Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

36 201

Homogene Groep Internationale samenwerking
2023 (HGIS-nota 2023)

Nr. 2

LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN
Vastgesteld 22 november 2022
De vaste commissie voor Buitenlandse Zaken heeft een aantal vragen
voorgelegd aan de Minister van Buitenlandse Zaken over de brief van
20 september 2022 inzake de Homogene Groep Internationale samenwerking 2023 (HGIS-nota 2023) (Kamerstuk 36 201, nr. 1).
De Minister heeft deze vragen beantwoord bij brief van 1 november 2022.
Vragen en antwoorden zijn hierna afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
Rudmer Heerema
De griffier van de commissie,
Westerhoff

kst-36201-2
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 201, nr. 2

1

1
In welke landen/regio’s naast de Hoorn van Afrika en de Sahel wordt de
invloed van China en Rusland verder uitgebreid?
In algemene termen kan worden gezegd dat zowel China als
Rusland pogen hun invloedsfeer mondiaal uit te breiden.
China zet de afgelopen jaren in op het vergroten van de mondiale
invloedsfeer. Dit gebeurt via initiatieven als het Belt and Road
Initiative (BRI) maar ook via het opzetten van nieuwe bilaterale
samenwerkingsverbanden. Zo bracht Minister van Buitenlandse
Zaken Wang Yi eerder dit jaar o.a. een bezoek aan enkele
eilandstaten in de Stille Oceaan. Wang zat o.a. de tweede
bijeenkomst van de China-Pacific Island Countries Foreign
Ministers» Meeting voor en tekende tientallen bilaterale samenwerkingsovereenkomsten met landen in de regio. Landen kiezen
echter ook duidelijk een eigen koers. Zo werd het Chinese
voorstel voor een China-Pacific Islands Bloc verworpen door een
tiental eilandstaten.
Ook Rusland zet in op het versterken van de eigen invloedsfeer.
Het verspreiden van het Russische narratief met betrekking tot
de oorlog in Oekraïne en de gevolgen daarvan, staan daar recent
in centraal. Zo bracht de Russische Minister van Buitenlandse
Zaken Lavrov in juli van dit jaar o.a. een bezoek aan Egypte,
Ethiopië, Uganda en Congo (Brazzaville) om de bilaterale banden
aan te halen. Het viel op dat de ontvangende landen tijdens de
afsluitende persconferenties geen expliciete steun betuigden
voor het Russische narratief. Voor zover bekend zijn er ook geen
nieuwe afspraken gemaakt met de bezochte landen.
2
Hoe beïnvloedt de uitbreidende invloed van China en Rusland in landen
met een hoge mate van instabiliteit de Nederlandse inzet op het gebied
van ontwikkelingssamenwerking?
Nederland en de EU delen een opvatting over stabiliteit en
ontwikkeling die sterk afwijkt van die van zowel Rusland als
China. Het is voor Nederland van belang feitelijk onderscheid te
blijven maken tussen de inzet van Rusland en China. Dit omdat
beide landen andere soort uitdagingen bieden voor het Nederlandse en Europese ontwikkelingsmodel.
Rusland is er op uit landen binnen hun invloedssfeer te brengen
vooral om daarmee de invloedssfeer van Europa te beperken.
Rusland is hierbij onder andere actief in instabiele landen met
autoritair bestuur. Ontwikkeling en stabiliteit zijn hierbij voor
Rusland van ondergeschikt belang. Het is voor Nederland (en
Europa) van belang om een alternatief te blijven bieden aan deze
landen waarin juist ontwikkeling en stabiliteit voorop staan.
China zet in op een langdurige economische relatie met landen,
waar voorspelbaarheid en stabiliteit van belang zijn om economisch profijt te garanderen. Dit ondanks dat het zeer beperkt oog
heeft voor het democratisch gehalte van de landen in kwestie, of
zaken als arbeidsomstandigheden, milieu-impact, of transparantie.
Nederland en de EU zetten hier een zo goed mogelijk alternatief
tegenover via ontwikkelingssamenwerking, handel, en bevor-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 201, nr. 2

2

dering van democratie en mensenrechten. Dit gebeurt in dialoog
en samenwerking en is gericht op het beschermen van de
internationale rechtsorde, het bestrijden van grondoorzaken van
instabiliteit zoals armoede en ongelijkheid, en het vinden van
duurzame oplossingen voor uitdagingen als klimaatverandering.
Tevens versterkt het kabinet de Team Europe initiatieven met
Nederlandse expertise en financiering.
3
Op welke manier wordt er rekening gehouden met het afbouwen van
strategische onafhankelijkheden in onze verduurzaming / energietransitie?
Naast diversificatie draagt de energietransitie, die de energiesector fundamenteel verandert, bij aan het beperken van
(ongewenste) afhankelijkheden in relatie tot fossiele energiedragers. Inmiddels komt al bijna een kwart van de verbruikte
energie in de EU uit hernieuwbare bronnen en, in het kader van
de implementatie van de Europese Green Deal en doelstellingen
op het vlak van emissiereductie, zullen aanzienlijke investeringen
worden gedaan in de versnelling van de transitie op weg naar
emissieneutraliteit in 2050. Momenteel werkt het kabinet aan een
nationale grondstoffenstrategie, waarin ook rekening wordt
gehouden met grondstoffen die nodig zijn om de energietransitie
te bewerkstelligen.
4
Welke synergetische effecten tussen hulp en handel zijn reeds waargenomen en hoe wordt dit gemeten?
Vorig jaar heeft de IOB een evaluatie uitgevoerd van het internationale beleid voor duurzame economische ontwikkeling, handel
en investeringen (artikel 1 van de BHOS-begroting) waarin
uitgebreid wordt ingegaan op de wijze waarop er in de periode
2012–2020 invulling is gegeven aan dit beleid en de resultaten
ervan (Kamerstuk 34 124, nr. 25). De beleidsdoorlichting laat zien
dat er meer aandacht is gekomen voor ontwikkelingsdoelen in
het handelsbeleid, er meer coherentie is gekomen tussen
ontwikkelingsdoelen en het internationale belastingbeleid en dat
Nederland goed presteert als het gaat om beïnvloeding van het
EU-beleid op het gebied van IMVO en duurzame handelsketens.
IOB concludeert dat IMVO bij uitstek als een brug fungeert tussen
beleidsdoelen op het gebied van hulp en handel. Door middel van
het IMVO-beleid wordt gestuurd op het voorkomen en mitigeren
van nadelige gevolgen voor mens en milieu in de waardeketens
van Nederlandse bedrijven. Verduurzaming van waardeketens kan
resulteren in een positieve ontwikkelingsimpact. Het IMVO-beleid
is in 2019 door IOB geëvalueerd (Kamerstuk 26 485, nr. 319). Een
ander voorbeeld waarin hulp en handel elkaar versterken vindt
men onder meer terug bij het Innovatiefonds. Nederlandse en
lokale bedrijven werken hierbij in partnerschap aan oplossingen
voor maatschappelijke uitdagingen in ontwikkelingslanden, zoals
het bevorderen van voedselzekerheid, het uitrollen van circulaire
oplossingen in Afrikaanse steden of het ontwikkelen van
innovatieve oplossingen om COVID-19 in Afrika te bestrijden.
Onder andere naar aanleiding van de IOB beleidsdoorlichting
heeft het kabinet ervoor gekozen om in het nieuwe BHOS-beleid
meer focus toe te passen en te zorgen voor een geïntegreerde
aanpak middels de 14 combinatielanden. In de bijlage van de
BHOS-nota «Doen waar Nederland goed in is» (Kamerstuk 36
180, nr. 1) is een tabel opgenomen met de aanbevelingen van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 201, nr. 2

3

beleidsdoorlichting en hoe die worden geadresseerd in het
nieuwe beleid. Conform gewijzigde motie van de leden
Hammelburg en Ceder (Kamerstuk 36 180, nr. 20) zal deze nieuwe
aanpak in 2025 geëvalueerd worden.
5
Kunt u preciezer toelichten wat er bedoelt wordt met het begrip «toerekening EU afdrachten aan HGIS»?
De EU-toerekening betreft het aan de HGIS toegeschreven
«Nederlandse aandeel» van de begroting van de Europese
Commissie. De EU-toerekening bestaat uit een ODA-deel en een
non-ODA deel. Hiervan worden diverse programma’s van de EU
voor internationale samenwerking gefinancierd, waaronder het
Nabuurschapsbeleid, het instrument voor Ontwikkelingssamenwerking, het budget voor Gemeenschappelijk Buitenland en
Veiligheidsbeleid (GBVB) en Humanitaire hulp.
6
Naar welke specifieke doelen gaat de verhoging van het budget voor
migratie-samenwerking?
Het budget voor »opvang in de regio/migratiesamenwerking» is
verhoogd ter intensivering van de NL inzet ter ondersteuning van
vluchtelingen en gastgemeenschappen in de regio van oorsprong.
Hiermee wordt tevens een beperking van de instroom in
Nederland beoogd. Daarnaast is het budget verhoogd ter ondersteuning van het nieuwe beleid om migratiepartnerschappen aan
te gaan met landen van herkomst en transit van migranten.
Doelstelling van deze migratiepartnerschappen is het verbeteren
van de migratiesamenwerking (inclusief terugkeersamenwerking).
7
Hoe effectief is de controle op naleving van het Europese sanctieinstrumentarium?
Resolute uitvoering en implementatie van sancties blijft een
prioriteit voor het kabinet. Zoals vaker aangegeven valt of staat
de effectiviteit van deze maatregelen met een grondige naleving.
De uitvoering van sancties begint bij marktpartijen. De aangewezen bevoegde autoriteiten vanuit de overheid zijn verantwoordelijk voor toezicht. Eventuele handhaving ten aanzien van
schendingen is daarbij het sluitstuk. Zoals aanbevolen door de
nationaal coördinator sanctienaleving blijft het kabinet intensief
samenwerken met alle betrokken partijen met inachtneming van
ieders verantwoordelijkheden om sanctienaleving verder te
versterken. Hierover wordt de Kamer onder andere geïnformeerd
met de brieven over de stand van zaken sanctienaleving. De
eerstvolgende stand van zaken brief gaat de Kamer voor de
begrotingsbehandeling toe.
8
Wat is het verschil tussen de post «Toerekeningen EU begroting», en
«afdrachten aan de Europese Unie HGIS- toerekening»? Als het hier gaat
om een technische mutatie van dezelfde post, hoe wordt dan de
verhoging van dit bedrag van 412.305.000 euro naar 938.733.000 euro
verklaard?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 201, nr. 2

4

Dit gaat inderdaad om dezelfde post. Voorheen was deze enkel
als «toerekening» in de HGIS-nota zichtbaar en vanaf 2023 is
deze post zichtbaar op de begroting van Buitenlandse Zaken.
De reden voor de verhoging van de toerekening is een actualisatie van de EU-toerekening voornamelijk op het gebied van ODA
(zie ook vraag 21). Omdat het een toerekening van bestaande
uitgaven betreft, leidt dit niet tot hogere uitgaven.
9
Wordt er ook samengewerkt met niet-EU landen omtrent reisadviezen?
Het Nederlandse reisadvies reflecteert de actuele veiligheidssituatie voor Nederlanders in dat land. Afhankelijk van de situatie
wordt er zowel in Brussel als op hoofdstedenniveau met zowel
EU als niet-EU landen informatie uitgewisseld. Het reisadvies
wordt te allen tijde onafhankelijk opgesteld.
10
Op welke manier worden de crisisprotocollen uitgebreid?
Het antwoord op deze vraag is tweeledig. Aan de ene kant wordt
geïnvesteerd in het verbeteren en actualiseren van bestaande
protocollen en infrastructuur. Daarnaast gaat meer aandacht uit
naar het opleiden en trainen van medewerkers, die snel kunnen
worden ingezet voor consulaire dienstverlening in verschillende
regio’s van de wereld. Hiertoe is ook extra personeel beschikbaar
gemaakt. Ten tijde van crisis spelen zij een sleutelrol bij het
aansturen van de consulaire crisisorganisatie. Buiten de crisis
richten zij zich op het verder ontwikkelen en verbeteren van de
crisisstructuur.
11
Waarom gaat het budget voor de «Versterkte Nederlandse Handels- en
Investeringspositie» omlaag?
De daling ten opzichte van 2021 is voornamelijk te verklaren
door een afname van de beleidsgelden voor het Dutch Trade and
Investment Fund dat inmiddels revolveert en daarmee eigen
inkomsten uit aflossingen van lopende financieringen genereert.
Daarnaast wordt in 2023 (en 2024) een bedrag van EUR 5,3
miljoen per jaar overgeheveld naar de begroting van het Ministerie van Financiën voor de uitvoering van de controles door de
Douane in het kader van het sanctieregime voor Rusland.
12
Probeert Nederland ook landen als China aan te sporen om meer in te
zetten op klimaatfinanciering?
Nederland vindt het belangrijk dat financiering van klimaatactie
wordt gezien als mondiaal doel, waarbij ontwikkelde landen het
voortouw nemen en er zeker ook een rol is voor opkomende
economieën waaronder China. Op dit moment wordt onder het
Parijs Akkoord het onderscheid gemaakt tussen ontwikkelingsen ontwikkelde landen. Op COP27 gaan de besprekingen verder
over een nieuw klimaatfinancieringsdoel voor na 2025. Als
onderdeel van de EU zal Nederland zich inzetten voor het
verbreden van de donorbasis voor klimaatfinanciering met landen
zoals China.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 201, nr. 2

5

13
Hoeveel procent van het voedselzekerheidsbudget komt direct bij lokale,
kleinschalige voedselproducenten terecht en hoeveel procent komt ten
goede aan regeneratieve, natuur-inclusieve landbouw geleid door deze
voedselproducenten zelf? Kunt u daarin een onderscheid maken tussen
het huidige budget en de extra 100 miljoen euro?
Uit het voedselzekerheidsbudget worden activiteiten bekostigd
die lokale, kleinschalige voedselproducenten op een structurele
wijze toegang geven tot betere productiemiddelen en nieuwe
kennis. Directe subsidies aan producenten passen niet in die
benadering, omdat die niet leiden tot een duurzame verbetering
van voedselproductiesystemen.
Er wordt binnen de bestedingen onder beleidsartikel 2.1 niet
uitgesplitst naar type landbouwpraktijk. Dat is ook vrijwel
ondoenlijk, aangezien het in het veld doorgaans gaat om vraaggestuurde, geïntegreerde werkwijzen, waarin regeneratieve,
natuur-inclusieve en andere praktijken samenkomen binnen een
op ecologische duurzaamheid gerichte inzet.
14
Kunt u een overzicht geven van alle uitgaven aan het thema gezondheid,
Official Development Assistance (ODA) en non-ODA, en daarbij specificeren welk ministerie het geld bijdraagt, op welke beleidsterreinen het
besteed wordt en aan welke activiteiten? Welke van deze uitgaven vallen
onder de te verwachten Global Health Strategy?
Binnen de HGIS wordt in 2.023 EUR 530,6 miljoen besteed aan
Mondiale Gezondheid en Seksuele en Reproductieve Gezondheid
en Rechten. Hiervan zijn EUR 529,0 miljoen ODA middelen. De
resterende EUR 1.6 miljoen betreft het non-ODA deel van de
verplichte contributie aan de WHO/PAHO.
Alle middelen worden besteed binnen de BHOS-begroting,
activiteiten zijn gericht op verbetering van primaire gezondheid,
versterking van gezondheidssystemen in ontwikkelingslanden,
waarbij de focus ligt op Seksuele en Reproductieve Gezondheid
en Rechten. Alle genoemde uitgaven zijn gericht op mondiale
gezondheid en passen binnen het kader van de Nederlandse
mondiale gezondheidsstrategie.
15
Hoe verhoudt de bijdrage aan de Coalition for Epidemic Preparedness
Innovations (CEPI) die in de begroting van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport wordt genoemd, zich tot de Homogene Groep
Internationale Samenwerking 2023 (HGIS)? En hoeveel zal deze bijdrage
zijn?
De bijdrage aan CEPI wordt uit de begroting van VWS gefinancierd lastens de begrotingslijn voor pandemieparaatheid.
De bijdrage past in het beleid dat Nederland proactief bijdraagt
aan het duurzaam versterken van de paraatheid bij ernstige
grensoverschrijdende gezondheidsbedreigingen. Gezien de
directe relatie van CEPI met pandemische paraatheid is de
financiering vanuit de VWS begroting gedekt en niet via HGIS. De
Nederlandse bijdrage aan CEPI bedraagt 3 mln EUR per jaar voor
een periode van vier jaar:
16

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 201, nr. 2

6

Waar komt de verwachting voor de stijging van diverse ontvangsten van
31.671 euro naar 12.4.671 euro vandaan? Waaruit bestaan deze
ontvangsten precies?
De verwachting van de stijging in de ontvangsten is toegelicht in
de eerste incidentele suppletoire begroting (Kamerstuk 36 097,
nr. 2) en de brief d.d. 10 mei 2022 (Kamerstuk 35 925 V, nr. 89).
De verwachte stijging heeft te maken met de aankoop van een
kanselarij ten behoeve van de Permanente Vertegenwoordiging
van Nederland bij de Europese Unie (PV EU) en de ambassade in
Brussel. Het aankoopbedrag wordt gedekt door toekomstige
verkopen binnen de wereldwijde huisvestingsportefeuille van het
ministerie in 2024, waar vanwege de marktgevoeligheid nog niet
op vooruit gelopen kan worden.
17
Wat is de reden dat er minder geld gaat naar het Europees ontwikkelingsfonds in 2023?
Het Europees Ontwikkelingsfonds (EOF) is sinds 2021 gebudgetteerd onder het Meerjarig Financieel Kader (MFK) van de EU.
Daarmee vallen de uitgaven van het EOF grotendeels onder het
Neighbourhood, Development and International Cooperation
Instrument (NDICI), onderdeel van de EU-begroting. De
(aflopende) uitgaven van het EOF lopen echter nog wel door,
vanwege reeds gemaakte committeringen.
18
Klopt het dat het jaartal 2022 in de titel van tabel 15 eigenlijk 2023 moet
zijn?
Ja.
19
Hoe verhoudt de steun aan Rwanda in 2023 zich tot de hulp die het land
ontving in de periode 2017–2021?
In 2018 besloot de toenmalige Minister van BHOS om de
bilaterale OS-relatie met Rwanda af te bouwen tot 2022 en
tegelijk in te zetten op de versterking van de handelsrelatie.1 Na
dit jaar gaan er geen decentrale fondsen meer naar Rwanda, met
uitzondering van de steun aan enkele projecten die door COVID
vertraging hebben opgelopen en in 2023 definitief worden
afgerond. Inzet van Nederlandse OS-middelen in Rwanda blijft
mogelijk vanuit centrale thematische programma’s die niet
land-specifiek zijn opgezet.
20
Waarom is de extra financiering voor Oekraïne uit het Official
Development Assistance budget gehaald, in plaats van een extra
toevoeging op het Official Development Assistance budget?
De genoemde financiering voor Oekraïne in tabel 16 van de
HGIS-nota betreft eenmalig EUR 150 miljoen vanuit het
ODA-budget voor de opvang van Oekraïense vluchtelingen in
Nederland omdat deze opvang kwalificeert als ODA. Het
overgrote deel van de kosten, meer dan EUR 2,7 miljard begroot
voor 2023, voor de opvang van Oekraïense vluchtelingen wordt
1

Kamerstuk 34 952, nr. 33

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 201, nr. 2

7

gefinancierd uit generale middelen. Naast deze eenmalige
bijdrage voor opvang van Oekraïense vluchtelingen is vanuit het
ODA-budget tot op heden circa EUR 130 miljoen aan steun aan
Oekraïne geoormerkt c.q. verleend, waarvan circa EUR 60 miljoen
aan humanitaire hulp, inclusief humanitair ontmijnen, en EUR 65
miljoen via het bedrijfsleven. Bij het aangaan van activiteiten ten
aanzien van steun voor Oekraïne wordt er op individuele basis
gekeken of financiering uit bestaande middelen gedaan kan
worden of dat er aanspraak kan worden gemaakt op algemene
middelen. Wij blijven uw Kamer informeren over de Nederlandse
inzet in het kader van wederopbouw van Oekraïne.
21
Waaraan worden de 427 miljoen euro aan Official Development Assistance middelen besteed die vanwege EU-toerekening zijn toegevoegd?
Wanneer lopen deze middelen af, aangezien het een dalende trend
betreft? Kan de volledige EU-toerekening inzichtelijk worden gemaakt?
Een deel van de EU-afdrachten wordt ingezet voor ontwikkelingssamenwerking en wordt daarom toegerekend aan het budget
voor Ontwikkelingssamenwerking (ODA).
Om stabiliteit in de ODA-begroting te creëren is ervoor gekozen
om een vast bedrag per jaar toe te rekenen aan ODA.
Het kabinet Rutte IV heeft de ODA-toerekening van de
EU-afdrachten geactualiseerd naar een vast bedrag van EUR 863
miljoen per jaar met ingang van 2022 op basis van het huidige
Meerjarig Financieel Kader (MFK). Dit leidt tot een hoger toegerekend bedrag van EUR 427 miljoen in 2023.
Het Europees Ontwikkelingsfonds (EOF) is onderdeel geworden
van het huidige MFK, voorheen stond dit apart op de
BZ-begroting. Op termijn zal daarom de separate bijdrage aan het
EOF komen te vervallen. De aflopende reeks van het EOF staat
nog steeds op artikel 3.2 van de BZ-begroting en betreft
betalingen op reeds aangegane verplichtingen vanuit het 10e en
11e EOF, die naar verwachting tot en met 2027 tot betaling gaan
komen. Het restant van de raming voor het EOF is toegevoegd
aan de EU-afdrachten (artikel 3.1), omdat nieuwe
EOF-programma’s onderdeel zijn geworden van het huidige MFK.
Hiermee ontstond een oplopende reeks.
Met de actualisatie in het nieuwe coalitieakkoord (aflopende
reeks) komen we op een nieuwe vaste toerekening aan ODA van
EUR 863 miljoen per jaar.
De EU-toerekening van EUR 863 miljoen per jaar aan ODA is
gebaseerd op de EU-norm voor het minimale ODA-deel van
heading 6 van de EU-begroting (Neighbourhood and the World) en
het Nederlandse BNI-aandeel in de totale EU-begroting.
22
Kan worden aangegeven welk deel van de extra gelden op klimaat naar
publieke klimaatfinanciering gaat?
De extra gelden op begrotingsartikel 2.3 zullen nagenoeg volledig
toegerekend worden aan publieke financiering. Volgens de
gehanteerde OESO-DAC systematiek wordt een kleine fractie niet
toegerekend aan klimaat, waar het een bijdrage aan grote
fondsen betreft die ook andere beleidsdoelen dienen. Zo wordt
van onze bijdrage aan de Global Environment Facility, die zich

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 201, nr. 2

8

ook op biodiversiteit richt, 84% aan klimaatfinanciering
toegerekend.
23
Hoe bent u van plan om 410 miljoen euro aan klimaatfinanciering te
genereren in de komende 2 jaar om aan het streven van 1,8 miljard euro
klimaatfinanciering te voldoen?
De door Nederland gemobiliseerde klimaatfinanciering loopt
volgens de raming op van 1.390 miljoen euro in 2023 naar 1800
miljoen euro in 2025. De 410 miljoen euro extra gemobiliseerde
klimaatfinanciering komt deels uit groei van publieke financiering met 150 miljoen euro tot een totaal van 900 miljoen euro.
Deels komt deze uit verwachte extra gemobiliseerde private
financiering doordat de toegenomen aandacht voor private sector
investeringen op het terrein van klimaat de komende jaren verder
zichtbaar zal worden in de Nederlandse gemobiliseerde
klimaatfinanciering.
24
Hoe verhoudt de sterkere inzet op mobilisatie van private investeringen
zich tot de motie van het lid Van der Lee (Kamerstuk 35 925 XVII, nr. 36)
(aangehaald in voetnoot 4), waarin wordt gevraagd om «instrumentarium
bij te sturen zodat klimaatinvesteringen maximaal ten goede komen aan
de armste landen», waar immers «de risico’s verbonden aan (private)
investeringen al gauw als te hoog worden ingeschat»?
Uit het IOB onderzoek «Financiële toezeggingen in transitie»
blijkt dat van de onderzochte publieke inzet ten behoeve van de
mobilisatie van private klimaatinvesteringen 47% gericht was op
LICs en 28% op LMICs. Deze inspanning zet het kabinet voort.
Nederland geeft met het beleid en de intensiveringen op het
gebied van buitenlandse handel en ontwikkelingssamenwerking
een extra impuls aan klimaatfinanciering die ook ten goede komt
van armste en meest kwetsbare landen en mobilisatie van private
investeringen daarbij.
Dat beide doelen goed samen kunnen gaan wordt geïllustreerd
door de programma’s op het gebied van toegang tot
hernieuwbare energie, die vooral gericht zijn op de rurale
bevolking in de armste en meest kwetsbare landen en zich daar
richten op ontwikkeling van de commerciële markt voor decentrale hernieuwbare energieoplossingen en aantrekken van private
investeringen in die markt.
Een ander voorbeeld zijn de financiële inclusie programma’s, die
zich sterker gaan inzetten op klimaatadaptatie en/of -mitigatie,
onder meer door te sturen op het vergroten van de financiële
weerbaarheid van het micro, midden- en kleinbedrijf tegen de
gevolgen van klimaatverandering. Daarbij is onder andere
aandacht voor de weerbaarheid van kleinschalige boeren en
bedrijven in rurale gebieden.
25
Welk percentage van het budget voor klimaatfinanciering komt in 2023 uit
het Official Development Assistance budget? Hoe zag dit percentage er in
2022 en 2021 uit?
Alle financiering die kan worden toegerekend aan publieke
klimaatfinanciering aan ontwikkelingslanden kan worden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 201, nr. 2

9

gerekend aan ODA volgens de criteria van de OESO-DAC. Ook de
in de BHOS-nota aangekondigde extra inzet op publieke klimaatfinanciering is onderdeel van het ODA-budget.
26
Hoe wordt de klimaatrelevantie van deze private investeringen
gemonitord, uitgesplitst naar adaptatie en mitigatie? Hoe wordt de
verdeling tussen groepen landen (Lower income countries, low and
middle income countries, middle income countries, least developed
countries) van deze private investeringen gemonitord? Hoe worden de
bijdragen van deze private investeringen aan de resultaat-indicatoren van
ontwikkelingssamenwerking gemonitord?
Uitvoerders van door Nederland gefinancierde klimaatprojecten
rapporteren jaarlijks over de bereikte ontwikkelingsresultaten en
gemobiliseerde private investeringen. Hierbij wordt door de
uitvoerders gerapporteerd over resultaten op basis van van
tevoren afgesproken indicatoren. Nederland laat de met publieke
middelen gemobiliseerde private klimaatfinanciering jaarlijks
ex-post inventariseren door een onafhankelijke externe partij en
publiceert de resultaten in een publiek beschikbaar rapport. Van
de mobilisatie door multilaterale ontwikkelingsbanken met
Nederlandse bijdragen delen de multilaterale ontwikkelingsbanken uitsluitend het gemobiliseerde bedrag zonder een
verdeling over adaptatie en mitigatie alsmede over de verschillende groepen landen. De mobilisatie door multilaterale ontwikkelingsbanken toe te rekenen aan Nederland bedraagt ongeveer
de helft van de totale Nederlandse gemobiliseerde private
klimaatfinanciering. Nederland dringt voor de hele Wereldbankgroep aan op grotere transparantie.
27
Zou Nederland voor het bepalen van de klimaatrelevantie van projecten
(projecten met Rio Marker 1 voor adaptatie en/of mitigatie) een vergelijkbare methodologie kunnen hanteren als het Verenigd Koninkrijk, die
per project alleen het klimaatrelevante deel van de investering rapporteert
en niet een standaard percentage zoals Nederland doet (40%), of staan
daarvoor regels of praktische bezwaren in de weg? Zo ja, hoe zouden deze
bezwaren weggenomen kunnen worden?
Nederland hecht aan transparantie en vergelijkbaarheid en
bepleit daarom internationaal voor uniformiteit in de methodiek.
Uniformiteit kan het beste bereikt worden via OECD-DAC. De
40% die door Nederland wordt gehanteerd voor de berekening
van klimaatuitgaven aan activiteiten die een «significant» scoren,
wordt door OECD-DAC aanbevolen en gehanteerd. Het bezwaar
tegen het niet volgen, is dat de uniformiteit daarmee verder
afneemt. Overigens is dit percentage lager dan het percentage
dat door sommige andere donorlanden wordt gebruikt voor
activiteiten die significant scoren.
28
Hoe bepaalt de Wereldbankgroep de klimaatrelevantie van zijn projecten?
Hoe is deze berekening te controleren door onafhankelijke onderzoekers?
De Wereldbank stelt per project het deel van de financiering vast
dat direct gerelateerd is aan klimaatinzet. Daartoe hanteert de
Bank een methode voor het bepalen van de zogenaamde climate

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 201, nr. 2

10

co-benefits2 , die de Bank samen met andere multilaterale
ontwikkelingsbanken heeft ontwikkeld. Deze methode wordt
regelmatig bijgesteld.
De Wereldbank publiceert per boekjaar het overzicht van de
gerapporteerde klimaatinzet per project. Het meest recente
overzicht betreft het boekjaar 20213. In de project appraisal
documents beschrijft de Bank de relevante klimaatonderdelen
van ieder project. De exacte berekening van de klimaatinzet
wordt niet gedeeld en is niet eenduidig te controleren door
onafhankelijke onderzoekers.
Als bank opererend in de particuliere sector publiceert IFC deze
informatie niet. IFC laat jaarlijks de gerapporteerde klimaatfinanciering controleren door een onafhankelijke externe accountant.
Nederland dringt voor de hele Wereldbankgroep aan op grotere
transparantie.
29
Bent u bekend met het Oxfam-rapport «Unaccountable Accounting»,
waarin wordt gesteld dat zelfs gespecialiseerde onderzoekers op basis van
openbare bronnen onmogelijk de klimaatrelevantie van de financiering
door de kunnen controleren, en dat deze 40% af zou kunnen wijken van
wat wordt gerapporteerd?
Ja, daar ben ik bekend mee. Als aangegeven in het antwoord op
vraag 28 zet Nederland zich in voor meer transparantie bij
rapportage over klimaatfinanciering door de Wereldbankgroep.
30
Op welke basis wordt voorspeld dat de Nederlandse bijdrage aan
Multilaterale ontwikkelingsbanken (waaronder de Wereldbankgroep) zal
leiden tot mobilisatie van 320 miljoen euro aan private klimaatfinanciering, en hoe wordt de klimaatrelevantie van deze investeringen
gecontroleerd?
De prognose van de gemobiliseerde private financiering is
gebaseerd op de gerealiseerde mobilisatie van de afgelopen jaren.
Deze inschattingswijze is ook toegepast op de mobilisatie door
de multilaterale ontwikkelingsbanken en komt uit op 320 miljoen
euro. Nederland laat de gemobiliseerde private klimaatfinanciering jaarlijks ex-post inventariseren door een onafhankelijke
externe partij en publiceert de resultaten in een publiek
beschikbaar rapport.
31
Is de reservering van 75 miljoen euro voor de asielkosten op verdeelartikel
5.4 bedoeld voor het geval de 627 miljoen euro in 2023 wordt
overgeschreden?
De gehele reservering op het verdeelartikel in 2023, en mogelijk
meer, zal naar verwachting nodig zijn vanwege de verwachte
hogere asieluitgaven in 2022 en daarop volgende jaren. Dit
betekent dat de uitgaven vermoedelijk hoger zullen uitvallen dan
EUR 628 miljoen. De volgende meerjarenraming van de eerste-

2
3

Zie: What You Need to Know About Climate Co-Benefits (worldbank.org)
Zie: WB-FY21-Project-list-flyer.pdf (worldbank.org)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 201, nr. 2

11

jaars asieluitgaven wordt bij Voorjaarsnota 2023 vastgesteld en
verwerkt.
32
Kan een meerjarig overzicht worden gegeven van de asielkosten vanaf
2010 tot en met de verwachte asielkosten in 2030?
In onderstaande tabel is de gerealiseerde en de verwachte
ODA-toerekening voor eerstejaarsopvang van asielzoekers uit
DAC-landen weergegeven.
Jaar

2002
2003
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020
2021
Verwachte asieltoerekening:
2022
2023
2024
2025
2026
2027
1

Asieltoerekening
(bedrag x EUR 1.000)
89.538
162.602
96.046
72.421
86.370
90.189
171.584
238.898
253.108
339.698
253.582
274.325
697.440
1.185.931
392.327
736.560
482.072
441.085
492.792
344.707
562.4151
627.619
632.066
631.303
636.687
644.762

exclusief EUR 150 miljoen voor de opvang van Oekraïense vluchtelingen in Nederland.

De verwachte asieltoerekening over 2022 wordt bij Najaarsnota
bijgesteld. Het bovenstaande overzicht betreft de raming zoals
deze is verwerkt in de Voorjaarsnota 2022 (Kamerstuk 36 120, nr.
1). De verwachting is dat de asieluitgaven verder toenemen.
33
Wat is het huidige geraamde percentage van het Official Development
Assistance budget dat aan asielkosten voor de eerstejaarsopvang wordt
besteedt? Is er een maximum op dit budget dat hieraan kan worden
besteedt?
Het geraamde ODA-budget is EUR 6,18 miljard in 2023. De
verwachte asieltoerekening eerstejaarsopvang betreft EUR 628
miljoen. Dit is 10,2% van het totale ODA-budget.
Voor de asieltoerekening eerstejaarsopvang heeft het kabinet
geen maximum vastgesteld.
34
Is het maken van afspraken over het wel of niet publiekelijk aankaarten
van de mensenrechtensituatie in een land expliciet onderdeel van het
beleid om de bilaterale samenwerking met landen te inventariseren in het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 201, nr. 2

12

kader van migratiesamenwerking? Zal dit middel vaker ingezet worden in
onderhandelingen?
Nee, dat is niet het geval. De manier waarop de mensenrechtensituatie in een bepaald land wordt aangekaart wordt bepaald op
grond van effectiviteit; het is niet een onderwerp in onderhandelingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 201, nr. 2

13