Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

35 200 VIII

Jaarverslag en slotwet Ministerie van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap 2018

Nr. 4

MEMORIE VAN TOELICHTING
A. ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ HET WETSVOORSTEL
Wetsartikelen 1 en 2
De begrotingsstaten die onderdeel zijn van de rijksbegroting, worden op
grond van artikel 2.3, eerste lid, van de Comptabiliteitswet 2016 afzonderlijk bij wet vastgesteld en ook gewijzigd. Het onderhavige wetsvoorstel
strekt ertoe om voor het jaar 2018 wijzigingen aan te brengen in:
1. de departementale begrotingsstaat van het Ministerie van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap;
2. de begrotingsstaat inzake de agentschappen van dit ministerie.
De in de begrotingsstaten opgenomen begrotingsartikelen worden in
onderdeel B van deze memorie van toelichting toegelicht.
De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
I.K. van Engelshoven
De Minister voor Basis- en Voortgezet Onderwijs en Media,
A. Slob

kst-35200-VIII-4
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 VIII, nr. 4

1

B. BEGROTINGSTOELICHTING SLOTWET
Met dit wetsvoorstel wordt voorgesteld de begroting van de verplichtingen te verhogen met € 21,0 miljoen. De uitgaven worden verlaagd met
€ 154,2 miljoen. De ontvangsten worden verhoogd met € 11,6 miljoen.
Algemene toelichting op de mutaties
In deze Slotwet worden de beleidsmatige mutaties en technische mutaties
groter of gelijk aan onderstaande staffel toegelicht op het niveau van de
financiële instrumenten, conform de Rijksbegrotingsvoorschriften.
Omvang begrotingsartikel
(stand ontwerpbegroting)
in € miljoen

Beleidsmatige mutaties
(ondergrens in € miljoen)

Technische mutaties
(ondergrens in € miljoen)

1
2
5
10

2
4
10
20

< 50
=> 50 en < 200
=> 200 < 1.000
=> 1.000

Voor de verplichtingen geldt dat deze in de begrotingsadministratie
worden bijgehouden met een vaste relatie tot de uitgaven. In de praktijk
kan dat tot verschillen leiden tussen de begrotingsstand van de verplichtingen en de daadwerkelijke realisatiestand uit de financiële administratie.
Bij Slotwet wordt te allen tijde aangesloten bij de daadwerkelijk gerealiseerde verplichtingenstand. In deze Slotwet wordt toegelicht of de
verschillen een beleidsmatige oorzaak hebben of een technisch karakter
hebben (aansluiting op de realisatiestand van de verplichtingen).
Correctie kapitaalontvangsten DUO
Per abuis is in de Tweede suppletoire begrotingswet de mutatie op de
kapitaalontvangsten DUO opgenomen als € 6,8 miljoen in plaats van
€ 16,8 miljoen, zoals in de Eerste suppletoire begrotingswet stond. In deze
Slotwet is de mutatie kapitaalontvangsten DUO bij Eerste suppletoire
begrotingswet weer gecorrigeerd naar het juiste bedrag van € 16,8
miljoen.
BELEIDSARTIKELEN
Artikel 1: Primair onderwijs
Op artikel 1 worden de verplichtingen verhoogd met € 535,9 miljoen en
de uitgaven worden verhoogd met € 2,3 miljoen. De ontvangsten worden
verlaagd met € 1,0 miljoen.
Verplichtingen
De verplichtingenmutaties groter dan € 10,0 miljoen:
– Er is € 437,2 miljoen meer verplicht op het instrument bekostiging.
Daarvan is € 286,7 miljoen beleidsmatig (verplichtingen samenhangend met de aan artikel 1 toegevoegde Regeerakkoordmiddelen voor
werkdruk en voor de modernisering van arbeidsvoorwaarden) en
daarvan is € 150,5 miljoen technisch (verplichtingen samenhangend
met de loon- en prijsbijstelling). In 2018 is voor deze doelen niet alleen
het in 2018 uitbetaalde bedrag verplicht, maar vanwege de schooljaarsystematiek zijn in dat jaar ook de in 2019 vallende uitgaven van
schooljaar 2018–2019 verplicht. Met dat laatste was bij de oorspronke-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 VIII, nr. 4

2

–

lijke verplichtingenmutaties bij eerdere suppletoire wetten nog geen
rekening gehouden.
Er is € 96,0 miljoen meer verplicht op het instrument bijdragen aan
medeoverheden. Voor een bedrag van € 6,0 miljoen betreft dit
verplichtingen samenhangend met de loon- en prijsbijstelling,
waarmee dit deel van de mutatie technisch van aard is. Het resterende
deel van € 90,0 miljoen is beleidsmatig van aard. Bij de overboeking
van de Regeerakkoordmiddelen (voor gemeentelijk onderwijsachterstandenbeleid) is geen rekening gehouden met het feit dat voor dit
instrument de verplichtingen niet synchroon lopen met de uitgaven,
maar daar structureel een jaar aan vooraf gaan. In 2018 is niet het
uitgavenbedrag 2018 van € 40 miljoen verplicht, maar het uitgavenbedrag 2019 van € 130 miljoen. Dat levert een verplichtingenoverschrijding van € 90 miljoen (exclusief LPO) op.

Artikel 3: Voortgezet onderwijs
Op artikel 3 worden de verplichtingen verlaagd met € 105,8 miljoen en de
uitgaven worden verlaagd met € 21,0 miljoen. De ontvangsten worden
verhoogd met € 1,6 miljoen.
Verplichtingen
De verplichtingenmutaties groter dan € 10,0 miljoen:
– Er is € 70,2 miljoen minder gerealiseerd aan verplichtingen voor
bekostiging, omdat er bij de definitieve telling minder leerlingen waren
dan bij de voorlopige telling. De verplichtingenstand wordt aangepast
aan de realisatie van de verplichtingen bij Slotwet. Er is € 20,7 minder
verplicht doordat een groot deel van de regelingen voor kansengelijkheid al in 2017 zijn verplicht en doordat Kennisnet eind 2017 verplicht
is voor 2018, maar voor 2019 niet in 2018 verplicht is.
Uitgaven
De uitgavenmutaties groter dan € 10,0 miljoen:
– Er is € 21,3 miljoen minder uitgegeven aan bekostiging. Dit heeft te
maken met een meevaller doordat er bij de definitieve telling minder
leerlingen waren dan bij de voorlopige telling.
Artikel 4: Beroepsonderwijs en volwasseneneducatie
Op artikel 4 worden de verplichtingen verlaagd met € 120,7 miljoen en de
uitgaven met € 4,8 miljoen. De ontvangsten worden verhoogd met € 1,0
miljoen.
Verplichtingen
De verplichtingenmutaties groter dan € 10,0 miljoen:
– Op dit artikel worden de verplichtingen onder het instrument bekostiging verlaagd met € 111,0 miljoen. Deze verplichtingen zouden
volgens de stand bij Najaarsnota in 2018 worden verplicht en in 2019
worden uitbetaald. Ze worden echter zowel in 2019 verplicht als
uitbetaald. Het betreft de wachtgelden 2019 en de overgangsbekostiging 2019–2021 vanwege afschaffing cascadebekostiging voor de
mbo-instellingen.
– Daarnaast is voor € 27,0 miljoen minder verplicht op het instrument
bekostiging. De verplichtingenstand wordt aangepast aan de realisatie
van de verplichtingen bij Slotwet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 VIII, nr. 4

3

Artikel 6: Hoger beroepsonderwijs
Op artikel 6 worden de verplichtingen verhoogd met € 4,1 miljoen en de
uitgaven verlaagd met € 2,6 miljoen. De ontvangsten worden verhoogd
met € 0,2 miljoen.
Verplichtingen
De verplichtingenmutaties groter dan € 10,0 miljoen
– Er zijn voor € 20,3 miljoen meer garantieverplichtingen aangegaan in
het kader van het schatkistbankieren.
– Daartegenover staan € 14,7 miljoen aan vervallen garanties schatkistbankieren, zodat de garantieverplichtingen per saldo met € 5,6 miljoen
toenemen.
Artikel 7: Wetenschappelijk onderwijs
Op artikel 7 worden de verplichtingen verlaagd met € 6,8 miljoen en de
uitgaven verlaagd met € 0,3 miljoen.
Artikel 8: Internationaal beleid
Op artikel 8 worden de verplichtingen verhoogd met € 3,6 miljoen en de
uitgaven
verhoogd met € 0,1 miljoen.
Verplichtingen
De verplichtingenmutaties groter dan € 1,0 miljoen:
– Er is € 2,1 miljoen meer verplicht voor stichting EP-Nuffic, vanwege
een vervroeging van het tijdstip van uitsturen van de verleningsbeschikking voor 2019. De verplichting is aangegaan in 2018 met
kasgevolgen in 2019.
Artikel 9: Arbeidsmarkt en personeelsbeleid
Op artikel 9 worden de verplichtingen verlaagd met € 11,6 miljoen en de
uitgaven verlaagd met € 10,5 miljoen. De ontvangsten worden verhoogd
met € 0,8 miljoen.
Verplichtingen en Uitgaven
Mutaties groter dan € 2,0 miljoen:
– Op de regeling Tegemoetkoming kosten opleidingsscholen doet zich
een meevaller voor, omdat het aantal studenten lager is dan geraamd.
Dit zorgt voor een meevaller van € 5,7 miljoen.
Op het budget voor de lerarenbeurs heeft zich een tegenvaller van
€ 2,3 miljoen voorgedaan, voornamelijk door nabetalingen als gevolg
van correcties op aanvragen uit eerdere jaren.
Artikel 11: Studiefinanciering
Op artikel 11 worden de uitgaven en de verplichtingen verlaagd met
€ 110,6 miljoen. De ontvangsten worden verhoogd met € 16,0 miljoen.
Verplichtingen en Uitgaven
De mutaties groter dan € 10,0 miljoen:
– De relevante uitgaven voor de basisbeurs zijn in totaal € 17,4 miljoen
hoger uitgevallen dan geraamd. Dit is met name het gevolg van hoger
dan geraamde omzettingen in gift van basisbeurzen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 VIII, nr. 4

4

–

–

–

–
–

De relevante uitgaven voor de aanvullende beurs zijn in totaal € 22,9
miljoen hoger uitgevallen dan geraamd. Dit is met name het gevolg
van hogere toekenningen aan gift en omzettingen.
Voor de reisvoorziening is voor € 20,0 miljoen minder opgeboekt aan
relevante gift budget en voor € 21,0 miljoen meer voor prestatiebeurs
gift budget.
De overige relevante uitgaven zijn met € 12,0 miljoen euro naar
beneden bijgesteld. Dit heeft te maken met het feit dat in mei het
nieuwe PVS systeem in werking trad. Hierdoor is er een stuk minder
achterstallig lager recht (ALR) en daardoor minder kortlopende
vorderingen die als relevante uitgaven worden geboekt.
De niet-relevante uitgaven voor de prestatiebeurs (basisbeurs en
aanvullende beurs) zijn € 26,3 miljoen lager uitgevallen dan geraamd.
De niet-relevante uitgaven op de rentedragende lening en het
collegegeldkrediet zijn naar beneden bijgesteld met respectievelijk
€ 91,0 miljoen en € 21,1 miljoen. Uit de realisatiegegevens van DUO
blijkt dat de uitgaven op deze posten lager zijn dan geraamd.

Ontvangsten
De ontvangstenmutaties groter dan € 10,0 miljoen:
– De niet-relevante ontvangsten op de terugontvangen hoofdsom zijn
met € 16,1 miljoen naar boven bijgesteld. Uit de realisatiegegevens
van DUO blijkt dat er een hoger bedrag is terugbetaald aan lening.
Artikel 12: Tegemoetkoming onderwijsbijdrage en schoolkosten
Op artikel 12 worden de uitgaven en de verplichtingen verlaagd met € 0,7
miljoen. De ontvangsten worden verhoogd met € 0,5 miljoen.
Artikel 13: Lesgelden
Op artikel 13 worden de ontvangsten verlaagd met € 10,5 miljoen.
Artikel 14: Cultuur
Op artikel 14 worden de verplichtingen verhoogd met € 11,9 miljoen en
de uitgaven verlaagd met € 2,5 miljoen. De ontvangsten worden verlaagd
met € 0,4 miljoen.
Verplichtingen
De verplichtingenmutaties groter dan € 5,0 miljoen:
– Op het instrument bekostiging is per saldo voor € 2,9 miljoen minder
verplicht dan geraamd. Belangrijkste mutatie is een verlaging van
€ 10,2 miljoen voor de regeling Cultuureducatie met Kwaliteit bij het
Fonds Cultuurparticipatie omdat de verplichtingen al eerder waren
aangegaan. Er is voor € 5,5 miljoen meer verplicht omdat de middelen
ten onrechte op het instrument subsidies geraamd waren. Daarnaast
zijn er diverse kleinere mutaties om de verplichtingenstand aan te
passen aan de realisatie verplichtingen bij Slotwet.
– Er is voor € 5,5 minder verplicht aan subsidies omdat de middelen ten
onrechte op dit instrument geraamd waren; de realisatie heeft
plaatsgevonden op het instrument bekostiging.
– Er is voor € 26,6 miljoen minder verplicht aan subsidies doordat
verplichtingen reeds eerder waren aangegaan dan wel pas na 2018
worden aangegaan.
– Er is per saldo voor € 49,1 miljoen aan garantieverplichtingen
verleend. Het gaat om € 7,4 miljoen op de achterborgstellingen van
het Nationaal Restauratiefonds en € 31,7 miljoen op de indemniteitsre-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 VIII, nr. 4

5

geling. De plafonds voor beide regelingen zijn niet overschreden. Ook
zijn er voor € 10 miljoen garantieverplichtingen op schatkistleningen
aangegaan.
Uitgaven
De uitgavenmutaties groter dan € 5,0 miljoen:
– Er is voor € 5,5 miljoen meer uitgegeven aan bekostiging omdat de
middelen ten onrechte op het instrument subsidies geraamd waren.
– Er is voor € 5,5 minder uitgegeven aan subsidies omdat de middelen
ten onrechte op dit instrument geraamd waren; de realisatie heeft
plaatsgevonden op het instrument bekostiging.
Artikel 15: Media
Op artikel 15 worden de verplichtingen verlaagd met € 59,7 miljoen en de
uitgaven verlaagd met € 1,8 miljoen. De ontvangsten worden verhoogd
met € 1,4 miljoen.
Verplichtingen
De verplichtingenmutaties groter dan € 10,0 miljoen:
– De verlaging van de verplichtingen met € 57,9 miljoen wordt hoofdzakelijk veroorzaakt doordat in december 2018 de verplichtingen zijn
aangegaan voor 2019, na vaststelling van de Mediabegrotingsbrief.
Het budget in 2019 ligt lager, het verplichtingenbudget 2018 wordt dus
aangepast aan het uitgavenbudget 2019.
Artikel 16: Onderzoek en wetenschapsbeleid
Op artikel 16 worden de verplichtingen verlaagd met € 118,7 miljoen en
de uitgaven verlaagd met € 1,6 miljoen. De ontvangsten worden
verhoogd met € 0,4 miljoen.
Verplichtingen
De verplichtingenmutaties groter dan € 10,0 miljoen:
– Er is in totaal € 148,0 miljoen meer verplicht voor de bekostiging. Bij
Voorjaarsnota zijn Regeerakkoordmiddelen voor onder meer de
Nationale Wetenschapsagenda toegevoegd aan de begroting. De
verplichtingen voor de kasuitgaven in 2019 zijn in 2018 aangegaan.
– Er is € 268,7 minder verplicht in verband met het afboeken van een
aanvullende verplichting van € 266,0 miljoen die op de saldibalans
was opgenomen in verband met de administratieve verwerking van
subsidieverplichtingen die de Nederlandse organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek is aangegaan richting de kennisinstellingen.
Deze aanvullende verplichting wordt nu afgeboekt gezien een herziene
afspraak met het NWO. Als gevolg hiervan is er geen sprake meer van
een aanvullende verplichting.
Artikel 25: Emancipatie
Op artikel 25 worden de verplichtingen en de uitgaven verlaagd met
€ 0,05 miljoen. De ontvangsten worden verhoogd met € 0,05 miljoen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 VIII, nr. 4

6

Niet-beleidsartikelen
Artikel 91: Nominaal en onvoorzien
Artikel 91 dient als intermediair totdat de exacte verdeling over de
betrokken artikelen bekend is. Op dit artikel worden dus geen feitelijke
uitgaven verantwoord.
Artikel 95: Apparaatskosten
Op artikel 95 worden de verplichtingen en de uitgaven verhoogd met
€ 0,1 miljoen De ontvangsten worden verhoogd met € 0,6 miljoen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 VIII, nr. 4

7