Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

35 570 VIII

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap (VIII) voor het jaar 2021

Nr. 183

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN
WETENSCHAP EN VOOR BASIS- EN VOORTGEZET ONDERWIJS EN
MEDIA
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 15 februari 2021
In juni 2020 hebben wij uw Kamer de Effectstudie van het vernieuwde
onderwijstoezicht van de Radboud Universiteit en de Voortgangsrapportage vernieuwd toezicht van de Inspectie van het Onderwijs (hierna:
inspectie) gestuurd.1 Hierbij bieden wij u, zoals toegezegd, ook de
evaluatie van de deugdelijkheidseisen in het funderend onderwijs door
Oberon aan. Met deze brief reageren wij op de studies van de Radboud
Universiteit en Oberon en blikken we vooruit op de verdere ontwikkeling
van het onderwijstoezicht.2 Daarnaast reageren we in deze brief op moties
van de leden Van Raan en Van Meenen over toezicht.3 In deze brief gaan
we ook in op de manier waarop de inspectie omgaat met de gevolgen van
de Covid-19 pandemie.
De onderzoeken geven ons geen aanleiding om op dit moment het
toezicht op het onderwijs anders in te richten. Er zijn wel verbeterpunten,
waar de onderzoeken handvatten voor bieden. De inspectie verwerkt de
suggesties tot verbetering in de voorstellen voor de aangepaste onderzoekskaders vanaf 2021. De Minister stelt de onderzoekskaders daarna
vast. Daarnaast geeft de inspectie zelf ook suggesties voor het vergroten
van de effectiviteit in de nieuwe onderzoekskaders. Dit geeft vertrouwen
om het vernieuwde toezicht voort te zetten.

1

Effectstudie naar het vernieuwde onderwijstoezicht, Bijlage bij Kamerstuk 35 300 VIII, nr. 209.
en Evaluatie vernieuwd toezicht. Voortgangsrapportage 2018/2019, bijlage bij Kamerstuk 35 300
VIII, nr. 209
2
De rol van de inspectie verschilt in het hoger onderwijs (ho) van de andere sectoren en valt
buiten de reikwijdte van deze brief. Informatie over ho kan worden gevonden in een eerdere
brief over beschikbaar en noodzakelijk instrumentarium in het onderwijstoezicht. Kamerstuk
33 905, nr.15.
3
Kamerstuk 35 102, nr. 17 en Kamerstuk 35 300 VIII, nr. 71

kst-35570-VIII-183
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VIII, nr. 183

1

Vernieuwd toezicht: effectstudie en evaluatie
Op 1 juli 2017 trad de initiatiefwet Bisschop, Van Meenen en Rog in
verband met een doeltreffender regeling van het onderwijstoezicht in
werking.4 Op basis daarvan maakt de inspectie in de onderzoekskaders
onderscheid tussen oordelen over de basiskwaliteit en waarderen/
stimuleren van de (school)eigen aspecten van kwaliteit. In dezelfde
periode is na een periode van pilots, de werkwijze van de inspectie
vernieuwd. In de onderzoekskaders is sinds augustus 2017 vastgelegd dat,
ten aanzien van het toezicht op instellingen in het po, vo en (v)so, het
bestuur van de onderwijsinstelling het eerste aangrijpingspunt van het
toezicht is. In het mbo werkt de inspectie al sinds 2012 bestuursgericht.
We zien in die sector sindsdien een sterke stijging van de oordelen
«voldoende» op het punt van kwaliteitszorg, eerst op bestuursniveau en
vervolgens op opleidingsniveau.
In augustus 2021 loopt voor de eerste keer de termijn af voor de inspectie
om alle besturen in het funderend onderwijs in een vierjaarlijkse cyclus te
bezoeken. Dan zullen de aangepaste onderzoekskaders voor de volgende
cyclus in werking treden. Met het oog daarop is het tijd om te reflecteren
hoe het toezicht verder kan worden vormgegeven.
Rapportages: conclusies en aanbevelingen
De Radboud Universiteit (hierna: de RU) doet in de Effectstudie van het
vernieuwde onderwijstoezicht verslag van het onderzoek naar de
ervaringen van docenten, schoolleiders, bestuurders en overige belanghebbenden in het po, vo, (v)so en mbo met het vernieuwde toezicht.5 De
RU vraagt zich af of het vernieuwde toezicht, met het bestuur als eerste
aanspreekpunt, voldoende recht doet aan het samenspel van processen
binnen onderwijsorganisaties. Ook hebben de onderzoekers gekeken naar
de prestaties van leerlingen voor en nadat de inspectie een bestuur met
het vernieuwde toezicht had bezocht. De RU stelt dat de effecten van het
vernieuwde toezicht op de onderwijskwaliteit (nog) niet zijn vast te stellen,
mede vanwege de relatief recente invoering hiervan.
Een andere constatering die zowel de RU als de inspectie doen is dat de
dubbele ambitie van het vernieuwde toezicht om zowel de basiskwaliteit
te waarborgen als te stimuleren soms tot onduidelijkheid in het veld leidt.
Het is besturen niet altijd voldoende helder hoe de inspectie de verschillende rollen invult. De inspectie geeft alleen oordelen op grond van de
deugdelijkheidseisen (controlerende taak) en kan daarnaast het gesprek
voeren over de eigen ambities van het bestuur (stimulerende taak). De
inspectie zal in het aangepaste onderzoekskader 2021 het onderscheid
tussen de eisen waar een bestuur en school aan moeten voldoen
(deugdelijkheidseisen) en de eigen ambities van de instelling verder
verduidelijken.
Uit het onderzoek van de RU en de evaluatie van de inspectie blijkt dat de
ervaringen met het vernieuwde toezicht in alle sectoren positief zijn. Het
eigen onderzoek van de inspectie laat zien dat een stimulerend gesprek
door veel besturen op prijs wordt gesteld. Het rapport van de RU laat zien
dat besturen zich met het vernieuwde toezicht aangemoedigd voelen om
bij het volgende onderzoek meer hun eigen verhaal te vertellen en de
regie in handen te nemen.

4
5

Wet van 8 april 2016, Stb. 2016, nr. 179.
Effectstudie naar het vernieuwde onderwijstoezicht, Bijlage bij Kamerstuk 35 300 VIII, nr. 209.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VIII, nr. 183

2

Eén van de aanbevelingen van de RU is om de ambities realistisch te
houden op het punt van leren en verbeteren; de invloed van de inspectie
op dit punt is namelijk beperkt en indirect. Het is inderdaad in de eerste
plaats aan de onderwijsorganisatie zelf om ambitie te tonen en het leren
en verbeteren centraal te zetten. De waardering vanuit het veld voor het
bestuursgericht toezicht is voor ons ook een indicatie dat de blik van
buiten, van de inspecteur, besturen en scholen helpt om kritisch naar de
eigen organisatie te kijken. Daarin zit een belangrijk deel van de
meerwaarde van de inspectie als het aankomt op het stimuleren tot leren
en verbeteren.
Vanuit het veld krijgen wij ook signalen dat het vernieuwde toezicht aanzet
tot zelfreflectie. Steeds meer besturen werken aan een effectieve cyclus
van leren en verbeteren. Bijvoorbeeld in de vorm van interne audits,
collegiale visitatie en het delen van good practices. Zo wordt binnen
onderwijsorganisaties zelf gezorgd voor een periodieke reflectie op
onderwijskwaliteit en wordt de intrinsieke motivatie aangewakkerd om
continu te blijven leren en verbeteren. Ook interne toezichthouders pakken
hun rol steeds beter op. Uw Kamer heeft recent een brief over versterking
van de kwaliteitszorg in het mbo ontvangen waarin wij toelichten welke
stappen wij samen met de mbo sector zetten om de kwaliteitszorg verder
te versterken.6
Hoewel op basis van het onderzoek van de RU de effecten van het
vernieuwde toezicht nog niet eenduidig zijn vast te stellen, zien we dat
bestuursgericht toezicht gewaardeerd wordt en van toegevoegde waarde
is voor het lerende vermogen van onderwijsorganisaties. Wij zetten de lijn
van het vernieuwde, bestuursgerichte toezicht voort en nemen daarbij de
aanbevelingen van de RU ter harte. De aandachtspunten uit de eigen
evaluatie en de studie van de RU neemt de inspectie mee in de
aanpassing van de huidige onderzoekskaders.
Effectief zicht op het onderwijs
Onderwijskwaliteit komt op verschillende manieren tot stand, laat de RU
zien. Het is daarom belangrijk dat de inspectie breed zicht heeft op de
ontwikkelingen van onderwijskwaliteit. Jaarlijks monitort de inspectie op
afstand of er bij onderwijsinstellingen risico’s zijn in de kwaliteit van het
onderwijs en op het gebied van het financieel beheer in de prestatieanalyse. De afgelopen jaren heeft de inspectie geïnvesteerd in een stevige
informatiepositie met de versterking van de prestatie-analyse op schoolen afdelingsniveau, zowel in kwaliteit als kwantiteit.
In het bestuursgericht toezicht ziet de inspectie er in de eerste plaats op
toe dat besturen de verantwoordelijkheid nemen voor de kwaliteit van het
onderwijs op hun scholen. De besturen hebben immers een zorgplicht
voor de kwaliteit van het onderwijs. Daarnaast stimuleert de inspectie
besturen om te werken aan hun eigen ambities. In het vierjaarlijks
bestuursonderzoek geeft de inspectie een betrouwbaar oordeel over de
sturing door het bestuur op de kwaliteit en continuïteit. De kwaliteit van
het onderwijs op de scholen wordt met het bestuur besproken als
onderdeel van dit vierjaarlijkse onderzoek. De inspectie gaat tijdens het
onderzoek ook in gesprek met directeuren, en/of andere personele
geledingen van de scholen. Daarbij doet de inspectie verificatieonderzoeken bij een representatief deel van de scholen onder een bestuur.
In het mbo worden ook externen betrokken bij de onderzoeken. In de
volgende toezichtsronde zal de inspectie ook het intern toezicht beter
meenemen in het onderzoek.
6

Kamerstuk 31 524, nr. 482

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VIII, nr. 183

3

Met de thematische onderzoeken en meerjarige monitoringsonderzoeken
houdt de inspectie zicht op de ontwikkelingen van kwaliteit van het
onderwijs. Tijdens deze onderzoeken bezoekt de inspectie ook scholen.
Soms geven deze onderzoeken aanleiding voor een gesprek met het
bestuur of tot een kwaliteitsonderzoek, omdat risico’s aan het licht zijn
gekomen. De inspectie kan ook een onaangekondigd bezoek afleggen,
conform de gewijzigde motie van het lid Van Meenen.7
Ook de sterk verbeterde omgang met signalen naar aanleiding van het
onderzoek van de Auditdienst Rijk maakt deel uit van de versterking van
de informatiepositie.8 Als bij deze informatie risico’s voor de kwaliteit of
continuïteit naar boven komen, gaat de inspectie het gesprek aan met het
betreffende bestuur en kan de inspectie een schoolonderzoek starten.
Samenvattend
Besturen en scholen verschillen van elkaar. De kwaliteit die ze realiseren
en de organisatievorm zijn verschillend, evenals de manier van ontwikkelen en de omstandigheden. De inspectie sluit daar in haar toezicht op
aan: de inspectie bepaalt de intensiteit van het toezicht proportioneel, in
relatie tot de kwaliteit van het bestuur. Daarbij is de uitvoering van het
onderzoek op maat, rekening houdend met de kenmerken van het bestuur
en de scholen. Zo komt de inspectie zo effectief mogelijk tot een
deugdelijk oordeel en beperkt zij de toezichtlast. Naast deze onderzoeken
bij besturen en hun scholen doet de inspectie in situaties waarin dat nodig
is, zoals nu tijdens de Covid-19 crisis, meer gericht onderzoek op scholen.
Om dat te kunnen doen, heeft de inspectie het voornemen om niet langer,
zoals enkele jaren geleden aan uw Kamer toegezegd, elke vier jaar alle
scholen in het funderend onderwijs te bezoeken.9 De inspectie wil haar
capaciteit zo gericht mogelijk inzetten. Onderzoek op scholen blijft daarbij
belangrijk.
Met het rijke beeld dat de inspectie over de kwaliteit van het onderwijs
vastlegt, speelt de inspectie een belangrijke rol binnen het onderwijsstelsel. Wij hebben vertrouwen dat de huidige informatiepositie van de
inspectie en de combinatie van de verschillende toezichtvormen zorgen
voor effectief toezicht. en voor goed zicht op de verdere ontwikkelingen
van de kwaliteit van het onderwijs.
Moties
Afgelopen jaar heeft uw Kamer twee moties aangenomen die om
specifiek toezicht vragen. De motie Van Meenen vraagt om een
uitvoerbaar en hanteerbaar toetsingskader voor nieuwe onderwijskundige
concepten en de motie Van Raan om toezicht op de invloed van bedrijven
op het funderend onderwijs. 10 11 Deze motie roept de regering op tot
meer toezicht op onderwijskundige elementen verzorgd door bedrijven.
Voor beide moties geldt dat in eerste instantie besturen, scholen en
leraren verantwoordelijk zijn voor de beoordeling van, en daarmee
aanspreekbaarheid op, de kwaliteit van door hen gebruikte onderwijsconcepten, lesmaterialen, gastlessen en excursies. Dit vloeit mede voort uit
7

Kamerstuk 35 000 VIII, nr. 226
ADR: Onderzoek naar het handelen van de Inspectie van het Onderwijs bij het toezicht op het
vmbo Maastricht (Bijlage bij Kamerstuk 30 079, nr. 92)
9
Kamerstuk 33 905, nr. 12
10
Kamerstuk 35 102, nr. 17
11
Kamerstuk 35 300 VIII, nr. 71. Bij de beantwoording gaan wij er vanuit dat het lid Van Raan het
funderend onderwijs bedoelt. Het mbo en ho proberen juist de relatie tussen opleiding en
bedrijfsleven te versterken.
8

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VIII, nr. 183

4

de grondwettelijke vrijheid van onderwijs, de autonomie van scholen en
de professionele ruimte van leraren, op basis waarvan de overheid
terughoudend moet zijn bij het stellen van wettelijke eisen, zeker waar het
het «hoe» (bijvoorbeeld de lesmethode) betreft.
Motie van Meenen
Wij hebben met de inspectie verkend hoe we kunnen bewaken dat
besturen en scholen bij de invoering van een nieuw concept zorgvuldig te
werk gaan; gebruik makend van de meest recente (wetenschappelijke)
onderzoeken en inzichten, dat bij de start een goede kwaliteitscyclus met
evaluatie wordt ingericht en de medezeggenschap (MR) tijdig wordt
betrokken en om instemming wordt gevraagd. Wij hebben gezamenlijk
geconcludeerd dat de bestaande deugdelijkheidseisen voldoende duidelijk
zijn en voldoende mogelijkheden geven wanneer een onderwijsconcept
«schadelijk is voor leerlingen».
De wettelijke eisen die gelden voor onderwijskundig beleid en de
aanpassing daarvan, het stelsel van kwaliteitszorg en het instemmingsrecht van de MR zijn in dit verband relevant. In de meeste gevallen
functioneert het systeem goed. Wanneer of waar dat nodig is, kan de
inspectie een herstelopdracht geven en vervolgens een sanctie opleggen.
Een afzonderlijk toetsingskader voor onderwijsconcepten naast het
bestaande onderzoekskader heeft daarom geen toegevoegde waarde. Wij
denken wel dat scholen en besturen geholpen zijn met een duidelijker
richtsnoer op dit punt, zodat zij hun verantwoordelijkheid beter kunnen
invullen. In het onderzoekskader 2021 zal de cyclus van kwaliteitszorg en
verbetering beter tot uitdrukking komen. Al het onderwijs moet aan de
deugdelijkheidseisen voldoen. De inspectie zal in het onderzoek van een
bestuur in het funderend onderwijs met een of meerdere scholen met een
experimenteel onderwijsconcept de wijze waarop het bestuur de kwaliteit
van het onderwijs van deze concepten borgt expliciet meenemen.
Daarnaast zal de inspectie in haar volgende Jaarwerkplan een themaonderzoek over dit onderwerp inplannen.
Het bestuur neemt het besluit tot onderwijsinnovatie, waarbij het advies
van de MR, schoolleider en andere geledingen in overweging wordt
genomen. Het is daarom van belang dat zij kunnen beschikken over de
actuele inzichten over effectieve onderwijsmethoden- en concepten, zodat
zij in staat zijn om te beoordelen wat de voor- en nadelen zijn van een
onderwijskundig concept, en of het ook geschikt is voor de eigen situatie
en wat de randvoorwaarden zijn voor een succesvolle implementatie. Veel
kennis over effectieve methoden is al beschikbaar en toegankelijk.
Besturen en scholen kunnen hiervoor allereerst terecht bij de Kennisrotonde van de NRO en daar ook zelf een vraag voorleggen. Verder is het
van groot belang dat MR’en, waarin ook de ouders vertegenwoordigd zijn,
zich bewust zijn van hun verantwoordelijkheid en rechten op dit punt; de
MR heeft namelijk instemmingsrecht als het gaat om een wijziging van
onderwijskundig beleid en is daardoor in positie om een bestuur kritisch
te bevragen en scherp te houden. Het beter laten functioneren van de MR
verdient in het algemeen aandacht. De CAOP werkt samen met veldpartijen in opdracht van OCW momenteel aan de versterking en ondersteuning van medezeggenschap.
Motie Van Raan
Scholen hebben de verantwoordelijkheid om richting ouders en leerlingen
aanspreekbaar te zijn op de gemaakte keuzes en de omgang met
leermethoden. Er zijn verschillende afwegingsmechanismen om ervoor te
zorgen dat dit gebeurt op een manier die bij de school past en uiteraard

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VIII, nr. 183

5

ook binnen de grenzen van de wet. Hierbij spelen met name ook het
interne toezicht en de medezeggenschap een rol. De MR heeft een
instemmingsrecht op het vaststelling of wijziging van het schoolplan en
daarmee mede invloed op de onderwijsinhoud. Ook heeft de MR
instemmingsrecht als een bedrijf elementen van het onderwijs faciliteert
of organiseert en als tegenprestatie een eigen boodschap mag uitdragen.
Op deze manier is er via de MR een check op onderwijs door bedrijven. In
het sponsorconvenant wordt bovendien aangegeven dat er geen promotie
voor bedrijven mag voorkomen in lesmateriaal.
De inspectie houdt toezicht op het onderwijs, inclusief door derden
georganiseerde of gefaciliteerde elementen van onderwijs die binnen de
wettelijke onderwijstijd onder de verantwoordelijkheid van de school
plaatsvinden. Als de inspectie signalen krijgt dat er zaken gebeuren die
mogelijk strijdig zijn met de wet- en regelgeving, dan kan de inspectie het
schoolbestuur daarop aanspreken.
Het bestaande verantwoordings- en toezichtregime is in onze ogen
toereikend om oneigenlijke beïnvloeding van jonge leerlingen door
bedrijven te voorkomen of te corrigeren, zoals bijvoorbeeld door
(MKB-)bedrijven, maar ook goede doelen, NGO’s en maatschappelijke
organisaties die scholen facultatief lesmateriaal aanbieden.
Periodieke toetsing van de deugdelijkheidseisen in het funderend
onderwijs
Tijdens de parlementaire behandeling van de initiatiefwet Bisschop, Van
Meenen en Rog in verband met een doeltreffender regeling van het
onderwijstoezicht is een tweetal moties ingediend. In de eerste motie
werd de regering verzocht om de bestaande deugdelijkheidseisen
periodiek te evalueren op hun hedendaagse toepassing, consistentie en
effectiviteit.12 In de tweede motie werd de regering door de Eerste Kamer
verzocht om terughoudendheid te betrachten in het toevoegen van
nieuwe deugdelijkheidseisen, en de deugdelijkheidseisen daarnaast eens
per vier jaar te toetsen op hun noodzaak in relatie tot de bijdrage aan de
onderwijskwaliteit.13 Uw Kamer heeft de uitkomst van de eerste evaluatie
in 2016 ontvangen.14 Naar aanleiding van die evaluatie zijn verschillende
eisen geactualiseerd.15
Het afgelopen jaar heeft onderzoeksbureau Oberon de deugdelijkheidseisen in het funderend onderwijs opnieuw geëvalueerd. Het gaat om
de eisen in de Wet op het primair onderwijs (hierna: WPO), de Wet op het
voortgezet onderwijs (hierna: WVO), de Wet op de expertisecentra (hierna:
WEC) en de Wet medezeggenschap op scholen (hierna: WMS).

12

Motie Straus en Dijkgraaf, Kamerstuk 33 862, nr. 19.
Motie Bruijn c.s., Kamerstuk 33 862, F.
Kamerstuk 33 862, nr. 24.
15
Wet van 1 juli 2020 tot wijziging van de Wet op het primair onderwijs, de Wet op het voortgezet onderwijs, de Wet op de expertisecentra, de Wet op het onderwijstoezicht en enkele
andere wetten in verband met actualisering van de deugdelijkheidseisen, het daarmee
samenhangende onderwijstoezicht en vermindering van administratieve verplichtingen in het
funderend onderwijs, alsmede reparatie van wetstechnische gebreken; (Wet actualisering
funderend onderwijs) Stb. 2020, nr. 235.
13
14

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VIII, nr. 183

6

Actualiteitsgehalte en consistentie deugdelijkheidseisen
Oberon constateert dat het merendeel van de bevindingen uit de eerste
evaluatie inmiddels is verwerkt in wetten of in wetsvoorstellen.16 Uit de
gevoerde gesprekken blijkt verder dat sectororganisaties, bestuurders,
schoolleiders en de inspectie het overgrote deel van de deugdelijkheideisen als nuttig en actueel ervaren. Waar eisen ruimte voor operationalisatie of interpretatie laten, wordt dat in het algemeen niet als
bezwaarlijk ervaren.
Er zijn twee deugdelijkheidseisen waarvan enkele bestuurders en
schoolleiders zich afvragen of ze nog wel actueel zijn: de verplichte
onderdelen van de schoolgids en de fusietoets. Over de voorschriften
voor de schoolgids zullen wij het gesprek aangaan met het onderwijsveld.
Het wetsvoorstel waarmee de fusietoets in het funderend onderwijs zou
worden aangepast is verworpen in de Eerste Kamer. Daarom laten wij de
keuze om de eisen aan fusies al dan niet aan te passen aan een nieuw
kabinet.
Verder geeft Oberon aan dat daar waar sprake is van verschillen, dat met
name tussen sectorwetten het geval is. De heroverweging van een
beperkt aantal deugdelijkheidseisen is al opgenomen in een wetstraject en
bij uw Kamer bekend. Voor de resterende verschillen tussen de deugdelijkheidseisen geldt dat deze grotendeels verklaarbaar zijn. Dit betreft in
het bijzonder de verschillen tussen het (v)so en overige scholen in het
funderend onderwijs en verschillen tussen de WPO, de WVO en de WEC.
Deze verschillen doen recht aan de schaal en functie van het (v)so.
Op één punt zullen wij bezien of het nodig is om de wet te verhelderen.
Het betreft de constatering van Oberon in de WVO dat een bepaling
ontbreekt die expliciet regelt dat onderwijs dat is gevolgd op een andere
school voor vo ook geldt als onderwijstijd.
Toepasbaarheid deugdelijkheidseisen in het toezicht
Oberon constateert dat er vier inspectiestandaarden zijn waarbij de
deugdelijkheidseisen de inspectie onvoldoende wettelijke basis bieden
voor effectief toezicht en handhaving. Voor drie daarvan geldt dat de wet
inmiddels is aangepast of een wetswijziging in gang is gezet. De vierde is
de standaard «sociale en maatschappelijke competenties» waarbij Oberon
specifiek refereert aan het (v)so. Deze competenties komen terug in de
leergebiedoverstijgende kerndoelen in het Besluit kerndoelen WEC. Een
deel van deze kerndoelen is gericht op brede ontwikkelingsaspecten, zoals
de zintuiglijke en motorische ontwikkeling en de sociale en emotionele
ontwikkeling en zijn de grondslag voor deze standaard. De inhoud en
formulering van de kerndoelen wordt momenteel bezien in de actualisering van het curriculum.
Verder zijn er drie inspectiestandaarden waarbij de regelgeving ruimte
laat voor interpretatie. Die ruimte zou een belemmering voor effectief
toezicht kunnen zijn. Het gaat om de standaarden didactisch handelen,
veiligheid en kwaliteitscultuur. Voor aanscherping van de eisen die ten
grondslag liggen aan de eerste standaard biedt het rapport geen
16

De volgende drie bevindingen zijn nog niet in wijzigingsvoorstellen verwerkt: de regels voor
onderwijstijd (WPO); een verbreding van het begrip «leerresultaten» (WPO) en de manier van
opvragen en controle van de Verklaring omtrent het gedrag in de WPO, WVO en de WEC. In de
memorie van toelichting op de wet actualisering deugdelijkheidseisen funderend onderwijs is
aangegeven dat deze bepalingen geen onderdeel uitmaken van die wet omdat de beleidsontwikkeling nog gaande is. Dit is nog altijd het geval.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VIII, nr. 183

7

aanleiding. De zorgplicht voor sociale veiligheid wordt momenteel
geëvalueerd. Aanpassingen ten aanzien van de standaard «kwaliteitscultuur» verwerkt de inspectie in de nieuwe onderzoekskaders.
Covid-19 pandemie en onderwijsresultaten
De inspectie speelt op verschillende manieren in op de Covid-19
pandemie. Dit doet de inspectie onder meer met onderzoek op afstand,
waar mogelijk compacte vierjaarlijkse onderzoeken bij besturen en hun
scholen of opleidingen, de ontwikkeling van toezicht op afstandsonderwijs
en thematisch onderzoek naar de effecten van de pandemie op de
onderwijsresultaten en op achterstanden van leerlingen en studenten.
Ook houdt de inspectie in haar oordelen rekening met de omstandigheden, bijvoorbeeld ten aanzien van onderwijstijd. De inspectie wil het
komende schooljaar ook rekening houden met de omstandigheden als het
gaat om de beoordeling van de onderwijsresultaten. Immers de beperkingen als gevolg van de pandemie beïnvloeden deze resultaten, en deze
invloed ligt voor een deel buiten de invloedssfeer van besturen en
scholen.
Geen oordeel op onderwijsresultaten 2021–2022
Besturen en scholen hebben recht op een fair oordeel. Daarom blijft de
inspectie de onderwijsresultaten wel volgen, maar zal zij het komend
schooljaar (2021/2022) bij de onderzoeken die zij doet op scholen en
afdelingen voor po, vo en so geen oordelen geven op de onderwijsresultaten (standaard OR1 uit het onderzoekskader van de inspectie).
Leerlingen hebben recht op goed onderwijs. De inspectie blijft de
onderwijsresultaten daarom komend schooljaar wel nauwgezet volgen.
Het gaat immers om een cruciale deugdelijkheidseis. De inspectie neemt
de onderwijsresultaten mee in de risicodetectie. Waar de inspectie risico’s
ziet, doet zij ook in schooljaar 2021–2022 risicogericht kwaliteitsonderzoek.
Dit kan op school- of afdelingsniveau nog steeds leiden tot het oordeel
«onvoldoende» of «zeer zwak». Met dien verstande dat de onderwijsresultaten daar dan in het schooljaar 2021/2022 niet in meewegen.
Van belang is dat scholen die mede op basis van de onderwijsresultaten
risico’s laten zien, kunnen aanhaken bij het Nationaal Programma
Onderwijs na Corona. Besturen en scholen met prestaties die ook voor de
Covid-19 crisis al reden tot zorg gaven, participeren bovendien in het
programma «Goed worden, goed blijven» of «Leren verbeteren» met de
daarbij behorende monitoring.
Scholen die het oordeel «zeer zwak» of «onvoldoende» hebben, kunnen
zich in het schooljaar 2021–2022 rehabiliteren, ook al geeft de inspectie
geen oordeel over de onderwijsresultaten. Voorwaarde zal zijn dat de
inspectie in een integrale weging op basis van haar onderzoekskader geen
risico’s ziet.
Verder zal het in het schooljaar 2021/2022 mogelijk blijven om de
waardering «goed» aan te vragen. Normaal gesproken is daarvoor nodig
dat de inspectie minimaal het oordeel «voldoende» geeft op de onderwijsresultaten. Ook voor het in aanmerking kunnen komen voor de
waardering «goed» zal komend schooljaar als voorwaarde gelden dat de
inspectie in een integrale weging op basis van haar onderzoekskader geen
risico’s ziet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VIII, nr. 183

8

Doorwerking in volgende jaren
Een belangrijke vraag is hoe het niet geven van oordelen op de onderwijsresultaten in het schooljaar 2021–2022 doorwerkt in volgende jaren. Een
andere in dit verband relevante vraag is hoe de pandemie zich verder
ontwikkelt. De aanpassing van het toezicht zoals verwoord in deze nota
geldt vooralsnog voor het schooljaar 2021–2022. Nogmaals, het gaat hier
om een cruciale deugdelijkheidseis, waar we niet lichtvaardig mee
moeten omgaan. De inspectie werkt op dit moment aan de meerjarige
aanpak van de oordelen die zij verbindt aan de onderwijsresultaten.
Ten slotte
De onderzoeken van de RU, de inspectie en Oberon geven richting voor
een beperkt aantal aanpassingen in het toezicht op het onderwijs. Er is
geen aanleiding om het toezicht opnieuw integraal te vernieuwen. Wel zijn
er aanknopingspunten om het bestuursgericht toezicht te versterken en te
verbeteren en om ruimte te geven waar dat de kwaliteit van het onderwijs
en de effectiviteit van het toezicht versterkt. Besturen zijn verantwoordelijk
voor de kwaliteit van het onderwijs op hun scholen en instellingen.
Bewaking van die kwaliteit door toezicht is en blijft een belangrijke
verantwoordelijkheid van de overheid. Mede door het bestuursgericht
toezicht, met waarborgen van de deugdelijkheidseisen en het stimuleren
van besturen om eigen ambities te stellen en te verbeteren, krijgen
leerlingen waar ze recht op hebben: kwalitatief goed onderwijs. Hier
werken wij continu aan en wij zullen dat blijven doen.
De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
I.K. van Engelshoven
De Minister voor Basis- en Voortgezet Onderwijs en Media,
A. Slob

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VIII, nr. 183

9