en extremism in Nederland Li
Nederland Li ks activisme en e
Links activisme en extremisme
en extremisme in Nederland Li
Nederland Links activisme en e
Links activisme en extremisme
en extremisme in Nederland Li
Nederland Links activisme en e
Divers
en diffuus,
wisselvallig enen
wispelturig
Links
activisme
extremisme
en extremisme in Nederland Li
Nederland Links activisme en e
Links activisme en extremisme
en extremisme in Nederland Li
Nederland Links activisme en e
Links activisme en extremisme
t
i
i N d l d Li
Algemene Inlichtingen- en
Veiligheidsdienst
Ministerie van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties

Inhoud
1.

Inleiding

3

2. Trends
2.1 Van ‘single issue’ naar samenwerking
2.2 Internationale contacten
2.3 Corrumpering van geoorloofd protest
2.4 Golfbeweging en fluctuaties in dreiging

5
5
5
7
7

3. Huidig links-activisme en -extremisme
3.1 Links-activisme
3.2 Links-extremisme
3.2.1 Dierenrechtenextremisme
3.2.2 Verzet tegen asiel- en vreemdelingenbeleid
3.2.3 Anarcho-extremisme
3.2.4 Antifascisme

9
9
9
9
11
14
15

4. Vooruitblik
4.1 Dierenrechtenextremisme
4.2 Verzet tegen asiel- en vreemdelingenbeleid
4.3 Antifascisme
4.4 Milieuextremisme
4.5 Kernenergie

17
17
17
17
17
18

5.

19

Rol AIVD

misme in Nederland Links activism
nd Links activisme en extremisme
tivisme en extremisme in Nederla
misme in Nederland Links activism
nd Links activisme en extremisme
tivisme en extremisme in Nederla
misme in Nederland Links activism
nd Links activisme en extremisme
tivisme en extremisme in Nederla
misme in Nederland Links activism
nd Links activisme en extremisme
tivisme en extremisme in Nederla
misme in Nederland Links activism
nd Links activisme en extremisme
tivisme en extremisme in Nederla
i
i N d l d Li k ti i

1. Inleiding
Binnen het links-extremistische landschap
werken groeperingen steeds meer samen.
Activisten en extremisten houden hun eigen
speerpunt, hun ‘core business’, maar zijn
vaak bereid elkaars activiteiten te ondersteunen. Ook zijn er meer internationale
contacten tussen Nederlandse actievoerders
en buitenlandse geestverwanten.
Omdat de meeste activisten en extremisten
zich niet meer voornamelijk bezighouden
met één item (het ‘single issue’ actievoeren)
is er ‘ontzuiling’ ontstaan binnen het linksextremisme. Daarnaast is een toename te
zien van het aantal anarchistische groeperingen in Nederland, die zich niet meer alleen
tegen hun klassieke vijand – het kapitalisme – keren, maar ook tegen bijvoorbeeld
fascisme, het asiel- en vreemdelingenbeleid
of tegen financiële instellingen.

Het links extremisme is te vergelijken met
een veenbrand, die meest ondergronds
smeult, maar soms plotseling oplaait.
Omdat het links extremisme in de
geschiedenis wordt gekenmerkt door een
grillig verloop met soms grote pieken in
intensiteit, is een regelmatige bijstelling
van het heersende beeld noodzakelijk.
Deze publicatie beschrijft de feitelijke
dreiging van het linkse activisme en
extremisme van dit moment.
Hoofdstuk 2 van deze publicatie geeft
een overzicht van de trends die de AIVD
constateert binnen het linkse spectrum.
In hoofdstuk 3 wordt een beeld gegeven
van het huidige activistisch en extremistisch landschap. Hoofdstuk 4 volgt met de
ontwikkelingen die de AIVD voor de nabije
toekomst verwacht. Tot slot wordt de rol
van de AIVD omschreven.

Dit zijn trends die de AIVD waarneemt in
zijn onderzoek naar links extremisme in
Nederland. In deze publicatie beschrijft de
AIVD het actuele beeld op het terrein van het
linkse activisme en – vooral – extremisme.

3

4

2. Trends
De AIVD hecht eraan om een scherp
onderscheid te maken tussen enerzijds
activisten, die in hun acties – hoe hinderlijk
die ook kunnen zijn – binnen de grenzen van
de wet blijven, en anderzijds extremisten.
Er is sprake van extremisme wanneer het
uiterste wordt nagestreefd of aanvaardbaar
wordt geacht en daarbij de kaders van de
democratische rechtsorde worden overschreden. Beperkingen die de wet en of de
democratische rechtsorde opleggen worden
als niet-bindend beschouwd en bewust
gepasseerd.

2.1 	Van ‘single issue’ naar
samen­werking
Al bijna vier decennia kent Nederland een
brede linkse ‘beweging’ die zich met allerlei
actieterreinen bezighoudt. Aanvankelijk was
er sprake van verzuiling: de meeste activisten
en extremisten hielden zich voornamelijk met
één item bezig, het ‘single issue’ actievoeren.
In de loop van 2009 constateerde de AIVD
een verandering in het gehele linkse activisme
en extremisme: steeds vaker werkten bijvoorbeeld antifascisten en dierenrechtenextremisten samen. Deze tendens breidde zich in de
daarop volgende jaren verder uit: antifascisten
hielpen in toenemende mate de tegenstanders
van het asielbeleid, die ook hulp kregen van
milieuactivisten.
Daarnaast namen tegenstanders van het
asiel- en vreemdelingen­beleid de modus
operandi van dierenrechtenextremisten
over en voerden bekladdingen, vernielingen
maar ook brandstichtingen en ‘home visits’
uit. Een home visit is het fenomeen waarbij
actievoerders heimelijk (vaak ’s nachts) een
‘bezoek brengen’ aan het adres van hun
targets, met als doel een directe intimidatie.

Er is sindsdien sprake van een brede
samenwerking of ten minste ondersteuning
van elkaars activiteiten. De vroegere
solidariteit die meestal verbaal werd geuit,
heeft plaats gemaakt voor een feitelijk
gezamenlijk optrekken tegen vermeend
onrecht. Dit neemt overigens niet weg dat
de meeste actievoerders de voorkeur blijven
geven aan hun ‘core business’.
Omdat de acties gevoed worden door
een gezamenlijke, anarchistische ideologie
en worden uitgevoerd op extremistische
wijze (vernielingen, brandstichtingen,
home visits), heeft de AIVD het begrip
anarcho-extremisme geïntroduceerd.
De ontzuiling van het links-extremistische
landschap zorgt voor een toename van het
aantal anarchistische groeperingen in Nederland, die zich niet langer tegen hun klassieke
vijand (het kapitalisme) keren, maar ook tegen
bijvoorbeeld fascisme en het asielbeleid.

2.2 Internationale contacten
Internationalisering is een kernfactor binnen
het extremisme en is van meet af aan vorm
gegeven door met name het autonome,
anarchistische deel van de (kraak)beweging.
Nederlandse extremisten namen in de jaren
tachtig en negentig veelvuldig deel aan het
gewelddadige verzet tegen ontruimingen,
bijvoorbeeld in Hamburg, Berlijn en
Kopenhagen. In dezelfde periode was ook
sprake van internationaal verzet tegen de
implementatie van de Europese Unie.
Met de opkomst van de antiglobalisering
kwamen Nederlandse extremisten tot een
vanzelfsprekende intensievere samenwerking
met hun buitenlandse geestverwanten.
De gezamenlijke afkeer van het neoliberalisme
was hier een katalyserende factor.

5

Internationale solidariteit wordt in de
afgelopen jaren meer en meer getoond in
de vorm van symbolische acties, waarbij
sprake is van tweerichtingsverkeer.
Wanneer bijvoorbeeld in Athene antifascisten
of anarchisten hardhandig worden bejegend
door de Griekse politie, worden in Nederland
verfbommen en stenen geworpen naar
Griekse objecten (diplomatieke vestigingen,
reisbureaus en dergelijke). Toen in Nederland
de ‘antikraakwet’ werd ingevoerd, leidde dat
in diverse landen tot soortgelijke acties.
De AIVD zag in de afgelopen jaren meer
contacten en een uitwisseling van ideeën
met onder andere Italiaanse (anarchoextremistische) geestverwanten.
Een specifieke uiting van internationale
solidariteit zijn de schrijfavonden die
regelmatig gehouden worden in de diverse
sociale (kraak)centra. Op uitnodiging van het
internationale Anarchist Black Cross (ABC)
worden kaarten en brieven geschreven aan
‘politieke’ gevangenen, onder wie bijvoorbeeld ook extremisten die politieagenten
hebben doodgeschoten.
In een aantal gevallen is sprake van directe
ondersteuning van elkaars acties. Met name
antifascisten bezoeken nog steeds elkaars
manifestaties tegen uitingen van extreemrechts, waarbij van tevoren informatie wordt
uitgewisseld tijdens bijeenkomsten in de
diverse sociale centra. Nederlandse antifascisten nemen deel aan de jaarlijkse betogingen
in Dresden, Dortmund en Stolberg. Andere
Nederlandse extremisten lieten zich zien en
werden soms ook aangehouden bij acties in
het kader van milieubehoud en/of transport
van kernafval.

6

Een specifieke vorm van samenwerking
bestaat uit het zogenaamde Black Block,
een internationale ad hoc-coalitie van
(gewelddadige) extremisten, die door hun
optreden de vreedzame activiteiten van
‘normale’ demonstranten corrumperen.
Dit fenomeen is overigens overgenomen
door rechtse extremisten, maar tot op heden
heeft dat nog niet geleid tot een confrontatie
van beide blokken.
Met name de antiglobaliseringsbeweging is
door het optreden van een Black Block vaak
in een kwaad daglicht komen te staan, omdat
de media nog slechts aandacht hadden voor
de gewelddadige uitingen.

Een Black Block heeft de volgende
kenmerken:
• er is geen sprake van organisatie of
van een leider, maar de deelnemers
hebben wel onderling contact;
• deelnemers besluiten vaak pas ter
plaatse gezamenlijk in een Black Block
op te trekken;
• de deelnemers spelen flexibel op de
situatie in: is er geen politie, dan volgt
geweld tegen objecten, is er wel politie,
dan is deze vaak het doelwit;
• de deelnemers gaan gekleed in het
zwart en dragen meestal een bivakmuts
of helm;
• geweld wordt als legitiem middel
beschouwd;
• de deelnemers zijn erop uit mediaaandacht te genereren en geweld uit
te lokken, om zodoende het verschil
duidelijk te maken tussen het repressie­
apparaat en de door dat apparaat
‘onderdrukte bevolking’.

2.3	Corrumpering van geoorloofd
protest

2.4 	Golfbeweging en fluctuaties
in dreiging

Extremisten corrumperen(misbruiken)
door hun acties vaak het geoorloofde
protest van activisten, waarna de autoriteiten
soms kiezen voor (noodzakelijk) ingrijpen
zonder onderscheid des persoons. In veel
gevallen wordt daarmee een einde gemaakt
aan vreedzame betogingen en worden
vrijheden beknot. In het verleden waren het
vooral antifascisten die door hun manier van
optreden een einde maakten aan geoorloofde
protesten van extreemrechts. Later waren het
met name de extremisten, verzameld in een
Black Block, die de vreedzame demonstraties
van soms honderdduizenden welwillende
antiglobalisten lieten ontsporen door
geweld. Ook hier gold weer dat de lokale
autoriteiten het gehele, ook vreedzame,
protest vaak met geweld beëindigden.

Het linkse actievoeren wordt van meet af
aan grotendeels gekenmerkt door periodes
van hoge activiteit, afgewisseld door (soms
langdurige) stilte. Voor wat betreft het
dierenrechtenextremisme is het in Nederland, mede vanwege lopende rechtszaken
de afgelopen vier, vijf jaren relatief rustig
geweest. De dreiging lijkt echter sinds een
jaar wat toe te nemen, vooral als gevolg van
de campagne tegen de Landerd Campus.

Bij vreedzame en legale acties van dierenrechtenactivisten en tegenstanders van
het asiel- en vreemdelingenbeleid zorgen
extremisten regelmatig voor een escalatie
van de gang van zaken.
Een duidelijk voorbeeld van corrumpering
van geoorloofd protest kwam voor rekening
van een klein aantal Haagse antifascisten/
anarchisten, die in januari 2011 een demonstratie van studenten tegen bezuinigingen
deden overgaan in een confrontatie met de
politie. De anarchisten stuurden een paar
honderd studenten richting het Ministerie
van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
waar het tot een treffen kwam met de ME.
In totaal werden 22 demonstranten
opgepakt, waaronder slechts één antifascist.

Het Nederlandse asiel- en vreemdelingenbeleid heeft vooral in de jaren negentig van
de vorige eeuw aanleiding gevormd voor
een aantal gewelddadige acties. De Revolutionaire Anti Racistische Actie (RaRa) was
verantwoordelijk voor enkele bomaanslagen.
Het verzet tegen het asiel- en vreemdelingenbeleid was één van de voornaamste speerpunten van deze ‘anti-imperialisten’, zeker
na het verdwijnen van de Zuid-Afrikaanse
apartheidspolitiek. In de jaren daarna was,
mede door de zelfontbinding van RaRa in
1996, sprake van gematigder vormen van
actievoeren. Bommen maakten plaats voor
zaken als kerkasiel en directe ondersteuning
van de uitgeprocedeerde asielzoekers op
straat. Daarnaast trad met name het toenmalige Amsterdamse Autonoom Centrum op de
voorgrond met het afdwingen van stopzetting van ‘deportaties’, het door Martinair per
vliegtuig uitzetten van asielzoekers. Na bijna
een decennium rust zorgden de elf doden bij
de brand in het uitzetcentrum Schiphol-Oost
(oktober 2005) voor een directe opleving van
het (deels gewelddadige) verzet, dat zich tot
op heden blijft manifesteren.

7

Op het gebied van de antiglobalisering
sloten Nederlandse, vooral gematigde,
actievoerders zich eind jaren negentig
massaal aan bij het internationale verzet
tegen de nieuwe ‘economische wereldorde’.
Hieraan kwam medio 2001 een abrupt einde
toen politieoptreden in Göteborg en Genua
leidde tot zwaargewonden en een dode.
Nederlandse antiglobalisten voerden sindsdien onder het motto ‘think globally, act
locally’ nog slechts ‘symbolische acties’ uit
(verfbom, steen door een ruit) in eigen land,
wanneer elders een relevante bijeenkomst
plaatsvond. De laatste jaren trekt het verzet
weer wat aan, vooral tegen de G8 (wanneer
deze in een naburig land plaatsvindt).
Als wereldwijd actieve, bloeiende beweging
heeft het echter sterk aan kracht ingeboet.1

Actie (AFA) staan inmiddels op non-actief,
terwijl andere hun focus hebben verlegd,
vooral naar het verzet tegen het Nederlandse
asiel- en vreemdelingenbeleid.
Ook het milieuactivisme laat grote schommelingen zien. Na de hoogtijdagen van de
protesten tegen kernenergie – in de jaren
tachtig en negentig van de vorige eeuw –
volgde een periode van relatieve rust op
dit punt. Tegenwoordig trekken de nadelige
bijeffecten van relatief nieuwe technieken,
zoals het winnen van schaliegas en
de toepassing van nanotechnologie, de
aandacht van actievoerders.
	Men zou de tijdens de financieel-economische crisis

1

ontstane Occupy beweging eventueel kunnen
be­schouwen als een voortzetting van de anti-globali-

8

De activiteiten van de antifascisten zijn de
laatste twee jaar aanzienlijk teruggelopen,
zowel qua aantal als qua impact. Verschillende afdelingen van de Antifascistische

seringsbeweging, maar deze heeft in Nederland
eigenlijk nauwelijks een voet aan de grond. Restanten
ervan zijn nu met name actief binnen het verzet tegen
het asiel- en vreemdelingenbeleid.

3	Huidig links-activisme en -extremisme
In dit hoofdstuk wordt een beeld gegeven
van het huidig activistisch en extremistisch
spectrum.

3.1 Links-activisme
Activisme is op zich geen onderwerp van onderzoek door de AIVD. Maar omdat sommige
activisten ‘doorgroeien’ naar extremist en er
mengvormen van activisme en extremisme
zijn, houdt de dienst er wel globaal zicht op.
De AIVD beschouwt de activiteiten van
personen en groeperingen die zich richten
op het welzijn en de rechten van dieren als
dierenrechtenactivisme. Deze activisten
handelen doorgaans binnen de kaders van
de wet, hoewel uitingen soms ook gepaard
gaan met bekladdingen, kleinschalige
vernielingen en – vreedzame – blokkadeen bezettingsacties. Er zijn ook veel publieksacties ter ondersteuning van de verbetering
van de leefomstandigheden van dieren.
Een goed voorbeeld hiervan is de actie om
de ‘plofkip’ uit de winkelschappen te halen.
Ook het verzet tegen asiel- en vreemdelingenbeleid kent een gematigde activistische
aanpak. Deze personen zetten zich met name
in voor de directe hulp aan uitgeprocedeerde,
soms op straat levende, asielzoekers. In veel
gevallen wordt gezorgd voor onderdak.
Daarnaast houden deze activisten zich bezig
met (stille) waken en vreedzame betogingen
bij detentiecentra.
In het milieuactivisme is ‘fracking’, het boren
naar schaliegas, een nieuw thema. Het kan
namelijk tot (lichte) aardbevingen leiden als
gevolg van bodemdaling. Tijdens de winning
komt methaan, een broeikasgas, vrij.
De grote aandacht voor en de massale
protesten tegen kernenergie zijn voorbij.

Slechts ‘trigger events’ als de plannen voor
een tweede kerncentrale in Borssele en de
kernramp in het Japanse Fukushima zorgen
voor een kortstondige opleving van het
activisme op dit punt.
Antiglobalisten verzetten zich tegen iedere
vorm van globalisering, mede omdat zij dit
als een bedreiging zien voor de lokale cultuur
en economie in de derde wereld. Zij vinden
tevens dat regeringen zeggenschap over
multinationals moeten krijgen. In ons land
voeren antiglobalisten de laatste jaren onder
het motto ‘think globally, act locally’ nog
slechts ‘symbolische’ acties uit, zoals
bekladdingen en vernielingen bij banken,
en zijn zij slechts actief in relatie tot de G8.

3.2 Links-extremisme
Uit onderzoek door de AIVD is naar voren
gekomen dat links-extremisten ruwweg tot
de categorie 20- tot 35-jarigen behoren en
vooral in universiteitssteden te vinden zijn.
Onder extremisten die zich verzetten tegen het
asiel- en vreemdelingenbeleid komen vaak
ook mensen van middelbare leeftijd of ouder
voor. Dierenrechtenextremisten bestaan
daarentegen ook voor een deel uit tieners en
niet-linkse, apolitieke actievoerders.

3.2.1 Dierenrechtenextremisme
In Nederland is nog altijd sprake van een
verwevenheid van activisme en extremisme,
zoals de AIVD in 2009 in het rapport
Dierenrechtenextremisme in Nederland
– Gefragmenteerd maar groeiende al
constateerde. Ook internationale contacten
blijven een belangrijke rol spelen. Daaren­
tegen is het gebruik van geweld de afgelopen
jaren (mogelijk tijdelijk) afgenomen, evenals
het aantal acties en extremisten. Momenteel
bedraagt het aantal personen dat zich op

9

illegale wijze inzet voor de rechten van het
dier in Nederland maximaal enkele tientallen. Binnen het dierenrechtenextremisme
is een aantal groepen actief: de Anti
Dierproeven Coalitie, Respect voor Dieren,
269Life Netherlands en (in de marge)
GroenFront!
Anti Dierproeven Coalitie
Sinds eind 2009 is de Anti Dierproeven
Coalitie (ADC) een gematigder koers gaan
varen door over te gaan op vreedzame
uitingen van ongenoegen over het leed dat
dieren wordt aangedaan. De ADC heeft met
succes petities aangeboden om in brede kring
steun te verwerven. Zij hebben tienduizenden
handtekeningen aangeboden aan zowel het
Nederlandse als het Europese parlement.
Vorig jaar mei kondigde de ADC aan dat zij
een campagne zou beginnen tegen een op
te starten project in Schaijk, de zogenaamde
Landerd Campus. Op die campus wordt
onderzoek verricht naar ziekten, waarbij
ook dierproeven uitgevoerd worden.

10

De ADC startte de campagne met openbare
manifestaties aan de poort en emailacties;
een deel van deze berichten werd als
bedreigend ervaren. Intimiderend voor
sommige aanwezigen was ook de verstoring
van een seminar/zakendiner: enkelen deden
aangifte van bedreiging. In april 2013 heeft
de ADC in het kader van die campagne ook
een aantal beagles bevrijd bij een opvang in
Escharen en de persoonsgegevens van de
eigenaar op internet geplaatst. De AIVD
houdt er rekening mee dat een dergelijke
campagne personen aantrekt, die verder
willen gaan dan alleen maar op vreedzame
wijze hun ongenoegen uiten, waardoor de
dreiging toeneemt.

Respect voor Dieren
Respect voor Dieren (RvD) ruimt veel tijd
in voor de twee jaar geleden gestarte,
tweeledige campagne.
(1) 	Ongehoord, een nieuwe, binnen RvD
geïnitieerde actiegroep zocht de
publiciteit met twee onderzoeken naar
mogelijke misstanden in de intensieve
varkenshouderij en bij het fokken van
slachtkonijnen.
(2) 	Air France/KLM : RvD koos in 2011 dit
nieuwe doelwit in verband met het
transport van apen ten behoeve van
de Europese dierproefindustrie. Naast
vreedzame protesten werden ook
medewerkers geïntimideerd en werd
het publiekelijk optreden van een aantal
KLM-functionarissen verstoord.
De campagne van RvD werd in de loop van
2012 gehinderd door een uitspraak van de
rechter, die luidde dat twee kopstukken van
RvD in het kader van een internationaal
onderzoek mogen worden uitgeleverd aan het
Verenigd Koninkrijk. De twee hebben hoger
beroep aangetekend tegen de uitspraak.
SHAC-NL (Stop Huntingdon Animal Cruelty
Nederland), een subgroep van RvD, was
actief met haar onaangekondigde, soms
als intimiderend ervaren acties bij farmaceutische ondernemingen. Deze kregen te
maken met verbaal geweld, maar ook met
bekladdingen en vernielingen.

IARG
Tijdens de International Animal Rights
Gathering (IARG) die medio juli 2011 in het
Friese Appelscha werd gehouden, wisselden
de actievoerders tijdens de vele workshops en
discussies ideeën uit voor nieuwe acties
en campagnes. Daarna werd RvD nauw
betrokken bij de organisatie van de IARG
van 2012 in Polen. In augustus 2013 werd de
IARG gehouden in België. Deze was wederom
georganiseerd door aan RvD te liëren
personen. Nederland blijft dus een belangrijke rol spelen in Europees verband.

geactualiseerd overzicht wordt gegeven van
jachthutten en voederplaatsen, met name
op de Veluwe. Sinds de lancering van de
website zijn tientallen jachthutten door
onbekenden vernield. Enkele personen
zijn gearresteerd.

3.2.2 V
 erzet tegen asiel- en
vreem­delingenbeleid

269Life Netherlands
Sinds het voorjaar van 2013 is een nieuwe
groepering actief. 269Life Netherlands
maakt onderdeel uit van een in Israël
opgerichte organisatie die de naam heeft
ontleend aan het nummer waarmee
daar een mestkalf werd gelabeld. 269Life
Netherlands verricht (middels inbraak)
onderzoek naar (vermeende) misstanden
in de bio-industrie en publiceert hierover
via de social media. Een deel van de actievoerders, ook in Nederland, heeft zich laten
brandmerken of tatoeëren met 269.

Bij het verzet tegen asiel- en vreemdelingenbeleid zijn activisme en extremisme
verweven, zoals de AIVD in 2009 al in het
rapport Het vuur van het verzet constateerde.
Ook de internationale samenwerking speelt
blijvend een belangrijke rol. Zoals verwacht
was er na 2009 sprake van een radicalisering
van het verzet, dat zich onder meer uitte
in een aanzienlijke vermeerdering van het
aantal vernielingen en brandstichtingen.
De scheiding tussen het asiel- en vreemdelingenbeleid en andere actieterreinen, met
name antifascisme, is minder geworden
door de ontwikkeling van samenwerkings­
verbanden (zie paragraaf 3.2.3). Door die
samenwerking is het aantal extremisten
weliswaar gegroeid, maar het aantal blijft
beperkt tot enige tientallen.

GroenFront!
Een wat vreemde eend in de bijt is de
‘eco-anarchistische milieuactiegroep’
GroenFront! die zich in 2012 met de jacht,
vooral op edelherten en wilde zwijnen,
ging bezighouden. In oktober lanceerde
zij www.jachtkaart.nl, waarop een telkens

No Border Netwerk-Nederland
Het verzet tegen het Nederlandse en
Europese asiel- en vreemdelingenbeleid is
de laatste jaren toegenomen. Dat komt
vooral door de realisatie van het No Border
Netwerk Nederland (NBN-N). Daarbinnen
hebben activisten en extremisten zoals de

11

Anarchistische Anti-deportatie Groep Utrecht
(AAGU) en de Werkgroep Stop Deportaties
(WSD), maar ook Haagse antifascisten
– ieder met behoud van hun eigen uitgangspunten en actiemethoden – de krachten
gebundeld om de samenwerking en
coördinatie te bevorderen.
De AAGU bestaat uit een kleine kern van,
deels oudere, anarchisten die zich sinds de
brand in het cellencomplex op Schiphol-Oost
in oktober 2005 hebben gestort op het verzet
tegen het asiel- en vreemdelingenbeleid.
In tegenstelling tot andere groeperingen
richt AAGU zich met name op de Immigratie- en Naturalisatiedienst, maar ook op (de
wervingsbureaus van) de beveiligers van
vreemdelingendetentie­centra. De AAGU doet
aan ‘directe actie’ (bekladdingen, vernielingen, bezettingen en/of blokkades).
De WSD bestaat uit een kleine groep zeer
gedreven actievoerders die zich specifiek richten op detentiecentra voor uitgeprocedeerde
asielzoekers. Zo heeft WSD bij de bouw van
de detentiecentra Rotterdam The Hague
Airport en Justitieel Complex Schiphol-West
allerlei activiteiten georganiseerd, waaronder
bezettings- en blokkadeacties. De werkgroep
heeft opgeroepen tot diverse acties tegen de
hoofdaannemer van Schiphol-West, BAM,
wat leidde tot vernielingen, brandstichtingen
en home visits. Ook de burgemeester van
Haarlemmermeer was doelwit. Zijn huis werd
beklad en de banden van zijn auto werden
lek gestoken.

12

Begin maart 2011, aan de vooravond van
het uitbrengen van de jaarcijfers van BAM,
werd een valse persmededeling naar een
honderdtal economische en financiële
contacten gestuurd. Daarin stonden
– op BAM-briefpapier – gefingeerde
financiële cijfers die een pessimistisch
beeld schetsten.
In 2012, het jaar waarin veel energie werd
gestoken in de realisatie van het NBN-N,
bleven grootschalige vernielingen en
brandstichtingen achterwege; wel was sprake
van bekladdingen (onder meer bij het
IND-Opleidingscentrum en de woning van
toenmalig minister Leers van Immigratie,
Integratie en Asiel). Het netwerk was in dat
jaar betrokken bij diverse tentenkampen voor
uitgeprocedeerde asielzoekers. Met name in
de organisatie en het draaiende houden van
die kampen waren ook de lokale en regionale
groepen actief. Zo speelden Amsterdamse
anarchisten aanvankelijk een rol bij het tentenkamp in Osdorp en Friese antifascisten bij
het (kortstondige) tentenkamp in Ter Apel.
Daarnaast waren Haagse antifascisten/anarchisten onder de naam Recht op Bestaan
sterk betrokken bij de organisatie en instandhouding, maar ook bij het verzet tegen de
latere ontruiming van het tentenkamp aan
de Haagse Koekamp.
Vanuit zowel het internationale No Border
Network als het Nederlandse No Border
Netwerk worden campagnes voorbereid en
uitgevoerd tegen Frontex, het agentschap

van de Europese Unie (EU) dat de operationele samenwerking aan haar buitengrenzen
beheert. In het kader van ‘naming and
shaming’ hebben ze een (vertaling van een
Zweedse) brochure uitgebracht over de
‘militarisering van Frontex’, waaraan een
opsomming is toegevoegd van (als mogelijk
doelwit interessante) Nederlandse defensieorderbedrijven.2
Individuen binnen het NBN-N waren in
het verleden actief tijdens de zogenaamde
No Border Camps, waar zij samen met
buitenlandse geestverwanten discussieerden
en campagnes smeedden. Het jaarlijkse
No Border Camp werd begin augustus 2013
in Nederland (Rotterdam) gehouden.
Deze doorgaans vreedzaam verlopende
internationale bijeenkomst liep in 2010 in
Brussel uit op grootschalige verstoringen
van de openbare orde en vernielingen.
Nederlandse extremisten speelden daarbij
een belangrijke rol.

Van 2 tot en met 10 augustus 2013 vond het
No Border Camp plaats in Rotterdam. Door
onderlinge onenigheid tussen activisten en
extremisten (die verre in de minderheid

	Militarising border security,
http://stopwapenhandel.org/node/1304, 26 april 2012.

waren), de coulante houding van de lokale
autoriteiten en de duidelijke aanwezigheid
van politie, kwam het nauwelijks tot
extremistische uitingen. Er was slechts sprake
van een aantal bekladdingen en een enkele
aanhouding.
In mei 2013 leidden de honger- en dorst­
staking van gedetineerde asielzoekers in
Amsterdam en Rotterdam tot bekladdingen vernielingsacties van linksextremisten.
Er is sprake van een verhoogde actiebereidheid, waarbij de uitingen radicaler van aard
worden. Dat bleek toen onbekenden in de
nacht van 1 op 2 juni 2013 een home visit
uitvoerden bij het hoofd van de IND,
waarbij leuzen werden geklad op zijn woning
en men hem in een claimbrief bedreigde.
Binnen het NBN-N is vooral de Werkgroep
Deportatieverzet actief. Zij zet zich met
name in voor de honger- en dorststakers,
maar weet ook – deels met succes – de
uitzetting van uitgeprocedeerde asielzoekers
te voorkomen.
Opruiing
Een deel van de tegenstanders van het
asielbeleid houdt zich voornamelijk bezig
met verbaal geweld tegen individuen en
aan het adres van instellingen. Daarbij
ruien zij geestverwanten soms op tot
persoons­gerichte acties. Zo werden na de
zelfverbranding van een Iraanse asielzoeker
in 2011 mensen opgeroepen om een home
visit uit te voeren bij toenmalig minister
Leers. Dit leidde in september 2011 tot de
aanhouding van een persoon en vervolgens

2

13

tot een veroordeling wegens opruiing.
Dit heeft de betrokken actievoerder overigens
niet belet door te gaan met het uiten van
opruiende en dreigende teksten.

3.2.3 Anarcho-extremisme
Het ‘single-issue-extremisme’ heeft in
ons land de laatste jaren steeds meer plaats
gemaakt voor brede samenwerkings­
verbanden. Actievoerders zijn niet slechts
in woord solidair met andere actievoerders,
maar in toenemende mate ook in daad.
De AIVD hanteert sinds 2010 voor dit
verschijnsel de term anarcho-extremisme.
Als samenbindende factor geldt namelijk
dat zij allen in theorie (in woord en gedachte)
anarchistisch en in de praktijk (in hun
feitelijke uitingen) extremistisch zijn.
Anarcho-extremisten zijn uit op een
verandering van de huidige maatschappij
en het beleid, eventueel door objectgericht
geweld te gebruiken. De ‘crème de la crème’
van de linkse-extremisten steekt elkaar
steeds vaker de helpende hand toe, waarbij
overigens ‘politieke’ actievoerders bij
gelegenheid ook worden ondersteund door
apolitieke relschoppers.
De ontzuiling van het links-extremistische
landschap gaat gepaard met een toename
van het aantal anarchistische groeperingen
in Nederland, dat zich niet langer alleen
tegen hun klassieke vijand – het kapitalisme – keert, maar ook tegen bijvoorbeeld
fascisme en het asielbeleid. Anarchistische
groepen uit onder andere Amsterdam,
Nijmegen en Utrecht hebben zich
aangesloten bij de overkoepelende
Vrije Bond. Men zegt te streven naar een

14

vrije samenleving zonder klassen, staten of
grenzen, en naar een goed milieu. Om dit
te bereiken is ‘directe actie in woord en daad’
het belangrijkste middel. Directe actie
gaat deels gepaard met bekladdingen en
vernielingen. Aangezien onderdrukking,
uitbuiting en kapitalisme wereldwijde
fenomenen zijn, is de strijd internationaal.
Daarom onderhoudt de Vrije Bond ook
contacten met anarchisten en anarchistische
federaties buiten Nederland. De organisatie is
echter niet aangesloten bij de Internationale
van Anarchistische Federaties (IAF), omdat de
Vrije Bond autonoom wil blijven.
In 2012 waren anarcho-extremisten van de
Vrije Bond betrokken bij de organisatie van
de Internationale Dag tegen Kapitalisme.
Ook nam men deel aan de zogenoemde
Blockupy-protesten in Frankfurt, die
uitliepen op confrontaties met de politie.
Daarnaast hebben onbekende actievoerders
brand gesticht bij een vestiging van de
Italiaanse verzekeringsmaatschappij
Generali. Dit was ingegeven door inter­
nationale solidariteit met in Italië
gedetineerde geestverwanten (deze anarchisten staan terecht voor de gebeurtenissen
bij de G8-Top van juli 2001 in Genua).
Overigens zijn anarchisten niet ongelukkig
met de huidige economische crisis, omdat
zij het kapitalisme willen afschaffen.
Zij voelen zich daarom niet geroepen
op enigerlei wijze mee te werken aan de
oplossing van de crisis. Zij zullen die zo
mogelijk eerder aanwakkeren, bijvoorbeeld
door een aan­sturende rol te spelen bij
arbeidsconflicten en betogingen tegen de
bezuinigingen.

3.2.4 Antifascisme
Sinds haar oprichting in 1992 stelde de
Antifascistische Actie (AFA) zich nadrukkelijk
ten doel om manifestaties van ‘fascisten’
te voorkomen. Daarbij schuwen zij de
confrontatie niet. Zij waarschuwden lokale
autoriteiten en zaaleigenaren voor grote
schade die zou ontstaan bij manifestaties
van extreemrechts. Ook infiltratie in extreemrechtse groeperingen maakte deel uit van de
activiteiten van AFA. Bij tegendemonstraties
kwam het vaak tot harde confrontaties van
AFA met de mobiele eenheid.
Sinds 2009 worden deze acties georganiseerd
door een AFA-werkgroep onder de naam Laat
Ze Niet Lopen (LZNL). AFA heeft haar modus
operandi aangepast. De rol van AFA is meer
die van organisator en aanstuurder van acties
geworden dan die van deelnemer. LZNL
mobiliseerde ver voordat een manifestatie
zou plaatsvinden lokale en regionale
sympathisanten, waaronder ook ‘linkse’
voetbalhooligans. Die moeten uiteindelijk
de kastanjes uit het vuur halen, terwijl AFA
op de achtergrond als facilitator actief is met
de woordvoering en de ondersteuning van
eventuele arrestanten. Het feit dat AFA haar
demonstraties vaak niet meer aanmeldt,
zadelt de verschillende gemeentes op met
een extra probleem.

Vooral vanuit het grensgebied worden nog
steeds veel manifestaties van extreemrechts
in Duitsland ‘bezocht’. De deelname van
Duitse geestverwanten aan demonstraties
hier is echter in de afgelopen twee jaar
afgenomen.
AFA-vertegenwoordigers maken in grote
aantallen gebruik en soms misbruik van
de Wet Openbaarheid van Bestuur.
Aan lokale bestuurders werd informatie
gevraagd en soms werd daarbij druk
uitgeoefend op de bestuurders.3 Bovendien
werden soms zo veel verzoeken ingediend
dat de vaste beantwoordingstermijn van
een WOB-verzoek werd overschreden,
wat financiële consequenties heeft voor de
aangeschrevene. De AIVD constateert dat AFA
dit mede gebruikt als extra inkomstenbron.

De laatste anderhalf jaar nemen de
activiteiten van AFA steeds meer af, met
uitzondering van AFA-Den Haag en
AFA-Fryslân. Deze twee groepen legden zich
met name in 2012 echter steeds meer toe
op het verzet tegen asiel- en vreemdelingen­
beleid. AFA in zijn totaal houdt zich nog wel
bezig met activiteiten in het buitenland.
	Activiteiten Antifascistische Actie in relatie tot
lokaal bestuur, AIVD-publicatie, februari 2010.

3

15

16

4. Vooruitblik
In dit hoofdstuk worden de ontwikkelingen
geschetst die de AIVD voor de nabije
toekomst verwacht.

4.1 Dierenrechtenextremisme
De verschillende campagnes van Respect
voor Dieren (RvD) en de Anti Dierproeven
Coalitie (ADC) worden waarschijnlijk
voortgezet en geïntensiveerd. RvD zal te
maken krijgen met de uitlevering aan
Groot-Brittannië van twee kopstukken van
de campagne tegen Air France/KLM. Het is
onduidelijk wat het effect hiervan zal zijn op
de slagkracht van RvD.
De ADC heeft met de hondenbevrijding en
het kenbaar maken van de persoonsgegevens
van de kennelhouder (‘naming and shaming’)
een verdere stap gezet in haar campagne
tegen de Landerd Campus.

4.2 	Verzet tegen asiel- en
vreemdelingenbeleid
Er zijn geen redenen om aan te nemen dat
het verzet tegen asiel- en vreemdelingen­
beleid minder zal worden. Met de komst
van het No Border Netwerk-Nederland is
het verzet in de breedte gegroeid, wat met
name zal leiden tot meer – vreedzame –
manifestaties. Daarnaast zullen ook de
heimelijke, illegale acties waarschijnlijk
gecontinueerd worden. De recent
geconstateerde focus op Frontex zal, mede
vanwege de internationale samenwerking,
blijven bestaan.

4.3 Antifascisme
AFA zit met haar werkgroepen zoals
Laat Ze Niet Lopen in een blijvende dip.
De activiteiten die nu nog kunnen worden
toegeschreven aan AFA, meer specifiek
aan de afdelingen Den Haag en Fryslân,
worden vooral uitgevoerd in het kader van
asiel- en vreemdelingenbeleid. Wél blijven
sporadische acties mogelijk van autonome
antifascisten, die buiten AFA om hun
eigen plan trekken. Het breder gedragen
antifascisme komt waarschijnlijk pas weer tot
leven wanneer nieuwe verkiezingen zouden
leiden tot een ‘rechtser’ kabinet.

4.4 Milieuextremisme
In het kader van milieuactivisme en
-extremisme zijn de ontwikkelingen in het
eventueel boren naar schaliegas van groot
belang. In diverse landen heeft dit geleid
tot een groei van het aantal actievoerders
en deels tot gewelddadig protest.
De eerste initiatieven in Nederland hebben
meteen gezorgd voor commotie in de regio’s
waar eventueel geboord zou gaan worden.
Ook hier ligt weer een tweestrijd tussen
economie en milieu op de loer; een strijd die
in de ogen van milieuactivisten veel te vaak
in het voordeel van de economie uitvalt.
Een onderwerp dat in de toekomst mogelijk
ook de aandacht krijgt is de toepassing van
nanotechnologie, wat door sommigen wordt
gezien als ‘knutselen met de bouwstenen van
het leven’. In het buitenland heeft dit geleid
tot gewelddadige protesten.

17

Het Nano­technology Center van IBM in het
Zwitserse Rüschlikon ontsnapte in 2010 aan
een grote aanslag, toen anarchisten op weg
daarheen in een politiefuik reden en hun
bus vol met gasflessen werd tegengehouden.
In de afgelopen jaren is met name Mexico
opgeschrikt door een groot aantal aanslagen
van de schimmige organisatie ‘Individualists
Tending toward the Wild’ tegen onderzoekers
op dit terrein. Dit heeft geleid tot een dode
en een aantal zwaargewonden. Op dit
moment ziet de AIVD geen aanwijzingen
dat Nederlandse actievoerders zich het
onderwerp al hebben toegeëigend, maar er
is wel belangstelling voor.

18

4.5 Kernenergie
Op het gebied van het verzet tegen kern­
energie in de brede zin van het woord
verwacht de AIVD een opleving in de aanloop
naar de Nuclear Security Summit 2014 (NSS
2014), omdat dit voor met name de activisten
een goede gelegenheid is om de standpunten
voor het brede publiek te verhelderen.

5. Rol AIVD
Zoals verwoord in artikel 6 van de Wet op de
inlichtingen- en veiligheidsdiensten 2002
verricht de AIVD “onderzoek met betrekking
tot organisaties en personen die door de
doelen die zij nastreven, dan wel door hun
activiteiten aanleiding geven tot het ernstige
vermoeden dat zij een gevaar vormen voor
het voortbestaan van de democratische
rechtsorde, dan wel voor de veiligheid of
andere gewichtige belangen van de staat”.
Het onderzoek dat de AIVD verricht naar
links-extremisme vloeit hieruit voort.

In het verleden is samen met het Ministerie
van Binnenlandse Zaken en Koninkrijks­
relaties en het Ministerie van Veiligheid en
Justitie (NCTV) gewerkt aan ‘awareness’,
bewustwording, om zo betrokkenen in staat
te stellen om zelf (preventieve) maatregelen
te treffen en de dreigingen en risico’s voor
de toekomst te reduceren. Deze activiteiten
zullen in nauwe samenwerking met de
bovengenoemde partijen een vervolg krijgen.

Het linkse extremisme wordt gekenmerkt
door een grillig verloop met pieken en dalen
in intensiteit. Het is een politiek gevoelig
thema, waarbij de beeldvorming (de veronderstelde dreiging) soms niet in overeenstemming is met de realiteit (de feitelijke
dreiging). De AIVD zal, daarin bijgestaan
door de regionale inlichtingendiensten,
het onderzoek naar links extremisme
continueren. De AIVD zal de betrokkenen
in de publieke en private sector vroegtijdig
informeren over een eventuele dreiging of
over (grootschalige) acties van extremisten,
zodat zij zo nodig en zo mogelijk maat­
regelen kunnen nemen.

19

20

misme in Neder nd Links activism
nd Links activisme en extremisme
tivisme en extremisme in Nederla
misme in Nederland Links activism
nd Links activisme en extremisme
tivisme en extremisme in Nederla
misme in Nederland Links activism
nd Links activisme en extremisme
tivisme en extremisme in Nederla
misme in Nederland Links activism
nd Links activisme en extremisme
tivisme en extremisme in Nederla
misme in Nederland Links activism
nd Links activisme en extremisme
tivisme en extremisme in Nederla
i
i N d l d Li k ti i
lgemene

lichti ge - en

Mi isterie va Bin nlandse
Ko in rij relaties

Colofon

Deze brochure is een uitgave van:

Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst
www.aivd.nl

Postbus 20010 | 2500 EA Den Haag
Fotografie:
Hollandse Hoogte
Afdeling Communicatie AIVD

Grafische Vormgeving en Druk:
Hega Drukkerij, Rijswijk
September 2013

en en