Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2013–2014

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

815
Vragen van het lid Van Meenen en Van Weyenberg (beiden D66) aan de
minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap over het bericht dat het aantal
laaggeletterden snel stijgt(ingezonden 20 november 2013).
Antwoord van minister Bussemaker (Onderwijs, Cultuur en Wetenschap)
(ontvangen 20 december 2013)
Vraag 1
Bent u bekend met het bericht «Aantal laaggeletterden stijgt snel»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Is het waar dat de toenemende laaggeletterdheid over vijf jaar tot grote
tekorten op de arbeidsmarkt kan leiden? Deelt u de mening dat dit een
zorgelijke ontwikkeling is?
Antwoord 2
Ruim de helft van de laaggeletterden heeft op dit moment betaald werk, zo
blijkt uit recent onderzoek van de Universiteit Maastricht naar laaggeletterdheid in Nederland.2 In de leeftijdsgroep 45–55 jaar is dit zelfs 70%.3 De
tekorten waarover in het door u aangehaalde artikel gesproken wordt,
betreffen met name kwalitatieve tekorten in plaats van kwantitatieve tekorten.
Gedurende de levensloop van werknemers neemt de beheersing van
kernvaardigheden volgens het artikel geleidelijk af. Deze afname zorgt voor
een verlies aan arbeidsproductiviteit en een mogelijk minder goede aansluiting tussen de arbeidsvraag en het arbeidsaanbod (kwalitatief tekort).
Op dit moment zijn er echter volop initiatieven gericht op een leven lang
leren en kan gebruik worden gemaakt van het aanbod binnen de volwasseneneducatie en het voortgezet algemeen volwassenenonderwijs om deze
afname van kernvaardigheden tegen te gaan. Ook de aanpak van laaggeletterdheid, waarbij werkgevers een rol spelen, is erop gericht een dergelijke
afname tegen te gaan. Het door u aangehaalde artikel uit De Volkskrant geeft

1

Volkskrant, 13 november 2013
De Greef, M. et al. (2013) Investeren in geletterdheid. Maastricht University. p.11
3
ECBO (2012) Kernvaardigheden in Nederland. p. 85
2

ah-tk-20132014-815
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, Aanhangsel

1

reeds goede voorbeelden van situaties waarin werkgevers hun laaggeletterde
werknemers ondersteunen in het verbeteren van hun kernvaardigheden lezen
en rekenen. Gelet op deze initiatieven ben ik ervan overtuigd dat een verdere
afname van kwalitatieve tekorten in voldoende mate wordt tegengegaan.
Vraag 3
Is in kaart gebracht wat het effect is van laaggeletterdheid op (tekorten op) de
arbeidsmarkt in de komende jaren?
Antwoord 3
Uit het PIAAC-onderzoek, dat ook in het Volkskrant-artikel wordt aangehaald,
blijkt dat deelname aan het arbeidsproces duidelijk samenhangt met het
taalvaardigheidsniveau (p. 119). Laaggeletterden hebben aantoonbaar meer
problemen met het vinden en behouden van een baan. Van de 1,3 miljoen
Nederlanders met een taalvaardigheidsniveau onder 2F (het ingangsniveau
van het beroepsonderwijs) is 30% «inactief», dat wil zeggen zonder betaalde
baan, eventueel in deeltijd.4 Een toename van laaggeletterde ouderen kan
gaan wringen op de arbeidsmarkt als de «babyboomgeneratie» met pensioen
gaat. Ander onderzoek is mij niet bekend.
Vraag 4
In hoeverre is er binnen de huidige aanpak van laaggeletterdheid aandacht
voor het arbeidsmarktaspect?
Antwoord 4
Het «Actieplan laaggeletterdheid 2012–2015» benoemt geletterdheid als
fundamentele voorwaarde voor duurzame inzetbaarheid op de arbeidsmarkt,
voor zelfredzaamheid van burgers en voor sociale cohesie. Het arbeidsmarktaspect staat dus centraal. De aanpak van laaggeletterdheid kent vele vormen
waaronder de inzet op werknemers, werkzoekenden en werkgevers. Om die
reden heb ik de Stichting Lezen & Schrijven gevraagd om samenwerking te
zoeken met werkgevers in branches waarin zich grote groepen laaggeletterden bevinden.
Er is onder andere een taalscan ontwikkeld door VNO-NCW, MKB en FNV om
te toetsen of werknemers behoefte hebben aan scholing op het gebied van
taalvaardigheid. Daarnaast is er een ambassadeursnetwerk, waarvoor
(oud-)medewerkers op het gebied van laaggeletterdheid wordt gevraagd om
zich een paar jaar in te zetten in een bepaalde (door hen zelf te kiezen) sector
om de aanpak van laaggeletterdheid te stimuleren.
Vraag 5
Hoe kijkt u aan tegen de oververtegenwoordiging van vrouwen in de groep
laaggeletterden in het licht van de doelstelling dat vrouwen zelfredzaam
moeten zijn?
Antwoord 5
Vrouwen zijn helaas oververtegenwoordigd onder laaggeletterden. Dat is
geen toeval maar een erfenis van het oude kostwinnersmodel. Hetzelfde geldt
voor vrouwelijke huwelijksmigranten. De basisvaardigheden van personen die
niet of weinig werken, gaan sneller achteruit dan die van personen die wel
een arbeidsbetrekking hebben. Bovendien speelt de werkgever vaker een
belangrijke rol in het stimuleren van werkenden om hun niveau van lezen en
schrijven te verbeteren. Daarom ben ik blij met de aanpak van de programma’s «Taal voor het Leven» en «Taal voor Thuis» van de Stichting Lezen &
Schrijven, waarbij vrijwilligers laaggeletterde vrouwen opzoeken en in
groepsverband lesgeven. Aanvullend hierop onderzoek ik op dit moment ook
andere mogelijkheden om de taalvaardigheid van vrouwen op een laagdrempelige manier te verbeteren. Ik denk hierbij aan een specifieke digitale
leeromgeving. Dit is een succesvol instrument gebleken in het bereiken van
laagopgeleide en laaggeletterde volwassenen door ondersteuning te bieden
op een informele, laagdrempelige manier. Deelnemers kunnen op deze wijze

4

Met het niveau 2F wordt bedoeld dat iemand in gesprekken over alledaagse en niet alledaagse
onderwerpen uit leefwereld en (beroeps)opleiding uiting kan geven aan persoonlijke
meningen, informatie kan uitwisselen en gevoelens onder woorden kan brengen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, Aanhangsel

2

bijvoorbeeld thuis hun taalvaardigheden vergroten in plaats van tijdens een
cursus buitenshuis. Hiermee vergroten niet-werkende vrouwen hun kansen
op economische zelfstandigheid.
Vraag 6
Wat gaat u specifiek doen voor de laaggeletterden in de leeftijdsgroep 45–65
jaar, waar de laaggeletterdheid het snelst toeneemt?
Antwoord 6
Met het lopende Actieplan Laaggeletterdheid (2012–2015) beoogt het kabinet
laaggeletterdheid te agenderen en aan te pakken. Daarnaast is jaarlijks € 53
miljoen voor gemeenten beschikbaar om in te zetten op de volwasseneneducatie, specifiek gericht op het verbeteren van de Nederlandse taal- en
rekenvaardigheden. Voor de ontwikkeling van innovatieve methoden om
laaggeletterdheid aan te pakken en meer laaggeletterden te bereiken, loopt
sinds 2012 een serie pilots onder de titel «Taal voor het Leven». Deze pilots,
die worden uitgevoerd door de Stichting Lezen & Schrijven, zijn onder meer
op de doelgroep van 45–65 jaar gericht en worden doorlopend geëvalueerd.
Uw Kamer heeft onlangs een motie aangenomen om ook na afloop van de
pilots «Taal voor het Leven» jaarlijks € 5 miljoen beschikbaar te stellen voor
de aanpak van laaggeletterdheid. Vanzelfsprekend zal ik deze motie uitvoeren.
Vraag 7
Is het mogelijk een impuls te geven aan de strijd tegen laaggeletterdheid,
specifiek voor deze twee groepen, via het stimuleren van volwassenenonderwijs?
Antwoord 7
Ik neem laaggeletterdheid onder alle bevolkingsgroepen zeer serieus. Ook
voor de aanpak hiervan verwijs ik u graag naar mijn antwoorden op vraag 5
en 6.
Vraag 8
Hoe gaat u ervoor zorgen dat laaggeletterden worden bijgeschoold, zodat zij
volledig kunnen meedoen wanneer er grote vraag is op de arbeidsmarkt?
Antwoord 8
Circa de helft van de laaggeletterden heeft een betaalde baan. In de groep
van 45–54 jaar is dit zelfs 70%. Van de niet-laaggeletterden (alle leeftijden)
heeft ca. 66% een betaalde baan.5
Binnen het lopende Actieplan Laaggeletterdheid bestaat specifieke aandacht
voor de arbeidsmarktcomponent. Zie ook mijn antwoord op vraag 4. Ook via
de volwasseneneducatie en de pilots «Taal voor het Leven» worden volwassen laaggeletterden, in sommige gevallen mede door werkgevers, in staat
gesteld hun lees- en schrijfvaardigheden te verbeteren. Dat verbetert hun
kansen om op de arbeidsmarkt te participeren. Daarnaast wordt binnen alle
onderwijssectoren hard gewerkt om met het nieuwe «referentiekader taal &
rekenen» deze vaardigheden naar een hoger plan te tillen, wat ertoe zal
leiden dat jongeren meteen een goede start maken. Dit zal op de langere
termijn eveneens ertoe bijdragen dat er minder laaggeletterden zullen zijn.

5

ECBO: Kernvaardigheden in Nederland, 2012, pagina 71 en 85.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, Aanhangsel

3