Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

32 002

Wijziging van de Natuurbeschermingswet 1998
en de Flora- en faunawet in verband met
uitbreiding van de werkingssfeer van beide
wetten naar de exclusieve economische zone

Nr. 13

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 12 april 2012
Binnen de vaste commissie voor Economische Zaken, Landbouw en
Innovatie hebben enkele fracties de behoefte om enige vragen en
opmerkingen voor te leggen aan de staatssecretaris van Economische
Zaken, Landbouw en Innovatie inzake Wijziging van de Natuurbeschermingswet 1998 en de Flora- en faunawet in verband met de werkingssfeer
van deze wetten naar de Exclusieve Economische Zone (EEZ) (Kamerstukken 32 002, nrs. 10–11).
De staatssecretaris heeft deze vragen beantwoord bij brief van 10 april
2012.
Vragen en opmerkingen en de daarop gegeven antwoorden zijn, voorzien
van een inleiding, hierna afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
Van der Ham
De adjunct-griffier van de commissie,
Schüssel

kst-32002-13
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 002, nr. 13

1

Inhoudsopgave

blz.

I. Vragen en opmerkingen vanuit de fracties

2

Inleiding

8

II. Reactie van de staatssecretaris van Economische Zaken,
Landbouw en Innovatie

8

I. VRAGEN EN OPMERKINGEN VANUIT DE FRACTIES
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van de VVD
De leden van de VVD-fractie hebben met belangstelling kennis genomen
van het wetsvoorstel wijziging van de Natuurbeschermingswet 1998 en de
Flora- en Faunawet. Zij hebben een aantal vragen en opmerkingen. De
leden van de VVD-fractie willen graag een duidelijke visie van de regering
over het aanwijzen van Natura 2000-gebieden binnen de exclusieve
economische zone (EEZ).
Welke inzet vraagt de Europese Commissie van Nederland op de
Noordzee voor Natura 2000? Kan er een concreet overzicht worden
gegeven van de natuurdoelen voor Nederland op de Noordzee? Kan er
worden gegarandeerd dat Nederland geen extra doelen invult bovenop
wat de Europese Unie van Nederland verwacht?
De leden van de VVD-fractie vragen of Engeland, Duitsland en
Denemarken voor het deel van de Doggersbank dezelfde natuurdoelen
hebben aangewezen als Nederland. Wat zijn de verschillen en hoe zijn
deze te verklaren? In hoeverre komt de Nederlandse aanpak wat betreft
Natura 2000 voor het deel van de Doggersbank binnen de EEZ overeen
met die van onze buurlanden in dit gebied? Wat zijn de verschillen wat
betreft het beschermingsregime? Hoe verloopt de samenwerking tussen
deze landen op het gebied van Natura 2000?
De leden van de VVD-fractie merken op dat Natura 2000 als landinstrumenten veel slechte ervaringen heeft gegeven. In veel gevallen is het voor
de ondernemer zeer moeilijk te bewijzen dat een plan of project geen
significante negatieve effecten geeft. Maritieme ecosystemen zijn
complexer dan landsecosystemen en daarnaast is er een beperkte
hoeveelheid kennis over de maritieme ecosystemen. De leden van de
VVD-fractie maken zich zorgen over het feit dat het hierdoor moeilijk of
onmogelijk wordt om te bewijzen dat een plan of project geen significante
gevolgen geeft voor Natura 2000-gebieden op zee. De leden zouden
hierover graag een nadere toelichting zien.
De leden van de VVD-fractie maken zich zorgen over de ruimte voor
economische activiteiten op zee als de werkingssfeer van de Natuurbeschermingswet 1998 en de Flora- en faunawet zich uitbreid naar de
exclusieve economische zone. Door Natura 2000-gebieden op zee aan te
wijzen zullen de zoeklocaties voor windparken, zandwinning en andere
economische activiteiten worden beperkt. De leden van de VVD-fractie
merken op dat hierdoor conflicten tussen verschillende activiteiten zullen
toenemen. Is er een concreet beeld van de effecten van Natura
2000-gebieden op economische activiteiten zoals de visserij en de
transportsector op zee? Zijn deze belangen vanaf een beginstadium
voldoende betrokken en meegewogen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 002, nr. 13

2

De leden van de VVD-fractie hebben opgemerkt dat windmolenparken in
sommige gevallen een positief effect kunnen hebben op maritieme
ecosystemen. Zijn de mogelijkheden onderzocht om eventuele
windparken op zee samen te laten gaan met het vervullen van Europese
doelen voor de bescherming van het maritieme milieu? Zou de transport
en visserij sector hierdoor ontzien kunnen worden?
Daarnaast hebben de leden van de VVD-fractie nog een algemene vraag.
Blijft voor bijvoorbeeld het aanwijzen van nieuwe vaarroutes het «ja,
mits»-regime gelden?
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van het CDA
De leden van de CDA-fractie zijn nog altijd niet gerust op de impact van
wijziging van de Natuurbeschermingswet 1998 en de Flora- en Faunawet
in verband met uitbreiding van de werkingssfeer van beide wetten naar de
economische exclusieve zone en welke voor respectievelijke nadelen deze
wet met zich meebrengt. De leden van de CDA-fractie hebben nog enkele
vragen.
De leden van de CDA-fractie merken op dat motie van de leden Atsma en
Koppejan, Kamerstuknummer 26 407, nr. 33 weliswaar is uitgevoerd, maar
het daaruit voortvloeiende LEI rapport is ingebracht in het nog lopende
Fisheries Measures in Marine Protected Areas (FIMPAS) project, welke
medio 2011 resultaten zou opleveren ter input van het gemeenschappelijk
visserijbeleid. De leden van de CDA-fractie hebben echter nog niets
vernomen. Wat is de stand van zaken? Welke rol speelt de regiegroep
Visserijmaatregelen in Beschermde Gebieden Noordzee (VIBEG)? Naar
mening van de leden van de CDA-fractie kan alleen bij afronding van de
genoemde processen worden overzien welke gevolgen de uitbreiding van
de werkingsfeer van Natuurbeschermingswet 1998 en de Flora- en
Faunawet naar de exclusieve economische zone geeft. Wordt deze stelling
door de regering gedeeld? Hoever zijn andere lidstaten met soortgelijke
trajecten?
In welk licht moeten de leden het voorliggende wetsvoorstel zien
aangezien de Europese Commissie heeft aangegeven dat de lidstaten
geen eigen bevoegdheid meer hebben om over visserijactiviteiten regels
te stellen, ter bescherming van het mariene milieu, buiten de regels van
het gemeenschappelijk visserijbeleid (GVB) om?
Nederland en – indien nodig – de andere betrokken Noordzeelidstaten
zoals Duitsland en het Verenigd Koninkrijk kunnen, na onderlinge
afstemming, wel voorstellen doen aan de Europese Commissie met het
oog op vaststelling van de benodigde visserijmaatregelen. Daartoe is het
FIMPAS-project opgezet. Is bekend of ook andere lidstaten niet zijnde een
Noordzeelidstaat dergelijke trajecten hebben lopen?
Waarom stelt de regering het voorliggende wetsvoorstel voor als zij
aangeeft dat zij van oordeel is dat de integratie van de natuurbeschermingsmaatregelen in het gemeenschappelijk visserijbeleid belangrijke
voordelen heeft uit het oogpunt van een effectieve verwezenlijking van de
doelstellingen van de Vogelrichtlijn en de Habitatrichtlijn? Ook ten aanzien
van de handhaving schets de regering voordelen omdat bij een internationaal gelijk speelveld, met gelijksoortige beschermende maatregelen voor
gelijksoortige natuurwaarden, die van toepassing zijn op alle betrokken
vissersvaartuigen in het gebied, minder risico bestaat op verplaatsing van
visserijactiviteiten en effectievere bescherming van de natuurwaarden
geeft. Wat is het verschil tussen de werkwijze ten aanzien van de
handhaving voortkomende uit het voorliggende wetsvoorstel en het GVB?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 002, nr. 13

3

Hoe moeten de leden het voorliggende wetvoorstel rijmen met het
uitgangspunt van de regering dat wettelijke implementatie niet verder
dient te gaan dan op grond van de Vogel- en Habitatrichtlijn en andere
internationale regelgeving verplicht is?
Klopt het dat na inpassing van de uit de FIMPAS voorkomende benodigde
visserijmaatregelen ter bescherming van het mariene milieu in het GVB
de noodzaak voor een aparte wet vervalt? En stel dat het niet zou kunnen,
is uitbreiden van het Integraal Beheerplan Noordzee 2015 (IBN) met een
habitattoets op grond van de Natuurbeschermingswet een optie? Wat is
de stand van zaken van het Kaderrichtlijn Mariene Strategie (KRM)?
In hoeverre sluit het voorliggende wetsvoorstel aan bij het ruimtelijke
beleid voor de Noordzee welke is neergelegd in het Nationaal Water Plan
(NWP) 2009–2015 en waarin functies zoals natuur, windenergie, scheepvaart en zandwinning een eigen plaats hebben gekregen? Klopt het dat
het NWP de kaders geeft voor een duurzaam, ruimte-efficiënt en veilig
gebruik van de Noordzee in evenwicht met het mariene ecosysteem, zoals
vastgelegd in de Kaderrichtlijn Water (KRW), de KRM, OSPAR (Het OSPAR
(Oslo-Parijs)-verdrag heeft als doel door internationale samenwerking het
maritieme milieu in de Noord-Oostelijke Atlantische Oceaan (incl. de
Noordzee) te beschermen) en de VHR (Vogel- en Habitatrichtlijnen)? In
hoeverre sluit deze benadering aan bij de benadering van aanpalende
lidstaten?
Van een aantal activiteiten zoals eerder benoemd is de verwachting dat
het wetsvoorstel daar geen gevolgen zal hebben omdat deze activiteiten
zover uit de kust niet plaatsvinden, maar stel dat het wel zo is, wat gebeurt
er dan? En van welke activiteiten is de verwachting dat deze wel gevolgen
zouden kunnen ondervinden? Op welke activiteiten wordt gedoeld als
gesproken wordt over activiteiten die nog niet zijn beoordeeld op grond
van het afwegingskader van het IBN 2015 en artikel 6, derde en vierde lid,
van de Habitatrichtlijn en kan de regering hier enkele voorbeelden van
geven? Dit zijn activiteiten die niet vergunningplichtig waren of vergunningplichtig zijn en waarvoor geen verplichting tot het opstellen van een
milieueffectrapportage geldt. Is uitbreiden van de IBN 2015 met een
habitattoets op grond van de Natuurbeschermingswet een makkelijkere
optie dan voorliggend wetsvoorstel?
Wat is de staat van instandhouding van de habitattype H1170 in de
biografische zone en dienen de maatregelen in de gehele biografische
zone van een gelijk niveau te zijn? Geldt de redenatie dat de gunstige staat
van instandhouding op landelijk niveau dient te worden gerealiseerd ook
voor de gebieden binnen de EEZ of voor de gehele biografische zone? Kan
het zo zijn dat als het principe van strategisch lokaliseren wordt toegepast
de realisatie van instandhoudingdoelstelling H1170 buiten de NEEZ maar
binnen de EEZ gerealiseerd kunnen worden?
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van D66
De leden van de D66-fractie hebben met interesse het wetsvoorstel in de
context van recente ontwikkelingen bekeken. Naar mening van de leden
van de D66-fractie is het de vraag of de werking van de Natuurbeschermingswet ten aanzien van de EEZ expliciet met een nieuwe wetswijziging
geregeld moet worden. Bovendien vragen deze leden of een aantal
bepalingen in het concept wetsvoorstel ten aanzien hiervan niet inmiddels
achterhaald zijn. Zij maken graag gebruik van deze mogelijkheid om over
deze zaken van gedachten te wisselen met de regering.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 002, nr. 13

4

Naar mening van de leden van de D66-fractie is het de vraag of de
werking van de Natuurbeschermingswet ten aanzien van de EEZ expliciet
in wetgeving geregeld moet worden. De bescherming van deze wet heeft
immers betrekking op Natura 2000-gebieden. Klopt het, zo vragen deze
leden zich af dat in artikel 1, onder de Natuurbeschermingswet 1998 de
Natura 2000-gebieden zijn gedefinieerd, onder meer als zijnde alle
gebieden die op de communautaire lijst van de Europese Commissie zijn
geplaatst? Zijn daarmee, zo vragen de aan het woord zijnde leden zich af,
de Natura 2000-gebieden in de EEZ niet al expliciet benoemd onder de
wet? Zo ja, wat is dan de aanvullende waarde van deze wetswijziging van
aanzien van de bestaande bescherming op dit punt?
De leden van de D66-fractie hebben kennis genomen van de reactie van
de regering in het nader rapport ten aanzien van de kritiek van de Raad
van State op het uitsluiten van activiteiten die onderwerp zijn van het
gemeenschappelijk visserijbeleid (GVB), bedoeld in artikel 38 van het
Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, voor zover deze
plaatsvinden in de exclusieve economische zone. Naar mening van deze
leden bestaat er wel degelijk de mogelijkheid om dergelijke maatregelen
in het kader van de Natuurbeschermingswet te nemen in afwachting van
de aanpassing van het visserijbeleid om milieu en natuurbeleid mee te
nemen. Klopt het, zo vragen deze leden, dat de Europese Commissie
hierover sinds het opstellen van de laatste nota van wijziging een
gewijzigd standpunt heeft ingenomen waarmee de lidstaat niet alleen
bevoegd maar zelfs verplicht is visserijmaatregelen ter uitvoering van de
Habitat- en Vogelrichtlijn te nemen zolang het GVB, het mariene milieu
niet voldoende beschermd? De aan het woord zijnde leden wijzen in dit
kader ook op de maatregelen die door de regering ten aanzien van
natuurbeleid op de Noordzee zijn aangekondigd in de periode sinds het
opstellen van het nader rapport, zoals het invoeren van een vergunningplicht voor boomkorvissers in de Natura 2000-gebieden en het vaststellen
van zeereservaten zoals omschreven in de brief van de staatssecretaris
voor Economische Zaken, Landbouw en Innovatie op 17 mei 2011. Kan de
regering bevestigen, zo vragen deze leden, dat deze maatregelen juist wel
uitgaan van de mogelijkheid om visserijmaatregelen te nemen? Zo ja, is
de regering bereid deze uitzonderingsbepalingen uit het wetsvoorstel te
verwijderen?
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van de Partij
voor de Dieren
De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren zijn verheugd met de
voorgestelde wijziging van de Natuurbeschermingswet 1998 en de Floraen Faunawet in verband met uitbreiding van de werkingssfeer van beide
wetten naar de exclusieve economische zone (EEZ). De uitbreiding van de
werkingssfeer van beide wetten maakt het mogelijk om de waardevolle en
kwetsbare natuur op zee te beschermen. Deze bescherming is hard nodig
in de Noordzee. De Noordzee vormt het leefgebied van vele soorten
waaronder de schol, tong, bruinvis en zeekoet. Ook de bodem is rijk aan
leven met koralen, zeesterren en schelpenbanken. Dit unieke en diverse
systeem komt steeds meer onder druk te staan als gevolg van intensieve
bevissing met schadelijke sleepnetten die al het leven van de bodem
schrapen. Er is sprake van overbevissing, bodemschade, geluidshinder en
vervuiling. De Klaverbank bijvoorbeeld herbergt de hoogste diversiteit van
de Noordzee, maar onderwaterbeelden van afgelopen voorjaar lieten kale
stukken zien met de sleepnetsporen nog zichtbaar. Daar moet een einde
aan komen. De rijkdom van het marine ecosysteem is een kostbaar
publiek goed en dient in het dan ook zorgvuldig te worden beschermd.
Door in de beschermde gebieden schadelijke activiteiten, waaronder
visserij, militaire oefeningen, scheepvaart en olie- en gaswinning aan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 002, nr. 13

5

banden te leggen, en te weren kan de natuur zich daar herstellen. Om te
voorkomen dat de Noordzee een ecologische woestenij met modder en
kwallen wordt is het van groot belang dat we nu eindelijk concrete
stappen gaan zetten om de ecosystemen te beschermen.
Dit wetsvoorstel is daar een belangrijke eerste stap voor. Dat gezegd
hebbende zijn er nog wel een aantal punten waar de leden van de fractie
van de Partij voor de Dieren graag nog nadere verduidelijking van de
regering behoeven.
Om te beginnen komt de Memorie van toelichting uit 2009. Het lijkt de
leden van de fractie van de Partij voor de Dieren dan ook dat sindsdien
veranderingen hebben plaatsgevonden, waardoor inzichten veranderen.
Zo wordt er gesteld dat er op dit moment geen maritieme gebieden die
gelegen zijn in de EEZ op de communautaire lijst zijn geplaatst. Maar
inmiddels lijkt dat toch anders te zijn. Klopt het dat de Borkum rifgrund, de
North west porcupine bank, de South west porcupine bank en Darwin
mounds ook aangemeld zijn in Europa en deze gebieden zich ook in de
EEZ bevinden?
Daarnaast staat vermeld op pagina 6 van de Memorie dat voor de
invulling en uitvoering van het beheerplan het uitgangspunt van haalbaar
en betaalbaar geldt. De Vogel- en Habitatrichtlijn schrijft echter voor dat
maatregelen die ecologisch noodzakelijk zijn om achteruitgang en
verslechtering te voorkomen uitgevoerd dienen te worden. De ecologische noodzakelijkheid is dus leidend. De leden van de Partij voor de
Dieren hechten er groot belang aan hier geen misverstanden over te laten
bestaan en vragen een bevestiging van de regering op dit punt. Als de
noodzakelijke ecologische maatregelen zijn gedefinieerd kan daarna
gekeken worden welke budgetten daarvoor nodig zijn en hoe de doelen
worden bereikt met zo min mogelijk nadelen voor burgers en economische sectoren. Opnieuw graag een bevestiging dat dit de uitvloeisels
zijn van de door Nederland ondertekende Vogel- en Habitatrichtlijn.
Wanneer de regering een andere uitleg aan de Vogel- en Habitatrichtlijn
wil geven, willen de leden van de Partij voor de Dieren zien op welke
jurisprudentie de regering zich daarbij baseert. Onderschrijft de regering
dat de instandhoudingsdoelstellingen niet afhankelijk (mogen) zijn van
budgetten die nu voorhanden zijn, maar dat het langetermijndoelstellingen zijn? Kan de regering uiteenzetten hoe vaak de Europese
Commissie of het Europees Hof omwille van argumenten als haalbaar en
betaalbaar een vertraagde of onvolledige uitvoering van Europese
afspraken door Lidstaten heeft geaccepteerd? Wat bedoelt de regering,
mede in het licht van de vorige vragen, concreet met «haalbaar en
betaalbaar»?
De Doggersbank en Klaverbank stonden in december 2009 al op de
communautaire lijst, wat betekent dat ze daarvoor al in Europa zijn
aangemeld. En dat betekent weer dat vanaf die tijd het principe van
gemeenschapstrouw gold, wat in de woorden van de Raad van State
betekent dat: «Nederland zich dient te onthouden van activiteiten die het
bereiken van het door de richtlijn voorgeschreven resultaat ernstig in
gevaar kunnen brengen». Kan de regering aangeven wanneer de
gebieden zijn aangemeld in Europa en op welke wijze hij invulling heeft
gegeven aan het beginsel van loyale samenwerking? Zijn er activiteiten
die vanaf die tijd niet meer plaats vinden of gewijzigd zijn? Heeft de
regering al gebruik gemaakt van de aanschrijvingsbevoegdheid? Vinden
er op dit moment bodemberoerende visserijactiviteiten plaats in de reeds
aangemelde gebieden? Zo ja, heeft de regering zich ervan verzekerd dat
deze bodemberoerende visserij geen significante effecten veroorzaakt in
de beschermde gebieden? Kan de regering uiteenzetten op welke wijze zij
dat dan heeft gedaan en op welke kennis zij zich daarbij heeft gebaseerd?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 002, nr. 13

6

Is het Friese Front al aangemeld in Europa en zo neen, waarom is dit nog
niet gebeurd en wanneer gebeurt dit dan wel? Is de regering voornemens
om nog meer gebieden aan te wijzen, zoals de Bruine Bank, Centrale
Oestergronden, Borkumer stenen en de Zeeuwse Banken? Deze gebieden
herbergen ook unieke soorten, zoals de langlevende noordkromp, alken,
roodkeelduikers en de noorse stormvogel. Wanneer komt hier duidelijkheid over? En op basis van welke informatie wordt bepaald of de
gebieden worden aangewezen? Kan de regering bevestigen dat uit de
Vogel- en Habitatrichtlijn vloeit dat de aanwijzing van gebieden plaats
moet vinden op grond van ecologische argumenten?
Door de vele activiteiten die in de Noordzee plaatsvinden en de verschillende Europese en internationale afspraken inzake de bescherming van
het mariene milieu, blijven de leden van de fractie van de Partij voor de
Dieren het onbegrijpelijk vinden dat de visserij wordt uitgezonderd van
deze wetswijziging. Immers de gedachte achter het aanwijzen en
beschermen van gebieden op zee is dat de visstanden en ecosystemen
zich daar kunnen herstellen. Als daar echter keer op keer sleepnetten door
gehaald worden is van herstel geen sprake. Wereldwijd heeft men gezien
dat door gebieden te sluiten voor visserij de visstand toeneemt, ook in
andere gebieden. Vissen blijven immers niet in het beschermde gebied,
dus wanneer de visstand toeneemt, is dat in het gehele systeem te
merken.
Onderzoek van het LEI heeft aangetoond dat de visserij op de
Doggersbank, Klaverbank en Friese Front gemiddeld slechts 2,6 %
bijdraagt aan de totale toegevoegde waarde van de Nederlandse
kottervisserij in de Noordzee. Tijdens de uitzending van Uitgesproken
VARA op 13 juli 2011 heeft de staatssecretaris gezegd dat hij het «niet
oneens» is met het voorstel om 10–15 % van de Noordzee te sluiten voor
visserij zodat de natuur zich kan ontwikkelen. Gezien de marginale
bijdrage van deze gebieden lijkt het de leden van de fractie van de Partij
voor de Dieren niet meer dan logisch dan de visserij in deze gebieden te
verbieden. Met de structurele overbevissing en overcapaciteit van de
vloot alsmede de zorgelijke stand van de visbestanden is het van groot
belang dat er structurele maatregelen worden genomen om de Noordzee
en alles wat erin leeft te beschermen en te behouden voor toekomstige
generaties. Verder herinneren de leden van fractie van de Partij voor de
Dieren de regering aan het nieuwe Biodiversiteitsverdrag waar Nederland
zich in Nagoya aan heeft gecommitteerd en waarin is afgesproken dat in
2020 tenminste 10 % van het zeeoppervlak wereldwijd beschermd dient te
zijn. Nederland zal haar aandeel daarin moeten nemen. Is de regering
inderdaad bereid om in lijn met zijn uitspraken in de media deze drie
gebieden te sluiten voor de visserij? Zo ja, op welke wijze en termijn? Zo
neen, hoe moeten uw eerdere uitspraken dan opgevat worden? Welke
10–15% van de Noordzee is de regering dan van plan te sluiten voor
visserij?
De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren vinden het nog steeds
onbegrijpelijk dat het al dan niet toestaan van visserijactiviteiten in
beschermde gebieden geregeld moet worden via het Gemeenschappelijk
Visserijbeleid (GVB) en niet via de Natuurbeschermingswet. Onderschrijft
de regering dat verslechtering in deze gebieden moet worden
voorkomen? Zo ja, kan uitgelegd worden hoe lang een gemiddelde
procedure duurt om via het GVB visserijafspraken te maken? Is het in het
kader van het voorzorgsbeginsel en verplichtingen vanuit de Habitatrichtlijn niet noodzakelijk om direct visserijbeperkende maatregelen te
kunnen nemen? Zo ja, is de regering bereid dit in Europa aan te kaarten
en de visserijactiviteiten nu niet uit te zonderen in de voorgestelde
wetswijziging?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 002, nr. 13

7

Inleiding
Op 12 september 2011 heeft uw vaste commissie voor Economische
Zaken, Landbouw en Innovatie mij een aantal vragen gesteld naar
aanleiding van mijn brieven van 17 mei 2011 en 14 juni 2011 inzake
respectievelijk de gevolgen van het Natura 2000-regime op de Noordzee
en de ecologische onderbouwing van de aanwijzingsbesluiten Noordzee.
De vragen van de commissie houden nauw verband met het wetsvoorstel
inzake de wijziging van de Natuurbeschermingswet 1998 en de Flora- en
faunawet in verband met de uitbreiding van de werkingssfeer van beide
wetten naar de Exclusieve Economische Zone (EEZ), dat momenteel bij
uw Kamer ligt.
Ik hoop dat mijn beantwoording bijdraagt aan de behandeling van het
voornoemde wetsvoorstel inzake de wijziging van de Natuurbeschermingswet 1998 en de Flora- en faunawet.
II. REACTIE VAN DE STAATSSECRETARIS
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van de VVD
De leden van de VVD-fractie vragen om een duidelijke visie van de
regering over het aanwijzen van Natura 2000-gebieden in de EEZ.
In 2005 heeft het Europese Hof van Justitie uitspraak gedaan in een zaak
van de Commissie tegen het Verenigd Koninkrijk waarin het bepaalt dat
de verplichtingen die voor de lidstaten voortvloeien uit de Vogel- en
Habitatrichtlijn ook gelden in de EEZ. Met die uitspraak is vast komen te
staan dat het aanwijzen van Natura 2000-gebieden in de EEZ noodzakelijk
is om aan de Europese verplichtingen te voldoen. In dat licht acht het
kabinet het aanwijzen van Natura 2000-gebieden van groot belang voor
het beschermen van de biodiversiteit in de Noordzee.
De leden van de VVD-fractie willen weten welke inzet de Europese
Commissie van Nederland vraagt ten aanzien van Natura 2000 op de
Noordzee.
De Europese Commissie ziet er op toe dat de lidstaten de verplichtingen
van de Vogel- en Habitatrichtlijn nakomen. De Habitatrichtlijn vraagt van
de lidstaten dat zij voldoende beschermingsgebieden aanwijzen, zodat de
op het grondgebied van de betreffende lidstaat voorkomende habitattypen van bijlage I van de Habitatrichtlijn en alle leefgebieden van soorten
van bijlage II van de Habitatrichtlijn op voldoende representatieve wijze
vertegenwoordigd zijn. De Vogelrichtlijn schrijft voor dat de lidstaten de
naar aantal en oppervlakte voor de instandhouding van de in bijlage I van
de Vogelrichtlijn genoemde vogelsoorten en geregeld voorkomende
trekvogels meest geschikte gebieden aanwijzen als speciale beschermingszones. De lidstaten moeten hierbij bijzondere aandacht besteden
aan de bescherming van watergebieden en in het bijzonder aan de
bescherming van watergebieden van internationale betekenis.
Aanwijzing van gebieden alleen is niet genoeg. De lidstaten moeten
binnen en buiten de Natura 2000-gebieden beschermende maatregelen
treffen zodat uiteindelijk voor de habitattypen en soorten die zijn
genoemd in bijlage I en II van de Habitatrichtlijn en voor de vogelsoorten
genoemd in bijlage I van de Vogelrichtlijn de gunstige staat van instandhouding wordt behouden of gerealiseerd. Deze algemene verplichtingen
gelden ook voor de territoriale wateren en de EEZ van de lidstaten.
Hoeveel Natura 2000-gebieden een lidstaat moet aanwijzen en hoe groot
deze gebieden moeten zijn, is afhankelijk van de ter plekke voorkomende
habitattypen en soorten en de mate waarin deze gebieden bij kunnen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 002, nr. 13

8

dragen aan de landelijk gunstige staat van instandhouding van de
betreffende habitattypen en soorten. Nederland telt op dit moment drie
Natura 2000-gebieden in het territoriale deel van de Noordzee. In 2008 is
het gebied Voordelta aangewezen en in 2011 zijn de gebieden Vlakte van
de Raan en (de uitbreiding van de) Noordzeekustzone gevolgd. Voor de
EEZ is de Nederlandse regering voornemens de gebieden Doggersbank,
Klaverbank en Friese Front aan te wijzen als Natura 2000-gebied.
Doggersbank en Klaverbank komen hiervoor op grond van de Habitatrichtlijn in aanmerking en Friese Front op grond van de Vogelrichtlijn.
Doggersbank en Klaverbank zijn conform de daartoe strekkende
verplichting in de Habitatrichtlijn op 22 december 2008 bij de Europese
Commissie aangemeld als gebied van communautair belang, evenals de
Vlakte van de Raan en de (uitbreiding van de) Noordzeekustzone. De
Europese Commissie heeft deze gebieden in 2009 op de lijst van communautair belang geplaatst. Zoals nader aan de orde komt in antwoord op de
vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van D66 kent de
Vogelrichtlijn de verplichting om gebieden aan te melden niet, zodat
Friese Front niet hoeft te worden aangemeld.
De Europese Commissie beoordeelt de aanmelding van de gebieden die
op grond van de Habitatrichtlijn als Natura 2000-gebied in aanmerking
komen – mede aan de hand van de zogenoemde «Reference list Atlantic
Region» – en heeft de aanmelding van deze vier gebieden in 2009 als
«voldoende» beoordeeld, behoudens uitvoering van nader onderzoek
naar het gebied Borkumse Stenen. Zoals bepaald in het Nationaal
Waterplan 2009–2015, wordt momenteel van een aantal ecologisch
waardevolle gebieden onderzocht of zij specifieke bescherming behoeven.
Borkumse Stenen is één van deze gebieden. Ik zal u in de tweede helft van
2012 berichten over de uitkomst van dit onderzoek en de eventuele
conclusies die ik hieraan verbind.
De leden van de VVD-fractie vragen om een concreet overzicht van de
natuurdoelen van Nederland op de Noordzee.
De Nederlandse natuurdoelen op de Noordzee zijn bescherming van
Natura 2000-gebieden en behoud van het mariene ecosysteem, zoals
voortvloeiend uit internationale verdragen, de Europese Vogel- en
Habitatrichtlijn en de Kaderrichtlijn Mariene Strategie.
De Minister van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie legt de
concrete instandhoudingsdoelstellingen voor Natura 2000-gebieden vast
in de aanwijzingsbesluiten. Zolang het Wetsvoorstel tot wijziging van de
Natuurbeschermingswet 1998 en de Flora- en faunawet in verband met
uitbreiding van de werkingssfeer van beide wetten naar de Exclusieve
Economische Zone (hierna: het wetsvoorstel) niet is aangenomen,
ontbreekt de bevoegdheid om gebieden in de EEZ aan te wijzen als Natura
2000-gebied. Dit betekent dat de concrete doelen voor deze gebieden nog
niet formeel kunnen worden vastgesteld. Wel is het onderzoek gereed
waarop de doelen in de aanwijzingsbesluiten zullen worden gebaseerd.
Rapporten over de ecologische onderbouwing van de bescherming van
de gebieden zijn beschikbaar op www.noordzeenatura2000.nl, sectie
download/onderzoek.
De leden van de fractie van de VVD vragen om de garantie dat Nederland
geen extra doelen invult bovenop wat de Europese Unie van Nederland
verwacht.
Zoals afgesproken in het regeerakkoord worden nationale koppen boven
de op grond van internationale verdragen en Europese regelgeving
geldende verplichtingen opgespoord en verwijderd. Dit geldt ook bij de
vaststelling van de aanwijzingsbesluiten voor Natura 2000-gebieden in de
EEZ.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 002, nr. 13

9

De leden van de VVD vragen of Engeland, Duitsland en Denemarken voor
het deel van de Doggersbank dat in hun EEZ valt dezelfde natuurdoelen
hebben aangewezen als Nederland en wat de eventuele verschillen zijn en
hoe deze verschillen zijn te verklaren. Ook vragen zij in hoeverre de
Nederlandse aanpak wat betreft Natura 2000 in de Doggersbank
overeenkomt met de aanpak van deze landen en hoe de samenwerking
met deze landen verloopt.
De Doggersbank strekt zich uit over de EEZ van het Verenigd Koninkrijk,
Duitsland, Nederland en Denemarken. Voor een effectieve bescherming
van de Doggersbank trekken het Verenigd Koninkrijk, Duitsland en
Nederland samen met adviescomité van de International Council for the
Exploration of the Sea (hierna: ICES) op. Daartoe is de zogenaamde
Doggersbank Stuurgroep opgericht. De Europese Commissie neemt voor
de Doggersbank als waarnemer deel aan het proces. Denemarken neemt
een afwijkende positie in. De Doggersbank loopt door tot in de Deense
EEZ, maar loopt aan die zijde af in de diepte. Het Deense deel van
Doggersbank is dieper dan de delen van Nederland, Duitsland en het
Verenigd Koninkrijk en wordt vanwege de diepte niet aangemerkt als
habitattype H1110 (permanent ondergelopen zandbanken). Denemarken
heeft zijn deel van de Doggersbank daarom niet als Natura 2000-gebied bij
de Europese Commissie aangemeld. Wel neemt Denemarken constructief
deel aan de voornoemde Doggersbank Stuurgroep.
De samenwerking tussen de landen verloopt goed. Net als Nederland
hebben het Verenigd Koninkrijk en Duitsland het gebied bij de Europese
Commissie aangemeld als gebied van communautair belang als bedoeld
in artikel 4 van de Habitatrichtlijn en bereiden zij de formele aanwijzing
van het gebied voor. Het belangrijkste doel van de drie landen is verbetering van de kwaliteit van habitattype H1110 (permanent overstroomde
zandbanken). Alledrie de landen willen dit doel bereiken door middel van
vermindering van de bodemberoerende visserij, die een erkende
drukfactor voor habitattype H1110 vormt. Door de Regional Advisory
Committee voor de Noordzee (hierna: RAC), waarin de internationale
visserijsector en natuurorganisaties zijn verzameld, en de Doggersbank
Stuurgroep wordt gewerkt aan een gezamenlijk zoneringsplan waarbij
bepaalde delen van de Doggersbank worden gesloten voor de bodemberoerende visserij, dan wel beperkt toegankelijk worden gemaakt. Wanneer
dit plan gereed is, zal het ter advisering aan ICES worden voorgelegd. Ik
heb de Tweede Kamer in bij bovengenoemde brief van 17 mei 2011 eerder
over dit proces geïnformeerd.
Gezien de complexiteit van mariene ecosystemen en de beperkte kennis
over die systemen maken de leden van de VVD-fractie zich zorgen dat het
voor ondernemers zeer moeilijk zal zijn aan te tonen dat een plan of
project geen significante negatieve effecten heeft. Deze leden vragen om
een toelichting van de regering op dit punt. Daarnaast vrezen de leden
van de VVD-fractie dat de wetswijziging leidt tot minder ruimte voor
economische activiteiten. Zoeklocaties voor windmolenparken en
zandwinning worden beperkt. Hierdoor kunnen conflicten tussen
verschillende activiteiten toenemen. Zij vragen de regering om een
concreet beeld van de effecten van Natura 2000-gebieden op economische activiteiten zoals de visserij en marien transport.
Het Nationaal Waterplan 2009–2015 (hierna: Nationaal Waterplan) dat in
2009 door het toenmalige kabinet is vastgesteld, beschrijft onder andere
de activiteiten die in de Noordzee plaatsvinden of in de toekomst worden
verwacht of gewenst. Bij het Nationaal Waterplan zijn een plan-MER en
een passende beoordeling opgesteld waarin wordt beschreven in
hoeverre de in het Nationaal Waterplan beschreven ontwikkelingen
mogelijk significante effecten zullen hebben op de mariene Natura

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 002, nr. 13

10

2000-gebieden. Uit dit Plan-MER en de passende beoordeling komt naar
voren dat de bescherming van Natura 2000-gebieden in de EEZ niet aan
het in het Nationaal Waterplan geformuleerde beleid in de weg staat.
Voor zandwinning zal de aanwijzing van de drie Natura 2000-gebieden in
de EEZ geen gevolgen hebben. De drie gebieden liggen zo ver in zee, dat
zandwinning in of rondom die gebieden niet rendabel is. Voor
windenergie geldt dat de bouw en exploitatie van een windmolenpark in
of rondom een van de drie Natura 2000-gebieden, vanwege de locatie ver
op zee, met de huidige technieken nog niet rendabel zijn. Er komt steeds
meer ecologische kennis beschikbaar over de effecten van windenergie op
zee op mariene Natura 2000-gebieden, zoals het onderzoek «Ecologische
Monitoring Wind op Zee». Meer kennis betekent dat de eventuele effecten
van windmolenparken op mariene Natura 2000-gebieden makkelijker te
meten worden en daardoor kunnen worden beperkt.
Ten aanzien van de olie- en gaswinning in de Noordzee heeft de Nederlandse Olie en Gas Exploratie en Productie Associatie (NOGEPA)
afgelopen jaar een studie laten uitvoeren door IMARES naar de gevolgen
voor de olie- en gassector voor de aanwijzing van Natura 2000-gebieden
in de EEZ. Deze studie heeft niet de status van een passende beoordeling,
maar zet de bestaande kennis over olie- en gaswinning in relatie tot de
mogelijke instandhoudingsdoelen van de Natura 2000-gebieden op een
rij. Deze studie concludeert evenals het Plan-MER van het Nationaal
Waterplan dat de normale bedrijfsvoering niet in gevaar hoeft te komen.
Het grootste gedeelte van de mijnbouwactiviteiten heeft geen schadelijke
effecten op de beschermde natuurwaarden. Wel zal het bevoegd gezag bij
specifieke activiteiten op een aantal aspecten moeten beoordelen of er
sprake is van verslechtering of van significante effecten en hoe deze
kunnen worden voorkomen. Hierbij valt te denken aan de effecten van
onderwatergeluid bij de constructie van een boorplatform en de effecten
van boorgruis op de beschermde natuurwaarden.
De effecten van het wetsvoorstel op visserij komen aan de orde in het
antwoord op de vraag van de leden van de fractie van het CDA over het
FIMPAS project (Fisheries Measures in Protected Areas). Voor de effecten
van het wetsvoorstel op marien transport verwijs ik naar het antwoord op
de vraag van de leden van de fractie van de VVD over vaarroutes.
De leden van de VVD-fractie vragen of de belangen van economische
activiteiten, zoals de visserij en de transportsector op zee bij de keuze van
de gebieden en de aanwijzing als Natura 2000-gebied vanaf het beginstadium voldoende zijn betrokken en meegewogen.
In mijn eerdergenoemde brief van 14 juni 2011 heb ik de selectiegronden
voor mariene gebieden op een rij gezet. Vereisten op economisch, sociaal
of cultureel gebied en regionale en locale bijzonderheden maken geen
onderdeel uit van deze selectiegronden en mogen dat ook niet op grond
van artikel 4 van de Habitatrichtlijn en de jurisprudentie van het Europese
Hof van Justitie op dit punt.
Artikel 2 van de Habitatrichtlijn schrijft voor dat bij de keuze van de
instandhoudingsmaatregelen, en waar nodig, bij de keuze van passende
maatregelen, wel rekening dient te worden gehouden met deze vereisten.
Dit gebeurt ook.
Tot slot geldt dat maatregelen ten aanzien van de visserij in de EEZ alleen
kunnen worden genomen in het kader van het Gemeenschappelijk
Visserijbeleid en dat de scheepvaart op grond van internationale
verdragen grotendeels wordt gereguleerd door de Internationale
Maritieme Organisatie (IMO). Economische belangen van de visserijsector
en de transportsector worden bij de afwegingen in het kader van het
Gemeenschappelijk Visserijbeleid respectievelijk de IMO vanzelfsprekend
betrokken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 002, nr. 13

11

De leden van de VVD-fractie hebben opgemerkt dat windmolenparken in
sommige gevallen een positief effect kunnen hebben op mariene
ecosystemen. Deze leden vragen daarom of de mogelijkheid is onderzocht
of windmolenparken op zee samen kunnen vallen met het vervullen van
de Europese doelen voor de bescherming van het mariene milieu en of de
visserij- en transportsector hierdoor ontzien zou kunnen worden.
In het algemeen kan worden gesteld dat voor sommige natuurwaarden,
zoals het bodemleven, windmolenparken een positief effect kunnen
hebben. Dit is inmiddels aangetoond bij het 8 mijl uit de kust gelegen
windpark Egmond. Op de instandhoudingsdoelen van bepaalde vogels en
zeezoogdieren kunnen windmolenparken een tijdelijk negatief effect
hebben in geval van respectievelijk aanvaringsslachtoffers en gehoorschade van bruinvissen en zeehonden bij het heien van palen in de
zeebodem. Door preventief beleid bij de aanleg van windparken wordt per
saldo een positief effect beoogd op de in een gebied voorkomende
habitats en soorten en de bijbehorende instandhoudingsdoelstellingen.
Overigens is het kabinet zich bewust van het belang van meervoudig
ruimtegebruik op zee en zet het in op het zo veel mogelijk benutten van de
mogelijkheden daartoe.
De leden van de VVD-fractie vragen of voor het aanwijzen van nieuwe
vaarroutes het «ja, mits» principe blijft gelden.
Het «ja, mits» principe geldt voor vaarroutes die op grond van het
internationaal recht door de Internationale Maritieme Organisatie (IMO)
worden vastgesteld. Het wetsvoorstel en de voorgenomen aanwijzing van
de drie Natura 2000-gebieden brengt hierin geen verandering.
Dit komt omdat uit het VN-zeerechtverdrag volgt dat bij het uitoefenen
van de rechtsmacht in de EEZ de rechten en plichten van andere staten in
de EEZ dienen te worden gerespecteerd, hetgeen de facto de bevoegdheid
van de kuststaat beperkt. De te respecteren rechten zijn opgesomd in
artikel 58 VN-zeerechtverdrag en omvatten onder andere de vrijheid van
scheepvaart en van overvliegen en de vrijheid om onderzeese kabels en
pijpleidingen te leggen. Behoudens beperkingen van deze rechten op
grond van het VN-zeerechtverdrag gaan deze rechten voor op de
bevoegdheden van kuststaten. Een kuststaat kan niet eigenstandig
beperkingen opleggen aan deze vaarroutes. Wel houdt de IMO bij de
vaststelling of wijziging van vaarroutes zelf rekening met natuurbelangen.
Naast de door de IMO vastgestelde vaarroutes bestaan er de zogenaamde
clearways, de op- en afritten van het internationale vaarroutenetwerk. De
vaststelling of wijziging van deze vaarroutes valt onder de nationale
bevoegdheid van de kuststaat en daarmee onder nationale wetgeving. Dit
betekent dat er voor deze clearways op dit moment op grond van de
Waterwet het integrale afwegingskader geldt, zoals vastgesteld in het
herziene Integraal Beheerplan Noordzee 2015. Na inwerkingtreding van
het wetsvoorstel en de vaststelling van de aanwijzingsbesluiten van de
drie Natura 2000-gebieden, geldt een vergunningplicht op grond van de
Natuurbeschermingswet, indien de vaststelling of wijziging van een
clearway de kwaliteit van de natuurlijke habitats en de habitats van
soorten in een Natura 2000-gebied kan verslechteren of een significant
verstorend effect kan hebben op de soorten waarvoor het gebied is
aangewezen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 002, nr. 13

12

Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van het CDA
De leden van de CDA-fractie vragen naar de stand van zaken van het
FIMPAS project, waarvan volgens de planning medio 2011 de resultaten
zouden worden opgeleverd. Deze leden vragen naar de rol die de
regiegroep Visserijmaatregelen in Beschermde Gebieden (hierna: VIBEG)
speelt.
Het wetsvoorstel bepaalt dat de regulering – in de EEZ – van visserijactiviteiten ter bescherming van de natuurwaarden via het Gemeenschappelijk
Visserijbeleid plaatsvindt. Nederland zal, voor wat betreft de Doggersbank
in samenwerking met de andere betrokken Noordzeelidstaten, hiertoe
voorstellen doen aan de Europese Commissie met het oog op vaststelling
van de benodigde visserijmaatregelen.
Om tot een voorstel te komen dat aan de Europese Commissie kan
worden voorgelegd is op initiatief van de toenmalige Minister van
Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit het FIMPAS project opgezet.
FIMPAS staat voor Fisheries Measures in Protected Areas. In het FIMPAS
project worden visserijmaatregelen voor de drie Natura 2000-gebieden in
de EEZ ontwikkeld. Dit gebeurt in samenwerking met natuurorganisaties
en de visserijsectoren van de landen die vissen in de drie gebieden. De
Nederlandse inbreng in FIMPAS wordt ook besproken in de VIBEG, waarin
nationale stakeholders zijn verenigd.
Het FIMPAS project moet resulteren in een pakket van voorstellen voor
visserijmaatregelen, dat wordt voorgelegd aan het ICES Advies Comité.
Het ICES Advies Comité zal toetsen of met de afgesproken voorstellen de
instandhoudingsdoelstellingen van de drie gebieden kunnen worden
gerealiseerd. Na ommekomst van dit advies zullen Nederland en de
andere betrokken lidstaten de Europese Commissie verzoeken om op
basis van het voorgestelde maatregelenpakket van FIMPAS en het
wetenschappelijk advies van ICES visserijmaatregelen voor de betrokken
gebieden op te nemen in het Gemeenschappelijk Visserijbeleid. Hiervoor
is vereist dat de Europese Commissie de voorstellen overneemt en de
Europese codecisieprocedure start. De Europese Commissie doet een
voorstel voor wetgeving aan de Raad van ministers en het Europees
Parlement en vervolgens volgt in twee lezingen in een samenspel van de
Raad van ministers, het Europees Parlement en de Europese Commissie
besluitvorming.
Naar verwachting kunnen de uitkomsten van het FIMPAS project in juni
2012 aan ICES worden voorgelegd; de verwachting is dat ICES in
augustus 2012 een advies gereed kan hebben. Dit betekent een vertraging
ten opzichte van de oorspronkelijke planning van ongeveer een jaar. De
reden hiervoor is dat het Verenigd Koninkrijk, Duitsland en Denemarken
zich gaandeweg bij het project hebben aangesloten voor het onderdeel
Doggersbank. De afstemming tussen de betrokken lidstaten vergt extra
tijd. Duitsland en het Verenigd Koninkrijk hebben daarnaast meer tijd
nodig voor de interne afstemming van de maatregelen. Ook hebben de in
het RAC verenigde stakeholders verzocht om meer tijd om een bijdrage
aan de ontwikkeling van visserijmaatregelen te kunnen leveren.
De leden van de CDA-fractie stellen dat de gevolgen van de uitbreiding
van de werkingssfeer van de Natuurbeschermingswet en de Flora- en
faunawet naar de EEZ pas kunnen worden overzien wanneer het FIMPAS
project is afgerond. Zij vragen of de regering deze stelling deelt.
De regering deelt deze mening niet. Het FIMPAS project ziet alleen op
maatregelen ten aanzien van visserijactiviteiten. Het onderhavige
wetsvoorstel dient ter implementatie van de Vogel- en Habitatrichtlijn,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 002, nr. 13

13

zoals de vaststelling van de instandhoudingsdoelstellingen en de
beheerplannen.
De leden van de CDA-fractie vragen hoe ver andere lidstaten zijn met
soortgelijke trajecten en of ook andere staten – niet zijnde Noordzeekuststaten – een traject als het FIMPAS project hebben doorlopen.
Het FIMPAS project is gebaseerd op het Duitse EMPAS project (Environmentally Sound Fisheries Management in Protected Areas) in het kader
waarvan een maatregelenpakket is ontwikkeld voor de Duitse Natura
2000-gebieden op zee. Naast Duitsland en Nederland hebben meer
lidstaten bij de Europese Commissie aangegeven dat ze in de komende
twee jaar een voorstel willen indienen voor het treffen van visserijmaatregelen in het kader van het Gemeenschappelijk Visserijbeleid. Het betreft
met name de lidstaten rond de Noordzee en de Oostzee en Spanje. Van
Denemarken, Litouwen en Spanje is bekend dat zij momenteel een traject
hebben lopen dat vergelijkbaar is met het FIMPAS project.
De leden van de CDA-fractie vragen in welk licht zij het wetsvoorstel
moeten zien nu de Europese Commissie heeft aangegeven dat de
lidstaten geen eigen bevoegdheid meer hebben om buiten het Gemeenschappelijk Visserijbeleid over visserijactiviteiten regels te stellen ter
bescherming van het mariene milieu. Welke toegevoegde waarde heeft
het Wetsvoorstel tot wijziging van de Natuurbeschermingswet en de
Flora- en faunawet in verband met uitbreiding van de werkingssfeer van
beide wetten naar de exclusieve economische zone nu de regering in de
memorie van toelichting aangeeft dat de integratie van natuurbeschermingsmaatregelen in het Gemeenschappelijk Visserijbeleid vanuit het
oogpunt van effectieve verwezenlijking van de doelstellingen van de
Vogel- en Habitatrichtlijn belangrijke voordelen biedt boven nationale
regelgeving?
Het Gemeenschappelijk Visserijbeleid reguleert alleen visserijactiviteiten.
Nationale wetgeving is noodzakelijk voor de regulering van andere
activiteiten die plaatsvinden of in de toekomst gaan plaatsvinden in de
EEZ, zoals olie- en gaswinning, het opwekken van windenergie en
recreatie. De uitbreiding van de werking van de Natuurbeschermingswet
1998 (hierna: Natuurbeschermingswet) naar de EEZ is daarnaast noodzakelijk om de gebieden die in aanmerking komen als Natura 2000-gebied
aan te wijzen en de instandhoudingsdoelstellingen vast te stellen. Het
aanwijzingsbesluit maakt duidelijk welke instandhoudingsdoelstellingen
in het gebied dienen te worden gerealiseerd.
De leden van de CDA-fractie vragen naar het verschil tussen de werkwijze
ten aanzien van de handhaving voortkomende uit het voorliggende
wetsvoorstel en het Gemeenschappelijk Visserijbeleid.
Op grond van artikel 10 van de Basisverordening kunnen lidstaten buiten
de 12-mijlszone alleen beperkingen ter bescherming van het milieu
opleggen aan vissers die onder de eigen vlag varen. Buitenlandse vissers
kunnen dan nog steeds in de Nederlandse beschermde gebieden vissen
en Nederlandse vissers hoeven zich niet te houden aan de maatregelen
van andere lidstaten. Het doel om een gebied te beschermen kan daarom
niet alleen met nationale regelgeving worden gerealiseerd. Bij regulering
via het Gemeenschappelijk Visserijbeleid gelden de maatregelen voor alle
vissers, onafhankelijk van hun nationaliteit. Daarnaast kent het Gemeenschappelijk Visserijbeleid een aantal effectieve en efficiënte controlemechanismen, zoals het satellietvolgsysteem vms («vessel monitoring
system») waarmee elk vissersvaartuig van meer dan 15 meter verplicht is
uitgerust, en in Europees verband gecoördineerde visserij-inspecties.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 002, nr. 13

14

Handhaving van de visserij in het kader van het Gemeenschappelijk
Visserijbeleid is daarmee effectiever en efficiënter dan handhaving van de
visserij op basis van de Nederlandse natuurwetgeving en de bijbehorende
handhavingsbevoegdheden.
De leden van de CDA-fractie vragen hoe voorliggend wetsvoorstel is te
rijmen met het uitgangspunt van de regering dat wettelijke implementatie
niet verder dient te gaan dan op grond van de Vogel- en Habitatrichtlijn en
andere internationaalrechtelijke regelgeving verplicht is.
Het Europese Hof van Justitie heeft bepaald dat de verplichtingen die voor
de lidstaten voortvloeien uit de Vogel- en Habitatrichtlijn ook gelden in de
EEZ, zie het antwoord op de eerste vraag van de leden van de fractie van
de VVD. Het wetsvoorstel is in lijn met het uitgangspunt dat wettelijke
implementatie niet verder dient te gaan dan op grond van de Vogel- en
Habitatrichtlijn noodzakelijk is. In mijn brief aan de Voorzitter van de
Tweede Kamer van 14 september 2011 heb ik de Kamer over mijn
invulling van dit uitgangspunt geïnformeerd. Ik heb in deze brief onder
meer gezegd dat normale bedrijfsontwikkelingen en andere gewenste
maatschappelijke ontwikkelingen rondom Natura 2000-gebieden moeten
door kunnen gaan.
De leden van de CDA-fractie vragen of het klopt dat na inpassing van de
uit het FIMPAS voortkomende benodigde visserijmaatregelen ter
bescherming van het mariene milieu in het Gemeenschappelijk Visserijbeleid de noodzaak van een aparte wet vervalt en, wanneer inpassing van
de FIMPAS afspraken niet voldoende is, of uitbreiding van het Integraal
Beheerplan Noordzee 2015 met een habitattoets op grond van de
Natuurbeschermingswet een optie is.
Voor de aanwijzing van gebieden en de strafbaarstelling van overtredingen van de Natuurbeschermingswet en de Flora- en faunawet in de
EEZ is een expliciete wettelijke grondslag vereist. Uitbreiding van het
Integraal Beheerplan Noordzee 2015 met een habitattoets kan hier niet in
voorzien.
De leden van de CDA-fractie informeren naar de stand van zaken met
betrekking tot de Kaderrichtlijn Mariene Strategie.
De implementatie van de Kaderrichtlijn Mariene Strategie is in volle gang.
Momenteel wordt een kabinetsbesluit voorbereid, opdat Nederland dit
jaar de noodzakelijke producten van de mariene strategie aan de Europese
Commissie kan notificeren. Dit betreft drie documenten. Ten eerste de
«Initiële Beoordeling», waarin een beschrijving van de staat van (het
gebruik van) het mariene milieu wordt gegeven. Ten tweede de
omschrijving van de goede milieutoestand, oftewel de toestand die het
kabinet in 2020 gerealiseerd wil hebben, en ten derde de bijbehorende
doelen en indicatoren die een concrete uitwerking van de Goede
Milieutoestand geven.
Voorts vragen de leden van de CDA-fractie naar de aansluiting van het
wetsvoorstel op het ruimtelijk beleid voor de Noordzee, dat is vastgelegd
in het Nationaal Waterplan en waarin functies zoals natuur, windenergie,
scheepvaart en zandwinning een eigen plaats hebben gekregen. Zij
vragen of het klopt dat het Nationaal Waterplan de kaders geeft voor een
duurzaam, ruimte-efficiënt en veilig gebruik van de Noordzee in evenwicht
met het mariene ecosysteem, zoals vastgelegd in de Kaderrichtlijn water,
de KRM, het OSPAR-verdrag en de Vogel- en Habitatrichtlijn en in
hoeverre deze benadering aansluit bij de benadering van aanpalende
lidstaten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 002, nr. 13

15

In het Nationaal Waterplan is vastgelegd dat de economische ontwikkeling
in de Noordzee in evenwicht dient te zijn met het mariene ecosysteem. Dit
is in lijn met de verplichtingen uit het OSPAR-verdrag. Het OSPAR-verdrag
verplicht de verdragsluitende partijen het mariene ecosysteem te
beschermen, te ontwikkelen en het gebruik ervan te verduurzamen. De
kern van het Nationaal Waterplan is dat wordt uitgegaan van wat het
ecosysteem aankan. Besluitvorming over economische activiteiten vindt
op grond van het Nationaal Waterplan plaats onder afweging van de
effecten op de voorkomende ecologische waarden. Dit betreft de
ecologische waarden in het gehele Nederlandse deel van de Noordzee.
Het wetsvoorstel biedt de basis om de specifieke verplichtingen na te
komen, die Nederland op grond van de Vogel- en Habitatrichtlijn heeft in
de EEZ.
Het beleid, zoals vastgelegd in het Nationaal Waterplan, sluit aan bij dat
van aanpalende lidstaten. Ook zij zijn verplicht invulling te geven aan de
doelstellingen van de KRM en OSPAR en de Vogel- en Habitatrichtlijn.
De leden van de CDA-fractie vragen naar de effecten van de wetswijziging
op economische activiteiten. In de memorie van toelichting bij het
wetsvoorstel staat van een aantal activiteiten dat de verwachting is dat het
wetsvoorstel daar geen gevolgen voor zal hebben omdat deze activiteiten
zo ver uit de kust niet plaatsvinden. Zij willen weten wat er gebeurt als er
toch gevolgen zijn en voor welke activiteiten er wel gevolgen te
verwachten zijn.
In antwoord op een vraag van de leden van de fractie van de VVD heb ik
aangegeven wat de gevolgen van de wetswijziging zijn voor de belangrijkste economische activiteiten in de EEZ. Voor het uitoefenen van
activiteiten die mogelijk schadelijk zijn voor de natuurwaarden van een
Natura 2000-gebied, dient op grond van het beschermingsregime van de
Natuurbeschermingswet door de minister van Economische Zaken,
Landbouw en Innovatie toestemming te worden verleend op basis van
een toets vooraf.
De leden van de CDA-fractie willen weten op welke activiteiten wordt
gedoeld als wordt gesproken over activiteiten die nog niet zijn beoordeeld
op grond van het afwegingskader van het Integraal beheerplan Noordzee
2015 en artikel 6, derde en vierde lid, van de Habitatrichtlijn. De leden zien
graag enkele voorbeelden.
Het Integraal Beheerplan Noordzee 2015, zoals herzien in november 2011,
bevat een integraal afwegingskader voor activiteiten in de Noordzee die
nieuw zijn of waarvan het bestaand gebruik wordt verlengd, geïntensiveerd of uitgebreid en die vergunningplichtig zijn op grond van de
Mijnbouwwet, Ontgrondingenwet, Waterwet of een aantal scheepvaartwetten. Het afwegingskader van de Natuurbeschermingswet is hierin
opgenomen.
Sommige activiteiten zijn niet beoordeeld op grond van het afwegingskader van het Integraal Beheerplan Noordzee 2015. Dit zijn in de eerste
plaats activiteiten die al plaatsvonden voor de vaststelling van het
Integraal Beheerplan Noordzee 2015 in 2005 en die sindsdien niet zijn
gewijzigd. In de tweede plaats betreft het activiteiten, zoals militaire
vliegactiviteiten en recreatie, die niet vergunningplichtig zijn. Voor zover
deze activiteiten mogelijk schadelijke gevolgen hebben voor Natura
2000-gebieden, moeten ze op grond van dit wetsvoorstel, eenmaal wet,
worden getoetst aan het afwegingskader van de Natuurbeschermingswet.
De leden van de CDA-fractie willen weten wat de staat van instandhouding is van habitattype H1170 in de biogeografische zone en of de
maatregelen in de gehele biogeografische zone van gelijk niveau moeten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 002, nr. 13

16

zijn. Zij vragen of de gunstige staat van instandhouding moet worden
gerealiseerd op landelijk niveau of in de gehele biogeografische zone en
of het mogelijk is het principe van strategisch lokaliseren toe te passen,
waarbij de realisatie van de instandhoudingsdoelstellingen voor
habitattype H1170 buiten het Nederlandse deel van de EEZ wordt
gerealiseerd.
Uit de doelstellingen en systematiek van de richtlijn blijkt dat wordt
beoogd om in ieder geval een gunstige staat van instandhouding te
realiseren op de schaal van de onderscheiden biogeografische regio’s.
Voor Nederland gaat het om de Atlantische biogeografische regio. Elke
lidstaat draagt volgens de richtlijn bij aan de totstandkoming van Natura
2000 al naar gelang de aanwezigheid op zijn grondgebied van de
betrokken habitattypen en soorten. De richtlijn maakt geen onderscheid
ten aanzien van de door elke lidstaat te leveren inspanning. Mede gezien
het beginsel van loyale samenwerking als verankerd in artikel 4 van de
richtlijn is de algemeen aanvaarde interpretatie van de richtlijn dat iedere
lidstaat de nodige maatregelen moet treffen om op het eigen grondgebied
voor de betrokken habitats en soorten een gunstige staat van instandhouding te realiseren. Hieruit volgt dat het principe van strategisch
lokaliseren vooralsnog niet kan worden toegepast op het niveau van de
biogeografische zone.
De mogelijkheid om onder bepaalde voorwaarden de gunstige staat van
instandhouding op biogeografisch niveau te realiseren, is beschreven in
de in opdracht van de Tweede Kamer opgestelde rapportage «Natura 2000
in Nederland» van PBL/Universiteit Maastricht. Zoals ik heb aangekondigd
in mijn eerdergenoemde brief van 14 september 2011 onderzoek ik met de
Europese Commissie en de overige lidstaten de mogelijkheden voor
samenwerking op biogeografisch niveau.
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van D66
Naar mening van de leden van de D66-fractie is het de vraag of de
werking van de Natuurbeschermingswet ten aanzien van de EEZ expliciet
in de wetgeving moet worden geregeld. Klopt het, zo vragen deze leden
zich af, dat in artikel 1 van de Natuurbeschermingswet de Natura
2000-gebieden onder meer zijn gedefinieerd als alle gebieden die op de
communautaire lijst van de Europese Commissie zijn geplaatst? En zijn
daarmee de Natura 2000-gebieden in de EEZ niet al expliciet benoemd
onder de wet? De leden van de D66-fractie vragen wat dan nog de
aanvullende waarde is van deze wetswijziging ten aanzien van de
bestaande bescherming op dit punt.
De Habitatrichtlijn voorziet bij het aanwijzen van gebieden in een formele
betrokkenheid van de Europese Commissie. In de procedure zijn twee
fasen te onderscheiden. De eerste fase wordt geregeld in artikel 4, eerste
lid, van de Habitatrichtlijn. Deze fase behelst de selectie van de vanwege
hun communautaire belang aan te wijzen gebieden door de lidstaten. Na
de toezending van de lijst van gebieden door de lidstaten aan de Europese
Commissie start de tweede fase, die wordt bestreken door artikel 4,
tweede lid, van de Habitatrichtlijn. In die fase beoordeelt de Europese
Commissie het communautaire belang van de op de nationale lijst
geplaatste gebieden. Op basis van criteria die volgen uit de Habitatrichtlijn
werkt de Commissie met instemming van elk van de lidstaten per
biogeografische regio – Nederland behoort tot de Atlantische Zone – een
ontwerplijst van gebieden van communautair belang uit en stelt deze vast
overeenkomstig de daarvoor geldende beheerscomitéprocedure. Volgens
artikel 4, derde lid, van de Habitatrichtlijn moest deze lijst uiterlijk zes jaar
na publicatie van de richtlijn – dus uiterlijk 1 januari 2001 – zijn vastge-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 002, nr. 13

17

steld. Deze termijn is niet gerealiseerd. Voor de Atlantische Zone is de lijst
door de Commissie op 7 december 2004 vastgesteld.
Artikel 1 van de Natuurbeschermingswet definieert Natura 2000-gebieden
onder meer als gebieden die op de communautaire lijst van de Europese
Commissie zijn geplaatst. De in de EEZ gelegen gebieden Klaverbank en
Doggersbank staan op die lijst. Toch vallen deze gebieden niet onder de
werking van de Natuurbeschermingswet. Nederlandse wet- en regelgeving is alleen van toepassing in de EEZ wanneer dat bij wet uitdrukkelijk
is bepaald en dat is nu niet het geval voor de Natuurbeschermingswet.
Het wetsvoorstel moet hierin voorzien.
De Vogelrichtlijn verplicht de lidstaten tot de instelling van beschermingszones, waarvoor speciale beschermingsmaatregelen worden getroffen. De
aangewezen speciale beschermingszones voor vogels maken ingevolge
artikel 3, eerste lid, van de Habitatrichtlijn deel uit van het Natura
2000-netwerk. Aan de selectie en aanwijzing van gebieden gaat evenwel –
anders dan bij de speciale beschermingszones van de Habitatrichtlijn –
geen formeel besluit van de Europese Commissie vooraf en is er niet een
lijst van communautair belang. Voor het eveneens in de EEZ gelegen
gebied Friese Front, dat op basis van de Vogelrichtlijn in aanmerking komt
als Natura 2000-gebied, betekent dit, dat het pas onder de werking van de
Natuurbeschermingswet valt wanneer het formele aanwijzingsbesluit is
vastgesteld. Het Vogelrichtlijngebied Friese Front valt immers niet onder
de definitie van artikel 1 van de Natuurbeschermingswet, zolang er geen
definitief aanwijzingsbesluit is genomen.
Naar de mening van de leden van de D66-fractie bestaat de mogelijkheid
om in afwachting van de aanpassing van het visserijbeleid maatregelen te
treffen ten aanzien van activiteiten die door het Gemeenschappelijk
Visserijbeleid worden gereguleerd. De leden van de D66-fractie vragen of
het klopt dat de Europese Commissie hierover sinds de laatste nota van
wijziging een gewijzigd standpunt heeft ingenomen op grond waarvan de
lidstaat niet bevoegd, maar zelfs verplicht is visserijmaatregelen te treffen
ter uitvoering van de Vogel- en Habitatrichtlijn, zolang het Gemeenschappelijk Visserijbeleid het mariene milieu niet voldoende beschermd.
De Europese Commissie claimt de exclusieve bevoegdheid om maatregelen te treffen ten aanzien van de visserij buiten de 12-mijlszone van de
lidstaten. Dit standpunt van de Europese Commissie is niet gewijzigd.
De leden van de D66-fractie wijzen in dit kader eveneens op de maatregelen die door de regering zijn aangekondigd ten aanzien van het
natuurbeleid op de Noordzee in de periode sinds het opstellen van dit
schriftelijk verslag, zoals het invoeren van een vergunningplicht voor
boomkorvissers in de Natura 2000-gebieden en het vaststellen van
zeereservaten zoals omschreven in de brief van de Staatssecretaris van
17 mei 2011. Deze leden vragen of de regering kan bevestigen dat deze
maatregelen juist wel uitgaan van de mogelijkheid om visserijmaatregelen te nemen. En zo ja, of de regering bereid is deze uitzonderingbepalingen uit het wetsvoorstel te verwijderen.
De eerste maatregel die de leden van de D66-fractie noemen – de
vergunningplicht voor boomkorvissers – heeft geen betrekking op de
visserij in de EEZ, maar op de visserij binnen de Nederlandse
12-mijlszone. Het Gemeenschappelijk Visserijbeleid geeft lidstaten de
bevoegdheid om binnen hun 12-mijlszone niet-discriminatoire maatregelen te treffen om het effect van de visserij op de instandhouding van
mariene ecosystemen tot een minimum te beperken. Buiten de
12-mijlszone, waar de gebieden Doggersbank, Klaverbank en Friese Front
zijn gelegen, geldt deze bevoegdheid niet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 002, nr. 13

18

De tweede maatregel die de leden noemen, heeft betrekking op de
aanwijzing van Doggersbank, Klaverbank en Friese Front en op de
bijbehorende maatregelen die ten aanzien van de visserij getroffen
moeten worden. Zoals staat genoemd in mijn eerdergenoemde brief van
17 mei 2011 stelt de regering deze maatregelen niet zelf vast. De maatregelen komen tot stand via de Europese codecisieprocedure en zijn
onderdeel van het Gemeenschappelijk Visserijbeleid. Zie ook mijn
beantwoording van de vragen van de leden van de CDA-fractie op dit
punt.
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van de PvdD
De leden van de PvdD-fractie vragen of het klopt dat de stelling in de
memorie van toelichting van het wetsvoorstel dat er op dit moment geen
maritieme gebieden zijn gelegen in de EEZ die op de communautaire lijst
staan vermeld, achterhaald is. Borkum rifgrond, North west porcupine
bank, South west porcupine bank en Darwin Mounds zijn inmiddels
aangemeld.
Deze stelling is inmiddels achterhaald. Naast Nederland hebben
Duitsland, Ierland, Verenigd Koninkrijk, Zweden, Denemarken en Portugal
gebieden in de EEZ bij de Europese Commissie aangemeld als Natura
2000-gebied.
De leden van de PvdD-fractie vragen wat de regering bedoelt met de zin
op pagina 6 van de memorie van toelichting van het wetsvoorstel dat voor
de invulling en uitvoering van het beheerplan het uitgangspunt van
haalbaar en betaalbaar geldt. Volgens de leden van de PvdD-fractie schrijft
de Vogel- en Habitatrichtlijn voor dat maatregelen die ecologisch
noodzakelijk zijn om achteruitgang en verslechtering te voorkomen dienen
te worden uitgevoerd. Pas wanneer de ecologische doelen zijn gedefinieerd kan worden gekeken welke budgetten nodig zijn en hoe de doelen
worden bereikt met zo min mogelijk nadelen voor burgers en economische sectoren. De leden van de PvdD-fractie willen graag dat de
regering deze interpretatie van de Vogel- en Habitatrichtlijn bevestigt.
Indien de regering een andere uitleg aan de Vogel- en Habitatrichtlijn
geeft willen de leden van de PvdD weten op welke jurisprudentie de
regering zich baseert.
De Vogel- en Habitatrichtlijn schrijft inderdaad voor dat lidstaten de
benodigde maatregelen treffen om achteruitgang en verslechtering van in
die richtlijnen genoemde habitattypen of soorten te voorkomen. In het
beheerplan dat op grond van de Natuurbeschermingswet voor elk Natura
2000-gebied moet worden opgesteld, wordt onder andere beschreven met
welke maatregelen en op welke termijn de instandhoudingsdoelstellingen
van het gebied worden gerealiseerd. Artikel 2 van de Vogelrichtlijn en
artikel 2, derde lid, van de Habitatrichtlijn, schrijven voor dat de vereisten
op economisch, sociaal of cultureel gebied in acht worden genomen,
oftewel, dat er rekening moet worden gehouden met de haalbaarheid en
betaalbaarheid van de maatregelen in de gebieden en het bijbehorende
tijdpad om de instandhoudingsdoelstellingen te realiseren.
Dit betekent concreet dat de beheerplannen zich in de eerste planperiode
vooral zullen moeten richten op het tegengaan van verslechtering voor
aangewezen soorten en habitattypen waarvoor de gunstige staat van
instandhouding nog niet is bereikt. Verder vind ik dat het bevoegd gezag
niet moet nalaten om eventuele uitbreidings- en verbeterdoelstellingen,
waar dit haalbaar en betaalbaar, te realiseren. Dit is met de Kamer
gedeeld in de genoemde brief van 14 september 2011.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 002, nr. 13

19

De leden van de PvdD-fractie vragen of de regering kan onderschrijven
dat de instandhoudingsdoelstellingen niet afhankelijk mogen zijn van
budgetten die nu voorhanden zijn, maar dat het lange termijn doelstellingen zijn.
Net als voor de selectie van gebieden schrijven de Vogel- en Habitatrichtlijn voor dat de vaststelling van landelijke instandhoudingsdoelstellingen enkel op ecologische gronden geschiedt. De gebieden krijgen ieder
voor zich een doelstelling in termen van behoud of verbetering van de
aanwezige habitats en soorten. Tezamen leiden de gebieden tot de
realisatie van de doelstelling van een gunstige staat van instandhouding
op landelijk niveau. Een verbeterdoelstelling op landelijk niveau betekent
niet automatisch dat voor elk Natura 2000-gebied afzonderlijk ook een
verbeterdoelstelling noodzakelijk is. Door strategisch te lokaliseren wordt
bepaald in welke gebieden de verbeterdoelstelling wordt neergelegd.
Hierbij wordt gekeken in welke gebieden de verbeterdoelstelling het
meest efficiënt is te realiseren. Daarmee zijn de instandhoudingsdoelstellingen van een gebied niet afhankelijk van het beschikbare budget, maar
wordt wel bereikt dat de gevolgen van de maatregelen voor overheden,
burgers en bedrijven zo beperkt mogelijk zijn.
De leden van de fractie van de PvdD vragen of de regering kan aangeven
hoe vaak de Europese Commissie of het Europese Hof van Justitie
omwille van argumenten als haalbaar en betaalbaar een vertraagde of
onvolledige uitvoering van Europese afspraken door lidstaten heeft
geaccepteerd.
De Europese Commissie en het Europese Hof van Justitie accepteren in
beginsel geen onvolledige uitvoering van Europese afspraken. Dit is
evenwel niet aan de orde nu het kabinet volledige uitvoering zal geven
aan de Europese verplichtingen en alleen binnen die verplichtingen
gebruik maakt van de beschikbare rek en ruimte.
De leden van de fractie van de PvdD merken op dat de Doggersbank en de
Klaverbank in december 2009 door de Europese Commissie op de
communautaire lijst zijn geplaatst en dat de gebieden dus al voor die tijd
door de Nederlandse regering bij de Europese Commissie moeten zijn
aangemeld. Volgens de leden van de PvdD-fractie geldt vanaf het moment
van aanmelding het principe van gemeenschapstrouw, wat in de woorden
van de Raad van State wil zeggen dat Nederland zich dient te onthouden
van activiteiten die het bereiken van het door de richtlijn voorgeschreven
resultaat ernstig in gevaar kunnen brengen. Zij vragen de regering aan te
geven wanneer de gebieden bij de Europese Commissie zijn aangemeld
en op welke wijze de regering invulling heeft gegeven aan het beginsel
van loyale samenwerking. Zij willen weten of er sinds het moment van
aanmelding activiteiten zijn gestaakt of gewijzigd.
De Doggersbank en Klaverbank zijn op 22 december 2008 aangemeld bij
de Europese Commissie. Dit is op dezelfde dag bij brief aan de Tweede
Kamer gemeld. Ten aanzien van niet-visserij activiteiten heeft het
toenmalige kabinet invulling gegeven aan het beginsel van loyale
samenwerking door in het Integraal Beheerplan Noordzee 2015 te
voorzien in een integraal afwegingskader voor vergunningplichtig
gebruik. Dit toetsingskader houdt onder meer in dat bestaande activiteiten
die worden verlengd of uitgebreid en nieuwe activiteiten worden getoetst
aan artikel 6 van de Habitatrichtlijn.
Zoals in antwoord op een vraag van de leden van de fractie van het CDA
eerder in dit schriftelijk overleg aan de orde is gekomen, heeft de
Nederlandse regering geen bevoegdheid om ten aanzien van de visserij in
de EEZ maatregelen te treffen ten behoeve van de bescherming van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 002, nr. 13

20

natuur, omdat de Europese Unie op dit terrein exclusief bevoegd is. Wel is
Nederland in 2009 gestart met het FIMPAS-project. In dit project wordt
een pakket van maatregelen ontwikkeld waarmee de visserijactiviteiten in
overeenstemming gebracht kunnen worden met de in de gebieden te
beschermen natuurwaarden. Het is aan het Europees Parlement en de
Raad van ministers om de voorgestelde maatregelen op te nemen in het
Gemeenschappelijk Visserijbeleid.
Er zijn geen activiteiten gestaakt als gevolg van de aanmelding van de
Doggersbank en Klaverbank bij de Europese Commissie.
De leden van de PvdD-fractie vragen of de regering gebruik heeft gemaakt
van de aanschrijvingsbevoegdheid.
Neen. De werking van de Natuurbeschermingswet strekt zich op dit
moment niet uit tot in de EEZ, zodat de Nederlandse overheid nog geen
bevoegdheid heeft om gebruik te maken van de aanschrijvingsbevoegdheid.
De leden van de PvdD-fractie vragen ook of er op dit moment bodemberoerende visserijactiviteiten plaatsvinden in de reeds aangemelde
gebieden en zo ja, of de regering zich ervan heeft verzekerd dat deze vorm
van visserij geen significante effecten in de gebieden veroorzaakt. De
leden vragen of de regering uiteen kan zetten op welke wijze en
gebaseerd op welke kennis dit is gebeurd.
In de aangemelde gebieden vindt bodemberoerende visserij plaats. Op
grond van het in het kader van het FIMPAS project uitgevoerde onderzoek
is inmiddels vastgesteld dat deze visserij mogelijk significante effecten
heeft op de instandhoudingsdoelstellingen van de relevante habitattypen
H1110 (permanent ondergelopen zandbanken) en H1170 (riffen van open
zee). Wetenschappelijke kennis is bijeengebracht en geanalyseerd door
ICES. Vissers en natuurorganisaties participeren in dit proces. Hun kennis
ingebracht wordt meegewogen in het oordeel. Zoals ik in antwoord op
vragen van de leden van de fractie van D66 heb vermeld, zal ICES op basis
van de uitkomsten van het FIMPAS project in augustus 2012 advies
uitbrengen aan de Nederlandse regering over de vraag of de instandhoudingsdoelstellingen met de voorgestelde maatregelen kunnen worden
gerealiseerd. Indien dit het geval is, worden de maatregelen aan de
Europese Commissie voorgesteld, zodat ze in het Gemeenschappelijk
Visserijbeleid kunnen worden opgenomen.
De leden van de PvdD-fractie vragen of het Friese Front al is aangemeld in
Europa en zo neen, waarom niet.
Het in de EEZ gelegen gebied Friese Front dient op grond van de
Vogelrichtlijn als Natura 2000-gebied te worden aangewezen. Zo snel
mogelijk na de inwerkingtreding van het wetsvoorstel ben ik voornemens
het Friese Front aan te wijzen als Natura 2000-gebied. De Vogelrichtlijn
vereist niet – in tegenstelling tot de Habitatrichtlijn – dat gebieden eerst
worden aangemeld bij de Europese Commissie.
De leden van de PvdD-fractie informeren of de regering voornemens is
om nog meer gebieden aan te wijzen, zoals de Bruine Bank, Centrale
Oestergronden, Borkumse Stenen en Zeeuwse Banken en wanneer hier
duidelijkheid over komt.
Zoals in antwoord op een vraag van de leden van de VVD-fractie reeds in
dit verslag is opgemerkt, vindt momenteel onderzoek plaats dat moet
uitwijzen of nog andere ecologisch waardevolle gebieden in de EEZ in
aanmerking komen voor specifieke bescherming, en zo ja, welke. Dit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 002, nr. 13

21

onderzoek loopt nog en betreft onder meer Bruine Bank, Centrale
Oestergronden, Borkumse Stenen en Zeeuwse Banken. Het onderzoek is
naar verwachting in de zomer gereed. Ik ben voornemens in de tweede
helft van 2012 een besluit te nemen over het al dan niet beschermen van
deze gebieden in het kader van de Vogel- en Habitatrichtlijn.
De leden van de fractie van de PvdD vragen op basis van welke informatie
wordt bepaald of gebieden worden aangewezen. Zij vragen de regering te
bevestigen dat aanwijzing van gebieden op grond van de Vogel- en
Habitatrichtlijn plaatsvindt op grond van ecologische argumenten.
De selectie van gebieden vindt plaats op louter ecologische gronden. In
mijn brief van 14 juni 2011 heb ik de selectiegronden voor mariene
gebieden op een rij gezet. Het is staande jurisprudentie van het Europese
Hof van Justitie dat bij de selectie van gebieden geen rekening mag
worden gehouden met vereisten op economisch, sociaal of cultureel
gebied of met regionale en lokale bijzonderheden. Bij de keuze van de
instandhoudingsmaatregelen, en waar nodig, bij de keuze van passende
maatregelen, dient wel rekening te worden gehouden met deze vereisten.
De leden van de PvdD-fractie vragen of de regering bereid is om overeenkomstig de uitlatingen van Staatssecretaris Bleker in de uitzending van
13 juli 2011 van het VARA televisieprogramma Uitgesproken 10–15% van
de Noordzee te sluiten voor visserij zodat de natuur zich kan ontwikkelen
en – gezien de marginale bijdrage van de aan te wijzen Natura
2000-gebieden aan de visserij – of de regering bereid is deze gebieden te
sluiten voor de visserij.
Indien het antwoord van de regering bevestigend is willen de leden van
de PvdD-fractie weten op welke wijze en op welke termijn de gebieden
worden gesloten en bij een ontkennend antwoord vragen de leden hoe de
uitspraken van Staatssecretaris Bleker dan moeten worden opgevat en
welke 10–15% van de Noordzee de regering dan wel bereid is te sluiten
voor de visserij.
De maatregelen ten aanzien van de visserij komen tot stand in het kader
van het Gemeenschappelijk Visserijbeleid. De betrokken lidstaten doen
een voorstel aan de Europese Commissie voor een maatregelenpakket,
maar hoe het beschermingsregime voor de drie aan te wijzen gebieden er
uiteindelijk uit komt te zien, wordt pas duidelijk, wanneer de Europese
codecisieprocedure is afgerond.
Ik verwacht dat het noodzakelijk zal zijn om een deel van de gebieden
Klaverbank en Doggersbank te sluiten voor de bodemberoerende visserij
en een deel van het Friese Front voor de staandwantvisserij, gezien de
effecten die deze visserijen kunnen hebben op de instandhoudingsdoelstellingen van deze gebieden. Het is nog niet duidelijk om welk
percentage van de gebieden het gaat, maar het gaat om een substantieel
deel. Dat is de inzet van het FIMPAS project en dat zal ook mijn inzet zijn
bij de onderhandelingen over het opnemen van de maatregelen in het
Gemeenschappelijk Visserijbeleid.
De leden van PvdD-fractie vinden het onbegrijpelijk dat het niet toestaan
van visserijactiviteiten in de beschermde gebieden via het Gemeenschappelijk Visserijbeleid moet worden geregeld en niet via de Natuurbeschermingswet. Zij vragen of de regering onderschrijft dat verslechtering in
deze gebieden moet worden voorkomen.
Verslechtering moet worden voorkomen. Dit vloeit rechtstreeks voort uit
de Habitatrichtlijn. Voor zover gelegen binnen de competentie van de
lidstaten, zet de Nederlandse regering zich hier voor in. Nieuwe activiteiten die geen betrekking hebben op de visserij worden sinds de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 002, nr. 13

22

vaststelling in 2005 van het Integraal Beheerplan Noordzee 2015 getoetst
op mogelijke significante gevolgen voor de toekomstige Natura
2000-gebieden. Visserijmaatregelen moeten in het kader van het
Gemeenschappelijk Visserijbeleid worden getroffen.
De leden van de fractie van de PvdD vragen hoe lang het gemiddeld duurt
om via het Gemeenschappelijk Visserijbeleid visserijafspraken te maken.
De Europese codecisieprocedure neemt gemiddeld twee jaar in beslag,
maar de verschillen in de behandelduur van voorstellen zijn groot.
Overigens wordt het Gemeenschappelijk Visserijbeleid momenteel
herzien.
De leden van de PvdD-fractie vragen of het in het kader van het voorzorgsbeginsel en de verplichtingen vanuit de Habitatrichtlijn niet noodzakelijk is
om direct visserijbeperkende maatregelen te kunnen nemen en of de
regering bereid is dit punt in Europa aan te kaarten en de visserijactiviteiten niet uit te zonderen in de voorgestelde wetswijziging.
Het wetsvoorstel gaat uit van regulering van visserijactiviteiten in de EEZ
ter bescherming van natuurwaarden via het Gemeenschappelijk Visserijbeleid. De Europese Commissie heeft bij brief van 30 april 2009 aangegeven dat dit een juiste benadering is en dat het treffen van nationale
maatregelen ten aanzien van de visserij in strijd is met het Europees recht
en, bij toepassing ervan, kan leiden tot een inbreukprocedure. Gelet
hierop wijzigt de regering het wetsvoorstel op dit punt niet.
De leden van de PvdD-fractie vragen of de natuurwaarden waaraan de
niet-visserij activiteiten ook nu al worden getoetst gelijk zijn aan de
instandhoudingsdoelstellingen die in de aan te wijzen gebieden gaan
gelden. Indien dit niet het geval is willen deze leden weten wat de
natuurwaarden waaraan wel wordt getoetst inhouden en of de toets
betekent dat alleen een vergunning mag worden verleend wanneer er de
zekerheid is dat er geen significante effecten optreden. Zo niet, dan
vragen de leden van de PvdD-fractie of de activiteiten na aanwijzing van
de gebieden alsnog op significante gevolgen worden getoetst.
De natuurwaarden waaraan op grond van het Integraal Beheerplan
Noordzee 2015 wordt getoetst zijn gelijk aan de natuurwaarden waaraan
in de aanwijzingsbesluiten van de gebieden de instandhoudingsdoelstellingen worden gekoppeld, wanneer het wetsvoorstel in werking is
getreden. Het verschil is dat nu wordt getoetst aan de best beschikbare
gegevens ten aanzien van deze natuurwaarden, waarbij de standaard
dataformulieren van de gebieden als uitgangspunt gelden. Straks kan
worden getoetst aan de formele instandhoudingsdoelstellingen, zoals die
zijn opgenomen in de aanwijzingsbesluiten van de gebieden. Dit betekent
meer duidelijkheid voor ondernemers en bevoegd gezag.
De leden van de fractie van de PvdD vragen of inmiddels duidelijk is in
hoeverre militaire vliegoefeningen boven het Friese Front vergunningplichtig zijn onder de Natuurbeschermingswet. Zij vragen of het klopt dat
activiteiten in aangemelde gebieden met mogelijk significante gevolgen
voor die gebieden moeten worden getoetst en dat alleen bij zekerheid
over de afwezigheid van significante effecten de toets achterwege mag
blijven. De leden van de PvdD-fractie vragen of bovenstaand betekent dat
de omstandigheid dat de vliegoefeningen nog steeds plaatsvinden, terwijl
het effect niet duidelijk is, een overtreding van de Europese regelgeving
inhoudt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 002, nr. 13

23

Het klopt dat activiteiten in aangemelde gebieden met mogelijk significante effecten op grond van de Natuurbeschermingswet moeten worden
getoetst. Voor het Friese Front is dit niet aan de orde, aangezien de
Natuurbeschermingswet er nog niet geldt en het gebied niet is aangemeld
bij de Europese Commissie. Zoals in het voorgaande is uiteengezet in
antwoord op een vraag van de leden van de fractie van D66, schrijft de
Vogelrichtlijn niet voor dat gebieden die in aanmerking komen als speciaal
beschermingsgebied als onderdeel van de aanwijzingsprocedure eerst
worden aangemeld bij de Europese Commissie.
Op grond van het beginsel van loyale samenwerking als verankerd in
artikel 4, derde lid, van het Verdrag betreffende de Europese Unie stelt de
Europese Commissie in de eerdergenoemde leidraad «Beheer van Natura
2000-gebieden» dat de nationale autoriteit bij de interpretatie van de
nationale wetgeving niettemin al het mogelijk dient te doen om de
doelstellingen van een richtlijn te realiseren. Om die reden is het integrale
afwegingskader van het herziene Integraal Beheerplan Noordzee 2015 van
toepassing voor activiteiten in het Friese Front. Dit afwegingskader bevat
onder andere de toets van artikel 6 van de Habitatrichtlijn. De toets is aan
de orde bij nieuwe activiteiten of bestaande activiteiten die worden
verlengd, gewijzigd of uitgebreid en die mogelijk de kwaliteit van de
natuurlijke habitats en de habitats van soorten in een Natura 2000-gebied
kunnen verslechteren of een significant verstorend effect kunnen hebben
op de soorten waarvoor het gebied is aangewezen. Aangezien de militaire
vliegoefeningen al plaats hadden voor de vaststelling van het Integraal
Beheerplan Noordzee 2015 in 2005 en de activiteit sindsdien niet is
gewijzigd, is de activiteit niet getoetst aan de hand van het integrale
afwegingskader van het Integraal Beheerplan Noordzee 2015.
Wanneer het wetsvoorstel kracht van wet krijgt, kan het Friese Front
worden aangewezen als Natura 2000-gebied. Vanaf dat moment worden
projecten of andere handelingen, die gelet op de instandhoudingsdoelstelling, de kwaliteit van de natuurlijke habitats en de habitats van soorten
in een Natura 2000-gebied kunnen verslechteren of een significant
verstorend effect kunnen hebben op de soorten waarvoor het Friese Front
is aangewezen, vergunningplichtig onder de Natuurbeschermingswet.
Indien dit geldt voor de militaire vliegoefeningen, zal de minister van
Defensie een vergunning op grond van de Natuurbeschermingswet
aanvragen, zoals hij dit onlangs voor militaire vliegactiviteiten boven 28
andere Natura 2000-gebieden heeft gedaan.
Daarnaast is het mogelijk activiteiten op te nemen in het beheerplan, mits
ze de instandhoudingsdoelstellingen niet in gevaar brengen. Activiteiten
waarvan in het beheerplan is aangegeven dat zij in overeenstemming zijn
met de instandhoudingsdoelstellingen, vallen niet onder de vergunningplicht van artikel 19d van de Natuurbeschermingswet 1998.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 002, nr. 13

24