Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

35 000 X

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Defensie (X) voor het jaar 2019

Nr. 140

BRIEF VAN DE MINISTER VAN DEFENSIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 15 mei 2019
Hierbij ontvangt u, mede namens de Staatssecretaris, het jaarverslag 2018
van de Inspecteur-generaal der Krijgsmacht (IGK)1. De IGK kan mij
gevraagd en ongevraagd adviseren over alle vraagstukken die de
krijgsmacht raken. Ook kan hij onderzoeken instellen of bemiddelen in
individuele aangelegenheden. Daarnaast is de IGK zowel Inspecteur der
Veteranen als Inspecteur der Reservisten. Door de vele werkbezoeken die
de IGK jaarlijks aflegt, weet hij goed wat er leeft op de werkvloer. Ik hecht
dan ook waarde aan de onafhankelijke positie van de IGK en aan zijn
adviezen. Deze dragen in mijn ogen bij aan het verder verbeteren van de
defensieorganisatie.
De IGK heeft het jaarverslag 2018 een ondertitel meegegeven die luidt:
«Investeer in Vertrouwen». En daarmee raakt hij de spijker op zijn kop.
Voor vertrouwen zijn koersvastheid, het nakomen van beloften en begrip
voor de mensen van belang. Daar wil ik de komende tijd nog sterker op
inzetten. In het jaarverslag heeft de IGK zijn aandachtspunten verdeeld
over de drieslag Mensen, Middelen en Manieren. Hieronder reageer ik op
zijn bevindingen.
Mensen
De IGK geeft aan dat het hem deugd doet dat het thema «mensen» de
hoogste prioriteit in de Defensienota 2018 (Kamerstuk 34 819, nr. 1) heeft
gekregen en dat daar een substantieel budget tegenover staat. Alle
maatregelen die gaan over «de mens» bij Defensie zijn ondergebracht in
één pakket, genaamd de Personeelsagenda. De IGK benoemt echter nog
een aantal specifieke zorgpunten. De Staatssecretaris en ik delen deze
zorg en daarom werkt Defensie er hard aan om een betrouwbare en
aantrekkelijke werkgever te zijn waar mensen met plezier en trots werken.
1

kst-35000-X-140
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 X, nr. 140

1

Mensen – arbeidsvoorwaarden en inkomen
De IGK stelt dat een goed arbeidsvoorwaardenakkoord noodzakelijk is
voor het herstel van het vertrouwen van de medewerker. Ik deel die
mening en betreur het dan ook dat het defensiepersoneel nog langer
moet wachten op verbetering van de arbeidsvoorwaarden. In het belang
van het personeel en vanuit onze gezamenlijke verantwoordelijkheid wil ik
het overleg met de vakbonden graag voortzetten. Ik hoop dan ook dat de
bonden weer snel aan tafel komen.
Mensen – personeelstekort
De IGK uit niet alleen zijn zorgen over het lage vertrouwen onder het
personeel maar schrijft ook over starheid in het personeelssysteem,
functie-uitholling, hoge werkdruk en achterblijvende personele vulling. Ik
herken de zorgpunten van de IGK. Defensie werkt hard aan het herstel van
vertrouwen. Dit is niet eenvoudig en vraagt om zichtbare verbeteringen
op diverse terreinen. Naast inzet om te komen tot een goed arbeidsvoorwaardenakkoord, een goed pensioenstelsel en een goed loongebouw,
investeren de Staatssecretaris en ik in materiele gereedheid, goede
spullen, vastgoed en legering, het bieden van loopbaan-perspectief en
een veilige werkomgeving. Recente voorbeelden van merkbare verbeteringen zijn: de nieuwe gevechtstenues voor personeel op missie, de
eenmalig uitkering van 750 euro in december 2018, de smart-telefoons, de
oprichting van het interventieteam en het realiseren van Wifi op de
legering. Verder wil ik toe naar het leveren van meer maatwerk voor het
personeel. Hiertoe wordt het huidige personeelssysteem vervangen door
een nieuw, modern en toekomstbestendig model dat recht doet aan de
persoonlijke ontwikkeling en behoeftes van medewerkers. Het raamwerk
voor dit nieuwe personeelsmodel, waarin ook de reservist wordt
betrokken, wil Defensie dit jaar gereed hebben.
Defensie gaat samenwerkingsverbanden aan met andere overheidsinstellingen en bedrijven om te beschikken over een flexibele personele schil,
waarin gebruik kan worden gemaakt van specifieke kennis en expertise.
Ook probeert Defensie militairen langer te behouden door het (ruimer)
toekennen van bindings- en behoudspremies. Daarnaast wordt er vaker
voor gekozen militairen door te laten stromen naar een permanent
dienstverband. De personele uitdaging dwingt Defensie echter om de
komende jaren te blijven moderniseren en daarbij goed te blijven kijken
naar andere Westerse krijgsmachten waar vergelijkbare uitdagingen
spelen.
Mensen – Langer doorwerken bij Defensie
Voor militairen geldt een geleidelijke toename van de leeftijd waarop met
leeftijdsontslag kan worden gegaan. Bij zijn gesprekken constateert de IGK
dat er veel vragen leven over zaken als inzetbaarheid, dienstroosters,
uitzendbaarheid, erkenning en waardering. De IGK heeft in een themaonderzoek, getiteld «Langer werken bij Defensie» aandacht besteed aan deze
kwesties. De hoofdconclusie daarvan was: Zet de oudere werknemer in
zijn kracht. Ik ben de IGK erkentelijk voor dit themaonderzoek en de
adviezen die daaruit voortvloeien. Het langer doorwerken van zowel
militairen als burgermedewerkers, als gevolg van onder meer de
verhoging van de pensioenleeftijd, maakt dat de Staatssecretaris en ik
beleidsmatig extra willen investeren in het behouden van competente,
gezonde en gemotiveerde werknemers. Per levensfase heeft Defensie al
diverse instrumenten tot haar beschikking, zoals: verlofregelingen
(ouderschaps-, zorg-, en geboorteverlof), de Partiële Arbeidsparticipatie
Senioren (PAS) regeling, het inverdienen van tijd (als gevolg van een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 X, nr. 140

2

uitzending naar het buitenland) waarmee eerder met leeftijdsontslag kan
worden gegaan, leeftijdsgrenzen voor uitzending en nachtdienst,
uitzendbescherming en loopbaanbegeleiding. Uitwerking van nieuwe of
aanpassing van bestaande instrumenten komen aan de orde in het
overleg met de Centrales van Overheidspersoneel.
Mensen – opleidingen
De IGK constateert dat het aantal aanstellingsopdrachten voor het
komende jaar aanzienlijk is verhoogd en vindt dat goed nieuws. Tegelijkertijd wijst de IGK er op dat dit grote uitdagingen en tekorten met zich
meebrengt op het gebied van instructeurs, onderwijsleermiddelen,
ondersteunende diensten en infrastructuur. Daarnaast gaat het verkorten
van de initiële opleidingstijd ten koste van de startbekwaamheid.
Door bij horizontale instroom meer rekening te houden met het kennis- en
ervaringsniveau van de instromer kan de benodigde opleiding beter
worden afgestemd. Echter, door irreguliere uitstroom is de druk op de
opleidingscapaciteit vergroot. Het kost tijd en (operationele) capaciteit om
nieuwe mensen op te leiden en in te werken. Defensie is zich bewust van
de opgaven als het gaat om opleidingen en onderkent ook de risico’s zoals
beschreven in de inzetbaarheidsrapportage van 2018.
De Staatssecretaris en ik zetten ons ook in voor een veilige opleiding.
Daarbij probeert Defensie de risico’s te minimaliseren door het handhaven
van procedures, het inzetten van gekwalificeerd personeel, het uitvoeren
van aanvullende risico-inventarisaties en het gebruik van materiaal dat
aan de wettelijke veiligheidseisen voldoet.
Mensen – arbeidsconflict en re-integratie
De IGK heeft in 2018 een themabijeenkomst gehouden over verzuim als
gevolg van een arbeidsconflict. Dit onderwerp is blijvend actueel, want
overal waar gewerkt wordt, kunnen conflicten ontaarden in ziekteverzuim.
Defensie wil goede zorg verlenen en heeft daarom een uitgebreid systeem
ingericht om een medewerker waarbij een conflict leidt tot verzuim, snel
weer op de been te krijgen. Wanneer er sprake is van een conflict blijkt het
in specifieke gevallen lastig om invulling te geven aan de re-integratie.
Defensie biedt daarom onder meer alternatieve geschillenoplossing (bijv.
mediation) aan als een manier om uit een impasse te komen.
Mensen – drugsbeleid bij Defensie
Defensie voert een lik-op-stuk beleid op het gebied van drugs. De IGK stelt
dat er verbetering valt te behalen op het gebied van preventie en
voorlichting. Een werkgroep heeft naar aanleiding hiervan gekeken naar
concrete doorvertaling van het beleid naar de praktijk. Dat werk is gereed
en de Staatssecretaris en ik beraden ons momenteel op het beoogde
tijdpad voor het verder aanvullen van het drugsbeleid en de wijze van
aanpak. Overleg met de medezeggenschap en de Centrales van
Overheidspersoneel vormt hiervan een belangrijk onderdeel.
Middelen
De IGK geeft aan dat medewerkers positief zijn over de toegenomen
beschikbaarheid van munitie, oefenmogelijkheden en middelen. Als
zorgpunten noemt de IGK de staat van gebouwen, de materiaalvoorziening-keten, kwetsbaarheid bij het gebruik van bedrijfssoftware
zoals Systemen Applicaties en Producten (SAP), WIFI-dekking op kazernes
en (satelliet-) bandbreedte op zee. De signalering dat de organisatie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 X, nr. 140

3

kwetsbaar is rond het gebruik van SAP, wordt onderkend en de aanpak
daarvan is onderdeel van het verbeteren van de materiele gereedheid.
Met de IGK ben ik verheugd dat de eerste resultaten van het project ter
verbetering van Internet Op De Legering (IODL) als een werkelijke
verbetering wordt ervaren en dat de voorgenomen brede verspreiding
van zogenaamde smart-telefoons, positief wordt ontvangen. Ook ben ik
verheugd dat ons personeel positief gestemd is over de instroom van
materieel in de komende jaren. Dat steunt me bij het uitvoeren van de
Defensienota 2018. Ik deel de zorg over de staat van het vastgoed en heb
daar in 2019 extra budget voor bestemd. Ik verwijs daarvoor naar de brief
aan uw Kamer getiteld: Stand van zaken vastgoed Defensie (Kamerstuk
34 919, nr. 35). Binnen de Defensiebegroting zoek ik naar mogelijkheden
om dit initiatief de komende jaren door te zetten. Het advies van de IGK
om de keten «bouw en verbouw» onder de loep te nemen, neem ik ter
harte. Defensie werkt daarom een plan uit voor het integraal beheersen
van de gehele vastgoedportefeuille.
Manieren
De IGK vestigt aandacht op het belang van investeren in de juiste manier
van denken van medewerkers, die na 25 jaar van krimp en vertragen
moeten wennen aan de kansen die er zijn. Ik deel de mening van de IGK
dat daarvoor stimulerend leiderschap nodig is op alle niveaus.
Manieren en organiseren
In zijn themarapport »Van reorganiseren naar organiseren» heeft de IGK
geadviseerd over reorganisatietrajecten bij Defensie. Op basis van het
rapport heb ik onderzoek laten doen naar de oorzaken van vertraging van
reorganisaties en mogelijke oplossingsrichtingen. Hieruit volgt dat de
Uitvoeringsregeling Reorganisaties Defensie (URD) moet worden herzien,
met als doel het reorganisatieproces te vereenvoudigen. Daarnaast moet
er meer aandacht zijn voor de menselijke maat.
Manieren en veiligheid
De IGK stelt in zijn jaarverslag dat de hernieuwde aandacht voor veiligheid
absoluut noodzakelijk is en dat er binnen Defensie het nodige is verbeterd.
Om de reeds ingezette beweging te versterken signaleert de IGK dat het
belangrijk is dat defensiemedewerkers na een melding zien, dat er
daadwerkelijk iets gebeurt met die melding. Hij noemde dit wederkerigheid. Ik ben het van harte eens met de IGK. Om de veiligheid van de
organisatie te versterken hebben de Staatssecretaris en ik een Plan van
Aanpak opgesteld waarin commandanten een centrale rol hebben. In 2019
wordt aan hen gevraagd een analyse te maken op basis van een aantal
indicatoren zoals de bezettingsgraad en de mate waarin medewerkers zijn
opgeleid voor hun functie. Hiermee wordt gestimuleerd dat commandanten veiligheid zien als onderdeel van de reguliere bedrijfsvoering en
dat zij hun personeel laten meedenken om te komen tot een veiliger
werkomgeving. Het personeel ziet op zijn beurt dat er iets met hun
signalen wordt gedaan. Op het gebied van sociale veiligheid zorgt
Defensie dat commandanten met additionele maatregelen worden
ondersteund, dat opleidingen van personeel worden aangepast, dat
melden eenvoudiger wordt en meldingen beter en sneller opvolging
krijgen. Duidelijk is dat Defensie op het gebied van veiligheid nog stappen
moet zetten. Dat heeft mijn volle aandacht. Ook heeft de Visitatiecommissie Defensie en Veiligheid dit in het vizier. Tot slot werkt Defensie met
de oprichting van de Inspectie Veiligheid Defensie en de Directie
Veiligheid verder aan het verhogen van het veiligheidsbewustzijn door de
hele organisatie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 X, nr. 140

4

Manieren en besturen
De IGK signaleert dat meer regie, overzicht en het stellen van prioriteiten
nodig zijn. Daarbij is ook een open communicatie naar de medewerkers
van belang. In het bijzonder adviseert hij om meer regie te voeren op alle
verbeterinitiatieven en informatie hierover makkelijk beschikbaar te
maken. Dit onderken ik en ik ben van mening dat het van permanent
belang is om hiervoor de verbinding en coördinatie tot stand te brengen
tussen de Defensieonderdelen onderling.
In zijn themarapport «De commandant in zijn kracht» heeft de IGK
geadviseerd bevoegdheden meer decentraal bij commandanten te
beleggen. Ik heb dit advies omarmd en onder meer een aantal bevoegdheden ten aanzien van herintreders decentraal belegd. Dit geeft commandanten meer mogelijkheden in het kader van behoud en werving van
personeel. Ook wordt hiermee het adaptieve vermogen van de Krijgsmacht vergroot. Het doet de Staatssecretaris en mij deugd om te lezen dat
de IGK de nieuwe Zelfstandige Kleinschalige Aanschaf-regeling
bestempelt als goed voorbeeld van een effectieve verbetering en dat het
interventie-team als zeer positief wordt ervaren.
Internationaal
De IGK roemt de gedrevenheid en het enthousiasme van het personeel
werkzaam in het buitenland en bij multinationale eenheden, maar
constateert daarbij dat zij aandacht en richtlijnen vanuit Nederland of de
Defensietop missen. Dit signaal neem ik ter harte. Het verbeteren van de
aansturing vanuit Den Haag heeft dan ook mijn aandacht. Dit wordt thans
nader uitgewerkt met de verdieping van het strategisch internationaal
functiebestand. Ook wil Defensie nagaan in hoeverre buitenlandtoelages
nog toekomstbestendig zijn. De IGK heeft tijdens zijn werkbezoeken een
aantal uitdagingen in het kader van internationale inzet geconstateerd. Die
neem ik ter harte. Ook de specifieke aandachtspunten voor de bijdrage
aan enhanced Forward Presence en de missies in Mali en het MiddenOosten hebben mijn aandacht. Zo is de uitzendduur van de militaire
experts in de Nederlandse bijdrage aan de United States Security
Coordinator for Israel and the Palestinian National Authority (USSC)
aangepast van 6 maanden naar 1 jaar. De langere uitzendduur moet
bijdragen aan effectievere vertrouwensrelaties met betrokken partners. De
IGK constateert verder dat uitgezonden personeel veel belang hecht aan
erkenning en waardering. Daarom pleit de IGK voor ruimhartige interpretatie van de regelgeving over decoraties. Ik bezie graag de mogelijkheid
om hier op korte termijn aan tegemoet te komen.
Bemiddeling
Voor bemiddeling bij arbeidsgeschillen kan men ook een beroep op de
IGK doen. De IGK geeft aan dat veel van de bemiddelingsverzoeken over
duurzame inzetbaarheid en flexibiliteit in de loopbaan gaan (waaronder
instroom, doorstroom en uitstroom). De Staatssecretaris en ik nemen
deze signalen ter harte. Om beter tegemoet te komen aan de wensen van
de medewerkers, onderzoekt Defensie tegen de achtergrond van de
introductie van een nieuw personeelsmodel, welke wijzigingen mogelijk
zijn op het gebied van aanstellingsvormen.
Veteranen
De IGK is van mening dat de aandacht en zorg voor veteranen bijdraagt
aan de reputatie van Defensie als goed werkgever. Ik deel die mening. Een
belangrijk element van het veteranenbeleid is de erkenning en waardering

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 X, nr. 140

5

van veteranen. De rol van de IGK als inspecteur der Veteranen hierin is
essentieel. De IGK besteedt ook bijzondere aandacht aan specifieke
groepen – zoals afgelopen jaar de Molukse KNIL-veteraan. Dit is een
goede zaak en ik deel dan ook zijn oproep voor blijvende aandacht voor
Indië-veteranen. Voor de diverse veteranenontmoetingscentra geldt dat
deze niet onder auspiciën staan van Defensie. De IGK geeft aan dat er
versnippering wordt ervaren. Door het vrijwillige karakter is versnippering
echter niet te vermijden en daarom geef ik de voorkeur aan het stimuleren
van samenwerking. Dit najaar organiseert de Vereniging van Nederlandse
Gemeenten (VNG) samen met Defensie en het Veteranenplatform een
themabijeenkomst met gemeentebestuurders om gezamenlijke initiatieven te stimuleren.
Reservisten
De IGK constateert diverse positieve ontwikkelingen op het gebied van
reservisten binnen de organisatie. Daar ben ik blij mee. Een ambitieus
reservistenbeleid is onontbeerlijk voor een toekomstgerichte krijgsmacht.
Voor de meest actuele discussie verwijs ik naar de reactie van Defensie op
de initiatiefnota Reservisten (Kamerstuk 35 059, nr. 4) en de rapportage
Adaptieve Krijgsmacht (Kamerstuk 33 763, nr. 146). Over dit onderwerp
heeft de Staatssecretaris met Uw Kamer gesproken tijdens het
Notaoverleg Reservisten van 11 februari 2019 (Kamerstuk 35 059, nr. 8).
Aan de toezeggingen en uitkomsten n.a.v. dit debat wordt momenteel
gewerkt.
Tot slot
Ik deel de opvatting van de IGK dat 2018 een bijzonder jaar was. Met hem
kijken de Staatssecretaris en ik er naar uit om de komende jaren het
verschil te blijven maken. Met extra investeringen zetten we opnieuw
stappen voorwaarts. En dat is goed nieuws. Stappen die naar onze
overtuiging directer voelbaar moeten worden op de werkvloer. Vorig jaar
gaf ik al aan dat opbouwen tijd zal kosten en vroeg ik daarom het
personeel om geduld te hebben. Dat is komende tijd nog niet anders.
Daarbij blijft elke vorm van opbouwende kritiek welkom.
De Minister van Defensie,
A.Th.B. Bijleveld-Schouten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 X, nr. 140

6