Evaluatie gevolgen beëindiging categoriaal
beschermingsbeleid Irak

September 2011

Evaluatie gevolgen beëindiging categoriaal
beschermingsbeleid Irak

Datum
Status

september 2011
Definitief

Evaluatie gevolgen beëindiging categoriaal beschermingsbeleid Irak | september 2011

Colofon

Titel
Status

Evaluatie gevolgen beëindiging categoriaal
beschermingsbeleid Irak
Definitief

Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
Immigratie- en Naturalisatiedienst
Stafdirectie Uitvoeringsbeleid
IND Informatie- en Analysecentrum (INDIAC)
Dr. H. Colijnlaan 341 | 2283XL Rijswijk
Postbus 5800| 2280 HV Rijswijk

Pagina 3 van 33

Evaluatie gevolgen beëindiging categoriaal beschermingsbeleid Irak | september 2011

Samenvatting

Op 22 november 2008 is het categoriaal beschermingsbeleid voor asielzoekers
afkomstig uit Centraal-Irak beëindigd. Op 9 oktober 2008 nam de Tweede Kamer
naar aanleiding van dit voorgenomen besluit een motie aan waarin zij de regering
verzocht de Kamer halfjaarlijks te rapporteren over de gevolgen ervan voor
specifieke groepen die in het landenbeleid als kwetsbare minderheidsgroepen zijn
geduid (motie Anker 19 637 nr. 1227, zie bijlage 2).
Sindsdien bevat de halfjaarlijkse Rapportage Vreemdelingenketen (RVK) een
getalsmatig overzicht dat inzicht geeft in het aantal asielvergunningen dat aan
Irakezen wordt verleend op grond van het Vluchtelingenverdrag (artikel 29, lid 1
onder a Vw) en artikel 3EVRM (artikel 29, lid 1 onder b Vw). Het huidige
informatiesysteem van de IND (INDIS) biedt echter niet de mogelijkheid om op
eenvoudige wijze betrouwbare data te genereren over de kwetsbare
minderheidsgroepen. Het getalsmatige overzicht dat ieder halfjaar door middel van
de RVK wordt verstrekt, gaat over alle Irakezen. Daarom heeft de toenmalige
Staatsecretaris van Justitie besloten om eind 2010 een kwalitatief dossieronderzoek
te laten uitvoeren dat meer inzicht kan geven in de gevolgen van de beëindiging van
het categoriaal beschermingsbeleid voor kwetsbare minderheidsgroepen uit Irak.
Het voorliggende rapport is het resultaat van dit aangekondigde besluit. Het doel
van deze evaluatie is de uitvoering van de motie-Anker van 9 oktober 2008 te
completeren.
Het onderzoek geeft inzicht in de mate waarin de groepen die in het landgebonden
asielbeleid zijn aangemerkt als kwetsbare minderheidsgroep of risicogroep onder het
huidige beleid in Nederland een asielvergunning krijgen. Ook geeft het onderzoek
antwoord op de vraag of de beëindiging van het categoriaal beschermingsbeleid
voor een verandering heeft gezorgd in de inwilligingspercentages voor deze
groepen. Het gaat hierbij specifiek om de volgende groepen:
Christenen
Mandeeërs
Yezidi’s
Joden
Shabak en kaka’i
Palestijnen
Homoseksuelen.1
Het categoriaal beschermingsbeleid voor Irakezen afkomstig uit Centraal-Irak gold
van 2 april 2007 tot en met 21 november 2008. In het onderzoek is een vergelijking
gemaakt tussen de inwilligingspercentages van de groep Iraakse asielzoekers
behorend tot een kwetsbare minderheidsgroep of risicogroep en de gehele groep
Iraakse asielzoekers vóór en na de beëindiging van het categoriaal
beschermingsbeleid. Als doelgroep is gekozen voor alle Iraakse asielzoekers die in
de periode 22 mei 2007 tot en met 21 november 2010 een beslissing hebben
gekregen op hun asielaanvraag.
Het is van belang op te merken dat in dit onderzoek de onderliggende redenen voor
de afwijzing of inwilliging van de asielverzoeken niet zijn meegenomen. Met het
onderzoek is een algeheel cijfermatig beeld verkregen, waarbij de focus ligt op de
1 Vc 2000/C24/Irak
Pagina 5 van 33

Evaluatie gevolgen beëindiging categoriaal beschermingsbeleid Irak | september 2011

vraag of dit beeld is veranderd sinds de beëindiging van het categoriaal
beschermingsbeleid.
De resultaten van het onderzoek laten zien dat bij een aantal van de kwetsbare
minderheids- en risicogroepen na de beëindiging van het categoriaal
beschermingsbeleid weinig veranderd is in de mate waarin zij voor een
asielvergunning in aanmerking komen. Met name bij de (gestelde) christenen,
Mandeeërs en Yezidi’s zijn de inwilligingspercentages zowel tijdens als na het
categoriaal beschermingsbeleid ruim bovengemiddeld en van ongeveer gelijke
hoogte. De inwilligingsgrond artikel 3EVRM is bij deze groepen na de beëindiging
van het categoriaal beschermingsbeleid toegenomen. Daarnaast heeft een
verschuiving plaatsgevonden van het categoriaal beschermingsbeleid naar de
afgeleide asielstatus voor gezinsleden.
Met betrekking tot de (gestelde) Iraakse joden kan vanwege het geringe aantal en
het feit dat geen van hen tijdens het categoriaal beschermingsbeleid asiel heeft
aangevraagd, geen antwoord worden gegeven op de vraag welke gevolgen de
beëindiging van het categoriaal beschermingsbeleid heeft gehad op deze groep.
Voor de (gestelde) shabak en kaka’i geldt dat naar verhouding minder asielzoekers
van deze minderheidsgroep een asielvergunning kregen na de beëindiging van het
categoriaal beschermingsbeleid. Het ging in totaal om slechts 22 personen. Ten tijde
van het categoriaal beschermingsbeleid ontvingen alle shabak en kaka’ i een
vergunning op deze grond, na beëindiging van dit beleid meestal op artikel 3EVRM.
Bij de (gestelde) Palestijnen is het percentage inwilligingen op aanvragen eveneens
gezakt na de beëindiging van het categoriaal beschermingsbeleid. Vergeleken met
de hele groep Iraakse asielzoekers krijgen zij echter nog wel bovengemiddeld vaak
een asielvergunning. Zowel tijdens als na het categoriaal beschermingsbeleid was
artikel 3EVRM de meest voorkomende inwilligingsgrond voor Palestijnen.
Het inwilligingpercentage van (gestelde) homoseksuele asielzoekers daalde van 56%
tijdens het categoriaal beschermingsbeleid naar 38% na beëindiging van het beleid.
(Gestelde) homoseksuele asielzoekers kregen na het categoriaal beschermingsbeleid
minder dan gemiddeld vaak een inwilliging op hun aanvraag (38% versus 47% van
de gehele groep). Veel homoseksuele asielzoekers kregen tijdens het categoriaal
beschermingsbeleid een vergunning op grond van dit beleid. Na de beëindiging van
het categoriaal beschermingsbeleid en de instelling van het speciale beleid voor deze
groep kregen de meesten een inwilliging op grond van het Vluchtelingenverdrag.
Opvallend is dat de samenstelling van de groep (gestelde) homoseksuele
asielzoekers op enkele punten sterk afwijkt van de totale groep. In de eerste plaats
dienden zij bovengemiddeld vaak een opvolgende aanvraag in. In de tweede plaats
bestaat deze onderzoeksgroep bovengemiddeld vaak uit mannen in de
leeftijdscategorie van 18 tot 34 jaar. Personen met een opvolgend asielverzoek
maakten over het algemeen minder kans op een inwilliging. Hetzelfde geldt voor
mannen in de leeftijdscategorie 18-34 jaar. Na de beëindiging van het categoriaal
beschermingsbeleid (en gelijktijdige instelling van het speciale beleid voor de groep
homoseksuelen) werd 39% van de aanvragen van de groep (gestelde)
homoseksuele mannen in de leeftijd van 18 tot 34 jaar ingewilligd versus 26% van
de gehele groep in dezelfde leeftijdscategorie.
In het algemeen kan gesteld worden dat het aandeel asielzoekers behorende tot een
kwetsbare minderheids- of risicogroep na de beëindiging van het categoriaal

Pagina 6 van 33

Evaluatie gevolgen beëindiging categoriaal beschermingsbeleid Irak | september 2011

beschermingsbeleid vergelijkbaar was met dat tijdens het categoriaal
beschermingsbeleid.
Ten slotte is het van belang om op te merken dat de uitkomsten van dit onderzoek
gebaseerd zijn op de verklaringen die de asielzoeker zelf heeft afgelegd over zijn
nationaliteit, etniciteit, godsdienst en seksuele geaardheid. Een toets op de
geloofwaardigheid van deze verklaringen maakt geen onderdeel uit van dit
onderzoek. Dit betekent dat ook aanvragen van personen die ten onrechte hebben
gesteld de Iraakse nationaliteit te hebben (de zogeheten pseudo’s) in het onderzoek
zijn meegenomen. Ook personen die ongeloofwaardige verklaringen hebben
afgelegd over hun etniciteit, godsdienst of seksuele geaardheid maken deel uit van
de onderzoeksgroep. Gegevens over de geloofsovertuiging zijn bovendien afkomstig
uit het eerste gehoor, dat heel snel na aankomst in Nederland wordt afgenomen.
Mensen die zich na hun aankomst in Nederland hebben bekeerd tot het christendom
zijn zodoende over het algemeen niet als christen meegenomen in dit onderzoek. De
resultaten van het onderzoek kunnen door de hiervoor genoemde omstandigheden
zijn vertekend.

Pagina 7 van 33

Evaluatie gevolgen beëindiging categoriaal beschermingsbeleid Irak | september 2011

Pagina 8 van 33

Evaluatie gevolgen beëindiging categoriaal beschermingsbeleid Irak | september 2011

Inhoud

Colofon—3
Samenvatting—5
1
1.1
1.2
1.3

Inleiding—11
De beleidsmaatregel—11
Onderzoeksvraag—11
Methoden van onderzoek—12

2
2.1
2.2
2.3
2.4
2.5
2.6
2.7

Kwetsbare minderheidsgroepen en risicogroepen—14
Christenen—14
Mandeeërs—15
Yezidi’s—16
Joden—16
Shabak en kaka’i—16
Palestijnen—17
Homoseksuelen—18

3
3.1
3.1.1
3.2
3.3
3.4
3.5
3.6
3.7
3.8

Beslissingen op Iraakse asielaanvragen—19
Beschrijving van de onderzoeksgroep—19
Aanwezigheid van risicogroepen en kwetsbare minderheidsgroepen—21
Christenen—23
Mandeeërs—23
Yezidi’s—24
Joden—24
Shabak en kaka’i—25
Palestijnen—25
Homoseksuelen—26

4

Conclusies—28

5

Bijlagen—30

Pagina 9 van 33

Evaluatie gevolgen beëindiging categoriaal beschermingsbeleid Irak | september 2011

Pagina 10 van 33

Evaluatie gevolgen beëindiging categoriaal beschermingsbeleid Irak | september 2011

1

Inleiding

1.1

De beleidsmaatregel
Op 12 september 2008 zond de toenmalige Staatssecretaris van Justitie (SvJ) de
Tweede Kamer een brief met daarin de mededeling dat ze had besloten om het
categoriaal beschermingsbeleid voor Centraal-Irak, zoals dat sinds 2 april 2007 werd
gevoerd, te beëindigen. Als eerste reden voor dit besluit voerde ze aan dat uit het
ambtsbericht van de Minister van Buitenlandse Zaken van 27 juni 2008 bleek dat de
veiligheidssituatie in Irak aan het verbeteren was. De tweede reden was dat het
Verenigd Koninkrijk, Denemarken en Zweden geen speciaal beleid (meer) voerden
voor Centraal-Irak. In dezelfde brief wees de SvJ erop dat christenen, Mandeeërs,
Yezidi’s en Palestijnen in het landgebonden asielbeleid zijn aangewezen als
‘kwetsbare minderheidsgroepen’. Deze kwalificatie houdt in dat een asielzoeker die
behoort tot één van deze groepen al in aanmerking komt voor een
verblijfsvergunning asiel indien er beperkte individuele indicaties zijn dat er bij
terugkeer naar het land van herkomst een dreigende schending van artikel 3 van
het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM) aanwezig is. Daarnaast
wees de SvJ erop dat ook bij asielverzoeken van homoseksuelen er bijzondere
aandacht zal zijn voor hun specifieke veiligheids- en mensenrechtensituatie in Irak.
Naar aanleiding van het Algemeen Overleg (AO) dat op 9 oktober 2008 werd
gevoerd tussen de vaste commissie voor Justitie en de SvJ heeft de Kamer een
motie aangenomen van het Kamerlid Anker, waarin de regering werd opgeroepen
joden en shabaks als specifieke groepen toe te voegen. Daarnaast riep de Kamer de
regering op om halfjaarlijks te rapporteren over de gevolgen van de opheffing van
het categoriale beschermingsbeleid voor specifieke groepen.
Om (deels) uitvoering te geven aan de motie wordt sindsdien in de halfjaarlijkse
Rapportage Vreemdelingenketen (RVK) gerapporteerd over het totaal aantal
inwilligingen van Iraakse asielverzoeken. In die rapportage zijn de beslissingen op
asielaanvragen van kwetsbare minderheidsgroepen en risicogroepen niet apart
uitgesplitst. De reden hiervoor is dat het informatiesysteem van de IND (INDIS) niet
de mogelijkheid biedt om automatisch betrouwbare cijfers te genereren op basis van
etnische afkomst, geloofsovertuiging of seksuele geaardheid. Zodoende is in 2009
aangekondigd dat de IND eind 2010 een onderzoek zal uitvoeren naar de gevolgen
van de beëindiging van het categoriaal beschermingsbeleid voor kwetsbare
minderheidsgroepen en risicogroepen.
Het voorliggende rapport is het resultaat van dit aangekondigde besluit. Het doel
van deze evaluatie is de uitvoering van de motie Anker van 9 oktober 2008 te
completeren.

1.2

Onderzoeksvraag
De centrale onderzoeksvraag luidt:
Heeft de beëindiging van het categoriaal beschermingsbeleid gezorgd voor een
verandering in de inwilligingspercentages van Iraakse asielzoekers die vallen onder
de definiëring van kwetsbare minderheidsgroep of risicogroep in het landgebonden
beleid Irak?
Deze onderzoeksvraag valt uiteen in twee deelvragen.

Pagina 11 van 33

Evaluatie gevolgen beëindiging categoriaal beschermingsbeleid Irak | september 2011

-

-

Welk percentage van de Iraakse asielzoekers die vallen onder de definiëring
van kwetsbare minderheidsgroep of risicogroep in het landgebonden beleid
Irak kreeg voor de beëindiging van het categoriaal beschermingsbeleid een
verblijfsvergunning asiel, in vergelijking met de gehele groep Iraakse
asielzoekers?
Hoe ligt deze verhouding na de beëindiging van het categoriaal
beschermingsbeleid?

In paragraaf 1.3. worden de methoden van onderzoek uiteengezet. In hoofdstuk 2
worden de groepen die onder het beleid vallen kort beschreven, waarbij tevens
aandacht is voor hun huidige positie in Irak. In paragraaf 3.1 wordt de gehele
onderzoeksgroep in beeld gebracht. In de volgende paragrafen van hoofdstuk 3
worden de onderzoeksresultaten voor de groepen waar dit onderzoek zich speciaal
op richt afzonderlijk gepresenteerd.
1.3

Methoden van onderzoek
Het categoriaal beschermingsbeleid voor Irakezen afkomstig uit Centraal-Irak gold
van 2 april 2007 tot en met 21 november 2008. In het onderzoek is een vergelijking
gemaakt tussen de inwilligingspercentages van de groep Iraakse asielzoekers
behorend tot een kwetsbare minderheidsgroep of risicogroep en de gehele groep
Iraakse asielzoekers vóór en na de beëindiging van het categoriaal
beschermingsbeleid. Als doelgroep is gekozen voor alle Iraakse asielzoekers die in
de periode 22 mei 2007 tot en met 21 november 2010 een beslissing hebben
gekregen op hun asielaanvraag.
Voor het onderzoek zijn gegevens gebruikt over de etniciteit en religie van
asielzoekers die in het eerste gehoor zijn genoteerd. Deze gegevens zijn niet altijd
betrouwbaar. Ten eerste zijn deze gegevens gebaseerd op wat de asielzoeker heeft
verklaard tijdens zijn eerste asielgehoor. De asielzoeker kan om welke reden dan
ook hier onjuist of niet over verklaren. Ten tweede komt het voor dat gegevens
hierover niet, of niet gespecifeerd, zijn genoteerd. Een eerste analyse van de
onderzoeksgegevens laat zien dat in de meeste gevallen bekend is wat Iraakse
asielzoekers in het eerste gehoor over hun etniciteit en/of religie hebben verklaard.
Het vermoeden bestond daarnaast dat onder de groep waarvan niet bekend was
wat hun etniciteit en/of religie was, zich relatief veel etnische en religieuze
minderheidsgroepen zouden bevinden. Om te kunnen beoordelen of en in welke
mate dit het geval was, is van alle personen waarvan de etniciteit en/of de religie
van de asielzoeker onbekend, was een steekproef getrokken. Van alle gevallen in de
steekproef is het (digitale) dossier bekeken en is er gezocht naar (meer) informatie
over de etniciteit en/of religie.
Voor het beantwoorden van de onderzoeksvragen met betrekking tot de groep
homoseksuelen is gebruikgemaakt van een textmining tool op de gegevens uit
INDIS. De tool is ingezet om de asielzoekers te vinden die tijdens één van hun
gehoren hebben verklaard homoseksueel te zijn. Hiermee is in alle stukken van het
digitale dossier gezocht naar termen als ‘homoseksueel’ en ‘lesbisch’ die mogelijk
duiden op een asielzoeker van homoseksuele geaardheid. Deze zoekmethode heeft
ook gevallen opgeleverd waarin de termen niet genoemd zijn in verband met de
homoseksuele geaardheid van de asielzoeker. Naderhand zijn alle gevallen
nagelopen op valse hits. De juiste treffers zijn onderzocht op een verband tussen
het asielmotief en de seksuele geaardheid van de asielzoeker.
De textmining tool is eveneens gebruikt om de minderheidsgroepen shabak en
kaka’i te vinden. Het vermoeden bestond dat deze groepen maar zeer zelden
voorkomen en dat via de steekproef de kans bestond dat deze Irakezen niet
Pagina 12 van 33

Evaluatie gevolgen beëindiging categoriaal beschermingsbeleid Irak | september 2011

gevonden zouden worden. Met textmining zijn de Irakezen die tot deze groep
behoren waarschijnlijk wel (allemaal) teruggevonden.
De groep Palestijnen is gevonden door alle aanvragen in de onderzoeksperiode te
selecteren van Palestijnen en staatlozen die in Irak zijn geboren. Van de staatlozen
is het digitale dossier geraadpleegd om met zekerheid te kunnen vaststellen dat het
gaat om Palestijnen. De staatlozen die niet tot de groep Palestijnen behoren en ook
geen deel uitmaken van een andere kwetsbare minderheidsgroep, zijn gevoegd bij
de overige Irakezen in de onderzoeksgroep.
Als laatste is het van belang op te merken dat in dit onderzoek de onderliggende
redenen voor de afwijzing of inwilliging van de asielverzoeken niet zijn
meegenomen. De onderzoeksresultaten laten overwegend een algeheel cijfermatig
beeld zien waarbij de focus ligt op de vraag of dit beeld is veranderd sinds de
beëindiging van het categoriaal beschermingsbeleid. Dit cijfermatig beeld is
bovendien gebaseerd op wat de asielzoeker zelf heeft verklaard over zijn
nationaliteit, etniciteit, godsdienst of seksuele geaardheid. Een toets op de
geloofwaardigheid van deze verklaringen maakt geen onderdeel uit van dit
onderzoek. Dit betekent dat ook aanvragen van personen die ten onrechte hebben
gesteld de Iraakse nationaliteit te hebben (de zogeheten pseudo’s) in het onderzoek
zijn meegenomen. Ook personen die ongeloofwaardige verklaringen hebben
afgelegd over hun etniciteit, godsdienst of seksuele geaardheid maken deel uit van
de onderzoeksgroep. Gegevens over de geloofsovertuiging zijn bovendien afkomstig
uit het eerste gehoor, dat heel snel na aankomst in Nederland wordt afgenomen.
Mensen die zich na hun aankomst in Nederland hebben bekeerd tot het christendom
zijn zodoende over het algemeen niet als christen meegenomen in dit onderzoek. De
resultaten van het onderzoek kunnen door de hiervoor genoemde omstandigheden
zijn vertekend.

Pagina 13 van 33

Evaluatie gevolgen beëindiging categoriaal beschermingsbeleid Irak | september 2011

2

Kwetsbare minderheidsgroepen en risicogroepen

Na het besluit van de toenmalige SvJ om het categoriaal beschermingsbeleid te
beëindigen en de aangenomen motie Anker is op 20 november 2008 het besluit in
de Staatscourant gepubliceerd waarmee het landgebonden asielbeleid ten aanzien
van Irak is gewijzigd. Het categoriaal beschermingsbeleid Irak is per 22 november
2008 beëindigd. In hetzelfde besluit is een aantal groepen als ‘kwetsbare
minderheidsgroep’ en ‘risicogroep’ aangemerkt.
Met ‘kwetsbare minderheidsgroep’ wordt bedoeld dat een asielzoeker die behoort tot
deze groep reeds in aanmerking komt voor een verblijfsvergunning asiel bepaalde
tijd op grond van artikel 29, aanhef en onder b, Vw, indien hij met op zichzelf
beperkte individuele indicaties aannemelijk heeft gemaakt dat, in samenhang met
het behoren tot die groep, een dreigende schending van artikel 3EVRM aanwezig is.
Christenen, Mandeeërs, Yezidi’s, joden, Palestijnen en (met ingang van 22
november 2008) shabak en kaka’i zijn als kwetsbare minderheidsgroep aangemerkt.
Met ‘risicogroep’ wordt bedoeld dat een asielzoeker die behoort tot deze groep reeds
in aanmerking komt voor een verblijfsvergunning asiel voor bepaalde tijd op grond
van artikel 29, aanhef en onder a, Vw, indien er geringe indicaties zijn dat er
problemen zijn die leiden tot een gegronde vrees voor vervolging in de zin van het
Vluchtelingenverdrag. Homoseksuelen zijn vanaf 22 november 2008 in het
landgebonden asielbeleid Irak als risicogroep aangemerkt.
De groepen die momenteel in het landgebonden asielbeleid Irak als kwetsbare
minderheidsgroep of risicogroep zijn aangemerkt worden in de volgende paragrafen
kort beschreven.
2.1

Christenen
In Irak zijn al sinds het vroege christendom christenen aanwezig. Scheuringen
binnen de christelijke kerk en het ontstaan van onafhankelijke christelijke kerken
hebben geleid tot de aanwezigheid van verschillende christelijke
gemeenschappen/kerken in Irak.
De eerste belangrijke scheuring die binnen de christelijke kerk plaatsvond, leidde tot
het ontstaan van de Kerk van het Oosten. Kort daarna ontstonden de Oriëntaals
Orthodoxe kerken. Delen van beide kerken zijn duizend jaar later, vanaf de
zestiende eeuw, verenigd met de pauselijke Rooms-Katholieke Kerk in Rome. Zij
worden geünieerde kerken genoemd. De Oosters Orthodoxe Kerk is in de elfde eeuw
uit een scheuring binnen de oorspronkelijke christelijke kerk ontstaan. De vanuit de
Kerk van het Oosten geünieerde Chaldeeuwse kerk is de grootste christelijke kerk in
Irak (ongeveer twee derde van het totaal aantal christenen in Irak); gevolgd door de
uit dezelfde Kerk van het Oosten voortgekomen niet-geünieerde Assyrische
gemeenschappen (bijna eenvijfde van het totale aantal christenen in Irak). De
vanuit de (Oriëntaals Orthodoxe) Syrisch Orthodoxe Kerk geünieerde Syrisch
Katholieke Kerk vormt waarschijnlijk daarna de grootste kerk in Irak; gevolgd door
de Syrisch Orthodoxe Kerk en de Armeens Orthodoxe Kerk. Daarnaast zijn in Irak
onder andere Armeens-katholieken (geünieerd), Rooms-katholieken, Grieksorthodoxen (Oosters Orthodoxe kerk), Grieks-katholieken (geünieerd), Anglicanen,
Protestanten en Zevendagsadventisten.2 Door het geweld van gewapende groepen in
2 J. Joseph, The Modern Assyrians of the Middle East, Leiden, 2000; H. Teule en A. Wessels (red.), Oosterse
christenen binnen de wereld van de islam, Heerlen, 1997; H. Teule, Les Assyro-Chaldéens, Chrétiens d’Irak,
Pagina 14 van 33

Evaluatie gevolgen beëindiging categoriaal beschermingsbeleid Irak | september 2011

Irak sinds maart 2003 hebben veel christenen het land verlaten. Daarom is het
moeilijk betrouwbare schattingen te geven van het aantal christenen in Irak.
Christelijke leiders in Irak schatten in 2010 dat het totale aantal christenen in Irak
sinds 2003 is gedaald van 800.000-1,4 miljoen naar 400.000-600.000.3
Vanaf de jaren dertig tot aan de val van het Ba’th regime in 2003 is in Irak sprake
geweest van een arabiseringspolitiek, waar gedwongen verhuizingen en verplichte
registratie als Arabier voor onder ander christelijke minderheidsgroepen onderdeel
van uitmaakten. Na de val van het regime van Saddam Hussein kregen Irakezen,
waaronder de christenen, de mogelijkheid om georganiseerd voor hun belangen op
te komen in de politiek en om onderwijs te geven in de eigen taal. Christenen staan
echter sinds de val van het regime in de negatieve aandacht van gewapende
groeperingen en hebben te lijden onder intimidatie, bedreigingen, ontvoeringen en
aanslagen.
Het laatste algemeen ambtsbericht Irak van de Minister van Buitenlandse zaken van
oktober 2010 maakt melding van ernstige ondermijning van religieuze
minderheidsgroepen, waaronder christenen, door gewapende groeperingen. Hierbij
is sprake van bedreiging, ontvoering en geweld, waaronder moordaanslagen. Eind
2010 vonden opnieuw enkele aanslagen plaats op Iraakse christenen.
2.2

Mandeeërs
Voor Mandeeërs (ook wel Sabiërs/Sabeeërs genoemd) is Johannes de Doper de
belangrijkste geloofsverkondiger. Zij geloven in één God en Adam. Dooprituelen
nemen een belangrijke plaats in in hun geloofsbeleving. Zij beschouwen zich niet als
christenen, moslims of joden. Mandeeërs wonen voornamelijk in Irak en Iran.4
Schattingen van hun aantal variëren enorm. Volgens Mandese leiders bedroeg het
aantal Mandeeërs in Irak in 2010 3.500 -7.000; in 2003 nog 50.000-60.000.5
Mandeeërs worden door (extremistische) moslims beschouwd als ketters, omdat zij
–in tegenstelling tot christenen, joden en moslims- niet behoren tot de ‘mensen van
het boek’. Bovendien vormen zij vanwege hun van oudsher naar verhouding goede
economische positie (velen waren goud- en zilversmeden) een aantrekkelijk doelwit
voor ontvoeringen en het eisen van losgeld.6
Hoewel de Iraakse grondwet vrijheid van godsdienst respecteert, staan religieuze
minderheden, waaronder Mandeeërs, bloot aan geweld, gerichte intimidatie,
bedreiging en ontvoering.

d’Iran et de Turquie, Turnhout, 2008; BBC, Religions, Eastern Orthodox Church,
http://www.bbc.co.uk/religion/religions/christianity/subdivisions/easternorthodox_1.shtml, laatste update 11 juni
2008 (geraadpleegd 24 maart 2011); Catholic Near East Welfare Association (CNEWA), Oriental Orthodox
Churches en andere kerken, o.a.
http://www.cnewa.us/default.aspx?ID=4&pagetypeID=9&sitecode=US&pageno=1 (geraadpleegd 24 maart
2011); U.S. Department of State, International Religious Freedom Report 2010, Iraq, 17 november 2010;
Ministerie van Buitenlandse Zaken, Algemeen ambtsbericht Centraal-Irak, november 2002 .
3 U.S. Department of State, International Religious Freedom Report 2010, Iraq, 17 november 2010.
4 Ministerie van Buitenlandse Zaken, Algemeen ambtsbericht Centraal-Irak, november 2002; Radio Free Europe,
Iraq: Old Sabaean-Mandean Community Is Proud of Its Ancient Faith, 14 juli 2004; Institute of Near Eastern and
African Studies (INEAS), The Mandaeans: An Unknown Religious Minority in the Near East, Spring 1997.
5 U.S. Department of State, International Religious Freedom Report 2010, Iraq, 17 november 2010.
6 U.S. Department of State, International Religious Freedom Report 2010, Iraq, 17 november 2010; Ministerie van
Buitenlandse Zaken, Algemeen ambtsbericht Centraal-Irak, november 2002.
Pagina 15 van 33

Evaluatie gevolgen beëindiging categoriaal beschermingsbeleid Irak | september 2011

2.3

Yezidi’s
Het Yezidisme is een voor-islamitische religie met elementen uit onder andere de
sji’itische islam, oude Babylonische godsdiensten en het christendom.7 Over het
algemeen gaat men er van uit dat geloofselementen en rituelen van Yezidi’s
gerelateerd zijn aan die van oude Iraanse en oosterse religies die voorkwamen in
Iran en Koerdistan in voor-islamitische tijden.8 Yezidi’s kennen een
scheppingsverhaal van zeven dagen. Er bestaan zeven engelen in het Yezidische
geloof. De belangrijkste van deze zeven engelen wordt aangeduid als Taus Malak.
Yezidi’s geloven in een leven na de dood en in zielenmigratie en wedergeboorte. De
gemeenschap kent een spirituele rolverdeling.9 Yezidi’s wonen voornamelijk in het
noorden van Irak en zijn Koerden. De omvang van de Yezidische gemeenschap in
Irak wordt geschat op ongeveer een half miljoen.10
Yezidi’s worden, evenals Mandeeërs, door (extremistische) moslims beschouwd als
ketters, nu zij niet behoren tot de ‘mensen van het boek’ (zie paragraaf 2.2.). De
positie van Yezidi’s in Irak komt overeen met de positie van andere religieuze
minderheden, zoals beschreven in de vorige paragrafen.

2.4

Joden
Irak kent een van de oudste nog aanwezige joodse gemeenschappen in de wereld.
De omvang is sinds de jaren vijftig drastisch gedaald van ongeveer 120.000 in 1948
naar 8 personen in 2010, die allen in Bagdad wonen.11 Vrijwel de gehele
gemeenschap vertrok uit Irak vanwege de vervolgingen als gevolg van de ArabischIsraëlische oorlog. De meesten vluchtten naar de nieuw opgerichte staat Israel. In
1950 werd het de joden toegestaan om het land binnen een jaar te verlaten op
voorwaarde dat zij daarbij hun staatsburgerschap zouden verliezen. De
achtergebleven joden werden in de opvolgende decennia, mede door de opkomst
van het Ba’th regime, economische restricties en repressieve maatregelen opgelegd.
De maatregelen bestonden onder andere uit het ontnemen van bezittingen, het
bevriezen van bankrekeningen, het ontzetten uit publieke functies, het sluiten van
joodse ondernemingen, het ontnemen van handelsvergunningen en het afsluiten van
telefoonverbindingen. De vervolgingen waren op zijn hevigst tegen het einde van
1968, toen veertien Irakezen, waaronder elf joden, publiekelijk werden opgehangen
op verdenking van spionage. Hierop verlieten vele van de nog aanwezige Iraakse
joden het land. Aan het begin van de jaren zeventig waren bijna allen van hen
vertrokken.
Het algemeen ambtsbericht van oktober 2010 bericht over de positie van joden in
Irak, die overeen komt met de positie van andere religieuze minderheden.12

2.5

Shabak en kaka’i
Naar etniciteit worden de shabak meestal als Koerdisch, maar door sommigen als
Arabisch beschouwd. De shabak vormen een heterodox-sjiitische sekte, waarvan de
godsdienst pre-islamitische elementen bevat. Shabak zijn zeer gesloten over hun

7 Winkler Prins Encyclopedie en G. Glaudemans, Volken en Stammen, Arabische wereld, Amsterda, 1975
8 F. Abdul-Jabar ed., Ayatollahs, Sufis and Ideologues, State Religion and Social Movements in Iraq, Londen, 2002.
9 Ch. Issa, Das Yezidentum, Religion und Leben, Oldenburg, december 2007.
10 U.S. Department of State, International Religious Freedom Report 2010, Iraq, 17 november 2010.
11 U.S. Department of State, International Religious Freedom Report 2010, Iraq, 17 november 2010.
12 Deze paragraaf is gebaseerd op de volgende bronnen: Ministerie van Buitenlandse Zaken,
Algemeen ambtsbericht Irak, juni 2004; Ministerie van Buitenlandse Zaken, Algemeen ambtsbericht
Irak oktober 2010; UNHCR, UNHCR’s Eligibility Guidelines For Assessing The International
Protection, Needs Of Iraqi Asylum-seekers, August 2007;
http://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_Jews_in_Iraq;
http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/anti-semitism/iraqijews.html,geraadpleegd op 10
februari 2011;
Pagina 16 van 33

Evaluatie gevolgen beëindiging categoriaal beschermingsbeleid Irak | september 2011

religie.13 Hun gebruiken vertonen een paar overeenkomsten met die van moslims
maar onderscheiden zich duidelijk van de belangrijkste islamitische gebruiken.
Shabak kennen een spirituele rolverdeling binnen de gemeenschap die lijkt op die
van kaka’i en Yezidi.14
Kaka’i worden ook wel Ahl-i Haqq genoemd, wat betekent ‘Mensen/Volk van de
Waarheid’. De weinig bekende godsdienst van de kaka’i is een mengsel van
heterodoxe islam en pre-islamitische elementen. De gemeenschap is vrij gesloten.
De kaka’i kunnen worden beschouwd als een etnische groep, maar worden ook als
Arabisch, Koerdisch of Turkmeens aangemerkt.15 Kaka’i geloven onder andere in de
transmigratie van zielen. De gemeenschap kent een spirituele rolverdeling.16
De kaka’i zijn voornamelijk woonachtig in noord-Irak in de gebieden van Kirkuk,
Mosul en Khanagin, maar ook in dorpen in het Koerdisch gebied dicht bij de grens
met Iran. De kaka’i hebben zich ook in de grote steden gevestigd, zoals in Bagdad,
Sulaymaniyah en Arbil. De meeste kaka’i wonen in Iran. In Irak worden ze over het
algemeen kaka’i genoemd, in Iran noemt men ze Yaresan. De gemeenschap bestaat
uit naar schatting 30.000 personen.17
De positie van de shabak en kaka’i in Irak komt overeen met dat van andere
religieuze minderheden. Zij staan bloot aan geweld, gerichte intimidatie, bedreiging
en ontvoering. 18
2.6

Palestijnen
Na de uitbraak van de Arabisch-Israëlische oorlog in 1948 hebben veel Palestijnse
vluchtelingen zich gevestigd in Irak. Nadien zijn nog twee andere momenten
geweest (de Zesdaagse Oorlog in 1967 en de Golfoorlog in 1990) waarop grote
groepen Palestijnen zijn gevlucht naar Irak. Palestijnen kregen in Irak geen formele
vluchtelingenstatus, maar werden wel beschermd door de Iraakse regering. De
leefomstandigheden waren goed voor de Palestijnen. Zij kregen reisdocumenten, het
recht op onderwijs en de toegang tot medische zorg en de arbeidsmarkt. De situatie
van Palestijnse vluchtelingen in Irak is verslechterd sinds de val van het regime van
Hussein. Velen zijn sindsdien Irak ontvlucht uit angst voor bedreiging, vervolging,
ontvoering, marteling en moord. Palestijnse buurten in Bagdad zijn aangevallen en
gebombardeerd. Palestijnen zijn het doelwit van verschillende gewapende
groeperingen, vanwege hun etnische afkomst en omdat zij volgens sommigen
werden bevoorrecht onder het regime van Saddam Hussein. Volgens de United
Nations High Commissioner for Refugees (UNHCR) woonden voor de inval in 2003
ongeveer 34.000 Palestijnen in Irak. Sindsdien zouden, op basis van een schatting
in 2009, ongeveer 21.000 het land hebben verlaten en 13.000 zijn achtergebleven.
De meesten die nog in Irak verblijven, wonen in de hoofdstad.
De veiligheidssituatie voor Palestijnen zou sinds de laatste jaren zijn verbeterd.
Palestijnen in Irak komen niet in aanmerking voor de Iraakse nationaliteit.
Geregistreerde Palestijnen krijgen een identiteitskaart, waarmee ze erkend worden
als vluchteling. Met deze kaart zouden de Palestijnse vluchtelingen aanspraak
kunnen maken op hulpprogramma’s van de Iraakse overheid. Het recentste
ambtsbericht - dat van oktober 2010 - meldt dat volgens een bron nauwelijks nog

13 Ministerie van Buitenlandse Zaken, Algemeen ambtsbericht Irak, november 2002.
14 M. van Bruinessen, A Kizilbash Community in Iraqi Kurdistan: The Shabak, 1998.
15 Ministerie van Buitenlandse Zaken, Algemeen ambtsbericht Irak, november 2002.
16 ed. K.Kehl-Bodrogi, B. Kellner-Heinkele en A. Otter-Beaujean, Syncretistic Religious Communities in the Near
East, 1997.
17 Ministerie van Buitenlandse Zaken, Algemeen ambtsbericht Centraal-Irak, november 2002
18 Ministerie van Buitenlandse Zaken, Algemeen ambtsbericht Irak oktober 2010
Pagina 17 van 33

Evaluatie gevolgen beëindiging categoriaal beschermingsbeleid Irak | september 2011

sprake is van gericht geweld tegen Palestijnen in Irak. Zij zijn volgens berichten
echter nog wel altijd slachtoffer van arbitraire arrestatie en detentie door Iraakse
veiligheidsorganisaties.19
2.7

Homoseksuelen
Homoseksualiteit is niet opgenomen in het Iraakse wetboek van strafrecht, tenzij
het gaat om homoseksuele handelingen met minderjarigen of om handelingen tegen
de wil van de andere man of vrouw. Er rust een sociaal taboe op homoseksualiteit in
Irak. Dat kan leiden tot een sociaal isolement indien een homoseksuele geaardheid
wordt vermoed. Homoseksuelen hebben ernstig te lijden onder de lokaal
toenemende invloed van conservatieve islamitische stromingen in Irak. Zij zijn in de
afgelopen jaren slachtoffer geworden van gerichte discriminatie en geweldpleging.
Er kan van worden uitgegaan dat overheidsinstanties noch derden bescherming
bieden aan homoseksuelen die slachtoffer van eerwraak of ander geweld zijn
geworden of dreigen te worden.20

19 Deze paragraaf is gebaseerd op de volgende bronnen: Ministerie van Buitenlandse Zaken, Algemeen ambtsbericht
Irak mei 2009; Ministerie van Buitenlandse Zaken, Algemeen ambtsbericht Irak oktober 2010;
http://en.wikipedia.org/wiki/Palestinians_in_Iraq, geraadpleegd op 16 februari 2011.
20 Ministerie van Buitenlandse Zaken, Algemeen ambtsbericht Irak oktober 2010
Pagina 18 van 33

Evaluatie gevolgen beëindiging categoriaal beschermingsbeleid Irak | september 2011

3

Beslissingen op Iraakse asielaanvragen

3.1

Beschrijving van de onderzoeksgroep
In totaal zijn 11.990 aanvragen van asielzoekers meegenomen in de
onderzoeksgroep. Hiertoe behoren 5.272 asielzoekers die ten tijde van het
categoriaal beschermingsbeleid voor Centraal-Irak (tussen 22 mei 2007 en 22
november 2008) een beslissing hebben gekregen op hun asielverzoek en 6.718
asielzoekers die in de twee jaren na beëindiging van het categoriaal
beschermingsbeleid (tussen 23 november 2008 en 21 november 2010) een
beslissing hebben gekregen.
In de onderzoeksgroep zijn naast de Iraakse asielzoekers ook de (gestelde)
Palestijnen en andere staatlozen die in Irak zijn geboren opgenomen. In de gehele
onderzoeksperiode zijn 42 asielbeslissingen genomen op aanvragen van deze
genoemde groep Palestijnen en andere staatlozen.
Het is van belang op te merken dat ook personen afkomstig uit Noord-Irak,
waarvoor geen categoriaal beschermingsbeleid gold, in de onderzoeksgroep
vertegenwoordigd zijn. Deze personen kwamen dus ook vóór 22 november 2008
niet in aanmerking voor een verblijfsvergunning op grond van het categoriaal
beschermingsbeleid. Het beleid voor risicogroepen en kwetsbare
minderheidsgroepen is op alle Irakezen, dus ook die voorheen niet onder het
categoriaal beschermingsbeleid vielen, van toepassing.
Het zijn voornamelijk mannelijke asielzoekers in de leeftijd van 18 tot en met 34
jaar die uit Irak naar Nederland kwamen. Ook kwamen relatief veel mannen tussen
de 35 en 64 jaar. Ongeveer een derde van de groep asielzoekers is vrouw. De
meeste vrouwen uit Irak die in Nederland een asielbeschikking kregen, waren tussen
de 18 en 34 jaar. Tabel 1 en 2 laten zien hoe de verdeling naar geslacht en leeftijd
eruit ziet voor de groep asielzoekers ten tijde van het categoriaal
beschermingsbeleid en in de periode na de beëindiging hiervan. De groep
asielzoekers die in de periode na het categoriaal beschermingsbeleid een beslissing
kreeg op de asielaanvraag verschilt wat betreft de samenstelling nauwelijks van de
groep die ten tijde van het categoriaal beschermingsbeleid om asielmotieven naar
Nederland kwam.
Tabel 1 Verdeling naar leeftijd en geslacht ten tijde van het categoriaal
beschermingsbeleid
Leeftijd
0 - 13 jaar
14 - 17 jaar
18 - 34 jaar
35 - 64 jaar
65 en ouder
Onbekend
Totaal

Man

%

Vrouw

%

Totaal

%

423
162
2.172
906
30
2
3.695

8%
3%
41%
17%
1%
0%
70%

409
86
615
433
34

8%
2%
12%
8%
1%
0%
30%

832
248
2.787
1.339
64
2
5.272

16%
5%
53%
25%
1%
0%
100%

1.577

Pagina 19 van 33

Evaluatie gevolgen beëindiging categoriaal beschermingsbeleid Irak | september 2011

Tabel 2 Verdeling naar leeftijd en geslacht na beëindiging van het
categoriaal beschermingsbeleid
Leeftijd
0 - 13 jaar
14 -17 jaar
18 - 34 jaar
35 - 64 jaar
65 en ouder
Totaal

Man

%

Vrouw

%

Totaal

%

629
284
2.635
1.006
41
4.595

9%
4%
39%
15%
1%
68%

575
143
776
578
51
2.123

9%
2%
12%
9%
1%
32%

1.204
427
3.411
1.584
92
6.718

18%
6%
51%
24%
1%
100%

Van de 5.272 asielzoekers die in de periode van het categoriaal beschermingsbeleid
een beschikking kreeg op zijn of haar aanvraag, ging het in 70% om een inwilliging.
Na de beëindiging van het categoriaal beschermingsbeleid werd nog maar ongeveer
de helft van de aanvragen ingewilligd.21 Tabellen 3 tot en met 6 in de bijlage geven
een overzicht van de beslissingen op aanvragen van asielzoekers onderverdeeld
naar leeftijdsgroep en geslacht. Mannelijke asielzoekers uit Irak kregen gemiddeld
genomen minder vaak een inwilliging op hun aanvraag dan vrouwelijke asielzoekers.
Dit verschil in inwilligingspercentage is met name te zien in de periode na de
beëindiging van het categoriaal beschermingsbeleid.
Tabel 3 Beslissingen tijdens en na het categoriaal beschermingsbeleid
Beslissing
Inwilliging
Afwijzing
Overig
Totaal

Tijdens categoriaal
beschermingsbeleid

%

Na beëindiging
categoriaal
beschermingsbeleid

3.666
1.212
394
5.272

70%
23%
7%
100%

3.170
3.186
362
6.718

%

Totaal

47%
6.836
47%
4.398
5%
756
100% 11.990

Tijdens het categoriaal beschermingsbeleid werd ruim driekwart van de ingewilligde
asielbeslissingen verleend op grond van het categoriaal beschermingsbeleid.
Ongeveer 17% werd ingewilligd op grond van artikel 3EVRM, gevolgd door 6% op
grond van het Vluchtelingenverdrag. Na de beëindiging van het categoriaal
beschermingsbeleid werden de asielverzoeken in de meeste gevallen ingewilligd op
grond van artikel 3EVRM (57%). Bijna een derde van de asielvergunningen werd
verleend aan de partner of het kind vanwege een van de hoofdpersoon afgeleide
asielstatus. Ongeveer 11% kreeg een inwilliging op grond van het
Vluchtelingenverdrag.

21 Ongeveer 9% van de 5.272 asielzoekers die tijdens het categoriaal beschermingsbeleid een aanvraag hebben
ingediend, heeft ook in de periode daarna een herhaalde of opvolgende aanvraag ingediend. 15% hiervan kreeg
na een afwijzing daarna alsnog een inwilliging op zijn of haar aanvraag.
Pagina 20 van 33

Evaluatie gevolgen beëindiging categoriaal beschermingsbeleid Irak | september 2011

Tabel 4 Inwilligingsgronden tijdens en na het categoriaal
beschermingsbeleid
Inwilligingsgrond
Verdragsvluchteling
3 EVRM
Humanitair
Categoriale bescherming
Afgeleide status
Echtgenoot/Partner/Kind
Overig
Totaal

Tijdens categoriaal
beschermingsbeleid

%

224
612
31
2.744

6%
17%
1%
75%

51
1%
4
0%
3.666 100%

Na beëindiging
categoriaal
beschermingsbeleid

%

348
1.816
52

11%
57%
2%

928 29%
26
1%
3.170 100%

In 13% van de beslissingen tijdens het categoriaal beschermingsbeleid ging het om
een opvolgende aanvraag van de asielzoeker.22 Van hen kreeg 30% een inwilligende
beschikking. Na het categoriaal beschermingsbeleid was 10% van de beslissingen
een opvolgende asielaanvraag. Daarvan werd 13% ingewilligd. Een verklaring voor
het hogere inwilligingspercentage voor opvolgende aanvragen ten tijde van het
categoriaal beschermingsbeleid is dat Irakezen die eerder niet voor een
verblijfsvergunning in aanmerking kwamen na de instelling van het categoriaal
beschermingsbeleid op 2 april 2007 opnieuw een aanvraag indienden en toen wel
een verblijfsvergunning kregen.
3.1.1

Aanwezigheid van risicogroepen en kwetsbare minderheidsgroepen
De gegevens in deze paragraaf met betrekking tot de religieuze groepen zijn voor
een deel gebaseerd op het resultaat van de steekproef die genomen is van alle
Iraakse asielzoekers van wie de religie niet bekend of niet gespecificeerd is. Deze
steekproef bleek alle nodige informatie op te leveren, waardoor een steekproef op
asielzoekers met onbekende etniciteit niet meer nodig was. Een uitzondering hierop
vormen de asielzoekers die verklaarden tot de religieuze groep shabak en kaka’i te
behoren. De resultaten voor deze groep zijn gebaseerd op de zoekactie met de
textmining tool. Dit geldt ook voor de groep (gestelde) homoseksuelen. De methode
met de steekproef heeft evenmin betrekking op de groep Palestijnen.
De verdeling waarin de verschillende religieuze groepen in de steekproeven
terugkwamen, is geëxtrapoleerd naar de populatie tijdens en na het categoriaal
beschermingsbeleid. De op deze wijze gegenereerde aantallen zijn vervolgens
opgeteld bij de bekende aantallen van de religieuze minderheidsgroepen van
asielzoekers van wie de religie reeds bekend was. Deze methode leidt ertoe dat de
aantallen asielzoekers tijdens en na het categoriaal beschermingsbeleid in deze
paragraaf niet overeenkomen met de aantallen die in de vorige paragraaf zijn
genoemd, omdat de cijfers voor een deel gebaseerd zijn op schattingen.
Tabellen 5 en 6 laten de verdeling zien van alle religieuze minderheidsgroepen in de
populatie, die voor de meeste groepen het resultaat is van de hierboven beschreven
methode. De resultaten voor de groep Palestijnen en homoseksuelen zijn apart
opgenomen in de tabellen. Opgemerkt moet worden dat in enkele gevallen ook na
het dossieronderzoek niet bekend is wat de religie van de asielzoeker is. Dit kwam
alleen voor bij de groep asielzoekers die na het categoriaal beschermingsbeleid een
beslissing hebben gekregen. Ook blijft een groep asielzoekers over die tot een
andere religieuze groep behoren dan die in tabel 5 en 6 zijn opgenomen. Vanwege
de kleine aantallen in deze groepen is hier niet over gerapporteerd. In de volgende

22 Niet opgenomen in een tabel
Pagina 21 van 33

Evaluatie gevolgen beëindiging categoriaal beschermingsbeleid Irak | september 2011

paragraaf wordt dieper ingegaan op de beslissing op asielaanvragen ten tijde van en
na het categoriaal beschermingsbeleid van de afzonderlijke risicogroepen en
kwetsbare minderheidsgroepen.
Tabel 5 Verdeling alle asielzoekers uit Irak tijdens het categoriaal
beschermingsbeleid
Religie

Totaal

%

Moslims*

3.935
989
190
123
6
16

74%
19%
4%
2%
0%
0%

8
45

0%
1%

Christenen*
Yeziden*
Mandeeërs*
Shabak/kakai
Geen
Overig**
Palestijnen
Homoseksuelen

*Gegevens over deze groepen zijn deels gebaseerd op schattingen.
**i.v.m. met kleine aantallen wordt niet over deze groep gerapporteerd.

Ongeveer driekwart van de asielzoekers die in de periode van het categoriaal
beschermingsbeleid een beslissing kregen op hun asielaanvraag was moslim. 19%
verklaarde tot één van de christelijke kerken te behoren. Yezidi’s en Mandeeërs
maakten respectievelijk 4% en 2% uit van de populatie.
Er zijn geen Iraakse joden van wie bekend is dat zij in die periode een beslissing
hebben gekregen op hun asielaanvraag. In totaal zijn in die periode slechts 6
beslissingen geweest op aanvragen van shabak en kaka’i, 8 beslissingen op die van
Palestijnen uit Irak en 45 beslissingen op die van homoseksuele of biseksuele
Iraakse asielzoekers. Van alle asielzoekers in deze periode werd gemiddeld genomen
70% van de aanvragen ingewilligd en bijna een kwart afgewezen (zie tabel 1 in de
bijlage).
Tabel 6 Verdeling alle asielzoekers uit Irak na het categoriaal
beschermingsbeleid
Religie

Totaal

%

Moslims*

4.754
1.341
392
120
16
49

70%
20%
6%
2%
0%
1%

2
31
82

0%
0%
1%

Christenen*
Yeziden*
Mandeeërs*
Shabak/kakaï
Geen
Onbekend**
Overig**
Joden
Palestijnen
Homoseksuelen

*Gegevens over deze groepen zijn deels gebaseerd op schattingen.
** i.v.m. met kleine aantallen wordt niet over deze groep gerapporteerd.
Na de beëindiging van het categoriaal beschermingsbeleid was het aandeel moslims
onder alle asielzoekers die een beslissing kregen gedaald naar 70%. In bijna 20%
ging het om christenen. De Yeziden en Mandeeërs zijn daarna relatief gezien de
grootste groepen met 6% respectievelijk 2% van het totaal.
Pagina 22 van 33

Evaluatie gevolgen beëindiging categoriaal beschermingsbeleid Irak | september 2011

In de genoemde periode zijn 2 beslissingen geweest op aanvragen van Iraakse
joden en 16 beslissingen op die van de shabak en kaka’i. In deze periode zijn meer
beslissingen geweest op aanvragen van Palestijnen en van Irakezen die zich op zijn
of haar seksuele geaardheid beriepen, met 31 respectievelijk 82 aanvragen. Het
inwilligingspercentage over alle groepen heen in deze periode is met 23%
afgenomen tot 47%. Daarmee werden gemiddeld genomen ongeveer even veel
aanvragen ingewilligd als afgewezen (zie tabel 2 in de bijlage).
3.2

Christenen
In totaal werden er in de onderzoeksperiode 2.330 beslissingen genomen op
aanvragen van (gestelde) christenen uit Irak.23 Dit betekent dat ongeveer 20% van
de totale onderzoeksgroep uit christenen bestond. Dit percentage is na de
beëindiging van het categoriaal beschermingsbeleid niet wezenlijk gewijzigd.
Tabel 7 Beslissingen op aanvragen van christenen
Inwilliging
Voor beëindiging
Na beëindiging
Totaal

%

Afwijzing

%

Overig

%

Totaal

793 80%
1.164 87%
1.957 84%

145
160
305

15%
12%
13%

51
17
68

5%
1%
3%

989
1.341
2.330

% van
populatie

19%
20%

Ten tijde van het categoriaal beschermingsbeleid werd 80% van de aanvragen van
christenen ingewilligd. In de periode na de beëindiging van het categoriaal
beschermingsbeleid steeg dit percentage naar 87%.
Tabel 8 Inwilligingsgronden voor aanvragen van christenen

Voor beëindiging
Na beëindiging

Verdragsvluchteling

3 EVRM

17%
14%

50%
82%

Categoriale
bescherming

32%

Overig24

1%
5%

Voor de beëindiging van het categoriaal beschermingsbeleid werd in 50% van de
gevallen een asielvergunning verleend op grond van artikel 3EVRM. Na de
beëindiging van het categoriaal beschermingsbeleid steeg dit percentage naar 82%.
Ten tijde van het categoriaal beschermingsbeleid lag het gemiddelde
inwilligingspercentage op 70%, terwijl dit percentage voor christenen op 80% lag.
Na de beëindiging van het categoriaal beschermingsbeleid werd het verschil groter:
het inwilligingspercentage voor de hele groep Irakezen daalde naar 47%, dat van
christenen steeg naar 87%.
3.3

Mandeeërs
In de hele onderzoeksperiode bestond ongeveer 2% van de totale onderzoeksgroep
uit (gestelde) Mandeeërs, met in totaal 243 beslissingen. Dit percentage was voor
en na de beleidswijziging hetzelfde. Het inwilligingspercentage van deze groep was
ten tijde van het categoriaal beschermingsbeleid 90% en steeg na de beëindiging
naar 95%.

23 Het komt voor dat asielzoekers later in hun procedure of in een opvolgende asielprocedure verklaren dat zij zich
in Nederland hebben bekeerd tot het christendom. Omdat de selectie in dit onderzoek is gebaseerd op
verklaringen van de asielzoeker in het eerste gehoor (dat snel na aankomst in Nederland wordt afgenomen) is
deze groep niet meegenomen in dit onderzoek. Dit kan de cijfers enigszins vertekenen.
24 De categorie ‘ overig’ bestaat voornamelijk uit de afgeleide asielstatus (artikel 29, eerste lid, onder e en f Vw) en
voor een klein deel uit de status ‘ humanitair’ (artikel 29, eerste lid, onder c Vw).
Pagina 23 van 33

Evaluatie gevolgen beëindiging categoriaal beschermingsbeleid Irak | september 2011

Tabel 9 Beslissingen op aanvragen van Mandeeërs
Inwilliging
Voor beëindiging
Na beëindiging
Totaal

%

Afwijzing

111 90%
114 95%
225 93%

%

Overig

%

Totaal

8 6%
6 5%
14 6%

4
0
4

3%
0%
2%

123
120
243

% van
populatie

2%
2%

Zowel ten tijde van, als na de beëindiging van het categoriaal beschermingsbeleid
lag het inwilligingspercentage voor Mandeeërs zodoende fors hoger dan het
gemiddelde van de hele groep, dat lag op respectievelijk 70% ten tijde van het
categoriaal beschermingsbeleid en 47% na de beëindiging van dit beleid.
Tabel 10 Inwilligingsgronden voor aanvragen van Mandeeërs
Verdragsvluchteling

3 EVRM

Categoriale bescherming

38%
19%

42%
68%

20%

Voor beëindiging
Na beëindiging

Overig25

13%

Ten tijde van het categoriaal beschermingsbeleid werd 38% van de vergunningen
aan Mandeeërs verleend op grond van het Vluchtelingenverdrag, 42% op grond van
artikel 3EVRM en 20% op grond van het categoriaal beschermingsbeleid. Na de
beëindiging van het categoriaal beschermingsbeleid werd een meerderheid van de
inwilligende beslissingen (68%) gebaseerd op artikel 3EVRM.
3.4

Yezidi’s
Ten tijde van het categoriaal beschermingsbeleid bestond ongeveer 4% van de
totale onderzoeksgroep uit (gestelde) Yezidi’s. Dit percentage steeg naar 6% in de
periode na de beëindiging van het beleid. Het inwilligingspercentage voor deze
groep daalde licht van 89% naar 81%, maar lag nog steeds fors hoger dan het
gemiddelde voor Iraakse asielzoekers (47%).
Tabel 11 Beslissingen op aanvragen van Yezidi’s
Inwilliging
Voor beëindiging
Na beëindiging
Totaal

%

Afwijzing

170 89%
316 81%
486 84%

%

13 7%
71 18%
84 14%

Overig

% van
populatie

%

Totaal

7 4%
5 1%
12 2%

190
392
582

4%
6%

Tabel 12 Inwilligingsgronden voor aanvragen van Yezidi’s
Voor beëindiging
Na beëindiging

Verdragsvluchteling

3 EVRM

Categoriale bescherming

Overig26

2%
5%

31%
70%

67%

1%
25%

Een meerderheid van de Yezidi’s (67%) kreeg een verblijfsvergunning op grond van
het categoriaal beschermingsbeleid in de periode dat dit nog van kracht was. Na de
beëindiging van het categoriaal beschermingsbeleid werd in de meerderheid van de
gevallen (70%) een vergunning verleend op grond van artikel 3EVRM.
3.5

Joden
Vanwege de zeer kleine omvang van de joodse gemeenschap in Irak bestond een
kleine kans om een Iraakse jood aan te treffen in de onderzoeksgroep. In de periode
waarin het categoriaal beschermingsbeleid van kracht was, zijn deze ook niet

25 Zie voetnoot 27
26 Idem
Pagina 24 van 33

Evaluatie gevolgen beëindiging categoriaal beschermingsbeleid Irak | september 2011

gevonden. Na de beëindiging van het categoriaal beschermingsbeleid zijn er twee
aanvragen geweest van Iraakse joden. Eén daarvan heeft een inwilliging gekregen
op grond van artikel 3EVRM. De aanvraag van de andere asielzoeker is afgewezen.
3.6

Shabak en kaka’i
In de onderzoeksperiode zijn slechts enkele beslissingen geweest op aanvragen van
asielzoekers die verklaarden te behoren tot de minderheidsgroep shabak en kaka’i.
Ten tijde van het categoriaal beschermingsbeleid hebben 6 personen van deze groep
in Nederland een beslissing gekregen. Na de beëindiging van het beleid is dit aantal
meer dan verdubbeld, naar het nog steeds geringe aantal van 16 personen. Het
inwilligingpercentage voor deze groep is van 100% gedaald naar 50%. Met deze
daling is het inwilligingpercentage gezakt naar het niveau van het gemiddelde van
47% inwilliging voor alle asielzoekers na de beëindiging van het categoriaal
beschermingsbeleid.27
Tabel 13 Beslissingen op aanvragen van shabak en kaka’i

Voor beëindiging
Na beëindiging
Totaal

Inwilliging

%

Afwijzing

%

Overig

%

Totaal

6
8
14

100%
50%
64%

0
7
7

0%
44%
32%

0
1
1

0%
6%
5%

6
16
22

% van
populatie

0,1%
0,2%

Tabel 14 Inwilligingsgronden voor aanvragen van shabak en kaka’i
Verdragsvluchteling

3 EVRM

Categoriale bescherming

6

Voor beëindiging

1

Na beëindiging

7

In de periode van het categoriaal beschermingsbeleid werden alle aanvragen van de
shabak en kaka’i ingewilligd op deze grond. Na de beëindiging van het categoriaal
beschermingsbeleid kregen de meesten een vergunning op grond van artikel 3EVRM.
3.7

Palestijnen
In totaal hebben 8 (gestelde) Palestijnen uit Irak ten tijde van het categoriaal
beschermingsbeleid in Nederland een beslissing op hun asielaanvraag gekregen. Na
beëindiging van het categoriaal beschermingsbeleid betrof het 31 personen.
Driekwart van de Palestijnen kreeg in de periode waarin het beleid van kracht was
een inwilliging op de asielaanvraag. Het aandeel inwilligingen is na de beëindiging
van het beleid gedaald naar 65% van de aanvragen. Hiermee ligt het
inwilligingspercentage boven het gemiddelde voor de hele groep asielzoekers na het
categoriaal beschermingsbeleid.
Tabel 15 Beslissingen op aanvragen van Palestijnen

Voor beëindiging
Na beëindiging
Totaal

Inwilliging

%

Afwijzing

%

Overig

%

Totaal

6
20
26

75%
65%
67%

1
11
12

13%
35%
31%

1
0
1

13%
0%
3%

8
31
39

% van
populatie

0,2%
0,5%

27 Het inwilligingspercentage voor de shabak en kaka’i tijdens het categoriaal beschermingsbeleid kan niet met dat
voor de gehele groep asielzoekers vergeleken worden, omdat het speciale beleid voor de shabak en kaka’i vanaf
22 november 2008 gold.
Pagina 25 van 33

Evaluatie gevolgen beëindiging categoriaal beschermingsbeleid Irak | september 2011

Tabel 16 Inwilligingsgronden voor aanvragen van Palestijnen
Verdragsvluchteling

3 EVRM

4

6
16

Voor beëindiging
Na beëindiging

Zowel tijdens als na het categoriaal beschermingsbeleid was artikel 3EVRM de
belangrijkste grond waarop een asielvergunning werd verleend aan Palestijnen uit
Irak.
3.8

Homoseksuelen
In totaal zijn er in de onderzoeksperiode 127 aanvragen geweest van asielzoekers
die verklaard hebben homoseksueel of biseksueel te zijn.28 Hier zijn de aanvragen
van personen die zich beriepen op een ten onrechte toegedichte homoseksuele
geaardheid bij inbegrepen (dit kwam een enkele keer voor). Aanvragen van
transseksuelen of interseksuelen zijn niet aangetroffen. In totaal had ongeveer 1%
van de beslissingen betrekking op aanvragen van deze minderheidsgroep.
Tabel 17 Beslissingen op aanvragen van homoseksuelen

Voor beëindiging
Na beëindiging
Totaal

Inwilliging

%

Afwijzing

%

Overig

%

Totaal

25
31
56

56%
38%
44%

15
47
62

33%
57%
49%

5
4
9

11%
5%
7%

45
82
127

% van
populatie

Het inwilligingspercentage van homoseksuele asielzoekers uit Irak is na de
beëindiging van het categoriaal beschermingsbeleid (en gelijktijdige instelling van
het speciale beleid voor homoseksuelen) gedaald van 56% naar 38%.
Tabel 18 Inwilligingsgronden voor aanvragen van homoseksuelen
Voor beëindiging
Na beëindiging

Verdragsvluchteling

3 EVRM

Categoriale bescherming

8%
77%

8%
16%

84%

Overig

6%

In de periode voor 22 november 2008 werd 84% van de asielvergunningen aan
(gestelde) homoseksuelen verleend op grond van het categoriaal
beschermingsbeleid. Slechts 8% van de verleende vergunningen werd op grond van
het Vluchtelingenverdrag verleend (evenals op grond van artikel 3EVRM). In de
periode na 22 november 2008 werd 77% van de vergunningen aan homoseksuelen
verleend op grond van het Vluchtelingenverdrag en 16% op grond van artikel
3EVRM.
Het inwilligingspercentage van aanvragen van homoseksuelen lag na 22 november
2008 onder het percentages van de hele onderzoeksgroep (38% versus 47%).29
Gelet op de geringe omvang van de groep homoseksuelen is voorzichtigheid
geboden om aan dit verschil conclusies te verbinden. Wat opvalt is het relatief grote
aandeel van opvolgende asielaanvragen van personen die zich beriepen op hun
homoseksuele geaardheid. In de periode na 22 november 2008 lag dit percentage

28 De man/vrouw verdeling in deze onderzoeksgroep wijkt sterk af van de totale populatie. 119 van de 127
aanvragen waren ingediend door mannelijke asielzoekers (94%). Voor de hele populatie lag dit percentage op
69%.
29 Het inwilligingspercentage voor de homoseksuelen tijdens het categoriaal beschermingsbeleid kan niet met dat
voor de gehele groep asielzoekers vergeleken worden, omdat het speciale beleid voor de homoseksuelen vanaf
22 november 2008 gold.
Pagina 26 van 33

1%
1%

Evaluatie gevolgen beëindiging categoriaal beschermingsbeleid Irak | september 2011

op 26% (versus 10%). Bij 21 van de in totaal 82 aanvragen ging het om een
herhaald asielverzoek. Hiervan werden er 3 ingewilligd.
In de tweede plaats bestaat deze onderzoeksgroep bovengemiddeld vaak uit
mannen in de leeftijdscategorie van 18 tot 34 jaar.30 Dit is de categorie die in de
hele populatie de laagste inwilligingspercentages heeft (zie tabel 3 tot en met 6 in
de bijlagen). Tabel 7 en 8 in de bijlagen laten zien hoe de verdeling naar geslacht en
leeftijd eruit ziet voor de groep homoseksuele asielzoekers in de periode van en na
de beëindiging van het categoriaal beschermingsbeleid.
Tabellen 9 en 10 in de bijlage geven een overzicht van de beslissingen op aanvragen
van mannelijke homoseksuele asielzoekers ingedeeld naar leeftijdsgroep. Van de
groep homoseksuele mannen in de leeftijd van 18 tot 34 jaar kreeg na de
beëindiging van het categoriaal beschermingsbeleid (en gelijktijdige instelling van
het speciale beleid voor deze groep) 39% een inwilliging op de aanvraag versus
26% van de gehele groep in dezelfde leeftijdscategorie.

30 73% versus 41% voor de gehele onderzoeksgroep ten tijde van het categoriaal beschermingsbeleid (zie tabel 7 in
de bijlage respectievelijk tabel 1 in paragraaf 3.1) en 78% versus 39% voor de gehele onderzoeksgroep na
beëindiging van het categoriaal beschermingsbeleid (zie tabel 8 in de bijlage respectievelijk tabel 2 in paragraaf
3.1).
Pagina 27 van 33

Evaluatie gevolgen beëindiging categoriaal beschermingsbeleid Irak | september 2011

4

Conclusies

Dit onderzoek is uitgevoerd om inzicht te geven in de mate waarin die groepen die
in het landgebonden asielbeleid zijn aangemerkt als kwetsbare minderheidsgroep of
risicogroep onder het huidige beleid in Nederland een asielvergunning krijgen. Ook
moest het onderzoek de vraag beantwoorden of de beëindiging van het categoriaal
beschermingsbeleid voor een verandering heeft gezorgd in de inwilligingpercentages
voor deze groepen.
De resultaten van het onderzoek laten zien dat bij een aantal van de kwetsbare
minderheids- en risicogroepen na de beëindiging van het categoriaal
beschermingsbeleid weinig veranderd is in de mate waarin zij voor een
asielvergunning in aanmerking komen. Met name bij de (gestelde) christenen,
Mandeeërs en Yezidi’s zijn de inwilligingspercentages zowel tijdens als na het
categoriaal beschermingsbeleid ruim bovengemiddeld en van ongeveer gelijke
hoogte. De inwilligingsgrond artikel 3EVRM is bij deze groepen na de beëindiging
van het categoriaal beschermingsbeleid toegenomen. Daarnaast heeft een
verschuiving plaatsgevonden van het categoriaal beschermingsbeleid naar de
afgeleide asielstatus voor gezinsleden.
Met betrekking tot de (gestelde) Iraakse joden kan vanwege het geringe aantal en
het feit dat geen van hen tijdens het categoriaal beschermingsbeleid asiel heeft
aangevraagd, geen antwoord worden gegeven op de vraag welke gevolgen de
beëindiging van het categoriaal beschermingsbeleid heeft gehad op deze groep.
Voor de (gestelde) shabak en kaka’i geldt dat naar verhouding minder asielzoekers
van deze minderheidsgroep een asielvergunning kregen na de beëindiging van het
categoriaal beschermingsbeleid. Het ging in totaal om slechts 22 personen. Ten tijde
van het categoriaal beschermingsbeleid ontvingen alle shabak en kaka’ i een
vergunning op deze grond, na beëindiging van dit beleid meestal op grond van
artikel 3EVRM.
Bij de (gestelde) Palestijnen is het percentage inwilligingen op aanvragen eveneens
gezakt na de beëindiging van het categoriaal beschermingsbeleid. Vergeleken met
de hele groep Iraakse asielzoekers krijgen zij echter nog wel bovengemiddeld vaak
een asielvergunning. Zowel tijdens als na het categoriaal beschermingsbeleid was
artikel 3EVRM de meest voorkomende inwilligingsgrond voor Palestijnen.
Het inwilligingpercentage van (gestelde) homoseksuele asielzoekers daalde van 56%
tijdens het categoriaal beschermingsbeleid naar 38% na beëindiging hiervan.
(Gestelde) homoseksuele asielzoekers kregen na het categoriaal beschermingsbeleid
minder dan gemiddeld vaak een inwilliging op hun aanvraag. Ten tijde van het
categoriaal beschermingsbeleid vonden de meeste inwilligingen van aanvragen van
homoseksuele asielzoekers plaats op grond van dit beleid. Na de beëindiging van het
categoriaal beschermingsbeleid en de instelling van het speciale beleid voor
homoseksuele asielzoekers waren de meeste inwilligingen voor deze groep
gebaseerd op het Vluchtelingenverdrag.
Opvallend is dat de samenstelling van de groep (gestelde) homoseksuele
asielzoekers op enkele punten sterk afwijkt van de totale groep. In de eerste plaats
dienden zij bovengemiddeld vaak een opvolgende aanvraag in. In de tweede plaats
bestaat deze onderzoeksgroep bovengemiddeld vaak uit mannen in de
leeftijdscategorie van 18 tot 34 jaar. Personen met een opvolgend asielverzoek
Pagina 28 van 33

Evaluatie gevolgen beëindiging categoriaal beschermingsbeleid Irak | september 2011

maakten over het algemeen minder kans op een inwilliging. Hetzelfde geldt voor
mannen in de leeftijdscategorie 18-34 jaar. Na de beëindiging van het categoriaal
beschermingsbeleid (en gelijktijdige instelling van het speciale beleid voor de groep
homoseksuelen) werd 39% van de aanvragen van de groep (gestelde)
homoseksuele mannen in de leeftijd van 18 tot 34 jaar ingewilligd versus 26% van
de gehele groep in dezelfde leeftijdscategorie.
In het algemeen kan gesteld worden dat het aandeel asielzoekers behorende tot een
kwetsbare minderheids- of risicogroep na de beëindiging van het categoriaal
beschermingsbeleid vergelijkbaar was met dat tijdens het categoriaal
beschermingsbeleid.
Ten slotte is het van belang om op te merken dat de uitkomsten van dit onderzoek
gebaseerd zijn op de verklaringen die de asielzoeker zelf heeft afgelegd over zijn
nationaliteit, etniciteit, godsdienst en seksuele geaardheid. Een toets op de
geloofwaardigheid van deze verklaringen maakt geen onderdeel uit van dit
onderzoek. Dit betekent dat ook aanvragen van personen die ten onrechte hebben
gesteld de Iraakse nationaliteit te hebben (de zogeheten pseudo’s) in het onderzoek
zijn meegenomen. Ook personen die ongeloofwaardige verklaringen hebben
afgelegd over hun etniciteit, godsdienst of seksuele geaardheid maken deel uit van
de onderzoeksgroep. De resultaten van het onderzoek kunnen hierdoor zijn
vertekend.

Pagina 29 van 33

Evaluatie gevolgen beëindiging categoriaal beschermingsbeleid Irak | september 2011

5

Bijlagen

1. Overzichtstabellen onderzoeksresultaten
Tabel 1 Beslissingen voor alle asielzoekers uit Irak tijdens het categoriaal
beschermingsbeleid
Beslissing
Religie
Moslims*
Christenen*
Yeziden*
Mandeeërs*
Shabak/kakai
Geen

Inwilliging

%

Afwijzing

%

Overig

%

Totaal

2.596
793
170
111
6
5

66%
80%
89%
90%
100%
31%

1.022
145
13
8
0
10

26%
15%
7%
6%
0%
63%

317
51
7
4
0
1

8%
5%
4%
3%
0%
6%

3.935
989
190
123
6
16

6
25
3.712

75%
56%
70%

1
15
1.213

13%
33%
23%

1
5
386

13%
11%
7%

8
45
5.311

Overig**
Palestijnen
Homoseksuelen
Totaal

* Gegevens over deze groepen zijn deels gebaseerd op schattingen.
** I.v.m. kleine aantallen is niet over deze groep gerapporteerd.

Tabel 2 Beslissingen voor alle asielzoekers uit Irak na het categoriaal
beschermingsbeleid
Beslissing
Religie
Moslims*
Christenen*
Yeziden*
Mandeeërs*
Shabak/kakaï
Geen

Inwilliging

%

Afwijzing

%

Overig

%

Totaal

1.543
1.164
316
114
8
10

32%
87%
81%
95%
50%
20%

2.906
160
71
6
7
36

61%
12%
18%
5%
44%
73%

305
17
5
0
1
3

6%
1%
1%
0%
6%
6%

4.754
1.341
392
120
16
49

1
20
31
3.207

50%
65%
38%
47%

1
11
47
3.245

50%
35%
57%
48%

0
0
4
335

0%
0%
5%
5%

2
31
82
6.787

Onbekend**
Overig**
Joden
Palestijnen
Homoseksuelen
Totaal

*Gegevens over deze groepen zijn deels gebaseerd op schattingen.
** I.v.m. kleine aantallen is niet over deze groepen gerapporteerd.

Pagina 30 van 33

Evaluatie gevolgen beëindiging categoriaal beschermingsbeleid Irak | september 2011

Tabel 3 Beslissingen op aanvragen van mannelijke asielzoekers uit Irak
tijdens het categoriaal beschermingsbeleid
Leeftijd
0 - 13 jaar
14 - 17 jaar
18 - 34 jaar
35 - 64 jaar
65 en ouder
Onbekend
Totaal

Inwilliging

%

Afwijzing

%

Overig

%

336
102
1.352
620
27
1
2.438

79%
63%
62%
68%
90%
50%
66%

60
44
685
183

14%
27%
32%
20%
0%

27
16
135
103
3

26%

284

6%
10%
6%
11%
10%
0%
8%

1
973

Totaal

%

423 11%
162
4%
2.172 59%
906 25%
30
1%
2
0%
3.695 100%

Tabel 4 Beslissingen op aanvragen van mannelijke asielzoekers uit Irak na
het categoriaal beschermingsbeleid
Leeftijd
0 - 13 jaar
14 - 17 jaar
18 - 34 jaar
35 - 64 jaar
65 en ouder
Totaal

Inwilliging

%

Afwijzing

%

462
145
685
404
34
1.730

73%
51%
26%
40%
83%
38%

150
132
1774
499
6
2561

24%
46%
67%
50%
15%
56%

Overig

%

17
3%
7
2%
176
7%
103 10%
1
2%
304
7%

Totaal

%

629 14%
284
6%
2.635 57%
1.006 22%
41
1%
4.595 100%

Tabel 5 Beslissingen op aanvragen van vrouwelijke asielzoekers uit Irak
tijdens het categoriaal beschermingsbeleid
Leeftijd
0 - 13 jaar
14 - 17 jaar
18 - 34 jaar
35 - 64 jaar
65 en ouder
Totaal

Inwilliging

%

Afwijzing

%

Overig

%

333
66
464
332
33
1.228

81%
77%
75%
77%
97%
78%

57
12
107
62
1
239

14%
14%
17%
14%
3%
15%

19
8
44
39

5%
9%
7%
9%
0%
7%

110

Totaal

%

409
26%
86
5%
615
39%
433
27%
34
2%
1.577 100%

Tabel 6 Beslissingen op aanvragen van vrouwelijke asielzoekers uit Irak na
het categoriaal beschermingsbeleid
Leeftijd
0 - 13 jaar
14 - 17 jaar
18 - 34 jaar
35 - 64 jaar
65 en ouder
Totaal

Inwilliging

%

Afwijzing

%

Overig

%

415
116
473
399
37
1.440

72%
81%
61%
69%
73%
68%

151
24
276
161
13
625

26%
17%
36%
28%
25%
29%

9
3
27
18
1
58

2%
2%
3%
3%
2%
3%

Totaal

%

575
27%
143
7%
776
37%
578
27%
51
2%
2.123 100%

Pagina 31 van 33

Evaluatie gevolgen beëindiging categoriaal beschermingsbeleid Irak | september 2011

Tabel 7 Verdeling naar leeftijd en geslacht homoseksuelen periode voor
beëindiging categoriaal beschermingsbeleid
Leeftijd

Man

%

Vrouw

%

Totaal

%

18 - 34 jaar

33
7
40

73%
16%
89%

2
3
5

4%
7%
11%

35
10
45

78%
22%
100%

35 - 64 jaar
Totaal

Tabel 8 Verdeling naar leeftijd en geslacht homoseksuelen periode na
beëindiging categoriaal beschermingsbeleid
Leeftijd

Man

%

14 -17 jaar

5
64
10
79

6%
78%
12%
96%

18 - 34 jaar
35 - 64 jaar
Totaal

Vrouw

2
1
3

%

Totaal

%

2%
1%
4%

5
66
11
82

6%
80%
13%
100%

Tabel 9 Beslissingen op aanvragen van mannelijke homoseksuele
asielzoekers uit Irak tijdens het categoriaal beschermingsbeleid
Leeftijd
18 - 34 jaar
35 - 64 jaar
Totaal

Inwilliging

%

17 52%
4 57%
21 53%

Afwijzing

%

13 39%
2 29%
15 38%

Overig

%

3 9%
1 14%
4 10%

Totaal

%

33 83%
7 18%
40 100%

Tabel 10 Beslissingen op aanvragen van mannelijke homoseksuele
asielzoekers uit Irak na het categoriaal beschermingsbeleid
Leeftijd
14 -17 jaar
18 - 34 jaar
35 - 64 jaar
Totaal

Pagina 32 van 33

Inwilliging

%

Afwijzing

%

1
25
3
29

20%
39%
30%
37%

3
37
6
46

60%
58%
60%
58%

Overig

%

1 20%
2 3%
1 10%
4 5%

Totaal

%

5
6%
64 81%
10 13%
79 100%

Evaluatie gevolgen beëindiging categoriaal beschermingsbeleid Irak | september 2011

2. Tekst Motie-Anker
Tweede Kamer der Staten-Generaal
2
Vergaderjaar 2008–2009
19 637
Vreemdelingenbeleid
Nr. 1227
GEWIJZIGDE MOTIE VAN HET LID ANKER TER VERVANGING VAN
DIE GEDRUKT ONDER NR. 1226
Voorgesteld 9 oktober 2008
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende, dat de categoriale bescherming voor asielzoekers uit Irak
komt te vervallen nu uit het ambtsbericht blijkt dat de veiligheidssituatie
verbeterd is ten opzichte van het moment dat de categoriale bescherming
is ingesteld;
overwegende, dat uit de veiligheidsanalyse blijkt dat het geweld dat nog
plaatsvindt, vooral voortkomt uit religieuze, politieke, etnische conflicten,
en dat daarom bescherming van specifieke groepen zoals christenen,
Mandeeërs, Yezidi’s, Palestijnen, homoseksuelen op dit moment meer
aangewezen is;
overwegende, dat daaraan nog als specifieke groep toegevoegd zou
moeten worden de joden en shabaks;
tevens overwegende, dat met het vervallen van de categoriale bescherming
nog steeds een verblijfsvergunning mogelijk is op individuele
gronden;
tevens overwegende, dat het van belang is te weten wat de gevolgen zijn
voor individuele asielzoekers uit Irak die een asielverzoek doen in Nederland
na afschaffing van de categoriale bescherming;
verzoekt de regering ook joden en shabaks als specifieke groep te
benoemen;
verzoekt de regering zorg te dragen voor een zeer zorgvuldige beoordeling
van de individuele gevallen – rekening houdend met de veiligheidssituatie
voor de betrokkene – waarin de categoriale bescherming wordt
beëindigd c.q. nieuwe aanvragen worden gedaan en de Kamer halfjaarlijks
te rapporteren over de gevolgen van de opheffing van de categoriale
bescherming voor specifieke groepen,
en gaat over tot de orde van de dag.
Anker

Pagina 33 van 33

IND:
dé toelatingsorganisatie
van Nederland

www.ind.nl