1208092-000-GEO-0005, 6 november 2013, definitief

Uit de tabel met gegevens van ernstige aardbevingen volgen verschillende vormen van
schade. Schade door de passerende aardbevingsgolven en schade door blijvende
grondverplaatsingen worden gerapporteerd (afschuivende grondmassa’s, verweking van de
grond). Daarnaast wordt vaak ernstige vervolg schade gerapporteerd, waaronder branden bij
gebroken gasleidingen en het niet meer functioneren van het hele transport netwerk.
Davis Barbet 2000
Davis en Barbet analyseren de schade bij een waterleidingennetwerk ten gevolge van de
1994 Northridge aardbeving. De maximale trillingssnelheid van de bodem varieerde van 5001600 mm/s. Van de kleine diameter leidingen is er slechts één beschadigd, terwijl de grote
diameter leidingen (D > 1 m) veel meer schade hebben. Opvallend is dat de verbindingen en
dergelijke hier niet afzonderlijk genoemd worden als bijzondere risico factor.
Loeches 1995
Geeft aan dat uitsluitend het optreden van permanente verplaatsingen een probleem is, niet
de aardbevingsgolven zelf. Dit is niet in lijn met de voorgaande bevindingen.
Conclusies literatuuronderzoek
Op basis van extrapolatie van de bestaande kennis voor zware natuurlijke aardbevingen kan
verwacht worden dat bij het zwaarst verwachte type aardbeving het schade getal ongeveer
0.01 /km zal zijn, met andere woorden per 100 km leiding zal één schade geval optreden. Er
moet wel rekening gehouden worden met de situatie dat hierdoor wel onverwacht de

C-4

Effecten geïnduceerde aardbevingen op het Gasunie netwerk in Groningen

1208092-000-GEO-0005, 6 november 2013, definitief

capaciteit van het gehele netwerk kan worden aangetast. Verder bestaat de indruk dat de
grote diameter leidingen kwetsbaarder zijn dan de kleine diameter leidingen. Het type leiding
is relevant. De meeste schade wordt veroorzaakt door de permanente verplaatsingen als
gevolg van de aardbevingen.
In de Eurocode 8 wordt onderscheid gemaakt tussen voorbijgaande tijdelijke grondbeweging
en Permanente grondverplaatsing. Indien er geen risico aanwezig is op het optreden van
permanente grondverplaatsing (dit volgt uit een studie naar de grond waarin de leiding is
aangelegd) kan de leiding worden beoordeeld door middel van een studie naar de
voorbijgaande tijdelijke grondverplaatsingen.
Bij deze studie dient aandacht te worden besteed aan:
•
Optredende rek.
•
Optredende buiging.
•
Optredende hoekverdraaiing (bij koppelingen van gelede leidingen).
Ten aanzien van de optredende rek worden er maximale waarden genoemd voor een situatie
met trek en een situatie met compressie voor stalen gelaste leidingen.

Effecten geïnduceerde aardbevingen op het Gasunie netwerk in Groningen

C-5

1208092-000-GEO-0005, 6 november 2013, definitief

D Rapportage TNO

Effecten geïnduceerde aardbevingen op het Gasunie netwerk in Groningen

D-1

Technical Sciences
Van Mourik Broekmanweg 6
2628 XE Delft
Postbus 49
2600 AA Delft

TNO-rapport

www.tno.nl

2013 R 10973
Aardbevingen: Quick Scan Kritieke
Infrastructuur

Datum

8 juli 2013

Auteur(s)

Ir. J.M.J. Oostvogels
Ir. J.H. Paulissen
Ir. H. Burggraaf
Dr.ir. S. Miraglia
Ir. W. van Kanten-Roos
Dr.ir. R.D.J.M. Steenbergen
Dr.ir. W.M.G. Courage

Exemplaarnummer
Oplage
Aantal pagina's
Aantal bijlagen
Opdrachtgever

Projectnaam
Projectnummer

060-DTM-2013-01676
39 (incl. bijlagen)
Deltares
t.a.v. M. Korff
Postbus 177
2600 MH, Delft
Aardbevingen: quick scan kritieke infra
060.04155/01.01

Alle rechten voorbehouden.
Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd en/of openbaar gemaakt door middel
van druk, foto-kopie, microfilm of op welke andere wijze dan ook, zonder voorafgaande
toestemming van TNO.
Indien dit rapport in opdracht werd uitgebracht, wordt voor de rechten en verplichtingen van
opdrachtgever en opdrachtnemer verwezen naar de Algemene Voorwaarden voor
opdrachten aan TNO, dan wel de betreffende terzake tussen de partijen gesloten
overeenkomst.
Het ter inzage geven van het TNO-rapport aan direct belang-hebbenden is toegestaan.
©2013 TNO

T +31 888663000
F +31 888663010
infodesk@tno.nl

TNO-rapport

12013 R 10973

2/39

Inhoudsopgave
1

Inleiding

4

2
2.1
2.2
2.3
2.4
2.5
2.6

Quickscan windturbine
Technische gegevens van de windturbine
Eenvoudige verkennende calculaties van de windturbine
Aannamen en beperkingen betreffende de windturbine
De eerste eigenfrequentie van de windturbine
Bepaling van de toelaatbare horizontale versnelling voor de windturbine
Berekening maximaal toelaatbare referentiewaarde horizontale
piekgrondversnelling:

5
5
5
5
5
6
6

3
3.1
3.2
3.3
3.4
3.5
3.6

Quickscan hoogspanningsmast
9
Technische gegevens van de hoogspanningsmast
9
Eenvoudige verkennende calculaties van de hoogspanningsmast.
9
Aannamen en beperkingen met betrekking tot de hoogspanningsmast
9
De eerste eigenfrequentie van de hoogspanningsmast..
10
Bepaling van de toelaatbare horizontale versnelling van de hoogspanningsmast. 10
Berekening maximaal toelaatbare referentiewaarde horizontale
piekgrondversnelling:
10

4
4.1
4.2
4.3
4.4
4.5

Quickscan Zendmast.
Technische gegevens van de zendmast..
Aannamen en beperkingen met betrekking tot de zendmast..
De eerste eigenfrequentie van de zendmast...
Bepaling van de toelaatbare horizontale versnelling van de zendmast..
Berekening maximaal toelaatbare referentiewaarde horizontale
piekgrondversnelling :

13
13
13
13
13

Quickscan kolom portaalverdeelstation
Technische gegevens van de kolom
Beperkingen
Aanpak
Uitgangspunten berekening
Berekening maximaal toelaatbare base shear
Berekening maximale horizontale versnelling
Berekening maximaal toelaatbare referentiewaarde horizontale
piekgrondversnelling

16

Quickscan metselwerk verdeelstation
Description of the structure
Model and computation
Computation of maximum capacity
Calculation maximum accelerations
Berekening maximaal toelaatbare referentiewaarde horizontale
piekgrondversnelling:

22
22
24
28
31
31

7

Conclusies

33

8

Aanbevelingen:

36

5
5.1
5.2
5.3
5.4
5.5
5.6
5.7

6
6.1
6.2
6.3
6.4
6.5

14

16
16
16
17
19
19
19

TNO-rapport

12013 R 10973

3/39

9

Ondertekening

37

10

Referenties

38

TNO-rapport

12013 R 10973

1

Inleiding

4/39

Naar aanleiding van de recente aardbevingen in Noord-Nederland heeft EZ aan
Deltares gevraagd de (constructieve) veiligheid van een aantal constructies, onder
aardbevingsbelastingen veroorzaakt door gaswinning, te beoordelen op basis van
een quick-scan. Een deel van dit werk is aan TNO uitbesteed. De in dit rapport
behandelde quiekseans betreffen:
• Een middelgrote windturbine
• Een hoogspanningsmast
• Een zendmast
• Een kolom van een elektriciteit verdeelstation
• Een metselwerk gebouw van een gasverdeelstation.
De aanbieding, Ref [1], vermeldt over de werkwijze onder meer:
- Criterium is het bezwijken van de constructie
- Omdat er nog geen aan te houden piekgrondversnellingen vast liggen voor
Groningen wordt in de omgekeerde volgorde gewerkt: bij welke
piekgrondversnelling bezwijkt de constructie.
- Uitgaande van tekeningen en andere gegevens van de te onderzoeken
constructies wordt de eerst eigenfrequentie van de constructie bepaald.
- Gebruik makend van deze eigenfrequentie, de massa van de constructie, een
ductiliteitsfactor volgens EN 1998 en het response spectrum wordt de
aardbevingsbelasting vervangen door een horizontale belasting op de constructie.
- Gekeken wordt afhankelijk van de doorsnede eigenschappen van de constructie
bij welke piekgrondversnelling de constructie bezwijkt.
Bij de quickscan wordt de benaderende lateral force method (EN 1998). In de
aanbevelingen worden de beperkingen van deze aanpak verder besproken.
Het gebruikte respons spectrum is een eerste voorlopige inschatting op basis van
een aantal karakteristieke aardbevingssignalen zoals in Groningen gemeten
gedurende de' afgelopen jaren.
Bij de toetsingen op bezwijken is geen rekening gehouden met combinaties met
overige belastingen.

TNO-rapport

I 2013 R 10973

2

Quickscanwindturbine

2.1

Technische gegevensvan de windturbine

5/39

De technische gegevens van de beschouwde middelgrote windturbine zijn
vastgelegd in Ref 4.
De constructie is opgetrokken in staal S355, met een rekgrens van 355 MPa en een
treksterkte van 470 tot 630 MPa. Een taps toelopende buiskolom, 44 meter hoog,
draagt een gondel van 23000 kg. De wanddikte en de diameter verlopen van de
basis (18 mm en 3.3 m) tot aan de gondel (10 mm en 2.1 m).
2.2

Eenvoudigeverkennendecalculaties van de windturbine
Er is een spreadsheet opgesteld waarin de wanddikte en diameter van de kolom
per meter lineair zijn aangepast aan de gegevens.
De massa van de kolom is berekend; deze bedraagt 41930 kg. De constructie drukt
met een gewicht van (Mkolom
+ Mgondel)
x g op de basis. Dit levert een gewicht van de
windturbine gelijk aan 637 kNo
Een analyse van de capaciteit leert dat de rekenwaarde van de vloeispanning wordt
bereikt bij een buigend moment van 54.6 MNm. Echter, voor bezwijken zal plooien
maatgevend zijn. Aan de voet heeft de windmolen een diameter van 3.3 m en een
wanddikte van 18 mm. Daarmee komt de doorsnede in klasse 4 (NEN-EN 1993) te
liggen. Een volledige toetsing op plooien wordt binnen deze quick-scan achterwege
gelaten. Ter vereenvoudiging, wordt, op basis van toelaatbare rek, afgedwongen
dat de doorsnede in klasse 3 blijft en dat een elastische toetsing volstaat. De eis
van klasse 3, resulteert in een rekenwaarde van de spanning van 115 MPa (i.p.v.
355 MPa). Deze spanning wordt bereikt bij een buigend moment van 17.7 MNm.

2.3

Aannamenen beperkingenbetreffendede windturbine
Aangenomen werd dat de diameter en de wanddikte lineair (met stappen van één
meter) verlopen over de hoogte van de kolom en dat er geen tuien zijn toegepast.
Bij gebrek aan gegevens is de bevestiging met bouten aan de fundatie niet belicht.

2.4

De eerste eigenfrequentievan de windturbine
De gondel wordt door een denkbeeldige veer (modale stijfheid kmod)horizontaalap
zijn plaats gehouden.
Om een idee te ontwikkelen van die veerstijfheid kmodwordt uit gegaan van een
horizontale kracht die aangrijpt op de gondel. Iedere (één meter lange) sectie van
de kolom wordt belast met die dwarskracht en levert door buiging een verplaatsing
van de gondel. De optelling van die verplaatsingsbijdragen levert uiteindelijk de
stijfheid van de kolom: kmod= 1.2 MN/m.
De modale massa wordt geschat op: Mmod= Mgondel
+ 0.25Mkolom= 33500 kg.
De eerste eigenfrequentie van de windturbine bedraagt f = (1/2TT)..J(kmoJMmod)
=1
Hz en de periode bedraagt T = 1.04 S.

6/39

TNO-rapport

12013 R 10973

2.5

Bepaling van de toelaatbare horizontale versnelling voor de windturbine
In het spreadsheet is uitvoering gegeven aan de formule 4.10 uit Ref [2]. Hierbij is
voor de eerste buigmode de uitbuigingsvorm van de constructie genomen wanneer
deze belast wordt gedacht door eigen gewicht. Dit leidt tot een ruimtelijke verdeling
van de elastische vervorming s. Uit de proporties van verplaatsing en massa, Si en
rn, , kunnen hun bijdragen aan het moment aan de basis worden afgeleid. Die
fracties zijn gelijk aan kracht Fi maal hoogte. De waarde Fb, de "base shear force" is
de som van alle Fi' Door het gevonden moment aan de basis terug te brengen tot
de al eerder berekende capaciteit (het toelaatbare moment) werd een toelaatbare
waarde van Fb vastgesteld: Fb = 573 kNo
De base shear force Fb wordt gebruikt om in Ref [2] invulling te geven aan eq. 4.5,
waarmee vervolgens het design-niveau Sd van de seismische activiteit wordt
bepaald. Met een totale massa van 64930 kg levert dit voor de toelaatbare
versnelling van de windturbine:

Er is niet gecontroleerd of afbreken van de wieken of bezwijken van de bevestiging
van de nacale aan de mast het maatgevende bezwijkmechanisme is.
Bij windmolens is vermoeiing vaak het maatgevende mechanisme voor het ontwerp
van de mast. In deze studie is niet meegenomen het feit dat dit mechanisme de
sterkte mogelijk al heeft doen afnemen.

2.6

Berekening maximaaltoelaatbare referentiewaardehorizontale
piekgrondversnelling:
Met behulp van een inschatting van het elastic response spectrum in Groningen en
de eerste eigentrillingstijd van de constructie is vervolgens de maximaal toelaatbare
referentiewaarde van de horizontale piekgrondversnelling in een enkele richting te
bepalen.

2.6. 1

Ductiliteitsfactor
Op basis van de toegepaste lateral force method tijdens deze quickscan wordt
conservatief uitgegaan van een ductiliteitsfactor q 1.

=

2.6.2

Importance factor
Ten aanzien van de aan te houden importance factor is uitgegaan van klasse IV
(zie tabel4.1 uit NEN-EN1998-6). Hiermee komt de importance factor op YI = 1.4.

TNO-rapport

7/39

12013 R 10973

Table 4.1 Importance classes for towers. masts and chimneys
Importance class
I

Tower, mast or chimney of minor importance for oublie safety

II

Tower, mast or chimney not betonaina in classes I, III or IV

ill

Tower, mast or chimney who e collapse may affect urrounding
buildings or areas likely to be crowded with people.

IV

Towers, masts or chimney whose integrity is of vital importance
to maintain operational civil protection services (water upply
systems, an electrical power plants, telecommunications,
hospitals).

(3)
The importance factor ]'I = lOi associated with a seismic event having the
reference return period indicated in E r 1998-1:2004, 3.2.1(3).
(4)P

The value of il for importance class II hall be, by definition, equal to l,O.

(5)P 111e importance classes are characterised by different importance factors il, a
de cribed in E 1998-1 :2004,2.1(3).
OTE The values 10 be ascribed10 II for use in Il country muy be found in ils Nauonal Annex. The
values of JI may be different fol' the various seismic zones of the country, depending on the seismic
hazard condition and on public safely consideraticns (see NOie 10 E 199R-l:2004, 2.1(4». The
recommended values of )1 for importanceclasses l, lil and IV are equal to 0,8, 1.2 and 1,4,
respectively.

2.6.3

Demping
Conform IEC 61400, Annex C (Wind Turbines, Design Requirements), wordt een
dampingswaarde aangehouden van ~=1%.

2.6.4

Eigentrillingstijd en aflezing elastic response spectrum
De trillingstijd van de eerste eigenfrequentie is bepaald op T1 = 1.04 s.
5

2
T (s)

Figuur 2.1 Voorlopige inschatting van elastisch respons spectrum (bij ~ = 5% demping)

Voor het elastisch respons spectrum wordt de voorlopige aanname in Figuur 2.1
gevolgd. Daar is op basis van een aantal aardbevingssignalen afkomstig uit de

TNO-rapport

8/39

12013 R 10973

aardbevingen in Groningen de laatste jaren een schatting gemaakt voor het
respons spectrum op basis van een één massa veer systeem met 5% demping. De
dominante frequentie in de aardbevingen lijkt redelijk hoog te zijn, echter de mate
waarin lagere frequenties een rol spelen is onzeker, vandaar de gestippelde lijn.
Op basis van deze trillingstijd wordt in Figuur 2.1 een waarde afgelezen van
(S.,Iag)S%= 0.6
Deze waarde gecorrigeerd naar een demping van 1% geeft

Il = sqrt(1 0/(5+ ~) = 1.29

Aangenomen wordt dat de designwaarde voor Sd bereikt wordt door het gelijktijdig
in twee horizontale richtingen belasten van de windmolen met de
aardbevingsbelasting:

De waarde van ag komt daarmee op:

ag = S'd * q 10.775 = 8.0 m/s2
Rekening houdend met de importance klasse leidt dit tot een toelaatbare
referentiewaarde van de piekgrondversnelling ag;effvan:
ag;eff= ag I VI = 5.7 mis

2

TNO-rapport

12013 R 10973

3

Quickscan hoogspanningsmast

3.1

Technische gegevens van de hoogspanningsmast

9/39

De technische gegevens van de "verhoogde mast" zijn vastgelegd in Ref [5], daar
wordt het voorbeeld opgevoerd van mast 34 in de verbinding Eemshaven-Meeden.
Deze masten staan in het veld met een tussenruimte van 420 meter. Een indruk
van de geometrie wordt verkregen uit Ref [6]. Daar wordt als materiaalkwaliteit
aangegeven: "Fe 510 CFN, tenzij anders vermeid". Dat is tegenwoordig grade 5355
met een rekgrens van 355 MPa en een treksterkte van 470 tot 630 MPa.
De naar boven taps toelopende vakwerkconstructie, hoogte h = 96 meter, heeft
een leeg gewicht van 1118 kN inclusief drie traverses (op hoogtes 68, 80 en 91
meter). Deze dragen bundels elektrische geleiders met een totaal gewicht van 346
kN per mast en bovendien 118 kN per mast aan klemmen en isolatoren. De
gewichten daarvan, in totaal464 kN, worden in een statische verticale calculatie
vanzelfsprekend toegevoegd aan de drukkracht waarmee de fundatie belast wordt.
De draden hebben slack en kunnen slingeren. Zij nemen dus niet zonder meer de
horizontale seismische versnelling over. In geval van een aardbeving wordt slechts
een kwart daarvan meegerekend bij de bepaling van horizontale krachten.

3.2

Eenvoudige verkennende calculaties van de hoogspanningsmast
Volgens de tekening staat de mast, met een totaalgewicht van 1613 kN,op acht in
beton gestorte hoekstalen L180x180x16, met een gezamenlijke doorsnede van A =
0.0408 m2• De statische drukspanning bedraagt Odruk = 40 MPa.
Ref [5] vermeldt de volgende aannamen van Tennet over de windkracht die op de
constructie inwerkt:
De geleiders hebben een aanmerkelijke invloed door hun lengte van 420
meter per mast; de rekenwaarde van de windbelasting op de geleiders
bedraagt dan per mast 695 kN aangrijpend op 80 meter hoogte.
Voor de mast zelf wordt een rekenwaarde van de windbelasting van 500 kN
aangenomen aangrijpend op 60 meter hoogte naar schatting.
In deze studie wordt uitgegaan van het feit dat deze aannamen correct zijn. Een
verificatie dient dit nader uit te wijzen.
Aangenomen wordt dat stabiliteitsvragen afgedekt zijn zolang de
aardbevingsbelasting beneden de windbelasting blijft. Daarom wordt deze
maximale spanning ten gevolge van de windbelasting als maatgevend genomen ter
bepaling van de capaciteit van de elektriciteitsmast. Het maximaalopneembare
buigend moment wordt dan gesteld op 86 MNm.

3.3

Aannamen en beperkingen met betrekking tot de hoogspanningsmast
Aanname: de mast heeft een vierkant basis van 20 x 20 meter. Op de hoeken
daarvan rust de mast op vier maal twee hoekprofielen L 180 x 180 x 16. Deze zijn
loodrecht verondersteld, maar de werkelijkheid wijkt daar 5 à 8 graden van af. De
verdeling van massa over de hoogte is benaderd.
Optelling van op tekening Ref [6] aangeduide massa's levert mast (zonder circuits)=
104 103 kg. Ref [5] vermeldt 114 103 kg. Er is uitgegaan van 114 103 kg.

TNO-rapport

10/39

12013 R 10973

Beperkingen van de rekenwijze: er is geen aandacht geschonken aan
stabiliteitsvragen. Er is aangenomen dat er voldoende anti-knik maatregelen in de
constructie aanwezig zijn om ook tijdens een aardbeving voldoende stabiliteit te
bieden, voor zover de aardbevingsbelasting beneden de windbelasting blijft.

3.4

De eerste eigenfrequentie

van de hoogspanningsmast

De stijfheidswaarden en -verdelingen zijn voor de elektriciteitsmast op basis van de
tekeningen binnen de randvoorwaarden van een quickscan moeilijk in te schatten.
Daarom wordt uitgegaan van Appendix F van EN-1998-6:
(3)
The fundamental frequency of these type of trucrure typically range from 0.5
Hz to 6 Hz. ingle-pole types of structure have fundam ntal mode frequ ncies in the 0.5
Hz to 1.5 liz range. H-frame rrucrures ha e fundamental mode frequencie in the I Hz
to 3 Hz range, with the lov r frequencies in the direction normal to the plane of the
structure and the higher ones in-plane. Four-legged lattice structures have fundamental
mode frequencies in the 2 Hz to 6 Hz range. Laui e tangent structures typically bave
lower frequencies in this range; angle and dead end tructures have higher frequ ncies
in the range. These frequency ranges can be u ed t determine wheth r earthquake
loading is likely 10 control the trucrural design of the tower. If il i , then a more
detailed evaluation of the tructure ibrarion frequencie and mode shape should be
performed.
Waarbij geconcludeerd wordt dat de frequenties in de range van 2 tot 6 Hz kunnen
liggen.

3.5

Bepaling van de toelaatbare horizontale versnelling
hoogspanningsmast

van de

In het spreadsheet is uitvoering gegeven aan de formule 4.10 uit Ref [2]. Hierbij is
dezelfde weg gevolgd als in paragraaf 2.5. Door het gevonden moment aan de
basis terug te brengen tot de al eerder berekende capaciteit (het toelaatbare
moment) werd een toelaatbare waarde van Fb vastgesteld: Fb = 1196 kNo De base
shear force Fb kan worden gebruikt om in Ref [2] invulling te geven aan eq. 4.5,
waarmee vervolgens het design-niveau Sd van de seismische activiteit wordt
bepaald. Met een totale massa van 114000 kg levert dit:

In deze studie is niet beschouwd:
- Het effect van het slingeren van de draden.
- Fundering: bij gekozen uitgangspunten voor de sterkte geldt dat deze ook zal
voldoen; in geval van verweking van de ondergrond is er wel verlies van sterkte
mogelijk.

3.6

Berekening maximaal toelaatbare referentiewaarde
piekgrondversnelling:

horizontale

Met behulp van een inschatting van het elastic response spectrum in Groningen en
de eerste eigentrillingstijd van de constructie is vervolgens de maximaal toelaatbare
referentiewaarde van de horizontale piekgrondversnelling in een enkele richting
bepaald.

TNO-rapport 12013 R 10973

11139

3.6.1

Ductiliteitsfactor
Op basis van de toegepaste lateral force method tijdens deze quickscan wordt
conservatief uitgegaan van een ductiliteitsfactor q = 1.

3.6.2

Importance factor
Ten aanzien van de aan te houden importance factor is uitgegaan van klasse IV
(zie tabel 4.1 uit NEN-EN 1998-6). Hiermee komt de importance factor op YI = 1.4.
T
C urnneys
.a bie 41]
. mpor ance c asses or lowers, masts an d chi
Importance class
I

Tower, mast or chimney of minor importance for public saferv

II

Tower, mast or chimney not belonging in classes I, III or IV

III

Tower, mast or chimney who e col lap e may affect surrounding
buildings or areas likely to be crowded with people.

IV

Towers, masts or chimney who e integrity is of vital importance
to maintain operational ci il protection ervices (water upply
systems,
an electrical
power plants, telecommunication
,
hospitals).

(3)
The importance factor ]'\ = 1,0 i associated v ith a seismic event having the
reference return period indicated in E 1998-1:2004,3.2.1(3).
(4)P

The value of n for importance das

II hall be, by definition, equal to I.O.

(S)P The importance classes are characterised
de cribed in E 1998-I:2004,2.1(3).

by different importance factors il. as

OTE The values to be ascribed 10 il for use in n country may be found in its National Annex. The
values of ,li may be different for the various seismic zones of the country. depending on the sersrm
hazard conditions and on public safety considerations (see ole 10 E 1998-1:2004. 2.1(4)). The
recommended values of i1 for importance classes t, HI und 1V are equal 10 O. . 1.2 and I, .
respe lively.
3.6.3

Demping
Ook voor de hoogspanningsmast wordt een demping van 1% in rekening gebracht

3.6.4

Eigentrillingstijd en aflezing elastic response spectrum
De trillingstijd van de eerste eigenfrequentie wordt verwacht te liggen tussen 0.16
toot 0.5 [sj.

TNO-rapport

12/39

12013 R 10973

o

T (5)

Figuur 3.1 Voorlopige inschatting van elastisch response spectrum (bij ~ = 5% demping)

Op basis van deze trillingstijd wordt in Figuur 3.1 een waarde afgelezen van
(S.,Jag)5%

= 3.5

Deze waarde gecorrigeerd naar een demping van 1% geeft (zie paragraaf 2.6.4):

Aangenomen wordt dat de designwaarde voor Sd bereikt wordt door het gelijktijdig
in twee horizontale richtingen belasten van de mast met de aardbevingsbelasting:

De waarde van ag komt daarmee op:

ag = S'd * q /4.5 = 1.6 m/s2
Rekening houdend met de importance klasse leidt dit tot een toelaatbare
referentiewaarde van de piekgrondversnelling ag;effvan:
ag;eff= ag / VI = 1.2 mts

2

TNO-rapport

12013 R 10973

4

QuickscanZendmast

4.1

Technische gegevens van de zendmast

13/39

De technische gegevens van de zendmast zijn ontnomen van "Statische Ontwerp
Berekening; 52,50 meter vakwerkmast ten behoeven van ITO antenne systeem",
Ref [8].
De mast is een standaard staaf vakwerkmast met een hoogte van 52,5 m, welke is
voorzien van een topbuis van ca. 3 meter.
De mast is opgebouwd uit zeven secties van 7,5 m. Deze secties zijn volledig
gelast. De profielen zijn massieve ronde staven. De mast is voorzien van
kabelstrippen aan de binnenkant en een valbeveiligingslijn langs de randstaaf. De
voetmaat is een driehoek van 2,3 m; de topmaat is een driehoek van ,9 m.
De volgende antenne bezetting is in rekening gebracht:
Ten behoeve van e200:
1* K5516231 antenne op topbuis op 55,5 m hoogte
3* K751637 antennes op 52,5 m hoogte met onderlinge afstand van 5 m
Ten behoeve van GSM en DeS opstelling:
3* 739495 DeS antennes op 38,2 m hoogte
3* 739662 GSM antennes op 34,2 en 30,5 m hoogte
3* 739495 DeS antennes op 28,7 en 26,9 m hoogte
De materiaal kwaliteit is S355. De totale massa (inclusief antennes en kabels)
bedraagt 8878 kg.
4.2

Aannamen en beperkingen met betrekking tot de zendmast
Voor de discretisering van de mast in secties met bijbehorende massa verdelingen
worden dezelfde aannamen gedaan als in Ref. [8].
Aangenomen wordt dat stabiliteitsvragen afgedekt zijn zolang de
aardbevingsbelasting beneden de windbelasting blijft. Daarom wordt het belasting
effect ten gevolge van de windbelasting als maatgevend genomen ter bepaling van
de capaciteit van de elektriciteitsmast. Het maximaalopneembare buigend moment
wordt dan gesteld op 2.53 MNm (gebaseerd op rekenwaarde windbelasting).

4.3

De eerste eigenfrequentie van de zendmast
De eerste eigenfrequentie is, analoog aan Ref. [8], bepaald op 0.79 Hz.

4.4

Bepaling van de toelaatbare horizontale versnelling van de zendmast
In een spreadsheet is uitvoering gegeven aan de formule 4.10 uit Ref [2]. Hierbij is
dezelfde weg gevolgd als in paragraaf 2.5. Door het gevonden moment aan de
basis terug te brengen tot de al eerder berekende capaciteit (het toelaatbare
moment) werd een toelaatbare waarde van Fb vastgesteld: Fb = 69 kNoDe base
shear force Fb kan worden gebruikt om in Ref [2] invulling te geven aan eq. 4.5,
waarmee vervolgens het design-niveau Sd van de seismische activiteit wordt
bepaald. Met een totale massa van 8878 kg levert dit:

TNO-rapport 12013 R 10973

4.5

14/39

Berekening maximaal toelaatbare referentiewaarde horizontale
piekgrondversnelling :
Met behulp van een inschatting van het elastic response spectrum in Groningen en
de eerste eigentrillingstijd van de constructie is vervolgens de maximaal toelaatbare
referentiewaarde van de horizontale piekgrondversnelling in een enkele richting
bepaald.

4.5.1

Ductiliteitsfactor
Op basis van de toegepaste lateral force method tijdens deze quickscan wordt
conservatief uitgegaan van een ductiliteitsfactor q = 1.

4.5.2

Imparlance factor
Ten aanzien van de aan te houden importance factor is uitgegaan van klasse IV
(zie tabel 4.1 uit NEN-EN 1998-6). Hiermee komt de importance factor op VI = 1.4.
Table 4.1 Importance

classes or towers masts and chimneys

Irnnortance class

(3)

I

Tower, mast or chimney of minor importance for public safety

II

Tower, mast or chimney Ilot belonging in classes I IIIor IV._

W

Tower, mast or chimney whose collapse may affect surrounding
buildings or areas likely to be crowded with people.

IV

Towers, masts or chimney who e integrity is of vital importance
to maintain operational civil protection services (water uppl
power plants, telecommunications,
systems, an electrical
hospitals).

The importance

factor .n = 1,0 i a ociated with a seismic event having the
1998-1:2004,3.2.1(3).

reference return period indicated in E
(4)P

The va lue of il for importance class IJ shall be, by definition, equal to I,D.

(5)P
The importance classes are characteri ed by different importance factors ii, as
de cribed in E 1998-1:2004,2.1(3).

OTE The values 10 be ascribed I .>I for use in a country may be found in its National Annex. The
values of)l may be different tor the various seismic zones of the country, depending on the seismic
bazard conditions and on pubtic safely considerations (see ole 10 E 1998-1 :2004, 1.1(4». The
recommended vailles of )1 for importance classes l, 111and IV are equal 10 0, • 1,2 lind 1,4.
re pectively.
4.5.3

Demping
Ook voor de zendmast wordt een demping van 1% in rekening gebracht

4.5.4

Eigentrillingstijd en aflezing elastic response spectrum
De trillingstijd van de eerste eigenfrequentie bedraagt 1.26 s

TNO-rapport

15/39

12013 R 10973

T (s)

Figuur 4.1 Voorlopige inschatting van elastisch response spectrum (bij ~ = 5% demping)

Op basis van deze trillingstijd wordt in Figuur 4.1 een waarde afgelezen van
(S.,Iag)5% = 0.5
Deze waarde gecorrigeerd naar een demping van 1% geeft (zie paragraaf 2.6.4):

Aangenomen wordt dat de designwaarde voor Sd bereikt wordt door het gelijktijdig
in twee horizontale richtingen belasten van de mast met de aardbevingsbelasting:

De waarde van ag komt daarmee op:

ag = S'd * q / 0.65 = 8.5 m/s2
Rekening houdend met de importance klasse leidt dit tot een toelaatbare
referentiewaarde van de piekgrondversnelling ag;effvan:
ag;eff= ag I VI = 6.1 mIs

2

TNO-rapport

12013 R 10973

5

Quickscan kolom portaalverdeelstation

5.1

Technische gegevens van de kolom

16/39

Deze quickscan betreft de ronde staalkolom waarop 380kV isolatoren van de
hoofdrail bevestigd zijn. In de documentatie wordt dit onderdeel aangeduid met
BOUWSTEEN 420kV HOOFDRAll STEUN (BOU.01.033). In de quickscan zijn de
staalkolom en de ankerverbinding aan de voet van de kolom beschouwd.
Voor deze quickscan zijn de volgende bronnen gebruikt
•
Statische berekening, berekening 033 - hoofdrailsteun, Bartels, 11-012011
•

Tekening BOUWTEEN420kV HOOFDRAILSTEUN,13-12-2010

•

Tekening BOUWTEEN420kV STEUNIOLATORpee-e21-1800 KLASSE4, 0812-2010

•

Tekening BOUWTEEN420kV HOOFDRAILSTEUNSTAALTEKENING,01-032011

5.2

•

NEN-EN1993-1-8

•

NEN-EN1998-1

Beperkingen
In deze quickscan is gekeken naar het bezwijken van de staalkolom en
ankerverbinding aan de voet van de kolom. Hiervoor is een relatief eenvoudige
rekenmethodiek uit NEN-EN 1998-1 gebruikt (zie aanpak).
De verbinding tussen de staalkolom en de isolator, de isolatoren zelf en de
verbinding tussen de isolator en de hoofdrail zijn niet beschouwd. Beoordeling van
het optreden van schade maakt geen onderdeel uit van deze quickscan. Het is dus
goed mogelijk dat bij de berekende horizontale piekgrondversnellingen schade aan
de constructie en/of isolatoren optreedt.

5.3

Aanpak
Om tot de horizontale piekgrondversnelling te komen waarbij de staalkolom en de
ankerverbinding aan de voet bezwijken is vanuit de capaciteit van de beschouwde
onderdelen teruggerekend naar een maximaal toelaatbare base shear veroorzaakt
door de aardbeving aan de voet van de kolom. Met deze base shear is vervolgens
de maximaal toelaatbare ontwerpwaarde van de resultante horizontale
grondversnelling bepaald waarbij de constructie bezwijkt. Dit is gedaan aan de
hand van de Lateral Force Method of Analysis uit NEN-EN 1998-1.
Aan de hand van een inschatting van het elastic response spectrum in Groningen
en de eerste eigen-trillingstijd van de constructie is de maximaal toelaatbare
ontwerpwaarde van de horizontale grond-versnelling vertaald naar een maximale
toelaatbare referentiewaarde van de horizontale piekgrond-versnelling in een
enkele richting.

TNO-rapport

12013 R 10973

17/39

5.4

Uitgangspunten berekening

5.4.1

Schematisering van de constructie
Voor de berekening van de eerste eigenfrequentie en eerste eigentrilvorm is de
constructie geschematiseerd tot een aan de voet ingeklemde ligger met aan het
uiteinde een puntmassa (middelste plaatje in Figuur 5.1). De ligger heeft hierbij een
verdeelde massa en constante stijfheid over de hoogte.
Voor de berekening van de maximaal toelaatbare base shear is de constructie
geschematiseerd tot 12 puntmassa's (rechter plaatje in onderstaande figuur). De
bijdrage van ieder van de 12 rnassa's aan de totale base shear en het moment aan
de voet is hierbij geschaald aan de hand van het product van de massa en de
uitbuiging van de trilvorm ter plaatse van de massa (formule 4.10 uit NEN-EN 19981).
Omdat geen gegevens beschikbaar zijn over eventuele extra massa en/of
ondersteuning aan de top van de constructie zijn deze niet beschouwd in de
berekening.

/

Eventuele extra massa en stijfheid
aan top niet meegenomen

M

- f0-

rni, hi, Fi

r ~

El, pA

-

~-

.

nl.-

lbt:[

'h""

Fb

Mb
Figuur 5.1 Ontwerptekening en schematisering van de kolom voor de hoofdrailsteun

TNO-rapport

5.4.2

18/39

12013 R 10973

Capaciteiten ter plaatse van de kolomvoet.
De capaciteit van het stalen buisprofiel , de voetplaat en de las tussen het
buisprofiel en de voetplaat zijn afgeleid uit de statische berekening van Bartels.
Hierin wordt uitgegaan van de plastische moment capaciteit van het buisprofiel
(0355.6-12.5mm, S235) en de voetplaat (650x650x50mm, S355).
Omdat de ankerverbinding bij horizontale aardbevingsbelasting over een andere as
belast wordt dan in de statische situatie is de momentcapaciteit van de
ankerverbinding over de schuine as bepaald. Hierbij is uitgegaan van de
trekcapaciteit voor M36 (boutklasse 8.8) ankers met een gesneden draad conform
NEN-EN 1993-1-8 tabeI4.3. Hiermee komt de rekenwaarde van de
momentcapaciteit van de ankerverbinding op:

ared.2 • k2 • tub' AS
Ft.Rd = -------'--___:_

0.85' 0.9 . 800' 817
---...,..-::-=----- = 400kN
YM2
1.25
Ma.Rd = Ft.Rd • a = 400 . 0.735 = 294kNm

Omdat de voetplaat van de ankerverbinding niet is ondersabeld treedt verder nog
lokale buiging in de ankers op. Dit is in de berekening meegenomen door het deel
van de ankers tussen de voetplaat en de betonnen poer te beschouwen als ligger
belast op normaalkracht, dwarskracht en moment. Uit de berekening blijkt dat dit
maatgevend is voor de capaciteit van de ankers. Effectief komt dit neer op een
reductie van de capaciteit van de verbinding met circa 5%.
260

"
"
"

Fb

325

325

Fb

Fb:tot = -v'2*Fb

Figuur 5.2 Ontwerptekening en maatgevende belastingrichting van de voetplaat

TNO-rapport

19/39

12013 R 10973

De in deze quickscan aangehouden capaciteiten zijn opgenomen in Tabel 5.1.

Tabel 5.1

Aangehouden capaciteiten in de quickscan

Onderdeel
Momentcapaciteit buisprofiel (elastisch)
Momentcapaciteit voetplaat (elastisch)
Momentcapaciteit las kolom - voetplaat
Momentcapaciteit ankerverbinding*
Dwarskrachtcapaciteit ankerverbinding
* Gereduceerd voor lokale buiging in de ankers

5.5

Capaciteit
346kNm
321kNm
353kNm
278kNm*
78.4kN

Berekening maximaal toelaatbare base shear
Op basis van bovenstaande capaciteiten en de rechter schematisering is de
maximaal toelaatbare resultante base shear ten gevolge van de
aardbevingsbelasting bepaald. Hierbij is zowel de situatie zonder als met
combinatie met de kortsluitkracht beschouwd. Uit de berekening van Bartels volgt
een moment van 182kNm tgv de kortsluitkracht. In de berekening is dit moment
afgetrokken van capaciteit ter plaatse van de kolomvoet. Dit resulteert in de
onderstaande maximaal toelaatbare base shear, hierbij wordt opgemerkt dat de
momentcapaciteit van de ankers maatgevend is.
•
Zonder combinatie met kortsluitkracht
Fb;tot;max = 31.0kN
•

5.6

Met combinatie met kortsluitkracht

Fb;tot;max;r

= 12.3kN

Berekening maximale horizontale versnelling
Uit de totale massa van de constructie volgt vervolgens de maximale
ontwerpwaarde van de resultante horizontale grondversnelling (NEN-EN1998-1
formule 4.5). Met een totale masa van 1735kg komt deze op:
• Zonder combinatie met kortsluitkracht
S, = 17.6m/s2
•

5.7

Met combinatie met kortsluitkracht

Berekening maximaal toelaatbare referentiewaarde
piekgrondversnelling

horizontale

Met behulp van een inschatting van het elastic response spectrum in Groningen en
de eerste eigentrillingstijd van de constructie is vervolgens de maximaal toelaatbare
referentiewaarde van de horizontale piekgrondversnelling in een enkele richting
bepaald.

TNO-rapport

20/39

12013 R 10973

5.7.1

Ductiliteitsfactor
Omdat de ankers maatgevend zijn is hierbij uitgegaan van een ductiliteitsfactor van
q = 1.0. Hierbij wordt welopgemerkt dat het vloeimoment van het buisprofiel en de
voetplaat lager is dan de momentcapaciteit van de ankerverbinding. Het is dus
waarschijnlijk dat voordat de ankerverbinding bezweken is enige vloei heeft
opgetreden in het buisprofiel en/of de voetplaat. Dit geeft mogelijk aanleiding tot het
aanhouden van een iets hogere q-factor. Om dit te kunnen onderbouwen zal echter
een fysisch niet-lineaire berekening uitgevoerd moeten worden. Dit valt buiten de
scope van deze quickscan dus er is conservatief uitgegaan van een q-factor van
1.0.

5.7.2

Importance factor
Ten aanzien van de aan te houden importance factor is uitgegaan van klasse III en
klasse IV (zie tabel4.3 uit NEN-EN1998-1 op de volgende pagina voor een indruk
van het type constructies dat hierin valt). Hiermee komt de importance factor op YI =
1.2 en YI = 1.4 voor respectievelijk klasse III en IV.
Table 4.3 Importance classes for buildings
Importance
class

Buildings

I

Buildings of minor importance for public safety, e.g. agricultural
buildings, etc.

Il

Ordinary buildings, not belonging in the other categories.

III

Buildings whose seismic resistance is of importance in view of the
consequences associated with a collapse, e.g. schools, assembly halls,
cultural institutions etc.

IV

Buildings whose integrity during earthquakes is of vital importance
for civil protection, e..g. hospitals, fire stations, power plants, etc.
NOTE Importance classes I, II and III or IV correspond roughly to consequences classes CCI.
CC2 and CC3, respectively,defined in EN 1990:2002.Annex B.

The value of n for importance class 11 shall be, by definition, equal to l,O.

(5)P

NOTE The values to be ascribed to }1for use in a country may be found in its National Annex,
The values of y, may be different for the various seismic zones of the country. depending on the
seismic hazard conditions and on public safely considerations (see Note to 2.1(4». The
recommended values of}1 for importance classes I, III and IV are equal to 0.8, 1.2 and 1,4.
respectively.

5.7.3

Demping
Omdat de kolom bestaat uit een stalen buis zonder verbindingen (behalve bij de
voet en bij de verbinding met de isolator), wordt een dempingsmaat aangehouden
van ~ 1%.

=

5.7.4

Eigentrillingstijd en aflezing elastic response spectrum:
Aan de hand van de linker schematisering in Figuur 5.1 wordt een eerste
eigenfrequentie van 2.06 Hz berekend. Hieruit volgt een eerste eigentrillingstijd van
T1 = 0.5s.

TNO-rapport

21/39

12013 R 10973

o

T (5)

Figuur 5.3 Voorlopige inschatting van elastisch response spectrum (bij ~ = 5% demping)

De afgelezen waarde uit Figuur 5.3 bedraagt dan

Deze waarde gecorrigeerd naar een demping van 1% geeft (zie paragraaf 2.6.4):

Op basis van deze uitgangspunten geeft de onderstaande tabel de maximaal
toelaatbare referentiewaarde van de horizontale piekgrondversnelling ag;effin een
enkele richting. Hierbij zijn zowel de waardes voor zonder combinatie met de
kortsluitkracht als met combinatie met de kortsluitkracht gegeven.

Tabel 5.2 Toelaatbare referentiewaarden van toelaatbare piekgrondversnelling ag;eff[m/s2]
2
ag;eff [mIs]

I
I

1.2 [-]
1.4 [-]

(Se/ag)w.

2.6

4.0/1.6*
3.5/1.4*
* bij combinatie met kortsluitkracht

VI [-]

TNO-rapport

6

22/39

12013 R 10973

Quickscan metselwerk verdeelstation
Deze studie is gedeeltelijk in de Engelse taal gerapporteerd.

6.1

Description of the structure
The structure is made of two buildings on one level and connected only through the
foundations (ring concrete beam). In addition, both buildings have two main walls in
one direction that could give quite a large contribution to the capacity, but the
structure has no rigid slab! or concrete ring on the top edge that connects the walls.
Therefore, the walls cannot behave as a box-structure and the displacements on
the top of the structure cannot be considered to be the same at the top edge of
every wall. Indeed, the roof is made of a slender system of steel primary beams
(4xHE200A and 1xHE240A) and solid wood purlins (14 purlins 75x175mm each
structure) simply supported and positioned on the top edge of the walls. The
drawings in Figure 6.1 to Figure 6.3 show the geometry of the two structures, the
weight influence area on the primary beams and the schematization and numbering
of the walls.

CJ

=

o

===a

o
Structure 1

Structure 2

o

Figure 6.1. Drawing of the geometrical configuration of the two structures.

""'El"'~"+""'r

!
!
""-El"'~"'~

!

Figure 6.2. Drawing of the position of primary beams on the two structures and influence areas of
the roof weight for the primary beams.

TNO-rapport

23/39

12013 R 10973

2.12

1.3

===:J

2.11

Cl

2.10

c:2::.9::::::1

d2.8

U

14

01.5

[J7
Structure 2

Structure 1

1.6

1.

A~arthquake

2.13

Vdirection

1.1

2.2

Cl

A._

2.3

~arthquake

"LJ'"' direction
Figure 6.3. Numbering the walls of the two structures.

The two structures are built with unreinforced brick masonry in flemish bond
configuration.
In Table 6.1 the properties of the masonry are summarized. They are based on the
information given in ref. [9] and relevant paragraphs of NEN-EN 1996-1-1/NB and
NEN 6790.
The depth of the masonry walls is 210 mm.
Table 6.1. Mechanical properties of the masonry

Bricks

Mortar MI5

Bricks+Mortar

tcm [MPa], mean compressive strength
tuk = miruü.S + 0.4' tek; 0.065 . tcm) [MPa],
characteristic shear strength
The lower bound 0.065 . fem is considered
E = 700 . tek [MPa], elastic modulus
G ~ 0.4' E = 400 . tek [MPa], secant tangent modulus
p [kg/m3], specific weight
tmk [MPa]
mortar characteristic strength
tmm [MPa]
mortar mean strength
0.65
. t~~)/1.7
[MPa] with k=0.6 for few
tek,d = 1.3 . (k . tek
porosity brick and cement mortar
Ick,d is the design value of the compressive strength
tUk,d = fuk 11. 7 is the design value of the shear strength [MPa]

15
0.975

4812.03
1924.8
2100
7.5
12
4.96

0,57

The roof is built with simple supported steel primary beams and solid wood purIins.
A layer of isolation material is also present.
The weight properties and sections are listed in Table 6.2.

TNO-rapport

24/39

12013 R 10973

Table 6.2. Roof material weights and elements

Steel primary beams
4xHE200A
IxHE240A
Solid wood purlins
Cl8
Cross Section 75xl75mm
Isolation

6.2

[kN/m], linear weight
[kN/m], linear weight
LSI [m], span on str.l
LS2 [m], span on str.2
Psw [kN/m3], specific weight
LSW1 [m], span on str.l
LSW2 [m], span on str.2
wi [kN/m2], weight
PHE200A

PJ/E240A

0.423
0.600
7.5
7.5
3.8
3.75
7.5
0.4

Model and computation
The seismic mass that can be excited during an earthquake is given by the mass of
the roof and walls. Due to the fact that no box-behavior is possible, it is not possible
to consider the total mass as applied as one lumped mass on the top of the entire
structure but we can consider a lumped mass proportional to dead weight load
transferred by the primary beams to the walls according to the influence area (see
Figure 6.2).
The primary beams are supported and located on the following walls: 1.1, 1.2, 1.3;
2.1, 2.3, 2.4, 2.9, 2.10, 2.12 and 2.13. The value of dead load transferred from the
roof to the walls is listed in Table 6.3.
Table 6.3 also lists the geometric dimensions (ax, ay, h) of the walls in direction x
and y (see Figure 6.1), the self-weight and the total seismic mass on the top of
each wall.
It is legitimate to point out that in the modeling of the system and computing the
seismic lumped mass that has to be positioned on the top of the wall, the mass of
the wall is conventionally considered as half the total mass of the wall.

-I
Z

<;'

ru

Panels

Load from roof [!g{)

ax[m]

l!Y. [m]

h[m]

masonry [N/ml]

Self-weigg! W [N]

Total mass = Wig [kg]

l.l

5,050

3,750

0,210

3,770

2100

3117,319

3622,319

1.2

10,100

0,210

7,500

3,770

2100

6234,638

7244,638

1.3

5,050

3,750

0,210

3,770

2100

3117,319

3622,319

1.4

0,000

0,210

0,770

3,770

2100

640,089

640,089

1.5

0,000

0,210

0,210

3,770

2100

174,570

174,570

1.6

0,000

0,210

3,740

3,770

2100

3109,006

3109,006

1.7

0,000

0,210

0,770

3,770

2100

640,089

640,089

Panels

Load from roof [!g{)

ax[m]

l!Y. [m]

h[m]

masonry [N/m3]

Self-weiggt W [N]

Total mass - Wig [kg]

2.1

0,000

1,100

0,210

3,770

2100

914,414

914,414

2.2

0,000

0,430

0,210

3,770

2100

357,453

357,453

2.3

9,184

2,420

0,210

3,770

2100

2011,710

2930,110

2.4

5,050

1,090

0,210

3,770

2100

906,101

1411,101

2.5

0,000

0,210

0,340

3,770

2100

282,637

282,637

2.6

0,000

0,210

0,650

3,770

2100

540,335

540,335

2.7

0,000

0,210

0,650

3,770

2100

540,335

540,335

2.8

0,000

0,210

0,440

3,770

2100

365,765

365,765

2.9

5,050

1,090

0,210

3,770

2100

906,101

1411,101

2.10

9,184

2,420

0,210

3,770

2100

2011,710

2930,110

2.11

0,000

0,430

0,210

3,770

2100

357,453

357,453

2.12

0,000

1,100

0,210

3,770

2100

914,414

914,414

2.13

10,100

0,210

7,500

3,770

2100

6234,638

7244,638

-I
ti)
C"

ëiï
œ
W

~

ti)
(/)
(/)

"0

a

"0
"0
0
;::l.

-

r-l

0

~
W

:::tI

~

0
<.0
'-.J
W

"0
CD
;::l.

(ii'
(/)

N

UI

W

IQ

TNO-rapport

12013 R 10973

26/39

To compute the maximum acceleration that the structure can stand in case of
earthquake, we model the masonry wall structures as single degree of freedom
systems. We assume a 5% equivalent viscosity-damping factor.
The walls can be modeled as a system of vertical elements represented by the
continuous vertical panels between the openings. The roof structure cannot be
considered as rigid slab neither a stiff ring-beam on the top edge of the panels is
present. Therefore it is not possible to consider a box behavior for the walls of the
structure. The behavior of the walls can be modeled as shown in Fig. 6.5.
Fig. 6.5 (a): let us consider one direction of the earthquake action V, the structure
has to stand the horizontal force in of the main direction of the wall;
Fig. 6.5 (b): the wall in the direction of the horizontal force V is divided in wall bays
(wb) and connection panels (p) that assure that the walls together have the same
displacement on the top under the force V; this is also assumed to be assured by
the roof structure.
Fig. 6.5 (c): the wall bays behave together as vertical cantilevers with a swing as
additional constraint at the top.
The wall bays have the same displacement on the top (for each separate direction
X, y of the horizontal force) and the system of bay walls react with an inertial force
proportional to sum of the elastic lateral stiffness of the bay walls K = L 12EI/h3 .

(wb

I

(wb}

\
Iv
(a)

/,//

/

(wb}

(wb}

(wb)

(wb)

I/ \
/,/'/'/

(b)

(e)

Figure 6.5. Behavior of masonry bay walls

In the expression of the lateral stiffness K, E is the elastic modulus of the material
and I is the elastic second moment of inertia respect to the direction of the seismic
action.
Therefore, for each direction x,y we need to compute the wall characteristic curve
V-d in elastic field, where V is the horizontal force on the top of the wall and d is the
displacement under the force V. For each bay wall the maximum horizontal force V
and the associated displacement d are computed. The maximum force V is
computed from the resistance domain of the masonry wall as further explained in
the next section. The displacement d is computed according to eq.(1), where h is

TNO-rapport

12013 R 10973

27/39

the height of the wall, G is the shear elastic modulus, A is the cross section of the
wall and X = 1.2.

(1)
The three bay walls work together. The bay walls are connected at the top and
undergo the same displacement at this location. Therefore the maximum elastic
displacement of the system will correspond to the displacement until failure of the
weakest bay wall. The maximum allowable displacement of the weakest bay wall is
governing the response of the system and thereby the shear forces in each of the
three bay walls. Summing up these shear forces provides us the maximum
allowable shear force.
Example: we assume that the left bay wall of Fig. 6.6 is the weakest one and has a
displacement d1 under the maximum force V1. The maximum horizontal force
associated to the system of bay walls is the sum of the horizontal forces on the
panels computed based on that minimum value of the displacement d1 (see Fig.
6.6).

-

F

VI

V=VJrv2+v3

VI
wb3
(wb}

wb)

(wb}

v2
v3

d

dl

Figure 6.6. Graphical computation of maximum horizontal force of the system of bay walls

TNO-rapport

6.3

28/39

12013 R 10973

Computation

of maximum capacity

The maximum horizontal force that the two structures can stand corresponds to the
minimum force that the weakest masonry wall bay can stand. The computations are
done for the model in the two separate orthogonal directions (x,y) of the building
(see Figure 6.1) . Therefore, we can compute two separate models for each
direction and two different values of the acceleration in the two directions.
The maximum horizontal force is computed only in a linear elastic analysis at this
stage of the study.
The maximum horizontal force V on the top of each bay wall is given by the
minimum between the shear computed according to Eq.(2) for bending failure and
Eq.(3) for pure shear failure.

[(!!...)
- ~3 (!!...)2]
, if 0 < (!!...)
<~
Nu
Nu
Nu
2
Nu ~ [1- (!!...)], if ~ < (!!...) < 1
3 h
Nu
2
Nu

Nu ~
h

V =
{

V = b . s . rd

(2)

NIA)rd
( 1 + 1.5.

(3)

Here, N is the vertical load, b is the cross section width in the direction of the V
force (indicated as ax and ay in Table 6.3), s is the depth of the cross section, h is
the height of the panel, A is the area of the cross section, Nu = b . s . Od is the
maximum compression vertical force on the panel, Od and -rd are respectively
compression and shear design strength of the masonry.
The characteristic floor curves for the two buildings are shown in Fig. 6.6 to Fig. 6.9
(both floor characteristic curves in black and blue thick lines and single panels
curves) for the two main direction (x,y) of the horizontal force V.
characteristic curve
Structure 1, earthq. dir X
6,OE+03 ,---------------------S,OE+03
4,OE+03
~

1-------------

3,OE+03

_/""7'''''-/------_/

>

/
2,OE+03
l,OE+03

__

/
/

O,OE+OO..,,_-------------------O,OE+OO
S,OE-06

l,DE-OS

l,SE-OS

2,OE-OS

2,SE-OS

d jm]

Figure 6.6. Floor characteristic V-d curve structure 1; x-direction

STl_pl.l,pl.3

TNO-rapport

I 2013 R 10973

29/39

characteristic curve
Structure 1, earthq. dir y
2,5E+04
2,OE+04

3

1,5E+04

> 1,OE+04

~ST1_

bay wall_p1.2

5,OE+03

=---------

O,OE+oo ..
O,OE+OO

5,OE-06

l,DE-OS

l,SE-OS

2,OE-OS

2,SE-OS

3,OE-05

3,SE-Os

d Im]

Figure 6.7. Floor characteristic V-d curve structure 1; y-direction, bay wall 1.2

characteristic curve
Structure 1, earthq. dir y
3,5E+05
3,OE+05

~--

2,5E+05
~

_STl_p1.4

2,OE+05

-r-STl_pl.S

:> 1,5£+05

~ST1_pl.6

1,OE+05
5,OE+04

/

~ST1_pl.7

•

__

STl_system of bay walls_lAto!.7

.I?:_----~~~==============~-----

O,OE+OO
O,OE+oo

2,OE-02

6,OE-02

8,OE-Q2

1.OE·Ol

1.2E·Ol

d jm]

Figure 6.8. Floor characteristic V-d curve structure 1; y-direction; other bay walls

TNO-rapport

30/39

12013 R 10973

characteristic curve
Structure 2, earthq. dir X
1,OE+05
9,OE+04

T
I
I
6,OE+04
I
~ 5,OE+04
> 4,OE+04
I
I
3,OE+04
I
2,OE+04
I
1,OE+04
8,OE+04

7,OE+04

__

O,OE+oo ~

O,OE+OO

ST2_p2.1

___ ST2_p2.2

5,OE-03

.........ST2_p2.3

--------1,OE-02

1,5E-02

2,OE-02

.........ST2_p2.4

_ST2_system

2,5E-02

of baywalls_2.1to2.4

3,OE-02

d jm]

Figure 6.9. Floor characteristic V-d curve structure 2; x-direction
characteristic curve
Structure 2, earthq. dir y
2,5E+04

2,OH04
_

z

-----------

1,5E+04

> 1,0£+04
5,OE+03

D,DE"'" .. -------~-------------------------S,OE-06
l,DE-OS
O,OE+OO

l,SE-OS

2,OE-OS

-+-ST2_bay

2,SE-OS

3,0£-05

wall 2.13

3,sE-OS

d[mJ

Figure 6.10. Floor characteristic V-d curve structure 2; y-direction, bay wall 2.13

characteristic curve
Structure 2, earthq. dir y

1,4£+05
l,2E+05
1,OE+05
~

-------r------------ ..--- -------

8,0£+04

/

> 6,0£+04
4,OE+04

2,OE+04

0,0£+00

/

-+-STI_p2.S
___ ST2_p2.6
"""-STl_p2.7

--==
~~/~/~~==-----=====::~
..=
/

/

-~-~----------

~ST2_p2.8

~m_system

l£é

0,0£+00

5.0E-03

l,OE-02

l,5E-02

2,OE-02

2,SE-02

3,OE-D2

3,SE-02

of bay waUs_2.5to2.8

4,0£-02

d[mJ

Figure 6.11. Floor characteristic V-d curve structure 2; y-direction, other bay walls

31/39

TNO-rapport

12013 R 10973

6.4

Calculation maximum accelerations
According to the values of maximum horizontal force V on the elastic characteristic
curve the maximum acceleration in the two main direction x and yare summarized
in Table 5.5. These values are based on the capacity of the weakest combination of
bay walls in each direction.
Tabel 5.4 Toelaatbare versnellingen

Building
1
2

6.5

s, [mls2],
X direction
l.38
l.4

s, [g],
X direction
0.141
0.143

Sd [rn/s"],
y direction
2.76
2.76

Sd [g],
Y direction
0.28
0.28

Berekening maximaal toelaatbare referentiewaarde horizontale
piekgrondversnelling:
Met behulp van een inschatting van het elastic response spectrum in Groningen en
de eerste eigentrillingstijd van de constructie is vervolgens de maximaal toelaatbare
referentiewaarde van de horizontale piekgrondversnelling in een enkele richting
bepaald.

6.5. 1

Ductiliteitsfactor
Op basis van de toegepaste lateral force method tijdens deze quickscan wordt
conservatief uitgegaan van een ductiliteitsfactor q = 1.5 volgens EN 1998 voor
metselwerk.

6.5.2

Importance factor
Ten aanzien van de aan te houden importance factor is uitgegaan van YI = 1.0.

6.5.3

Eigentrillingstijd en aflezing elastic response spectrum
De trillingstijd van de eerste eigenfrequentie wordt verwacht te liggen tussen 0.1 en
0.5 [s].

TNO-rapport

32/39

12013 R 10973

o

2

3

T (5)

Figuur 6.10 Voorlopige inschatting van elastisch response spectrum (bij ~ = 5% demping)

Op basis van deze trillingstijd wordt in Figuur 6.10 een waarde afgelezen van
S.,Jag = 3.5
Aangenomen wordt dat de designwaarde voor Sd bereikt wordt door het belasten
van het gebouw in de zwakke richting met de aardbevingsbelasting:

De waarde van ag komt daarmee op:

ag = Sd * q I 3.5 = 0.6 m/s2
Rekening houdend met de importance klasse leidt dit tot een toelaatbare
referentiewaarde van de piekgrondversnelling ag;effvan:
ag;eff= ag I VI = 0.6 mIs

2

Deze waarde betreft een eerste conservatieve inschatting.
Twee aanvullende analyses worden voorgesteld:
Een beter begrip voor de constructie kan verkregen worden door een nietlineaire 'push over' berekening uit te voeren. Het gunstig werkende nietlineaire plastisch gedrag van de constructie wordt zo in rekening gebracht.
De mate waarin de gebouwconstructie samenwerkt in een doosconstructie
dient nader vastgesteld te worden.

TNO-rapport

I 2013 R 10973

7

Conclusies

33/39

Er zijn berekeningen uitgevoerd aan een middelgrote windturbine en aan een
verhoogde hoogspanningsmast, een zendmast, een kolom van een elektriciteit
verdeelstation en een gebouw van een gas verdeelstation, om een indruk te
verkrijgen hoe deze zullen reageren op seismische invloeden.
Er is getoetst op bezwijken en niet op schade. Bij de toetsingen op bezwijken is
geen rekening gehouden met combinaties met overige belastingen.
De beschouwde windturbine is getoetst op een maximaal moment aan de
kolomvoet. Het maatgevende bezwijkmechanisme wordt geacht plooien te zijn. In
deze quickscan is de plooicapaciteit bepaald door af te dwingen dat de doorsnede
aan de kolomvoet in klasse 3 ligt, met een toelaatbare rekenspanning van 115
MPa. De bij een aardbeving toelaatbare aangrijpingskracht horizontaal bedraagt
dan 573 kNoDit resulteert in een maximaal toelaatbare horizontale respons
versnelling van 8.8 m/s2. Uitgaande van aflezing van het ingeschatte elastic
response spectrum bij de eerste eigentrillingstijd en importance class IV komt de
maximaal toelaatbare referentiewaarde van horizontale piekgrond-versnelling op
5.7 m/s2
Voor de hoogspanningsmast is getoetst op het niet overschrijden van de
windbelasting. De bij een aardbeving toelaatbare aangrijpingskracht horizontaal
bedraagt dan 1196 kNo Dit resulteert in een maximaal toelaatbare horizontale
respons versnelling van 10.5 m/s2• Uitgaande van aflezing van het ingeschatte
elastic response spectrum bij de eerste eigentrillingstijd en importance class IV
komt de maximaal toelaatbare referentiewaarde van horizontale piekgrondversnelling op 1.2 m/s2
Ook voor de zendmast is getoetst op het niet overschrijden van de windbelasting.
De bij een aardbeving toelaatbare aangrijpingskracht horizontaal bedraagt dan 69
kNoDit resulteert in een maximaal toelaatbare horizontale respons versnelling van
7.8 m/s2• Uitgaande van aflezing van het ingeschatte elastic response spectrum bij
de eerste eigentrillingstijd en importance class IV komt de maximaal toelaatbare
referentiewaarde van horizontale piekgrond-versnelling op 6.1 m/s2
Voor de kolom van de hoofdrailsteun is in deze quickscan het bezwijken van de
staalkolom en de ankerverbinding ter plaatse van de voet van BOUWSTEEN 420kV
HOOFDRAILSTEUN door aardbevingsbelasting beschouwd. Eventueel bezwijken
van andere onderdelen en optreden van schade is niet beoordeeld. Omdat geen
gegevens beschikbaar waren is in de quickscan geen rekening gehouden met
eventuele extra massa en/of ondersteuning aan de top van de constructie.
De quickscan concludeert dat de resultante base shear veroorzaakt door een
aardbeving maximaal 31 kN mag bedragen. De momentcapaciteit van de
ankerverbinding is hierbij maatgevend. Dit resulteert in een maximaal toelaatbare
resultante horizontale respons versnelling van 17.6m/s2• Indien de effecten van de
aardbevingsbelasting gecombineerd moeten worden met effecten van de
kortsluitkracht neemt dit af naar respectievelijk 12.3 kN en 7.0 m/s2.
Uitgaande van aflezing van het ingeschatte elastic response spectrum bij de eerste
eigentrillingstijd en importance class IV komt de maximaal toelaatbare
referentiewaarde van horizontale piekgrond-versnelling op 3.5 m/s2. Indien
gecombineerd moet worden met de kortsluitkracht neemt dit af naar 1.4 m/s2.

TNO-rapport

34/39

12013 R 10973

Voor het metselwerk gebouw van het verdeelstation is getoetst op buiging en
dwarskracht in het metselwerk. Dit resulteert in een maximaal toelaatbare
horizontale versnelling van 1.38 m/s2. Uitgaande van aflezing van het ingeschatte
elastic response spectrum bij de eerste eigentrillingstijd komt de maximaal
toelaatbare referentiewaarde van horizontale piekgrond-versnelling op 0.6 m/s2
De maximaal toelaatbare respons versnellingen, op basis de quick scan, staan
weergegeven in Tabel 7.1.
Tabel 7.1 Maximaal toelaatbare responsversnellingen op basis van de quick scan

Sd
[m/52]

Opmerking

[Hz]

windturbine
hoogspanningsmast

1.0
2à6

8.8
10.5

zendmast

0.79

7.8

verdeelstation

2.06

7 -17.6

metselwerk

2 à 10

1.38

Vloei voet mast beschouwd
Wind ontwerpbelasting
gebruikt als maat voor
ontwerpsterkte
Wind ontwerpbelasting
gebruikt als maat voor
ontwerpsterkte
Alleen ontwerpsterkte voor
bezwijken staander
beschouwd.
Met kortsluitkracht: 7 m/s2
Zonder kortsluitkracht: 17.6
m/s2
Gebaseerd op het separate
elastisch trillingsgedrag van
de zwakste oevel

constructie

feigen

(schatting)

Voor de berekening van de toelaatbare referentie waarde dienen deze ontwerp
respons versnellingen via het elastisch respons spectrum en de van toepassing
zijnde veiligheidsfactoren op de belasting terug vertaald te worden.
Zowel het elastisch respons spectrum voor de geïnduceerde aardbevingen in
Groningen als de te hanteren veiligheidsfactoren conform overeenkomstig te
hanteren herhalingstijden zijn nog niet gedefinieerd.
Om niettemin een indicatie te geven van de orde grootte van deze toelaatbare
effectieve referentiewaarden van de horizontale piek grondversnelling wordt het
voorlopig slechts ingeschatte responsspectrum uit hoofdstuk 2 U6 gebruikt in
com binatie met belastingfactoren conform EN 1998, belasting in 2 richtingen en 1%
demping. Bij het metselwerk zijn de waarden gebaseerd op een importance factor
1, demping van 5% en belasting in alleen de zwakke richting.
De resulterende indicatieve waarden staan samengevat in Tabel 7.2

TNO-rapport

35/39

12013 R 10973

Tabel 7.2 Indicatieve waarden voor de effectieve referentiewaarden van de horizontale piek
grondversnelling op basis van ingeschat respons spectrum, belastingfactoren conform
EN 1998, belasting in 2 richtingen en 1% demping. Bij het metselwerk zijn de waarden
gebaseerd op een importance factor 1, demping van 5% en belasting in alleen de
zwakke richting.

constructie

ag;eff

windturbine
hoogspanningsmast

[m/52]
5.?
1.2

Zendmast

6.1

verdeelstation

1.4 - 3.5

metselwerk

0.6

Opmerking
Vloei voet mast beschouwd
Wind ontwerpbelasting gebruikt als
maat voor ontwerpsterkte
Wind ontwerpbelasting gebruikt als
maat voor ontwerpsterkte
Alleen ontwerpsterkte voor
bezwijken staander beschouwd.
Met kortsluitkracht: 1.4 m/s2
Zonder kortsluitkracht: 3.5 m/s"
Gebaseerd op het separate elastisch
trillingsgedrag van de zwakste gevel

TNO-rapport

8

12013 R 10973

36/39

Aanbevelingen:
De quick scans zijn gebaseerd op de vereenvoudigde lateral force methode in
combinatie met de het elastisch respons spectrum.
•

•

•

•

•

•

•

Ofschoon verder in het algemeen conservatisme is ingebracht, is de lateral
force methode zelf niet per definitie conservatief. Met name voor
constructies met een hoge trillingstijd voor de eerste frequentie
(bijvoorbeeld de windmolen), kunnen ook hogere trillingsmodes dan alleen
de eerste nog significante bijdragen leveren aan de belastingen. Het
verdient dus aanbeveling om voor elk van de constructies een dynamische
analyse uit te voeren op basis van het respons spectrum met in achtname
van voldoende eigentrillingen of een tijdsdomein analyse met behulp van
een representatieve set tijdssignalen.
Het uitvoeren van een fysisch niet-lineaire berekening leidt zeer
waarschijnlijk tot een hogere ductiliteitsfactor en daarmee tot een hogere
toelaatbare horizontale piekgrondversnelling.
Nader analyse van de metselwerkconstructie is gewenst. Daarbij dienen
zowel de krachtswerking en samenwerking binnen de constructie als ook
het fysisch niet lineaire gedrag onderzocht te worden. Kwantificering van
deze effecten leidt tot hogere toelaatbare horizontale versnellingen.
Het verdiend aanbeveling om gescheurd metselwerk te modelleren,
aangezien veel van het metselwerk in Groningen reeds gescheurd is.
Enerzijds leidt dit tot mogelijk hogere toelaatbare piek grondversnellingen,
aangezien de eigenfrequenties dan lager zijn en de vergroting in het
respons spectrum kleiner. Anderzijds moet dit dan wel gecombineerd
worden met de juiste sterkte van het gescheurde metselwerk.
In deze studie zijn de combinaties met andere belastingen niet beschouwd.
Aanbeveling is dit alsnog te uit te voeren. Dit levert een mogelijk ongunstig
effect op.
Grond constructie interactie is niet meegenomen. Dit kan leiden tot
aanzienlijke bijstelling van de toelaatbare versnellingen en andere
faalmechanismes zoals bezwijken van grond en/of funderingen. Het
verdient daarom aanbeveling om dit verder te toetsen met een geschikte
modellering, b.v. middels PLAXIS of DIANA.
De studie is uitgevoerd op 5 specifieke constructies. De resultaten zijn
daarom indicatief en niet maatgevend voor de gehele populatie.

TNO-rapport

I 2013 R 10973

9

Ondertekening

37/39

Delft,27-06-2013

M.D. Stamm
Ir. J.H. Paulissen
Ir. H. Burggraaf
Dr.ir. S. Miraglia
Ir. W. van Kanten-Roos
Dr.ir. R.D.J.M. Steenbergen
Dr.ir. W.M.G. Courage
Afdelingshoofd

Toetser,

Or ir. W.M.G. Courage

Ir. J.M.J. Oostvogels

Auteurs

TNO-rapport

12013 R 10973

10

Referenties

38/39

Ref [1]
Offerte van TNO aan Deltares, juni 2013, 6 pag.
"Quick scan kritieke infrastructuur"
Ref [2]
Nederlandse norm NEN-EN 1998-1
Eurocode 8 - Ontwerp en berekening van aardbevingsbestendige constucties
Deel 1: Algemene regels, seismische belastingen en regels voor gebouwen
Eurocode 8 - Design of structures for earthquake resistance Part 1: General rules, seismic actions and rules for buildings
Ref [3]
Nederlandse norm NEN-EN 1998-6,47 pag.
Eurocode 8 - Ontwerp en berekening van aardbevingsbestendige constructies
Deel6: Torens, masten en schoorstenen
Ref [4]
Mail met gegevens "mid size" windturbine
dd. 12 juni 2013, van Henk.Kruse@deltares.nl aan RaphaeI.5teenbergen@tno.nl
Ref [5]
Mailcorrespondentie gegevens masten
Dd. 13 juni 2013 van Hylco.Hoekstra@tennet.eu aan Mandy.Korff@deltares.nl
Ref [6]
Tekeningenpakket uit 1994 van AGO
380 kV-lijn Eemshaven - Meeden
Tek 61063, Masttype 5+34, in te starten randen, 23718-62-230
Tek 61064, Masttype 5+34, onderstuk, 23718-62-231
Tek 61065, Masttype 5+34, hor. pootverband, 23718-62-232
Tek 61066, Masttype 5+34, 1e tussenstuk, 23718-62-233
Tek 61067, Masttype 5+34, 2e tussenstuk, 23718-62-234
Tek 61068, Masttype 5+34, 3e tussenstuk, 23718-62-235
Tek 61069, Masttype 5+34, 48 tussenstuk, 23718-62-236
Tek 61070, Masttype 5+34, 58 tussenstuk, 23718-62-237
Tek 61071, Masttype 5+34, 68 tussenstuk, 23718-62-238
Tek 61072, Masttype 5+34, Hor. verbanden, 23718-62-239
Tek 61073, Masttype 5+34, Bovenstuk, 23718-62-240
Tek 61074, Masttype 5+34, Ondertraverse, 23718-62-241
Tek 61075, Masttype 5+34, Middentraverse, 23718-62-242
Tek 61076, Masttype 5+34, Boventraverse, 23718-62-243
Tek 61136, Masttype 5+34, Ladderafsteuningen, 23718-62-245
Tek 61137, Masttype 5+34, Plan ladder, 93052-246
Tek 61134, Masttype 5+34, Ladder afsteuningen, 23718-62-252
Tek 61138, Masttype 5+34, Ladderafsteuningen + bordessen, 23718-62-253

TNO-rapport

12013 R 10973

39/39

Ref [7]
Informatie hoofdrailsteun:
Statische berekening, berekening 033 - hoofdrailsteun, Bartels, 11-01-2011
Tekening BOUWTEEN 420kV HOOFDRAll STEUN, 13-12-2010
Tekening BOUWTEEN 420kV STEUNIOLATOR PCC-C21-1800 KLASSE 4,08-122010
Tekening BOUWTEEN 420kV HOOFDRAILSTEUN STAALTEKENING, 01-03-2011
Ref. [8]
Statische Ontwerp Berekening; 52,50 meter vakwerkmast ten behoeven van ITO
antenne systeem", Netwerk Bouw BV I Mobiel, Apeldoorn, 22 juni 2001.
Ref. [9]
Constructieberekeningen gasontvangststation Haaren. 22-11-2012. Enexis.
Ref. [10]
Augenti N. II calcola sismica degli edifici in muratura, Utet. Torino 2004.
Ref. [11]
Degee H., Denoei V., Candeias., Campos Costa A., Coelho E., Experimental
Investigation on the seismic behaviour of north European masonry houses, proc. 7°
Congresso de Sismologia e Engenharia Sismica, Porto, Portugal, 2007.
Normen:
EN 1998, NEN-EN 1996-1-1, NEN 6790.

1208092-000-GEO-0005, 6 november 2013, definitief

E KNMI seismische monitoring
Seismische stations aan het aardoppervlak
Het KNMI heeft voornamelijk in het Zuiden en het Oosten van Nederland seismografen
opgesteld. De reden hiervoor is dat de natuurlijke seismiciteit in Nederland voornamelijk
plaats vindt in de provincies Limburg en Brabant. Tevens is op sommige plekken in dit deel
van Nederland de bodemruis laag. Voor een betere verspreiding van stations in Nederland is
ook een station in Drenthe opgenomen (WIT). Signalen van drie stations (HGN, WTS en WIT)
worden via telefoonverbindingen direct naar de Bilt gezonden. De overige stations (VKB,
RDC, OPL) zijn opbelbaar.
Netwerk van boorgatstations
Sinds 1986 worden aardbevingen geregistreerd in Noord-Nederland. Deze bevingen houden
verband met de gaswinning ter plaatse. In 1991 is bij Finsterwolde (FSW) een boorgat van
300m diep gemaakt en in gebruik genomen. In dit boorgat zijn op een diepte van 0-75-150225 en 300m geofoons geïnstalleerd. Per niveau worden 3 richtingen geregistreerd (1
verticale en 2 horizontale richtingen). Op dieptes vanaf 150m is de bodemruis een factor 10100 lager dan aan het oppervlak, zodat ook kleine aardbevingen geregistreerd kunnen
worden.
Omdat het boorgat bij Finsterwolde zeer succesvol bleek, werd besloten een netwerk van in
totaal 8 boorgatstations in Groningen en Drenthe te installeren. Ook werd een netwerk van
drie boorgatstations rond Alkmaar geïnstalleerd. Beide boorgatnetwerken zijn sinds mei 1995
operationeel. Het KNMI heeft toegang tot de stations via telefoonlijnen.
Netwerk van versnellingsmeters
Aardbevingen in Noord Nederland van een magnitude groter dan 2,0 worden veelal gevoeld
door de bevolking ter plaatse. Dit komt door de geringe diepte van de bevingen, gemiddeld
ongeveer 2,5 km. Het KNMI heeft regelmatig enquêtes onder de bevolking gehouden om een
nauwkeurig beeld te krijgen van het epicentrum en de macroseismische gevolgen. Een
aanvulling op deze gegevens wordt verkregen door de versnelling van de bodem in het
epicentrale gebied te meten, zodat een relatie tussen de intensiteit van de beving en de
versnelling kan worden gevonden. Voor dit doel heeft het KNMI sinds eind 1996 gefaseerd 12
versnellingsmeters in Noord-Nederland en 8 in Zuid-Nederland geplaatst in gebieden waar
regelmatig aardbevingen voorkomen.
In Figuur E.1Figuur E.9.1 [bron: http://www.knmi.nl/research/seismology/observations.html]
zijn de meetstations in Noord-Oost Nederland weergeven. Op de website is een overzicht van
de KNMI stations met relevante gegevens (o.a. type meting en locatiegegevens) beschikbaar.

Effecten geïnduceerde aardbevingen op het Gasunie netwerk in Groningen

E-1

1208092-000-GEO-0005, 6 november 2013, definitief

Figuur E.9.1 KNMI monitoring network in the northern part of the Netherlands. Triangles
show borehole installations, squares accelerometer stations. Gas fields are shown in green.
Uit een gesprek met KNMI is geconstateerd dat KNMI geen voorkeur heeft voor versnellingsof snelheidsmetingen. Versnellingsmeters zijn door KNMI vooral ingezet dichter bij verwachte
epicentra. De snelheidsmetingen (geofoons) zijn op diverse dieptes geplaatst waardoor de
nauwkeurigheid voor het detecteren van aardbevingen (niet alleen als gevolg van het
gasveld) wordt vergroot en de geregistreerde ruis afneemt. Lokale afwijkingen van het
signaal, bijvoorbeeld door lokale trillingen, weersinvloeden e.d. worden automatisch uit het
signaal gefilterd. Soms valt er wel eens stroom uit, hiervoor zijn geen backup accu’s voorzien.
Over het algemeen zal de aardbevingstrilling al gedetecteerd en opgeslagen zijn.

E-2

Effecten geïnduceerde aardbevingen op het Gasunie netwerk in Groningen

1208092-000-GEO-0005, 6 november 2013, definitief

F Monitoringsplan overwegingen
F.1

Wat te meten
De twee monitoringsystemen zijn verschillend. Het eerste monitoringsysteem is een detectiesysteem dat alleen de ruimtelijke variatie in de trillingen meet. Het tweede systeem is
gerelateerd aan faalmechanismen en moet meer sophisticated meten (zie hoofdstuk 7).

F.2

Aandachtspunten m.b.t. invulling monitoringsplan

F.2.1

Grenswaarden
Grenswaarden zijn in een monitoringsplan met een operationele doelstelling noodzakelijk. Bij
het bereiken van bepaalde grenswaarden moeten passende en gewenste maatregelen
uitgevoerd worden.
Overschrijden grenswaarde
Wanneer een grenswaarde wordt overschreden is er sprake van een alarmfase.

F.2.2

Vaststellen relevante omgevingsinvloeden die metingen kunnen verstoren
Invloeden vanuit de omgeving van de meetinstallatie kunnen mogelijk de metingen verstoren.
Door hier in deze stap over na te denken wordt vastgesteld of de invloed daarvan is
uitgesloten door een gerichte maatregel. Vastgesteld moet worden dat de relevante
omgevingsfactoren verwerkt zijn in het monitoringplan.
Door dat te doen wordt het tijdsplan van de monitoring en het tijdsplan van de
omgevingsinvloed met elkaar in verband gebracht. Als blijkt dat invloeden uit de omgeving
dusdanig zijn dat de metingen niet bruikbaar zijn moet mogelijk een andere
monitoringstechniek worden toegepast.
Twee voor de hand liggende omgevingsinvloeden zijn:
Trillingen door andere oorzaken, (bouw-)verkeer, spoorlijn.
Elektrische beïnvloeding van spoorlijnen of energietransport.
De nu als voorbeeld genoemde invloeden lijken of uitgefilterd te kunnen worden (lokale extra
trillingen die elders niet geregistreerd worden) of kunnen voorkomen worden door
meetinstrumenten en kabels ver genoeg buiten het invloedsgebied te plaatsen.

F.2.3

Verkrijgen, verwerken en presenteren (analyse) van meetdata
Omdat de opnemers ver weg staan van de beoordelaar van de meetdata zal gewerkt moeten
worden met dataloggers. Deze kunnen op een meetlocatie de data verzamelen. De data
wordt periodiek uitgelezen of doorgestuurd (bijvoorbeeld via gsm).
Zoals eerder aangegeven is voor het operationele doel een snelle beschikbaarheid van de
data belangrijk in verband met het kunnen nemen van maatregelen. Voor het bijstelling model
doel is dit veel minder het geval.

Effecten geïnduceerde aardbevingen op het Gasunie netwerk in Groningen

F-1

1208092-000-GEO-0005, 6 november 2013, definitief

Vanwege de korte tijdsduur van het optreden van een aardbeving is de meetfrequentie
(sampling) hoog. De opslagcapaciteit van de logger bepaald dan ook hoe snel data moet
worden doorgestuurd.
Vooralsnog wordt voorzien dat de kabels van alle meetopnemers naar een centrale kast met
de datalogger leiden. De kast dient op een beschermde locatie geplaatst te worden teneinde
schade aan het systeem te voorkomen. Hierbij kan ervoor gezorgd om deze kast waterdicht
te maken. De stroomvoorziening kan via netspanning verlopen maar i.v.m. het mogelijk
uitvallen van de stroomvoorziening bij een grote aardbeving is stroomvoorziening via accu’s
(continu of als backup, zoals 48 uur capaciteit) aan te bevelen.
De meetdata wordt verzameld in een database. Software moet de meetdata beoordelen en
verwerken zodat resultaten gepresenteerd kunnen worden.
T.b.v. de opslag moet per type monitoringinstrument het volgende aangegeven worden:
•
Locatie(s); bijvoorbeeld op tekening aangegeven.
•
Tijdstip en tijdsduur van uitvoering van de nulmeting.
•
Meetfrequentie.
•
Meetperiode.
•
Benodigde tijdstippen aanlevering meetdata; hoe snel moeten de metingen worden
gepresenteerd?
•
Format meetdata + manier van presenteren; hoe moeten de metingen worden
gepresenteerd?
•
Eisen aan de verwerking van de metingen; plan de verwerking van de metingen.
•
Hiermee wordt geregeld dat de benodigde verwerking ten behoeve van vervolgacties
uitgewerkt is.
•
Tijdstip en tijdsduur van uitvoering van de eindmeting.

De software moet aan bepaalde eisen voldoen:
•
•
•
•
•
•

F-2

Het presenteren van de meetdata. Dit gaat over trillingen (versnellingen of snelheden
als functie van de tijd), rekken, en verplaatsingen op de verschillende locaties
Het uitfilteren van niet aardbevingen (bijvoorbeeld lokale trillingen bij 1 station) of noise *
Het
omzetten
van
meetdata
naar
bijvoorbeeld
aardbevingsintensiteit,
materiaalspanningen, hoekverdraaiingen of andere relevante te beoordelen parameters.
Het presenteren van isolijnen en maxima
Het detecteren van overschrijding van grenswaarden gebaseerd op de gemaakte
voorspellingen met de beschikbare modellen
Indien gekozen is voor een meetlocatie die afwijkt van een beoogde locatie (bijv. door
onbereikbaarheid) dan dient bij de interpretatie gecorrigeerd te worden voor eventuele
opslingering of demping.

Effecten geïnduceerde aardbevingen op het Gasunie netwerk in Groningen

1208092-000-GEO-0005, 6 november 2013, definitief

G Compressor station Spijk

Effecten geïnduceerde aardbevingen op het Gasunie netwerk in Groningen

G-1

1208092-000-GEO-0005, 6 november 2013, definitief

H Dikte kaart Holocene afzettingen

Effecten geïnduceerde aardbevingen op het Gasunie netwerk in Groningen

H-1

1208092-000-GEO-0005, 6 november 2013, definitief

H-1H-1

Effecten geïnduceerde aardbevingen op het Gasunie netwerk in Groningen

H-1

1208092-000-GEO-0005, 6 november 2013, definitief

I Overige uitgangspunten berekeningen
I.1

Aardbevingsbelasting
In deze paragraaf worden de gebruikte trillingssnelheid en periode per profiel gegeven voor
elk van de drie beschouwde sterktes.

profiel nummer

golfsnelheid

trillingssnelheid

periode

1
2
3
4
5

m/s
186
136
107
262
172

m/s
0.032
0.034
0.035
0.028
0.032

s
0.13
0.13
0.12
0.125
0.13

Tabel I.1

Aardbevingsdata per profiel bij M = 3.5 aardbeving

profiel nummer

golfsnelheid

trillingssnelheid

periode

1
2
3
4
5

m/s
186
136
107
262
172

m/s
0.245
0.255
0.262
0.229
0.248

s
0.15
0.15
0.14
0.15
0.15

Tabel I.2

Aardbevingsdata per profiel bij M = 5 aardbeving

Effecten geïnduceerde aardbevingen op het Gasunie netwerk in Groningen

I-1

1208092-000-GEO-0005, 6 november 2013, definitief

profiel nummer

golfsnelheid

trillingssnelheid

periode

1
2
3
4
5

m/s
186
136
107
262
172

m/s
0.726
0.751
0.769
0.690
0.732

s
0.15
0.16
0.17
0.15
0.14

Tabel I.3

I.2

Aardbevingsdata per profiel bij M = 6 aardbeving

Bodemstijfheden
Deze paragraaf geeft de gebruikte horizontale stijfheid van de bodem en de axiale stijfheid.
Tabel 6.5 geeft aan welk materiaal rondom de leiding licht in elk profiel. Let bij deze tabellen
op dat de eenheid in de twee tabellen verschilt.
leiding in
buis D [mm]
1219
914
762
267
159
114
Tabel I.4

I-2

veen

stijve klei

zand

1.08
1.02
1.00
1.28
1.27
0.91

0.24
0.23
0.22
0.51
0.37
0.26

7.20
7.20
8.80
8.01
5.57
3.99

24.00
22.50
24.00
21.63
17.49
12.54

Horizontale dynamische veerstijfheid voor leiding berekeningen in MPa

leiding in
buis D [mm]
1219
914
762
267
159
114
Tabel I.5

slapppe klei

slapppe klei

veen

stijve klei

zand

1.44
1.08
0.90
0.31
0.20
0.19

0.32
0.24
0.20
0.07
0.04
0.04

6.13
4.59
3.83
1.34
0.84
0.80

8.21
6.15
5.13
1.80
1.13
1.07

Axiale dynamische veerstijfheden voorleidingberekeningen in kPa

Effecten geïnduceerde aardbevingen op het Gasunie netwerk in Groningen

1208092-000-GEO-0005, 6 november 2013, definitief

J Beschouwing effect van mogelijk kleinere wanddikte

In deze bijlage wordt aangegeven wat de invloed van een dunnere wanddikte voor een
leiding met 914 mm diameter is. Deze leiding is in hoofdstuk Error! Reference source not
found. beschouwd met een wanddikte van 11.8 mm. In deze bijlage wordt voor een aantal
faalmechanismes nagegaan wat de invloed van een lagere wanddikte is, omdat er mogelijk
een leidingstrekking aanwezig zou kunnen zijn met een kleinere wanddikte. Er is gekozen
voor een wanddikte van 9.9 mm.
Bij bochten zou theoretisch een grotere wanddikte kunnen leiden tot een grotere afname van
de flexibiliteit dan dat de sterkte van de leiding toeneemt. In deze bijlage wordt derhalve een
1219 mm leiding met een grotere wanddikte beschouwd. De gekozen wanddikte is 19.6 mm,
ten opzichte van 15.9 mm in de oorspronkelijke analyse. De beschouwing is beperkt tot het
faalmechanisme bocht.

J.1

Invloed initiële spanning
De initiële spanning wordt veroorzaakt door twee componenten: de maximale gasdruk (8
MPa) en de maximale vervorming door zettingen. De zettingen leiden uitsluitend tot
buigspanningen.
Dit geeft: voor de initiële spanningen voor de 914 mm leiding met 9,9 mm wanddikte:
axiaal = 47+1.19*152.3 = 229.0 MPa (was 199.9)
tangentieel = 1.19*305.8 = 363.9 MPa (was 305.8)
Dit geeft: voor de initiële spanningen voor de 1219 mm leiding met 19,6 mm wanddikte:
axiaal = 62.7+0.81*151.3 = 185.5 MPa (was 214)
tangentieell = 0.81*302.7 = 245.6 MPa (was 303)

J.2

Veldstrekkingen

Effecten geïnduceerde aardbevingen op het Gasunie netwerk in Groningen

J-3

1208092-000-GEO-0005, 6 november 2013, definitief

De veldstrekkingen zijn beoordeeld in paragraaf Error! Reference source not found.. De
beschouwing moet worden uitgevoerd voor zowel schuifgolven als normaalgolven.
Schuifgolf

Diameter
[mm]
914
914
Tabel J.1

Buigspanning Axiaal
N/mm2
N/mm2
238
438
238
467

wanddikte
[mm]
11.8
9.9

Tan.
N/mm2
306
364

v

N/mm2
389
425

reserve
factor
1.6
1.5

Invloedwanddikte op spanning in buisleiding met dikte 11.8 en 9.9 ten gevolge van schuifgolf bij een

aardbeving van 0,9 g

Normaalgolven
Diameter
[mm]
914
914
Tabel J.2

wanddikte
[mm]
11.8

Compressie Axiaal
N/mm2
N/mm2
85
285

9.9

85

314

Tan.
N/mm2
306
364

v

N/mm2
296
342

reserve
factor
2.2
1.9

Invloedwanddikte maximale compressiespanningen in buisleidingen ten gevolge van compressiegolf

bij een aardbeving bij 0,9 g

Conclusie
De leiding met een kleinere wanddikte heeft een iets lagere veiligheidsfactor. De situatie
voldoet wel ruimschoots en de relatieve afname in gering.

J.3

Bochten
De bochten zijn identiek doorgerekend als in paragraaf Error! Reference source not
found.. De resultaten worden voor alle drie de aardbevingsssterkten gepresenteerd in
afzonderlijke tabellen. In elke tabel staat voor elk grondprofiel de resultaten voor zowel de
factor op het veldmoment als de reserve factor. Steeds wordt het resultaat voor de
oorspronkelijke berekening (zie paragraaf Error! Reference source not found.) en de
waarde voor de aangepaste wanddikte vergeleken.
M = 3.5
profiel
1
2
3
4
5
Tabel J.3

J-4

wanddikte
C_s
186
136
107
262
172

momentfactor
11.8

9.9

reservefactor
11.8

9.9

0.45
0.64
0.67
0.71
0.44

0.47
0.62
0.65
0.73
0.43

2.38
2.37
2.36
2.38
2.38

2.01
2.00
2.00
2.01
2.01

Invloedwanddikte op bocht in D = 914 mm leiding bij aardbeving M = 3.5

Effecten geïnduceerde aardbevingen op het Gasunie netwerk in Groningen

1208092-000-GEO-0005, 6 november 2013, definitief

M=5
profiel
1
2
3
4
5
Tabel J.4

wanddikte
C_s
186
136
107
262
172

Tabel J.5

9.9

reservefactor
11.8

9.9

0.50
0.56
0.58
0.88
0.41

0.52
0.54
0.56
0.93
0.41

2.35
2.32
2.25
2.36
2.36

1.99
1.97
1.93
2.00
1.99

Invloedwanddikte op bocht in D = 914 mm leiding bij aardbeving M = 5

M=6
profiel
1
2
3
4
5

momentfactor
11.8

wanddikte
C_s
186
136
107
262
172

momentfactor
11.8

9.9

reservefactor
11.8

9.9

0.50
0.52
0.47
0.88
0.42

0.52
0.51
0.45
0.93
0.42

2.29
2.18
2.07
2.31
2.28

1.95
1.89
1.82
1.96
1.95

Invloedwanddikte op bocht in D = 914 mm leiding bij aardbeving M = 6

Uit de tabellen blijkt dat de momentfactor (is maximale moment in de bocht gedeeld door het
maximale moment inde veldstrekking) slechts weinig wijzigt. Hierbij wordt opgemerkt dat de
werkelijk optredende momenten wel wijzigen. De reserve factoren worden enigszins kleiner,
maar blijven ruimschoots boven de toetswaarde.
toeneemt. De afname is omgekeerd evenredig met de wanddikte, dus 15.9 mm/19.6 m
J.4

Een leiding van 1219 mm (48’’) met grotere wanddikte

M = 3.5
profiel
1
2
3
4
5
Tabel J.6

wanddikte
C_s
186
136
107
262
172

momentfactor
15.9

19.6

reservefactor
15.9

19.6

0.43
0.79
0.83
0.58
0.49

0.43
0.82
0.86
0.56
0.51

2.78
2.76
2.74
2.78
2.78

3.38
3.34
3.30
3.38
3.37

Invloedwanddikte op bocht in D = 1219 mm leiding bij aardbeving M = 3.5

Effecten geïnduceerde aardbevingen op het Gasunie netwerk in Groningen

J-5

1208092-000-GEO-0005, 6 november 2013, definitief

M=5
wanddikte
C_s
186
136
107
262
172

profiel
1
2
3
4
5
Tabel J.7

19.6

reservefactor
15.9

19.6

0.41
0.70
0.73
0.66
0.45

0.41
0.72
0.75
0.64
0.45

2.75
2.62
2.44
2.76
2.73

3.31
3.10
2.80
3.34
3.29

Invloedwanddikte op bocht in D = 1219 mm leiding bij aardbeving M = 5

M=6
wanddikte
C_s
186
136
107
262
172

profiel
1
2
3
4
5
Tabel J.8

momentfactor
15.9

momentfactor
15.9

19.6

reservefactor
15.9

19.6

0.41
0.66
0.61
0.66
0.45

0.41
0.68
0.63
0.64
0.47

2.65
2.28
2.03
2.68
2.57

3.15
2.55
2.20
3.21
3.01

Invloedwanddikte op bocht in D = 1219 mm leiding bij aardbeving M = 6

De conclusie is dat in dit geval de reservefactoren toenemen door een grotere toename van
de sterkte van de leiding ten opzichte van de afname van de flexibiliteit. De leiding voldoet
aan de eisen.

J.5

Verweking
De invloed van een dunnere wanddikte op het faalmechanisme verweking is met een
vereenvoudigd model doorgerekend. Dit model gaat uit van een inklemming aan de niet
verweekte zijde en verwaarloosd de invloed van het drijvende deel van de leiding. Dit model
geeft een ondergrens van de reservefactor ( het is conservatief). Het geeft daarmee wel de
invloed van de wanddikte weer.

J-6

Effecten geïnduceerde aardbevingen op het Gasunie netwerk in Groningen

1208092-000-GEO-0005, 6 november 2013, definitief

Figuur J.9 Invloed wanddikte op opdrijven leidingen (eerste lijn voor de diameter is oorspronkelijke wanddikte,
tweede lijn voor de diameter is aangepaste wanddikte

Figuur J.99 geeft het resultaat van deze modellering. Getoond wordt de veiligheidsfactor als
functie van de diepte van de leiding. Het resultaat voor de 1219 mm leiding geeft aan dat in
dit geval de grotere wanddikte een hogere reserve factor geeft. De situatie wordt dus
veiliger. Het resultaat voor de 914 mm leiding toont dat een lagere wanddikte een lagere
reserve factor oplevert.
Deze (ondergrens) benadering geeft voor de 914 mm leiding aan dat bij een diepte van
minder dan 2.2 m er nog geen sprake is van een reserve factor minder dan 1.0. Deze
situatie voldoet aan de gestelde eisen.

J.6

Waterleidingbreuk
J.10 evalueert de situatie bij een waterleidingbreuk voor een leegstromende krater. Zowel de
oorspronkelijk beschouwde situatie als de variatie is beschouwd. Bij afnemende wanddikte
neemt de reservefactor af. Voor de beschouwde situaties is de reserve factor groter dan 1
en voldoet de situatie aan de gestelde eis.

Effecten geïnduceerde aardbevingen op het Gasunie netwerk in Groningen

J-7

1208092-000-GEO-0005, 6 november 2013, definitief

diameter
[mm]
1219
1219
914
914
Tabel J.2

wanddikte
[mm]
15.9
19.6
11.8
9.9

moment
[kNm]
1619
1990
901
758

reservefactor
[-]
2.5
2.9
2.0
1.8

Invloed wanddikte op situatie lege krater

Voor de water gevulde krater kan verwezen worden naar Tabel 6.22. De wanddikte heeft
een belangrijke invloed op het gewicht, terwijl de opwaartse kracht gelijk blijft bij gelijke
diameter. De variaties in wanddikte zijn zodanig dat voor de leidingen met de grote
diameters geen andere conclusie getrokken zal worden. Voor de kleinere diameters lijkt een
variatie in wanddikte wel meer invloed te hebben op het gewicht waarvan de grootte
vergelijkbaar is met de opwaartse kracht.

J.7

Conclusie variaties in wanddikte
Met betrekking tot het voorkomen van leidingsecties met afwijkende wanddiktes dan
gekozen voor de berekeningen in deze rapportage kan worden geconcludeerd dat de
conclusies in dit rapport niet wijzigen. In deze bijlage is aangetoond dat de variatie in
wanddikte weliswaar enig effect heeft op de berekende reserve factoren, maar dat het effect
zeer gering is.

J-8

Effecten geïnduceerde aardbevingen op het Gasunie netwerk in Groningen