
en één van de heer Recourt.
De voorzitter:
Dank voor deze voortgangsvraag. Ik geef het woord weer
aan de minister.
Minister Van der Steur:
De heer Van Oosten vroeg of het CJIB een voldoende stevige positie heeft en of ze kunnen doordrukken. Het antwoord is dat het CJIB die mogelijkheden heeft. Er is weliswaar geen sanctie verbonden aan het overschrijden van de
termijnen die in de wet staan — de heer Van Oosten heeft
hier gelijk in — maar het tempo waarin wordt gestart met
de feitelijke tenuitvoerlegging wordt wel structureel
gemonitord. Het CJIB levert mij de informatie aan over de
aanlevertermijn van de rechtspraak en het OM. Hierbij wordt
natuurlijk gekeken naar de effecten van die termijnen. Als
er sprake is van structurele overschrijdingen, kan ik vanuit
mijn bevoegdheid de rechtspraak en het Openbaar Ministerie over de tenuitvoerlegging aanspreken op die overschrijdingen en maatregelen in gang zetten of laten zetten om
de geschetste problemen te verbeteren. De heer Van Oosten
vroeg of de minister daarin zijn volle gewicht aanwendt.
De staatssecretaris of ik zullen dan inderdaad ons volle
gewicht in de strijd kunnen gooien.
De heer Van Oosten (VVD):
Hier ging mijn vraag min of meer over. Ik weet dat er geen
sanctie gekoppeld zit aan de situatie dat dan wel het
Openbaar Ministerie dan wel de rechterlijke macht zich niet
zou houden aan de termijnen gesteld in de wet. Het gaat
hier om daders die een misdrijf hebben gepleegd waarvan
een slachtoffer veel last heeft. Ik zou graag zien dat op het
moment dat die termijnen toch worden overschreden en
het ergens niet goed gaat, het slachtoffer daar ook weet
van heeft. Is het nu zo dat in het programma AICE een belletje gaat rinkelen van "hé, hier loopt iets mis" en dat vervolgens iemand — dat kan iemand zijn bij het Openbaar
Ministerie, bij de rechtspraak of bij het CJIB zelf — de
attentie heeft om het slachtoffer daarvan op de hoogte te
brengen? Als dit niet zo is, kan dit dan worden georganiseerd?
Minister Van der Steur:
In algemene zin kan ik opmerken dat het slachtoffervolgen informatiesysteem dat wij in Nederland hebben heel

Tweede Kamer

Herziening tenuitvoerlegging
strafrechtelijke beslissingen

goed werkt en heel veel verbeterd is in de afgelopen jaren,
zowel als gevolg van de Kamervragen als van brieven die
het Openbaar Ministerie daarover stuurde. Op dit specifieke
punt weet ik nu geen antwoord, dat komt in tweede termijn.
De heer Van Oosten (VVD):
Dat is goed. Ik heb de minister ook gevraagd of hij het zo
kan organiseren dat wij als Kamer kennis hebben van de
eventuele situatie dat dan wel het Openbaar Ministerie dan
wel de rechterlijke macht in gebreke blijft op dit vlak. Dit
hoeft niet per casuïstiek, maar ik zou het interessant vinden
om in bredere zin hierover geïnformeerd te worden. We
kunnen dan als Kamer aan de bel trekken. Wellicht kunnen
we dan dit element van slachtoffers nog actiever opbrengen.
Minister Van der Steur:
Ik denk dat het heel logisch is dat wij daarover rapporteren.
Normaal gesproken zou ik dat doen bij de voortgang Versterking prestaties strafrechtketen, maar ik weet niet of het
daarin thuishoort. Ik denk dat dit een punt is dat de staatssecretaris zal toelichten als hij periodiek aan de Kamer
rapporteert met een aantal andere aspecten die horen bij
de tenuitvoerlegging van sancties.
Ik kom nog even terug op de vraag van mevrouw Van
Toorenburg over de iets meer of minder dan 10.000 mensen
die in het buitenland verblijven of een indicatie van verblijf
hebben. In tweede termijn ga ik zeggen wat we daarvan
vinden. Van de 2.400 of 2.800 personen waarvan actieve
opsporing wel mogelijk is, hebben wij het vermoeden dat
deze personen nog in Nederland zouden kunnen verblijven.
Dat geldt overigens ook voor mensen met langdurige
straffen met een onbekend buitenlands verblijfadres. Zij
worden internationaal gesignaleerd. Die zaken vallen dan
onder het bereik van het zogenaamde FAST.NL (Fugitive
Active Search Team Nederland) en dat heeft een internationaal bereik. Daarop wordt dus actie genomen. De politie
heeft vorig jaar ook een landelijke executie-estafette georganiseerd waarbinnen 1.300 aanhoudingen zijn verricht en
in één klap 1.300 mensen hun straf hebben ondergaan. Ik
ben daar heel blij mee.
Mevrouw Van Toorenburg vroeg ook wat mijn ambitie is
om de uitval van vrijheidsstraffen op de lange termijn te
voorkomen. Op dit moment is 89% van de principale vrijheidsstraffen gestart of afgedaan binnen 24 maanden. Ik
denk dat we daar met z'n allen behoorlijk tevreden over
kunnen zijn. We verwachten dat we in 2016 al forse verbeteringen kunnen doorvoeren. In een brief aan de Kamer
heb ik vermeld dat ik streef naar 92% in 2016. Voor de lange
termijn ben ik nog ambitieuzer. Ik zou graag willen dat 95%
van de vrijheidsstraffen binnen 24 maanden is gestart of
afgedaan. Om dat te bereiken zullen aanvullende maatregelen nodig zijn. Zo zijn het AICE en de politie in nauwe
samenwerking bezig om de voortvluchtige veroordeelden
met een openstaande vrijheidsstraf die nog onder de actieve
opsporing vallen, alsnog op te sporen en de straf ten uitvoer
te leggen. Dat is ook een van de uitkomsten van onder
andere het onderzoek van de commissie-Hoekstra. Ik verwacht dat daarnaast maatregelen nodig zullen zijn in de
eerdere fase van de strafrechtketen, want ook beslissingen
over vervolging en berechting, bijvoorbeeld bij veroordelingen bij verstek, hebben een substantieel effect op de uitval

8 december 2015
TK 34

34-23-25

in de tenuitvoerleggingsketen. Hier wordt dus hard aan
gewerkt. Mijn streven op dat punt is ambitieus.
Als het AICE een centrale rol moet vervullen bij de tenuitvoerlegging van strafrechtelijke beslissingen — vroeg
mevrouw Van Toorenburg, die daarmee misschien wel naar
een nieuwe baan solliciteerde — ben ik dan bereid om 24
uur, zeven dagen in de week open te zijn? Uiteraard heeft
mevrouw Van Toorenburg gelijk dat de behoefte aan ruimere beschikbaarheid van gegevens zal groeien naarmate
meer strafrechtelijke beslissingen via het AICE gerouteerd
worden. Hier bereidt het AICE zich op voor. Momenteel
wordt bekeken wat daarvoor nodig is, ook qua bereikbaarheid van het AICE. Dit zal nader worden getoetst aan de
behoeften van de ketenpartners. De vraag is namelijk of die
24 uur per dag, zeven dagen in de week open zijn. Dat geldt
zeker voor gevangenissen. Die behoeften zullen worden
meegenomen in de uiteindelijke beoordeling hoe het AICE
dit gaat doen. Ik stel voor dat uw Kamer daarover wordt
geïnformeerd zodra er nieuws over te melden is.
Mevrouw Van Toorenburg (CDA):
Ik zou daar echt voor willen pleiten. Ik weet nog te goed dat
je hier in de avonduren mee geconfronteerd werd, zeker
doordat heel veel gevangenissen ver weg liggen en op
grote afstand van de rechtbanken liggen. Als het aan dit
kabinet had gelegen waren die afstanden nog veel groter,
maar dat hebben wij gelukkig tegen kunnen houden. Als
mensen uiteindelijk hun vonnis hebben en weten of zij
kunnen gaan of niet, kan het niet zo zijn dat zij na 17.00 uur
een leuk muziekje krijgen of te horen krijgen dat ze morgen
maar terug moeten bellen. Dat is echt een serieus risico. Ik
wil dat de minister nu heel duidelijk stelt dat het nooit zo
kan zijn dat ze 's nachts niet bereikbaar zijn.
Minister Van der Steur:
Ik begrijp het punt van mevrouw Van Toorenburg, maar
het gaat even om de vraag of de behoefte zodanig is dat
dit de kosten en investeringen rechtvaardigt om het op die
manier te doen. Dat weet ik gewoon niet. Dat kan ik nu niet
overzien. Ik denk dat het goed is als wij daarnaar kijken en
dat wij de Kamer daarover informeren. In een AO zou ik
zeggen: dat mag u als een toezegging beschouwen. Ik zal
dit verzoek bij de staatssecretaris neerleggen.
Mevrouw Van Toorenburg (CDA):
Dat is goed, want ik ga voorlopig echt nog niks anders doen.
De minister is dus nog niet van mij af! Het is belangrijk om
niet alleen maar de geëigende paden te bewandelen en in
het kleine ambtenarenkringetje te kijken. Ik zeg het misschien wat lelijk, maar je moet hiervoor ook gewoon bij de
directeuren, de afdelingen en de bevolking van de verschillende gevangenissen te rade gaan om te horen wat er echt
aan de hand is. Daar hoor je namelijk de werkelijke geluiden.
Minister Van der Steur:
Juist. Die hartenkreet van mevrouw Van Toorenburg neem
ik graag ter harte. Ik zal het doorgeven aan de staatssecretaris.

Tweede Kamer

Herziening tenuitvoerlegging
strafrechtelijke beslissingen

De voorzitter:
U gaat de staatssecretaris ook vragen om hierover terug te
rapporteren aan de Kamer?
Minister Van der Steur:
Ja, zeker!
Welke rol kan het AICE spelen bij de behandeling van adolescenten? Het AICE zal zicht krijgen op alle openstaande
straffen, dus ook die voor adolescenten. Uitgangspunt blijft
dat de rechter beslist of een zaak onder het adolescentenstrafrecht valt. Dat begrijpt mevrouw Van Toorenburg ook.
Ik zal navragen of bij het AICE ook is voorzien dat er voldoende waarborgen zijn voor de uitvoering van het adolescentenstrafrecht. Daar kom ik in tweede termijn nog even
op terug.
Mevrouw Van Toorenburg (CDA):
Het gaat me voornamelijk om gevallen waarin de rechter
zegt: ik wil niet dat de straf nu de boventoon voert, maar
dat het kind nu behandeling krijgt. Hoe kunnen wij dat in
elkaar vlechten?
Minister Van der Steur:
Daar kom ik in tweede termijn ook even op terug.
Mevrouw Kooiman vroeg naar de termijnen van het aanleveren van een strafrechtelijke beslissing door het OM. Zoals
ik gezegd heb is dat veertien dagen. Daar staat geen sanctie
op, maar de staatssecretaris zal het OM stevig in de nek
hijgen als dit niet wordt gehaald. Ik heb al toegezegd dat ik
de Kamer hierover op de geëigende momenten periodiek
zal informeren.
De heer Recourt en mevrouw Kooiman vroegen naar de
efficiency van het geheel, zoals mevrouw Kooiman mij
hoorde fluisteren tijdens haar betoog. Zij vroegen zich af
of het verlies aan taken ook financiële consequenties voor
het Openbaar Ministerie heeft. Er vallen binnen het Openbaar Ministerie ongeveer 30 fte's vrij als gevolg van dit
wetsvoorstel. Dat betekent dat 1,8 miljoen euro kan worden
herschikt binnen het ministerie van Veiligheid en Justitie.
Bij het CJIB wordt nu het AICE ingericht, dat een aantal
taken, onder andere het informeren van ketenpartners en
de operationele ketenregie in de executieketen, voor zijn
rekening zal nemen. Dat betekent dat er tegelijkertijd
ongeveer twintig fte's van het OM naar het CJIB gaan. Voor
de resterende fte's — dat waren dus de tien missende fte's
waar mevrouw Kooiman op wees — worden passende
werkzaamheden elders binnen het departement gezocht.
Er is geen sprake van een besparing, maar van een herschikking. Er verdwijnen taken bij het OM en er ontstaan nieuwe
taken en werkzaamheden bij het CJIB. Overigens geldt:
mens volgt werk. De mensen van het OM hebben dus
voorrang bij plaatsing op nieuwe functies bij het CJIB.
Overigens is een aantal medewerkers van het OM inmiddels
al overgegaan naar het AICE.
Mevrouw Kooiman vroeg naar een verklaring van het verschil van tien. Het ontstaat doordat het proces van de tenuitvoerlegging in grotere mate dan nu het geval is, ondersteund wordt door uniforme werkprocessen en informatievoorziening. Daarmee wordt dus efficiëntie gerealiseerd.

8 december 2015
TK 34

34-23-26

Ik kom op de post diversen. De heer Van Oosten heeft
gevraagd of het een soort standaard wordt dat boetes
worden kwijtgescholden. Op die vraag heb ik eigenlijk al
een antwoord gegeven. Het gaat geen gewoonte worden
om boetes kwijt te schelden. Het moet daarbij echt gaan
om uitzonderlijke gevallen, waarbij met de verdere tenuitvoerlegging geen enkel redelijk doel meer is gediend. Dat
zal en kan niet licht worden aangenomen, zeg ik ook voor
de Handelingen. Dat geldt zeker niet bij geldboetevonnissen
onder de €340 waarbij er een slachtoffer is dat heeft aangegeven te willen worden geïnformeerd over de desbetreffende zaak. Voorzien is dat ik aan de Kamer rapporteer over
de gevallen waarin wél van deze nieuwe bevoegdheid
gebruik wordt gemaakt. De Kamer kan mij dus op de
bevestiging die ik vandaag voor de Handelingen uitspreek
en die ik de heer Van Oosten geef, controleren, zoals het
parlement dat betaamt.
Mevrouw Van Toorenburg heeft haar dilemma aan ons
voorgelegd. De directeur van de inrichting moet de gedetineerde in vrijheid stellen als er geen titel meer is waarop
hij of zij vast moet zitten. Mevrouw Van Toorenburg weet
dat dat dan in beginsel onmiddellijk moet gebeuren. Echter,
juist voor de omstandigheid dat er administratieve onduidelijkheid bestaat, of waarin er bijvoorbeeld moet worden
gekeken of de betrokkene niet nog een andere vrijheidsstraf
moet ondergaan, wordt in dit wetsvoorstel voorgesteld om
een periode van drie uur aan te houden voor die directeur.
In die drie uur kan bij de minister, dus bij het AICE, de
juistheid van het bevel worden nagegaan. Dit staat in artikel
6:2:5 van het nieuwe wetboek. De verwachting is dat die
geboden drie uur hiervoor voldoende is. Ik hoor mevrouw
Van Toorenburg al zeggen: maar dan moet men daar wel
24 uur per dag en 7 dagen in de week open zijn. Daar kom
ik dus in de toekomst nog op terug.
De executieverjaring is ook een thema dat is teruggekeerd.
Daarover is een motie aangenomen, die tijdens de behandeling van de begroting door de heren Oskam, Van der
Staaij en Van Oosten was ingediend. In die motie wordt de
regering verzocht, intensievere opsporing te laten plaatsvinden en strakker te sturen op de executie van straffen teneinde te voorkomen dat ze verjaren. Verder wordt in die
motie gevraagd om te onderzoeken hoe de wettelijke verjaringstermijn van artikel 76 uit het Wetboek van Strafrecht
kan worden verlengd, om zo gedurende een langere periode
straffen te kunnen uitvoeren. Die opdracht van de Kamer
ligt er dus al. Ik ben zelf wel geporteerd voor de gedachte
dat er een drang moet blijven bij de uitvoeringsorganisaties
om zo snel mogelijk uit te voeren. Ik herinner mij dat de
heer Recourt tijden het begrotingsdebat zei: pas op, want
als je die verjaringstermijnen verlengt, kan dat ook betekenen dat men laks wordt, omdat er geen urgentie meer
achter zit. Ik vind dat we daarin dus wel de juiste balans
moeten vinden. We hebben per 1 april 2013 de verjaringstermijnen voor vervolging verlengd. Dat is gebeurd op uitdrukkelijk verzoek van een aantal partijen in de Kamer.
Daarmee zijn automatisch ook de termijnen van de tenuitvoerlegging voor die misdrijven verlengd. Ik zal alle termijnen die hier in mijn spreektest genoemd staan, even overslaan, want daarin zullen de leden niet erg geïnteresseerd
zijn. Wel is het mogelijk dat in het wetsvoorstel een wijziging wordt voorgesteld voor de opschorting van de tenuitvoerleggingstermijn. Dat zit in artikel 6:1:23, lid 3 van het
wetsvoorstel. Als iemand in een justitiële inrichting zit,
wordt de uitvoeringstermijn voor alle andere sancties
opgeschort. Die begint pas weer te lopen op het moment

Tweede Kamer

Herziening tenuitvoerlegging
strafrechtelijke beslissingen

dat de veroordeelde vrijkomt. Dat betekent dus dat er nog
gekeken wordt of het wenselijk is om die verjaringstermijn
van artikel 76 uit het Wetboek van Strafrecht nog verder te
verlengen. Daarover zal ik de Kamer te zijner tijd informeren.
Mevrouw Van Toorenburg heeft vervolgens een vraag
gesteld die echt volledig op het terrein van de staatssecretaris ligt. Die vraag gaat over de van-werk-naar-werkkandidaten in het gevangeniswezen. Ik ga namens de staatssecretaris graag in op die vraag. Ja, er is bij de Dienst Justitiële Inrichtingen sprake van boventalligheid en het ziet
ernaar uit dat die ook niet minder gaat worden, gegeven
het feit dat Nederland steeds veiliger wordt. Met die
boventalligheid wordt op een verantwoorde manier
omgegaan. Er wordt maximaal ingezet op het begeleiden
van werk naar werk. Sinds januari 2013 is de personeelsbezetting stevig afgenomen. Tijdens de vrijwillige fase van
het van-werk-naar-werkbeleid zijn veel medewerkers vrijwillig mobiel geworden. Hierdoor is het aantal verplichte vanwerk-naar-werkkandidaten tot op heden gelukkig relatief
beperkt gebleven. Dat zeg ik ook in de richting van mevrouw
Kooiman. Die heeft zich daar destijds veel zorgen over
gemaakt. De verwachting is dat vanaf 1 januari 2016 een
groep medewerkers toch als verplicht van-werk-naarwerkkandidaat moet worden aangewezen. Er wordt bekeken
hoe zij alsnog het best van werk naar werk kunnen worden
begeleid. Er zijn met grote organisaties convenanten afgesloten om mensen vanuit DJI naar buiten te begeleiden.
De staatssecretaris zal de Kamer medio 2016 nader informeren over alle maatregelen, waaronder de zogenaamde
Breukelenmaatregelen.
De heer Recourt heeft gevraagd: kunt u niet nog wat meer
taken weghalen bij het Openbaar Ministerie? Dat zal bij de
verdere herziening van het Wetboek van Strafvordering
worden bekeken. Ik zie dat als een aansporing van de heer
Recourt, maar ik doe dat zeer zorgvuldig en in goed overleg
met het Openbaar Ministerie zelf. De civielrechtelijke en
bestuursrechtelijke taken van het Openbaar Ministerie
worden niet in het Wetboek van Strafvordering geregeld.
Bij de modernisering van dit wetboek wordt dat dan ook
niet bekeken. Er is vooralsnog geen aanleiding om bijvoorbeeld de taken van het Openbaar Ministerie in de Wet bijzondere opneming in psychiatrische ziekenhuizen te veranderen. Juist naar aanleiding van het rapport-Hoekstra is
besloten om die magistratelijke taak niet alleen bij het
Openbaar Ministerie te laten maar ook te intensiveren. Daar
zit dus een spanningsveld.
De vraag van mevrouw Van Toorenburg over de houtkachels is al beantwoord naar aanleiding van Kamervragen.
Het project wordt niet voortgezet. Daar heeft de staatssecretaris al antwoord op gegeven.
De heer Recourt vroeg: hoe worden de verschillende initiatieven in de strafrechtketen met elkaar uitgelijnd? Hij verwees specifiek naar USB en KEI. Binnen het programma
van USB zijn alle betrokken partners vertegenwoordigd.
Dat geldt ook voor de rechterlijke macht. Om die reden is
er op regelmatige basis afstemming tussen USB en andere
programma's van de rechterlijke macht zoals KEI.
Mevrouw Kooiman heeft nog gevraagd naar de capaciteit
van de politie. De politietaak kan worden uitgevoerd binnen
de bestaande capaciteit zonder andere taken minder prioriteit te hoeven geven. Wel brengt het vluchtelingenvraag-

8 december 2015
TK 34

34-23-27

stuk, zoals ik de Kamer heb bericht, met zich mee dat er
zeer serieuze zorgen zijn over de capaciteit van de politie.
Daar verras ik de Kamer niet mee. Dat is algemeen bekend.
Daarover ben ik constant in overleg met het lokaal gezag,
de regioburgemeesters, om te bezien welke consequenties
dat heeft.
Mevrouw Kooiman vroeg: waarom duurt het zolang voordat
Nederland start met aanbieden van resocialisatieactiviteiten
aan levenslang gestraften? De staatssecretaris heeft laten
weten begin volgend jaar in een brief aan de Kamer in te
gaan op de tenuitvoerlegging van de levenslange gevangenisstraf, mede in het licht van de recente rechterlijke uitspraken. In die brief zal hij ook ingaan op de mogelijkheden van
resocialisatieactiviteiten.
Dan kom ik op de amendementen, als eerste het amendement-Van der Staaij/Bisschop op stuk nr. 10. In de huidige
redactie van het amendement moet ik het ontraden, maar
ik ben bereid om met beide indieners na te denken over
een aanpassing van het amendement als zij het met mij
erover eens zijn dat strafrechtelijk gedetineerde vreemdelingen zonder rechtmatig verblijf in Nederland in het stelsel
dat wij hebben wel in aanmerking moeten kunnen komen
voor strafkorting opdat zij vervolgens via het detentiecentrum worden uitgezet. In dat geval worden de straffen
opgeschort. Als zij dan onverhoopt terugkeren naar
Nederland, dan kunnen zij de straf alsnog verder ondergaan.
Dat stelsel zou ik heel graag in stand willen houden. Daar
is dit amendement mee in strijd. Als de indieners bereid
zijn om met mijn departement daarover te spreken en
gezamenlijk tot een aanpassing te komen, dan kan ik het
oordeel over het amendement na aanpassing aan de Kamer
laten, maar in deze redactie moet ik het ontraden.
De heer Bisschop (SGP):
De minister kent de SGP als een constructieve partij, die
altijd bereid is tot gesprek. Wij gaan dat gesprek graag aan
en zien uit naar een mooi resultaat.
Minister Van der Steur:
Dank. Dat aanbod doe ik graag gestand. Daarover zal op
korte termijn contact worden opgenomen.
Het amendement op stuk nr. 11 is van de leden Van der
Staaij en Bisschop. Dit amendement regelt dat er een korting plaats kan vinden bij de vrijheidsstraf als er sprake is
van samenloop. Daar komen we nog over te spreken bij
het wetsvoorstel over de meerdaadse samenloop, dat al
bij de Kamer ligt. Dit amendement regelt dat er geen voorwaardelijke invrijheidstelling plaats kan hebben als er een
aantal straffen tegelijk wordt uitgevoerd. Dit vloeit eigenlijk
voort uit de principiële discussie die ik met de SGP heb.
Het probleem van dit amendement is dat dit kan betekenen
dat iemand bijvoorbeeld twee jaar in de cel zit en dan geen
voorwaardelijke invrijheidstelling krijgt en dus plompverloren terugkeert in de samenleving. Dat is het principiële punt
waarover ik het met de SGP-fractie oneens ben. Ik vind echt
dat het verantwoord is om juist dan de voorwaardelijke
invrijheidstelling toe te passen. Stel dat het een jihadist is,
dan wil ik dat hij als gevolg van de voorwaarden actief aan
een verplicht deradicaliseringsprogramma deelneemt om
daarmee de kans op recidive zo laag mogelijk houden. Ik
heb er goed nota van genomen dat de PVV- en de SP-fractie

Tweede Kamer

Herziening tenuitvoerlegging
strafrechtelijke beslissingen

dit wel een positief punt vonden. Ik vraag hun dan ook om
na te denken over de bedoeling. Deze mensen zitten
behoorlijk lang in de cel. Twee jaar is een serieuze gevangenisstraf, zoals de heer Bisschop al zei toen hij sprak over
de twee lossen gevangenisstraffen van een jaar. Volgens
de regering is het dan verstandig dat er een voorwaardelijke
invrijheidstelling kan plaatsvinden. Ik moet het amendement
om die reden ontraden.
Mevrouw Helder (PVV):
De minister doet nu net alsof mensen twee jaar op water
en brood zitten en alsof de celdeur na twee jaar ineens
opengaat. Hij moet de medewerkers in de gevangenissen
iets meer krediet geven, hoor. Er wordt heus wel gewerkt
aan een terugkeer in de samenleving, maar ze mogen niet
alvast vrij rondlopen na slechts een derde van hun straf te
hebben uitgezeten. De minister stelt het iets te zwart-wit
voor.
Het punt waarop ik aansla, is de opmerking van de minister
dat een van die prachtige voorwaarden de verplichte deelname aan een deradicaliseringsprogramma is. Heden heeft
de minister nog een brief geschreven waarin hij zegt zoiets
niet te gaan opleggen omdat het niet zinvol is. Waar klopt
het relaas van de minister nou niet?
Minister Van der Steur:
Dan moet mevrouw Helder de brief even goed lezen. De
vraag van de Kamer was: is het mogelijk om zonder strafrechtelijke verdenkingen een deradicaliseringsverplichting
op te leggen? Ik heb gezegd dat dit niet kan en ook niet
zinvol is. Dat is wat anders dan een stok achter de deur. De
consequentie van het niet meedoen aan een deradicaliseringsprogramma is dat je terugkeert in de cel. Dat is de
kracht van de voorwaardelijke invrijheidstelling. Wat de
effectiviteit daarvan is, is inderdaad de vraag; dat moet ik
mevrouw Helder toegeven. Maar we hebben dan in ieder
geval iets kunnen doen, en dat kan in de normale situatie
niet.
Mevrouw Helder (PVV):
Ik heb de brief heel goed gelezen. De minister zegt dat het
geen zin heeft. Uit onderzoek is namelijk gebleken dat het
alleen zin heeft als iemand zelf de overtuiging heeft om aan
zo'n programma mee te werken. Dan werkt het dus niet als
stok achter de deur, want dan is die overtuiging er ook niet.
Wat dat betreft moet de minister zichzelf dus even corrigeren.
Minister Van der Steur:
Dat is precies wat ik zeg. Ik ben het helemaal met mevrouw
Helder eens dat het, als het bij een voorwaardelijke invrijheidstelling wel verplicht opgelegd wordt, de vraag is wat
de effectiviteit ervan is. De vraag die echter voorlag, was
de vraag van de heer Klaver uit het debat over de aanslagen
in Parijs. Hij vroeg mij of ik een deradicaliseringsprogramma
zonder strafrechtelijke mogelijkheden verplicht kan opleggen en of ik daartoe bereid ben. Ik heb gezegd dat dit niet
kan. Ik heb ook gezegd dat de vraag of dat zinvol is serieus
is vanwege dit aspect. Dat wil echter niet zeggen dat ik niet
vind dat het wel moet kunnen bij een voorwaardelijke
invrijheidstelling, gewoon omdat het onderdeel is van de

8 december 2015
TK 34

34-23-28

voorwaarden, eventueel naast andere voorwaarden als een
gebiedsverbod, meldplicht of een enkelband.
De heer Van Oosten (VVD):
Stel iemand wordt veroordeeld voor twee delicten tot twee
keer een jaar. Dan zou hij twee jaar de gevangenis in moeten gaan. Het stelsel van de voorwaardelijke invrijheidstelling stelt dan echter dat je bij goed gedrag na zestien
maanden naar buiten kunt. Een andere normovertreder,
een andere crimineel pleegt dezelfde delicten, maar na
elkaar en zodanig dat het niet meer als een meerdaadse
samenloop kan worden aangenomen. Kan je dan niet stellen
dat de laatste figuur eigenlijk zwaarder wordt gestraft dan
de eerste, terwijl hij dezelfde delicten heeft gepleegd? Met
andere woorden, als je het omdraait, zou je dan toch niet
de figuur in het eerste voorbeeld — die twee delicten pleegt
maar effectief minder lang de gevangenis in gaat — even
zwaar straffen als de figuur in het tweede voorbeeld, waarin
dezelfde delicten worden gepleegd maar meer uit de tijd
gehaald? Ik zoek even naar een oplossing en misschien kan
dat in de discussie over het wetsvoorstel rond de meerdaadse samenloop nog een keer terugkomen.
Minister Van der Steur:
Ik begrijp het punt van de heer Van Oosten. Ik heb hier vier
pagina's tekst waarin ik uitleg waarom het zo is als ik zeg
dat het zo is. Ik stel voor om op dit specifieke punt in een
brief aan de Kamer uit te leggen waarom wij van mening
zijn dat het voorstel in het amendement op stuk nr. 11 op
een verkeerde manier uitwerkt. Ik zal dan ook meteen nog
even aangeven dat ik er ook nog even met de staatssecretaris over zal spreken.
De voorzitter:
En de brief komt dan natuurlijk voor de stemmingen naar
de Kamer?
Minister Van der Steur:
Ja, maar wanneer zijn de stemmingen voorzien?
De voorzitter:
Ze zijn nu voorzien voor dinsdag.
Minister Van der Steur:
Dat gaan we halen.
De voorzitter:
Oké.
Minister Van der Steur:
Dan kom ik bij het amendement op stuk nr. 12. Dat gaat
wederom over de voorwaardelijke invrijheidsstelling. De
indieners willen dat onmogelijk kunnen maken als het gaat
om redenen van veiligheid van de Staat of als verstoring
van de openbare orde dreigt. Nu kom ik terug bij het punt
van de inkeer en het schuldbesef, waarover de heer Bisschop en ik van gedachten gewisseld hebben. Als je het
leest, lijkt het heel logisch. De vraag is echter hoe je dat

Tweede Kamer

Herziening tenuitvoerlegging
strafrechtelijke beslissingen

meet en of dit niet al is voorzien in de regeling die we hebben. Die bepaalt namelijk dat mag worden afgezien van
voorwaardelijke invrijheidsstelling als er angst is voor
recidive. Dat ziet natuurlijk ook op het recidiverisico ten
aanzien van veiligheid van de Staat of verstoring van de
openbare orde. Wat mij betreft, is daarmee dit amendement
overbodig. Bovendien is het erg lastig om toe te passen,
omdat je een enorme semantische discussie kunt krijgen
over de vraag wanneer aan deze eisen wordt voldaan.
Degenen die er slachtoffer van worden, die daaronder vallen
als het amendement zou worden aangenomen, zullen zoeken naar mogelijkheden om er onderuit te komen. Ik denk
dat het amendement te breed is en niet nodig. Om die reden
wil ik het ontraden.
In hun amendement op stuk nr. 13 gaan de leden Van der
Staaij, Bisschop en Helder in op de voorwaardelijke invrijheidsstelling. Dat is een aardig artikel. Als de ontwikkelingen, zoals die van de veiligheid van Nederland die in de
afgelopen jaren enorm is toegenomen, zo doorgaan, zullen
wij dit artikel nooit nodig hebben. De heer Bisschop heeft
gelijk als hij stelt dat dit het mogelijk maakt om mensen
heen te zenden op voorwaardelijke invrijheidsstelling omdat
er te weinig cellen zijn. Die situatie hebben wij niet. Daar
moeten we heel blij mee zijn. Het is lastig voor de veiligheid
en het gevangeniswezen, maar het is wel een heel goede
ontwikkeling. Je kunt het uit de wet halen. Dat ben ik helemaal met de heer Bisschop en de anderen eens. Maar als
de situatie zich in de toekomst wijzigt, hebben we het artikel
misschien toch weer nodig. Die afweging laat ik graag aan
de Kamer. Het oordeel over dit amendement laat ik aan de
Kamer. Wel geef ik aan dat er een kans is dat eens een
minister of staatssecretaris in deze Kamer zal vragen om
te helpen met een artikel dat we vroeger ooit een keer
hadden, omdat hij het nodig heeft om in specifieke gevallen
sommige mensen alsnog te kunnen heenzenden omdat er
te weinig cellen zijn. Ik laat het aan de Kamer om te beslissen of deze stap gezet moet worden — ook al is die symbolisch — of om dit artikel te laten staan.
Het amendement op stuk nr. 14 van de leden Van der Staaij
en Bisschop ziet op de herintroductie van de mogelijkheid
van verlenging van de uitvoering van de taakstraf. Het
schrappen van de mogelijkheid van verlenging is heel
bewust gebeurd. Dit beperkt de administratieve lasten van
de verlengingsverzoeken bij de reclassering, het Openbaar
Ministerie en het CJIB. Maar om dat mogelijk te kunnen
maken, is in het wetsvoorstel de standaardtermijn verlengd
en heeft de reclassering aangegeven te verwachten dat de
uitvoering van taakstraffen binnen die verlengde standaardtermijn ook lukt. Met dit amendement zou dit voordeel
komen te vervallen en wordt dus tenietgedaan wat nu juist
met het wetsvoorstel wordt beoogd. Om deze reden moet
ik dit amendement ontraden.
Nu kom ik bij het amendement van mevrouw Helder dat
regelt dat de reclassering niet verplicht is om te adviseren
omtrent de te stellen bijzondere voorwaarden maar de
mogelijkheid heeft hierover te adviseren. Dat vind ik lastig,
want onder het huidige regime adviseert de reclassering
feitelijk al in alle gevallen van voorwaardelijke invrijheidstelling. Het wetsvoorstel is om die reden eigenlijk een codificatie van een gebruik dat nu al plaatsvindt en waar we
eigenlijk heel enthousiast over zijn. Anders dan de indiener
zien wij dus juist de toegevoegde waarde van het advies
van de reclassering voor het stellen van bijzondere voorwaarden. Ook zien wij juist het belang van de risicoanalyse

8 december 2015
TK 34

34-23-29

die de reclassering daarvoor maakt. Ik geef mevrouw Helder
om die reden in overweging, het amendement in te trekken.
Als ze dat niet doet, moet ik het ontraden.
Nu ga ik in op het amendement van mevrouw Van Toorenburg op stuk nr. 16. Dat amendement maakt de betekening
aan de raadsman mogelijk. Over dit amendement hebben
het Openbaar Ministerie, de rechterlijke macht, de advocatuur en de Raad van State gezegd dat dit zeer ongewenst
is. De regering sluit zich bij die oordelen aan en ik moet om
die reden het amendement ontraden. Ik zie mevrouw Van
Toorenburg van nee schudden, maar ik doe het toch.
De voorzitter:
Dan gaat ze er toch een vraag over stellen, want zij wil de
minister overtuigen, neem ik aan.
Mevrouw Van Toorenburg (CDA):
Absoluut. In eerste instantie was het, denk ik, veel te ruim.
Terecht kwam men daar juist tegen in het geweer. Je moet
namelijk niet willen dat het ook aan huisgenoten en aan
werkgevers kan. Daar ben ik het helemaal mee eens.
Daarom hebben wij het juist verkleind tot de betekening
aan een toegevoegde raadsman. Ik zeg het nu even heel
plat, voorzitter, mag dat? Je gaat dus wel uit de ruif van de
Staat eten en zeggen: ik wil wel dat de Staat iemand voor
mij betaalt om in een procedure te komen, maar nee, die
persoon is niet degene waar de Staat gemakkelijk mijn
stukken aan kan betekenen. Dat vinden wij te gemakkelijk.
Daartegen hebben de adviseurs zich specifiek niet gekeerd,
maar wel tegen de andere twee vormen, de huisgenoten
en de werkgever, en terecht.
Minister Van der Steur:
Nu kom ik met een wat nadere onderbouwing. De principiële bezwaren tegen deze betekeningsfictie die wordt voorgesteld in het amendement zien onder meer op de positie
van de raadsman en zijn verhouding tot de verdachte die
hij bijstaat. Bijstand verlenen aan een cliënt betekent
namelijk nog niet dat je de cliënt ook vertegenwoordigt.
Zonder expliciete machtiging van zijn cliënt mag een
advocaat een ter zitting niet verschenen verdachte bijvoorbeeld ook niet verdedigen, zoals mevrouw Van Toorenburg
vermoedelijk heel goed weet. Met dit voorstel zou de
raadsman wettelijk worden gedwongen een stuk voor een
cliënt in ontvangst te nemen om de simpele reden dat het
een cliënt is. In die stap wordt de cliënt dan wel vertegenwoordigd door zijn raadsman terwijl het geen gegeven is
dat de verdachte überhaupt contact had met de hem toevoegde raadsman. Dat betekent dat de raadsman in een
uiterst moeilijke positie kan komen, in die zin dat hij zelf
verantwoordelijk wordt om de verdachte, die zich bijvoorbeeld niet met hem wil verstaan, maar officieel wel zijn
klant is, zelf op te sporen om ervoor te zorgen dat de verdachte op de hoogte komt van de betekening die heeft
plaatsgevonden. Als je dat niet voldoende doet of kan doen,
zou het kunnen zijn dat er bij onvoldoende inspanning ook
nog tuchtrechtelijke consequenties voor de raadsman aan
verbonden zijn. Dan zijn er ook nog praktische bezwaren.
Er wordt voorzien dat zaken voor de rechter worden aangehouden als niet duidelijk is of de raadsman het stuk heeft
kunnen doorgeven aan de verdachte. Een raadsman zal
zich in dat geval overigens gaan onttrekken aan het verlenen

Tweede Kamer

Herziening tenuitvoerlegging
strafrechtelijke beslissingen

van bijstand. Dan is hij namelijk van het probleem af. De
praktische waarde is overigens klein, omdat de meeste
toevoegingen zien op zaken waarin de verdachte zijn vrijheid is ontnomen. Dan ontvangt de verdachte het stuk in
persoon in zijn cel. Dus ook na de nadere, nadere vragen
van mevrouw Van Toorenburg kom ik niet tot een ander
oordeel dan het ontraden van het amendement.
Mevrouw Van Toorenburg (CDA):
Ik probeer het toch nog een keer, want ik weet maar al te
goed dat de raadsman wel wordt gedwongen om een
enorme papierwinkel te verstouwen voor deze cliënt om
ervoor te zorgen dat die toevoeging daadwerkelijk kan
plaatsvinden. Dan is het helemaal niet gek dat hij ook een
ander stuk in zijn verantwoordelijkheid krijgt. Het is dus niet
dat hij moet gaan zoeken naar degene aan wie dat betekend
is. Het is daarmee betekend in persoon. De verdachte die
wel uit de ruif van de Staat wil eten door een raadsman te
krijgen, heeft zich daar dan toe te vervoegen om te weten
waar hij moet verschenen. Want dat kan nooit als een verrassing komen; anders had hij namelijk niet al eerder een
toevoeging aangevraagd. Daar ziet het amendement op.
Het ziet juist op de situatie dat iemand wel vraagt om een
toevoeging. Dan krijgt de advocaat een enorme stapel
papieren om te behandelen. Vervolgens gaat de verdachte
er vandoor en dan kan de raadsman ineens niet meer zijn
belangen vertegenwoordigen. Daarvan zeggen wij: laat het
dan daarmee ook in persoon zijn betekend bij de raadsman.
Je wilt dat hij voor je werkt; dan zál hij ook voor je werken.
Minister Van der Steur:
Ik begrijp de prikkeling die bij mevrouw Van Toorenburg
zit, namelijk dat de advocaat betaald wordt door de Staat.
Dat wil echter niet zeggen dat we dan de advocaat met een
probleem moeten opzadelen dat hij nog nooit eerder heeft
gehad. Je creëert de wettelijke fictie dat betekening heeft
plaatsgevonden, maar dat wil niet zeggen dat deze de verdachte heeft bereikt. Dat is echter waar betekening over
gaat. De verdachte moet het recht hebben om zichzelf te
kunnen verdedigen en verdedigd te worden. Dat hoeft niet
noodzakelijkerwijs door die advocaat te gebeuren. Die kan
zichzelf terugtrekken en de cliënt kan hem ook ontslaan.
Desondanks blijft de advocaat als gevolg van het amendement met het probleem zitten dat hij ook tuchtrechtelijk
verantwoordelijk is voor de betekening. Ik denk echt dat
mevrouw Van Toorenburg en ik hier niet uitkomen. Ik blijf
namelijk zeggen dat ik het amendement ontraad.
De voorzitter:
Aangezien het een amendement betreft, vind ik wel dat
mevrouw Van Toorenburg het recht heeft om er nog een
derde vraag over te stellen.
Mevrouw Van Toorenburg (CDA):
Je kunt dus vragen om een financiering door de Staat. Dan
gaat de advocaat voor jou aan de slag. Het is dan wel bijzonder dat je vervolgens kunt zeggen dat je niet thuis bent
wanneer de stukken worden betekend. Hoe kan dat? Is het
dan niet de verantwoordelijkheid van degene die de
dienstverlening op zich neemt en daar geld voor krijgt, om
ook de dienstverlening op zich te nemen die misschien in
zijn nadeel zou kunnen zijn, namelijk dat hij een document

8 december 2015
TK 34

34-23-30

in ontvangst moet nemen waarin staat dat iemand uiteindelijk bij een rechter dient te verschijnen? Is het niet heel
raar dat we dan ineens zeggen dat die advocaat niet voor
hem op hoeft te treden? Ik denk dat het liberale hart van de
minister nu een beetje bloedt. Hij probeert het goed te
praten, maar volgens mij vindt hij ook dat we mogen verwachten dat iemand die zich laat betalen voor bepaalde
diensten, zelf in actie komt en belt of een mailtje stuurt om
te melden dat er stukken zijn binnengekomen. Hij wilde
immers de toevoeging ook graag hebben.
Minister Van der Steur:
Ik denk toch dat mevrouw Van Toorenburg een denkfout
maakt. De essentie van een betekening is dat de verdachte
weet wat er met hem of haar gaat gebeuren. Het voorstel
van mevrouw Van Toorenburg leidt ertoe dat de advocaat
er in onze rechtsstaat verantwoordelijk voor wordt dat de
verdachte weet dat hij ergens ter zitting moet verschijnen,
terwijl het op dat moment niet zeker is dat de verdachte
nog de cliënt is van de desbetreffende advocaat. Die relatie
kan namelijk beëindigd worden, of de advocaat kan zichzelf
terugtrekken. Ik denk echt dat je die verantwoordelijkheid
dus niet bij een individuele advocaat moet neerleggen. Om
die reden handhaaf ik mijn ontrading van het amendement.
Mevrouw Van Toorenburg heeft geprobeerd om een goed
argument te verzinnen om het amendement anders te laten
beoordelen, maar dat is er niet. Overigens waardeer ik haar
vasthoudendheid enorm. Dan kom ik bij het amendement
van mevrouw Van Toorenburg op stuk nr. 17. Met de
amendementen op stukken nrs. 17 en 18 wil het CDA tegemoetkomen aan enkele suggesties van het Openbaar
Ministerie op het punt van de tenuitvoerlegging van ontnemingsmaatregelen. Het gaat hierbij om een onderzoek naar
het vermogen van de veroordeelde. De bedoeling is om
zicht te krijgen op de omvang en vindplaats van het vermogen van de veroordeelde. We hebben met de recente
introductie van het onderzoek naar het vermogen van de
veroordeelde in 2011 altijd vastgehouden aan het uitgangspunt dat executiebeslag geschiedt door de deurbewaarder
en civielrechtelijk is. Het onderzoek naar het vermogen van
de veroordeelde is dan ook dienstbaar aan die executie. Ik
laat het oordeel over het amendement op stuk nr. 17 graag
aan de Kamer, want de wijzigingen die mevrouw Van
Toorenburg voorstelt, passen binnen de uitgangspunten
die ik zojuist heb voorgelezen.
Met haar amendement op stuk nr. 18 wil mevrouw Van
Toorenburg, naast het eerder ingediende amendement,
een voorziening invoeren om woningen en plaatsen te
betreden teneinde strafvorderlijk beslag op voorwerpen
mogelijk te maken. In eerste instantie klinkt dat heel mooi.
De mogelijkheid van het betreden van besloten plaatsen
bestaat in het strafrechtelijk executieonderzoek al. Deze
bevoegdheid heeft tot doel om vast te stellen dat zich in of
op die besloten plaats, bijvoorbeeld een erf of een loods,
goederen bevinden waarop verhaal kan worden genomen.
Op dergelijke voorwerpen kan vervolgens door de
gerechtsdeurwaarder beslag worden gelegd. Invordering
van aanvullende strafvorderlijke betredings- en inbeslagnemingsbevoegdheden, zoals die in het amendement worden
voorgesteld, acht ik evenwel ongewenst. Dit spoort niet
met het uitgangspunt van de tenuitvoerlegging van de
ontnemingsbeslissing, namelijk dat beslag en de afhandeling daarvan volgens het civiele recht geschieden. Ik merk
nog op dat met de introductie van een inbeslagnemingsbevoegdheid voor het vaststellen van vermogen een volstrekt

Tweede Kamer

Herziening tenuitvoerlegging
strafrechtelijke beslissingen

nieuwe figuur in het leven wordt geroepen, die allerlei
complexe juridische vragen oproept. Welke regels gelden
bijvoorbeeld voor het leggen en het afhandelen van het
beslag? Dit alles gaat het bestek van het onderhavige
wetsvoorstel ver te buiten.
Als mevrouw Van Toorenburg dit amendement intrekt, ben
ik bereid om toe te zeggen dat we dit aspect betrekken bij
de behandeling van de wetsvoorstellen die er nog aan zitten
te komen. Dan kunnen we nagaan of er een reden is om
daadwerkelijk het hele stelsel anders in te richten dan het
nu is. Dat kan ik wel toezeggen, maar het amendement als
zodanig moet ik ontraden. Als mevrouw Van Toorenburg
haar amendement intrekt, doe ik mijn toezegging gestand.
Als het amendement in stemming wordt gebracht en wordt
afgewezen, zal ik mij die moeite niet getroosten, want we
hebben nog 21 wetsvoorstellen te gaan voor de herziening
van de strafvordering. We hebben dus nog wel het een en
ander te doen.
De voorzitter:
Ik begrijp dat u in dit debat de voorwaardelijke toezegging
introduceert.
Minister Van der Steur:
Ja. Ik heb niet al te lang geleden ook een novum geïntroduceerd; dat doe ik nu nog een keer.
De voorzitter:
Dat is dan gemarkeerd voor de Handelingen.
Mevrouw Van Toorenburg (CDA):
Ik moet hier wel een beetje om lachen. De minister wil zich
altijd presenteren als een soort crimefighter: je moet die
boeven plukken. Als ik dan bekijk of ik dat makkelijker kan
maken, zegt de minister: daar wil ik wel naar kijken, maar
dan moet jij eerst doen wat ik zeg. Dat lijkt mij geen goed
idee. Laten wij gewoon nagaan of wij met dit amendement
de komende week eens om de tafel kunnen gaan met het
ministerie om te zien of wij met elkaar iets kunnen maken
wat voor iedereen aanvaardbaar is. Dat is veel fijner dan
dat ik ga zitten wachten en de minister tot die tijd een beetje
verongelijkt in een hoekje gaat zitten.
Minister Van der Steur:
Mevrouw Van Toorenburg hoeft zich geen zorgen te maken:
deze minister zit nooit verongelijkt in een hoekje. Ik voorzie
echter dat deze discussie niet in een week is uitgediscussieerd, omdat mevrouw Van Toorenburg, zoals ik al heb
aangegeven, in een amendement even een totaal nieuw
beslag- en executiestelsel voorstelt. Dat is de realiteit. Ik
stel voor dat wij met elkaar om de tafel gaan, maar dan
handhaaf ik vooralsnog mijn advies en ontraad ik het
amendement.
In haar amendement op stuk nr. 19 stelt mevrouw Van
Toorenburg voor om niet te zeggen dat het gaat om de
voorwaarde, maar om alle voorwaarden. Dat heeft tot
gevolg dat de mogelijkheid van maatwerk wordt beperkt,
maar dat ook indirect instemming tot een formeel vereiste
wordt gemaakt. Dat is echter niet het systeem van de wet.

8 december 2015
TK 34

34-23-31

Bijzondere voorwaarden worden na overleg met de veroordeelde vastgesteld. Uitgangspunt is dat de veroordeelde
bereid is de voorwaarden na te leven. Het is geen formeel
vereiste dat de veroordeelde instemt. De aanvaarding van
de bijzondere voorwaarden door de veroordeelde biedt
echter de beste garantie dat ze ook worden nageleefd. Het
Openbaar Ministerie bepaalt eenzijdig of en, zo ja, welke
bijzondere voorwaarden noodzakelijk zijn. Als de veroordeelde niet bereid is om de voorwaarden na te leven, of als
daar twijfel over bestaat, hoeft dat niet in alle gevallen
doorslaggevend te zijn om de voorwaardelijke invrijheidstelling uit te stellen of af te stellen. Ik begrijp dat mevrouw
Van Toorenburg zegt: hij moet alle voorwaarden accepteren.
In algemene zin begrijp ik heel goed dat dit wordt gezegd,
maar de ervaringen leren dat ook bij de veroordeelden die
zich aanvankelijk niet coöperatief opstellen, toch de motivatie kan ontstaan om zich aan de voorwaarden te houden
door de begeleiding van de reclassering of door het vooruitzicht dat de opgelegde straf alsnog ten uitvoer wordt
gelegd. Laten we niet vergeten dat het niet-nakomen van
de voorwaarden kan leiden tot het intrekken van de voorwaardelijke invrijheidstelling.
Mevrouw Van Toorenburg (CDA):
De minister zei net dat hij de heer Van der Staaij op een
bepaald moment nog zag staan met een bepaalde argumentatie. Ik zie Kamerlid Van der Steur nog staan, gierend over
het feit dat mensen konden shoppen in voorwaarden en
over het feit dat men soms niet aan de voorwaarden voldoet
en dat er dan — hoe is het mogelijk — geen gevolg aan
wordt gegeven. Hoor ik hem nu zeggen dat het toch kan
zijn dat mensen voorwaarden opgelegd hebben gekregen
waar ze zich vervolgens niet aan houden en dat dit prima
is?
Minister Van der Steur:
Nee, want als een veroordeelde aangeeft niet bereid te zijn
om bepaalde voorwaarden na te leven, kun je twee wegen
bewandelen. Of hij wordt onder die voorwaarden toch in
vrijheid gesteld en er wordt strikt op toegezien dat die
voorwaarden worden nageleefd. Als dat niet gebeurt, volgt
herroeping van de voorwaardelijke invrijheidstelling. Of er
wordt een vordering voor uitstel of achterwege blijven van
de voorwaardelijke invrijheidstelling ingediend. De wet
voorziet dus in de mogelijkheid om wat men in de uitvoeringspraktijk graag wil behouden — waar mevrouw Van
Toorenburg geen ruimte voor laat — namelijk om in sommige gevallen de instemming van de veroordeelde niet te
laten afhangen van de keuze voor de voorwaarden. En
natuurlijk moet dat allemaal heel zorgvuldig gebeuren. Daar
zit dus de crux.
Mevrouw Van Toorenburg (CDA):
Dan rest mij louter om te zeggen dat daar niet de crux zit,
maar de draai. We hadden deze minister, als Kamerlid, nog
aan onze zijde: men dient de voorwaarden gewoon na te
komen. Vanuit vak-K is daar echter ineens een heel andere
kijk op ontwikkeld.
Minister Van der Steur:
Maar dan heeft mevrouw Van Toorenburg toch niet goed
geluisterd. Ik zal het nog even herhalen. Er bestaan maar

Tweede Kamer

Herziening tenuitvoerlegging
strafrechtelijke beslissingen

twee mogelijkheden als de voorwaarden niet worden
nageleefd. Het leidt tot afstel of uitstel van de voorwaardelijke invrijheidstelling of tot terugkeer in de gevangenis. Zo
simpel is het en zo simpel blijft het ook.
De heer Van Oosten (VVD):
Toen ik mevrouw Van Toorenburg interrumpeerde op dit
vlak, hoopte ik stiekem dat zij slechts voor de aardigheid
een amendement had ingediend en dat het een semantische
discussie was, namelijk een discussie over de vraag of je
nu onder "de voorwaarden" ook "alle voorwaarden" kunt
verstaan. Mijn stelling was dat dit zo is. Dan zou dit amendement overbodig zijn, want "de" is "alle". In de wet staat
al dat de veroordeelde zich niet bereid verklaart "de" c.q.
"alle" voorwaarden na te leven. Maar nu lijkt het alsof ik de
wet toch anders moet lezen en de gedetineerde zich niet
per se bereid hoeft te verklaren, anders dan de wet stelt, in
te stemmen met de voorwaarden. Dat vind ik wel een
vreemde figuur.
Minister Van der Steur:
Ik begrijp dat de heer Van Oosten dat zegt. Ik heb dat net
ook aan mevrouw Van Toorenburg uitgelegd. In de uitvoeringspraktijk wil men die vrijheid wel behouden omdat men
daar ervaring mee heeft. In algemene zin geldt dat er goede
sancties op staan in het geval je wel de voorwaarden hebt
opgelegd, maar deze niet worden nagekomen. Het is ook
niet nodig dat met alle voorwaarden wordt ingestemd. De
grote lijn is uiteraard dat dit zo is; dat spreekt voor zich.
De heer Van Oosten (VVD):
Bij lid 1 staat: voorwaardelijke invrijheidstelling kan worden
uitgesteld of achterwege blijven indien — ik ga dan naar
sub d. en ik sla de eerste zin even over — de veroordeelde
zich niet bereid verklaart de voorwaarden na te leven. Dat
zijn dan toch wel alle voorwaarden? Dan moet de veroordeelde zich toch ook bereid verklaren om dat te doen? Dat
is toch wel het minste wat je mag verwachten indien je op
voorwaardelijke invrijheidstelling mag gaan?
Minister Van der Steur:
Het Openbaar Ministerie stelt de voorwaarden. Het doel is
dat daarmee het doel wordt bereikt dat ermee wordt
beoogd. Die voorwaarden, of je daar nu mee instemt of
niet, liggen er wel. Dus de bevoegdheid om vervolgens
maatregelen te nemen als de betrokkene zich daar niet aan
houdt, blijft er ook. Je hebt daarom dit "alle" niet nodig om
het doel te bereiken dat mevrouw Van Toorenburg en ook
de heer Van Oosten wil bereiken. Je kunt altijd maatregelen
nemen, maar als je expliciet voorschrijft dat het "alle" moet
zijn, dan betekent het ook dat je in sommige gevallen geen
maatwerk kunt leveren. Die vrijheid willen de uitvoeringsinstanties wel graag houden. De heer Van Oosten en
mevrouw Van Toorenburg denken daar anders over. Dat
kan, maar desondanks wil ik vanwege de vrijheid die nodig
is het amendement ontraden.
Mevrouw Kooiman heeft een amendement ingediend dat
ziet op het terugtrekken van de verhoging van de boetes.
Ik heb al gezegd dat ik kom met een brief over de boetes.
Dit amendement voorziet niet in dekking van de financiële

8 december 2015
TK 34

34-23-32

schade die zal ontstaan als gevolg van het amendement.
Om die reden moet ik het ontraden.
Ik heb een aantal dingen voor de tweede termijn overgelaten. Die zal ik nu beantwoorden.
Mevrouw Van Toorenburg vroeg of de 8.000 veroordeelden
gesignaleerd waren. Tot mijn grote vreugde kan ik berichten
dat dat zo is. Alle openstaande straffen zijn gesignaleerd.
Dit geldt zowel voor zaken waar wel als voor zaken waar
geen actieve opsporing mogelijk is. Bij een grensoverschrijding kunnen deze betrokkenen dan ook worden aangehouden.
De heer Van Oosten antwoord ik nog even voor de zekerheid. Ja, het onderzoek van het WODC naar promoveren/degraderen komt er en ook de combinatie met de
voorwaardelijke invrijheidsstelling. Komt dat na de evaluatie
van het promoveren/degraderen-onderzoek? Natuurlijk
spreekt het voor zich dat op het moment dat daaruit zou
blijken dat dat project niet verder wordt voortgezet, ook het
WODC-onderzoek geen zin heeft. Dus het hangt af van de
evaluatie of het er komt, maar als die evaluatie positief is,
dan komt het er. Die evaluatie is voor volgend jaar voorzien.
Mevrouw Van Toorenburg vroeg nog naar de waarborgen
voor het adolescentenstrafrecht. Voor de toepassing van
het adolescentenstrafrecht gaat het AICE ook de opdracht
geven aan de betreffende uitvoeringsinstanties op basis
van de rechterlijke uitspraak. Dit kunnen specifieke uitvoeringsinstanties of uitvoeringsopdrachten betreffen, zoals
ook de gedragsbeïnvloedende maatregel. Daarvoor zijn op
zich geen specifieke waarborgen nodig. Dit wordt gewoon
in algemene zin bij het AICE ingericht, zodanig dat dit op
alle mogelijke manieren in staat is om aan die benodigde
invulling van het adolescentenstrafecht te voldoen.
De heer Van Oosten vroeg nog of het slachtoffer wordt
geïnformeerd als het OM en het ZM de termijnen die wij in
de wet afspreken niet halen. Nee, zo specifiek worden
slachtoffers niet geïnformeerd over de tenuitvoerlegging,
maar wel worden slachtoffers geïnformeerd over andere
aspecten van de tenuitvoerlegging, zoals het verlof en de
voorwaardelijke invrijheidsstelling.
Daarmee heb ik ook de vragen uit de tweede termijn
beantwoord en ben ik aan het einde van mijn betoog
gekomen.

Nu weet ik dat er een aantal mensen zijn die nog wat vragen
hebben.
Mevrouw Helder (PVV):
Van mij hoeft uitstel niet, maar ik weet dat de minister een
brief heeft toegezegd en er zijn collega's die die misschien
uitgebreid willen bestuderen, uitgebreider dan ik, want het
gaat niet om vragen die ik heb gesteld. Ik vind het wel een
goed voorstel en kan ermee instemmen.
Mevrouw Kooiman (SP):
Ik heb een aantal vragen gesteld in mijn eerste termijn,
maar ook schriftelijk, naar aanleiding van de Ombudsman
en over de gijzeling bij verkeersboetes. Ik zou het fijn vinden
als de minister die vragen nog zorgvuldig zou nalopen,
evenals de vragen die ik in eerste termijn heb gesteld. Ik
was niet helemaal tevreden over de beantwoording en hoop
dat de minister daarop terug kan komen in de brief die hij
heeft toegezegd over dit onderwerp. Dan kunnen we dat
meenemen in tweede termijn.
Mevrouw Van Toorenburg (CDA):
Er is een afspraak gemaakt om te gaan kijken naar de verjaringstermijn. Als we nu toch even de tijd hebben, zou die
nog in dit wetsvoorstel opgenomen kunnen worden. Dan
hebben we die slag ook meteen gemaakt. Misschien kan
de minister daar in zijn brief op reageren.
Ten aanzien van de adolescentenstraf wil ik de voorzitter
vragen om buiten de vergadering om even met de ambtenaren te spreken, want het gaat juist om de vraag hoe we
de behandeling afdwingen. Dat is, denk ik, een belangrijk
punt waar de minister dan later op terug kan komen.
De voorzitter:
Ik neem aan dat u bedoelt dat u met de ambtenaren wilt
spreken, want ik wil dat graag doen, maar ik heb er niet zo
veel verstand van als u.
Goed. Ik zag de minister instemmend knikken, waarmee hij
aangeeft, het verzoek van de Kamer te honoreren. Wij vervolgen de behandeling van dit wetsvoorstel direct na het
kerstreces.
De algemene beraadslaging wordt geschorst.

De voorzitter:
Daarmee is een einde gekomen aan de eerste termijn van
de zijde van de regering. Ik verzoek de leden om even bij
mij te komen voordat ik verderga.
Ik dank de minister voor zijn geduld. Nu ik iedereen even
heb gesproken, wil ik het volgende voorstel doen. Gezien
het feit dat de minister nog een brief heeft toegezegd met
een uitgebreid antwoord, het feit dat er nog een aantal
amendementen zijn waarover nog nader gesproken moet
worden en ook het tijdstip, lijkt het mij verstandig om de
tweede termijn van dit debat te doen na ontvangst van de
toegezegde brief van de minister. Dat zal dan niet meer
voor het kerstreces zijn, maar direct daarna.

Tweede Kamer

Herziening tenuitvoerlegging
strafrechtelijke beslissingen

8 december 2015
TK 34

34-23-33