Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2010–2011

21 501-02

Raad Algemene Zaken en Raad Buitenlandse
Zaken

Nr. 1074

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 21 juni 2011
Graag bied ik u hierbij het verslag aan van de Raad Buitenlandse Zaken
van 20 juni 2011.
De minister van Buitenlandse Zaken,
U. Rosenthal

kst-21501-02-1074
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 21 501-02, nr. 1074

1

Verslag Raad Buitenlandse Zaken van 20 juni 2011
Soedan
Tijdens de Raadszitting uitten verschillende ministers, onder wie minister
Rosenthal, hun grote zorg over de recente gewelddadigheden in Abyei en
Zuid-Kordofan. Zij bepleitten voortzetting van de inspanningen van de EU
om de partijen tot een vergelijk te brengen. De ministers onderstreepten
dat het praktische gevolgen zal hebben voor de wijze waarop internationale partners Soedan tegemoet zullen treden, als de vijandigheden in
Zuid-Kordofan niet worden beëindigd.
De Raad drong er bij alle partijen in Zuid-Kordofan, Abyei, Darfur en
Zuid-Soedan op aan om burgers te beschermen en om een veilige en
ongehinderde humanitaire toegang tot kwetsbare bevolkingsgroepen te
waarborgen. Nederland blijft aandacht vragen voor het belang van veilige
werkomstandigheden voor de leden van UNMIS, alsmede voor de
noodzaak hen tijdig visa te verstrekken.
De ministers drongen bij de twee Soedanese partijen aan verder te
werken aan een akkoord over de uitstaande zaken in relatie tot het aflopen
van het Comprehensive Peace Agreement. Zij benadrukten dat de EU zich
sterk zal blijven maken voor een alomvattend en inclusief vredesakkoord
voor Darfur. De ministers onderstreepten, mede op aandringen van
Minister Rosenthal, de verplichting van de regering van Soedan om
samen te werken met het Internationaal Strafhof, op grond van VN-Veiligheidsraadresolutie 1593.
Zij besloten tot een geïntegreerde benadering van Soedan door de EU die
politieke aspecten, veiligheid en ontwikkelingssamenwerking omvat. Zij
kwamen overeen dat de EU zich in zal blijven spannen voor de ontwikkeling en vreedzame co-existentie van twee stabiele en welvarende staten,
waar mensenrechten, fundamentele vrijheden en de rechtsstaat worden
gerespecteerd.
De EU en de lidstaten zullen de onafhankelijkheid van het toekomstige
Zuid-Soedan in een gezamenlijke verklaring verwelkomen. De EU opent
een kantoor in Juba. Verschillende ministers vroegen aandacht voor de
mogelijke regionale gevolgen van de ontwikkelingen in Soedan.
De ministers besloten over te gaan tot de uw Kamer eerder toegestuurde
gezamenlijke programmering van EU-hulp aan Zuid-Soedan.
Bij navraag bij de Verenigde Naties werd bevestigd dat de VN geen
voorzieningen heeft om Cougars te beheren, onderhouden en bemannen,
zoals de minister van Defensie ook schreef in zijn brief van 10 juni jl. in
reactie op de motie van de leden Ten Broeke en Knops (Kamerstuk 32 733,
nr. 9). Daarnaast blijft gelden dat helikopters voor de VN, die zonder
oormerk kunnen worden ingezet, inclusief bemanning en onderhoud, niet
te financieren zijn uit ODA (want militair en multipurpose). De VN stelt per
missie een duidelijk omschreven behoefte aan militair personeel en
materieel, waarin de VN-lidstaten voor de duur van de missie voorzien. Of
de VN behoefte heeft aan materieel voor UNMIS en of Nederland daarin
kan voorzien, zal worden bezien in de besluitvorming over een eventuele
Nederlandse bijdrage aan UNMISS, die later dit jaar zal plaatsvinden
conform de daarvoor geldende procedures.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 21 501-02, nr. 1074

2

MOVP
De ministers bespraken het Midden-Oostenvredesproces en benadrukten
dat de aandacht nu eerst moet uitgaan naar het welslagen van de aankomende Kwartetbijeenkomst en het hervatten van de onderhandelingen.
Een succesvolle Kwartetbijeenkomst kan als basis dienen voor een
conferentie in Parijs. Minister Rosenthal benadrukte het belang van een
stevige EU-rol in het Kwartet en van een centrale rol van de VS in het
geheel. Een eventuele conferentie in Parijs zal dienstig moeten zijn aan de
Kwartetinspanningen.
Minister Rosenthal herhaalde dat Nederland unilaterale stappen van
partijen afwijst. Een eventuele Palestijnse eenheidsregering zal door
Nederland beoordeeld worden op de naleving van de Kwartetbeginselen
(afzweren van geweld, respectering eerder bereikte akkoorden, erkenning
van Israël).
De Raad heeft besloten het mandaat van EU Border Assistance Mission in
Rafah te verlengen tot en met 31 december 2011. Ook de Nederlandse
bijdrage aan de missie zal verlengd worden tot en met 31 december 2011.
Deze bestaat uit drie marechaussees die op stand-by-basis beschikbaar
zijn, mocht de missie gereactiveerd worden. Het kabinet maakt tevens van
de gelegenheid gebruik om uw Kamer te informeren over de uitbreiding
van de Nederlandse bijdrage aan de United States Security Coordinator in
de Palestijnse Gebieden met een militair adviseur voor opbouw van de
Palestijnse veiligheidssector.
Nabuurschapsbeleid
Herziening Nabuurschapsbeleid
De Raad sprak naar aanleiding van de Commissie mededeling «A new
response to a changing Neighbourhood» van 25 mei jl. over de betrekkingen tussen de Unie en haar zes oostelijke en tien zuidelijke buurlanden
en nam conclusies aan over het Nabuurschapsbeleid. Op 15 juni jl.
ontving uw Kamer een BNC-fiche waarin de Nederlandse appreciatie van
de mededeling van de Commissie is neergelegd.
De Unie spreekt zich in de Raadsconclusies mede op aandringen van
Nederland uit voor intelligente conditionaliteit: partnerlanden hoeven
alleen te rekenen op steun van de EU als democratische, rechtsstatelijke
en economische hervormingen succesvol worden doorgevoerd.
Minister Rosenthal benadrukte dat het Nabuurschapsbeleid volledig
losstaat van enigerlei toetredingstraject. De Unie kan hooguit nota nemen
van de lidmaatschapsaspiraties van een aantal partners. De conclusies
reflecteren deze benadering.
Met betrekking tot de handelsparagraaf van de conclusies maakte
Nederland zich sterk voor het verder openen van met name de Europese
landbouwmarkt voor de zuidelijke nabuurschapspartners. Dit acht
Nederland minstens even belangrijk als het bieden van extra financiële
steun aan het zuiden, waar soms de absorptiecapaciteit om EU-middelen
verantwoord te besteden nog niet is verzekerd. De Raad stelde dat er
maximaal 1,2 miljard euro aan additionele fondsen (tot december 2013)
zal worden vrijgemaakt om democratische en economische transitie bij de
nabuurschapspartners te ondersteunen. Minister Rosenthal en ministers
van andere netto-betalers onderstreepten met succes de noodzaak deze
middelen te vinden binnen het plafond van de huidige financiële

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 21 501-02, nr. 1074

3

perspectieven en «gezonde budgettaire principes» te hanteren. Beide
noties zijn opgenomen in de conclusies.
Op suggestie van Nederland werd de paragraaf over mobiliteit afgezwakt.
De Raad bepaalde dat toezeggingen op dit gebied afhankelijk zijn van
effectieve samenwerking met de partnerlanden op het terrein van illegale
migratie, readmissie en grensmanagement en niet dwingend worden
nagestreefd. De EU zal in dat geval voor bepaalde landen de mogelijkheden onderzoeken de mobiliteit van studenten, onderzoekers en bona
fide zakenmensen te vergemakkelijken.
Syrië
De Raad veroordeelde in scherpe bewoordingen het aanhoudende geweld
tegen de Syrische bevolking en riep het Syrische regime op dit onmiddellijk te staken en een aanvang te maken met een inclusieve nationale
dialoog, gericht op structurele politieke hervormingen. Daarnaast moet
met prioriteit toegang geboden worden aan humanitaire hulpverleners tot
de getroffen gebieden, voorzien worden in de basisbehoeften van de
bevolking en mediavrijheid en vrije toegang tot internet verzekerd
worden. De ministers onderstreepten het belang van krachtig eensgezind
optreden van de internationale gemeenschap ten opzichte van Syrië en
spraken steun uit voor de inspanningen van onder andere Frankrijk, het
VK en Portugal voor een VNVR-resolutie die het geweld veroordeelt en
oproept tot politieke hervormingen. De ministers uitten hun waardering
voor de diplomatieke inspanningen van Turkije en spraken de intentie uit
nauw samen te werken met regionale partners om een duurzame politieke
oplossing te bewerkstelligen. Ter ondersteuning van de diplomatieke
inspanningen van de internationale gemeenschap besloot de Raad
additionele sanctiemaatregelen uit te werken om de druk op het Syrisch
leiderschap verder op te voeren. Het kabinet ijvert voor spoedige
aanname van gerichte, effectieve maatregelen, die de bevolking zoveel
mogelijk ontzien.
Jemen
De ministers uitten in Raadsconclusies hun zorg over de onrust en de
ernstige humanitaire situatie in Jemen en riepen de partijen op een
algemeen staakt-het-vuren in te stellen en een aanvang te maken met een
ordelijk politiek transitieproces. Steun werd uitgesproken voor het
GCC-initiatief voor een politieke oplossing. De Raad verwelkomde
daarnaast de mede door Nederland geïnitieerde verklaring van de
Mensenrechtenraad over Jemen waarin een interactieve dialoog over de
actuele situatie werd aangekondigd. Hierbij zullen onder meer de
uitkomsten van de missie van OHCHR, die op 20–30 juni plaatsvindt,
worden besproken.
De ministers onderstreepten de bereidheid van de EU om assistentie te
verlenen bij het transitieproces. De Raad zal de ontwikkelingen in Jemen
nauwlettend volgen. Indien de situatie daartoe aanleiding geeft, zullen
sanctiemaatregelen worden overwogen. Een wapenembargo tegen
Jemen werd niet ingesteld, aangezien de meeste lidstaten meenden dat
de EU zich op dit moment dient te concentreren op ondersteuning van het
GCC-proces. Overigens exporteert geen van de EU lidstaten momenteel
militaire goederen naar Jemen; exportaanvragen worden geweigerd op
grond van het EU Gemeenschappelijk Standpunt ter zake.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 21 501-02, nr. 1074

4

Libië
De Raad benadrukte de betrokkenheid van de EU bij de Libische bevolking
en stelde dat de druk op Qadaffi verder moet worden verhoogd om het
geweld te beëindigen en te vertrekken. Hiertoe werden sancties afgekondigd tegen zes havens die onder controle van Qadaffi zijn. De
ministers meenden dat eensgezindheid van de internationale gemeenschap ten aanzien van Libië essentieel is en spraken steun uit voor de
inspanningen van de speciale gezant van de VN, Al-Khatib, om tot een
politieke oplossing te komen. Ook werden de uitkomsten van de Contactgroep van 9 juni jl. en van de Cairo bijeenkomst op 18 juni jl. verwelkomd.
Daarnaast oordeelde de Raad dat gewerkt moet worden aan post-conflict
planning, onder coördinatie van de VN en in samenwerking met regionale
partners. De EU wil actief steun verlenen aan de post-conflict reconstructie en politieke transitie in Libië. Het kabinet zal met zijn EU partners
bezien of, zodra voldoende voortgang is geboekt, een VNVR-resolutie kan
worden aangenomen om richting te geven aan het post-conflict proces.
Daarbij zal het kabinet opnieuw wijzen op het belang van intelligente
conditionaliteit, geënt op de drieslag democratisering, opbouw van de
rechtstaat en mensenrechten en economische groei.
De ministers spraken steun uit voor de visie op de toekomst van Libië,
zoals gepresenteerd in de Contactgroep door de National Interim Council
(NIC), die de EU beschouwt als een «key political interlocutor». De NIC
heeft daarin zijn toewijding aan het streven naar inclusiviteit en representativiteit bevestigd. De ministers onderschreven het belang van financiële
steun aan de NIC, onder meer via het Tijdelijk Financieel Mechanisme dat
door de Contactgroep is ingesteld. Onderzocht wordt welke juridische
mogelijkheden er zijn om in het kader van het sanctieregime bevroren
Libische tegoeden in te zetten.
Wit-Rusland
De Raad sprak zijn zorgen uit over de verslechterende mensenrechtensituatie in Wit-Rusland en veroordeelde de aanhoudende druk van de
Wit-Russische autoriteiten op de oppositie en de nieuwe politiek gemotiveerde vonnissen tegen oppositiepolitici met klem. De ministers verwelkomden de veroordeling van het optreden van het Wit-Russische regime
in de Mensenrechtenraad, die mede op Nederlands initiatief tot stand
kwam. De lijst van personen tegen wie sancties gelden werd wederom
uitgebreid. Ook werd besloten tot een embargo op wapens en op
middelen die kunnen worden ingezet voor interne repressie. Voorts
besloot de Raad dat verdere leningen van de EIB aan het Wit-Russische
regime afhankelijk worden gemaakt van verbeteringen in de mensenrechtensituatie en verwelkomde hij het besluit van de EBRD om ondersteuning
voortaan te richten op het maatschappelijk middenveld in plaats van op
de autoriteiten. Mede op sterk aandringen van Nederland besloot de Raad
voor het eerst ook tot sancties tegen bedrijven die aan het regime zijn
gelieerd. Ten slotte herhaalden de ministers dat de EU gecommitteerd
blijft aan ondersteuning van het maatschappelijk middenveld in
Wit-Rusland.
Nederland zal bij onveranderd gedrag van de Wit-Russische autoriteiten
zijn tweesporenbeleid van druk op het regime en ondersteuning van het
maatschappelijk middenveld voortzetten en zich in Europees verband
blijven inspannen voor de voortzetting van dit beleid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 21 501-02, nr. 1074

5

Westelijke Balkan: Servië, Bosnië-Herzegovina en Albanië
Meerdere ministers, onder wie minister Rosenthal, noemden de arrestatie
en uitlevering van Ratko Mladic een belangrijke gebeurtenis, waarbij zij
onderstreepten dat Servië op een aantal andere belangrijke punten nog
voortgang moet maken alvorens sprake kan zijn van verdere toenadering
tot de EU. Minister Rosenthal onderstreepte het belang van het avis van
de Commissie dat dit najaar wordt verwacht. Er is geen aanleiding tot
premature stappen in het toetredingsproces. De sprekers benadrukten
tevens het belang van verdere toenadering tussen Servië en Kosovo. De
ministers toonden zich bezorgd over het gebrek aan politiek leiderschap in
Bosnië-Herzegovina en verwelkomden de benoeming van Peter Sörensen
tot EU Speciale Vertegenwoordiger en hoofd van de EU-delegatie in
Bosnië.
De ministers spraken, mede in het licht van het EU toetredingsproces van
Albanië, hun afkeuring uit over de nasleep van de lokale Albanese
verkiezingen van 8 mei jl. Ook onderstreepten de ministers dat Albanië,
zoals gesteld door de Europese Commissie in het negatieve advies uit
november 2010 over de Albanese EU-lidmaatschapsaanvraag, aan twaalf
voorwaarden moet voldoen voordat nieuwe kwalitatieve stappen kunnen
worden gezet in het toenaderingsproces tot de EU (onder meer op het
gebied van corruptiebestrijding, rechtsstaat, depolitisering van het
ambtenarenapparaat, en de onafhankelijkheid van de rechtelijke macht).
En marge van de Raad vond de jaarlijkse bijeenkomst plaats met de
landen van de Westelijke Balkan (Western Balkans Forum). Hoge
Vertegenwoordiger Ashton en Commissaris Fuele benadrukten dat de
toekomst van de landen onherroepelijk in Europa ligt, maar dat het
hervormingsmomentum moet worden opgevoerd. Ook de noodzaak tot
regionale samenwerking werd genoemd. Landen worden op eigen
merites beoordeeld. Ook de vertegenwoordigers van de Raad van Europa
en de OVSE, benadrukten dat de landen van de Westelijke Balkan zich
verder moeten inspannen om de Rule of Law te versterken en corruptie en
criminaliteit tegen te gaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 21 501-02, nr. 1074

6