Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2019–2020

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1394
Vragen van het lid Aukje de Vries (VVD) aan de Minister van Financiën over
het bericht «European Taxpayers Once Again Are Bailing Out Bankers»
(ingezonden 23 december 2019).
Antwoord van Minister Hoekstra (Financiën) (ontvangen 20 januari 2020)
Vraag 1
Bent u bekend met het artikel «European Taxpayers Once Again Are Bailing
Out Bankers» van Bloomberg?1
Antwoord 1
Ja
Vraag 2 en 3
Wat vindt u van de goedkeuring door de Europese Commissie dat de
Norddeutche Landesbank-Girozentrale door Duitsland wordt gered met 3,6
miljard euro? Hoe beoordeelt u deze goedkeuring in het licht van het
voornemen om de belastingbetaler niet langer te laten betalen voor falende
banken?
Wat zou de normale handelwijze zijn bij Norddeutche LandesbankGirozentrale? In hoeverre is een bail-out aan de orde? Bent u van mening dat
een bail-out onwenselijk is? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 2 en 3
Een belangrijke overweging bij de vormgeving van Europese regels voor de
bankenunie is dat de belastingbetaler niet langer gedwongen wordt om
verliezen bij een bank op te vangen via een bail-out. Het is in de eerste plaats
altijd aan de aandeelhouders en schuldeisers van een bank om door middel
van bail-in verliezen te incasseren. Het is aan de Europese Commissie om te
beoordelen of er bij eventuele maatregelen voor de bankensector sprake is
van staatssteun en zo ja of het geoorloofde steun is.2 In de casus Norddeutche Landesbank (NordLB) gaat het om een bank in staatseigendom waarin de
overheid kapitaal investeerde. De overheid kan als aandeelhouder opereren
zoals een private aandeelhouder dat normaal ook zou kunnen doen. Wanneer
zo’n interventie tegen voorwaarden is die een private partij ook zou aanvaar-

1
2

ah-tk-20192020-1394
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2020

Bloomberg d.d. 18 december 2019
Aanhangsel, vergaderjaar 2018–2019, nr. 530.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

1

den, is het geen staatssteun.3 Vergelijkbare casuïstiek met banken in
staatseigendom zagen we eerder in Roemenië en Portugal.
Vraag 4
Kunt u aangeven in hoeverre de bail-in regels zijn toegepast in het kader van
de in het artikel genoemde voorbeelden (Banco Populare di Bari, NordLB,
Banca Carige, Veneto Banco en Banco Populare di Vicenza, Banco Monte dei
Paschi di Siena, Caixa Geral de Depositos, Cyprus Cooperative Bank)? Wat
zijn de afwijkingen van de afgesproken regels? Wat zijn de kosten voor de
belastingbetalers in deze casussen?
Antwoord 4
In alle gevallen worden verliezen in de eerste plaats toegeschreven aan de
aandeelhouders en houders van achtergestelde schulden. Hieronder bespreek
ik de toepassing van bail-in in de genoemde voorbeelden:
Zoals u leest in antwoord op vragen 2 en 3 was en is NordLB een bank in
staatseigendom. Het is overheden toegestaan om in hun staatsdeelnemingen
te investeren zoals een andere aandeelhouder dat ook zou doen. Ook bij
Caixa Geral de Depósitos investeerde de overheid in haar eigen bank zoals
een andere aandeelhouder dat ook zou doen. In dergelijke gevallen is geen
(extra) bail-in vereist.4
Banca Popolare di Vicenza en Veneto Banca zijn geliquideerd onder nationaal
insolventierecht waarbij aandeelhouders en houders van achtergestelde
schulden hebben bijgedragen door middel van een zogeheten bail-in t/m
junior.5 In 2017 keurde de Europese Commissie een preventieve herkapitalisatie in Monte dei Paschi di Siena vanuit de overheid goed, waarbij ook sprake
was van een bail-in t/m junior.6 Banca Carige zou gebruikmaken van een
garantieprogramma ten behoeve van liquiditeit waarvoor geen bail-in is
vereist. Eventuele toekomstige staatssteun in de vorm van kapitaal vereist
een bail-in t/m junior.7
Cyprus Cooperative Bankis geliquideerd waarbij de bestaande aandeelhouders hun verlies hebben genomen. Verder had de bank geen obligaties om
verliezen aan toe te schrijven.8 Voor Banco Populare di Bari is op het moment
van schrijven door de Europese Commissie nog geen plan goedgekeurd en
dus is er nog geen informatie over de vorm of noodzaak van een bail-in.
Eventuele staatssteun in de vorm van kapitaal zou een bail-in t/m junior
vereisen.
De regels voor de bankenunie zien op gemeenschappelijke regels voor
toezicht en resolutie, alsmede op gemeenschappelijke regels over kapitaaleisen en depositogarantiestelsels. Ook binnen de regels van de bankenunie zijn
er mogelijkheden om als overheid orde op zaken te stellen. Dit zijn niet op
voorhand afwijkingen van de afgesproken regels.
Middelen van overheden kunnen op verschillende manieren worden ingezet.
Afhankelijk van de vorm van investeringen of garanties manifesteren
eventuele kosten zich pas op termijn. Het kan zijn dat een falende bank
minder bezittingen dan verplichtingen heeft, ook na een bail-in van aandeelhouders en obligatiehouders. In dat soort gevallen kunnen overheden ervoor
kiezen om kwetsbare spaarders te compenseren. Om zoveel mogelijk te
voorkomen dat dit nodig is hebben we in het kader van het bankenpakket ook
ingezet op stevige buffers voor bail-in. De komende jaren bouwen banken
deze buffers voor bail-in op.9

3

Casus SA.49094 (Norddeutche Landesbank) https://ec.europa.eu/commission/presscorner/
detail/en/IP_19_6684
4
https://ec.europa.eu/competition/state_aid/cases/267912/267912_1899392_142_2.pdf
5
Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2016–2017, nr. 2223.
6
Kamerstuk 21 501-07, nr. 1444.
7
Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2018–2019, nr. 1217.
8
https://ec.europa.eu/competition/elojade/isef/case_details.cfm?proc_code=3_SA_35334
9
Kamerstuk 21 501-07, nr. 1619.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

2

Vraag 5
In hoeverre is de in het artikel gegeven lijst van banken compleet? Zo nee,
welke casussen zijn er nog meer? Kunt u een overzicht geven van de
casussen die onder de nationale regels zijn afgehandeld sinds 2016 en hoe
deze zijn afgehandeld?
Antwoord 5
De afgelopen jaren is de Europese bankensector als geheel aanzienlijk
weerbaarder geworden. Dit laat onverlet dat er nog steeds individuele banken
zijn met structurele uitdagingen. De oplossingen voor deze uitdagingen
liggen in de eerste plaats ook bij de banken zelf. Als het banken niet zelf lukt
om op private wijze met oplossingen te komen hebben we strenge Europese
afspraken gemaakt over hoe hiermee om te gaan.
Interventies in de lidstaten moeten in alle gevallen stroken met Europese
afspraken, bijvoorbeeld de staatssteunregels (de bankenmededeling uit 2013)
en het resolutieraamwerk (de richtlijn herstel en afwikkeling banken). Zie
daarvoor ook mijn antwoord op de vragen 6 en 7. Naast de in vraag 4
genoemde voorbeelden hebben zich de afgelopen jaar meer bankoperaties
voorgedaan.10 Zo is Banco Popular Español op 6 juni 2017 in resolutie
gegaan waarbij verliezen volledig zijn opgevangen door de houders van
aandelen en achtergestelde schulden. Ook ABLV Bank en PNB Banka faalden,
maar bij deze banken was resolutie niet in het publieke belang. Daarom
gingen zij «gewoon» failliet en werden ze onder nationaal recht geliquideerd.
Vraag 6 en 7
Wat zijn de precieze regels betreffende het instrument bail-in? Waarom wordt
er afgeweken van deze bail-in regels, zoals in de voorbeelden in het artikel
zijn genoemd?
In hoeverre laat de Bank Recovery and Resolution Directive (BRRD) niet te
veel ruimte om dit te beoordelen? In hoeverre bevat de BRRD te veel
flexibiliteit in de beoordeling? Zo ja, welke dan?
Antwoord 6 en 7
In gevallen waar een overheid staatssteun geeft in de vorm van kapitaal
wordt op last van de staatssteunregels lastendeling vereist. Dit betekent
minimaal een «bail-in» van aandeelhouders en houders van achtergestelde
schulden. Daarnaast is in geval van afwikkeling ook een bail-in van minimaal
8% van de totale passiva vereist voordat het resolutiefonds kan bijdragen aan
verliesabsorptie. In andere gevallen, bijvoorbeeld wanneer geen sprake is van
staatssteun of wanneer sprake is van staatssteun in de vorm van liquiditeit, is
geen bail-in vereist.
Recent heeft de Europese Commissie het functioneren van het crisisraamwerk
geëvalueerd. Naar aanleiding hiervan is ook binnen de Raad gekeken naar
mogelijke doelgerichte aanpassingen die kunnen bijdragen aan het beter
functioneren van het resolutieraamwerk.11 Het is in principe niet beoogd om
de bail-in regels aan te passen. Zoals u weet ben ik van mening dat ervaringen met het raamwerk voor banken aanleiding geven de bankenmededeling
uit 2013 te actualiseren.12
Vraag 8 en 9
Wat vindt u ervan dat Europese belastingbetalers toch vaak de rekening
betalen voor falende banken? Wat zegt dit over de regels in het kader van de
BRRD?
Deelt u de mening dat het belangrijk is om ervoor te zorgen dat de belastingbetaler niet meer hoeft op te draaien voor falende banken, zoals in het
verleden?
Antwoord 8 en 9
Met het verwezenlijken van meerdere beleidsmaatregelen op Europees en
mondiaal niveau is het risico dat overheden wederom moeten optreden als
redder in nood verkleind. Wanneer banken toch in de problemen komen,

10

Kamerstuk 34 775, nr. 1.
Kamerstuk 21 501-07, nr. 1638.
12
Kamerstuk 21 501-07, nr. 1472.
11

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

3

dienen verliezen in de eerste plaats via bail-in te worden gedragen door
aandeelhouders en schuldeisers. Mocht dit onvoldoende soelaas bieden, dan
bestaat de mogelijkheid middelen te betrekken uit een door banken zelf te
vullen noodfonds. Daarnaast vullen banken ook nationale fondsen die dienen
om spaarders te beschermen. Binnen de regels van de bankenunie bestaan
nog altijd mogelijkheden om als overheid orde op zaken te stellen. Om zoveel
mogelijk te voorkomen dat dit nodig is, hebben we in het kader van het
bankenpakket ook ingezet op stevige buffers voor bail-in. De komende jaren
bouwen banken deze buffers voor bail-in op.13

13

Kamerstuk 21 501-07, nr. 1619.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

4