Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2019–2020

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

3828
Vragen van de leden Kuik, Van den Berg en Von Martels (allen CDA) aan de
Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport over berichten dat
mensen met overgewicht meer risico lopen bij het coronavirus (ingezonden
29 juli 2020).
Antwoord van Staatssecretaris Blokhuis (Volksgezondheid, Welzijn en Sport)
(ontvangen 21 augustus 2020).
Vraag 1
Heeft u kennisgenomen van het bericht dat overgewicht vaker lijkt voor te
komen bij coronapatiënten die op de IC liggen?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Acht u het aannemelijk dat er een relatie is tussen overgewicht en de ernst
van het verloop van de COVID-19 infectie?
Antwoord 2
Ja. Het Nederlands Innovatiecentrum voor Leefstijlgeneeskunde
(Lifestyle4Health) en de Vereniging Arts en Leefstijl hebben namens bijna
2.000 zorgprofessionals op 19 mei een brief en notitie aangeboden waarin de
relatie tussen overgewicht en de ernst van het verloop van de ziekte
beschreven staat.
Vraag 3
Lijkt het u ook aannemelijk dat als mensen een gezonder gewicht hebben en
daardoor een sterker immuunsysteem hebben, het beloop van de infectie
milder zal kunnen zijn?

1

ah-tk-20192020-3828
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2020

Hartstichting, «Overgewicht en corona», https://www.hartstichting.nl/nieuws/is-coronavirusreden-tot-zorg-voor-hartpatienten/risicofactoren-en-coronavirus/overgewicht-en-corona

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

1

Antwoord 3
Ja. Het is al bekend dat mensen met ernstig overgewicht en obesitas een
hoger risico hebben op verschillende ziekten zoals hart- en vaatziekten,
depressie en kanker. Recent onderzoek van het Erasmus MC2 leert dat
mensen met ernstig overgewicht veel vaker ook een ernstig beloop van
COVID-19 hebben. Er zijn aanwijzingen dat dit te maken heeft met veranderingen in het immuunsysteem (als gevolg van te veel buikvet). Hierdoor kan
door het lichaam niet meer goed op binnendringende virussen worden
gereageerd.
Vraag 4
Bent u het ook met de mening eens dat nu extra inzet op een gezond gewicht
altijd van waarde is en hoe dan ook voordelig zal zijn, ook in het licht van
COVID-19?
Antwoord 4
Ja, hier ben ik het mee eens. Met het preventief tegengaan van overgewicht
kan veel ziektelast worden voorkomen. Het door wetenschappers beschreven
ongunstiger ziektebeloop van COVID-19 bij mensen met overgewicht
onderstreept dit nog eens.
Vraag 5
Het Verenigd Koninkrijk begint een gezondheidscampagne, op welke punten
kan Nederland hiervan leren?
Antwoord 5
In het VK wordt een gezondheidscampagne gevoerd om mensen onder
andere meer te laten bewegen, er komt een verbod op junkfoodreclame tot
21.00 uur op tv en internet, ook mag niet meer worden geadverteerd met
kortingsacties voor ongezonde producten («twee halen, één betalen») en er
mag geen snoep en chocolade meer bij de kassa liggen. Met name de
aangekondigde acties omtrent marketing en positionering van ongezonde
producten zal ik scherp volgen. De maatregelen die in het VK genomen
worden zullen tevens geagendeerd worden voor de volgende bespreking met
partners van de Nationaal Preventieakkoord tafel Overgewicht.
In het Nationaal Preventieakkoord heeft onder andere de supermarktbranche
aangegeven te streven naar een jaarlijkse consumptiegroei van Schijf van Vijf
producten. Supermarkten zullen consumenten verleiden meer producten te
kopen die in de Schijf van Vijf passen. Maatregelen zoals in het VK voorgesteld kunnen zij ook inzetten om dit doel te bereiken.
Vraag 6
Bent u het met de mening eens dat de relatie tussen ernstig overgewicht en
een opname op de IC voor COVID-19 weer een wake-up call is en nu het
moment is om op het gebied van sport, voeding en omgeving extra in te
zetten op een campagne gezonde leefstijl?
Antwoord 6
Het onderstreep dat overgewicht niet voor niets één van de drie thema’s is in
het Nationaal Preventieakkoord. Dit is bewust gekozen, omdat veel ziektelast
die voortkomt uit overgewicht te voorkomen is.
In de Corona-campagne #alleensamen heeft dit kabinet er daarom voor
gekozen om ook leefstijladviezen op te nemen over voldoende bewegen en
gezond eten.
Vraag 7
Welke mogelijkheden ziet u voor de landelijke overheid om juist nu een
tandje bij te zetten?

2

Obesity-associated T-cell and macrophage activation improve partly after a lifestyle intervention https://www.nature.com/articles/s41366-020-0615-6

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

2

Antwoord 7
Voor de zomer heb ik uw Kamer de voortgang van het Nationaal Preventieakkoord gedeeld3. Hierin wordt ook het belang beschreven om juist nu in te
zetten op gezond leven, voorkomen dat mensen ziek worden en het vergroten
van de weerbaarheid. In de brief heb ik reeds aangekondigd waar ik mij de
komende tijd extra op wil inzetten.
Voor het deelakkoord overgewicht wil ik mij bijvoorbeeld extra inzetten op
het terugdringen van kindermarketing. Ook komt er vanaf 2021 een uitvoeringsbudget beschikbaar voor gemeenten die zich met lokale Preventieakkoorden inzetten op maatregelen die overgewicht, roken en problematisch
alcoholgebruik bestrijden.
Ik ben in gesprek geweest met een aantal wetenschappers over de relatie
tussen leefstijlthema’s (waaronder voeding en beweging) en COVID-19. Hen
heb ik de oproep gedaan mee te denken over korte én lange termijn acties
die zorgen voor het verbeteren van leefstijl in het algemeen. Bevindingen en
mogelijkheden die hieruit volgen zal ik met u delen.
Vraag 8
Deelt u de mening dat, zoals in de gemeente Venray gebeurt met «het
leefstijlakkoord», het preventieakoord en het sportakkoord ook op landelijk
niveau hand in hand moeten gaan? Hoe wordt dit zichtbaar?4
Antwoord 8
Er is veel samenhang tussen de ambities uit het Nationaal Sportakkoord en
het Nationaal Preventieakkoord. Ik vind het belangrijk om zowel op landelijk
als op lokaal niveau beide akkoorden aan elkaar te verbinden. Dit wordt al op
verschillende manieren gestimuleerd.
Zo worden gemeenten actief gewezen op de mogelijkheid om verbinding te
maken tussen het Sport- en Preventieakkoord. Op de website van de VNG is
een leidraad lokaal Preventieakkoord opgenomen waarin de meerwaarde van
het combineren van beide akkoorden wordt benadrukt.
In lijn met de lokale Sportakkoorden is daarnaast besloten om voor de lokale
en regionale Preventieakkoorden ook een uitvoeringsbudget aan gemeenten
aan te bieden. Op deze wijze ontstaat er een eenduidige werkwijze waarbij
gemeenten budget voor de uitvoering van Sport- en Preventieakkoorden
kunnen aanvragen. De gemeenten die een Sport- en Preventieakkoord met
elkaar combineren in één akkoord, komen in aanmerking voor beide
budgetten. Dit kan voor gemeenten een stimulans zijn om de akkoorden met
elkaar te verbinden.
Daarnaast monitort de VNG bij welke gemeenten al sprake is van synergie
tussen beide akkoorden. De voorbeelden van deze gemeenten, waaronder de
gemeente Venray, zijn bedoeld om anderen gemeenten te inspireren en te
laten zien op welke wijze zij vanuit een bestaande beweging (bijvoorbeeld het
Sportakkoord) tot een volgende stap in het gezondheidsbeleid kunnen komen.
Het Sportakkoord kan daarmee als vehikel dienen om de bestaande beweging
– waarbij al actief met partners op het terrein van gezondheid wordt samen
gewerkt – te versterken en uit te breiden naar andere preventie- en gezondheidsthema’s, waaronder de ambities uit het Nationaal preventieakkoord. Op
de volgende websites staan voorbeelden van gemeenten die al de verbinding
maken tussen het sportakkoord en het preventieakkoord: www.vng.nl/
lokalepreventieakkoorden, www.sportakkoord.nl en www.allesoversport.nl.
Parallel hieraan is er door een aantal prominenten uit de sport- en beweegsector de oproep gedaan om sporten en bewegen meer te integreren in ons
dagelijkse leven ten behoeve van een vitale samenleving. Als reactie hierop
heb ik 7 juli samen met de toenmalige Minister voor Medische Zorg en Sport
Van Rijn en samen met mijn collegas van OCW, SZW, BZK en I&W
gesproken met twee van de initiatiefnemers, Joop Alberda en Erik Scherder.
We geven gehoor aan hun oproep om samen met andere sectoren (waaronder de sportsector) te werken aan het vraagstuk om mensen meer te laten
bewegen. Om te komen tot een visie en routekaart wordt door VWS het

3
4

Kamerstuk 32 793, nr. 484
VNG, «Leefstijlakkoord Venray: bijzondere verbindingen tussen sport en andere domeinen in
een sportecosysteem», https://vng.nl/praktijkvoorbeelden/leefstijlakkoord-venray-bijzondereverbindingen-tussen-sport-en-andere-domeinen-in-een-sportecosysteem

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

3

initiatief genomen voor het vormen van een werkgroep, waarin verschillende
departementen, de sportsector en de wetenschap zijn vertegenwoordigd.
Vraag 9
Hoe kunt u zorgen dat goede voorbeelden zoals in Venray met het leefstijlakkoord waarbij bijvoorbeeld alle supermarkten verbonden zijn, of zoals de
inzet in Rotterdam om de aanwezigheid van fastfood uit het straatbeeld terug
te dringen breder worden gestimuleerd? Welke doelstelling stelt u hierbij?5
Antwoord 9
Om gemeenten te stimuleren te komen tot en te ondersteunen bij de
totstandkoming van een lokaal preventieakkoord is op 1 juli 2019 het
ondersteuningsprogramma van de VNG gestart. Door dit programma kunnen
gemeenten gebruik maken van begeleiding. Op de website van de VNG
worden good practices gedeeld van, zoals de gemeente Venray en Rotterdam,
zodat ook andere gemeenten van deze voorbeelden kunnen leren.
Daarnaast start het RIVM na de zomer op mijn verzoek met een evaluatie om
meer inzicht te verkrijgen in de lokale en regionale preventieakkoorden. De
werkzame elementen en lessons learned worden gedeeld met andere
gemeenten en regio’s in het land die mogelijk tegen dezelfde uitdagingen aan
lopen. Ook organiseer ik (in samenwerking met o.a. de VNG en Alles is
Gezondheid) verschillende online uitwisselingsbijeenkomsten en webinars
voor gemeenten met als belangrijkste doel inspiratie en het uitwisselen van
kennis en ervaringen.
Bovengenoemde voorbeelden beogen steeds hetzelfde doel: het inspireren
van gemeenten en het uitwisselen van ervaringen, kennis en goede voorbeelden zodat gemeenten van elkaar kunnen leren bij de ontwikkeling én
uitvoering van een lokaal of regionaal preventieakkoord.

5

RTL Nieuws, 11 december 2019, «Rotterdam wil minder fastfoodzaken: «Hamburger makkelijker te krijgen dan appel»«, https://www.rtlnieuws.nl/nieuws/nederland/artikel/4951751/
fastfood-obesitas-zwaarlijvigheid-dik-hamburger-fruit-nationaal

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

4