EVALUATIE PILOTFASE
7 april 2022

Evaluatie Pilotfase Ondersteuningsteam, april 2022

Inleiding

Inhoudsopgave

In dit rapport vind je de evaluatie van de pilotfase januari t/m maart 2022
van het Ondersteuningsteam Uithuisplaatsingen Toeslagenaffaire. Vorig
jaar ontwikkelden we in samenwerking met partners uit de Jeugdbeschermingsketen een aanpak om gedupeerde ouders én kinderen die te maken
hebben met een uithuisplaatsing te ondersteunen. Zodat zij zich erkend
voelen en weer een positieve toekomst tegemoet gaan. De pilotfase is opgezet om deze aanpak in de praktijk te toetsen. En zo vanuit onze ervaringen te kijken naar wat werkt én wat nog beter kan.
Inmiddels is de pilotfase afgerond. We hebben een beperkt aantal gezinnen geholpen in de afgelopen drie maanden. Toch leerden we veel. In
deze evaluatie willen we onze eerste observaties met je delen.

Inleiding
Leeswijzer
De pilotfase
Doelstellingen
Waar staan we nu?		
Feiten en cijfers
Observaties
Inhoudelijke bevindingen
		Aanpak procesbegeleiders
		 Herbeoordeling van uithuisplaatsing
		 Aanmelding door kinderen
Procesmatige bevindingen
		Toegankelijkheid
		Kenbaarheid
		Samenwerking
		Ouderparticipatie
Op naar de landelijke lancering

Leeswijzer
In hoofdstuk 1 vind je meer informatie over de pilotfase. Vervolgens staat in
hoofdstuk 2 hoe we er op dit moment als Ondersteuningsteam voor staan. In
hoofdstuk 3 delen we onze eerste observaties en wat dit heeft betekend voor
de landelijke lancering op 4 april 2022.

Evaluatie Pilotfase Ondersteuningsteam, april 2022

2
2
3
3
3
3
4
4
4
5
5
5
5
5
6
7
7

2

De pilotfase

Waar staan we nu?

In dit hoofdstuk staat meer informatie over de pilotfase. We gaan in op de doelstellingen van de pilot en de vragen waarop we antwoorden wilden krijgen.

In dit hoofdstuk omschrijven we hoe we er op dit moment voor staan. We gaan
in op de feiten en cijfers. Hiermee scheppen we een beeld over dat wat we in
de pilotfase deden.

Doelstellingen
Feiten en cijfers
Vooraf stelden we een Pilotplan op waarin twee doelstellingen zijn omschreven
en uitgewerkt in vragen. Deze vind je hieronder:

1. Optimaliseren van de werkwijze van het Ondersteuningsteam:
lden
A: 	we
Komt
eendePilotplan
aanpak op
tegemoet
waarin aan
tweede
doelstellingen
wensen van gedupeerde
zijn omschreven
ouders
en uitgeen
werkt uithuisgeplaatste
in vrag
kinderen?
B: 	Welke doelgroepen gaan we allemaal tegenkomen en wat leren we hiervan?
C: 	Hoe kunnen we ouders het vertrouwen geven zich te melden voor ondersteuning?
D: 	Hoe betrekken we gedupeerden op een constructieve manier bij de
implementatie?

2. Leren hoe we snel en goed de aanpak lokaal implementeren:

De afgelopen maanden toetsten we de aanpak in de gemeenten Rotterdam
en Almere. De focus lag op het maken van werkafspraken en toetsen van het
proces in de praktijk. Een klein aantal ouders is via deze gemeenten in contact
gekomen met het Ondersteuningsteam. Ook zijn er ouders die via andere wegen bij het ondersteuningsteam terecht kwamen. Wat we zien is dat er ouders
via het gemeentelijke steunpunt (7), Ministerie van Justitie en Veiligheid (4) of
gemeentelijke toegang (4) werden aangemeld. De gemeentelijke steunpunten
zijn uitvoeringspunten van de gemeenten voor gedupeerde ouders. Bij gemeentelijke toegang kun je denken aan wijkteams of andere professionals van de
gemeente die een ouder aanmelden.
In totaal zijn er 17 ouders aangemeld in de periode januari tot en met maart
2022. Aan 15 ouders is een procesbegeleider gekoppeld. Deze trajecten lopen
nu nog. Er zijn twee aanmeldingen binnengekomen waaruit bleek dat betrokkenheid vanuit het Ondersteuningsteam bij nader inzien niet nodig was. Bij de
lopende trajecten met 15 ouders zijn in totaal 50 kinderen betrokken. Van deze
50 kinderen wonen er 34 niet meer thuis.

A: Wat is er nodig om de aanpak succesvol lokaal te implementeren?
B: 	Is er een betere inschatting te maken van het aantal mogelijke aanmeldingen?
C: 	Hoe is de samenwerking tussen gemeente - GI - ouders Ondersteuningsteam?
D: Welke expertises zijn er nodig en zijn die beschikbaar?

Evaluatie Pilotfase Ondersteuningsteam, april 2022

3

Observaties
In dit hoofdstuk vind je onze eerste observaties en indrukken. We gaan in op
besluiten die we in de pilotfase maakten en welke acties we nog gaan oppakken.
De bevindingen in dit hoofdstuk zijn tot stand gekomen door het toetsen van de
aanpak in de praktijk en het delen van onze ervaringen als Ondersteuningsteam
met elkaar. De bevindingen zijn gegroepeerd naar inhoud en proces.
Inhoudelijke bevindingen
Aanpak procesbegeleiders
Uit onze eerste ervaringen maken we op dat de aanpak lijkt te voldoen aan
de wensen van ouders. De eerste reacties van ouders zijn voorzichtig positief.
Ouders waarderen de persoonlijke benadering van onze procesbegeleiders.
We blijven dit de aankomende maanden monitoren. Het plan is ook om tijdens
gesprekken met ouders te evalueren op tevredenheid. Dit gaan we nog verder
uitwerken.
Wat ons verder opviel tijdens gesprekken met ouders is dat:
• er veel wantrouwen is bij de gedupeerde ouders in de aangereikte
oplossingen van instanties;
• vertrouwen opbouwen eerst nodig is en dit om tijd, rust en een neutrale
gesprekspartner vraagt;
•	
elke ouder een andere hulpvraag heeft waardoor maatwerk ondersteuning
nodig is
•	
niet iedere ouder vraagt om terugplaatsing van een uithuisgeplaatst kind,
wel is er bij veel ouders een verlangen naar contactherstel
•	
soms direct handelen nodig is om een uithuiszetting of verdere problemen
te voorkomen
•	
niet alleen individuele ouders zijn getroffen. Er zijn ook problemen ontstaan
in familierelaties.

Hieronder een aantal quotes over de ervaringen van onze procesbegeleiders:
Contact leggen vanuit onafhankelijkheid
“Wij
“Wijkrijgen
krijgende
dekans
kans om
om iets
iets anders te doen
doen dan
dananderen
anderenkunnen
kunnendoen.
doen.
Wij
Wijgaan
gaannaar
naardeze
dezegezinnen
gezinnentoe
toe
zonder
zonder
bedoeling
bedoeling
enen
zonder
zonder
verwachting.
verwachting.
Ik herken
Ik herken
het het
van van
mezelf:
mezelf:
“Ik weet
“Ik weet
dat wanneer
dat wanneer
iemand
iemand
naar mij
naar
toekomt
mij toekomt
vanuit
vanuit
een bepaalde
een bepaalde
rol enrol
met
enbepaalde
met bepaalde
doelendoelen
dat ik verkrampt
dat ik verkrampt
raak”.
Wij
raak”.
hebben
Wij hebben
geen streven
geen streven
en geenen
targets.
geen targets.
We sluiten
Weaan
sluiten
in het
aan
moment,
in het
moment,
bewegen
bewegen
mee en
mee
geven
en geven
richtingrichting
aan wensen
aan wensen
en verlangens.
en verlangens.
Wij zijn Wij
zijnsteunend
steunendininhet
hetherstel
herstel
enen
wat
wat
hiervoor
hiervoor
nodig
nodig
is.” is.”
Procesbegeleider
Procesbegeleider OT
OT

Achter boosheid schuilt verdriet
“Ik
“Ikzie
zieeen
eengebroken
gebrokenvrouw
vrouw die
die zo ontzettend
ontzettend moe
moe isisvan
vanhet
hetknokken.
knokken.
Knokken
Knokkenom
omhaar
haargezin
gezinbij
bij elkaar
elkaar te krijgen.
krijgen. Maar
Maaralles
allesen
eniedereen
iedereenlijkt
lijkt
tegen
tegente
tewerken.
werken.Ze
Zeheeft
heefthet
hetgevoel
gevoel
alsof
alsof
zeze
niets
niets
goed
goed
kan
kan
doen.
doen.
Ik zie
Ik
zie
eeneen
vrouw
vrouw
die boos
die boos
lijkt, lijkt,
maarmaar
van binnen
van binnen
stuk gaat
stukvan
gaatverdriet.
van verdriet.
“Er wordt
“Er
steeds
wordt gezegd
steeds gezegd
als ik zoals
boos
ik zo
doe,
boos
datdoe,
dit niet
datgoed
dit niet
is voor
goed
mijn
is voor
kinderen.
mijn
kinderen.
Maar ik kan
Maar
niet
ik meer
kan niet
anders.
meerZe
anders.
nemenZe
me
nemen
alles af.
me
Hoe
alles
kan
af.ikHoe
rustig
kan
ik rustig
blijven
blijven
als niemand
als niemand
echtecht
naarnaar
mij luistert?”
mij luistert?”

Evaluatie
Evaluatie
Pilotfase
Pilotfase
Ondersteuningsteam,
Ondersteuningsteam,
maart 2022
april 2022
– versie 0.2

Procesbegeleider
Procesbegeleider OT
OT

4

Procesmatige bevindingen

Snel handelen en samenwerken

“Er speelt soms zoveel meer. Bij een moeder zag ik veel ongeopende post
liggen. We hebben het wijkteam betrokken en die zijn met deze moeder
en haar post aan de slag gegaan. Daar bleek een op handen zijnde
uithuiszetting tussen de documenten te liggen. Die is nu afgewend door
snel handelen.”
Procesbegeleider OT
Herbeoordeling van uithuisplaatsing
Wat we opmerken tijdens gesprekken is dat sommige ouders op zoek zijn naar
een herbeoordeling van de uithuisplaatsing. Wij kunnen dat niet bieden omdat
het mandaat daarvoor bij de bestaande instanties ligt. Tijdens gesprekken leggen
we daarom duidelijk uit wat we wél kunnen doen. We kunnen bijvoorbeeld wel
helpen om op een goede manier in gesprek te gaan met de instanties die het
mandaat hebben voor een herbeoordeling. We kunnen ook de juiste mensen
inschakelen om een verklarende analyse te doen voor de herbeoordeling. In een
aantal situaties worden ouders momenteel door procesbegeleiders bijgestaan in
het actief bij elkaar brengen van partijen om tot oplossingen te komen.
Aanmelding door kinderen
Wat we zien is dat er nog geen uithuisgeplaatste kinderen bij ons zijn aangemeld. Het programmateam is via netwerken van jongeren op zoek naar kinderen die gedupeerd zijn door de toeslagenaffaire. Ook is Number 5 Foundation
via een enquête aan het onderzoeken hoe we met kinderen in contact kunnen
komen. Het Ondersteuningsteam staat klaar om ook kinderen te ondersteunen.
Binnen het team van procesbegeleiders is er ervaring met het begeleiden van
kinderen. De processtappen die we met kinderen zetten zijn hetzelfde als die
we met ouders zetten. We verwachten dat deze aanpak ook aansluit bij kinderen. Dit gaan we evalueren zodra kinderen zich aanmelden.

Toegankelijkheid
Wat we zien is dat we als Ondersteuningsteam nog niet voldoende ingeschakeld
worden. Dat is ook logisch omdat we nog niet zichtbaar zijn. Er is nog niet breed
over het team gecommuniceerd. Via steunpunt medewerkers hoorden we dat
het voor sommige gedupeerde ouders een emotionele drempel is om via de
gemeente bij ons aan te kloppen. Het wantrouwen naar overheidsinstanties
en de oplossingen is daarvoor te groot. De aanvankelijke aanmeldroute via de
gemeentelijke Steunpunten en jeugdbescherming zou ouders weerhouden om
aan te melden, wat jammer zou zijn. Hierdoor is besloten om de aanmeldroute
aan te passen. Ouders en kinderen kunnen zichzelf rechtstreeks bij het Ondersteuningsteam aanmelden én via de professionals die betrokken zijn bij het
gezin. Hierdoor kan het zijn dat er vanaf april meer aanmeldingen binnenkomen. Om te voorkomen dat we wachttijden krijgen monitoren we dit continu.
We schalen het aantal FTE aan procesbegeleiders op als dat nodig is. Zo zorgen
we dat we alle ouders en kinderen kunnen helpen.
Wat we verder terug hoorden van de steunpuntmedewerkers van de gemeenten was dat de onafhankelijkheid van het Ondersteuningsteam belangrijk is en
maakt dat ouders eerder aanmelden. Mede hierdoor besloten we om een eigen
website in te richten en de emailadressen van @vng.nl aan te passen naar
@hetondersteuningsteam.nl.
Kenbaarheid
Voor de kenbaarheid van het Ondersteuningsteam ligt de verantwoordelijkheid
op het niveau van het programmateam J&V. Wat we zien is dat de communicatie zich op dit moment richt op gemeenten, overheid en instellingen. Er zijn
tijdens de pilotfase veel sessies in de keten georganiseerd om de kenbaarheid
te vergroten.

Evaluatie Pilotfase Ondersteuningsteam, april 2022

5

De inschatting die we nu maken is dat ouders niet goed te bereiken zijn en vanuit schaamte of wantrouwen ook niet willen aanmelden. Door de communicatie
te focussen op de ouders en kinderen vergroten we de kans om meer gezinnen
te helpen. We zijn op dit moment bezig met het ontwikkelen van een website.
We verwachten ook dat er andere creatievere wegen nodig zijn om ouders en
kinderen te bereiken. Ook hopen we dat er een olievlekwerking ontstaat als er
een aantal ouders geholpen zijn. Doordat ouders hun ervaringen delen met
andere ouders.

samenwerking met lokale partijen soms emoties loskwamen. Sommige professionals werken bij een organisatie die in het verleden een rol speelden in de
uithuisplaatsing van kinderen. Anderen hebben wellicht, zonder te weten van
toeslagenproblematiek, een rol gespeeld in een uithuisplaatsing van kinderen.
Door de tijd te nemen om een relatie op te bouwen komt de samenwerking
opgang en ontstaat er duidelijkheid over ieders rol. Bekijk hieronder de ervaring
van een wijkteam medewerker:
Een positieve aanvulling op het bestaande aanbod

Wij blijven ondersteunen bij het ontwikkelen van goede communicatiemiddelen
met een duidelijke boodschap voor alle doelgroepen. Ook gaan we de aankomende tijd gemeenten en Gecertificeerde Instellingen bezoeken om professionals meer informatie te geven over het Ondersteuningsteam. En om te komen
tot afspraken om zo meer gezinnen te bereiken en te helpen.
Samenwerking
Tijdens de samenwerking met jeugdzorg Nederland, de Raad voor de Kinderbescherming, VWS, VNG en programmateam J&V is de aanpak vormgegeven. In
dit proces was het belangrijk om af te stemmen over ieders rol in de aanpak en
de opdracht van het Ondersteuningsteam. Dat vroeg om verkenning en verduidelijking. Het is zo vormgegeven dat iedereen de aanpak nu ziet als een mooie
aanvulling op dat wat er al is voor gedupeerde ouders en uithuisgeplaatste
kinderen.
Vervolgens zijn we gestart met de lokale implementatie in gemeenten Rotterdam en Almere. In de pilotfase kwamen we erachter dat dit om aandacht, tijd
en zorgvuldigheid vraagt. Zo ontdekten we grote verschillen in Rotterdam en
Almere. Soms liepen er al initiatieven. Om te voorkomen dat je dingen dubbel
doet is goed aansluiten bij lokale verschillen een vereiste. Wat ook tijd kostte
was het geven van uitleg over wat het Ondersteuningsteam doet aan steunpuntmedewerkers en jeugdbescherming. Er waren onduidelijkheden over de
meerwaarde en focus van de aanpak. Naast dit merkten we ook dat er in de

“Afgelopen week heb ik voor het eerst een gesprek gehad met een inwoner
waar ook een medewerker van het Ondersteuningsteam bij was. De inwoner kende ik natuurlijk al veel langer. Er speelt veel bij zowel de moeder als
de vijf kinderen. In eerste instantie was ik er wat sceptisch over de ondersteuning. In het eerste verhaal hoorde ik veel over “naast de ouder staan”
en “steunen”. Maar vaak willen ouders contact herstellen, erkenning voor dit
stuk leed bij hen en de kinderen.
In het gesprek merkte ik dat het voor de moeder heel fijn was om over dit
gevoel te praten, regelmatig kwam het woord trauma voorbij. De procesbegeleider van het ondersteuningsteam stelde goede vragen, vatte aan het
einde heel mooi samen en kwam met een soort doel-actie plan waarbij hij
ook heel goed kon aangeven wat zij wel doen en wat niet. De moeder was
helemaal opgelucht, voelde zich gezien en gehoord.
Dus voor mij een positieve aanvulling op wat we ouders kunnen bieden.
Vanaf 1 april is deze begeleiding geen pilot meer, maar kan het landelijk
ingezet worden. Het aantal aanmelding is nog laag, dus er is ruimte voor
aanmeldingen heb ik begrepen. Ik heb zelf nog twee of drie gezinnen die ik
deze ondersteuning actief ga voorstellen. Dat wilde ik even met jullie delen.”

Evaluatie Pilotfase Ondersteuningsteam, april 2022

Wijkteam medewerker

6

Ouderparticipatie

Op naar de landelijke lancering

Ouderparticipatie is essentieel. Daar zijn we achter gekomen door de pilotfase.
Zowel inhoudelijk als om ouders te bereiken vanwege alle schaamte en wantrouwen. In de pilotfase zagen we dat er verschillende oudergroepen actief zijn.
Ieder met een eigen visie. Ieder met andere ideeën over wat een goede aanpak is. En ook met eigen inzichten in waar de behoeften van ouders liggen. Als
Ondersteuningsteam vinden we het belangrijk om naar iedereen te luisteren en
te horen wat er speelt. Dit geeft ons waardevolle inzichten die we meenemen in
de aanpak.

We hebben veel geleerd door de pilotfase:
•	
in communicatie moet duidelijker omschreven worden wat de toegevoegde
waarde van het ondersteuningsteam is;
•	
onafhankelijkheid van het ondersteuningsteam moet duidelijk zichtbaar zijn.
Ook in de email adressen en een eigen website;
•	
rechtstreeks kunnen aanmelden is noodzakelijk, om laagdrempelig de weg
naar het ondersteuningsteam te vinden;
•	
in contact met ouders is tijd en aandacht cruciaal, om vertrouwen op te
bouwen;
•	
feedback van ouders en ketenpartners op de eerste casussen geeft vertrouwen in de aanpak en toegevoegde waarde van het ondersteuningsteam.

Verder merkten we op dat ouders graag betrokken willen worden bij het bedenken van de aanpak en de ketensamenwerking. Tot zover reikt de ouderparticipatie echter niet. Maar wij vinden de inbreng van ouders wel belangrijk. Daarom
besloten we dat we als Ondersteuningsteam ouderinbreng gaan organiseren
op casusniveau. Wat we tegenkomen in het werk van de procesbegeleiders
wordt met ouders of in oudergroepen besproken. Dit gaan we de aankomende
tijd verder uitwerken.

Inmiddels is het Ondersteuningsteam op 4 april 2022 landelijk van start gegaan.
Leren over wat we goed doen en wat nog beter kan in onze ondersteuning
houdt dan niet ineens op. Want met elke stap die we samen zetten en elk gezin
dat we helpen krijgen we meer inzichten. Het wordt een lerend proces met ervaren, evalueren en indien nodig het bijstellen van de aanpak. Deze ervaringen
worden ook onderbouwd met data uit de monitor die is ingericht. Elk kwartaal
verwerken we onze inzichten in een voortgangsrapportage. Vanuit het perspectief van ons als Ondersteuningsteam geven we in deze rapportages onze
geleerde lessen terug.

Evaluatie Pilotfase Ondersteuningsteam, april 2022

7