Versterken prestaties Bibob-keten
advies

[Titel] | Versterken prestaties Bibob-keten | 2 november 2015

Colofon

Afzendgegevens

Directie Veiligheid en Bestuur

Contactpersoon

Turfmarkt 147
2511 DP Den Haag
Postbus 20301
2500 EH Den Haag
www.rijksoverheid.nl/venj
D. Jadi Msc

Ons kenmerk

T 070 370 79 11
F 070 370 79 00
DDS/...

Auteurs
A. van Beek
G.J. Huurman
M.A. Peek
E. Rouwenhorst
I. Siereveld
mr. J.A.W. Verbruggen

Pagina 2 van 17

| Versterken prestaties Bibob-keten | 2 november 2015

Inhoud

Colofon 2
1
1.1
1.2
1.3
2
2.1
2.1.1
2.1.2
2.1.3
2.2
2.2.1
2.3
2.3.1
2.3.2
2.4
2.5.

Inleiding 5
Aanleiding 5
Onderzoekopdracht 5
Verantwoording van de aanpak 6
Bevindingen 9
De opbouw van de Bibob-expertise 9
Kennis en expertise bij bestuursorganen met betrekking tot toepassingsgebieden
Bibob 9
Kennis en expertise bij bestuursorganen met betrekking tot Bibobinstrumentarium
en financieel onderzoek 9
Te weinig zicht op (lokale) risicobranches 9
Ketensamenwerking 10
Efficiencywinst mogelijk door meer afstemming tussen bestuursorganen, RIEC’s en
LBB 10
Openbaar Ministerie 11
Kwantiteit en kwaliteit van OM-tip kan beter 11
Verloop van (Bibob-) officieren van justitie is groot 12
Delen van informatie 12
Uniformering

3
3.1
3.2

Conclusies en aanbevelingen 14
Conclusies 14
Aanbevelingen 14

Bijlage 1

Betrokkenen 17

Pagina 3 van 17

| Versterken prestaties Bibob-keten | 2 november 2015

1

Inleiding

1.1 Aanleiding
Kort na het tienjarig bestaan van de Wet Bibob is medio 2013 de gewijzigde Wet
Bibob in werking getreden. Na de inwerkingtreding is - in opdracht van het

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum van het ministerie van
Veiligheid en Justitie – door Pro Facto, bureau voor bestuurskundig en juridisch
onderzoek, advies en onderwijs, en de vakgroep Bestuursrecht en Bestuurskunde,
Rijksuniversiteit Groningen, de inrichting van de Bibob-procedure onderzocht,
waarbij de volgende onderzoeksvraag centraal stond: “Hoe kan de Bibob-procedure
zo worden ingericht dat bestuursorganen zo snel mogelijk over een goed en
rechtmatig tot stand gekomen advies beschikken ten behoeve van hun
besluitvorming?”. Dit onderzoek is inmiddels afgerond. Het onderzoek brengt in
beeld hoe de huidige praktijk van de Wet Bibob functioneert, welke knelpunten
daarbij spelen, welke scenario’s in meer of mindere mate bijdragen aan een
oplossing en welke wetswijzigingen daarvoor in sommige gevallen noodzakelijk zijn.
Het accent ligt op de Bibob-procedure.
De minister van Veiligheid en justitie deed ook de toezegging aan de Eerste en
Tweede Kamer om de toepassing van de Wet Bibob te monitoren. In
november/december 2013 vond een eerste meting plaats, waarvoor bij alle
bestuursorganen (gemeenten, provincies en enkele ministeries) een vragenlijst werd
uitgezet.
Beide onderzoeken laten doorschemeren dat er verschillende mogelijkheden zijn om
de toepassing van de huidige wet te verbeteren. Onder meer wordt vastgesteld dat
nog niet alle mogelijkheden van de Wet Bibob en de extra bevoegdheden op basis
van de Evaluatie- en uitbreidingswet Bibob, zo kort na de inwerkingtreding er van,
benut worden.
Voor de Directie Veiligheid en Bestuur (hierna DVB) waren deze (voorlopige)
conclusies aanleiding om te laten verkennen hoe binnen de huidige (wettelijke)
kaders de prestaties van de gehele Bibob-keten versterkt kunnen worden met het
accent op de werkprocessen en de samenwerking in de keten. Voorliggend rapport
gaat in op de resultaten van deze verkenning. Daarbij dient vermeld te worden dat
de verkenning niet heeft plaatsgevonden op basis van formele standpunten van
betrokken organisaties, maar op die van uitspraken van experts tijden een meeting.
1.2 Onderzoekopdracht
De directeur DVB heeft medio maart 2014, als gemandateerd opdrachtgever van het
Directeurenoverleg Bibob, een projectteam opdracht gegeven in samenwerking met
de belangrijke spelers in de Bibob-keten uitvoering te geven aan deze verkenning.
Daarbij is er veel aan gelegen zicht te krijgen op wat ervoor nodig is de prestaties
van de Bibob-keten te versterken en verbreden binnen de huidige wettelijke en
financiële kaders en welke maatregelen hieraan kunnen bijdragen. Is het
bijvoorbeeld mogelijk de werkdruk te verminderen en ruimte te vinden door het
herinrichten en/of optimaliseren van de ketenprocessen? Zitten er onnodige
dubbelingen in de processen en (hoe) zijn deze te verhelpen?
Nadrukkelijk is gevraagd hierbij de vigerende wetgeving en begrotingskaders te
hanteren om zo vooral verbetervoorstellen voor de korte en middellange termijn in
beeld te krijgen. Het spreekt immers voor zich dat alternatieven, waarvoor de wet
moet worden gewijzigd, pas na een wetswijzigingstraject van enkele jaren, iets
gaan opleveren voor de Bibob-praktijk.
Pagina 5 van 17

[Titel] | Versterken prestaties Bibob-keten | 2 november 2015

1.3 Verantwoording van de aanpak
De opdracht werd door de opdrachtgever op 20 maart 2014 definitief vastgesteld.
Het projectteam dat de opdracht op zich heeft genomen, is naast de projectleider en
-secretaris samengesteld uit een afgevaardigde van een bestuursorgaan, een RIEC,
het LIEC, het LBB en de beleidsdirectie (DVB).1
Vanwege de relatief korte onderzoeksperiode is gekozen voor een kwalitatieve
verkenning. Daarvoor is een werkconferentie georganiseerd met als doel samen met
een evenredige vertegenwoordiging uit het Bibob-werkveld in gesprek te gaan en
een antwoord te vinden op de gestelde vragen. Op basis van de volgende verdeling
zijn de deelnemers uitgenodigd.
Organisatie

Aantal
deelnemers

Gemeenten (1 per gemeente)

13

Provincies (1 per provincie)

3

Directie Veiligheid en Bestuur

2

Directie Sancties en Preventies

1

Inspectie VenJ

1

Landelijk Bureau Bibob

4

LIEC

2

RIEC’s (1 per RIEC)

10

Openbaar Ministerie

3

Politie

3

Belasting

3
totaal

45

Bij de keuze van de gemeenten en provincies is uitgegaan van een evenredige
verdeling over: de regio’s, de inzet van Bibob en de omvang van de organisatie.
Uiteindelijk waren 39 deelnemers aanwezig. Ondanks alle bereidheid was het in de
korte tijd moeilijk, vooral voor de informatieleveranciers (OM, Politie en
Belastingdienst), voldoende deelnemers af te vaardigen. De Politie kon uiteindelijk
niemand afvaardigen, van het OM was één afgevaardigde van het Parket-Generaal
aanwezig en de directie Sanctie- en Preventiebeleid was afwezig.
De werkconferentie was opgedeeld in een drietal workshops, waaraan alle
deelnemers in drie rondes deelnamen. In de eerste gingen de deelnemers in kleine
groepjes met elkaar in discussie aan de hand van vooraf geformuleerde stellingen.
In de tweede workshop werden de belangrijke werkprocessen in de keten
langsgelopen aan de hand van vooraf opgestelde vragen. Bij de derde workshop
konden de deelnemers (anoniem) hun mening geven over het functioneren van de
verschillende ketenorganisaties zowel over wat er goed gaat als wat er beter kan.
De verzamelde informatie is door het projectteam gebundeld, gerubriceerd en
veredeld en nog één keer voorgelegd aan alle deelnemers ter correctie en/of
aanvulling. Deze resultaten vormen een belangrijke basis voor dit advies.
Beide voornoemde rapporten (§1.1) zijn niet in dit onderzoeksproces betrokken nu
deze nog niet gereed en gepubliceerd waren.

1

Zie bijlage 1 voor een overzicht van alle betrokkenen.

Pagina 6 van 17

| Versterken prestaties Bibob-keten | 2 november 2015

Pagina 7 van 17

| Versterken prestaties Bibob-keten | 2 november 2015

2

Bevindingen

2.1

De opbouw van de Bibob-expertise

2.1.1 Kennis en expertise bij bestuursorganen met betrekking tot
toepassingsgebieden Bibob
Uit de verschillende workshoprondes is naar voren gekomen dat de Wet Bibob alleen
in bepaalde sectoren frequent wordt ingezet. Dit is geen nieuws: uit ‘tien jaar Bibobfeiten en cijfers’ bleek al dat in de periode 2007 tot en met 2012 maar liefst 61%
van de door het Landelijk Bureau uitgebrachte adviezen betrekking hadden op de
horeca branche en respectievelijk 11% en 10% op coffeeshops en seksinrichtingen.
Dit beeld is de afgelopen periode niet gewijzigd.
Sinds de aanpassing en uitbreiding van de Wet Bibob per 1 juli 2013 is een aantal
nieuwe sectoren toegevoegd. Het betreft onder andere vastgoedtransacties en
Huisvestingswetvergunningen. Tot op heden is het aantal adviesaanvragen bij het
Landelijk Bureau met betrekking tot deze sectoren beperkt gebleven. Ook hebben
veel gemeenten en provincies, zo bleek tijdens de werkconferentie, nog geen nieuw
beleid hebben vastgesteld naar aanleiding van de uitbreiding van de Wet Bibob.
Oorzaken die hiervoor werden genoemd zijn onder andere capaciteitsgebrek,
ontoereikende kennis op het gebied van Bibob in relatie tot vastgoedtransacties en
Huisvestingswetvergunningen en het feit dat de inzet van de Wet Bibob tegenstrijdig
kan zijn met andere belangen zoals het verminderen van regeldruk
Alle partijen zien echter wel het belang om Bibob breder toe te passen.
Het Landelijk Bureau Bibob heeft recent twee handreikingen uitgebracht om
bestuursorganen te ondersteunen bij de implementatie van de wetswijziging. De
ene handreiking heeft betrekking op ‘Bibob en huisjesmelkerij’ en de andere op
‘Bibob en vastgoed’. In oktober 2014 organiseerde het Landelijk Bureau een
bijeenkomst voor bestuursorganen om de handreikingen nader toe te lichten. De
verwachting is dat dit bijdraagt aan de implementatie en toepassing van de Wet
Bibob door bestuursorganen ten aanzien van overheidsvastgoedtransacties en
Huisvestingswetvergunningen. Wil dit echt goed van de grond komen dan is het van
belang dat ook de informatieleveranciers zich meer richten op de nieuwe sectoren
en dat zij een goede informatiepositie opbouwen en weten welke informatie zij
mogen delen. Een andere belangrijke succesfactor is dat bestuurders (niet alleen
burgemeesters maar ook wethouders) en raadsleden zich hard maken voor een
bredere toepassing van de Wet Bibob en dat best practices daarbij worden gedeeld.

2.1.2 Kennis en expertise bij bestuursorganen met betrekking tot
Bibob-instrumentarium en financieel onderzoek
Uit de workshops kwam naar voren dat vergunning-medewerkers weten wanneer
een Bibob-vragenformulier moet worden uitgereikt. Doorvragen, bijvoorbeeld naar
de financiering gebeurt onvoldoende. Bij bestuursorganen die een ‘intakegesprek’
houden speelt deze problematiek minder.
Aanvragen worden te snel ontvankelijk verklaard en een inhoudelijke beoordeling
vindt eerst plaats nadat de aanvrager is medegedeeld dat zijn aanvraag ontvankelijk
is. Voorts weigeren gemeenten te weinig zelfstandig (buiten behandeling stellen)
o.g.v. te weinig informatie of onvolledige aanvraag. Hiertoe ontbreekt dan de
benodigde kennis of politieke (bestuurlijk en ambtelijk) wil.
Pagina 9 van 17

[Titel] | Versterken prestaties Bibob-keten | 2 november 2015

De mogelijkheden van artikel 4:5 Awb worden niet voldoende benut. Bij het eigen
onderzoek zouden bestuursorganen vaker de grond slecht levensgedrag, alsmede
andere weigerings- en intrekkingsgronden buiten de Wet Bibob, kunnen inzetten
om een aanvraag te weigeren. Nu wordt vaak nog het LBB om advies verzocht
omdat er behoefte aan extra zekerheid bestaat.
Als betrokkene weigert antwoord te geven op aanvullende vragen2 dan zouden
bestuursorganen het onderzoek moeten stoppen met een ernstig gevaar conclusie
(op basis van artikel 4 lid 2 Wet Bibob). Dit gebeurt zeker niet altijd, en in sommige
gevallen slechts indien de betrokkene weigerachtig is m.b.t. zwaarwegende
aanvullende vragen. Ook zouden bestuursorganen vaker kunnen en moeten
weigeren op grond van informatie verkregen vanuit het RIEC. Bij het zelfstandig
weigeren op grond van artikel 3 van de Wet Bibob, dient het bestuursorgaan, al dan
niet in samenwerking met het RIEC, inhoudelijk de feiten en omstandigheden te
wegen en de gevaarsconclusie te motiveren. Kennis en expertise is noodzakelijk om
dit ook juridisch bij de bestuursrechter in stand te houden.
Voor de beoordeling van aangeleverde informatie dient derhalve specifieke expertise
te bestaan. Met betrekking tot het financieel onderzoek bestaat vaak nog niet
voldoende kennis. Gevolg hiervan is dat dit onderzoek vaak te ver reikt en meer de
vorm krijgt van financiële recherche – een onderzoek naar niet eerder
geconstateerde strafbare feiten –in plaats van onderzoek naar Bibob-relevante
relaties. Eigen onderzoek zou zich moeten richten op de herkomst van financiering,
op het vaststellen en controleren van relaties, zodat deze relaties ook gescreend
kunnen worden. De strafbare feiten die door deze relaties gepleegd zijn, worden
immers ook bij de gevaarsbeoordeling betrokken. Ter afbakening is ‘last but not
least’ van belang dat er wel sprake moet zijn van strafbare feiten waarmee
wederrechtelijk voordeel is verkregen. Er zou meer overleg met het LBB moeten
plaatsvinden omtrent de reikwijdte van het financieel onderzoek.

2.1.3 Te weinig zicht op (lokale) risicobranches
Om de Wet Bibob effectief toe te passen en daarmee te voorkomen dat de baten
niet opwegen tegen de lasten, dient het instrument zo gericht mogelijk te worden
ingezet. Hierbij kan bijvoorbeeld gedacht worden aan het benoemen van specifieke
risicobranches en –gebieden binnen de in de wet aangewezen beschikkingen en
privaatrechtelijke transacties. Een goede risicoanalyse die samen met de partners
wordt opgesteld is hiervoor een belangrijk vereiste. Ook kan een gebiedsscan van
de politie of een Bestuurlijke Criminaliteitsbeeldanalyse (BCBA) die door het RIEC
wordt opgesteld hieraan bijdragen. Dit is echter nog een nieuw instrument waar in
de toekomst mogelijk beter en vaker gericht gebruik van kan worden gemaakt.

2.2

Ketensamenwerking

2.2.1 Efficiencywinst mogelijk door meer afstemming tussen
bestuursorganen, RIEC’s en LBB
Uit de werkconferentie is naar voren gekomen dat bestuursorganen regelmatig
onvoldoende achtergrondinformatie meesturen bij een adviesaanvraag aan het LBB.
De feitelijke onderbouwing van de bevindingen uit het eigen onderzoek is vaak niet
2

Binnen de daartoe in de Regeling van de Minister van Veiligheid en Justitie van 24 juni 2013,
nr. 398136 (Regeling Bibob-formulieren) , gestelde kaders.
Pagina 10 van 17

| Versterken prestaties Bibob-keten | 2 november 2015

compleet. Daarnaast bevatten RIEC-rapporten, waarop een adviesaanvraag mede is
gebaseerd, om privacy-overwegingen niet de achterliggende onderbouwing met
opgevraagde informatie bij informatieleveranciers, zoals politie en Belastingdienst.
Als genoemde oorzaken hiervan zijn op de werkconferentie genoemd: gebrek aan
capaciteit, gemakzucht, de verwachting van een dubbele check, gebrek aan kennis
en haast. Met het versterken van de communicatie en het maken van
procesafspraken tussen LBB, bestuursorganen en RIEC’s zou hierin een verbetering
kunnen plaatsvinden.
Voor wat betreft gemeenten geldt voorts dat er nog adviesaanvragen worden
ingediend (o.a. op grond van onduidelijkheden) die de gemeenten zelf met behulp
van bestaande regelgeving weg hadden kunnen nemen door het eigen huiswerk
beter te maken. Overbodige adviesaanvragen zouden kunnen worden voorkomen
door overleg tussen bestuursorgaan en LBB voor de formele adviesaanvraag.
Daarnaast zouden bestuursorganen door het LBB verzocht kunnen worden om
adviesaanvragen in te trekken.
Zodra uit politie-informatie blijkt dat er sprake is van ernstig gevaar hoeven andere
bronnen niet bevraagd te worden en zou het LBB moeten kunnen volstaan met een
verkort advies. Hiermee zou in die gevallen de bibob-procedure verkort kunnen
worden. Uitgangspunt daarbij moet dan wel een houdbaar advies zijn, nu tijdswinst
niet opweegt tegen procedurele risico’s. Genoemde risico’s m.b.t. verkorte adviezen
zijn: mogelijkheid dat in de zienswijze-procedure alsnog volledig onderzoek moet
worden gedaan en de juridische houdbaarheid bij de rechter. Het uitlokken van een
proefcasus zou daar wellicht meer duidelijkheid over kunnen verschaffen.

2.3

OM-tip

2.3.1 Kwantiteit en kwaliteit van OM-tip kan beter
Het OM is een belangrijke partner in de uitvoering van de Wet Bibob. Door
verschillende onderdelen van het OM wordt desgevraagd informatie verstrekt ten
behoeve van Bibob-adviezen. Daarbij beschikt het OM over waardevolle informatie
over (rechts)personen die relevant kan zijn voor door bestuursorganen te nemen
beslissingen. Hiervoor bestaat de mogelijkheid voor het OM om een tip te
verstrekken.
Bij het Landelijk Bureau Bibob wordt een groeiend aantal Bibob-onderzoeken door
bestuursorganen aangevraagd naar aanleiding van een verstrekte OM-tip.
Tegelijkertijd lijken bepaalde onderdelen van het OM (nog) geen of nauwelijks
gebruik te maken van hun tip-bevoegdheid.
Bestuursorganen zijn gebaat bij een goede toepassing van de Wet Bibob en kunnen
in dat kader de OM-tip gebruiken voor een doelgerichte en selectieve inzet van
voornoemde wet.
Bij het OM komt naar voren dat zij het belang van de tipfunctie inzake de Wet Bibob
onderschrijven, als onderdeel van de brede materie van de integrale aanpak van
criminaliteit. Tegelijkertijd wordt aangegeven dat, omwille van diverse redenen,
kennis en bewustzijn ten aanzien van de Wet Bibob binnen de eigen organisatie
soms wat achterblijft en dat vergroting en versterking ervan nodig en wenselijk is.
De Bibob-medewerkers van de gemeenten/provincies vragen aan het OM te
onderzoeken of van de tipbevoegdheid gebruik gemaakt kan worden. Deze OM-tips
Pagina 11 van 17

[Titel] | Versterken prestaties Bibob-keten | 2 november 2015

kunnen worden bezien als ‘op verzoek’ of vraag-gestuurd. Omgekeerd komt het
praktisch weinig voor dat een zaaksofficier van justitie (zaaks-ovj) bij de Bibob-ovj
of -parketsecretarissen over de lijn komt met een strafzaak die zich zou kunnen
lenen voor het toepassen van de wet Bibob, waarna zogenoemd ‘spontaan’ een OMtip wordt verstrekt aan een bestuursorgaan.
De OM-tip is een belangrijk signaal voor bestuursorganen. Het eigen onderzoek
dient zoals altijd plaats te vinden. Wel zou het zo kunnen zijn dat er een versnelling
mogelijk is richting het Bureau. Een OM-tip stelt bestuursorganen in staat om met
het aanvragen van een Bibob-advies bij het Bureau meer personen te laten
onderzoeken. Indien een OM-tip wordt afgegeven vragen veel bestuursorganen
altijd een Bibob-advies aan bij het Bureau.
Het verwachtingspatroon van de OM-tip is derhalve hoog.
Regelmatig is sprake van situaties waarin aanwijzingen zijn van feitelijke exploitatie
door anderen dan de formeel betrokkenen. Een Bibob-onderzoek door het Bureau
biedt bij uitstek de mogelijkheid om meer betrokkenen te (laten) onderzoeken.
Het kan zo zijn dat er een concreet onderzoek door het bestuursorgaan loopt,
waarin in beginsel voldoende aanwijzingen aanwezig zijn voor het aanvragen van
een Bibob-onderzoek bij het Bureau, maar dat een OM-tip deze aanwijzingen
versterkt. Een OM-tip kan, zoals ter sprake kwam, met name voor de kleinere
gemeenten een sterke bevestiging zijn om een Bibob-advies aan te vragen.
Het is van belang dat de informatie achter de OM-tip wel wordt verstrekt aan het
Bureau. Bij een uitgelokte OM-tip is de verwachting dat het OM over relevante
informatie beschikt.
2.3.2 Verloop van (Bibob-)officieren van justitie is groot
De doorstroom van (Bibob-)officieren van justitie binnen het OM is groot, waardoor
de kennisopbouw oppervlakkig blijft. Op zaaks niveau worden (oude) strafzaken
vaak onvoldoende afgerond. Als gevolg daarvan blijft de Bibob-afweging op zaaks
niveau achterwege, waardoor de relevante informatie vanuit het OM onvoldoende bij
bestuursorganen en RIEC’s op tafel komen te liggen.
2.4

Delen van informatie

Bij de informatieleveranciers bestaat een groeiende (maar nog steeds te beperkte)
bereidheid tot het delen van informatie. Korte lijnen met het RIEC, snelle
informatiedeling, goede contacten met de Bibob-officier van justitie en informele
contacten dragen bij aan een succesvolle toepassing van Bibob.
De kwaliteit van aangeleverde informatie wordt verschillend beoordeeld. Zo wordt
RIEC-informatie in bepaalde gevallen zonder voldoende context aangeleverd (te
weinig achtergrondinformatie) en voegt het RIEC-dossier niet altijd veel toe aan wat
gemeenten al wisten. De aanlevering van politie en OM informatie verschilt per
regio, is persoonsafhankelijk en niet uniform. De informatie wordt soms als
onvolledig gekwalificeerd (waaronder weinig mutaties) en de politie zou meer
restinformatie moeten delen. In sommige gevallen ontbreekt het vertrouwen met
betrekking tot het verstrekken van informatie uit lopende onderzoeken, omdat dit
mogelijk het strafvorderlijk belang schaadt. Bestuursorganen hebben hier, tot op
zekere hoogte, begrip voor. Door de komst van de Nationale politie is de
informatielevering niet veranderd. Wel lijkt de politie, in dit stadium van de
reorganisatie, vaak meer met zich zelf bezig te zijn.
Het niet mogen gebruiken in de Bibob-procedure van informatie over derden uit een
RIEC-casusoverleg leidt tot schizofrenie bij bestuursorganen. Wel is het zo dat,
Pagina 12 van 17

| Versterken prestaties Bibob-keten | 2 november 2015

indien er sprake is van bekende belastende informatie over derden, er daarover
binnen de grenzen van het Bibob-vragenformulier aanvullende vragen gesteld
kunnen worden in een gesprek. In beide gevallen is de oplossing feitelijk dat het
OM een OM-tip verstrekt, dan wel dat deze wordt uitgelokt. Een aantal partijen
geeft aan dat deze informatie aan het LBB bij de adviesaanvraag moet worden
meegegeven.
Informatie-uitwisseling is te vaak persoonsafhankelijk. Het benutten van de nieuwe
artikelen in het Besluit politiegegevens om gegevens te verstrekken worden nog niet
voldoende benut. Binnen de Nationale politie bestaat er nog geen eenduidigheid in
het verstrekken van informatie in het kader van de toepassing van de wet Bibob. De
politie vindt het lastig onderscheid te maken tussen LBB en de RIEC’s en de
uiteenlopende regels omtrent verstrekking. De informatieverstrekking vanuit het OM
is sterk afhankelijk van de persoon; bij de één krijg je wel informatie, bij de ander
niet.
Er wordt veel verwacht van de werkprocesbeschrijvingen van de RIECs en de
uniformerende werking daarvan.
De Belastingdienst verstrekt veelal snel goede, eenduidige informatie op maat aan
het LBB en het RIEC. Als het gaat om de Belastingdienst hebben gemeenten en
provincies de wens om informatie-uitwisseling in de vorm van een tip-functie.
Ten behoeve van de actualiteit, zorgvuldigheid en volledigheid is dubbele
bronbevraging door LBB en bestuursorganen onvermijdelijk. De bevraging van het
LBB heeft in de regel toegevoegde waarde omdat het LBB over andere informatie
kan beschikken en deze in onderlinge samenhang kan bezien.
2.5 Uniformering
De RIEC’s leveren op diverse manieren ondersteuning aan de bestuursorganen met
betrekking tot het toepassen van de wet Bibob. De RIEC’s zijn daarom betrokken bij
een substantieel deel van alle Bibob-procedures in Nederland. Dit is vaker het geval
bij kleinere gemeenten nu grotere gemeenten vaak genoeg eigen juridische
expertise in huis hebben om de wet Bibob succesvol te kunnen toepassen. Mede
vanwege de regionale en lokale behoefte aan ondersteuning bij Bibob-procedures is
de capaciteit die per RIEC beschikbaar is ter ondersteuning verschillend.
De werkwijze en ondersteuning door de RIEC’s is nog onvoldoende uniform. Ook de
aanlevering van informatie door de partners aan de RIEC’s is nog onvoldoende
gestroomlijnd en uniform.
Een hogere mate van uniformiteit tussen de RIEC’s kan worden bereikt door een
goede verankering van de werkprocessen. Om deze reden is de afgelopen periode
ingezet op uniformering van de werkprocessen waarin is vastgelegd op welke wijze
de ondersteuning van de RIEC’s binnen de kaders van de wet kan en dient plaats te
vinden. Hiervan wordt door de aanwezigen partijen veel verwacht.

Pagina 13 van 17

[Titel] | Versterken prestaties Bibob-keten | 2 november 2015

3

Conclusies en aanbevelingen

3.1

Conclusies

Uit de diverse workshops is een groot aantal positieve geluiden van experts naar
voren gekomen waaruit blijkt dat Bibob werkt, dat de samenwerking met de diverse
partners en het LBB op het goede spoor zit en dat er successen worden behaald met
de toepassing van het instrumentarium. Alle aanwezige partijen waren het er ook
over eens dat er in de huidige Bibob-keten verbetermogelijkheden zijn. Deze
mogelijkheden richten zich met name op het vergroten van kennis en expertise bij
de partijen in de Bibob-keten, het creëren van meer afstemming in de keten, het
versterken van de OM-tip, het delen van informatie en uniformering. Een aantal
verbeterkansen richt zich op aspecten hierbuiten. Daar waar deze kansen haalbaar
zijn geacht, zijn deze toch vermeld bij de bevindingen en worden aanbevelingen
daaromtrent gedaan in de volgende paragraaf.
Hieronder volgen diverse aanbevelingen op de korte en middellange termijn die
zullen kunnen leiden tot een versterking van de prestaties in de Bibob-keten en een
verbreding van de inzet van het Bibob-instrument binnen de huidige wettelijke en
financiële kaders.

3.2

Aanbevelingen

Vergroten kennis en expertise
• Laat bestuursorganen nadrukkelijk informatieleveranciers betrekken bij de
implementatie van de uitbreiding van de Wet Bibob en stimuleer daarbij dat
zij hun informatiepositie ten aanzien van de nieuwe sectoren verbeteren.
Het LBB ondersteunt bestuursorganen bij de implementatie.
• Informeer bestuurders (burgemeesters, commissarissen van de koning,
wethouders, gedeputeerden) en raadsleden nadrukkelijker over de
effectiviteit van het instrument Bibob. Het opleidingsprogramma van het
Nederlands Genootschap van Burgemeesters en het inwerkprogramma van
raadsleden en wethouders van de VNG bieden hiertoe mogelijkheden. Ook
gemeentesecretarissen zijn een belangrijke doelgroep in het kader van
integriteit. Zij kunnen bereikt worden via de Vereniging van
Gemeentesecretarissen.
• Ontwikkel een uniform toepasbare methodiek die bestuursorganen
ondersteunt bij het uitvoeren van een integrale risicoanalyse. Hierbij dient
dan tevens het doorontwikkelen van de BCBA’s en de gebiedsscan te worden
betrokken. In het geval van risicobranches kan daarbij ook gedacht worden
en het opstellen van risico-indicatoren, die behulpzaam zijn voor het
risicogericht en selectief inzetten van het Bibob-instrument.
• Vergroot de kennis van Bibob-experts in de Bibob-keten met betrekking tot
financieel onderzoek, vastgoedtransacties en huisvestingswetvergunningen
en andere (meer complexe) toepassingsgebieden.
• Informeer en train Bibob-experts bij bestuursorganen inzake zelfstandig
beschikken (buiten behandeling stellen, weigeren o.g.v. slecht levensgedrag
alsmede andere weigering- en intrekkingsgronden buiten de Wet Bibob,
niet-ontvankelijk verklaren).

Pagina 14 van 17

| Versterken prestaties Bibob-keten | 2 november 2015

Ketensamenwerking
• Creëer ter verhoging van de efficiency en doelmatigheid in de keten meer
afstemming en communicatie tussen bestuursorgaan, RIEC en LBB:
o op het gebied van compleetheid van de reeds beschikbare informatie
en feitelijke onderbouwing van het eigen onderzoek;
o op het gebied van procesafspraken wie waarvoor verantwoordelijk is;
o op het gebied van afbakening van ieders onderzoek;
o als ‘sparring-partners’ van elkaar over nut en noodzaak van
onderzoek of adviesaanvraag;
o over een vorm van een informele ontvankelijkheidstoets bij het LBB
van adviesaanvragen;
o over de mogelijkheid tot intrekking van een adviesaanvraag indien de
omstandigheden daartoe aanleiding geven;
o over het al dan niet volstaan met een verkort Bibob-advies in geval
van een evident geval van ernstig gevaar;.
• Verken met bestuursorganen de mogelijkheden van het verkort advies in die
gevallen waarin in een vroegtijdig stadium een evident geval van ernstig
gevaar gebleken is.
OM-tip
• Vergroot de bewustwording en kennis bij het OM omtrent het instrument
Bibob en de waarde van een OM-tip voor bestuursorganen en LBB en
bevorder de bruikbaarheid en het gebruik ervan voor de toekomst. Dit met
als doel de vergroting van het aantal kwalitatief goede tips, die het OM op
basis van haar justitiële onderzoeken zelfstandig doet.

Delen van informatie
• Creëer relatiemanagement op de informatieleveranciers Bibob, zodat de
bereidheid om informatie te delen en het vertrouwen in elkaar toeneemt;
• Voorkom dubbele informatiebevragingen door in de Bibob-keten altijd
gebruikte onderliggende informatie schriftelijk mee te sturen (van RIEC naar
bestuursorgaan vice versa; van bestuursorgaan naar LBB vice versa);
• Verken binnen de grenzen van de Wet Bibob welke mogelijkheden er zijn om
informatie over derden op de juiste wijze in de Bibob-procedure te
betrekken;
• Onderzoek hoe in het kader van strafbaar handelen in het kader van de
belastingwetgeving of in het geval van een stromanconstructie een
informele tipfunctie van de Belastingdienst kan worden ingericht.
Uniformering
• Uniformeer formele maar ook informele werkprocessen. Meer uniformiteit
leidt tot meer vertrouwen tussen partners en maakt informatiedeling minder
persoonsafhankelijk.
• Zorg voor een brede toepassing van de model beleidslijn uit het Handboek
Bibob uit 2013.

Pagina 15 van 17

| Versterken prestaties Bibob-keten | 2 november 2015

Bijlage 1

Betrokkenen

Opdrachtgever
directeur Veiligheid en Bestuur, mr. dr. C. Riezebos
Projectteam
G.J. Huurman (projectleider)
D.D. Jadi (projectsecretaris)
namens bestuursorganen (Gemeente Rotterdam)
P. van Gils
M.A. Peek Msc
namens de RIEC’s (RIEC Den Haag)
E. Rouwenhorst
Namens LIEC
K.C. Schuurman
I. Siereveld
namens Justis/LBB
A. van Beek
namens beleid (VenJ/DVB)
J.A.W. Verbruggen
P. de Heer

Pagina 17 van 17