Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

21 501-28

Defensieraad

Nr. 210

BRIEF VAN DE MINISTER VAN DEFENSIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 16 september 2020
Inleiding
Hierbij bied ik u het verslag aan van de informele Raad Buitenlandse
Zaken (RBZ) met de Ministers van Defensie van 26 augustus jongstleden.
Tijdens deze vergadering is gesproken over de operationele inzet in het
kader van het Gemeenschappelijk Veiligheids- en Defensiebeleid (GVDB),
het Strategisch Kompas en de Europese veiligheids- en defensiecultuur
post-COVID-19.
Werksessie I: GVDB operationele inzet
De ministers bespraken tijdens de eerste werksessie de operationele inzet
in het kader van het Gemeenschappelijk Veiligheids- en Defensiebeleid
(GVDB). Bij deze sessie waren ook de secretaris-generaal van de NAVO, de
heer Jens Stoltenberg, en de plaatsvervangend secretaris-generaal voor
vredesoperaties van de Verenigde Naties, de heer Jean-Pierre Lacroix,
aanwezig. Er werd door de ministers veelvuldig ingegaan op de actualiteit
in Mali en de Oostelijke Middellandse Zee.
De Europese Raad heeft recent zijn zorgen uitgesproken over de gebeurtenissen in Mali en de mogelijke destabiliserende impact hiervan op de
gehele regio en de strijd tegen terrorisme. Onder de ministers bestond
brede consensus dat een snelle transitie naar civiel bestuur van groot
belang is. De internationale gemeenschap heeft de afgelopen jaren veel
geïnvesteerd in Mali. Het is van belang om deze inspanningen niet
verloren te laten gaan. De activiteiten van de EU-missies zijn grotendeels
opgeschort en kunnen pas weer herstart worden op verzoek van een
legitieme Malinese autoriteit.1 De ministers deelden de zorgen over de
situatie in de Oostelijke Middellandse Zee en spraken solidariteit uit met
Griekenland en Cyprus. Veel lidstaten bepleitten het belang van

1

kst-21501-28-210
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Enkele activiteiten, zoals planningstaken, worden op zeer beperkte schaal voortgezet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-28, nr. 210

1

de-escalatie en dialoog, waarbij tevens de Duitse bemiddelingsrol werd
gesteund.
Tot slot benadrukten de ministers de noodzaak om snel tot een akkoord te
komen betreffende de Europese Vredesfaciliteit (European Peace Facility,
EPF). Daarnaast benadrukten ze het belang van het verstevigen van de
onderlinge samenwerking tussen de EU, de NAVO en de VN. Militaire
mobiliteit werd als voorbeeld genoemd waarbij EU-NAVO samenwerking
van groot belang is.
De Nederlandse inbreng richtte zich in deze eerste werksessie op de
actualiteit in Mali en de Oostelijke Middellandse Zee, op het belang van
militaire mobiliteit in Europa en het betrekken van derde landen bij de
Permanent gestructureerde samenwerking (PESCO), alsook op het belang
om snel tot een akkoord te komen betreffende de EPF.
Werksessie II: Strategisch kompas
De tweede werksessie vond in EU-only format plaats. De Hoge Vertegenwoordiger (HV), de heer Josep Borrell Fontelles, benadrukte dat bij de
vorming van het Strategisch Kompas de lidstaten aan het roer staan.
Hierbij onderstreepte hij dat het Strategisch Kompas moet bijdragen aan
de verdere ontwikkeling van de EU als een strategische speler die
veiligheid biedt en zijn burgers beschermt. Verschillende lidstaten,
waaronder Nederland, hebben het belang onderstreept van de ontwikkeling van het Strategisch Kompas. Nederland heeft hierbij aangegeven
dat het Strategisch Kompas gezien wordt als een instrument dat richting
kan geven aan de ontwikkeling en implementatie van verschillende
lopende EU-defensie initiatieven, en dat het van belang is hierbij ook naar
de strategische processen van de NAVO te kijken.
De HV heeft daarnaast kort stilgestaan bij het tijdpad van de ontwikkeling
van het Strategisch Kompas. De lidstaten steunen het voorgestelde
tijdpad. De eerste belangrijke stap is de dreigingsanalyse die, op basis van
de informatie die door de EU-lidstaten wordt aangeleverd, wordt
opgesteld door de Single Intelligence Analysis Capacity (SIAC). Nederland
heeft aangegeven actief te zullen bijdragen aan dit proces. De inzet van
SIAC is om deze dreigingsanalyse eind 2020 af te ronden. Het uiteindelijke
Strategisch Kompas moet in 2022 gereed zijn.
Werkdiner: Europese veiligheids- en defensiecultuur
post-COVID-19
Tijdens het werkdiner hebben de ministers gesproken over de Europese
veiligheids- en defensiecultuur post-COVID-19. De HV heeft hierbij
onderstreept dat de EU en de NAVO elkaar goed kunnen aanvullen
wanneer het gaat om uitdagingen voor de algemene veiligheidssituatie
die door de COVID-19 zijn versterkt. Er was brede consensus dat de
samenwerking tussen de EU-lidstaten, de NAVO-bondgenoten en tussen
de EU en de NAVO van groot belang is. Beide organisaties spelen een
essentiële rol in de Europese veiligheidsarchitectuur.
Vergadering Framework Nations Concept
En marge van de informele RBZ-Defensie vond tevens de vergadering met
de landen van het Framework Nations Concept (FNC) plaats. Het vierde
voortgangsrapport werd aangenomen. Het achterliggende doel van het
FNC werd nogmaals onderschreven: meer samenwerking, het verbeteren
van de interoperabiliteit, het harmoniseren van bestaande capaciteiten en
het ontwikkelen van nieuwe capaciteiten om uiteindelijk als groepen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-28, nr. 210

2

NAVO-bondgenoten effectiever te worden en tot een meer structurele
samenwerking te komen. Het FNC geeft daarbij met name de kleinere
NAVO-bondgenoten de mogelijkheid om in grotere formaties te oefenen
en ingezet te kunnen worden.
EUTM Mali
De drie Nederlandse stafofficieren die op 25 augustus jl. zouden terugkeren naar Mali om hun werkzaamheden binnen EUTM Mali te hervatten
zijn in Nederland gebleven. Zij waren sinds hun repatriëring eind april jl.
als gevolg van de COVID-19 maatregelen in Nederland.
Motie Belhaj/Bosman: urban warfare-trainingsfaciliteit2
Deze motie verzocht de regering in november 2018 om de mogelijkheden
te verkennen voor het initiatief van een PESCO-project om te komen tot
een gezamenlijke Europese urban warfare-trainingsfaciliteit ten behoeve
van het gezamenlijk opleiden en trainen van militairen. Ik heb verschillende pogingen gedaan om te verkennen of er interesse zou zijn om te
komen tot een PESCO project op het terrein van een dergelijke Europese
faciliteit. De beraadslagingen leverden op dat er onvoldoende animo is
om een dergelijk project te starten omdat Europese landen reeds intensief
gezamenlijk oefenen in de daarvoor bestaande trainingsfaciliteiten, zoals
bijvoorbeeld Nederland en Duitsland al gezamenlijk doen. Daarnaast ligt
bij PESCO in toenemende mate de nadruk op projecten die bijdragen aan
Europese capaciteitsontwikkeling die de tekortkomingen op dat vlak
mitigeren. Daarom is in 2019, toen de derde set aan PESCO-projecten
werd aangenomen door de Raad, wederom geen projectvoorstel voor het
oprichten van een urban warfare trainingsfaciliteit ingediend. Overigens
geldt dat Nederland zelf beschikt over hoogwaardige trainingsfaciliteiten
voor het opleiden en trainen van militairen in urban warfare situaties. Hier
trainen we ook gezamenlijk met onze Europese partners. Ik beschouw de
motie hiermee als afgedaan.
Stand van zaken EU-defensiesamenwerking
Hieronder treft u nadere informatie aan over de stand van zaken op de
verschillende EU-defensie dossiers. Er wordt kort ingegaan op de laatste
relevante ontwikkelingen.
Strategisch Kompas
De EU-lidstaten zijn door de Single Intelligence Analysis Capacity (SIAC)
verzocht input te leveren voor de dreigingsanalyse, dat als fundament
dient voor het Strategisch Kompas. De dreigingsanalyse betreft een
inlichtingenproduct, waarvoor in Nederland zowel de MIVD als de AIVD
zijn aangeschreven. De inzet van SIAC is om de dreigingsanalyse eind
2020 af te ronden.
EDF
Op 17 juli jl. spraken de EU-lidstaten verder over de vormgeving van het
meerjarige werkprogramma van het EDF. Zoals eerder aan uw Kamer
gemeld wordt toegewerkt naar voorziene goedkeuring van het werkprogramma begin 2021.

2

Kamerstuk 35 000 X, nr. 57.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-28, nr. 210

3

EDIDP
Er zijn geen laatste relevante ontwikkelingen ten opzichte van het verslag
van de vorige RBZ-Defensie (Kamerstuk 21 501-28, nr. 206).
PESCO
Begin juli jl. vond een eerste workshop plaats ten behoeve van de
strategische herziening van PESCO. Tijdens deze workshop bespraken de
lidstaten de projecten(cycli) en de nationale implementatieplannen. In
september zijn twee workshops voorzien. De eerste zal gaan over het
clusteren, samenvoegen en/of beëindigen van projecten en de tweede
over het format van de nationale implementatieplannen.
Eind juni jl. lag het concept-Raadsbesluit ten aanzien van de deelname
van derde landen aan PESCO-projecten voor in COREPER. Ondanks brede
steun onder de lidstaten voor dit voorstel, waaronder van Nederland,
werd er helaas geen unanimiteit gevonden. De onderhandelingen over dit
Raadsbesluit zullen de komende maanden door het Duitse voorzitterschap
van de EU worden geleid.
EPF
De lidstaten hebben in verschillende werkgroepen verder gewerkt aan het
EPF concept-Raadsbesluit en de bijbehorende documenten. Ook is in het
kader van de onderhandelingen omtrent het Meerjarig Financieel Kader
(MFK) afgesproken dat het budget voor de EPF € 5 miljard voor de
periode 2021–2027 zal bevatten. Voor Nederland is het van belang dat
voor het einde van het jaar een akkoord wordt gesloten over het EPF.
De Minister van Defensie,
A.Th.B. Bijleveld-Schouten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-28, nr. 210

4