Ontwikkeling spoorgoederenverkeer in
Nederland
2015 vergeleken met 2014

Van
Auteur

ProRail Vervoer en Dienstregeling, CV/POV
Ron Demmers

Kenmerk
Versie
Datum
Bestand

Status

1.0
15 februari 2016
EDMS-#3872576-v1-160215 Ontwikkeling spoorgoederenverkeer in Nederland; 2015
vergeleken met 2014
definitief

Vervoer en Dienstregeling, CV/POV
Ontwikkeling spoorgoederenverkeer in Nederland

1/40

Inhoud

Inleiding

3

1
1.1
1.2
1.3
1.4

2015 in vogelvlucht: omleidingen en toename transitverkeer
3e spoor: omleidingen
Overige werkzaamheden
Toename transitverkeer
Overige relevante factoren voor verschillen tussen 2015 en 2014

4
4
5
5
6

2
2.1
2.2
2.3

Goederenvervoer en -verkeer nemen toe
Toename totaal aantal treinkilometers met verschuiving naar gemengd net
Toename totaal aantal tonkilometers met verschuiving naar gemengd net
Zwaardere treinen

7
7
8
9

3
3.1
3.2
3.3

Landelijk overzicht
Kaarten aantal treinen per jaar per baanvak
Kaarten aantal treinen per relatie
Kaarten bruto tonnage per jaar per baanvak

10
10
13
16

4
4.1

19
19

4.2

Groei op de grenzen en wisselend beeld in de regio’s
Groei op de grenzen
Grens Nederland  Duitsland
Grens Nederland  België
Wisselend beeld per regio

4.2.1
4.2.2
4.2.3
4.2.4
4.2.5
4.2.6

Haven Rotterdam
IJmond
Zeeuwse havens
Limburg
West Brabant
Overige gebieden

25
26
26
27
27
28

Bijlage I: indicatie aantal goederentreinen per dag

29

Bijlage II: treinen per relatie

31

Bijlage III: 2015 in historisch perspectief
III-A: treinkilometers vanaf 2006
III-B: tonkilometers vanaf 2006
III-C: goederentreinen op de grenzen vanaf 2006
III-D: bruto tonnage op de grenzen vanaf 2006
III-E: goederentreinen op de Betuweroute (A15 tracé)
III-F: bruto tonnage op de Betuweroute (A15 tracé)

32
32
33
34
36
38
39

4.1.1
4.1.2

23
24

25

Vervoer en Dienstregeling, CV/POV
Ontwikkeling spoorgoederenverkeer in Nederland

2/40

Inleiding
Deze rapportage geeft inzicht in de ontwikkelingen in het spoorgoederenverkeer en is
gebaseerd op de data die door ProRail standaard worden geregistreerd.
De realisatiedata over het jaar 2015 worden vergeleken met dezelfde gegevens over het jaar
2014. Dit betreft sec een weergave van de feitelijke realisatie, waar mogelijk kort geduid of
verklaard, maar zonder uitgebreide analyse. Nieuw dit jaar:
• De belangrijkste factoren die van invloed zijn geweest op de realisatie in 2015 worden
genoemd in hoofdstuk 1. Hierdoor wordt niet meer bij ieder item herhaald wat de
oorzaken voor een bepaalde ontwikkeling is geweest
• Kaarten met goederentreinen per relatie.
• Bij de ontwikkeling van het aantal treinen/tonnen wordt meer onderscheid gemaakt naar
de verschillende regio’s in Nederland.
Deze rapportage beschrijft de algemene ontwikkeling van het spoorgoederenverkeer. Voor
specifieke ontwikkelingen rond geluid en vervoer van gevaarlijke stoffen (Basisnet)
rapporteert ProRail separaat.
Om de realisatie 2015/2014 in historisch perspectief te zien, zijn in de bijlage de belangrijkste
items in een reeks van de afgelopen 10 jaar geplaatst. De bijlagen zijn uitgebreid met
detailgegevens m.b.t. de Betuweroute (A15 tracé).

Vervoer en Dienstregeling, CV/POV
Ontwikkeling spoorgoederenverkeer in Nederland

3/40

1 2015 in vogelvlucht: omleidingen en toename transitverkeer
Waar 2014 een ‘normaal’ jaar was, zonder langdurige capaciteitsbeperkingen op bepaalde
routes, stond 2015 in het teken van omleidingen ten gevolge van diverse werkzaamheden.
Meest in het oog springend waren de werkzaamheden ten behoeve van de aanleg van het 3e
spoor Zevenaar – Oberhausen, maar ook werkzaamheden tussen Venlo en Viersen (D) en bij
Eindhoven zijn van invloed geweest op de realisatie in 2015.

1.1

3e spoor: omleidingen
In 2015 is gedurende een aantal weekenden en 3 perioden sprake geweest van
capaciteitsbeperkingen ten gevolge van bouwwerkzaamheden ten behoeve van de aanleg van
het 3e spoor Zevenaar – Oberhausen:
• In totaal 7 weekenden totale versperring: geen doorgaand treinverkeer mogelijk
• 20 april t/m 26 juni 2015 (10 weken): enkelsporige buitendienststelling, beperkt
treinverkeer mogelijk.
• 15 t/m 30 augustus 2015 (2 weken): enkelsporige buitendienststelling, beperkt
treinverkeer mogelijk.
• 24 oktober t/m 12 december (7 weken): enkelsporige buitendienststelling, beperkt
treinverkeer mogelijk.
Gedurende bovengenoemde periodes (van enkelsporige buitendienststelling) was de
capaciteit van het (grens)traject Zevenaar – Emmerich – Oberhausen beperkt tot maximaal ca.
75 goederentreinen per etmaal (som beide richtingen), tegen ca. 110 in de normale situatie.
Daarom was het noodzakelijk de resterende goederentreinen (enkele tientallen per dag) om
te leiden, met als gevolg een verschuiving van verkeer van de Betuweroute (A15 Tracé) naar
het gemengde net, vooral de Brabantroute (via Venlo) en de Bentheim-route (via Oldenzaal).
Het effect is:
• Een toename van de trein- en tonkilometers op het gemengde net, ten koste van de
Betuweroute. Bovendien is de afstand tussen Kijfhoek en de grens via het gemengde net
groter dan via de Betuweroute, dus er is niet alleen sprake van een 1-op-1 verschuiving,
ook het aantal trein- en tonkilometers neemt toe.
• Een toename aantal goederentreinen en het bruto tonnage op de grensovergangen Venlo
en Oldenzaal en de routes naar deze grensovergangen.
Enkele verkeerstromen die in 2014 via Zevenaar grens afgewikkeld werden, zijn in 2015
‘structureel’ via Venlo grens of Oldenzaal grens afgewikkeld. Voor de betreffende
vervoerder(s) was het logistiek beter inpasbaar het hele jaar via een vaste (omgeleide) route
te rijden, dan gedurende verschillende periodes via verschillende routes.

Vervoer en Dienstregeling, CV/POV
Ontwikkeling spoorgoederenverkeer in Nederland

4/40

1.2

Overige werkzaamheden
In 2015 vonden ook werkzaamheden plaats op de routes die gebruikt worden als omleidroute
voor de werkzaamheden ten behoeve van de aanleg van het 3e spoor. Deze werkzaamheden
vonden nooit tegelijkertijd plaats, zodat altijd tenminste de Betuweroute of de
omleidingsroutes beschikbaar waren:
• 28 februari t/m 22 maart 2015 (3 weken): Venlo – Venlo grens – Viersen geheel gestremd
als gevolg van werkzaamheden in Duitsland  extra verkeer via de Betuweroute (10-20
treinen per dag) en via Heerlen – Haanrade – Herzogenrath (enkele treinen per dag).
• 4 t/m 12 juli: Almelo – Hengelo (1 week) geheel gestremd  extra verkeer via de
Betuweroute (enkele treinen per dag).
• 18 t/m 26 juli: Eindhoven – Venlo (1 week) geheel gestremd  extra verkeer via de
Betuweroute (10-20 treinen per dag).

1.3

Toename transitverkeer
Het toegenomen treinverkeer op de grensovergangen Nederland  Duitsland en Nederland
 België, in combinatie met de over het algemeen geringe toename (of zelfs afname) van het
aantal treinen vanuit de belangrijkste haven- en industriegebieden in Nederland, leidt tot de
conclusie dat het transitverkeer is toegenomen in 2015. Enkele voorbeelden zijn:
• Duitsland – België, via Oldenzaal grens en Roosendaal grens: een of twee bloktreinen
(automotive) per richting per (werk)dag
• Duitsland – België, via Venlo grens en Eijsden grens: een bloktrein (staal/schroot) per
richting per (werk)dag
Een ‘dagelijkse’ trein in elke richting leidt al snel tot ca. 250 treinen (per richting) op jaarbasis.
Bovendien leidt dit tot een hoger tonnage en meer trein- en tonkilometers. Vanwege de
gebruikte routes heeft dit vooral effect op de omvang van het verkeer op het gemengde net
gehad.
Een andere opzet van het wagenladingverkeer heeft ook geleid tot een toename van het
transitverkeer. Het gaat hierbij niet om complete treinen die beide grenzen passeren, maar
om ‘transit-wagens’: wagens zonder herkomst en/of bestemming in Nederland. Tussen
Antwerpen en Kijfhoek reden in 2015 verschillende vervoerders eigen wagenladingtreinen:
losse wagens van diverse klanten die via een hub-and-spoke netwerk worden vervoerd. Als
voorbeeld: wagens worden vanuit Antwerpen naar Kijfhoek gebracht en van daaruit
meegevoerd naar een hub in Duitsland (bijvoorbeeld Keulen Gremberg).

Vervoer en Dienstregeling, CV/POV
Ontwikkeling spoorgoederenverkeer in Nederland

5/40

1.4

Overige relevante factoren voor verschillen tussen 2015 en 2014
•

•

•

In juni 2014 veroorzaakte een storm zoveel schade aan het spoor in Duitsland dat
gedurende een week capaciteit op de grensbaanvakken Zevenaar – Emmerich –
Oberhausen en Venlo – Kaldenkirchen – Viersen beperkt was. Hierdoor konden enkele
honderden goederentreinen niet geaccommodeerd worden. In juni 2015 deed een
dergelijke situatie zich niet voor, waardoor er t.o.v. juni 2014 meer treinen, een hoger
tonnage en meer trein- en tonkilometers gerealiseerd zijn in deze periode.
In de periode januari – september 2015 is het aantal goederentreinen via het gemengde
net naar Zevenaar grens (in periodes zonder werkzaamheden) met ca. 150
goederentreinen per maand afgenomen t.o.v. dezelfde periode in 2014. In september
2014 is namelijk volgens planning de ATB uitgeschakeld tussen Zevenaar en Emmerich
(vanwege de omschakeling naar ERTMS en van 1500 volt naar 25kV), waardoor het niet
langer mogelijk is om met ‘Nederlandse’ locomotieven in Emmerich te komen. Daarmee is
het een aanvullende verklaring voor de toename van het verkeer via Oldenzaal en Venlo.
Verkeersstromen die op de grens van locomotief (moeten) wisselen, zijn verplaatst naar
deze grensovergangen: het is mogelijk om Bad Bentheim te bereiken met Nederlandse
locomotieven en Venlo kan bereikt worden door Duitse locomotieven.
In oktober/november 2015 was er sprake van (extreem) lage waterstanden in de Rijn,
waardoor binnenvaartschepen minder lading konden vervoeren. Dit heeft een positief
effect gehad op het goederenvervoer per spoor  meer treinen, een hoger tonnage en
meer trein- en tonkilometers in deze periode. Omdat dit deels samenviel met een van de
omleidingsperiodes t.g.v. de bouw van het 3e spoor, is het exacte effect niet te
kwantificeren op basis van de gegevens in deze rapportage.

Vervoer en Dienstregeling, CV/POV
Ontwikkeling spoorgoederenverkeer in Nederland

6/40

2 Goederenvervoer en -verkeer nemen toe
2.1

Toename totaal aantal treinkilometers1 met verschuiving naar gemengd net
Het aantal goederentreinkilometers2 is in totaal in 2015 met 6% toegenomen ten opzichte van
2014 en uitgekomen op 9,3 miljoen:
• Havenspoorlijn:
1,3 miljoen treinkilometers, een toename van 2%
• Betuweroute:
2,4 miljoen treinkilometers, een afname van 10%
• Gemengd net:
5,6 miljoen treinkilometers, een toename van 16%
Grafiek 1.1: ontwikkeling aantal treinkilometers per maand op de Havenspoorlijn, de
Betuweroute en het gemengde net

De in hoofdstuk 1 genoemde werkzaamheden zijn goed zichtbaar met in maart een piek op de
Betuweroute en in mei/juni, augustus en november een duidelijk effect op het gemengde net.
In het eerste halfjaar van 2015 hield de ontwikkeling van het totaal aantal treinkilometers
gelijke tred met het jaar ervoor. Het verschil tussen 2014 en 2015 werd vrijwel geheel
gerealiseerd in de tweede helft van 2015.

1

Treinkilometer: een trein die een afstand van 1 kilometer aflegt.
Gemeten treinkilometers van alle goederentreinen door goederenvervoerders, dus exclusief losse locomotieven
en goederentreinen door aannemers of andere vervoerders
2

Vervoer en Dienstregeling, CV/POV
Ontwikkeling spoorgoederenverkeer in Nederland

7/40

2.2

Toename totaal aantal tonkilometers3 met verschuiving naar gemengd net
Het aantal (bruto) tonkilometers4 is in totaal in 2015 toegenomen ten opzichte van 2014 en
uitgekomen op 13,6 miljard (+ 6%):
• Havenspoorlijn
2,1 miljard tonkilometer, afname van 1%
• Betuweroute
4,6 miljard tonkilometer, een afname van 9%
• Gemengd net
7,0 miljard tonkilometer, een toename van 21%
Grafiek 1.2: ontwikkeling aantal (bruto) tonkilometers per maand op de Havenspoorlijn, de
Betuweroute en het gemengde net

De in hoofdstuk 1 genoemde werkzaamheden zijn goed zichtbaar met in maart een piek op de
Betuweroute en in mei/juni, augustus en november een duidelijk effect op het gemengde net.
In het eerste halfjaar van 2015 hield de ontwikkeling van het totaal aantal (bruto)
tonkilometers gelijke tred met het jaar ervoor. Het verschil tussen 2014 en 2015 werd vrijwel
geheel gerealiseerd in de tweede helft van 2015.

3

Tonkilometer: een ton die over een afstand van 1 kilometer wordt vervoerd; het bruto tonnage betreft het
tonnage van de lading, inclusief een eventuele container en inclusief het gewicht van de wagon en locomotief.
4
Gemeten bruto tonkilometers van alle goederentreinen door goederenvervoerders, dus exclusief losse
locomotieven en goederentreinen door aannemers of andere vervoerders

Vervoer en Dienstregeling, CV/POV
Ontwikkeling spoorgoederenverkeer in Nederland

8/40

2.3

Zwaardere treinen
Door de tonkilometers te delen door de treinkilometers, wordt het gemiddelde gewicht per
trein berekend. In 2015 waren de goederentreinen even zwaar als in 2014: 1.470 ton per trein
(bruto treingewicht5):
• Havenspoorlijn
1.570 ton, een afname van 2%
• Betuweroute
1.920 ton, een toename van 1%
• Gemengd net
1.250 ton, een toename van 5%
Een toename van het treingewicht duidt op een toename van zwaar vervoer (zoals kolen), een
verbeterde beladingsgraad (vooral van belang bij containervervoer) en/of een verbeterde
efficiency van de vervoerders (meer lading met minder treinen). Een andere verklaring is dat
er meer treinen zijn gemeten door het Quo Vadis systeem6 en er minder treinen op
‘normgewicht’ zijn afgerekend.
Grafiek 1.3: ontwikkeling (bruto) treingewicht per maand op de Havenspoorlijn, de
Betuweroute en het gemengde net

Opvallend is dat het treingewicht op de Havenspoorlijn in het eerste halfjaar van 2015 lager
lag dan in het jaar ervoor, de 2e helft lag het treingewicht vrijwel gelijk aan het treingewicht in
dezelfde periode in 2014. Voor A15 Tracé en gemengde net geldt grosso modo het
omgekeerde: in de eerste helft vrijwel gelijk aan 2014, in de tweede helft van 2015 zwaarder.
5

Het totale gewicht van de trein: het gewicht de lading, inclusief een eventuele container en inclusief het gewicht
van de wagon en locomotief.
6
Quo Vadis werkt met ca. 40 meetpunten. Deze zijn zo aangelegd dat vrijwel elke goederentrein die rijdt, minstens
over één meetpunt rijdt. Op het grootste deel van het net wordt minstens 95% tot 100% van de treinen gemeten;
de gegevens van Quo Vadis zijn dus betrouwbaar. In enkele gebieden is (nog) geen meetsysteem beschikbaar, met
als gevolg dat de betrokken goederentreinen een ‘normgewicht’ (650 ton) krijgen toebedeeld.

Vervoer en Dienstregeling, CV/POV
Ontwikkeling spoorgoederenverkeer in Nederland

9/40

3 Landelijk overzicht
3.1

Kaarten aantal treinen per jaar per baanvak
Op de kaarten 3.1 en 3.2 is het aantal goederentreinen per baanvak weergegeven. Ter
toelichting:
• Het betreft de kaarten over 2014 en 2015;
• Het geeft alle goederentreinen van alle vervoerders weer;
• Aantallen zijn gegeven voor beide richtingen samen (al bij elkaar opgeteld);
• Aantallen zijn afgerond op 50-tallen;
• Bron: ProRail Operatie, VL/PAB
• Bewerking: ProRail Vervoer en Dienstregeling, CV/POV
In Bijlage I is voor beide jaren ook een indicatie gegeven voor het aantal goederentreinen per
dag.
In hoofdstuk 4 worden de belangrijkste ontwikkelingen in het aantal goederentreinen per
grensovergang en voor verschillende regio’s beschreven. Hier wordt volstaan met de
opvallendste wijzigingen op de belangrijkste goederenroutes, waarbij voor de oorzaken wordt
verwezen naar hoofdstuk 1. De opvallendste wijzigingen zijn:
• Afname aantal goederentreinen op het A15 tracé van de Betuweroute, maar een
toename van het gebruik van de verbindingsbogen:
o Tussen Kijfhoek en Meteren ca. 2.950 (-13%) minder goederentreinen
o Tussen Meteren en Valburg ca. 2.200 (-9%) minder goederentreinen
o Verbindingsbogen Geldermalsen – Meteren ca. 600 (+28%) meer goederentreinen
o Verbindingsboog Valburg – Elst ca. 50 goederentreinen; deze boog is in november
2015 opengesteld voor goederenverkeer.
• Toename op de routes van Kijfhoek naar de grensovergangen Oldenzaal (via Gouda –
Weesp – Amersfoort – Deventer), Venlo (via Dordrecht – Breda – Eindhoven) en
Roosendaal (via Dordrecht).
• Afname van het goederenverkeer naar Noord Nederland.
Wijzigingen t.o.v. rapportage 2014:
• Correctie Breda – Tilburg voor het aantal goederentreinen in 2014; in de vorige
rapportage stond abusievelijk een totaal van 13.800 goederentreinen, dit had 14.400
moeten zijn.
• Aantal goederentreinen van/naar Beverwijk (Tata) toegevoegd (2.500 in 2015).

Vervoer en Dienstregeling, CV/POV
Ontwikkeling spoorgoederenverkeer in Nederland

10/40

Figuur 3.1: aantal goederentreinen per baanvak in 2014
Goederentreinen 2014
(beide richtingen samen; afgerond op 50-tallen)
ProRail CV/POV, januari 2015

300 Rd

Spoorlijn met structureel
goederenvervoer

500

Swd

Dz

800

Spoorlijn met geen of beperkt
goederenvervoer

Gn

Nsch

550 Zb

650

Lw

On
Hlg

550

Vdm

Zd

Hrp

850

Awhv

00
31

1500

Amsterdam

1150

Hlm

550

1450

1050

Stv

Hdr

6300

Ass

Asd

500
Co

1900
2600

5100

Mp

2100

Ekz
Hn
Hvs

Dvd

2250

50

Wdn

1450

Zvt

1450

1450

Shl

Apd
Wp

Dvd

2600
Hvs

2650
Wd
3400

Amf

100

2300

Ed

2350
Rhn

5350

Gd

3600

23250

Tl

Brmet

O

Ww

700
2300 Ah
1600

25100

Gdm

50

300

250

3200

800 Ut

Gv

550
Zp

3150

2350

300
50
45

Apn

250

3150
Zv
25050

Nm

28200

1350

Rtd

25300

32250

Bot

Whz

Ps

850

Ddr

Kfh15200

3200
Ht

Zlw

500
9550

4300

Bd

Rsd

3450

1400

14100

1900

2650

300

1900
Btl

14400

5050

11400

Tb

13300

Br

Ehv

9650

9450

Bgn

Vl

3150
Vs

2900
Es

3300

Gvc

Hld

Odz

350
Hgl

Alm

7150

950

Aml

3100
2900

Dv

Asd

Ledn

Erp

750

Zd

5100

18450

500

Lls

2000

1000

Mrb

1150

Hlm

Mvt

400

Zl

550

2450

850

Kpn

Utg

7150

Bkl

2000

Amr

50
Shl

Emn

50

Alm

1100 Wp

5500

Sloe

2200

2800

10100

Wt
Tnz

1450

2800

500

950

Svg

500
1600

Std

Havenspoorlijn

Rtd

18450

4450

Meteren
5350

4900
Mvt

50 Hrl 50Lg

Gdm

Mt
Rtl

21300

3200

Elst
1600

1750

Erp

2100

Ah

Krd

1500

1000
25300

Bot

Rm

5000

26750
Ps

Whz

25100

Kfhz

32250

3900
Brdv

23250

BRCup

25050

BRCup

25100

Zvbtwa

31450
Brda

35350
Kfh

Ht

3200

Nm

1600

Vervoer en Dienstregeling, CV/POV
Ontwikkeling spoorgoederenverkeer in Nederland

11/40

Figuur 3.2: aantal goederentreinen per baanvak in 2015
Goederentreinen 2015
(beide richtingen samen; afgerond op 50-tallen)
ProRail CV/POV, januari 2016

350 Rd

Spoorlijn met structureel
goederenvervoer

500

Swd

Dz

850

Spoorlijn met geen of beperkt
goederenvervoer

Gn

Nsch

350 Zb

850

Lw

On
Hlg

350

Vdm

Zd

Hrp

800

Awhv

50
25

1650

Amsterdam

1100

Hlm

500

1350

600

Stv

Hdr

5750

Ass

Asd

500
Co

1400
4700

3600

Mp

3050

Ekz
Hn
Hvs

Dvd

1500

Amr

750

Kpn

300

Zl
Shl

Utg

7750

Bkl

2200

Wdn

1800

900

1350

1400

Shl

Alm
Apd
Wp

Dvd

3600
Hvs

7750
3300
Wd

Amf

4200

200

2350

Ed

1250

1000 Ut

Rhn

6600

Gv
Gd

50
20300

Tl

Brmet

O

Ww

1050
1200 Ah
1600

22900

Gdm

4450

250

250

4850

250
00
45

Apn

250

Erp

4950
Es

800
Zp

4650

3450

Gvc

Hld

Odz

400
Hgl

4650

Ledn

900

Aml

5100
4850

Dv

Asd

Zvt

900

650

Zd

4700

18350

500

Lls

Hlm

Mvt

Mrb

1100
500

2500

1650
Zv
22850

Nm

24500

1250

Rtd

25650

32150

Bot

Whz

Ps

750

Ddr

Kfh18000

3950
Ht

Zlw

450
11600

5050

Bd

Rsd

3600

1200

16950

1800

2700

300

2450
Btl

16750

5250

13650

Tb

16100

Br

Ehv

12900

12850

Bgn

3500
Vs

Emn

50

Alm

1000 Wp

6950

Sloe

Vl

2950

2750

13850

Wt
Tnz

1450

2750

500

1000

Svg

500
1600

Std

Havenspoorlijn

Rtd

18350

4300

Meteren
6600

5650
Mvt

150Hrl 100
Lg

Gdm

Mt
Rtl

21200

3950

Elst
1600

2000

Erp

2700

50

Ah

Krd

1700

50

1800
25650

Bot

Rm

5600

27450
Ps

32150
Whz

22900

Kfhz

2450
Brdv

20300

BRCup

22850

BRCup

22900

Zvbtwa

30050
Brda

32500
Kfh

Ht

3950

Nm

1550

Vervoer en Dienstregeling, CV/POV
Ontwikkeling spoorgoederenverkeer in Nederland

12/40

3.2

Kaarten aantal treinen per relatie
Op de kaarten 3.3 en 3.4 is het aantal goederentreinen per relatie weergegeven. Ter
toelichting:
• Het betreft de kaarten over 2014 en 2015;
• Het geeft alle goederentreinen van alle vervoerders weer;
• Alleen de goederentreinen per relatie voor relaties met 500 goederentreinen (of meer)
per jaar (som beide richtingen) zijn opgenomen;
• De omvang van relaties is weergegeven in vijf klassen;
• Het gaat er in deze kaarten om de belangrijkste relaties weer te geven. Indien treinen op
een bepaalde relatie gebruik maken van meer dan één route, is de meest gebruikte route
weergegeven. Als voorbeeld: treinen Kijfhoek – Onnen rijden vanwege het
onderhoudsrooster enkele dagen per week via de route Weesp – Almere – Zwolle en
andere dagen via de route Weesp – Amersfoort – Zwolle.
• Bron: ProRail Operatie, VL/PAB
• Bewerking: ProRail Vervoer en Dienstregeling, CV/POV
In bijlage II is voor zowel 2014 als 2015 een tabel met de treinen per relatie opgenomen.
In hoofdstuk 4 worden de belangrijkste ontwikkelingen qua goederenrelaties per
grensovergang en voor verschillende regio’s beschreven. Hier wordt volstaan met de
opvallendste wijzigingen op de belangrijkste goederenroutes, waarbij voor de oorzaken wordt
verwezen naar hoofdstuk 1. De opvallendste wijzigingen zijn:
• Door een toename van verkeer zijn de volgende relaties in 2015 nieuw (op deze kaart
opgenomen) t.o.v. 2014:
o Rotterdam – Oldenzaal grens
o Eijsden grens – Venlo grens
• Door een toename van verkeer is de relatie Rotterdam/Kijfhoek – Roosendaal grens in
2015 in een hogere klasse (2.000 – 4.000 goederentreinen) terecht gekomen dan in 2014.
• Door een afname van verkeer zijn de volgende relaties in 2015 (op deze kaart komen te)
vervallen t.o.v. 2014:
o Acht/Tilburg – Wijster
o Sittard - Visé

Vervoer en Dienstregeling, CV/POV
Ontwikkeling spoorgoederenverkeer in Nederland

13/40

Figuur 3.3: aantal goederentreinen per relatie in 2014
Goederentreinen 2014: belangrijkste relaties
(alleen relaties >500 treinen/jaar in beide richtingen samen)
ProRail CV/POV, januari 2016
Rd
Dz

Swd

500 goederentreinen

Gn

500 – 1.000 goederentreinen

Nsch
Zb

Lw
On

1.000 – 2.000 goederentreinen

Hlg
Vdm

2.000 – 4.000 goederentreinen
> 4.000 goederentreinen
Emn
Stv

Hdr

Co
Mp
Ekz
Hn
Amr

Kpn

Mrb

Zl
Utg

Lls
Wdn

Aml

Odz

Zd

Hlm

Dv

Asd

Zvt

Hgl

Alm

Es

Apd
Wp

Shl

Zp

Hvs

Dvd

Ledn
Amf

Apn

Ww
Wd
Ed

Gvc
Ut
Rhn

Gv

Zv

Gd

Hld

Mvt

Ah

Gdm

Nm
Tl

Brmet

Erp

O

Rtd
Ddr
Bot

Ps

Whz

Kfh
Ht

Zlw

Btl
Rsd

Bd

Tb

Br

Ehv
Bgn
Vs

Vl

Sloe
Wt
Rm

Tnz

Svg
Std

Binnenlandse goederentrein

Hrl

Lg

Transit goederentrein
Goederentreinen van/naar Rotterdam/Kijfhoek

Mt

Krd

Goederentreinen van/naar Amsterdam/Beverwijk
Goederentreinen van/naar Sloehaven
Goederentreinen van/naar Sittard
Overige goederentreinen

Vervoer en Dienstregeling, CV/POV
Ontwikkeling spoorgoederenverkeer in Nederland

14/40

Figuur 3.4: aantal goederentreinen per relatie in 2015
Goederentreinen 2015: belangrijkste relaties
(alleen relaties >500 treinen/jaar in beide richtingen samen)
ProRail CV/POV, januari 2016
Rd
Dz

Swd

500 goederentreinen

Gn

500 – 1.000 goederentreinen

Nsch
Zb

Lw
On

1.000 – 2.000 goederentreinen

Hlg
Vdm

2.000 – 4.000 goederentreinen
> 4.000 goederentreinen
Emn
Stv

Hdr

Co
Mp
Ekz
Hn
Amr

Kpn

Mrb

Zl
Utg

Lls
Wdn

Aml

Odz

Zd

Hlm

Dv

Asd

Zvt

Hgl

Alm

Es

Apd
Wp

Shl

Zp

Hvs

Dvd

Ledn
Amf

Apn

Ww
Wd
Ed

Gvc
Ut
Rhn

Gv

Zv

Gd

Hld

Mvt

Ah

Gdm

Nm
Tl

Brmet

Erp

O

Rtd
Ddr
Bot

Ps

Whz

Kfh
Ht

Zlw

Btl
Rsd

Bd

Tb

Br

Ehv
Bgn
Vs

Vl

Sloe
Wt
Rm

Tnz

Svg
Std

Binnenlandse goederentrein

Hrl

Lg

Transit goederentrein
Goederentreinen van/naar Rotterdam/Kijfhoek

Mt

Krd

Goederentreinen van/naar Amsterdam/Beverwijk
Goederentreinen van/naar Sloehaven/Zeeuws Vlaanderen
Goederentreinen van/naar Sittard
Overige goederentreinen

Vervoer en Dienstregeling, CV/POV
Ontwikkeling spoorgoederenverkeer in Nederland

15/40

3.3

Kaarten bruto tonnage per jaar per baanvak
Op de kaarten 3.5 en 3.6 is het bruto tonnage (gewicht lading inclusief wagon en locomotief)
door goederentreinen per baanvak weergegeven. Ter toelichting:
• Het betreft de kaarten over 2014 en 2015;
• Het geeft alle goederentreinen van alle vervoerders weer;
• Tonnages zijn gegeven voor beide richtingen samen (reeds bij elkaar opgeteld);
• Tonnage zijn genoemd miljoenen, afgerond op 50.000 ton;
• Tonnages zijn gemeten met Quo Vadis7
• Bron: ProRail Operatie, VL/PAB
• Bewerking: ProRail Vervoer en Dienstregeling, CV/POV
In hoofdstuk 4 worden de belangrijkste ontwikkelingen in het bruto tonnage per
grensovergang en voor verschillende regio’s beschreven. Hier wordt volstaan met de
opvallendste wijzigingen op de belangrijkste goederenroutes, waarbij voor de oorzaken wordt
verwezen naar hoofdstuk 1. De opvallendste wijzigingen zijn:
• Afname bruto tonnage op het A15 tracé van de Betuweroute, maar een toename van het
gebruik van de verbindingsbogen:
o Tussen Kijfhoek en Meteren nam het tonnage af met 4,1 miljoen ton (-10%)
o Tussen Meteren en Valburg nam het tonnage af met 2,9 miljoen ton (-6%)
o Op de verbindingsbogen Geldermalsen – Meteren nam het tonnage toe met 1,3
miljoen ton (+27%)
o Op de verbindingsboog Valburg – Elst bedroeg het tonnage 0,1 miljoen ton; deze
boog is in november 2015 opengesteld voor goederenverkeer.
• Toename op de routes van Kijfhoek naar de grensovergangen Oldenzaal (via Gouda –
Weesp – Amersfoort – Deventer), Venlo (via Dordrecht – Breda – Eindhoven) en
Roosendaal (via Dordrecht).
• Afname van het bruto tonnage naar Noord Nederland.
Wijzigingen t.o.v. rapportage 2014: bruto tonnage toegevoegd van/naar
• Beverwijk (Tata) toegevoegd o.b.v. Quo Vadis gegevens.
• Moerdijk toegevoegd o.b.v. Quo Vadis gegevens van goederentreinen met herkomst of
bestemming Lage Zwaluwe.
• Zeeuws Vlaanderen toegevoegd o.b.v. Quo Vadis gegevens van goederentreinen van/naar
Zeeuws Vlaanderen via Roosendaal en informatie van wagenlijsten.
• Budel toegevoegd o.b.v. informatie van wagenlijsten.

7

Quo Vadis werkt met ca. 40 meetpunten. Deze zijn zo aangelegd dat vrijwel elke goederentrein die rijdt, minstens
over één meetpunt rijdt. Op het grootste deel van het net wordt minstens 95% tot 100% van de treinen gemeten;
de gegevens van Quo Vadis zijn dus betrouwbaar. In enkele gebieden is (nog) geen meetsysteem beschikbaar, met
als gevolg dat de betrokken goederentreinen een ‘normgewicht’ (650 ton) krijgen toebedeeld. Het tonnage dat op
deze baanvakken wordt getoond is daarmee te laag geschat. Het gaat bijvoorbeeld om de baanvakken in Zeeuws
Vlaanderen en Budel – Budel grens (het ontbreken van het meetpunt is het gevolg van het ontbreken van centrale
bediende beveiliging). Hier is het tonnage afgeleid uit informatie uit wagenlijsten.

Vervoer en Dienstregeling, CV/POV
Ontwikkeling spoorgoederenverkeer in Nederland

16/40

Figuur 3.5: bruto tonnage per baanvak in 2014
Tonnage (bruto) per baanvak 2014
(beide richtingen samen; in miljoenen, afgerond op 0.05 miljoen ton)
ProRail CV/POV, januari 2015

0.15 Rd

Spoorlijn met structureel
goederenvervoer

0.15

Swd

Dz

0.30
Spoorlijn met geen of beperkt
goederenvervoer

Gn

Nsch

0.55 Zb

0.35

Lw

On
Hlg

0.55

Vdm

Zd

Amsterdam

1.40

0.05
Hrp

Awhv

0.55

95
5.

2.35

Hlm

1.40

0.90

Stv

Hdr

10.30
Ass

0.85

Asd

Co

1.75
9.30

Mp

2.35

1.95

Ekz
Hn

Hvs

Dvd

1.85

Amr

0.70

Kpn
Utg

11.25

Bkl

Wdn

1.35

2.50
Hlm

Zvt

0.55

Zd

1.40
Shl

Apd2.85

2.35
Hvs

Dvd

11.25
Wd3.00

0.10

3.55

32.85

0.05

51.25

Bot

Whz

Ps

0.55

47.30

42.55

Brmet

O

0.55

3.50

1.80

Ddr
Kfh 16.75

16.05
0.35
11.75

4.15

Bd

Rsd

3.15

52.60
1.85

0.15

2.20
Btl

17.15

5.50

3.25
Bgn

5.30
Zv
47.30

Nm

Ht

Zlw

1.25

Ww

3.95 Ah
1.95

Rhn

Tl
Rtd

40.40

Ed

4.00

0.05

0.20

Erp

Amf

2.30

Gdm

3.65

1.30

Tb

13.65
15.80

Br

Ehv

12.05

3.10

Vl

6.20

11.30

2.05

2.75

Sloe

0.15

2.90

8.30

Gd

Es

2.85

1.00 Ut

Gv
Hld

Odz

2.95

0.15
Hgl

0.45
Zp

1.95

0.40
70
8.

Apn

1.25

2.90

Alm
Wp

Aml

3.05

0.55

9.30

Ledn

Mvt

1.45

Dv

Asd

1.50

Gvc

0.25

Lls

2.30
3.00

Mrb

0.45

Zl

Vs

Emn

0.25

Alm

0.90 Wp

12.60

Wt

Tnz

2.75

0.75

Rm

4.80
xx

Svg

1.85

Std

Havenspoorlijn

Rtd

4.00

Meteren
8.30

5.05

0.05
Hrl0.05Lg

Gdm

Elst
1.95

2.00

Ah

Krd
Mvt

32.85

Mt

Erp
Rtl

1.10

36.55
40.40
Bot

3.50

41.90
Ps

51.25
Whz

2.65
Brdv

4.75

1.85

Kfhz

47.30

BRCup

47.30

42.55

BRCup

47.30

Zvbtwa

50.40
Brda

53.05
Kfh

Ht

3.50

Nm

1.95

Vervoer en Dienstregeling, CV/POV
Ontwikkeling spoorgoederenverkeer in Nederland

17/40

Figuur 3.6: bruto tonnage per baanvak in 2015
Tonnage (bruto) per baanvak 2015
(beide richtingen samen; in miljoenen, afgerond op 0.05 miljoen ton)
ProRail CV/POV, januari 2016

0.15 Rd

Spoorlijn met structureel
goederenvervoer

0.20

Swd

Dz

0.30
Spoorlijn met geen of beperkt
goederenvervoer

Gn

Nsch

0.40 Zb

0.30

Lw

On
Hlg

0.35

Vdm

Zd

Amsterdam

1.45

0.65
Hrp

Awhv

0.40

90
4.

3.25

Hlm

1.35

0.45

Stv

Hdr

9.95
Ass

Asd

0.25
Co

1.10
9.10

Mp

3.70

3.25

Ekz
Hn

Hvs

Dvd

1.15

Amr

0.60

Kpn
Utg

12.35

Bkl

Wdn

1.45

2.35

0.40

Zd

Hlm

1.35

1.45

Shl

Apd4.90

12.35
Wd4.10

0.10

5.05

Rtd

40.45

51.65

Bot

Whz

Ps

0.15
Ed

1.75

44.45

Kfh 22.15

Brmet

O

xx

4.95

1.55

21.50
0.40
15.90

5.35

Bd

Rsd

3.10

2.45
Zv
44.35
46.80

1.60

0.20

3.40
Btl

22.00

6.15

Tb

18.30
21.70

Br

Ehv

18.15

3.95

Vl

7.70

19.30

Wt

3.10

0.75

Rm

6.05
xx

Svg

1.80

Std

Havenspoorlijn

Rtd

4.25

Meteren
11.00

6.50
32.50

17.25

3.05

3.10

Sloe

Tnz

Mvt

Ww

Nm

Ht

Zlw

1.35

3.95
Bgn

Tl

38.45
Ddr

1.05
1.70 Ah
1.85

Rhn

0.05

0.15

Erp

Amf

2.45

Gdm

5.10

1.25

0.15

5.05

11.00

Gd

0.15
Hrl0.10Lg

Gdm

Elst
1.85

2.30
Mt

Erp

4.95

0.05

2.60

36.20
40.45

42.30
Ps

51.65
Whz

2.95
Brdv

Ah

Krd

0.05

Rtl

Bot

Es

4.95

1.35 Ut

Gv
Hld

Odz

5.60

0.20
Hgl

0.90
Zp

3.45

0.30
65
8.

Apn

32.50

3.70
Hvs

Dvd

1.25

5.50

Alm
Wp

Aml

5.70

0.50

9.10

Ledn

Mvt

0.90

Dv

Asd

Zvt

Gvc

0.25

Lls

2.35
3.25

Mrb

0.35

Zl

Vs

Emn

0.05

Alm

0.80 Wp

6.00

2.20

Kfhz

44.45

BRCup

44.35

38.45

BRCup

44.45

Zvbtwa

49.05
Brda

52.00
Kfh

Ht

4.95

Nm

1.75

Vervoer en Dienstregeling, CV/POV
Ontwikkeling spoorgoederenverkeer in Nederland

18/40

4 Groei op de grenzen en wisselend beeld in de regio’s
4.1

Groei op de grenzen
Het aantal internationale goederentreinen 8 is met 3.800 toegenomen tot 54.150 (+7%). Ter
toelichting hierop het volgende:
• Dit is het hoogste aantal goederentreinen op de grenzen ooit gemeten, een toename van
300 (+1%) ten opzichte van het vorige recordjaar (2008).
• Op de Oost  West as nam het aantal treinen toe met 2.150 (+5%), tot ca. 43.400
goederentreinen. Ook dit is een record: het vorige dateert van 2013. De toename t.o.v.
2013 bedraagt 1.800 (+4%) goederentreinen.
• Op de Noord  Zuid as nam het aantal treinen toe met 1.650 (+18%), tot ca. 10.750
goederentreinen. Dit is nog altijd 2.150 (-17%) goederentreinen minder dan in 2008.
• Het aandeel van het verkeer op de Oost  West as in het totale internationale verkeer
nam hierdoor af van 82% in 2014 tot 80% in 2015.
Grafiek 4.1: ontwikkeling aantal goederentreinen Oost  West en Noord  Zuid

In grafiek 4.2 is het aantal goederentreinen per grensovergang weergegeven. Hieruit blijkt
wederom de dominante positie die de Oost  West as inneemt: de grensovergangen met de
meeste goederentreinpassages zijn Zevenaar en Venlo. De belangrijkste ontwikkelingen per
grensovergang op de beide assen zullen in de paragrafen 4.1.1 en 4.1.2 besproken worden.

8

Totaal van alle grensovergangen (exclusief Coevorden). Transit treinen zorgen voor een dubbeltelling omdat deze
twee keer een grens passeren. Een treinpaar tussen Zeeuws Vlaanderen en Duitsland passeert zelfs drie keer de
grens; hiervoor is zowel voor 2015 als 2014 geen correctie toegepast.

Vervoer en Dienstregeling, CV/POV
Ontwikkeling spoorgoederenverkeer in Nederland

19/40

Grafiek 4.2: ontwikkeling aantal goederentreinen per grensovergang9

Het totale (bruto) tonnage door goederentreinen op de grenzen10 nam eveneens toe en wel
met 5,4 miljoen ton (+7%), tot een totaal van 84,3 miljoen ton. Ter toelichting het volgende:
• De Oost  West as kende een groei ten opzichte van 2014 van 3,6 miljoen ton (+5%) en
kwam uit op 71,8 miljoen ton.
• De Noord  Zuid as kende een toename van 17% tot 12,5 miljoen ton.
• Het aandeel van het vervoer op de Oost  West as was daarmee in 2015 85% (was 87%
in 2014).

9

Grensovergangen zonder goederenvervoer (Enschede-Gronau en de HSL bij Breda) zijn niet in de grafiek
opgenomen. Ook Coevorden ontbreekt: dit is geen ProRail infrastructuur (Bentheimer Eisenbahn) en er zijn
daarom geen meetgegevens beschikbaar.
10
Totaal van alle grensovergangen (exclusief Coevorden). Transit treinen zorgen voor een dubbeltelling omdat
deze twee keer een grens passeren. Een treinpaar tussen Zeeuws Vlaanderen en Duitsland passeert zelfs drie keer
de grens; hiervoor is zowel voor 2015 als 2014 geen correctie toegepast. Voor de grensovergangen Sas van Gent en
Budel zijn voor zowel 2015 als voor 2014 geen Quo Vadis meetgegevens beschikbaar. Het bruto tonnage is hier
o.b.v. informatie uit wagenlijsten afgeleid.

Vervoer en Dienstregeling, CV/POV
Ontwikkeling spoorgoederenverkeer in Nederland

20/40

Grafiek 4.3: ontwikkeling (bruto) tonnage Oost  West en Noord  Zuid

Grafiek 4.4: ontwikkeling (bruto) tonnage per grensovergang

In grafiek 4.4 is het bruto tonnage per grensovergang weergegeven. Hieruit blijkt wederom de
dominante positie die het Oost  West as inneemt: de grensovergangen met hoogste
tonnage zijn Zevenaar en Venlo. De belangrijkste ontwikkelingen per grensovergang op de
beide assen zullen in de paragrafen 4.1.1 en 4.1.2 worden besproken.

Vervoer en Dienstregeling, CV/POV
Ontwikkeling spoorgoederenverkeer in Nederland

21/40

Grafiek 4.5: ontwikkeling (bruto) tonnage per trein per grensovergang

In grafiek 4.5 is het (gemiddelde) bruto tonnage per trein per grensovergang in 2014 en 2015
weergegeven. De opvallendste zaken:
• Het gemiddelde treingewicht op de grensovergangen tussen Nederland en Duitsland ligt
met ca. 1.650 ton hoger dan het gemiddelde treingewicht op de grensovergangen met
België (ca. 1.150 ton). De belangrijkste reden voor dit verschil is dat vrijwel al het vervoer
van erts en kolen richting Duitsland rijdt. Een beladen ertstrein weegt ruim 5.000 ton, een
kolentrein tot 4.000 ton.
• Op alle grensovergangen tussen Nederland en Duitsland is het gemiddelde treingewicht
toegenomen. Uitzondering vormt de grensovergang Nieuweschans, vanwege het
ontbreken van goederentreinen in 2015. Dit is mede het gevolg van de omleidingen:
goederentreinen op de Betuweroute zijn doorgaans zwaarder dan de goederentreinen op
het gemengde net.
• Op de grensovergangen tussen Nederland en België zijn de verschillen tussen het
gemiddelde treingewicht in 2015 en 2014 <3%.

Vervoer en Dienstregeling, CV/POV
Ontwikkeling spoorgoederenverkeer in Nederland

22/40

4.1.1

Grens Nederland  Duitsland
De onderstaande tabel geeft de belangrijkste ontwikkelingen op de voor goederenverkeer
gebruikte grensovergangen tussen Nederland en Duitsland11 in 2015 t.o.v. 2014. De meest
opvallende zaken, zijn de afname via Zevenaar en de toename via Oldenzaal en Venlo.
Oorzaken zijn beschreven in de hoofdstuk 1.
De procentueel grootste groei was via Haanrade, het gevolg van werkzaamheden tussen
Venlo en Kaldenkirchen (zie paragraaf 1.2).
Tabel 4.1: ontwikkeling # goederentreinen en het bruto tonnage op de grens Nederland –
Duitsland in 2014 en 2015

Grafiek 4.6: ontwikkeling aantal goederentreinen per maand op de drie belangrijkste Oost 
West grensovergangen12 inclusief het totaal op de grens.

Het verschil tussen 2015 en 2014 is, zoals te zien is in bovenstaande grafiek, gemaakt in zowel
juni als in de tweede helft van het jaar.

11

Coevorden ontbreekt. Dit is geen ProRail infrastructuur (Bentheimer Eisenbahn) en er zijn daarom geen
meetgegevens beschikbaar.
12
Odz – Bh: Oldenzaal – Bad Bentheim; Zv – Em: Zevenaar – Emmerich; Vl – Kn: Venlo – Kaldenkirchen.

Vervoer en Dienstregeling, CV/POV
Ontwikkeling spoorgoederenverkeer in Nederland

23/40

4.1.2

Grens Nederland  België
De onderstaande tabel geeft de belangrijkste ontwikkelingen op de voor goederenverkeer
gebruikte grensovergangen tussen Nederland en België in 2015 t.o.v. 2014. De meest
opvallende zaken, zijn de toename van het aantal treinen en het bruto tonnage via
Roosendaal en Eijsden. De belangrijkste oorzaken hiervoor zijn genoemd in paragraaf 1.3
(toename transit verkeer).
De procentueel grootste groei was via Maastricht – Lanaken: van 1 goederentrein in 2014
naar 4 in 2015. Het gebruik van deze grensovergang bleef daarmee beperkt.
Tabel 4.2: ontwikkeling # goederentreinen en het bruto tonnage op de grens Nederland –
Duitsland in 2014 en 2015

Grafiek 4.7: ontwikkeling aantal goederentreinen per maand op de drie belangrijkste Noord 
Zuid grensovergangen13 inclusief het totaal op de grens.

Het verschil tussen 2015 en 2014 is, zoals te zien is in bovenstaande grafiek, gedurende het
hele jaar gemaakt. De toename in de tweede helft van het jaar was sterker dan in het eerste
halfjaar.
13

Edn – Fvs: Eijsden – Visé; Rsd – Esn: Roosendaal – Essen; Svg – Fsz: Sas van Gent – Zelzate.

Vervoer en Dienstregeling, CV/POV
Ontwikkeling spoorgoederenverkeer in Nederland

24/40

4.2

Wisselend beeld per regio
Waar op de grenzen de Oost  West as dominant is, neemt de Haven van Rotterdam die
positie in als gekeken wordt naar de herkomst- en bestemmingsgebieden in Nederland.
Grafiek 4.8: ontwikkeling aantal goederentreinen van/naar de grootste herkomstgebieden14

4.2.1

Haven Rotterdam
Uit onderstaande tabel blijkt dat het goederenverkeer/-vervoer van/naar de Haven van
Rotterdam in 2015 stabiel bleef t.o.v. 2014. Zowel qua aantal treinen als qua bruto tonnage,
zijn de verschillen beperkt tot <1%. Het baanvak Waalhaven – Barendrecht vork is
maatgevend voor de Rotterdamse haven: al het verkeer dat de haven binnenkomt of verlaat
moet via dit baanvak rijden.
Tabel 4.3: ontwikkeling # goederentreinen en het bruto tonnage Haven Rotterdam

Het gemiddelde (bruto) treingewicht van goederentreinen van/naar de Haven van Rotterdam
was in 2015 ca. 1.610 ton; dit is 20 ton meer dan in 2014 (+1%).

14

Alleen gebieden met meer dan 2.000 goederentreinen per jaar zijn in deze grafiek opgenomen.

Vervoer en Dienstregeling, CV/POV
Ontwikkeling spoorgoederenverkeer in Nederland

25/40

4.2.2

IJmond
Uit onderstaande tabel blijkt dat er sprake is van een afname van het goederentreinen
van/naar de Haven van Amsterdam en een toename van het aantal goederentreinen van/naar
Beverwijk. Per saldo laat de regio IJmond een afname zien van het aantal treinen. Het bruto
tonnage voor de regio IJmond neemt echter toe (de daling van/naar Amsterdam is kleiner dan
de toename van/naar Beverwijk).
Tabel 4.4: ontwikkeling # goederentreinen en het bruto tonnage IJmond

De belangrijkste oorzaken voor de afname van/naar Amsterdam zijn:
• Het vervallen van een specifieke vervoersrelatie. In Duitsland is een (kolengestookte)
elektriciteitscentrale (gedeeltelijk) stil gelegd. Deze werd vanuit Amsterdam bevoorraad.
• Het beëindigen van het afvalvervoer per spoor tussen Haarlem en Amsterdam in augustus
2015.
Het gemiddelde (bruto) treingewicht van goederentreinen van/naar de Haven van Amsterdam
was in 2015 ca. 1.940 ton; dit is 140 ton meer dan in 2014 (+8%). Het gemiddelde (bruto)
treingewicht van goederentreinen van/naar Beverwijk was in 2015 ca. 1.300 ton; dit is 70 ton
meer dan in 2014 (+6%).
4.2.3

Zeeuwse havens
De havens in Zeeland met vervoer per spoor zijn de Sloehaven (Vlissingen) en de Kanaalzone
in Terneuzen (Zeeuws Vlaanderen). Deze laatste bleef in 2015 stabiel t.o.v. het voorgaande
jaar. De Sloehaven zag het aantal treinen met 13% en het tonnage met 27% toenemen.
Hiermee kende dit gebied procentueel de grootste toename van verkeer en vervoer per spoor
in Nederland.
Tabel 4.5: ontwikkeling # goederentreinen en het bruto tonnage Zeeuwse havens

Voor zover nu bekend, is er niet een specifiek segment aan te wijzen dat deze toename
veroorzaakt heeft. Sinds de tweede helft van het jaar is er sprake van een structurele afvoer
van steenkool vanuit de Sloehaven, maar dat is slechts een deel van de verklaring.
Het gemiddelde (bruto) treingewicht van goederentreinen van/naar de Sloehaven was in 2015
ca. 1.120 ton; dit is 130 ton meer dan in 2014 (+13%).

Vervoer en Dienstregeling, CV/POV
Ontwikkeling spoorgoederenverkeer in Nederland

26/40

4.2.4

Limburg
De twee (qua omvang) grootste herkomst-/bestemmingsgebieden in Limburg laten een
verschillend beeld zien qua ontwikkeling van het aantal goederentreinen: Chemelot kende
een daling va 150 treinen (-4%) en Blerick een toename van 100 treinen (+3%). Het bruto
tonnage nam zowel van/naar Chemelot als Blerick toe. Van en naar Chemelot wijst dit erop
dat er meer vervoerd is met minder treinen: een efficiëntere inzet van productiemiddelen
door goederenvervoerders.
Tabel 4.6: ontwikkeling # goederentreinen en het bruto tonnage Limburg

Het gemiddelde (bruto) treingewicht van goederentreinen van/naar Chemelot was in 2015 ca.
990 ton; dit is 90 ton meer dan in 2014 (+10%). Het gemiddelde (bruto) treingewicht van
goederentreinen van/naar Blerick was in 2015 ca. 1.030 ton, 20 ton meer dan in 2014 (-2%).
4.2.5

West Brabant
Uit onderstaande tabel blijkt dat het aantal treinen van/naar West Brabant (Moerdijk en
Oosterhout Weststad) is afgenomen, maar dat het (bruto) tonnage is toegenomen. Net als in
het geval van Chemelot wijst dit op een efficiëntere inzet van productiemiddelen door
goederenvervoerders.
Tabel 4.7: ontwikkeling # goederentreinen en het bruto tonnage West Brabant

Het gemiddelde (bruto) treingewicht van goederentreinen van/naar West Brabant was in
2015 ca. 750 ton; dit is 60 ton meer dan in 2014 (+9%).

Vervoer en Dienstregeling, CV/POV
Ontwikkeling spoorgoederenverkeer in Nederland

27/40

4.2.6

Overige gebieden
Buiten de (qua omvang) grootste herkomst-/bestemmingsgebieden zijn de belangrijkste
ontwikkelingen, per landsdeel, als volgt:
Noord Nederland:
• Begin 2015 is het containervervoer tussen Rotterdam en Veendam gestaakt. Sinds 2014
reed dit vervoer al niet meer als aparte trein, dus het effect op het aantal treinen
van/naar Noord Nederland is vrijwel nihil. Het bruto tonnage is hierdoor wel afgenomen.
• Begin 2015 is ook het afvalvervoer vanuit Brabant (Acht, Bergen op Zoom en Tilburg) naar
Wijster beëindigd. Dit heeft effect op zowel het aantal treinen als het (bruto) tonnage
naar Noord Nederland.
• De overige herkomst-/bestemmingsgebieden in Noord Nederland (Coevorden, Delfzijl,
Emmen en Roodeschool/Eemshaven) kenden in 2015 geen noemenswaardige
verschuivingen.
Oost Nederland:
• In 2015 is een nieuwe vervoersstroom van/naar Twente ontstaan: een containershuttle
van/naar Rotterdam; deze wordt echter niet in Nederland, maar net over de grens in Bad
Bentheim behandeld.
• De overige herkomst-/bestemmingsgebieden in Oost Nederland (Almelo, Apeldoorn,
Barneveld en Delden) kenden in 2015 geen noemenswaardige verschuivingen.
West Nederland:
• Zoals gemeld in paragraaf 4.2.2 is het afvalvervoer vanuit Haarlem naar Amsterdam in
augustus 2015 gestopt. Dit is op de gebruikte route (via Uitgeest - Zaandam) niet echt
zichtbaar in het aantal treinen en bruto tonnen, vanwege het feit dat een deel van de
treinen Beverwijk – Kijfhoek via Amsterdam rijdt om vervoer tussen Beverwijk en de
overslaglocatie in de haven van Amsterdam mogelijk te maken.
• De overige herkomst-/bestemmingsgebieden in West Nederland, voor zover niet
behandeld in paragraaf 4.2 (o.a. Amersfoort, Alphen a/d Rijn, Dordrecht en Vlaardingen)
kenden in 2015 geen noemenswaardige verschuivingen.
Zuid Nederland:
• Zoals vermeld bij de ontwikkelingen in Noord Nederland is het afvalvervoer vanuit Acht,
Bergen op Zoom en Tilburg naar Wijster gestaakt. Voor Bergen op Zoom betekent dit het
(voorlopige) einde van het goederenvervoer per spoor van/naar deze plaats. Voor Tilburg
en Acht geldt dat het containervervoer van/naar Rotterdam resteert.
• Vanuit zowel Oss als Tilburg zijn in 2015 nieuwe containershuttles opgestart naar Polen
respectievelijk Hongarije. Deze treinen drukken (nog) geen stempel op de treinaantallen
en tonnages per baanvak.
• De overige herkomst-/bestemmingsgebieden in Zuid Nederland, voor zover niet
behandeld in paragraaf 4.2 (Born, Budel, overige vervoer van/naar Oss, Roosendaal en
Maastricht), kenden in 2015 geen noemenswaardige verschuivingen.

Vervoer en Dienstregeling, CV/POV
Ontwikkeling spoorgoederenverkeer in Nederland

28/40

Bijlage I: indicatie aantal goederentreinen per dag
2014 Realisatie: goederentreinen per gemiddelde werkdag
(beide richtingen samen; obv 250 tot 300 dagen)
ProRail CV/POV, januari 2015

<2

Spoorlijn met structureel
goederenvervoer

Rd

2

Swd

Dz

3

Spoorlijn met geen of beperkt
goederenvervoer

Gn

Nsch

2

3

Lw

Zb

On
Hlg

2

Vdm

4/5

5/6

Awhv

3
2

2
/1
10

Hrp

Amsterdam

Zd

Hlm
Ass

5/6

3/4

Stv

Hdr

21/25
4

Asd

2

Wp
Co

6/8
17/20

9/10

7/8

Mp
Ekz
Hn

Hvs

Dvd

7/8

Amr

3

Kpn

<2

Zl
Shl

24/29

Utg

Bkl

8/10

7/8

Wdn

2

Zd

11/13

Apd

17/20
5/6

Shl

Wp

9/11

Wd

11/14
Gd

3/4

Amf

Ww

2/3
8/9

Ed

8/9

84/100
Tl

Brmet

Ah

5/6

Rhn
Gdm

77/93

Es

<2

<2

8/9

12/14

<2
Erp

11/13

18/21

Gv

2

11/13

3 Ut

<2
Hld

10/12
<2
Hgl

Zp

8/9

<2
8
/1
15

Apn

3/4

62/74

9/10
Hvs

Dvd

24/29

Ledn

Odz

10/12
10/12

Alm

5/6

Aml

2/3

5/6

Dv

Asd

Zvt

Mvt

2

4/5

Hlm

Gvc

Mrb

Lls

8/9

11/13
Zv
84/100
Nm

5

O

94/113

Rtd

84/101 107/124
Bot

Ps

3

Ddr

11/13

5/6

Kfh51/61

Whz

47/56
6/8

2
32/38

14/17

Bd

<2

Ht

Zlw

Rsd

11/14

9/11

6/8
Btl

48/58

Tb

38/46

17/20

44/53

Br

32/38

Ehv

32/39

Bgn

Vl

10/13
9/11

Vs

Emn

Alm

18/22

Sloe

34/40

7/9
Wt

Tnz

5/6

9/11

2

3/4

Rm

17/20

2

Svg

5/6

Std

Havenspoorlijn

16/20

Rtd

15/18

Meteren

<2

18/21

Gdm

6/7

Hrl <2 Lg

Elst
5/6

Ah

Krd
Mvt

62/74

Mt

Erp
Rtl

71/85
84/101
Bot

11/13

3/4
89/107
Ps

Whz

7/8

5/6
84/100

Kfhz

107/129

84/100

BRCup

13/16
77/93

Brdv

BRCup

Zvbtwa

84/100

102/123
Brda

118/141

Kfh

Ht

11/13

Nm

5/6

Vervoer en Dienstregeling, CV/POV
Ontwikkeling spoorgoederenverkeer in Nederland

29/40

2015 Realisatie: goederentreinen per gemiddelde werkdag
(beide richtingen samen; obv 250 tot 300 dagen)
ProRail CV/POV, januari 2016

<2

Spoorlijn met structureel
goederenvervoer

Rd

2

Swd

Dz

3

Spoorlijn met geen of beperkt
goederenvervoer

Gn

Nsch

<2

3

Lw

Zb

On
Hlg

<2

Vdm

Zd

Hrp

3

Awhv

2

10
9/

6/7

Amsterdam

4

Hlm

4/5

2

Emn

Stv

Hdr

19/23
Ass

2

Alm

3/4 Wp

Asd

Co

5/6
16/19

12/14

10/12

Mp
Ekz
Hn

Hvs

Dvd

3

5/6

Amr

Kpn

<2

Zl
Shl

26/31

Utg

Bkl

4

Wdn

2
6/7

5/6

Shl

Wp

<2
14/17

15/19
<2
4/5

Ed

22/26

Gd

Brmet

O

Ah

5/6
76/92

Tl

68/81

Ww

3/4
4/5

Rhn
Gdm

15/18

<2
Erp

6/7
Zv
76/91
Nm

4/5

82/98

Rtd

85/103 107/129
Bot

Ps

3

Ddr

Kfh60/72

Whz

<2

Ht
Zlw

2
39/46

17/20

Bd

Rsd

12/14

4/5

13/16

57/68

6/7

9/11

8/10
Btl

56/67

Tb

45/55

17/21

54/64

Br

43/51

Ehv

43/52

Bgn

Vl

12/14
Vs

Es

<2

16/19

8/9

3/4 Ut

Gv
Hld

Amf

3
Zp

11/14

<2
8
/1
15

11/13

Wd

3/4

61/73

12/14
Hvs

Dvd

26/31
Apn

Odz

16/20

<2
Hgl

15/19

Apd

16/19
Ledn

Aml

17/20
16/19

Alm

4/5

3/4

2/3
Dv

Asd

Zvt

Mvt

3/4

Zd

Hlm

Gvc

2

Lls

7/9
8/10

Mrb

9/11

10/12

23/28

Sloe

46/56

Wt
Tnz

5/6

9/11

2

3/4

Rm

19/22

2

Svg

5/6

Std

Havenspoorlijn

19/23

Rtd

14/17

Meteren
22/26

Gdm

<2
7/8

Hrl <2 Lg

Elst
5/6

Ah

Krd
Mvt

61/73

Mt

Erp
Rtl

71/85
85/103
Bot

13/16

6/7
91/110
Ps

8/10
68/81

Brdv

<2

6/7
76/92

Kfhz

107/129
Whz

9/11

BRCup

76/91

BRCup

Zvbtwa

76/92

100/120
Brda

108/130

Kfh

Ht

13/16

Nm

5/6

Vervoer en Dienstregeling, CV/POV
Ontwikkeling spoorgoederenverkeer in Nederland

30/40

Bijlage II: treinen per relatie

Vervoer en Dienstregeling, CV/POV
Ontwikkeling spoorgoederenverkeer in Nederland

31/40

Bijlage III: 2015 in historisch perspectief
III-A: treinkilometers vanaf 2006
Grafiek III.1: ontwikkeling aantal treinkilometers in de periode 2006-2015

Tot en met 2007 is er sprake van een jaarlijkse toename van het aantal treinkilometers15. In
2008 is er sprake van een lichte daling, vooral als gevolg van een transitie van het gemengde
net naar de Betuweroute.
Het aantal treinkilometers nam in 2009 met 1,9 miljoen af (-18%) tot 9 miljoen. Sindsdien is
het aantal treinkilometers redelijk stabiel gebleven rond het niveau van 9 miljoen
treinkilometers. Vanaf 2008 wordt het aandeel van de Betuweroute steeds groter (m.u.v.
2015 vanwege de werkzaamheden 3e spoor).
Ten opzichte van 2006 ligt het aantal treinkilometers in 2015 met 9,3 miljoen treinkilometers
in 2015 1,1 miljoen kilometer lager (-11%). Op het gemengde net is de daling 40%, terwijl op
de Havenspoorlijn een groei van 17% gerealiseerd is. De Betuweroute was in 2006 nog niet
geopend.

15

Gemeten treinkilometers van alle goederentreinen door goederenvervoerders, dus exclusief losse locomotieven
en goederentreinen door aannemers of andere vervoerders

Vervoer en Dienstregeling, CV/POV
Ontwikkeling spoorgoederenverkeer in Nederland

32/40

III-B: tonkilometers vanaf 2006
Grafiek III.2: ontwikkeling bruto tonkilometers in de periode 2006-2015

Tot en met 2008 was er sprake van een jaarlijkse toename van het aantal tonkilometers16. Het
totaal nam in 2009 met ruim 3 miljard af tot 11,5 miljard (-21%). Daarna is er sprake van
herstel, tot 13,6 miljard tonkilometer in 2015. Hiermee is het aantal tonkilometers vrijwel
gelijk aan het aantal tonkilometers in 2006 (verschil is 0,1 miljard, -1%). Vanaf 2008 wordt het
aandeel van de Betuweroute steeds groter (m.u.v. 2015 vanwege de werkzaamheden 3e
spoor).

16

Gemeten tonkilometers van alle goederentreinen door goederenvervoerders, dus exclusief losse locomotieven
en goederentreinen door aannemers of andere vervoerders

Vervoer en Dienstregeling, CV/POV
Ontwikkeling spoorgoederenverkeer in Nederland

33/40

III-C: goederentreinen op de grenzen vanaf 2006
Grafiek III.3: ontwikkeling aantal goederentreinen per verkeersas in de periode 2006-2015

Tot 2008 is er sprake van een toenemend aantal goederentreinen op zowel de Oost  West
as, als de Noord  Zuid as17. In 2009 krijgen beide assen te maken met een daling:
• Oost  West: 6.700 treinen minder (-16%) tot 34.200
• Noord  Zuid: 1.500 treinen minder (-12%) tot 11.400
• Totaal: 8.200 goederentreinen op de grenzen minder (-15%) tot 45.600 treinen.
In 2015 overtreft het aantal goederentreinen met 54.100 het aantal uit 2008 met 300 (+1%).
Gemeten over de hele periode vanaf 2006 is de toename 5.200 goederentreinen (+11%,
gemiddeld 1,1% per jaar).
Na 2009 herstel op de Oost  West as:
• In 2015 in totaal 43.400 goederentreinen, een record; dit is een groei van 16% t.o.v. 2006
(gemiddeld 1,7% per jaar).
• Ten opzichte van de dip in 2009 bedraagt de groei 27% (gemiddeld 4% per jaar).
Op de Noord  Zuid as was sprake van een afname van het aantal treinen in de periode 2009
t/m 2012. In 2013 leek er sprake te zijn van herstel, maar dat werd in 2014 weer grotendeels
teniet gedaan. In 2015 was er weer sprake van een toename van het aantal goederentreinen.
Het aantal goederentreinen lag in 2015 8% lager dan in 2006 (gemiddelde afname 0,9% per
jaar).
17

Totaal van alle grensovergangen (exclusief Coevorden). Transit treinen zorgen voor een dubbeltelling omdat
deze twee keer een grens passeren. Een treinpaar tussen Zeeuws Vlaanderen en Duitsland passeert zelfs drie keer
de grens; hiervoor is in geen van de jaren een correctie toegepast.

Vervoer en Dienstregeling, CV/POV
Ontwikkeling spoorgoederenverkeer in Nederland

34/40

Tabel III.1: aantal goederentreinen per jaar per grensovergang in de periode 2006-2015

Tabel III.2: aantal goederentreinen per week (jaar/52) per grensovergang in de periode 20062015

Vervoer en Dienstregeling, CV/POV
Ontwikkeling spoorgoederenverkeer in Nederland

35/40

III-D: bruto tonnage op de grenzen vanaf 2006
Grafiek III.4: ontwikkeling bruto tonnage per verkeersas in de periode 2006-2015

Ook bij het bruto tonnage18een jaarlijkse toename tot en met 2008, gevolgd door een daling
in 2009. De daling bedroeg:
• Oost  West: 10,1 miljoen ton minder (-17%) tot 48,8 miljoen ton
• Noord  Zuid: 2,8 miljoen ton minder (-22%) tot 9,8 miljoen ton
• Totaal: 12,8 miljoen ton minder op de grenzen (-18%) tot 58,6 miljoen ton.
In 2015 overtreft het bruto tonnage met 84,3 miljoen ton het bruto tonnage uit 2013 met 5,3
miljoen ton (+7%). Gemeten over de hele periode vanaf 2006 is de toename 19,4 miljoen ton
(+30%, gemiddeld 6,2% per jaar).
Ook hier (net als bij de treinaantallen) verschil tussen de beide assen:
• Oost  West: in 2015 71,8 miljoen ton:
o 17,2 miljoen ton meer (+32%, gemiddeld 3,1% per jaar) t.o.v. 2006
o 23,0 miljoen ton meer (+47%, gemiddeld 6,6% per jaar) t.o.v. 2009

18

Totaal van alle grensovergangen (exclusief Coevorden). Transit treinen zorgen voor een dubbeltelling omdat
deze twee keer een grens passeren. Een treinpaar tussen Zeeuws Vlaanderen en Duitsland passeert zelfs drie keer
de grens; hiervoor is voor geen van de jaren een correctie toegepast. De grensovergangen Sas van Gent en Budel
worden niet direct gemeten met Quo Vadis; goederentreinen hier kregen t/m 2012 een normgewicht van 300 ton
per trein en vanaf 2013 van 650 ton per trein toegekend.
Op basis van Quo Vadis gegevens van treinen die zowel via Sas van Gent als Roosendaal rijden (en daar alsnog
gemeten worden) en informatie uit wagenlijsten is het tonnage via Sas van Gent grens en via Budel grens vanaf
2012 gereconstrueerd.

Vervoer en Dienstregeling, CV/POV
Ontwikkeling spoorgoederenverkeer in Nederland

36/40

•

Noord  Zuid: in 2015 12,5 miljoen ton, dat is 2,2 miljoen ton meer dan in 2006 (+22%,
gemiddeld 2,2% per jaar). Dit is mede als gevolg van de verbeterde inschatting voor het
tonnage via Sas van Gent grens en Budel grens.

Tabel III.3: bruto tonnage per jaar per grensovergang in de periode 2006-2015

Vervoer en Dienstregeling, CV/POV
Ontwikkeling spoorgoederenverkeer in Nederland

37/40

III-E: goederentreinen op de Betuweroute (A15 tracé)
Grafiek III.5: ontwikkeling aantal goederentreinen op de Betuweroute in de periode 2006-2015

Tabel III.4: aantal goederentreinen per jaar op de Betuweroute in de periode 2006-2015

Sinds de opening van de Betuweroute (A15 tracé) in juni 2007 is t/m 2011 het aantal
goederentreinen op deze lijn jaarlijks met ca. 5.000 treinen toegenomen. Daarna is de groei
van het aantal treinen afgevlakt, met een dip in 2013 en 2015. In deze jaren vonden
werkzaamheden plaats in het kader van de aanleg van het 3e spoor Zevenaar – Oberhausen
en was gedurende langere periodes de capaciteit beperkt (niet zozeer van het A15 tracé
overigens).
De verbindingsbogen Geldermalsen – Meteren zijn in 2010 opengesteld, de boog Valburg –
Elst is in november 2015 opengesteld.

Vervoer en Dienstregeling, CV/POV
Ontwikkeling spoorgoederenverkeer in Nederland

38/40

III-F: bruto tonnage op de Betuweroute (A15 tracé)
Grafiek III.6: ontwikkeling bruto tonnage op de Betuweroute in de periode 2006-2015

Tabel III.5: bruto tonnage per jaar op de Betuweroute in de periode 2006-2015

Sinds de opening van de Betuweroute (A15 tracé) in juni 2007 is t/m 2011 het bruto tonnage
op deze lijn toegenomen tot een niveau rond de tussen de 40 en 45 miljoen ton (tussen
Meteren en Valburg). In 2014 lag het niveau ruim boven de 45 miljoen ton.
De verbindingsbogen Geldermalsen – Meteren zijn in 2010 opengesteld, de boog Valburg –
Elst is in november 2015 opengesteld.

Vervoer en Dienstregeling, CV/POV
Ontwikkeling spoorgoederenverkeer in Nederland

39/40

Colofon
Titel

Ontwikkeling goederenverkeer in Nederland; 2015 vergeleken met 2014

Documentnummer
Versie/Datum
Status

Van
Auteur

15 februari 2016
concept
ProRail Vervoer en Dienstregeling, CV/POV
Ron Demmers

Projectleider
Distributie
Document

EDMS-#3872576-v1-160215 Ontwikkeling spoorgoederenverkeer in Nederland; 2015 vergeleken
met 2014

Autorisatie
paraaf

datum

gecontroleerd prl
projectleider

Vervoer en Dienstregeling, CV/POV
Ontwikkeling spoorgoederenverkeer in Nederland

40/40