De kwaliteit van de
gespecialiseerde jeugdhulp aan
slachtoffers van loverboys

Utrecht, februari 2018

Voorwoord
Hulp van goede kwaliteit
Het is verheugend om te kunnen concluderen dat de meeste van
de dertien onderzochte jeugdhulpbieders kwalitatief goede
gespecialiseerde hulp bieden aan (vermoedelijke) slachtoffers van
loverboys.
Zoals ook staat beschreven in het Actieplan en Kwaliteitskader van
de commissie Azough, moet deze hulp vasthoudend zijn en
geboden worden vanuit een sterke betrokkenheid van de
professionals.
De minderjarige slachtoffers die de inspectie heeft gesproken,
gaven aan dat zij tijdens de behandeling weer leren om hun
grenzen aan te geven, hun gevoelens te uiten en dat zij therapie
krijgen om hun trauma’s te verwerken. Zo werken zij, samen met
hun ouders en professionals, stap voor stap aan het versterken
van hun zelfbeeld en aan hun toekomst.
Slachtoffers onvoldoende in beeld
Zorgelijk is dat het aantal behandelde slachtoffers van loverboys
veel lager ligt dan het geschatte aantal slachtoffers. In de
‘Slachtoffermonitor mensenhandel 2012-2016’[1] wordt het aantal
minderjarige, overwegend vrouwelijke, slachtoffers van binnenlandse seksuele uitbuiting op 1.363 geschat. Het aantal bij het
Coördinatiecentrum Mensenhandel geregistreerde minderjarige
slachtoffers in diezelfde periode ligt aanzienlijk lager, namelijk 452.
Ook ligt het aantal (vermoedelijke) minderjarige slachtoffers dat
bij de dertien jeugdhulpaanbieders wordt behandeld veel lager. In
het voorjaar 2017 werd dit geschat op 142.
Dit betekent dat minderjarige slachtoffers van loverboys nog
onvoldoende worden gesignaleerd en vervolgens nog onvoldoende worden doorverwezen naar de gespecialiseerde jeugdhulp. Een complicerende factor hierbij is dat het onderscheid
tussen daadwerkelijke, vermoedelijke en potentiële slachtoffers in
de praktijk moeilijk is te maken. Daarnaast is het beschikbare
aanbod van gespecialiseerde hulp voor deze slachtoffers nog
onvoldoende bekend bij de verwijzers. Hierdoor is de kans groot
dat de slachtoffers die wél zijn gesignaleerd niet naar de juiste
voorzieningen worden doorverwezen en niet de benodigde
gespecialiseerde hulp krijgen.
Een uitdaging voor gemeenten
Hier ligt een belangrijke uitdaging voor de gemeenten, naast het
voorliggend veld en de jeugdhulpaanbieders. Gemeenten zorgen,
naast de signalering van slachtoffers door de lokale wijkteams,
immers ook voor de doorverwijzing naar deze hulp. Het is van
belang dat gemeenten weten wie de gespecialiseerde aanbieders
van de hulp aan deze slachtoffers zijn, waar ze te vinden zijn en
waar hun aanbod uit bestaat. Vanwege de specifieke doelgroep en

[1] Slachtoffermonitor mensenhandel 2012-2016 van de Nationaal Rapporteur
Mensenhandel en Seksueel Geweld tegen Kinderen, 2017.
2				

Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd i.o.

vanwege de benodigde specialistische kennis en deskundigheid,
is deze hulp niet lokaal of regionaal maar bovenregionaal
georganiseerd. De inspectie verwacht dat gemeenten, eventueel
op (boven)regionaal niveau of samen met de VNG, de benodigde
zorgcoördinatie helder beleggen. Daarnaast is het van groot
belang dat er een landelijk dekkend aanbod komt van
gespecialiseerde jeugdhulp voor deze slachtoffers. De inspectie
roept gemeenten, VNG en VWS op hiervoor te zorgen en dit een
plek te geven in het programma Zorglandschap jeugd.
Trajectbenadering is nodig
Aanbieders die gesloten jeugdhulp bieden aan (vermoedelijke)
slachtoffers van loverboys hebben dikwijls te maken met relatief
kortdurende machtigingen, afgegeven door de kinderrechter.
Tegelijkertijd vraagt de behandeling van de complexe
problematiek van deze slachtoffers een langere behandelduur van
gemiddeld zes maanden tot een jaar. De aanbieders van gesloten
jeugdhulp kunnen in die gevallen de benodigde behandeling niet
afmaken. Daarnaast zijn jeugdigen die weten dat zij voor een korte
periode binnen de gesloten instelling moeten verblijven over het
algemeen minder gemotiveerd om via de behandeling aan hun
problematiek en toekomst te werken. Voor deze kwetsbare
doelgroep is daarom een trajectbenadering nodig. Hierbij worden
de jeugdigen zo nodig eerst gesloten behandeld, om deze
behandeling vervolgens in een open setting te kunnen afronden.
Dit vraagt om een nauwe samenwerking tussen zowel de
verwijzers en de jeugdhulpaanbieders als de jeugdhulpaanbieders
onderling. De inspectie roept alle partijen op om hieraan bij te
dragen.

Dr. J.A.A.M. (Ronnie) van Diemen-Steenvoorde,
Inspecteur-generaal Gezondheidszorg en Jeugd

Inleiding
Op verzoek van de staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn
en Sport[2] deed de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd in
oprichting (hierna de inspectie) in 2017 onderzoek bij
jeugdhulpaanbieders die gespecialiseerde hulp bieden aan
(vermoedelijke) minderjarige meisjesslachtoffers van loverboys[3]/
mensenhandel (hierna: loverboys). Doel van het onderzoek was
om te bepalen in hoeverre de aanbieders kwalitatief goede
gespecialiseerde hulp bieden aan deze jeugdigen.
Omdat er geen overzicht was van jeugdhulpaanbieders die
gespecialiseerde hulp bieden aan (vermoedelijke) slachtoffers van
loverboys, heeft de inspectie dit door middel van een
vooronderzoek in kaart gebracht. Uit het vooronderzoek kwam
naar voren dat dertien jeugdhulpaanbieders gespecialiseerde
residentiële hulp (met verblijf) bieden aan minderjarige
slachtoffers van loverboys. De betreffende jeugdhulpaanbieders
gaven aan dat zij zowel vermoedelijke als daadwerkelijke
slachtoffers behandelen. Ook bleek dat het slachtofferschap niet
altijd is/kan worden vastgesteld en dat aanbieders tevens
potentiële slachtoffers behandelen. Het aantal (vermoedelijke)
slachtoffers dat deze jeugdhulpaanbieders in behandeling hebben
is relatief klein.
Figuur 1 laat zien hoe groot het verschil is tussen het geschatte
aantal minderjarige (overwegend vrouwelijke) slachtoffers van
binnenlandse seksuele uitbuiting (circa 1.363)[4], het aantal bij het
Coördinatiecentrum Mensenhandel, CoMensha,[5] geregistreerde
slachtoffers (452), en het aantal (vermoedelijke) slachtoffers van
loverboys dat in het voorjaar van 2017 bij de dertien jeugdhulpaanbieders werd behandeld (circa 142).
Figuur 1
Aantallen minderjarige slachtoffers

142

452

1.363

Onderzoek
De inspectie heeft onderzoek gedaan bij de dertien bekende
jeugdhulpaanbieders die gespecialiseerde hulp bieden aan
minderjarige meisjesslachtoffers van loverboys. Het onderzoek is
uitgevoerd aan de hand van de kernverwachtingen van het
toetsingskader Verantwoorde Hulp voor Jeugd.[6] Dit toetsingskader bestaat uit vijf thema’s: Uitvoering hulpverlening, Veiligheid,
Leefklimaat, Cliëntenpositie en Organisatie. Bij de operationalisatie van de kernverwachtingen sloot de inspectie nauw aan
bij de kernelementen uit het Kwaliteitskader van de commissie
Azough (zie hieronder). Na ieder onderzoek schreef de inspectie
een openbaar rapport, met daarin het oordeel op de getoetste
verwachtingen. Deze rapporten zijn gepubliceerd op de website
van de inspectie (www.igj.nl).
Commissie Azough
In 2014 startte de commissie Azough[7] met als doel een bijdrage te
leveren aan een beter hulpaanbod aan (vermoedelijke en
potentiële) minderjarige meisjesslachtoffers. In december 2014
verscheen het Actieplan ‘Aanpak meisjesslachtoffers van loverboys/mensenhandel in de zorg voor jeugd: Hun verleden is niet
hun toekomst[8]. Aanleiding voor het actieplan was de toename
van het aantal slachtoffers van loverboys en het ontbreken van
een integrale ketenaanpak voor slachtoffers. Het actieplan bevat
kernelementen die cruciaal zijn voor de opvang en behandeling
van slachtoffers. Deze kernelementen zijn uitgewerkt in een
Kwaliteitskader,[9] dat handvatten bevat voor organisaties die
gespecialiseerde, residentiële hulp aan meisjesslachtoffers van
loverboys (willen) bieden.

[2]
[3]

Aantal (vermoedelijke) slachtoffers
van loverboys dat voorjaar 2017 in
behandeling was bij gespecialiseerde
aanbieders. Bron: Vooronderzoek
IGJ 2017

[4]
[5]

Bij CoMensha gemelde minderjarige
(vermoedelijke) slachtoffers van
loverboys per jaar. Bron: Slachtoffermonitor mensenhandel 2012-2016,
Nationaal Rapporteur 2017
Jaarlijks geschat aantal minderjarige
slachtoffers van loverboys
(gemiddelde 2014-2015). Bron:
Slachtoffermonitor mensenhandel
2012-2016, Nationaal Rapporteur 2017

[6]
[7]

[8]
[9]

3				

Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd i.o.

Kamerbrief van 7 januari 2016, kenmerk 713864.
Onder de term ‘loverboys’ wordt verstaan: mensenhandelaren die met
verleidingstechnieken, manipulaties, chantage en/of geweld meisjes
inpalmen, met als oogmerk hen later voor zich te laten werken in de
prostitutie of illegale sectoren (Kamerbrief van 8 mei 2017, kenmerk
2060517). Slachtoffers van loverboys worden gezien als slachtoffers van
seksuele uitbuiting.
Slachtoffermonitor mensenhandel 2012-2016, Nationaal Rapporteur
Mensenhandel en Seksueel Geweld tegen Kinderen, 2017.
CoMensha is het landelijk meldpunt voor de centrale aanmelding,
plaatsing en registratie van slachtoffers van mensenhandel. Doel van het
melden van (vermoedelijke) slachtoffers van loverboys/ mensenhandel bij
CoMensha is om hiermee een bijdrage te leveren aan een adequate
registratie van aantallen en aard van deze slachtoffers in de zorg voor
jeugd. Het melden bij CoMensha is een van de kernelementen uit het
kwaliteitskader van de commissie Azough. Het melden bij CoMensha
vindt alleen plaats met uitdrukkelijke toestemming van jeugdige (16+) of
ouders/voogd.
http://toetsingskadervhj.nl
De commissie Azough (de commissie ‘Aanpak slachtoffers van loverboys/
mensenhandel in de zorg voor jeugd’) is ingesteld op initiatief van de bij
de branche-organisatie Jeugdzorg Nederland aangesloten organisaties,
met steun van het Ministerie van VWS en met ondersteuning door
Jeugdzorg Nederland.
http://www.nji.nl/nl/Download-NJi/Publicatie-NJi/Actieplan-Hunverleden-is-niet-hun-toekomst.pdf
Kwaliteitskader voor jeugdhulporganisaties die gespecialiseerde opvang
en hulp bieden aan meisjesslachtoffers van loverboys/mensenhandel
(2015).

Leeswijzer
Deze rapportage geeft de bevindingen weer uit het onderzoek bij
de dertien jeugdhulpaanbieders. Bijlage 1 bevat een overzicht van
alle goede praktijkvoorbeelden die de inspectie tijdens het
onderzoek heeft opgehaald.

de jeugdhulpaanbieders de geconstateerde aandachtspunten
voortvarend oppakken. Twee jeugdhulpaanbieders hebben
desgevraagd een verbeterplan opgesteld om de kwaliteit van de
geboden hulp te verbeteren. De resultaten staan in onderstaande
twee figuren weergegeven.

Conclusie

Figuur 2
Scores voor jeugdhulpaanbieders met gesloten jeugdhulp
(40 verwachtingen)

De inspectie is positief over de kwaliteit van de gespecialiseerde
jeugdhulp aan (vermoedelijke) slachtoffers van loverboys. De
aanbieders werken tijdens de behandeling samen met de
jeugdigen aan belangrijke thema’s, zoals het versterken van hun
zelfbeeld en weerbaarheid, het bevorderen van een gezonde
seksuele ontwikkeling en traumaverwerking. Ook spannen zij zich
in om samen te werken met ouders en het sociale netwerk van de
jeugdige te vergroten. De professionals hebben daarnaast een
actueel beeld van de veiligheid van de jeugdige en maken concrete
afspraken om veiligheidsrisico’s te beperken. Tevens valt in
positieve zin de houding van de professionals op die wordt
gekenmerkt door duidelijke steun en sturing, een respectvolle
bejegening en wederzijds vertrouwen.
Het is van belang dat de jeugdhulpaanbieders zich blijven
ontwikkelen als specialisten op dit terrein, dat zij waar dat kan
met elkaar samenwerken en van elkaar leren. In dat kader bevat
de bijlage een overzicht van alle goede praktijkvoorbeelden die
de inspectie tijdens het onderzoek heeft verzameld. De inspectie
brengt deze goede initiatieven en werkwijzen graag onder de
aandacht.

Horizon

40

De Koppeling

39

1

OG Heldringstichting

39

1

Pluryn – Intermetzo Zeist

39

1

SJSJ Almata

37

3

Transferium

37

3

Bijzonder Jeugdwerk

30

10

Pluryn – De Hoenderloo Groep*

30

10

Voldoende
Onvoldoende

Bevindingen
Van de dertien aanbieders die in het onderzoek zijn betrokken
bieden er zeven gesloten jeugdhulp, vijf open jeugdhulp en één
zowel open als gesloten jeugdhulp aan (vermoedelijke)
slachtoffers van loverboys. Bij de aanbieders van open jeugdhulp
zijn drieëndertig verwachtingen van het toetsingskader
Verantwoorde Hulp voor Jeugd beoordeeld en bij de aanbieders
van gesloten jeugdhulp veertig verwachtingen. Bij de laatste zijn
namelijk ook aanvullende verwachtingen getoetst op het gebied
van het toepassen van vrijheidsbeperkende maatregelen en het
toekennen van verlof.
De gespecialiseerde hulp aan slachtoffers van loverboys is van
goede kwaliteit
De inspectie concludeert dat de meeste onderzochte jeugdhulpaanbieders kwalitatief goede gespecialiseerde hulp bieden aan
(vermoedelijke) slachtoffers van loverboys. De overwegend
positieve bevindingen laten zien dat de meeste jeugdhulpaanbieders geheel of grotendeels conform het kwaliteitskader van
de commissie Azough werken. De inspectie acht deze jeugdhulpaanbieders in staat om gespecialiseerde jeugdhulp te bieden aan
(vermoedelijke) slachtoffers van loverboys en vertrouwt erop dat
4				

Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd i.o.

*

Bij Pluryn – De Hoenderloo Groep zijn zowel open als gesloten groepen getoetst.

Figuur 3
Scores voor jeugdhulpaanbieders met open Jeugdhulp
(33 verwachtingen)
De Rading, Fides

33

Fier

33

Timon

33

Kompaan en De Bocht*

31

2

Jeugdformaat

29

4
Voldoende
Onvoldoende

*

Kompaan en De Bocht heet sinds 1 januari 2018 Sterk Huis.

Onderstaand volgen de uitkomsten op de vijf onderzochte
thema’s van het toetsingkader Verantwoorde Hulp voor Jeugd.
Per thema worden de belangrijkste bevindingen uitgelicht.
Aangezien het thema Veiligheid cruciaal is binnen het werken met
deze doelgroep, zijn van dit thema alle bevindingen weergegeven.
Thema Uitvoering hulpverlening
De inspectie constateert dat de meeste jeugdhulpaanbieders
voldoen aan de verwachtingen van het thema Uitvoering
hulpverlening.[10] Dit betekent dat de professionals volgens
professionele standaarden werken, dat zij de (vermoedelijke)
slachtoffers van loverboys en hun ouders bij de hulp betrekken en
dat zij het behandelplan afstemmen met de plannen van de
overige betrokken instanties. In geval van gesloten jeugdhulp
passen professionals vrijheidsbeperkende maatregelen op
zorgvuldige wijze toe en kennen zij verlof verantwoord toe.
Alle jeugdhulpaanbieders hebben een genderspecifieke methodiek
voor de hulp aan kwetsbare meiden en/of (vermoedelijke)
slachtoffers van loverboys. De methodieken bevatten over het
algemeen de kernelementen uit het kwaliteitskader van de
commissie Azough, zoals een gendersensitieve, gefaseerde,
traumagerichte, systemische aanpak, die gericht is op het
vergroten van de eigenwaarde. De methodieken/ zorgprogramma’s Asja van Fier en PINQ – gesloten van De Koppeling
zijn als enige twee opgenomen in de databank Effectieve
Jeugdinterventies van het Nederlands Jeugdinstituut (NJi). Dit
betekent dat deze zorgprogramma’s zijn beoordeeld als goed
beschreven en goed onderbouwd. De helft van de overige
jeugdhulpaanbieders heeft hun behandelmethodiek inmiddels
ter erkenning bij het NJi ingediend.

Op deze meidengroepen verblijven jeugdigen met diverse,
waaronder psychiatrische, problematiek die baat hebben bij
intensieve hulp op een genderspecifieke groep. Jeugdhulpaanbieders Fier en De Koppeling hebben daarentegen groepen
waar alleen of hoofdzakelijk (vermoedelijke) slachtoffers van
loverboys verblijven.
Conform het kwaliteitskader van de commissie Azough,
verblijven bij elf van de dertien aanbieders alleen meiden op de
groepen waar (vermoedelijke) slachtoffers van loverboys worden
behandeld. Bij Transferium en Pluryn – De Hoenderloo Groep
worden meiden en jongens soms samen geplaatst op de groepen.
Uit effectonderzoek bij Transferium blijkt overigens dat de
samenplaatsing van meiden en jongens (zonder seksueel grensoverschrijdende problematiek) niet bijdraagt aan onveiligheid en
dat de jeugdigen profiteren van de behandeling op een gemengde
groep. De traumasymptomen van de meiden namen af en hun
eigenwaarde nam toe.
Figuur 4
Jeugdhulpaanbieders bieden hulp die past bij de relevante
ontwikkelgebieden en de problematiek van de jeugdigen en hun
ouders (verwachting 1.1.1)

4

Voldoende
Onvoldoende
9

Wat opvalt is dat de methodieken los van elkaar zijn ontwikkeld.
De inspectie adviseert de jeugdhulpaanbieders om meer samen te
werken en van elkaar te leren, ook bij de methodiekontwikkeling.
Daarnaast is het van belang dat er meer kennis wordt verkregen
over de effectiviteit van de geboden hulp aan deze slachtoffers,
want het is uiteraard van het grootste belang dat deze jeugdigen
worden geholpen met een aanpak die werkt.
Fier en Kompaan en De Bocht zijn als enige opgenomen in het
Landelijk Transitie-arrangement Jeugd, als aanbieders met
gespecialiseerde jeugdhulp voor slachtoffers van loverboys. Hierdoor
kunnen gemeenten jeugdigen van buiten de eigen regio naar Fier
en Kompaan en De Bocht doorverwijzen voor behandeling.
Opvallend is dat elf van de dertien jeugdhulpaanbieders zich met
hun genderspecifieke, meidengroepen op een bredere doelgroep
richten dan alleen (vermoedelijke) slachtoffers van loverboys.

[10] Bij de aanbieders van open jeugdhulp zijn acht en bij de aanbieders van
gesloten jeugdhulp zijn vijftien verwachtingen getoetst over het thema
Uitvoering hulpverlening. Bij deze laatste zijn ook verwachtingen over het
toepassen van vrijheidsbeperkende maatregelen en het toekennen van
verlof getoetst.
5				

Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd i.o.

Figuur 4 laat het belangrijkste verbeterpunt zien binnen het thema
Uitvoering hulpverlening. De werkwijze van vier van de jeugdhulpaanbieders sluit onvoldoende aan bij de problematiek en
relevante ontwikkelgebieden van de (vermoedelijke) slachtoffers
van loverboys. Dit betekent dat deze jeugdhulpaanbieders
nadrukkelijker aandacht moeten besteden aan het (vermoedelijke)
slachtofferschap tijdens de behandeling.
Thema Veiligheid
Nagenoeg alle jeugdhulpaanbieders voldoen aan de zes
verwachtingen die bij het thema Veiligheid horen. De professionals houden goed zicht op de veiligheid van de (vermoedelijke)
slachtoffers van loverboys en beperken de veiligheidsrisico’s voor
deze jeugdigen. Ook stellen zij, conform het kwaliteitskader van
de commissie Azough, de veiligheid van de jeugdigen gedurende
de hulpverlening centraal. Bij twee jeugdhulpaanbieders verwacht
de inspectie dat zij verbeteren op het gebied van zowel het
inschatten van veiligheidsrisico’s als het inzetten van hulp om de
veiligheidsrisico’s te beperken.

Figuur 5
Scores op het Thema Veiligheid
2.1.1 Professionals hebben een actueel
beeld van de veiligheid van de jeugdigen

13

2.1.2 Professionals schatten de veiligheidsrisico’s van de jeugdigen systematisch in

11

2.1.3 Professionals beoordelen de veiligheidsrisico’s in multidisciplinair verband

13

Figuur 6
De aanbieder werkt met geregistreerde professionals, tenzij de inzet
van een niet geregistreerde professional niet afdoet aan de kwaliteit
van hulp of noodzakelijk is voor de kwaliteit (verwachting 5.2.1)
2

4

2.2.1 Professionals bepalen mede op basis
van de veiligheidsrisico’s de in te zetten hulp

Voldoende

2

11

Onvoldoende

2.2.2 Professionals bewaken de gemaakte
afspraken over het beperken
van veiligheidsrisico’s

13

2.2.3 Professionals treden
bij acute onveiligheid actief op

13

9

Voldoende
Onvoldoende

Thema Leefklimaat
Bij het thema Leefklimaat voldoen vrijwel alle jeugdhulpaanbieders aan de zes verwachtingen die bij dit thema horen. Dit
houdt in dat professionals een respectvolle houding hebben naar
de (vermoedelijke) slachtoffers van loverboys. Ook is het leefklimaat passend bij de jeugdigen en is de fysieke leefomgeving
van goede kwaliteit. Conform het kwaliteitskader van de
commissie Azough zorgen de jeugdhulpaanbieders voor een
positief pedagogisch basisklimaat.
Thema Cliëntenpositie
Alle dertien jeugdhulpaanbieders voldoen aan de drie bijbehorende verwachtingen. Dit betekent dat de aanbieders de
jeugdigen en hun ouders de mogelijkheid geven om voor hun
individuele belangen op te komen.

Uit figuur 6 blijkt dat een belangrijk verbeterpunt voor vier van de
dertien onderzochte jeugdhulpaanbieders is dat zij onvoldoende
werken met SKJ-geregistreerde professionals. Volgens het
Kwaliteitskader Jeugd[11], dat geldt als de veldnorm voor de
verantwoorde werktoedeling binnen de jeugdhulp, moet jeugdhulp door SKJ-geregistreerde professionals worden uitgevoerd als
deze hulp gericht is op complexe problematiek en specifieke
kennis en vaardigheden vereist. Het gespecialiseerde aanbod van
de dertien onderzochte jeugdhulpaanbieders voldoet aan deze
criteria. Daarom vraagt ook de dagelijkse begeleiding op de groep
volgens de inspectie om de expertise van geregistreerde
pedagogisch medewerkers, eventueel naast de inzet van nietgeregistreerde medewerkers. De inzet van een aan de groep
verbonden geregistreerde behandelcoördinator en/of geregistreerde ambulant hulpverlener(s) vindt de inspectie bij dit
gespecialiseerde aanbod onvoldoende. De inspectie verwacht van
de aanbieders dat zij een onderbouwde keuze maken voor de
verhouding tussen het aantal geregistreerde en niet-geregistreerde pedagogisch medewerkers, passend bij de complexiteit
van de problematiek van de jeugdigen.

Thema Organisatie
Voor wat betreft het thema Organisatie voldoen de meeste
jeugdhulpaanbieders aan de tien verwachtingen. De aanbieders
beschikken over een visie en beleid over hoe zij verantwoorde
hulp bieden. Zij voeren systematisch kwaliteitsmanagement uit.
Daarnaast voldoen zij aan de door de inspectie geselecteerde
nalevingsnormen. Zo beschikken zij over een Verklaring Omtrent
het Gedrag (VOG) van medewerkers die structureel contact
hebben met jeugdigen en hun ouders en over een meldcode
huiselijk geweld en kindermishandeling. Ook zorgen de aanbieders voor jeugdhulp in samenhang met andere hulp. Conform
het kwaliteitskader van de commissie Azough is er over het
algemeen een goede en intensieve samenwerking tussen de
politie en de jeugdhulpaanbieders, wat juist bij deze doelgroep
van groot belang is.
[11] https://professionaliseringjeugdhulp.nl/assets/brochures/		
kwaliteitskader-jeugd.pdf
6				

Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd i.o.

Figuur 7
De aanbieder zet professionals in die aantoonbaar zijn geschoold voor
de functie die zij uitoefenen (verwachting 5.2.2)

7

Voldoende

6

Onvoldoende

Figuur 7 geeft een tweede verbeterpunt weer binnen het thema
Organisatie. Zes jeugdhulpaanbieders, inclusief de vier aanbieders
die onvoldoende werken met geregistreerde professionals, zetten
professionals in die onvoldoende geschoold zijn in het werken met
de specifieke doelgroep van (vermoedelijke) loverboyslachtoffers.
Het melden van (vermoedelijke) slachtoffers van loverboys bij het
Coördinatiecentrum Mensenhandel, CoMensha, is een belangrijk
aandachtspunt voor de dertien jeugdhulpaanbieders. De inspectie
daagt de jeugdhulpaanbieders uit om na te denken over de wijze
waarop zij jeugdigen en ouders meer kunnen stimuleren om de
benodigde toestemming te geven voor het melden bij CoMensha.

7				

Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd i.o.

Bijlage
Goede praktijkvoorbeelden
In deze bijlage staan alle goede praktijkvoorbeelden die de
inspectie tijdens het toezicht bij de dertien jeugdhulpaanbieders
heeft opgehaald.
Fier (open jeugdhulp):
1 Fier hanteert binnen haar groepen het behandelconcept van
High Intensive Care & High Safety: intensieve gespecialiseerde
zorg, waarbij sprake is van een integratie van begeleiding,
behandeling, sport, onderwijs en participatie vanuit een
holistische scope, en een hoog niveau van veiligheid en
bescherming in een open setting;
2 Het project ‘Bijzondere vriendschappen’ biedt de jeugdigen
die bij Fier verblijven ondersteuning bij het opbouwen en
vergroten van een sociaal netwerk. De ondersteuning wordt
geboden door vrijwilligers (‘bijzondere vriendin’ of ‘big sister’)
die aan de jeugdigen gekoppeld worden.
3 Fier stelt haar (specialistische) kennis en expertise op het
gebied van geweld in afhankelijkheidsrelaties en traumadiagnostiek en -behandeling zowel regionaal als landelijk
beschikbaar aan ketenpartners. Binnen haar vakgebied
investeert Fier actief in preventie, voorlichting en scholing.

Horizon (gesloten jeugdhulp):
4 Via de Mybox en Regiebox, onderdelen van de basismethodiek
Master!, hebben jeugdigen en hun ouders regie op hun eigen
ontwikkeling. De boxen zijn voor iedere jeugdige en ouder
uniek en bevatten opdrachten, ontwikkellijnen en een
perspectiefplan. Via de boxen werken de jeugdigen en hun
ouders samen met de medewerkers van Horizon, en in
aansluiting op hun interesses en talenten, aan hun doelen.
5 De mentoren zoeken gericht met de jeugdigen bepaalde
praktijksituaties buiten Horizon op om gezamenlijk te oefenen
en voorbeeldgedrag te kunnen laten zien. Zo gaat de mentor
bijvoorbeeld met een jeugdige naar het winkelcentrum
Zuidplein in Rotterdam waar de kans bestaat dat de jeugdige
of de mentor door een jongen/man wordt aangesproken. De
mentor leert de jeugdige op dat moment in de praktijk hoe zij
hiermee om kan gaan.

Pluryn – Intermetzo, Zeist (gesloten jeugdhulp):
6 De Training Mensenhandel, die gezamenlijk wordt gegeven
door Intermetzo Zeist en het rechercheteam mensenhandel
van de politie.

8				

Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd i.o.

Jeugdformaat (open jeugdhulp):
7 De medewerkers van Jeugdformaat hanteren het vermissingsprotocol en het protocol seksueel grensoverschrijdend gedrag.
Deze protocollen zijn voor iedere jeugdige op maat uitgewerkt
en bevatten individuele (veiligheids)afspraken.

Kompaan en De Bocht (open jeugdhulp):
8 De workshop ‘IK-monument’ heeft als doel om het zelfbeeld
van de jeugdige positief te beïnvloeden. Met behulp van
fotografie wordt een ‘IK’-monument gemaakt waarin mooie
foto’s en complimenten zijn opgenomen. Dit gebeurt aan de
hand van individuele fotoshoots of fotosessies in kleine
groepen, waarin de jeugdigen ook leren hoe zij kunnen
overkomen op een foto. In de kantoorruimte op de groep
hangt inmiddels een ‘wall of fame’ met foto’s van jeugdigen
die op de Veilig Lima-groep verblijven of verbleven.
Ook op andere gebieden kunnen medewerkers van Veilig Lima
(de groep waar de jeugdigen verblijven), gebruik maken van
een breed scala aan workshops. Voorbeelden zijn: ‘Mijn
muziekapotheek’ (emotieregulatie) of ‘Selfie’ (veiligheid).
9 Kompaan en De Bocht biedt interne werkervaringsplekken
voor jeugdigen die binnen de veiligheid van de instelling hun
dagbesteding willen vormgeven. Daarnaast zijn er afspraken
met een lokaal zwem- en fitnesscentrum gemaakt zodat
kwetsbare jeugdigen de mogelijkheid hebben om begeleid,
anoniem en gescheiden van anderen te kunnen sporten.
10 Het team Hulp bij Seksueel Misbruik (HSM) biedt hulp aan
jeugdigen en (inhoudelijke) ondersteuning aan medewerkers
van Kompaan en De Bocht. De hulp aan jeugdigen kan
bestaan uit individuele hulpverlening na seksueel misbruik
en/of deelname aan een verwerkingsgroep (lotgenotencontact) voor seksueel misbruikte meisjes en vrouwen. De 		
problematiek en behoeften van (vermoedelijke) slachtoffers
van jeugdprostitutie blijkt zeer nauw gerelateerd aan
misbruikproblematiek en de behoefte aan lotgenotencontact.
Tijdens de lotgenotencontactgroep worden niet zozeer de
traumatische gebeurtenissen met elkaar gedeeld, maar wordt
aan de hand van verschillende thema’s op het gebied van
intimiteit, seksualiteit en relaties met elkaar gesproken,
informatie uitgewisseld, ervaringen gedeeld en geoefend.

De Koppeling (gesloten jeugdhulp):
11 De jeugdigen starten in de ochtend bij De Koppeling met een
yogales onder begeleiding van een yogadocente. Door deze
les leren de jeugdigen zich (weer) te ontspannen en in contact
te komen met hun lichaam.
12 Binnen De Koppeling is aan elk team een coach verbonden
die zowel het team, maar ook de individuele medewerker,
ondersteunt in de samenwerking en bij de uitvoering van het
werk.

OG Heldringstichting (gesloten jeugdhulp):
13 De inrichting van de gesloten meidengroep Kube bevordert
het contact van de groepsleiding met de jeugdigen; 		
(administratieve) werkzaamheden vinden aan een open balie
plaats en niet in een (afgesloten) kantoor.
14 Het systematisch gebruik van het risicotaxatie-instrument
Start-AV geeft duidelijk richting aan de behandeling van de
jeugdige. Met de Start-AV worden gedragskenmerken van de
jeugdigen als risicofactoren (kwetsbaarheden) en
beschermende factoren (krachten) in kaart gebracht. De
Start-AV helpt bij het maken van een objectieve risicoinschatting van ontwikkelingsschade, zoals de kans op
slachtoffer- of daderschap van onder meer mensenhandel, en
bij het formuleren van aansluitende doelen en een aanpak
van de onderliggende problematiek.

Pluryn – De Hoenderloo Groep (open en gesloten jeugdhulp):
15 Bij de overgang naar een nieuwe fase in de behandeling
schrijft de jeugdige een ‘sollicitatiebrief’. Daarmee wordt ze
gestimuleerd om na te denken over het verloop van de
behandeling en de vorderingen die ze heeft gemaakt. Met
deze manier van werken maakt DHG de jeugdige eigenaar van
haar eigen proces en krijgt ze invloed op haar behandeling
door aan te geven wat ze in de vervolgfase wil leren.
16 DHG werkt samen met een ervaringsdeskundige die ingezet
kan worden om meisjes die slachtoffer van loverboys/
mensenhandel zijn geworden te helpen over de ervaringen te
praten. Veelal spelen er gevoelens van angst, schaamte en 		
soms nog verliefdheid – die openheid over datgene wat 		
gebeurd is belemmeren.

De Rading, Fides (open jeugdhulp):
17 ‘On the Move’: On The Move is gericht op kwetsbare meiden
en beoogt door middel van laagdrempelige, goed bereikbare
en gratis sporttrajecten binnen tien weken te helpen met het
hervinden van de – vaak verstoorde – connectie tussen
lichaam en geest. Meiden met een relatietrauma of een
trauma op seksueel gebied hebben in veel gevallen een 		
negatief of onrealistisch zelfbeeld, weinig zelfvertrouwen en
hebben zichzelf afgeleerd om naar signalen van hun lichaam
te luisteren. On The Move wil hierin een positieve verandering
aanbrengen. Door middel van sport en communicatie wordt
getracht een realistischer en positiever zelfbeeld te
bewerkstelligen en wordt luisteren naar en het herkennen van
signalen van het eigen lichaam gestimuleerd.
18 Om te zorgen dat er dagelijks positieve aandacht is voor de
jeugdige wordt in de eerste fase van het verblijf bij Fides het
zogenaamde ‘witboek’ geïntroduceerd. In dit boekje schrijven
medewerkers gedurende de hele plaatsing complimenten.
Ook de jeugdige en haar ouders kunnen hierin positieve 		
ervaringen vastleggen.

9				

Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd i.o.

19 ‘Bloedlink’: Dit is een project van Pretty Woman (een samenwerking van De Rading en U-Centraal) waarin, samen met
onder andere de Politie Midden Nederland, voorlichting wordt
gegeven aan jeugdigen en ouders met een islamitische
achtergrond over sexting en grooming.

SJSJ Almata (gesloten jeugdhulp):
20 Het behandelplan is geschreven in voor de (LVB-) jeugdige
begrijpelijke taal en in de ‘jij vorm’, dus gericht op de jeugdige.

Timon (open jeugdhulp):
21 Het gebruik van de meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling. Op het moment dat er signalen zijn van
onveiligheid dan beschrijft de mentor in een voor iedere
jeugdige op maat uitgewerkte meldcode om welke signalen
het gaat, welke betrokkenen en externe professionals zijn
geraadpleegd en welke acties zijn uitgevoerd.
22 Het werken volgens het model ‘Beschermjassen’. Via dit
model proberen de mentoren de jeugdige weer te verbinden
met de hulpbronnen uit de familiaire, sociale en culturele 		
bagage van de jeugdige. De mentoren gebruiken dit model
om aan te sluiten bij de interesses van de jeugdige en om de
jeugdige weer te verbinden met hulpbronnen uit de familiaire,
sociale en culturele bagage van de jeugdige.
23 Het werken met betrokken vrijwilligers, de ‘omwoners’, als
goede buren. Dit zijn vrijwilligers die verbonden zijn aan Talita
(de groep waar de jeugdigen verblijven) en daadwerkelijk
naast de locatie wonen.

Transferium (gesloten jeugdhulp):
24 Parlan heeft eind 2013, onder andere vanwege het feit dat er
weinig vervolgvoorzieningen waren voor de jeugdigen van de
Ego Versterkende groep, een nieuwe 24-uurs voorziening
opgericht (locatie Weerelaan). Binnen deze kleinschalige
woonvoorziening worden de jeugdigen, die doorstromen
vanuit de Ego Versterkende groep en bijna achttien jaar zijn,
geholpen richting zelfstandigheid.

www.igj.nl

Gezond vertrouwen