Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2023–2024

32 668

Structuurvisie ZuidasDok

Nr. 22

BRIEF VAN DE MINISTER VAN INFRASTRUCTUUR EN
WATERSTAAT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 21 december 2023
Hierbij ontvangt u de eerste halfjaarrapportage 2023 van Zuidasdok over
de periode januari tot en met juni 2023. Met de halfjaarrapportages wordt
u, mede namens de Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat,
geïnformeerd over de voortgang van het programma in het betreffende
halfjaar.
Financiële ontwikkelingen
Het programma heeft te maken met een omvangrijke stijging in de
prognose van de kosten. In de halfjaarrapportage Zuidasdok (peildatum
eind juni 2023) wordt gemeld dat het verschil tussen het beschikbare
budget en de prognose van de eindkosten (budgetspanning) is berekend
op € 386 mln. In de financiële standen in deze H1-rapportage zijn drie
zaken nog niet verwerkt. Dit betreft de extra uitgaven voor het opdragen
van de Openbaar Vervoerterminal 2 (OVT-2), de herijking van de raming
van het knooppunt Amstel (KNA) en het risico op hogere aanbiedingen als
gevolg van markteffecten die spelen op het moment van de marktbenadering (schaarste van materialen, aantal aanbieders, aantal alternatieve
aanbestedingen, etc.). De komende periode zullen deze zaken nader
uitgewerkt en geraamd worden. Een eerste inschatting is dat deze kosten
ertoe leiden dat de budgetspanning van Zuidasdok kan oplopen tot een
bedrag van naar verwachting in totaal € 600 mln. tot € 800 mln. Met
uitzondering van de opdracht voor deelproject OVT-2 gaat het om een
prognose die – gezien de looptijd van het project – nog kan wijzigen en
niet om onherroepelijke externe verplichtingen. De prognose wordt
continu gemonitord en nog nader onderzocht en gevalideerd. De
beheersbaarheid van het programma wordt versterkt.

kst-32668-22
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 32 668, nr. 22

1

Oorzaken van het verschil tussen het beschikbare budget en de prognose
van de eindkosten zijn:
• De huidige geopolitieke en marktomstandigheden.
De geopolitieke en marktomstandigheden voor Zuidasdok hebben
geleid tot onzekerheden voor planning en kosten. Zuidasdok heeft in
de rapportageperiode de gevolgen hiervan ervaren in de vorm van
ontstane tekorten aan bouwmaterialen en lange levertijden. Door
mondiale omstandigheden, zoals de oorlog op het Europese continent,
zijn prijzen de afgelopen jaren gestegen. Deze zijn verwerkt in de
rapportage. De hogere prijzen hebben bij een omvangrijk project als
Zuidasdok invloed op de kosten. In deelproject Tunnel wordt bijvoorbeeld veel staal (betonstaal, damwanden, ankers) verwerkt met als
gevolg dat het prijseffect stevig is.
• De potentiële aannemers vermijden op dit moment risico’s.
De markt is het risicoprofiel van complexe projecten anders (hoger)
gaan waarderen. Inschrijvingen zijn bij aanbestedingen de laatste jaren
substantieel hoger dan voorheen. De eerste aanbestedingen van de
OVT en knooppunt De Nieuwe Meer passen in dit beeld. De aannemers
hanteren hogere organisatiekosten, o.a. door scherper wordende eisen
voor projectbeheersing, kwaliteitsbeheersing, verificatie en validatie.
• De herijking van de raming en de nadere uitwerking van plannen in
een Uitvoeringsontwerp, met name voor de projecten OVT-2, A10
tunnel en KNA.
Voor OVT-2 is de bouwlogistiek complexer dan werd voorzien, met als
gevolg meer engineering, meer buitendienststellingen en een langere
doorlooptijd van de werkzaamheden. Voor de tunnel zijn sinds 2020
correcties en optimalisaties doorgevoerd in het ontwerp, de bouwmethoden en de bouwfaseringen. Het gaat o.a. om het toepassen van de
nieuwe landelijke tunnelstandaard, het herpositioneren van de
noordelijke tunnel, het aanpassen van de bouwmethode naar een
wanden-dak-methode (i.p.v. een open bouwkuip), een nieuw bouwfaseringsplan, hogere kosten voor het verwijderen van de obstakels in
de ondergrond, bodemsaneringen en het toevoegen van
antiverblinding- en zichtschermen. Voor KNA is voor de toegenomen
kosten een inschatting gemaakt omdat het ontwerp nog nader
uitgewerkt moet worden.
Een onafhankelijk team kostendeskundigen heeft een collegiale toets
uitgevoerd op de prijsontwikkeling van Zuidasdok. Het toetsteam geeft
aan dat de kostenontwikkeling van deze omvang bij een dergelijke
omvangrijke opgave in deze uitzonderlijk complexe omgeving en
marktomstandigheden zich kunnen voordoen, en dat op dit moment niet
kan worden voorspeld hoe de markt zich de komende jaren zal
ontwikkelen.
Kostenbeheersing
De stijging in de prognose van de kosten is een zorgelijke ontwikkeling.
Dit vraagt om een gezamenlijke inzet van partijen in het beperken van de
kosten. Dit is conform de bestuursovereenkomst, waarin is vastgelegd dat
partijen alles in het werk stellen om Zuidasdok binnen budget te realiseren. De complexe opgave en marktomstandigheden leiden ertoe dat de
opdrachtgevers de kostenbeheersing versterken om verdere kostenstijgingen te voorkomen. Daarom is de programma-organisatie Zuidasdok is
gevraagd om scenario’s uit te werken die eventueel kunnen worden
ingezet om verdere kostenstijgingen te voorkomen. Daarbij worden de
consequenties in beeld gebracht zodat afgewogen keuzes gemaakt
kunnen worden. De opdrachtgevers spreken elkaar in januari 2024 ook in
een bestuurlijk overleg over de aanpak om de kosten te beheersen. U
wordt hierover nader geïnformeerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 32 668, nr. 22

2

Voortgang
Het programma staat voor grote uitdagingen. Tegelijk is de voortgang van
de grootschalige werkzaamheden buiten nu steeds duidelijker merkbaar
voor de omgeving. In april 2021 is het deelproject OVT 1, de bouw van de
Brittenpassage, opgedragen aan de bouwcombinatie Nieuw-Zuid (Mobilis,
Boskalis en Van Gelder). Via webcams was de bouw van dakdelen
dagelijks te volgen voor zowel de nieuwe als de huidige stationspassage.
Ter plekke konden belangstellenden het inschuiven van twee dakdelen
bijwonen.
Ook de doorgrondings- en prijsvormingsfase voor de volgende fase van
de stationsvernieuwing, het deelproject Openbaar Vervoerterminal 2
(OVT-2, het verbreden van de Minervapassage) is doorlopen. Afgelopen
september is dit deelproject OVT-2 opgedragen aan bouwcombinatie
Nieuw-Zuid. Hiervoor is aanvullend € 87 mln. nodig. Dit wordt conform de
bestuurlijke afspraken uit november 2022 verwerkt, waarbij de bijdrage
van het Rijk conform de bestuurlijke afspraken wordt verwerkt en gedekt
op het eerstvolgende begrotingsmoment (Voorjaarsnota 2024) op de
reservering op het Mobiliteitsfonds. Voor het deelproject Tunnel is in juli
2023 de aanbesteding gepubliceerd. Voor de reconstructie van KNA is de
aanbesteding in voorbereiding. Huidige verwachting is dat het laatste
deelproject van Zuidasdok, de Openbaar Vervoerterminal 3 (afbouw
station), in de periode 2034–2036 wordt opgeleverd.
Samenvattend voorziet het programma Zuidasdok opnieuw omvangrijke
meerkosten en dat valt de opdrachtgevers zwaar. Ondanks de inzet op het
toetsen en voorkomen van deze meerkosten, is de financiële ontwikkeling
teleurstellend. Dit dwingt de opdrachtgevers onherroepelijk tot moeilijke
keuzes die negatieve consequenties tot gevolg kunnen hebben. Vanzelfsprekend wordt u betrokken in het afwegen van deze keuzes.
De Minister van Infrastructuur en Waterstaat,
M.G.J. Harbers

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 32 668, nr. 22

3