Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2008–2009

29 325

Maatschappelijke opvang

Nr. 35

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 16 april 2009
In de vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport1 bestond
er bij enkele fracties behoefte een aantal vragen en opmerkingen voor te
leggen aan de staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
over de brief van 19 januari 2009 inzake de nieuwe verdeelsleutel voor de
specifieke uitkering maatschappelijke opvang, openbare geestelijke
gezondheidszorg (OGGz) en verslavingsbeleid (Kamerstuk 29 325, nr. 32).
De op 2 februari 2009 toegezonden vragen en opmerkingen zijn met de
door de staatssecretaris bij brief van 16 april 2009 toegezonden antwoorden hieronder afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
Smeets
Adjunct-griffier van de commissie,
Clemens

1

Samenstelling:
Leden: Van der Vlies (SGP), Kant (SP), SnijderHazelhoff (VVD), Ferrier (CDA), ondervoorzitter, Joldersma (CDA), De Vries (CDA),
Smeets (PvdA), voorzitter, Van Miltenburg
(VVD), Schippers (VVD), Smilde (CDA), Koşer
Kaya (D66), Willemse-van der Ploeg (CDA),
Van der Veen (PvdA), Schermers (CDA), Van
Gerven (SP), Wolbert (PvdA), Heerts (PvdA),
Zijlstra (VVD), Ouwehand (PvdD), Agema
(PVV), Leijten (SP), Bouwmeester (PvdA),
Wiegman-van Meppelen Scheppink (CU), Sap
(GL) en De Roos-Consemulder (SP).
Plv. leden: Van der Staaij (SGP), Van Velzen
(SP), Neppérus (VVD), Atsma (CDA), Aasted
Madsen-van Stiphout (CDA), Ormel (CDA), Van
Dijken (PvdA), Verdonk (Verdonk), Dezentjé
Hamming-Bluemink (VVD), Vietsch (CDA), Van
der Ham (D66), Uitslag (CDA), Gill’ard (PvdA),
Omtzigt (CDA), Langkamp (SP), Vermeij
(PvdA), Arib (PvdA), De Krom (VVD), Thieme
(PvdD), Bosma (PVV), Luijben (SP), Tichelaar
(PvdA), Ortega-Martijn (CU), Halsema (GL) en
De Wit (SP).

KST130323
0809tkkst29325-35
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 29 325, nr. 35

1

Inhoudsopgave
I. Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
II. Reactie van de staatssecretaris

2
6

I. VRAGEN EN OPMERKINGEN VANUIT DE FRACTIES
Vragen en opmerkingen van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie hebben eerder aangegeven waarde te
hechten aan een strikt onderscheid tussen de voorzieningen waarin de
gemeente geacht wordt te voorzien en de voorzieningen die onder de
AWBZ (kunnen) vallen. Tevens vinden zij het belangrijk dat het nieuwe
model zo eenvoudig mogelijk is en zo min mogelijk herverdelingseffecten
teweeg brengt. Ook hebben zij eerder aangegeven dat gemeenten die
jarenlang een dure verblijfsvoorziening hebben betaald uit gemeentelijke
middelen niet de dupe mogen worden van de herverdeling. Op welke
wijze is met deze criteria in het nieuwe verdeelmodel rekening gehouden?
In april 2008 hebben de gemeenten hun stedelijke kompassen moeten
aanleveren. Op welke wijze is bij de ontwikkeling van het verdeelmodel
rekening gehouden met de ambities in deze kompassen en wat wordt er
verder met deze stedelijke kompassen gedaan of hoe worden zij beoordeeld?
De vier grote steden hebben een beroep kunnen doen op extra AWBZmiddelen voor het realiseren van het plan maatschappelijke opvang. In
hoeverre kunnen de overige centrumgemeenten ook voor het realiseren
van de stedelijke kompassen een beroep doen op extra AWBZ-middelen
dan wel op provinciale middelen en op welke wijze worden zij daarin
ondersteund en gefaciliteerd?
Wat zijn de randvoorwaarden waarbinnen de herverdeling op basis van de
nieuwe verdeelsleutel zal plaatsvinden (tijdsperiode, overgangsregeling,
handhaving capaciteit)?
Kan de staatssecretaris na de afronding van het overleg met de gemeenten/VNG de Kamer de gemaakte afspraken en het Cebeonrapport doen
toekomen, zo vragen de leden van de CDA-fractie.
Vragen en opmerkingen van de PvdA-fractie
De leden van de PvdA-fractie hebben met belangstelling kennis genomen
van de brief van de staatssecretaris over de nieuwe verdeelsleutel voor de
specifieke uitkering maatschappelijke opvang, OGGz en verslavingsbeleid.
Vooropgesteld vinden de leden van de PvdA-fractie het goed dat de
staatssecretaris in nauw overleg met de 43 centrumgemeenten, de VNG
en het bureau Cebeon kijkt naar en werkt aan een nieuwe verdeelsleutel.
Het doel is om te komen tot een vraaggestuurd verdeelmodel, dat niet
uitgaat van open eind financiering en aandacht heeft voor preventie en
het belonen van goed gedrag.
Hoewel het proces nog niet is afgerond en er nog geen definitieve
besluiten zijn genomen, hebben genoemde leden een aantal vragen.
1
In de brief merkt de staatssecretaris op dat er nu grote verschillen bestaan
tussen centrumgemeenten als het gaat om het met eigen geld dekken van
de kosten die gemaakt worden op het gebied van maatschappelijke
opvang, OGGz en verslavingsbeleid. Doel van de «herverdeling» is dan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 29 325, nr. 35

2

ook een eerlijker verdeling van de specifieke uitkering.
Het is echter de vraag of de nieuwe systematiek daartoe leidt. Uit de praktijk blijkt dat MO-instellingen met kosten worden geconfronteerd die zij
nergens op kunnen verhalen, met oneigenlijk gebruik van de Wmo tot
gevolg. Dit komt omdat een cliënt met matige of ernstige psychiatrische
problemen die aanklopt bij een MO-instelling formeel pas voor «zorg» in
aanmerking komt op het moment dat hij of zij zowel door een psychiater
als door het CIZ is gediagnosticeerd en geïndiceerd. Pas als hieruit naar
voren komt dat het inderdaad gaat om matige of ernstige psychiatrische
problemen kan de betreffende MO-instelling zich tot de AWBZ wenden.
• Waar kan een MO-instelling de kosten voor begeleiding die voorafgegaan is aan de diagnosestelling declareren? Loopt een MO-instelling
hierdoor niet een financieel risico? Moet dan worden gedeclareerd bij
de Wmo? Maar is de Wmo daar wel voor bedoeld?
• Betekent dit dat de te leveren AWBZ-gefinancierde zorg dus pas ingaat
vanaf de datum waarop de indicatie is afgegeven en niet vanaf het
moment dat een cliënt in een MO-instelling wordt geplaatst? Dus de
«zoek», «vindt» en «motivatie» fase wordt niet gefinancierd?
• Is dit niet vreemd? Is de kerntaak van een MO-instelling niet het
opvangen van cliënten, zodat de noodzakelijk zorg geboden kan
worden?
2
In de brief staat verder dat vanaf 2009 aan het budget ook de middelen
(€ 30 miljoen) worden toegevoegd die centrumgemeenten krijgen als
compensatie voor het uit de AWBZ schrappen van de grondslag «psychosociale problematiek».
Wat gebeurt er met die cliënten die vallen onder de categorie «licht»
psychiatrisch? Deze groep komt niet voor AWBZ-gefinancierde begeleiding in aanmerking, waardoor ze tussen wal en schip lijkt te vallen.
• Moet dit gefinancierd worden uit de Wmo? Is de Wmo hier wel voor
bedoeld?
• Wie kan er nu op welke manier aanspraak maken op Wmo-gefinancierde zorg en tegen welk tarief?
3
In de brief staat dat het nieuwe model onder andere vraaggestuurd moet
zijn. Dit wil zeggen dat de verdeling recht doet aan de opgave van
centrumgemeenten. Vraag is echter of het voorgestelde model hieraan
wel voldoet, gelet op de problematiek waar «New Towns» mee te maken
hebben. In het voorstel van Cebeon lijkt deze problematiek niet te zijn
opgenomen.
• Hoe valt dit te rijmen met het doel een vraaggestuurd model te ontwikkelen?
4
In de brief staat dat het belangrijk is dat er een zorgvuldige overgangsregeling komt en dat daar € 21 miljoen voor beschikbaar wordt gesteld.
• Wel vinden de leden van de PvdA-fractie dat een zorgvuldige overgangsregeling ook rekening moet houden met de problematiek van
New Towns.
• Verder horen deze leden geluiden dat de informatie van het CIZ vaak
niet eenduidig is en «mist» op de lijn veroorzaakt. Sommige CIZ-kantoren hebben voor de troepen uitgelopen door in 2008 bij het indiceren
al uit te zijn gegaan van de te verwachten regelgeving voor 2009.
Andere CIZ-kantoren hebben dit niet gedaan. Met name voor cliënten
blijkt de informatie verwarrend te zijn, wat weer leidt tot veel onzekerheid. Hoe gaat de staatssecretaris deze mist en onzekerheid oplossen?
• Is er naast demografische gegevens ook rekening gehouden met

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 29 325, nr. 35

3

sociaal-economische gegevens? Analoog aan het objectieve verdeelmodel voor de Wmo?
Tot slot hebben de leden van de PvdA-fractie nog enkele vragen waarop
zij graag een antwoord van de staatssecretaris zien.
5
Kan de staatssecretaris aangeven op welke wijze centrumgemeenten die
(meer dan € 0,5 miljoen) erop achteruit gaan bij invoering van de nieuwe
verdeelsleutel hun huidige capaciteitsniveau kunnen handhaven?
6
Kan de staatssecretaris aangeven of de middelen uit de doeluitkering MO
voldoende zijn voor het in stand houden van een adequaat niveau aan
collectieve voorzieningen; voorzieningen waarvoor een indicatiestelling
niet vereist is?
7
Wat gaat de staatssecretaris doen voor cliënten van instellingen die voorzieningen moeten sluiten door de herverdeling?
8
Kan de staatssecretaris aangeven op welke wijze wordt geborgd dat
nadeelgemeenten in staat zullen zijn te investeren in de uitvoering van
hun Stedelijk Kompas?
Vragen en opmerkingen van de SP-fractie
De leden van de SP-fractie hebben met interesse kennis genomen van de
verdeelsleutel maatschappelijke opvang. Deze leden vragen waarom niet
gekozen is voor een open eind financiering. Op welke wijze is de zorgvraag bepaald? Mochten gemeenten tekort komen, is de staatssecretaris
dan wel bereid hierover in overleg te treden?
De leden van de SP-fractie hebben daarnaast nog de volgende vragen.
1
Kan de staatssecretaris aangeven op welke wijze centrumgemeenten die
(meer dan € 0,5 miljoen) erop achteruit gaan bij invoering van de nieuwe
verdeelsleutel hun huidige capaciteitsniveau kunnen handhaven?
2
Kan de staatssecretaris aangeven of de middelen uit de doeluitkering MO
voldoende zijn voor het in stand houden van een adequaat niveau aan
collectieve voorzieningen voor maatschappelijke opvang? Het gaat dan
om de voorzieningen waarvoor geen indicatiestelling vereist is.
3
Wat gaat de staatssecretaris doen voor cliënten van instellingen die voorzieningen moeten sluiten door de herverdeling?
4
Kan de staatssecretaris aangeven hoe zij kapitaalvernietiging in de vorm
van sluiting van opvangvoorzieningen op lokaal niveau – vanwege de
nieuwe verdeelsleutel – gaat voorkomen?
5
Op welke wijze gaat de staatssecretaris rekening houden met de onevenwichtige verdeling van de compensatiemiddelen OB psychosociaal?
Bestaat de mogelijkheid om de middelen voor psychosociale ondersteu-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 29 325, nr. 35

4

ning buiten het model te houden, nu de omvang van deze middelen gebaseerd is op individuele indicatiebesluiten en zorglevering aan specifieke
cliënten?
6
Kan de staatssecretaris aangeven hoe de overgangsregeling eruit gaat
zien en wat de te verwachten eindsituatie na afloop van de overgangsregeling is voor alle centrumgemeenten?
7
Kan de staatssecretaris aangeven op welke wijze wordt geborgd dat
nadeelgemeenten in staat zullen zijn te investeren in de uitvoering van
hun Stedelijk Kompas?
Vragen en opmerkingen van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben met belangstelling kennis genomen
van de brief van de staatssecretaris over het verdeelmodel maatschappelijke opvang. De brief is een aankondiging van het verdeelmodel, zoals dat
volgende maand gepresenteerd zal worden. Wel worden in de brief de
randvoorwaarden geschetst waarbinnen Cebeon het verdeelmodel heeft
opgesteld. De leden van de VVD-fractie hebben hier nog een enkele vraag
en opmerking bij.
De leden van de VVD-fractie zijn blij dat het model zodanig wordt opgesteld dat er geen open eind financiering komt, mede ook omdat de specifieke uitkering niet als kostendekkend is bedoeld. Het hoofddoel van de
herverdeling is een eerlijker verdeling van de specifieke uitkering. Kan de
staatssecretaris aangeven wat er oneerlijk was aan de vorige regeling?
Kan de staatssecretaris aangeven wat haar handelingen zullen zijn als het
door Cebeon gepresenteerde model niet voldoet aan de opdracht? Dit is
op basis van de brief van de staatssecretaris een mogelijkheid. Een
tweede mogelijkheid is dat de VNG het voorstel zal afwijzen. Zou de
staatssecretaris kunnen aangeven wat haar handelingen in dat geval
zullen zijn?
De staatssecretaris stelt € 21 miljoen beschikbaar voor de overgangsregeling. De leden van de VVD-fractie vragen of de staatssecretaris kan
aangeven hoe dat geld verdeeld gaat worden en waarop dit bedrag is
gebaseerd.
Vragen en opmerkingen van de ChristenUnie-fractie
De leden van de van de ChristenUnie-fractie ontvangen graag antwoord
op de volgende vragen.
1
Kan de staatssecretaris aangeven of de middelen uit de specifieke doeluitkering maatschappelijke opvang voldoende zijn voor het in stand
houden van een adequaat niveau aan collectieve voorzieningen voor
maatschappelijke opvang?
2
Kan de staatssecretaris aangeven op welke wijze wordt geborgd dat
nadeelgemeenten in staat zullen zijn te investeren in de uitvoering van
hun Stedelijk Kompas?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 29 325, nr. 35

5

3
Een effectief beleid op het gebied van maatschappelijke opvang leidt tot
een veiliger samenleving. Ziet de staatssecretaris bij de financiering van
de maatschappelijke opvang ook een rol weggelegd voor andere departementen, zoals bijvoorbeeld Justitie en Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties?
4
Op welke wijze is in het nieuwe verdeelmodel rekening gehouden met de
specifieke problematiek van de New Towns?
5
Een aantal voorzieningen in de maatschappelijke opvang is uitgegroeid
tot AWBZ-voorziening. Deelt de staatssecretaris de mening dat de voorzieningen die de centrumgemeenten uit de specifieke doeluitkering betalen
ook daadwerkelijk tot het domein van de maatschappelijke opvang
moeten behoren en niet tot het domein van de AWBZ? Zo ja, welke consequenties verbindt de staatssecretaris hier dan aan?
6
Op welke wijze gaat de staatssecretaris rekening houden met de onevenwichtige verdeling van de compensatiemiddelen OB psychosociaal?
Bestaat de mogelijkheid om de middelen voor psychosociale ondersteuning buiten het model te houden, nu de omvang van deze middelen gebaseerd is op individuele indicatiebesluiten en zorglevering aan specifieke
cliënten?
7
Kan de staatssecretaris aangeven hoe de overgangsregeling eruit gaat
zien en op basis van welke criteria de centrumgemeenten hierop
aanspraak kunnen maken?
8
Is de staatssecretaris bereid het eindrapport van Cebeon zo spoedig
mogelijk naar de Kamer te zenden?

II. REACTIE VAN DE STAATSSECRETARIS
Reactie op vragen en opmerkingen van de CDA-fractie
1
Hieronder staat op welke wijze rekening is gehouden in het door Cebeon
voorgestelde verdeelmodel met de door de leden van de CDA-fractie
genoemde criteria:
– Strikt onderscheid tussen gemeentelijke en AWBZ-voorzieningen
Cebeon heeft de uitgaven voor de Wmo-prestatievelden maatschappelijke opvang, OGGz en verslavingsbeleid expliciet afgebakend van
andere wettelijke kaders zoals de Awbz, de Zvw en de Wet op de
jeugdzorg. Cebeon heeft in het bijgevoegde eindrapport ook een becijfering gemaakt van de huidige gemeentelijke uitgaven aan voorzieningen voor maatschappelijke opvang die (op onderdelen) mogelijk
thuishoren in andere wettelijke kaders. Cebeon heeft voorgesteld de
komende vier jaar deze voorzieningen buiten het objectieve deel van
de verdeelsystematiek te houden. Dit voorstel is in het bestuurlijk
overleg van 4 maart 2008 met de VNG overgenomen.
– Zo eenvoudig mogelijk
Een voorwaarde voor het nieuwe model was dat het gekenmerkt zou
worden door eenvoud in termen van het aantal maatstaven en de
vormgeving daarvan. Dat is gebeurd doordat Cebeon, waar mogelijk,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 29 325, nr. 35

6

–

–

heeft voorgebouwd op maatstaven die al onderdeel uitmaken van de
huidige verdeelsystematiek die 10 jaar geleden is opgesteld door de
Raad voor de financiële verhoudingen.
Zo min mogelijk herverdelingseffecten
Het doel van voorgestelde model is een eerlijker verdeling van het
bestaande budget voor de specifieke uitkering maatschappelijke
opvang, OGGz en verslavingsbeleid. Dat is nodig omdat er nu grote
verschillen zijn in de mate waarin centrumgemeenten de kosten voor
maatschappelijke opvang, OGGz en verslavingsbeleid dekken met
eigen middelen, naast de specifieke uitkering. Een onvermijdelijk
gevolg van een eerlijker verdeling c.q. herverdeling is dat er
gemeenten zijn die, als het model wordt ingevoerd, een lagere uitkering zullen krijgen. Dat valt in mijn ogen te rechtvaardigen als hierdoor
vooral gemeenten die de afgelopen jaren bovengemiddeld eigen
middelen ingezet hebben, een hogere uitkering gaan krijgen. Bovendien heb ik met de VNG afspraken gemaakt over een zorgvuldig
invoeringstraject.
Gemeenten die een dure verblijfsvoorziening hebben betaald mogen
niet de dupe worden
Cebeon heeft rekening gehouden met gemeenten die de afgelopen
jaren een dure verblijfsvoorziening hebben betaald. Cebeon heeft
namelijk de middelen, die gemoeid zijn met door gemeenten gefinancierde voorzieningen die (mogelijk) thuishoren in andere wettelijke
kaders dan de Wmo, vooralsnog buiten het objectieve deel van de
verdeelsystematiek gehouden. Het voorstel is dat gemeenten vier jaar
de gelegenheid krijgen om te komen tot een heldere afbakening naar
relevante (wettelijke) kaders waaruit deze voorzieningen in de
toekomst kunnen worden betaald. Ik heb toegezegd daarvoor de randvoorwaarden te willen scheppen.

2
De gezamenlijke opdracht van VWS en VNG aan Cebeon was om een
vraaggestuurd verdeelmodel op te stellen dat niet uitgaat van open eind
financiering en aandacht heeft voor preventie en het belonen van goed
gedrag. Het voorgestelde verdeelmodel houdt rekening met de ambities
van de Stedelijke Kompassen, wanneer ervan uitgegaan wordt dat deze
ambities gebaseerd zijn op de vraag van de doelgroep. De doelgroepgegevens uit de Stedelijke Kompassen hebben voor Cebeon waardevolle
en bruikbare informatie opgeleverd over (verschillen in) de «caseload»
van centrumgemeenten. Het voorgestelde model is vraaggestuurd omdat
Cebeon een uitgebreide uitgaven- en verschillenanalyse verricht heeft van
het uitgavenniveau van de 43 centrumgemeenten. Door deze analyse
heeft Cebeon een beeld verkregen van de relevante uitgavenniveaus van
centrumgemeenten. Ook heeft Cebeon inzicht gekregen in relevante
achtergrondfactoren die van invloed zijn op verschillen in de vraag en
daarmee samenhangende uitgaven tussen centrumgemeenten. In 2008
heeft het ministerie alle binnengekomen Stedelijke Kompassen beoordeeld op de vraag of de aanpak en doelstellingen van de Stedelijke
Kompassen vergelijkbaar zijn met die van het Plan van aanpak van de G4.
Voorts is gekeken naar de financiële onderbouwing. Kompassen die goed
onderbouwd waren, heb ik ter kennis gebracht van de betrokken zorgkantoren zodat het zorgkantoor geïnformeerd is over de te verwachten
zorgbehoefte in de AWBZ in het kader van het Stedelijk Kompas.
3
In 2006 en 2007 hebben de G4 een beroep kunnen doen op voor het Plan
van aanpak geoormerkte AWBZ-middelen. In de Voortgangsrapportage
maatschappelijke opvang 2007 heb ik u gemeld dat met ingang van 2008
de AWBZ-middelen voor het Plan niet langer «geoormerkt» beschikbaar
gesteld worden. Gegeven de financiële problemen in de AWBZ, vond ik

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 29 325, nr. 35

7

het niet langer verantwoord om op voorhand een bedrag te oormerken
waarvan niet vaststaat dat dat in zijn geheel aangewend gaat worden voor
het doel waarvoor het geoormerkt wordt. Ik wil binnen de AWBZ niet de
ene doelgroep boven de andere stellen zetten. Voor iedereen geldt het
recht op zorg. Dat geldt dus ook voor de doelgroep van het Plan van de
G4 en de Stedelijke Kompassen van de andere centrumgemeenten.
Daarom heb ik, zoals hierboven aangegeven, zorgkantoren die het
aangaat geïnformeerd over de te verwachten zorgbehoefte in de AWBZ in
het kader van het Stedelijk Kompas. Ook staat het Stedelijk Kompas
vermeld in Leidraad zorginkoop 2009–2010 voor de zorgkantoren. Daarnaast heb ik de centrumgemeenten ondersteuning toegezegd bij de
opstelling van hun begroting gegeven de veranderingen in de AWBZ.
4
De randvoorwaarden waaronder het model wordt ingevoerd staan in de
brief waarmee deze antwoorden zijn aangeboden.
5
Het rapport van Cebeon heb ik bij mijn reactie op deze vragen gevoegd.
Vragen en opmerkingen van de PvdA-fractie
1
Een MO-instelling kan de kosten voor begeleiding die voorafgaan aan de
diagnosestelling declareren bij de gemeente. Tot 2009 konden instellingen
deze kosten ten laste van de AWBZ brengen, wanneer er sprake was van
begeleiding van cliënten op basis van de grondslag psychosociaal
probleem. Door het schrappen van deze grondslag uit de AWBZ voor de
functie ondersteunende begeleiding is dat niet langer mogelijk. De
centrumgemeenten maatschappelijke opvang zijn hiervoor gecompenseerd. Dat dergelijke kosten ten laste van de gemeente komen, is geen
oneigenlijk gebruik van de Wmo. Het bereiken en begeleiden van kwetsbare mensen behoort tot de taken van de prestatievelden maatschappelijke opvang en OGGz. De regel is dat de te leveren AWBZ-gefinancierde
zorg pas kan ingaan vanaf de datum waarop de indicatie is afgegeven. Er
bestaat geen mogelijkheid van financiering met terugwerkende kracht. De
«zoek, vindt en motivatie»-fase kan niet uit de AWBZ gefinancierd worden
als daaraan geen indicatiebesluit ten grondslag ligt. Dat is niet vreemd,
want dit zijn gemeentelijke taken die gerekend kunnen worden tot de
maatschappelijke opvang (het tijdelijk bieden van onderdak, begeleiding,
informatie en advies aan personen die, door een of meer problemen, al
dan niet gedwongen de thuissituatie hebben verlaten en niet in staat zijn
zich op eigen kracht te handhaven in de samenleving) of de OGGz (het
signaleren en bestrijden van risicofactoren op het gebied van de openbare
geestelijke gezondheidszorg, het bereiken en begeleiden van kwetsbare
personen en risicogroepen, het functioneren als meldpunt voor signalen
van crisis of dreiging van crisis bij kwetsbare personen en risicogroepen
en het tot stand brengen van afspraken tussen betrokken organisaties
over de uitvoering van de openbare geestelijke gezondheidszorg). Voor
alle duidelijkheid, cliënten met psychiatrische problemen die niet alleen
begeleiding, maar ook behandeling nodig hebben, kunnen een beroep op
de Zvw doen.
2
Indien cliënten met een lichte psychiatrische aandoening begeleiding
nodig hebben, staan daarvoor twee wegen open. Er blijft aanspraak op
AWBZ-begeleiding mogelijk, als zij die nodig hebben om te voorkomen
dat zij door hun matige of ernstige beperking als gevolg van hun aandoening het risico lopen te verwaarlozen of opgenomen te worden. Als die
aanspraak niet aan de orde is, kan iemand hulp zoeken in de naaste omge-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 29 325, nr. 35

8

ving of in het kader van de Wmo een beroep doen bij de gemeente of daar
begeleiding te regelen valt. Immers, de Wmo omvat ook:
– het bevorderen van de deelname aan het maatschappelijke verkeer en
van het zelfstandig functioneren van mensen met een beperking of een
chronisch psychisch probleem en van mensen met een psychosociaal
probleem, en
– het verlenen van voorzieningen aan mensen met een beperking of een
chronisch psychisch probleem en aan mensen met een psychosociaal
probleem ten behoeve van het behouden en het bevorderen van hun
zelfstandig functioneren of hun deelname aan het maatschappelijke
verkeer.
Het is aan de gemeenten hoe zij de toegang tot voorzieningen hiervoor
geregeld hebben.
3
Het Cebeon-model is vraaggestuurd. Cebeon heeft daartoe de verschillen
tussen de uitgaven van de 43 centrumgemeenten geanalyseerd. Ook heeft
Cebeon inzicht verworven in de relevante achtergrondfactoren die van
invloed zijn op verschillen in de vraag en daarmee samenhangende
uitgaven tussen centrumgemeenten. Verder heeft Cebeon rekening
gehouden met het feit dat een aantal centrumgemeenten in meer of
mindere mate nog in een startfase verkeert. Door uit te gaan van een
basisniveau zijn deze centrumgemeenten in een gelijkwaardige uitgangssituatie gebracht ten opzichte van centrumgemeenten in een meer structurele fase. De specifieke problematiek van «New Towns» heeft ook te
maken met de snelle groei van een stad. Cebeon heeft in overweging
gegeven hiervoor een extra maatstaf op te nemen. Gegeven de geringe
meerwaarde is dit voorstel niet overgenomen.
4
De signalen dat sommige CIZ-kantoren bij het indiceren in 2008 al vooruitgelopen zijn op de te verwachten regelgeving in 2009 zijn mij bekend. Het
CIZ heeft dit ook steeds opgenomen met de betreffende kantoren. Inmiddels zijn zowel in de beleidsregels indicatiestelling AWBZ als in de
indicatiewijzer van het CIZ (de werkinstructies) de begrippen licht, matig
en zwaar toegelicht en nader uitgewerkt. Hiermee wordt een uniforme
indicatiestelling bevorderd. Ook vindt de eerste tijd bij de indicatiestelling
voor de functie begeleiding een extra check plaats door na de eerste
beoordeling door een indicatiesteller, er een tweede indicatiesteller naar
te laten kijken. Uniformering in de indicatiestelling blijft voor VWS en CIZ
een voortdurend aandachtspunt.
Het door Cebeon opgestelde verdeelmodel kent analoog aan het verdeelmodel voor de Wmo zowel demografische (bijvoorbeeld aantal inwoners
onder de 65 jaar, aantal jongeren 10–15 jaar) als sociaal-economische
(bijvoorbeeld aantal uitkeringsontvangers, aantal huishoudens met laag
inkomen, aantal minderheden) gegevens.
5
De doelstelling van de herverdeling is om te komen tot een eerlijker
verdeling van het bestaande budget voor de specifieke uitkering maatschappelijke opvang, OGGz en verslavingsbeleid. Dat is nodig omdat er
nu grote verschillen zijn in de mate waarin centrumgemeenten de kosten
voor maatschappelijke opvang, OGGz en verslavingsbeleid dekken met
eigen middelen, naast de specifieke uitkering. Een onvermijdelijk gevolg
van een herverdeling is dat er gemeenten zijn die, als het model wordt
ingevoerd, een lagere uitkering zullen krijgen. Dat valt in mijn ogen te
rechtvaardigen als hierdoor vooral gemeenten, die de afgelopen jaren
bovengemiddeld eigen middelen ingezet hebben, een hogere uitkering
krijgen. Hierdoor krijgen die gemeenten een beloning voor goed gedrag.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 29 325, nr. 35

9

Dat laat onverlet dat ook deze gemeenten hierna nog steeds de nodige
eigen middelen zullen moeten inzetten, wanneer zij hun huidig capaciteitsniveau willen handhaven. Het eindresultaat van invoering van het
Cebeon-model is dat grosso modo alle 43 centrumgemeenten op vergelijkbare wijze eigen middelen inzetten naast de specifieke uitkering. Deze
zo evenwichtig mogelijke verdeling van het bestaande budget vraagt wel
een solidaire opstelling van de gemeenten. Dat wil zeggen, dat
gemeenten accepteren dat als gevolg van een objectieve verdeling andere
gemeenten een hogere uitkering krijgen, ook als dat tot gevolg heeft dat
hun uitkering verlaagd wordt.
Het voorgaande impliceert dat centrumgemeenten, die er dan (meer € 0,5
mln.) op achteruitgaan moeten nagaan of zij hun huidige capaciteitsniveau willen handhaven, hetzij door een doelmatiger beleid, hetzij door
meer eigen middelen in te zetten, of dat ze kiezen voor een versobering
van hun capaciteitsniveau.
6
De specifieke uitkering maatschappelijke opvang, OGGz en verslavingsbeleid is vanaf het begin niet kostendekkend geweest. Centrumgemeenten
hebben altijd eigen middelen vrijgemaakt om een deel van de kosten voor
de maatschappelijke opvang te bekostigen. In de mate waarin dat gebeurt
bestaan er nu grote verschillen. Cebeon heeft het totaal aan relevante
kosten voor maatschappelijke opvang, OGGz en verslavingsbeleid becijferd op € 458 mln. Daarvan wordt € 280 mln. bekostigd uit de specifieke
uitkering en € 178 mln. uit eigen gemeentelijke middelen. Daarmee kan in
mijn ogen een adequaat niveau van collectieve voorzieningen voor maatschappelijke opvang, OGGz en verslavingsbeleid in stand worden
gehouden.
7
Een onvermijdelijk gevolg van een herverdeling is dat er gemeenten zijn
die, als het model wordt ingevoerd, een lagere uitkering zullen krijgen. Ik
zal zorg dragen voor een zorgvuldige overgangsregeling waardoor
gemeenten die een lagere uitkering krijgen voldoende tijd hebben om zich
daarop voor te bereiden. Zoals ik bij het antwoord op vraag 5 al heb
aangegeven, vraagt de doorvoering van het model een solidaire opstelling van gemeenten. Ik verwacht daarom niet dat door de herverdeling
instellingen moeten sluiten. Te allen tijde moet voorkomen worden dat
mensen door de herverdeling op straat komen. Dat moet mogelijk zijn als
gemeenten voldoende tijd krijgen zich voor te bereiden op een lagere
uitkering.
8
Het antwoord op vraag 5 impliceert dat nadeelgemeenten meer zullen
moeten bijdragen uit eigen gemeentelijke middelen om hun investeringen
in hun Stedelijk Kompas te dekken. Dat valt niet alleen te rechtvaardigen
uit het doel van de herverdeling, namelijk een eerlijker verdeling van het
bestaande budget. Het valt ook te rechtvaardigen omdat deze investeringen ertoe bijdragen dat het niet alleen beter gaat met de doelgroep van
het Stedelijk Kompas. Ook de samenleving als geheel profiteert hiervan
omdat – zo leert de ervaring met het Plan van aanpak van de G4 – de
kosten voor politie, justitie en verzekeringsmaatschappijen zullen
afnemen.
Vragen en antwoorden van de SP-fractie
1
Zie het antwoord op vraag 5 van de PvdA-fractie.
2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 29 325, nr. 35

10

Zie het antwoord op vraag 6 van de PvdA-fractie.
3
Zie het antwoord op vraag 7 van de PvdA-fractie.
4
Een onvermijdelijk gevolg van een herverdeling is dat er gemeenten zijn
die, als het model wordt ingevoerd, een lagere uitkering zullen krijgen. Ik
zal zorg dragen voor een zorgvuldige overgangsregeling waardoor
gemeenten die een lagere uitkering krijgen voldoende tijd hebben om zich
daarop voor te bereiden. Zoals ik bij het antwoord op vraag 5 van de
PvdA-fractie heb aangegeven, vraagt de doorvoering van het model een
solidaire opstelling van gemeenten. Ik verwacht daarom niet dat door de
herverdeling instellingen moeten sluiten. Te allen tijde moet voorkomen
worden dat mensen door de herverdeling op straat komen, maar ik kan
niet op voorhand aangeven dat sluiting van een instelling uitgesloten is.
Dat is aan de gemeenten.
Centrumgemeenten die een lagere uitkering krijgen zullen moeten nagaan
of zij hun huidige capaciteitsniveau willen handhaven, hetzij door een
doelmatiger beleid, hetzij door meer eigen middelen in te zetten, of dat ze
kiezen voor een versobering van hun capaciteitsniveau.
5
De onevenwichtige verdeling van de compensatiemiddelen OB psychosociaal is het directe gevolg van de verdeling in de AWBZ van het gebruik
van functie OB-algemeen op basis van de grondslag psychosociaal
probleem. De centrumgemeenten maatschappelijke opvang hebben ter
compensatie van het schrappen van deze grondslag voor deze functie
€ 30 mln. ontvangen. Met de VNG heb ik afgesproken dat deze middelen
toegevoegd worden aan de specifieke uitkering maatschappelijke opvang,
in 2009 historisch verdeeld worden en vanaf 2010 op basis van de nieuwe
verdeelsleutel. Er is geen aanleiding die afspraken te herzien.
6
Voor de overgangsregeling verwijs ik naar de brief waarmee deze
antwoorden aangeboden zijn. In het bijgevoegde eindrapport van Cebeon
staat te verwachten eindsituatie opgenomen in tabel 7.1.
7
Zie het antwoord op vraag 8 van de PvdA-fractie.
Vragen en opmerkingen van de VVD-fractie
1
De doelstelling van de herverdeling is om te komen tot een eerlijker
verdeling van het bestaande budget voor de specifieke uitkering maatschappelijke opvang, OGGz en verslavingsbeleid. Het oneerlijke van de
huidige situatie is, dat er nu onevenredig grote verschillen zijn in de mate
waarin centrumgemeenten de kosten voor maatschappelijke opvang,
OGGz en verslavingsbeleid dekken met eigen middelen naast de specifieke uitkering.
2
Het bij deze antwoorden gevoegde verdeelmodel van Cebeon voldoet m.i.
aan de opdracht. Dat is ook de opvatting van de .
3
In het bijgevoegde eindrapport van Cebeon is in tabel 7.1 de te verwachten eindsituatie opgenomen. Daarin staat ook te lezen hoe de beschikbare
€ 21 mln. ingezet wordt om te komen tot een zachte landing van het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 29 325, nr. 35

11

model. Deze middelen zijn indertijd toegezegd door de vorige minister
van Financiën.
Vragen en opmerkingen van de ChristenUnie-fractie
1
Zie het antwoord op vraag 6 van de van de PvdA-fractie.
2
Zie het antwoord op vraag 8 van de van de PvdA-fractie.
4
Zie het antwoord op vraag 3 van de van de PvdA-fractie.
5
Ik deel de opvatting dat de voorzieningen die de centrumgemeenten
bekostigen uit de specifieke uitkering maatschappelijke opvang, Oggz en
verslavingsbeleid ook daadwerkelijk tot het domein van deze drie
prestatievelden uit de Wmo moeten behoren. In dat verband is het belang
dat Cebeon ten behoeve van het verdeelmodel de uitgaven voor deze
prestatievelden heeft afgebakend van andere wettelijke kaders zoals de
Awbz, de Zvw en de Wet op de jeugdzorg. Cebeon heeft in het bijgevoegde eindrapport ook een becijfering gemaakt van de huidige gemeentelijke uitgaven aan voorzieningen voor maatschappelijke opvang die (op
onderdelen) mogelijk thuishoren in andere wettelijke kaders. Cebeon heeft
voorgesteld de komende vier jaar deze voorzieningen buiten het objectieve deel van de verdeelsystematiek te houden. Dit voorstel is overgenomen in het bestuurlijk overleg met de VNG op 4 maart 2008 over het
voorgestelde verdeelmodel.
6
Zie het antwoord op vraag 5 van de SP-fractie.
7
Zie het antwoord op vraag 6 van de SP-fractie.
8
Het eindrapport van Cebeon heb ik met de antwoorden op de gestelde
vragen meegezonden.1

1

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 29 325, nr. 35

12