Monitor
ontwikkelingen
coffeeshopbeleid
Meting 2017

R. Mennes
I. Schoonbeek
J. van der Molen
B. Bieleman

Monitor ontwikkelingen coffeeshopbeleid
Meting 2017

Oktober 2018

Colofon
© WODC, ministerie van Justitie en Veiligheid, Den Haag
Auteursrechten voorbehouden
Oktober 2018
Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel
van druk, fotokopie, microfilm of anderszins, zonder voorafgaande schriftelijke
toestemming van de uitgever.
Tekst:
Opmaak:
Opdrachtgever:
ISBN:

R. Mennes, I. Schoonbeek, J. van der Molen, B. Bieleman
R. Mennes
WODC, Ministerie van Justitie en Veiligheid
978 90 8874 260 6

VOORWOORD

In opdracht van het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum (WODC)
van het ministerie van Justitie en Veiligheid heeft onderzoeks- en adviesbureau
Breuer&Intraval de vierde meting over 2017 verricht van de Monitor ontwikkelingen
coffeeshopbeleid. Met deze monitor worden de ontwikkelingen gevolgd in coffeeshop- en
softdrugstoerisme, softdrugsgerelateerde overlast, dealen en drugsrunnen en de verkoop
van cannabis aan gebruikers buiten de coffeeshop.
Het onderzoek is uitgevoerd door de (senior)onderzoekers Ralph Mennes, Irene
Schoonbeek, Judith van der Molen en Bert Bieleman. Koert Swierstra is als adviseur bij
het onderzoek betrokken geweest. Agnes Bandsma, Roisin Downes en Jasper Huberts
hebben geassisteerd bij de dataverzameling.
Graag willen wij de leden van de begeleidingscommissie onder voorzitterschap van prof.
dr. A.C.M. Spapens (Universiteit van Tilburg) bedanken voor de betrokken en deskundige
wijze waarop zij het onderzoek hebben begeleid. De commissie bestond verder uit: drs.
L.F. Heuts (WODC), ir. S. Hoorens (RAND Europe), J.A.F. Jespers (Politie), dr. M. van
Laar (Trimbos Instituut), mr. I. Siereveld (Ministerie van Justitie en Veiligheid), en mr.
drs. S. Wirken (Openbaar Ministerie).
Daarnaast willen we onze dank uitspreken aan de gemeenteambtenaren,
politiefunctionarissen en coffeeshopeigenaren en -medewerkers die aan het onderzoek
hebben meegewerkt. Zonder hen was het onderzoek niet mogelijk geweest.
Namens Breuer&Intraval,
R. Mennes
B. Bieleman

Groningen-Rotterdam
Oktober 2018

INHOUDSOPGAVE

Pagina

Samenvatting
Summary

I
III

1 Inleiding
1.1 Resultaten eerdere metingen
1.2 Probleemstelling en onderzoeksvragen
1.3 Onderzoeksopzet
1.4 Leeswijzer

1
1
2
2
8

2 Cijfermatige systeemkennis
2.1 Softdrugsincidenten
2.2 Harddrugsincidenten
2.3 Gegevens Openbaar Ministerie

9
9
12
16

3 Coffeeshops en beleid
3.1 Veranderingen in aantallen en gemeentelijk beleid
3.2 Veranderingen in actieve handhaving I-criterium
3.3 Mening van coffeeshops

17
17
18
19

4 Coffeeshop- en softdrugstoerisme
4.1 Coffeeshoptoerisme
4.2 Softdrugstoerisme

23
23
28

5 Situatie rondom coffeeshops
5.1 Omvang en aard van voorvallen in 2017
5.2 Ontwikkelingen 2014-2017

33
33
37

6 Illegale verkoop van softdrugs
6.1 Omvang en vormen in 2017
6.2 Nieuwe ontwikkelingen in 2017
6.3 Ontwikkelingen 2014-2017

39
39
41
42

7 Conclusie
7.1 Beheersbare situatie rondom coffeeshops
7.2 Coffeeshoptoerisme: een beperkt lokaal fenomeen
7.3 De illegale verkoop van softdrugs vraagt aandacht
7.4 Ten slotte

47
47
49
49
50

Bijlage 1
Bijlage 2

53
57

Beknopt historisch overzicht
Overzicht regionale ontwikkelingen

SAMENVATTING

In opdracht van het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum (WODC)
van het ministerie van Justitie en Veiligheid heeft onderzoeks- en adviesbureau
Breuer&Intraval de vierde meting over 2017 verricht van de Monitor ontwikkelingen
coffeeshopbeleid. Met deze meting wil het ministerie van Justitie en Veiligheid de
ontwikkelingen in het coffeeshopbeleid in 2014, 2015, 2016 en 2017 in kaart brengen,
volgen en duiden.
Voor het onderzoek zijn landelijke en regionale cijfers van de politie en het Openbaar
Ministerie opgevraagd en geanalyseerd. Daarnaast zijn in een steekproef van 31
gemeenten uit 11 onderzoeksregio’s verspreid over heel Nederland 66 lokale experts
geraadpleegd, 33 gemeenteambtenaren en 33 politiefunctionarissen. Aan de experts zijn
vragen gesteld over het coffeeshopbeleid in de gemeente, coffeeshop- en
softdrugstoerisme, illegale verkoop en de situatie rondom de coffeeshops. Waar mogelijk
zijn de resultaten vergeleken met de resultaten van de metingen over 2016, 2015 en
2014. Daarnaast is in deze meting aan coffeeshopeigenaren en -medewerkers in de
steekproefgemeenten een vergelijkbare vragenlijst voorgelegd. In totaal hebben 67
coffeeshopeigenaren of -medewerkers verdeeld over 23 steekproefgemeenten de
vragenlijst ingevuld.

Softdrugsincidenten
Het aantal geregistreerde softdrugsincidenten laat over de afgelopen vier jaren een licht
dalende trend zien. In de regio Zeeland-West-Brabant ligt het aantal geregistreerde
softdrugsincidenten gedurende het hele jaar het hoogst. Het aantal softdrugsincidenten
ligt voor alle vier de onderzoeksjaren overigens lager dan het aantal geregistreerde
harddrugsincidenten.

Coffeeshops en beleid
Bijna alle (28 van de 31) steekproefgemeenten hebben het I-criterium opgenomen in het
coffeeshopbeleid. In ruim een kwart (8 van de 28) van deze gemeenten wordt het Icriterium actief gehandhaafd. Bijna de helft (32 van de 67) van de coffeeshopeigenaren
en -medewerkers zegt in meer of mindere mate positief te zijn over het gemeentelijke
coffeeshopbeleid. Zij zijn met name positief over het contact en de samenwerking met
gemeente, politie en de buurt. Coffeeshopeigenaren en -medewerkers die negatief staan
tegenover het gemeentelijke coffeeshopbeleid, blijken met name ontevreden te zijn over
het landelijke coffeeshopbeleid.

Coffeeshop- en softdrugstoerisme
In bijna de helft (15 van de 31) van de steekproefgemeenten is in meer of mindere mate
sprake van coffeeshoptoerisme (het kopen van hasj/wiet door niet-ingezetenen in de
coffeeshop). Slechts in enkele gemeenten zorgt deze vorm van toerisme voor
noemenswaardige overlast. Daarnaast is in een aantal (4 van de 31)
steekproefgemeenten sprake van veel coffeeshoptoerisme. Enkele van deze gemeenten
Samenvatting

I

trekken van zichzelf al veel toeristen die ook gebruik maken van de coffeeshops. De
andere gemeenten liggen in grensregio’s en handhaven het I-criterium niet actief,
waardoor toeristen toegang hebben tot de shops.
Lokale experts hebben in beperkte mate kennis over of en in welke mate
softdrugstoerisme (het kopen van softdrugs – en dus niet harddrugs – door nietingezetenen buiten de coffeeshop) voorkomt in hun gemeente. In bijna de helft (9 van
de 20) van de gemeenten waarin de experts zicht hebben op het softdrugstoerisme is
volgens hen daarvan sprake. Volgens de coffeeshopeigenaren en -medewerkers die zicht
hebben op het softdrugstoerisme is in ongeveer een kwart (5 van de 21) van de
gemeenten sprake van softdrugstoerisme. In de periode 2014-2017 lijkt er sprake te zijn
van een dalende trend.

Situatie rondom coffeeshops
Problemen rondom de coffeeshops lijken in beperkte mate voor te komen. In bijna twee
derde (20 van de 31) van de steekproefgemeenten is volgens de lokale experts geen
sprake van overlastgevende voorvallen rondom de coffeeshops. In de overige gemeenten
komen deze voorvallen in beperkte mate voor. Problemen rond de coffeeshops worden
voornamelijk veroorzaakt door verkeersopstoppingen en parkeerproblemen gevolgd door
rondhangende personen. Enkele coffeeshops nemen zelf maatregelen om overlast in de
omgeving van de shop tegen te gaan. Vaak werken zij hierbij samen met andere
partijen, zoals politie, gemeente en buurtbewoners.

Illegale verkoop
Het aantal gemeenten waar sprake is van illegale verkoop van drugs lijkt volgens de
lokale experts in het afgelopen jaar te zijn toegenomen. In ruim drie kwart (25 van de
31) van de gemeenten vindt volgens hen in meer of mindere mate illegale verkoop van
drugs plaats. In ongeveer een derde (8 van de 23) van de steekproefgemeenten zeggen
coffeeshopeigenaren- en medewerkers dat er illegale verkoop in de omgeving van hun
coffeeshop voorkomt, terwijl dit in de overige steekproefgemeenten volgens de
respondenten niet of nauwelijks in de directe omgeving van de coffeeshop zou
plaatsvinden.

II

Breuer&Intraval – Monitor ontwikkelingen coffeeshopbeleid: meting 2017

SUMMARY

Research and advice bureau Breuer&Intraval has performed the fourth measurement
over 2017 of the monitor following the developments in coffee shop policy. This
measurement is commissioned by the Research and Documentation Centre (WODC) of
the Dutch Ministry of Justice and Security. The Ministry wants to use this measurement
to identify, map and follow the developments of the coffee shop policy in 2014, 2015,
2016 and 2017.
National and regional data from the Police and the Public Prosecution Service (OM) were
obtained and analysed. In addition, 66 local experts were consulted in a sample of 31
municipalities from 11 research regions throughout the Netherlands: 33 local officials and
33 police officials. These experts answered questions about coffee shop policy in their
municipality, coffee shop tourism, soft drug tourism, illegal sales and the situation
around coffee shops. Where possible, the results of this measurement were compared
with the results of the measurements from 2016, 2015 and 2014. In addition, this
measurement included a similar questionnaire that was presented to coffee shop owners
and employees in the sample municipalities. In total, 67 coffee shop owners or
employees from 23 sample municipalities have completed the questionnaire.

Soft drug incidents
The number of registered soft drug incidents shows a slightly downward trend over the
past four years. In the Zeeland-West-Brabant region, the number of registered soft drug
incidents is highest throughout the year. For all four research years the number of soft
drug incidents is lower than the number of registered hard drug incidents.

Coffee shops and policy
Almost all sample municipalities (28 of 31) have included the Residents Criterion in their
coffee shop policy. Above a quarter of these municipalities (8 of 28) uphold the Residents
Criterion. Approximately half of the coffee shop owners and employees (32 of 67)
indicate that they are positive about the municipal coffee shop policy to a greater or
lesser extent. They are particularly positive about the contact and cooperation with the
municipality, police and the neighbourhood. Coffee shop owners and employees who are
negative about the municipal coffee shop policy, appear to be particularly dissatisfied
with the national coffee shop policy.

Coffee shop and soft drug tourism
Coffee shop tourism (non-residents buying hash/weed in coffee shops) occurs in almost
half (15 out of 31) of the sample municipalities. In only a few of these municipalities this
form of tourism causes significant nuisance. In a number of sample municipalities (4 out
of 31) the coffee shop tourism rate is high. Some of these municipalities already attract
many tourists, who also visit the coffee shops. The other municipalities are located in

Summary

III

border regions and do not actively uphold the Residents Criterion, giving tourists access
to the coffee shops.
Local experts have limited knowledge about whether and to what extent soft drug
tourism (non-residents buying soft drugs - and therefore not hard drugs - outside the
coffee shop) occurs in their municipality. In almost half (9 out of 20) of the municipalities
where the experts do have insight into soft drug tourism, they believe it does occur.
According to the coffee shop owners and employees who have insight into soft drug
tourism, soft drug tourism occurs in about a quarter (5 out of 21) of the municipalities.
Over the period 2014-2017 there appears to be a downward trend.

Situation around coffee shops
Problems in the area around the coffee shops seem to occur to a limited extent. In
almost two-thirds (20 out of 31) of the sample municipalities, there are no nuisance
incidents concerning the coffee shops according to local experts. In other municipalities
these incidents occur to a limited extent. Problems around the coffee shops are mainly
caused by traffic congestion and parking problems resulting from people loitering. Some
coffee shops take measures themselves to prevent nuisance in the vicinity of the shop.
They often cooperate with other parties such as the police, the municipality and local
residents.

Illegal sales
The number of municipalities where illegal drug sales occur, seems to have increased in
the past year, according to local experts. In more than three quarters (25 out of 31) of
the municipalities, illegal drug sales take place to a greater or lesser extent. In about a
third (8 out of 23) of the sample municipalities, coffee shop owners and employees
indicate that illegal sales take place in the vicinity of their coffee shop, while in the other
sample municipalities respondents indicate that this does not take place or barely occurs
in the direct vicinity of the coffee shop.

IV

Breuer&Intraval – Monitor ontwikkelingen coffeeshopbeleid: meting 2017

1. INLEIDING

Sinds de introductie van het aangescherpte coffeeshopbeleid in 2012 is de Tweede Kamer
regelmatig door het ministerie van Justitie en Veiligheid van informatie voorzien over de
effecten van dit beleid en de ontwikkelingen die zich na de invoering voordeden.1 Daarbij
maakt het ministerie gebruik van evaluatieonderzoek en structureel geregistreerde cijfers
door de politie en het Openbaar Ministerie (OM).
De hieruit voortkomende voortgangsrapportages waren vooral gericht op de zuidelijke
provincies waar het aangescherpte beleid het eerst is ingevoerd. In de praktijk blijken de
cijfers lastig te duiden zonder aanvullende informatie over de specifieke situatie in de
gemeenten en de ontwikkelingen daarin. Bij het ministerie van Justitie en Veiligheid is
daarom de behoefte ontstaan om de ontwikkelingen die samenhangen met het
coffeeshopbeleid te volgen.
Vanuit deze behoefte is een monitor tot stand gekomen waarmee de ontwikkelingen in het
coffeeshop- en softdrugstoerisme, de situatie rondom de coffeeshops en de illegale
verkoop van softdrugs in Nederland worden gevolgd. Voor deze monitor zijn reeds drie
metingen uitgevoerd over respectievelijk de jaren 2014, 2015 en 2016. In dit rapport wordt
verslag gedaan van de vierde meting die betrekking heeft op het kalenderjaar 2017.
Onderzochte fenomenen
• Coffeeshoptoerisme = het kopen van hasj/wiet door niet-ingezetenen in de coffeeshop.
• Softdrugstoerisme = het kopen van softdrugs - en dus niet harddrugs - door niet-ingezetenen
buiten de coffeeshop.
• Situatie rondom de coffeeshop = overlastgevende voorvallen die voorkomen in de buurt van
coffeeshops. Dergelijke voorvallen hoeven niet door de coffeeshop te worden veroorzaakt.
• Illegale verkoop van softdrugs = de verkoop van softdrugs buiten de coffeeshop.

1.1 Resultaten eerdere metingen2,3,4
Om de resultaten over 2017 in het juiste perspectief te kunnen plaatsen, geven we een
kort overzicht van de resultaten van de vorige metingen:
• Uit de voorgaande metingen bleek in de eerste plaats het belang van lokaal maatwerk
bij het vormgeven van het gemeentelijk coffeeshopbeleid. Er dient rekening te worden
gehouden met verschillen in de lokale situatie, zoals de geografische ligging en de
historische ontwikkeling in de toeloop van coffeeshoptoeristen. Het belang van lokaal

1

Voor een beknopt historisch overzicht van het coffeeshopbeleid zie bijlage 1.
Benschop, A., M. Wouters, D.J. Korf (2015). Coffeeshops, toerisme, overlast en illegale verkoop van
softdrugs, 2014. Rozenberg Publishers, Amsterdam.
3
Mennes R., J. Snippe, M. Sijtstra, B. Bieleman (2016). Monitor ontwikkelingen coffeeshopbeleid. Meting
2015. St. INTRAVAL, Groningen-Rotterdam.
4
Mennes R., J. Snippe, M. Sijtstra, B. Bieleman (2017). Monitor ontwikkelingen coffeeshopbeleid. Meting
2016. St. INTRAVAL, Groningen-Rotterdam.
2

Inleiding

1

maatwerk bleek met name uit het feit dat zowel de handhaving van het I-criterium als
het loslaten van hetzelfde criterium tot positieve lokale effecten kan leiden wanneer
deze verschillen in acht worden genomen.
• In de meeste onderzochte gemeenten was in de voorgaande metingen niet of nauwelijks
sprake van overlast rondom coffeeshops. De overlast die er wel was bestaat
voornamelijk uit parkeer- en verkeersproblemen en straatdealers die actief waren in de
buurt van coffeeshops. Deze vormen van overlast concentreerden zich vooral rond
pleinen en doorgangsstraten die tegen het centrum aan liggen. In deze zogenoemde
hotspots waren meestal één of meer coffeeshops gevestigd tussen een combinatie van
woningen, winkels en horeca. De beperkte mate waarin deze overlast rondom
coffeeshops voorkwam bleek stabiel te zijn gebleven over de drie metingen.
• In vrijwel alle onderzochte gemeenten zagen we in de voorgaande metingen vormen
van illegale verkoop van softdrugs (en harddrugs). In welke mate hiervan sprake was
verschilde per gemeente. In de grote gemeenten in de Randstad en in zuidelijke en
oostelijke grensgemeenten kwam verhoudingsgewijs de meeste illegale verkoop voor,
terwijl er in kleinere gemeenten doorgaans niet of nauwelijks sprake van was.

1.2 Probleemstelling en onderzoeksvragen
De centrale probleemstelling van de vierde meting van de monitor luidt als volgt:
Welke ontwikkelingen zijn in 2017 waarneembaar in de aard, omvang en geografische
spreiding van het coffeeshop- en softdrugstoerisme, de situatie rondom coffeeshops en de
illegale verkoop van softdrugs, en welke verklaringen geven gemeenten, politie en
coffeeshops voor de geconstateerde ontwikkelingen?
Uit de bovenstaande probleemstelling vloeien de volgende onderzoeksvragen voort:
1. Welke ontwikkelingen zijn in 2017 waarneembaar in de aard, omvang en geografische
spreiding van het coffeeshop- en softdrugstoerisme, de situatie rondom coffeeshops en
de illegale verkoop van softdrugs? Hoe verhouden deze ontwikkelingen zich tot die in
de periode 2014-2016?
2. Welke verklaringen zijn – voor zover mogelijk – te geven voor de geconstateerde
ontwikkelingen op lokaal niveau en voor eventuele verschillen met eerdere jaren?
3. Hoe hoog is het aantal bij de politie geregistreerde softdrugs- en harddrugsincidenten
in 2017 en welke categorieën zijn daarbij te onderscheiden?
4. Hoe hoog is het aantal bij het OM geregistreerde feiten dat aan softdrugs kan worden
gerelateerd (exclusief hennepteelt) in 2017, en welke categorieën zijn daarbij te
onderscheiden?

1.3 Onderzoeksopzet
In deze paragraaf beschrijven we de door ons gehanteerde onderzoekopzet voor de vierde
meting. Deze meting wijkt qua opzet enigszins af van de eerste drie metingen. De
metingen over 2014, 2015 en 2016 bestonden uit een eerste inventariserende fase en een
tweede verdiepende fase. In de eerste fase werd op basis van cijfermatige ontwikkelingen
2

Breuer&Intraval – Monitor ontwikkelingen coffeeshopbeleid: meting 2017

een landelijk representatief beeld verkregen van de ontwikkelingen in enkele aan het
coffeeshopbeleid gerelateerde fenomenen, terwijl in de tweede fase aanvullend
(etnografisch) veldonderzoek is verricht om de ontwikkelingen nader te duiden.5,6,7 De
huidige vierde meting over 2017 kent, op verzoek van de opdrachtgever, alleen een
inventariserende fase.

Informatiebronnen
De opzet van de vierde meting is vergelijkbaar met de eerste fase van de vorige drie
metingen, omdat op deze wijze ontwikkelingen tussen de metingen inzichtelijk kunnen
worden gemaakt. We hebben voor de vierde meting wederom landelijke gegevens van de
politie en het OM opgevraagd en opnieuw lokale experts werkzaam bij politie en gemeenten
bevraagd over het coffeeshopbeleid in hun gemeente. Een nieuwe informatiebron die we
bij deze vierde meting aan de monitor hebben toegevoegd is de kennis van eigenaren en
medewerkers van coffeeshops. Omwille van de vergelijking met de vorige meting
vermelden we in de hoofdstukken steeds eerst de resultaten van de lokale experts van
gemeenten en politie, alvorens de resultaten van de coffeeshops te bespreken. Overigens
blijken enkele cijfers, zowel voor de lokale experts van gemeente en politie als voor de
coffeeshopeigenaren en -medewerkers lastig te verklaren.
Samengevat putten we voor deze vierde meting uit de volgende drie informatiebronnen:
A. landelijke cijfermatige systeemkennis van politie en OM;
B. lokale experts van gemeenten en politie in 31 steekproefgemeenten;
C. eigenaren/medewerkers van coffeeshops in 23 steekproefgemeenten.

Ad A. Landelijke gegevens politie en OM
Allereerst hebben we wederom op landelijk niveau cijfermatige gegevens opgevraagd bij
politie en OM.

Landelijke politiecijfers8
Voor het registreren van incidenten die te maken hebben met de Opiumwet heeft de politie
in het computersysteem Basisvoorziening Handhaving (BVH) zes categorieën, zogeheten
maatschappelijke klassen, ter beschikking. Dit zijn:
• F40: Bezit harddrugs;
• F41: Bezit softdrugs;
• F42: Handel e.d. harddrugs;
• F43: Handel e.d. softdrugs;
• F44: Vervaardigen harddrugs;
• F45: Vervaardigen softdrugs.
5

Nabben T., M. Wouters, A. Benschop, D.J. Korf (2015). Coffeeshops, toerisme, overlast en illegale
verkoop van softdrugs, 2014. Verdiepende studie in vijf gemeenten. Rozenberg Publishers, Amsterdam.
6
Mennes, R., J. Snippe, M. Sijtstra, B. Bieleman (2016). Lokaal gezien. Verdiepingsstudie monitor
ontwikkelingen coffeeshopbeleid. Meting 2015/16. St. INTRAVAL, Groningen-Rotterdam.
7
Mennes, R., J. Snippe, M. Sijtstra, B. Bieleman (2017). Lokaal bekeken. Verdiepingsstudie monitor
ontwikkelingen coffeeshopbeleid. Meting 2016/17. St. INTRAVAL, Groningen-Rotterdam.
8

Geregistreerde politiegegevens hoeven niet per definitie het daadwerkelijke niveau van overlast en

criminaliteit weer te geven. Verschillende factoren, zoals aangiftebereidheid, politiecapaciteit en
registratiemethoden, kunnen ervoor zorgen dat politiegegevens afwijken.
Inleiding

3

Naast deze zes codes voor drugsdelicten kent BVH nog drie andere codes die
ondergebracht zijn bij het zogeheten Resultaatgebied Leefbaarheid en die betrekking
hebben op drugsoverlast. Het gaat hierbij om de volgende drie codes:
• F46: Aantreffen drugs (geen verdachte);
• F47: Overige drugsdelicten;
• E38: Overlast i.v.m. alcohol/drugs.
Enkele van deze codes zijn niet meegenomen in de monitor. Het gaat om:
• F44 en F45: het vervaardigen van soft- en harddrugs vallen beide buiten de reikwijdte
van het onderzoek en zijn daarom tot nu toe in geen enkele meting meegenomen;
• F46 en F47: over het aantreffen van drugs zonder verdachte en overige drugsdelicten
wordt door de politie zelf opgemerkt dat deze incidenten niet expliciet gerelateerd zijn
aan softdrugs en dat er ook nauwelijks een relatie is te leggen met overlast of illegale
handel. Ook deze codes zijn tot nu toe in geen enkele meting meegenomen;
• E38: Incidenten die in de categorie ‘overlast i.v.m. alcohol/drugs’ vallen zijn wel
meegenomen in de eerste drie metingen, maar buiten beschouwing gelaten in de vierde.
Reden hiervoor is dat de aard van de incidenten niet goed is te achterhalen, waardoor
onduidelijk is of het om overlast van alcohol, drugs of beide gaat.
Uit bovenstaande volgt dat er vier maatschappelijke klassen zijn geselecteerd voor de
analyses in de vierde meting, namelijk:
• F40: Bezit harddrugs;
• F41: Bezit softdrugs;
• F42: Handel e.d. harddrugs;
• F43: Handel e.d. softdrugs.
Voor de codes F40 (bezit harddrugs) en F42 (handel e.a. harddrugs) geldt dat deze niet
zijn meegenomen in de eerste meting, maar bij de tweede meting zijn toegevoegd. Uit de
eerste meting bleek namelijk dat rond coffeeshops in diverse gemeenten verkoop van
harddrugs voorkwam. Daarnaast gaven experts toen aan dat dealers naast softdrugs
vrijwel ook altijd harddrugs aanboden.
De politie heeft ons een databestand aangeleverd met daarin alle in 2017 geregistreerde
incidenten onder deze geselecteerde maatschappelijke klassen. Per incident is de
maatschappelijke klasse, datum, politie-eenheid en gemeente vermeld. Voor het
aanleveren van de gegevens is toestemming verkregen van zowel het College van
procureurs-generaal als de korpschef Politie. Over de aan harddrugs gerelateerde codes
F40 en F42 dient te worden opgemerkt dat zij niet meegenomen zijn in de eerste meting
van de monitor, maar naar aanleiding van de resultaten daarvan vanaf de tweede meting
zijn toegevoegd.

Landelijke cijfers OM
Voor de vierde meting zijn tevens de geregistreerde strafbare feiten uit het
computersysteem ‘OM-data’ geëxtraheerd waaraan artikel 3 van de Opiumwet is
toegekend. De OM-gegevens zijn een extra bron die vooral dienen als ‘check’ op de
politieregistraties van softdrugsincidenten. We hebben van het Parket-Generaal van het
OM de feiten ontvangen die in 2017 zijn gepleegd. Feiten met de maatschappelijke
classificatie ‘hennepteelt’ zijn daarbij buiten beschouwing gelaten. De feiten zijn
4

Breuer&Intraval – Monitor ontwikkelingen coffeeshopbeleid: meting 2017

aangeleverd naar pleegmaand, pleegregio (arrondissementsparket) en pleeggemeente.
Voor de levering van deze gegevens is toestemming verkregen van het College van
procureurs-generaal.

Ad B. Informatie lokale experts gemeenten en politie
Ook voor de vierde meting zijn lokale experts werkzaam bij gemeenten en politie bevraagd
over het coffeeshopbeleid in hun gemeente. Om een zorgvuldige vergelijking met de
voorgaande metingen te kunnen maken hebben we dezelfde steekproef van 31 gemeenten
gebruikt als bij de voorgaande metingen.

Totstandkoming steekproef 31 gemeenten
Op basis van de 10 regionale politie-eenheden en arrondissementsparketten van het OM
zijn bij aanvang van de eerste meting onderzoeksregio’s vastgesteld, waarbinnen
steekproefgemeenten zijn geselecteerd. In totaal zijn 11 onderzoeksregio’s vastgesteld,
omdat de relatief grote politieregio Oost-Nederland is verdeeld in een ‘grens’ en ‘niet-grens’
deel. Verwacht werd dat in het oostelijk deel van deze regio, aan de grens met Duitsland,
de softdrugsproblematiek (overlast, illegale verkoop, drugsrunnen en toerisme) een ander
karakter zou hebben dan in het westelijk deel. Het gaat om de volgende 11
onderzoeksregio’s: Amsterdam, Den Haag, Limburg, Midden-Nederland, Noord-Holland,
Oost-Brabant, Oost-Nederland (grens), Oost-Nederlands (niet-grens), Rotterdam en
Zeeland-West-Brabant.
In 10 van deze 11 onderzoeksregio’s zijn vervolgens drie coffeeshopgemeenten
geselecteerd: een grote coffeeshopgemeente; een middelgrote coffeeshopgemeente en
een kleine coffeeshopgemeente. Daarbij geldt dat de grote coffeeshopgemeente de
grootste gemeente in de onderzoeksregio is, een middelgrote gemeente de op-een-na
grootste gemeente is en een kleine coffeeshopgemeente meestal de grootste van de
gemeenten met minder dan 50.000 inwoners is. De onderzoeksregio Amsterdam vormt
hierop een uitzondering; daar is alleen een grote coffeeshopgemeente voor de steekproef
geselecteerd.

Vragenlijst gemeenten en politie
De informatie van de lokale experts is verkregen door hen een vragenlijst voor te leggen.
De vragenlijst kon via internet worden ingevuld, telefonisch worden afgenomen of
schriftelijk worden ingevuld en per post worden geretourneerd. De lijst bevat vragen over
aan het coffeeshopbeleid gerelateerde fenomenen (coffeeshop- en softdrugstoerisme,
situatie rondom de coffeeshops en illegale verkoop van softdrugs). De vragenlijst bestaat
voor het grootste gedeelte uit gesloten vragen met enkele voorgestructureerde
antwoordencategorieën. Wel is er bij deze vragen ruimte voor het toevoegen van meer
kwalitatieve beschrijvingen, duidingen, nuanceringen en opmerkingen. Er is ook specifiek
gevraagd naar eventuele verklaringen of oorzaken van gesignaleerde ontwikkelingen. Alle
ingevulde vragenlijsten zijn gecontroleerd op volledigheid. Bij een incomplete vragenlijst
is telefonisch contact gezocht met de gemeenteambtenaar of politiefunctionaris om de
ontbrekende gegevens aan te vullen. In voorgaande metingen bleken de vragen voor de
lokale experts vaak lastig te beantwoorden. Bovendien vonden zij de vragenlijst erg lang.
Daarom is de vragenlijst bij de meting over 2017 ten opzichte van de voorgaande metingen

Inleiding

5

op een aantal punten gewijzigd. Het is mogelijk dat veranderingen in de resultaten van
2017 ten opzichte van de voorgaande metingen deels verklaard kunnen worden door deze
gewijzigde vraagstelling.

Respons
In elke geselecteerde gemeente is steeds met ten minste één gemeenteambtenaar en één
politiefunctionaris gesproken. We hebben in de 31 steekproefgemeenten zoveel mogelijk
dezelfde lokale experts bevraagd als tijdens de voorgaande metingen. Bij de
gemeenteambtenaren is het op twee gemeenten na gelukt om dezelfde ambtenaren weer
te spreken. Ook bij de politie hebben we de medewerkers benaderd die tijdens de tweede
meting de vragenlijst hebben ingevuld. Daar is het in 14 gemeenten gelukt om dezelfde
medewerker te spreken. In de andere 17 gemeenten is een politiefunctionaris gesproken
die voor het eerst aan het onderzoek meedeed. Doorgaans gaat het om een operationeel
expert, een taakaccenthouder drugs of een wijkagent.
In totaal zijn in alle 31 gemeenten tezamen 66 lokale experts geraadpleegd: 33 bij de
gemeente en 33 bij de politie. Twee lokale experts hebben hun collega’s gevraagd om
(delen van) de vragenlijst in te vullen. In totaal hebben we zowel van de politie als van de
gemeente 32 ingevulde vragenlijsten ontvangen, in totaal 64.

Ad C. Eigenaren/medewerkers coffeeshops
Naast de medewerkers van de politie en de gemeente is in de vierde meting - in
tegenstelling tot de voorgaande drie metingen - ook een derde categorie experts bevraagd,
namelijk eigenaren en medewerkers van coffeeshops. Hiermee hebben we een nieuwe
relevante invalshoek aan de monitor toegevoegd om een nog beter beeld te krijgen van
de ontwikkelingen in de aan het coffeeshopbeleid gerelateerde fenomenen.

Vragenlijst coffeeshops
Aan eigenaren of medewerkers van coffeeshops is een soortgelijke vragenlijst voorgelegd
als aan de experts van gemeente en politie. Hierdoor zijn de antwoorden van de
medewerkers van politie, gemeente en coffeeshops goed met elkaar te vergelijken.
Daarnaast hebben we enkele aanvullende vragen toegevoegd die alleen voor de
coffeeshops van toepassing zijn. Een voorbeeld daarvan is de vraag welke maatregelen de
coffeeshop zelf neemt om de situatie in de directe omgeving van de shop beheersbaar te
maken of te houden. Ook voor deze vragenlijst geldt dat deze via internet kon worden
ingevuld, telefonisch kon worden afgenomen of schriftelijk kon worden ingevuld om per
post te worden geretourneerd. Een deel van de vragenlijsten is, vanwege de aanvankelijk
tegenvallende respons, face-to-face in coffeeshops afgenomen.
Respons
Bij de dataverzameling onder coffeeshops is gebruik gemaakt van de reeds bestaande
steekproef van 31 gemeenten. In elk van de 31 gemeenten zijn één of meerdere
coffeeshops geselecteerd. Het aantal coffeeshops hebben we laten afhangen van het totaal
aantal coffeeshops in de gemeente. Als een gemeente één of twee coffeeshops heeft, dan
zijn deze allemaal benaderd. In het geval van een gemeente met ten hoogste tien
coffeeshops is een selectie gemaakt van drie coffeeshops. In gemeenten met meer dan

6

Breuer&Intraval – Monitor ontwikkelingen coffeeshopbeleid: meting 2017

tien coffeeshops zijn vijf coffeeshops benaderd. De gemeente Amsterdam vormt hierop
een uitzondering op de hiervoor omschreven systematiek. Vanwege het grote aantal
coffeeshops zijn hier 20 coffeeshops benaderd. Als een coffeeshop om wat voor reden dan
ook niet wil deelnemen aan het onderzoek, is deze vervangen door een andere coffeeshop
uit dezelfde gemeente. Waar mogelijk heeft de selectie willekeurig plaatsgevonden, waarbij
rekening is gehouden met spreiding over de gemeente.
Op deze wijze zijn in totaal 160 coffeeshops verdeeld over de 31 steekproefgemeenten
telefonisch of face-to-face benaderd. Van deze 160 coffeeshops zijn 46 niet bereikt.9 In 42
van de 46 gevallen blijkt het beschikbare telefoonnummer niet te werken, terwijl er bij de
vier overige coffeeshops, ondanks meerdere pogingen, niet wordt opgenomen. Van de
resterende 114 coffeeshops hebben 47 geweigerd om aan het onderzoek deel te nemen.
De redenen daarvoor zijn: wantrouwen ten aanzien van onderzoek en/of het landelijke
coffeeshopbeleid (21); degene die in potentie aan het onderzoek kan deelnemen is de
komende periode niet aanwezig (13), geen zin/geen interesse (9); de coffeeshop is tijdelijk
of permanent gesloten (3); en er is sprake van een taalbarrière (1). Uiteindelijk hebben
67 coffeeshops aan het onderzoek deelgenomen verdeeld over 23 steefproefgemeenten.
Voor acht van de steekproefgemeenten geldt dat geen van de coffeeshops bereid is
gevonden om de vragenlijst in te vullen.

Rondetafelgesprek
Er heeft tevens een rondetafelgesprek met coffeeshopeigenaren en -medewerkers
plaatsgevonden om zo sommige resultaten nader te kunnen duiden. Na vele pogingen zijn
tien coffeeshopeigenaren en -medewerkers bereid gevonden om aan het gesprek deel te
nemen, maar zes van hen hebben, om uiteenlopende redenen, de afspraak afgezegd.
Uiteindelijk is met vier coffeeshopeigenaren- en medewerkers een gesprek gevoerd.
Alhoewel dit gesprek interessante discussies en inzichten opleverde, is vanwege het lage
aantal deelnemers besloten de informatie niet te gebruiken.

Analyse en rapportage
De resultaten voor elke gemeente zijn tot stand gekomen door de informatie uit
verschillende bronnen met elkaar te vergelijken en te combineren. Door per gemeente
gebruik te maken van meerdere bronnen is getracht een evenwichtig beeld te schetsen
van de situatie in de gemeenten.

Cijfermatige systeemkennis
Eerst hebben we in kaart gebracht welke ontwikkelingen er in 2017 waarneembaar zijn in
de landelijke cijfermatige systeemkennis van geregistreerde soft- en harddrugsincidenten.
Deze analyse is op zowel landelijk als regionaal niveau voor de 11 onderzoeksregio’s
uitgevoerd. We hebben daarbij vooral gekeken naar de trends in de maandelijkse aantallen
incidenten. De cijfermatige gegevens bieden een kader waarbinnen de resultaten van de
interviews kunnen worden geïnterpreteerd.
Interviews

9

De hoge non-respons onder coffeeshopeigenaren en -medewerkers kan voor een selectie bias hebben

gezorgd, waardoor de resultaten tot een vertekening hebben kunnen leiden.
Inleiding

7

Lokale experts en coffeeshopeigenaren en – medewerkers hebben voor alle onderzochte
fenomenen (coffeeshoptoerisme, softdrugstoerisme, overlastgevende voorvallen en
illegale verkoop van softdrugs) steeds kunnen aangeven op een vijf-puntsschaal in
hoeverre dit in hun gemeente voorkomt. De antwoorden van zowel gemeenteambtenaren,
politiefunctionarissen als coffeeshopmedewerkers zijn vervolgens gehercodeerd tot een
drie-puntsschaal (‘niet of nauwelijks’, ‘een aantal’ of ‘(zeer) veel’), net zoals in de
voorgaande metingen is gebeurd. Per gemeente is vervolgens een gemiddelde score
berekend voor afzonderlijk gemeente, politie en coffeeshops. De scores van gemeente en
politie zijn nogmaals met elkaar gemiddeld om tot een definitieve - en met de vorige meting
vergelijkbare - score te komen. Hierbij geldt dat als vanuit één van de twee invalshoeken
(politie of gemeente) geen zicht is op een fenomeen, we zijn uitgegaan van het antwoord
vanuit de andere invalshoek.

Interpretatie van de resultaten
Bij de interpretatie van de resultaten dient rekening te worden gehouden met de volgende
zaken:
• Lokale experts beantwoorden de vragen vaak vanuit de context van hun eigen
gemeente. Experts uit verschillende gemeenten kunnen met dezelfde term iets anders
bedoelen.
• Zoals gezegd, geldt met name voor de geraadpleegde politiefunctionarissen dat een
groot aantal van hen niet aan een eerdere meting heeft deelgenomen. Zij kunnen de
situatie anders beoordelen dan hun voorgangers, hetgeen van invloed kan zijn op de
onderzoeksresultaten.
• Een veelgenoemde reden van coffeeshops om niet aan het onderzoek deel te nemen is
dat zij wantrouwend c.q. zeer negatief staan tegenover onderzoek en/of het landelijke
coffeeshopbeleid. Mogelijkerwijs zijn coffeeshops met een positieve houding ten aanzien
van het landelijke of gemeentelijke coffeeshopbeleid oververtegenwoordigd in onze
steekproef.

1.4 Leeswijzer
Na deze inleiding geven we in hoofdstuk twee een overzicht van de landelijke, cijfermatige
systeemkennis van politie en OM en vergelijken we de landelijke en regionale
ontwikkelingen met de resultaten van de vorige metingen. Vervolgens gaan we in de
hoofdstukken drie tot en met zes in op de resultaten van de interviews met lokale experts
van gemeente, politie en eigenaren en medewerkers van coffeeshops in de
(steekproef)gemeenten. Daarbij komen de volgende onderwerpen achtereenvolgens aan
bod: veranderingen in aantallen coffeeshops, beleid en handhaving (hoofdstuk 3); het
coffeeshop- en softdrugstoerisme (hoofdstuk 4); de situatie rondom coffeeshops
(hoofdstuk 5); en de illegale verkoop buiten de coffeeshop (hoofdstuk 6). In het zevende
en laatste hoofdstuk gaan we aan de hand van de probleemstelling en de
onderzoeksvragen in op de conclusies die uit deze meting zijn te trekken.

8

Breuer&Intraval – Monitor ontwikkelingen coffeeshopbeleid: meting 2017

2. CIJFERMATIGE SYSTEEMKENNIS

In dit hoofdstuk bespreken we de cijfermatige ontwikkelingen in het aantal bij de politie
geregistreerde softdrugsincidenten (F41: bezit softdrugs en F43: handel e.d. softdrugs) en
harddrugsincidenten (F40: bezit harddrugs en F42: handel e.d. harddrugs). Het gaat
hierbij om alle incidenten en misdrijven die in 2017 door politiefunctionarissen onder de
geselecteerde codes c.q. maatschappelijke klassen zijn geregistreerd. We behandelen de
ontwikkelingen op zowel landelijk als regionaal niveau en maken daarbij een vergelijking
met de voorgaande metingen. Vervolgens besteden we aandacht aan de ontwikkelingen in
het aantal geregistreerde feiten bij het OM dat aan softdrugs is gerelateerd (exclusief
hennepteelt).

2.1 Softdrugsincidenten
De enigszins dalende trend in het aantal softdrugsincidenten waarvan sinds 2014 sprake
is, lijkt zich voort te zetten. Bij de politie zijn in 2017 in totaal 4.162 softdrugsincidenten
geregistreerd. Bij de vorige meting over 2016 gaat het om 4.463 incidenten. In 2015 en
2014 lag het aantal softdrugsincidenten hoger, namelijk op respectievelijk 4.778 en 5.663.

Landelijke ontwikkelingen
In figuur 2.1 is het aantal geregistreerde softdrugsincidenten per maand weergegeven voor
alle vier onderzoeksjaren. Over het algemeen kan worden vastgesteld dat de aantallen
over 2017 lager liggen dan in 2016. Verder geldt dat globaal gezien alle onderzoeksjaren
hetzelfde patroon over de maanden vertonen.
De landelijke ontwikkelingen in het aantal softdrugsincidenten zijn als volgt:
• Als we het huidige onderzoeksjaar 2017 afzetten tegen de vorige drie metingen zien we
dat de maandelijkse aantallen in dit jaar over het algemeen het laagst zijn. De waarden
liggen in 2017 vooral lager in de maanden januari en december en de zomerperiode
juni-juli.
• De maandelijkse waarden voor het eerste onderzoeksjaar 2014 (blauwe lijn) liggen het
hoogste over de vier metingen gezien. De metingen in 2015 (oranje lijn) en 2016 (gele
lijn) liggen tussen 2014 en 2017 op ongeveer op hetzelfde niveau.
• Over het jaar gezien vertonen de laatste drie jaren - 2015, 2016 en 2017 - een
vergelijkbaar patroon. In de periodes maart-april, juni-juli en de maand oktober is dan
sprake van hogere aantallen incidenten. Het patroon van het eerste onderzoeksjaar
2014 wijkt enigszins af van de andere drie jaren met minder golfbewegingen en hogere
waarden in de maand april.

Cijfermatige systeemkennis

9

Figuur 2.1

Landelijk geregistreerde incidenten onder de maatschappelijke klassen ‘bezit softdrugs’ (F41) en
‘handel e.d. in softdrugs’ (F43) per maand in 2014, 2015, 2016 en 2017, in absolute aantallen

1000

2017 Softdrugsincidenten (F41 + F43; Totaal: 4.162)
2016 Softdrugsincidenten (F41 + F43; Totaal: 4.463)
2015 Softdrugsincidenten (F41 + F43; Totaal: 4.788)

800

2014 Softdrugsincidenten (F41 + F43; Totaal: 5.663)
600

400

200

0
JAN
Jaar
2017
2016
2015
2014

Jan
313
356
349
494

FEB

MAA

APR

Feb
336
344
417
482

Maa
413
403
487
503

Apr
410
388
443
537

MEI
Mei
333
371
368
524

JUN
Jun
361
422
440
455

JUL
Jul
341
374
391
416

AUG
Aug
307
324
316
432

Sep
322
373
360
475

SEP
Okt
396
418
402
490

OKT

NOV

DEC

Nov
342
348
413
475

Dec
288
342
402
380

Totaal
4.162
4.463
4.788
5.663

Regionale ontwikkeling per meting
Voor de analyses op regionaal niveau is het aantal incidenten per 10.000 inwoners
berekend voor alle 11 regio’s alsmede voor heel Nederland. Ook hieruit blijkt de dalende
trend in het aantal softdrugsincidenten in de afgelopen vier jaren. In 2017 ligt het aantal
softdrugsincidenten per 10.000 inwoners voor heel Nederland op 2,4, waarmee het sterk
overeenkomt met de twee voorgaande metingen toen dit respectievelijk 2,6 en 2,8 bedroeg
(figuur 2.2). In 2014 lag het aantal voor heel Nederland hoger, namelijk op 3,4. We zien
de dalende trend tevens terugkomen als we afzonderlijk naar alle 11 onderzoeksregio’s
kijken. Hierbij blijkt dat in alle regio’s het aantal incidenten in de drie daarop volgende
metingen (2015, 2016 en 2017) lager is dan in de eerste meting in 2014.
De regionale ontwikkelingen in het aantal softdrugsincidenten over de vier metingen zijn
als volgt:
• Voor de meeste (zeven van de 11) onderzoeksregio’s geldt dat het aantal
softdrugsincidenten per 10.000 inwoners in 2017 is afgenomen ten opzichte van de
vorige meting in 2016.
• In de onderzoeksregio Limburg is het aantal softdrugsincidenten gedaald van 4,3 per
10.000 inwoners in 2016 naar 3,1 in 2017. In de regio Zeeland-West-Brabant zien we
een omgekeerd patroon.

10

Breuer&Intraval – Monitor ontwikkelingen coffeeshopbeleid: meting 2017

Figuur 2.2

Geregistreerde incidenten onder de maatschappelijke klassen ‘bezit softdrugs’ (F41) en ‘handel
e.d. in softdrugs’ (F43) in 2014, 2015, 2016 en 2017 per 10.000 inwoners per onderzoeksregio
1,4

2017 Softdrugsincidenten (F41 + F43; Totaal: 4.463)

1,7
1,7

Amsterdam

2,3

2016 Softdrugsincidenten (F41 + F43; Totaal: 4.463)

2,2

2015 Softdrugsincidenten (F41 + F43; Totaal: 4.788)

2,3
2,5

Den Haag

2014 Softdrugsincidenten (F41 + F43; Totaal: 5.663)

3,1

3,1
4,3

Limburg

4,7
4,8

1,9
2,0
2,1

Midden-Nederland

2,8

1,5
1,4
1,5

Noord-Holland

2,0

3,0
3,0
2,9

Noord-Nederland

3,4

2,8
2,9

Oost-Brabant

3,5
3,6

1,9
2,1
1,8

Oost-Nederland (grens)

3,0

1,6
1,6
1,9
2,2

Oost-Nederland (niet-grens)

2,5
3,0
3,0

Rotterdam

3,8

5,2
4,8

Zeeland-West-Brabant

6,0
6,2

2,4
2,6
2,8

Nederland
0

3

3,4

6

9

12

15

Regionale ontwikkeling in 2017 per maand
In figuur 2.3 is voor elke regio de maandelijkse ontwikkeling in het aantal
softdrugsincidenten over onderzoeksjaar 2017 weergegeven. De regionale ontwikkelingen
in het aantal softdrugsincidenten per maand zijn als volgt:
• Over het algemeen lijken de softdrugsincidenten in het voorjaar (met name maart en
april) en het najaar (met name in oktober) enigszins hoger te liggen dan in de zomeren wintermaanden.
• In de regio Zeeland-West-Brabant (rode lijn) ligt het aantal incidenten het gehele jaar
systematisch hoger dan in de andere regio’s. Dit was in 2016 ook al het geval. We zien
in deze regio pieken in het aantal registraties in de maanden april en oktober. In 2016
was de ontwikkeling in de regio Zeeland-West-Brabant stabieler en vertoonde deze
nagenoeg geen pieken.
• Waar het aantal softdrugsincidenten in de regio Limburg (donkergrijze lijn) bij de vorige
meting in 2016 na Zeeland-West-Brabant nog de hoogste maandelijkse aantallen liet
zien, is dat in 2017 niet langer het geval. Voor de regio Limburg nemen we hogere
aantallen waar in de maanden maart, april en mei en oktober.
• In de regio Amsterdam is een duidelijke piek waarneembaar in de maand juli.
Cijfermatige systeemkennis

11

Figuur 2.3

Geregistreerde incidenten onder de maatschappelijke klassen ‘bezit softdrugs’ (F41) en ‘handel
e.d. in softdrugs’ (F43) in 2017 per 10.000 inwoners per onderzoeksregio per maand1

1

Amsterdam
Den Haag
Limburg
Midden-Nederland
Noord-Holland
Noord-Nederland
Oost-Brabant
Oost-Nederland (grens)
Oost-Nederland (niet-grens)
Rotterdam

0

Zeeland-West-Brabant
JAN FEB MAA APR MEI JUN JUL AUG SEP OKT NOV DEC

2.2 Harddrugsincidenten
Het aantal harddrugsincidenten vertoont over de vier onderzoeksjaren eveneens een
dalende trend, maar in lichtere mate dan het aantal softdrugsincidenten. In 2017 ligt het
aantal geregistreerde harddrugsincidenten op 7.942, waarmee het totaal voor het eerst
sinds 2014 onder de 8.000 uitkomt. Bij de vorige meting in 2016 bedroeg het aantal nog
8.164, terwijl het aantal in 2015 en 2014 op respectievelijk 8.424 en 8.587 lag. Daarmee
ligt het aantal harddrugsincidenten in alle vier onderzoeksjaren overigens hoger dan het
aantal softdrugsincidenten.

Landelijke ontwikkelingen
Het aantal harddrugsincidenten laat over de vier onderzoeksjaren een lichte daling zien
(figuur 2.14). De ontwikkelingen van het aantal incidenten gedurende het jaar laat voor
elk jaar grotendeels hetzelfde patroon zien. Wanneer we 2017 vergelijken met de drie
voorgaande onderzoeksjaren, wijkt 2017 op enkele punten enigszins af.
De landelijke ontwikkelingen in het aantal harddrugsincidenten zijn als volgt:
• Als we het huidige onderzoeksjaar 2017 (groene lijn) afzetten tegen de drie voorgaande
metingen zien we dat deze tot september grotendeels vergelijkbaar zijn. Vanaf
september liggen de aantallen van 2017 lager dan in de drie voorgaande metingen.

1

Bij deze figuur dient te worden opgemerkt dat pieken en dalen voorzichtig moeten worden geïnterpreteerd
vanwege de gebruikte schaal. We willen met de figuur een indruk geven van hoe de regio’s zich ten opzichte
van elkaar verhouden.
12

Breuer&Intraval – Monitor ontwikkelingen coffeeshopbeleid: meting 2017

• De piek in het aantal incidenten in maart in 2015 en 2016 doet zich niet voor in 2017.
Ook in 2014 was er toename van het aantal incidenten in deze maand. In 2014 en 2015
was er sprake van een dal in de maand juli, dit dal is niet te zien in 2016 en 2017.
• Het aantal incidenten in de zomermaanden kan wellicht verklaard worden door het
mooie weer, vakanties en het plaatsvinden van evenementen. De piek in oktober kan
wellicht te maken hebben met de herfstvakantie.
Figuur 2.4

Landelijk geregistreerde incidenten onder de maatschappelijke klassen ‘bezit harddrugs’ (F40) en
‘handel e.d. in harddrugs’ (F42) in 2014, 2015, 2016 en 2017 per maand, in absolute aantallen

1000

800

600

400
2017 Harddrugsincidenten (F40 + F42; Totaal: 7.942)
2016 Harddrugsincidenten (F40 + F42; Totaal: 8.164)

200

2015 Harddrugsincidenten (F40 + F42; Totaal: 8.424)
2014 Harddrugsincidenten (F40 + F42; Totaal: 8.587)

0
JAN
Jaar
2017
2016
2015
2014

FEB

MAA

APR

MEI

JUN

JUL

AUG

Jan

Feb

Maa

Apr

Mei

Jun

Jul

Aug

Sep

618
570
605
688

606
556
620
595

648
729
718
648

680
691
678
671

707
683
694
712

857
911
881
907

872
835
765
812

817
746
851
922

482
606
571
602

SEP

OKT

NOV

DEC

Okt

Nov

Dec

Totaal

625
731
837
800

557
579
571
675

473
527
633
555

7.942
8.164
8.424
8.587

Regionale ontwikkelingen per meting
Dat er landelijk gezien sprake is van een licht dalende trend in het aantal geregistreerde
harddrugsincidenten, blijkt ook uit het aantal dat per 10.000 inwoners wordt geregistreerd.
In heel Nederland staan er in 2017 gemiddeld 4,6 harddrugsincidenten geregistreerd per
10.000 inwoners (figuur 2.5). In 2014, 2015 en 2016 stonden er respectievelijk 5,1, 5,0
en 4,8 harddrugsincidenten geregistreerd. Net als bij de softdrugsincidenten, zien we de
dalende trend in het aantal harddrugsincidenten niet terug in alle 11 onderzoeksregio’s. Er
is derhalve sprake van regionale verschillen.
De regionale ontwikkelingen in het aantal harddrugsincidenten over de vier metingen zijn
als volgt:
• Net als bij de voorgaande metingen springt onderzoeksregio Amsterdam er uit qua
aantallen geregistreerde harddrugsincidenten. Deze regio ligt met 11,4 in 2017 meer
dan tweemaal zo hoog als het landelijk gemiddelde. Het aantal van 11,4 geregistreerde
incidenten per 10.000 inwoners is nagenoeg gelijk aan dat van vorig jaar (11,2) en lager
dan die in 2014 en 2015 (respectievelijk 13,9 en 13,1).

Cijfermatige systeemkennis

13

• Net als in 2016 staan in de regio Noord-Holland per 10.000 inwoners de minste
harddrugsincidenten geregistreerd, namelijk 2,4. Bij de vorige meting in 2016 was dit
2,9.
• In de regio’s Limburg en Midden-Nederland zien we de dalende trend waar ook landelijk
gezien sprake van is. Het aantal harddrugsincidenten is hier over vier metingen gezien
gedaald van respectievelijk 4,7 en 5,0 naar respectievelijk 3,4 en 4,1.
• In de regio Zeeland-West-Brabant nemen we een stijgende trend waar. Na een
aanvankelijke daling in 2015 ten opzichte van 2014 (van 5,1 naar 4,4) is het aantal
harddrugsincidenten per 10.000 inwoners bij de drie daaropvolgende metingen steeds
gestegen. In 2017 is het aantal incidenten opgelopen tot 5,4 per 10.000 inwoners,
terwijl die in 2015 nog 4,4 bedroeg.
• Verder zien we dat de stijgende trend in het aantal harddrugsincidenten in de regio
Noord-Nederland tot 2016 zich niet doorzet in 2017. Na een stijging in de periode 20142016 van 4,0 naar 5,2 harddrugsincidenten per 10.000 inwoners, is deze score nu
gedaald naar 4,9.
Figuur 2.5

Geregistreerde incidenten onder de maatschappelijke klassen ‘bezit harddrugs’ (F40) en ‘handel
e.d. in harddrugs’ (F42) in 2014, 2015, 2016 en 2017 per 10.000 inwoners per onderzoeksregio
11,2

Amsterdam
3,7

Den Haag

4,2

Limburg

13,1

13,9

2017 Harddrugsincidenten (F40 + F42; Totaal: 8.164)

3,5
3,8
4,2

3,4

11,4

2016 Harddrugsincidenten (F40 + F42; Totaal: 8.164)
2015 Harddrugsincidenten (F40 + F42; Totaal: 8.424)
4,6
4,7

2014 Harddrugsincidenten (F40 + F42; Totaal: 8.587)

4,1

Midden-Nederland

4,4
4,6
5,0

2,8

Noord-Holland

2,9

3,9
3,5

4,9

Noord-Nederland

4,0

5,2

4,6

4,6

Oost-Brabant

5,4
5,0
5,0

3,8
4,0
3,7
4,2

Oost-Nederland (grens)

3,6

Oost-Nederland (niet-grens)

3,6
4,0

4,4

5,5

Rotterdam

5,5
5,4
5,5

Zeeland-West-Brabant

4,4

4,8

5,4

5,1

4,6
4,8
5,0
5,1

Nederland
0

14

3

6

9

12

15

Breuer&Intraval – Monitor ontwikkelingen coffeeshopbeleid: meting 2017

Regionale ontwikkeling in 2017 per maand
De maandelijkse ontwikkelingen over 2017 per onderzoeksregio zijn weergegeven in figuur
2.6.2 De figuur geeft een algemene indruk van hoe de regio’s zich ten opzichte van elkaar
verhouden voor wat betreft de maandelijkse ontwikkeling in het aantal
harddrugsincidenten.
De regionale ontwikkelingen in het aantal geregistreerde harddrugsincidenten per maand
zijn als volgt:
• Zoals op basis van figuur 2.5 mag worden verwacht, ligt het aantal geregistreerde
harddrugsincidenten in de regio Amsterdam het gehele jaar hoger ten opzichte van de
andere onderzoeksregio’s. Alleen in de maand juni staan in de regio Oost-Brabant
ongeveer evenveel incidenten geregistreerd.
• Net als in voorgaande jaren zien we in de regio Amsterdam een piek in de maand
oktober. In deze maand wordt in Amsterdam het grootste dansfestival ter wereld
georganiseerd. De politie houdt bij het festival doorgaans strenge controles op het bezit
van (hard)drugs.
• Ook in de regio’s Rotterdam, Zeeland-West-Brabant, Midden-Nederland, Oost-Brabant
en Noord-Nederland is sprake van relatief hoge maandelijkse aantallen over het jaar.
• Meerdere regio’s vertonen pieken in de zomerperiode van omstreeks mei tot en met
augustus. Het gaat daarbij niet alleen om regio’s die al relatief hoog scoren, zoals
Zeeland-West-Brabant, maar ook om regio’s waar de aantallen in andere periodes van
het jaar relatief laag zijn ten opzichte van andere, zoals Oost-Brabant, MiddenNederland en Oost-Nederland (grens).
Figuur 2.6

Geregistreerde incidenten onder de maatschappelijke klassen ‘bezit harddrugs’ (F40) en ‘handel
e.d. in harddrugs’ (F42) in 2017 per 10.000 inwoners per onderzoeksregio per maand

2

Amsterdam
Rotterdam
Oost-Brabant
Noord-Nederland
Zeeland-West-Brabant

1

Midden-Nederland
Limburg
Oost-Nederland (grens)
Oost-Nederland (niet-grens)
Den Haag
Noord-Holland

0
JAN

FEB MAA APR

MEI

JUN

JUL

AUG

SEP

OKT NOV DEC

2

Ook bij deze figuur geldt dat pieken en dalen voorzichtig dienen te worden geïnterpreteerd vanwege de
gebruikte schaal.
Cijfermatige systeemkennis

15

2.3 Gegevens Openbaar Ministerie
Naast de gegevens van politie zijn ook gegevens van het OM opgevraagd en geanalyseerd.
Het gaat om feiten die gerelateerd zijn aan softdrugs met uitzondering van hennepteelt.
In 2017 staan in totaal 4.218 feiten bij het OM geregistreerd. Bij de vorige meting in 2016
stonden er 4.767 softdrugsfeiten bij het OM geregistreerd, terwijl het aantal in 2014 en
2015 op respectievelijk 4.754 en 4.114 lag. Het vertoonde patroon is vergelijkbaar met de
voorgaande drie metingen.
Figuur 2.7

Geregistreerde softdrugsfeiten (exclusief hennepteelt) bij het Openbaar Ministerie in 2014, 2015,
2016 en 2017 per maand, in absolute aantallen

1000

2017 OM Softdrugsfeiten (Totaal: 4.218)
2016 OM Softdrugsfeiten (Totaal: 4.767)
2015 OM Softdrugsfeiten (Totaal: 4.114)

800

2014 OM Softdrugsfeiten (Totaal: 4.754)
600

400

200

0
JAN

16

FEB

MAA

APR

MEI

JUN

JUL

AUG

SEP

OKT

NOV

DEC

Jaar

Jan

Feb

Maa

Apr

Mei

Jun

Jul

Aug

Sep

Okt

Nov

Dec

Totaal

2017

317

412

419

329

379

353

366

335

309

336

379

284

4.218

2016

368

391

489

414

385

488

387

363

305

442

439

296

4.767

2015

414

367

419

358

344

404

318

245

281

346

308

310

4.114

2014

461

398

413

474

372

482

328

333

405

411

375

302

4.754

Breuer&Intraval – Monitor ontwikkelingen coffeeshopbeleid: meting 2017

3. COFFEESHOPS EN BELEID

Alvorens in de volgende hoofdstukken de aan het coffeeshopbeleid gerelateerde
fenomenen te bespreken, gaan we in dit hoofdstuk kort in op de ontwikkelingen in het
aantal coffeeshops en het bijbehorende beleid. We besteden daarbij specifiek aandacht aan
de handhaving van het Ingezetenencriterium (I-criterium). Ook gaan we in op de mening
van eigenaren en medewerkers van coffeeshops over het coffeeshopbeleid in hun
gemeente.

3.1 Verandering in aantallen en gemeentelijk beleid
Aan lokale experts van gemeenten en politie is gevraagd of en hoeveel coffeeshops er in
hun gemeente zijn gesloten, verplaatst en/of bijgekomen in de loop van 2017. Uit hun
antwoorden blijkt dat er qua aantal shops in de 31 steekproefgemeenten ten opzichte van
2016 weinig is veranderd. Er zijn negen coffeeshops gesloten in 2017 waarvan drie
definitief, maar omdat er ook drie coffeeshops zijn bijgekomen, komt het aantal
coffeeshops eind 2017 uit op 401, hetzelfde aantal als eind 2016.1,2 Verder zijn twee
coffeeshops in de loop van 2017 verplaatst.
Figuur 3.1

Aantal coffeeshops dat tijdelijk gesloten, definitief gesloten,
verplaatst of er bijgekomen is in de steekproefgemeenten in de loop
van 2017, in absolute aantallen

10
8
6

6
4

3

3
2

2
0
Tijdelijk gesloten Definitief gesloten

Verplaatst

Bijgekomen

1

Zie voor een gedetailleerdere beschrijving van de meest recente ontwikkelingen in het aantal coffeeshops
en het gemeentelijk beleid: Bieleman, B., R. Mennes en M. Sijtstra (2017). Coffeeshops in Nederland 2016.
Aantallen en gemeentelijk beleid 1999-2016. St. INTRAVAL, Groningen/Rotterdam.
2
Onbekend is waarom de coffeeshops zijn gesloten.

Coffeeshops en beleid

17

Van de 31 steekproefgemeenten geven zeven aan dat zij in 2017 hun beleid hebben
aangepast ten opzichte van 2016:
• vier van deze zeven gemeenten hebben hun beleid geactualiseerd omdat het beleid
gedateerd was en daardoor niet meer goed bij de huidige situatie aansloot;
• één gemeente heeft de aanvraag- en selectieprocedure voor de gedoogverklaring
opnieuw vastgesteld;
• één gemeente heeft het afstandscriterium versoepeld naar aanleiding van een
coffeeshop die dreigde te moeten sluiten omdat er een nieuwe school in de directe
omgeving werd geopend;
• één gemeente heeft het beleid geactualiseerd en het I-criterium opgenomen in het
beleid.

3.2 Verandering in actieve handhaving I-criterium
Bij de handhaving van het I-criterium zijn twee dimensies te onderscheiden met elk twee
alternatieven. De eerste dimensie is die van het beleid: een gemeente kan er voor kiezen
het I-criterium wel of niet in het coffeeshopbeleid op te nemen. De tweede dimensie is die
van de handhaving: gemeenten kunnen kiezen om het I-criterium actief te handhaven of
dit niet te doen (met lage dan wel hoge prioriteit). In tabel 3.1 zijn beide dimensies per
onderzoeksregio en gemeentegrootte weergegeven voor de 31 steekproefgemeenten.
De ontwikkelingen wat betreft de actieve handhaving van het I-criterium zijn als volgt:
• Het blijkt dat 28 van de 31 gemeenten het I-criterium in 2017 hebben opgenomen in
het coffeeshopbeleid. In 2016 ging het om 27 gemeenten. De overige drie gemeenten
hebben het I-criterium in 2017 nog niet in het beleid opgenomen en handhaven het niet
actief.
• Er is niets veranderd in het aantal steekproefgemeenten dat het I-criterium al dan niet
actief handhaaft. In 2017 zijn er 20 gemeenten waar het I-criterium wel in het beleid
staat vermeld, maar waar niet actief op het criterium wordt gehandhaafd. Samen met
de drie eerder genoemde gemeenten die het I-criterium niet in het beleid hebben
vermeld, komt het totaal aantal gemeenten dat het I-criterium niet actief handhaaft op
23 van de 31 steekproefgemeenten.
• In de acht overige gemeenten is - net als in 2016 - wel sprake van actieve handhaving.
In de prioritering daarvan is niets veranderd ten opzichte van de vorige meting. Van
deze acht handhaven vijf het I-criterium met een lage prioriteit, terwijl drie een hoge
prioriteit toekennen aan de handhaving.
• In één gemeente in de regio Limburg - waar het I-criterium niet actief wordt
gehandhaafd - geldt dat er coffeeshops zijn die er voor hebben gekozen om het
I-criterium zelf na te leven. Dit was ook in 2016 reeds het geval. Het aantal gemeenten
in de steekproef waar niet-ingezetenen in 2017 worden geweerd uit coffeeshops komt
hiermee in totaal uit op negen (net als in 2016).
• In één gemeente in de regio Zeeland-West-Brabant - waar het I-criterium actief wordt
gehandhaafd met hoge prioriteit - is de handhaving van het I-criterium tijdelijk
(gedurende een aantal evenementen) losgelaten in de loop van 2017. Tijdens
evenementen blijkt sprake van een toename in straathandel, waarbij softdrugs worden

18

Breuer&Intraval – Monitor ontwikkelingen coffeeshopbeleid: meting 2017

verkocht aan niet-ingezetenen. Om deze straathandel tegen te gaan worden
buitenlandse bezoekers tijdelijk als ingezetenen beschouwd en daarom toegelaten in de
coffeeshops.
Tabel 3.1 Handhaving Ingezetenencriterium in 2017 naar onderzoeksregio en gemeentegrootte
Groot

Gemeentegrootte "

Middelgroot

Klein

Beleid

Handhaving

Beleid

Handhaving

Beleid

Handhaving

Amsterdam

Niet in beleid

Geen actieve
handhaving

-

-

-

-

Den Haag

Wel in beleid

Geen actieve
handhaving

Wel in beleid

Geen actieve
handhaving

Wel in beleid

Geen actieve
handhaving

Limburg

Wel in beleid

Handhaving
met hoge
prioriteit

Wel in beleid

Geen actieve
handhaving
**

Wel in beleid

Geen actieve
handhaving

Midden-Nederland

Wel in beleid

Geen actieve
handhaving

Wel in beleid

Handhaving
met lage
prioriteit

Wel in beleid

Handhaving
met lage
prioriteit

Noord-Holland

Wel in beleid

Geen actieve
handhaving

Wel in beleid
*

Geen actieve
handhaving

Wel in beleid

Geen actieve
handhaving

Noord-Nederland

Wel in beleid

Geen actieve
handhaving

Wel in beleid

Geen actieve
handhaving

Niet in beleid

Geen actieve
handhaving

Oost-Brabant

Wel in beleid

Geen actieve
handhaving

Wel in beleid

Geen actieve
handhaving

Wel in beleid

Handhaving
met lage
prioriteit

Oost-Nederland
(grens)

Wel in beleid

Geen actieve
handhaving

Wel in beleid

Geen actieve
handhaving

Niet in beleid

Geen actieve
handhaving

Oost-Nederland
(niet-grens)

Wel in beleid

Geen actieve
handhaving

Wel in beleid

Geen actieve
handhaving

Wel in beleid

Geen actieve
handhaving

Rotterdam

Wel in beleid

Geen actieve
handhaving

Wel in beleid

Handhaving
met lage
prioriteit

Wel in beleid

Geen actieve
handhaving

Wel in beleid

Handhaving
met hoge
prioriteit
***

Wel in beleid

Handhaving
met hoge
prioriteit

Wel in beleid

Handhaving
met lage
prioriteit

↓ Onderzoeksregio

Zeeland-WestBrabant

* Verandering t.o.v. meting in 2016;
** in deze gemeente leven één of meerdere coffeeshops het I-criterium zelf na;
*** in deze gemeente is de handhaving van het I-criterium tijdelijk losgelaten in de loop van 2017.

3.3 Mening van coffeeshops
Eigenaren en medewerkers van coffeeshops krijgen in de dagelijkse praktijk te maken met
de uitwerking van het coffeeshopbeleid. Daarom is hen gevraagd wat zij vinden van het
coffeeshopbeleid in hun gemeente. In het algemeen geldt dat bijna de helft (32 van de 67)
Coffeeshops en beleid

19

van de ondervraagde coffeeshopeigenaren en -medewerkers (zeer) positief is over het
gemeentelijk coffeeshopbeleid, terwijl een derde (22 van de 67) hier neutraal tegenover
staat (figuur 3.2). Ongeveer een vijfde (13 van de 67) is (zeer) negatief over het
gemeentelijk coffeeshopbeleid.
Figuur 3.2

Aantal coffeeshopeigenaren en -medewerkers dat (zeer) negatief, neutraal of
(zeer) positief is over het gemeentelijke coffeeshopbeleid, in absolute aantallen 3

Mening coffeeshops

3

10

1

7

22

13

Zeer negatief

19

25

Negatief

25

31

37

Neutraal

43

49

Positief

7

55

61

67

Zeer positief

Redenen positieve houding
De coffeeshopeigenaren en -medewerkers is ook gevraagd waarom zij negatief, neutraal
of positief tegenover het coffeeshopbeleid staan. De 32 coffeeshopeigenaren en medewerkers die zeggen (zeer) positief te zijn over het gemeentelijk coffeeshopbeleid, zijn
niet zozeer positief over de invulling daarvan, maar met name over de nauwe
samenwerking met gemeente, politie en de buurt. Zij hebben doorgaans goede
communicatie (korte lijnen) met iemand bij de gemeente en goed contact met een
wijkagent. Zo blijft de situatie rondom de coffeeshop in hun optiek beheersbaar (vrijwel
geen overlast) en kunnen de coffeeshopmedewerkers hun werk prettig en goed uitvoeren.
Er worden, ondanks de positieve houding van deze groep, wel enkele kritische
opmerkingen gemaakt over de inhoud van het coffeeshopbeleid. Deze hebben vrijwel
allemaal betrekking op de handhaving van het I-criterium in de gemeente. Als gevolg van
de handhaving zou er overlast ontstaan rondom de coffeeshops. Het gaat dan volgens de
coffeeshopeigenaren en -medewerkers voornamelijk om het ontstaan van straathandel
door straatdealers.

Redenen neutrale houding
De 22 coffeeshopeigenaren en -medewerkers die aangeven neutraal tegenover het
gemeentelijk coffeeshopbeleid te staan, noemen daarvoor hoofdzakelijk twee redenen.
Ongeveer een derde van deze groep geeft aan dat ze neutraal zijn, omdat het op lokaal
niveau ‘prima geregeld’ is, maar dat de landelijke kaders niet aansluiten op de dagelijkse
praktijk in en rondom de coffeeshop. Ondanks het feit dat ons onderzoek uitsluitend
betrekking heeft op hoe de ‘voordeur’ van de coffeeshops is geregeld, is het meest
genoemde voorbeeld in dit kader de ‘achterdeurproblematiek’.
Tevens merken enkele coffeeshopeigenaren en -medewerkers op dat wat er in het
gemeentelijk coffeeshopbeleid is vastgelegd (mede op basis van het landelijk kader) in de
praktijk niet altijd wenselijk en realistisch is en soms zelfs voor overlast zorgt. Het weigeren

3

Een veelgenoemde reden om niet aan het onderzoek deel te nemen is dat coffeeshopeigenaren en medewerkers (zeer) negatief zijn over het landelijke en/of gemeentelijke coffeeshopbeleid. Mogelijkerwijs
zijn coffeeshops met een positieve houding daardoor oververtegenwoordigd in het onderzoek.
20

Breuer&Intraval – Monitor ontwikkelingen coffeeshopbeleid: meting 2017

van niet-ingezetenen aan de deur zorgt volgens hen bijvoorbeeld voor een toename in de
straathandel en daarmee gepaard gaande rondhangende (straat)dealers in de omgeving
van de shops.
Enkele coffeeshopeigenaren en -medewerkers die aangeven een neutrale houding te
hebben ten opzichte van het gemeentelijk coffeeshopbeleid menen dat het op dit moment
prima loopt, maar dat het gemeentelijk coffeeshopbeleid zo is ingericht dat shops om het
‘minste of geringste’ kunnen worden gesloten. Het feit dat sluiting hen elke dag boven het
hoofd hangt, maakt dat zij niet kunnen c.q. willen zeggen dat zij positief over het
gemeentelijk coffeeshopbeleid zijn.

Redenen negatieve houding
Er zijn 13 coffeeshopeigenaren en -medewerkers die aangeven (zeer) negatief te zijn over
het gemeentelijk coffeeshopbeleid. Uit hun antwoorden blijkt dat hun onvrede met name
gericht is op het landelijk coffeeshopbeleid. In het landelijk coffeeshopbeleid is in hun
optiek de achterdeur niet goed geregeld en de maximale handelsvoorraad van 500 gram
in de praktijk niet realistisch.
Voor enkele ondervraagden geldt dat hun onvrede mede voortkomt uit het
coffeeshopbeleid dat de gemeente op lokaal niveau voert. Zij noemen het hoge aantal
controles op het naleven van het coffeeshopbeleid, zoals het handhaven van het Icriterium, en de slechte bereikbaarheid van de gemeente (per email of telefoon) als reden
voor hun negatieve houding.

Coffeeshops en beleid

21

22

Breuer&Intraval – Monitor ontwikkelingen coffeeshopbeleid: meting 2017

4. COFFEESHOP- EN SOFTDRUGSTOERISME

De eerste twee fenomenen die in dit onderzoek centraal staan zijn coffeeshop- en
softdrugstoerisme. We hebben de lokale experts in de 31 steekproefgemeenten gevraagd
naar de omvang van coffeeshop- en softdrugstoerisme in hun gemeente in 2017 en hoe
de situatie zich verhoudt tot die in 2016. Ook coffeeshopeigenaren en -medewerkers is
gevraagd naar het coffeeshop- en softdrugstoerisme in hun gemeente en welke
ontwikkelingen zij daarin waarnemen.
Definiëring
Onder coffeeshop- en softdrugstoerisme verstaan we het volgende:
• Coffeeshoptoerisme = het kopen van hasj/wiet door niet-ingezetenen in de coffeeshop.
• Softdrugstoerisme = het kopen van softdrugs - en dus niet harddrugs - door niet-ingezetenen
buiten de coffeeshop.
Antwoordmogelijkheden
De experts kunnen kiezen uit de volgende antwoordmogelijkheden op de vraag in welke mate er
sprake is van coffeeshoptoerisme en softdrugstoerisme in 2017: 1. helemaal niet; 2. nauwelijks;
3. een aantal, maar niet veel; 4. veel; en 5. zeer veel. Omwille van de vergelijking tussen de vier
metingen zijn de antwoordmogelijkheden ‘helemaal niet’ en ‘nauwelijks’ samengevoegd, alsmede
de antwoordmogelijkheden ‘veel’ en ‘zeer veel’ en wordt de term ‘een aantal’ gehanteerd. Dit is
ook in de voorgaande rapportages op deze manier gebeurd.
Globale kwantificering
We hebben bij de presentatie van de resultaten gekozen voor ‘globale kwantificering’ (b.v. ‘een
derde’, ‘ongeveer de helft’, et cetera). Waar mogelijk geven we achter de omschrijvingen tussen
haakjes de absolute aantallen weer. De reden hiervoor is dat de antwoorden vaak slechts indicatief
zijn voor de situatie in gemeenten. Het uitsluitend presenteren van de absolute aantallen doet
onzes inziens geen recht aan de wijze waarop lokale experts zijn bevraagd en hebben geantwoord.

Niet alle respondenten kunnen op alle vragen een (volledig) antwoord geven. Voor de
onderwerpen coffeeshop- en softdrugstoerisme geldt in het algemeen dat de
gemeenteambtenaren en coffeeshopeigenaren en -medewerkers de vragen over het
coffeeshoptoerisme beter kunnen beantwoorden dan de politiefunctionarissen. De
politiefunctionarissen hebben op hun beurt meer zicht op het softdrugstoerisme dan de
andere twee groepen experts. We combineren de verschillende invalshoeken om voor de
twee onderwerpen een zo volledig mogelijk beeld over de gemeenten te verkrijgen.

4.1 Coffeeshoptoerisme
In deze paragraaf beschrijven we de resultaten betreffende het fenomeen
coffeeshoptoerisme. Eerst bespreken we de omvang van dit fenomeen in 2017 op basis
van de antwoorden van lokale experts van gemeenten en politie en van
coffeeshopeigenaren en -medewerkers. Vervolgens gaan we in op belangrijke (regionale)
ontwikkelingen die zich in de periode 2014-2017 hebben voorgedaan.

Coffeeshop- en softdrugstoerisme

23

Omvang 2017: gemeenten en politie
Zoals gezegd hebben we aan lokale experts gevraagd of zij zicht hebben op de mate waarin
er in hun gemeente coffeeshoptoerisme voorkomt in 2017. In 27 van de 31
steekproefgemeenten hebben één of meerdere lokale experts hier zicht op (figuur 4.1). Bij
de vorige meting over 2016 konden in alle 31 gemeenten experts nog een antwoord op
deze vraag formuleren.
De bevindingen voor de omvang van het coffeeshoptoerisme in 2017 op basis van de
antwoorden van lokale experts bij gemeenten en politie zijn als volgt:
• In ongeveer een derde (12 van de 31) gemeenten komt geen of nauwelijks
coffeeshoptoerisme voor. Dit aantal is teruglopen; bij de meting in 2016 ging het nog
om ongeveer de helft (18 van de 31) gemeenten.
• Eveneens in ongeveer een derde (11 van de 31) van de gemeenten komt ‘een aantal’
coffeeshoptoeristen in 2017. Deze groep is groter geworden; in 2016 bestond deze uit
minder (5) gemeenten. De toename van het aantal gemeenten waar ‘een aantal’
coffeeshoptoeristen komt lijkt voornamelijk veroorzaakt te worden door gemeenten
waar in 2016 nog veel coffeeshoptoeristen kwamen.
• Uit de antwoorden van de lokale experts blijkt ten slotte dat er relatief weinig gemeenten
(4 van de 31) zijn waar (zeer) veel coffeeshoptoeristen komen. Bij de voorgaande
meting in 2016 ging het nog om het dubbele aantal gemeenten (8). Het gaat enerzijds
om gemeenten die langs de grens liggen en anderzijds om grote gemeenten die grote
aantallen reguliere toeristen trekken, waarvan een aantal ook van de coffeeshops
gebruik maakt.
Figuur 4.1

Mate waarin er sprake is van coffeeshoptoerisme in 2017 volgens geraadpleegde lokale experts
in de 31 steekproefgemeenten, in absolute aantallen

Coffeeshoptoerisme

4

1
Geen zicht

12

4

7

10

Niet of nauwelijks toeristen

11

13

16

19

22

Een aantal toeristen

4

25

28

31

(Zeer) veel toeristen

Omvang 2017: coffeeshopeigenaren en -medewerkers
Ook aan coffeeshopeigenaren en -medewerkers is gevraagd in welke mate er in 2017
coffeeshoptoeristen naar hun coffeeshop komen. In alle 23 (steekproef)gemeenten kan
tenminste één eigenaar of -medewerker de vraag beantwoorden (figuur 4.2).
De bevindingen voor de omvang van het coffeeshoptoerisme in 2017 op basis van de
antwoorden van coffeeshopeigenaren en -medewerkers zijn als volgt:
• Volgens de coffeeshops komt in ongeveer een derde (8 van de 23) van de gemeenten
niet of nauwelijks coffeeshoptoerisme voor. In enkele van deze gemeenten wordt het
Ingezetenencriterium
(I-criterium)
actief
gehandhaafd
waardoor
er
geen
coffeeshoptoerisme meer voorkomt. Coffeeshops in andere gemeenten geven aan dat
de gemeente geografisch niet interessant is voor buitenlandse softdrugsgebruikers.

24

Breuer&Intraval – Monitor ontwikkelingen coffeeshopbeleid: meting 2017

• Eveneens een derde (9 van de 23) van de gemeenten wordt volgens de coffeeshops
door ‘een aantal’ toeristen bezocht. Zij merken daarbij doorgaans op dat deze aantallen
buitenlandse softdrugsgebruikers niet voor problemen in en rondom hun shop zorgen.
• Een wat kleinere groep gemeenten (6 van de 23) zou te maken krijgen met ‘(zeer) veel’
coffeeshoptoeristen. Deze groep bestaat voornamelijk uit grotere gemeenten en
gemeenten die langs de grens met Duitsland of België zijn gelegen. In twee van de zes
gemeenten is ook volgens de experts sprake van coffeeshoptoerisme.
Figuur 4.2

Mate waarin er sprake is van coffeeshoptoerisme in 2017 volgens geraadpleegde
coffeeshopeigenaren en -medewerkers in 23 steekproefgemeenten, in absolute aantallen

Coffeeshoptoerisme

8

1

3

9

5

7

Niet of nauwelijks toeristen

9

11

6

13

15

Een aantal toeristen

17

19

21

23

(Zeer) veel toeristen

Ontwikkelingen 2014-2017
De antwoorden bij alle vier metingen (2014 tot en met 2017) van de lokale experts van
gemeenten en politie zijn tegen elkaar afgezet voor alle 31 gemeenten en de 11 regio’s.1
Zo hebben we de ontwikkelingen over de metingen inzichtelijk kunnen maken. Als we
specifiek voor het fenomeen coffeeshoptoerisme naar de algemene ontwikkelingen kijken,
dan zien we dat dit in de meeste regio’s en gemeenten redelijk constant is gebleven. In
het algemeen geldt dat als er in een regio in 2014 veel coffeeshoptoerisme voorkomt, dat
in 2017 nog steeds het geval is. Hetzelfde principe gaat op voor regio’s waar in 2014 weinig
coffeeshoptoeristen kwamen; daar blijft het coffeeshoptoerisme laag over de vier metingen
gezien.
Uit bovenstaande vloeit voort dat we voor de 11 regio’s wat betreft coffeeshoptoerisme
grofweg een tweedeling kunnen hanteren: regio’s waar het coffeeshoptoerisme over de
metingen constant laag is gebleven en regio’s waar over alle onderzoeksjaren gezien zeer
veel coffeeshoptoeristen komen. Daarnaast zijn er enkele regio’s die in beide categorieën
kunnen worden ondergebracht.

Constant laag
De eerste categorie die we onderscheiden, bestaat uit zes regio’s waar de omvang van het
coffeeshoptoerisme over de vier metingen gezien constant laag is gebleven. Het gaat om
de regio’s Noord-Holland, Noord-Nederland, Oost-Brabant, Oost-Nederland (niet-grens),
Den Haag en Zeeland-West-Brabant. In figuur 4.3 is een voorbeeld gegeven van hoe de
trend in deze regio’s er globaal uitziet.

1

Voor een overzicht van de regionale ontwikkelingen voor alle 31 gemeenten in de 11 regio’s zie bijlage 2.

Coffeeshop- en softdrugstoerisme

25

Figuur 4.3

Voorbeeld van de ontwikkeling in regio’s
coffeeshoptoerisme in de periode 2014-2017

die

‘constant

laag’

scoren

op

(Zeer) veel
Een aantal
Niet of nauwelijks
2014

2015

2016

2017

- Noordelijke en oostelijke regio’s: weinig toerisme door geografische ligging
In twee noordelijke (Noord-Holland en Noord-Nederland) en twee oostelijke (Oost-Brabant
en Oost-Nederland (niet grens)) komen volgens de experts al jaren hooguit ‘een aantal’
coffeeshoptoeristen. De lokale experts geven aan dat coffeeshoptoerisme in hun gemeente
geen onderwerp van discussie is. Er zijn geen problemen en er wordt niet intensief
aandacht aan dit onderwerp besteed. De gemeenten hebben geen signalen ontvangen dat
dit aan het veranderen zou zijn.
De lokale experts in de regio Noord-Holland noemen als mogelijke verklaring voor de
ontwikkeling de geografische ligging van de regio. De regio ligt niet langs de grens
waardoor de afstand voor niet-ingezetenen om er te komen groot is. Daarnaast geven de
lokale experts aan dat veel buitenlandse softdrugsgebruikers er voor kiezen om naar het
nabijgelegen Amsterdam af te reizen om daar softdrugs te kopen en gebruiken in
coffeeshops. Het aanbod is daar uitgebreider en gevarieerder.
- Den Haag en Zeeland-West-Brabant: ‘toerisme’ door arbeidsmigranten
Ook in de regio’s Den Haag en Zeeland-West-Brabant is over de metingen gezien sprake
van weinig coffeeshoptoerisme. Voor deze twee regio’s geldt hetzelfde als de andere vier
waar dit constant laag is: het aantal coffeeshoptoeristen is er beperkt en levert geen
problemen op.
Beide regio’s worden hier apart behandeld, omdat beide kleine gemeenten in de regio’s
een ‘constant hoog’ patroon laten zien. Daarmee wijken ze af van het constant lage patroon
dat de andere gemeenten in de regio vertonen. In beide kleine gemeenten wordt door de
lokale experts gesproken over coffeeshoptoerisme door arbeidsmigranten, veelal uit OostEuropa. Doordat zij niet ingeschreven staan als inwoners van Nederland, worden zij
volgens de definitie tot de coffeeshoptoeristen gerekend, terwijl zij wel in Nederland
woonachtig zijn. Voor problemen in de omgeving van coffeeshops lijken zij niet te zorgen.

Constant hoog
Een tweede categorie die we onderscheiden omvat twee regio’s die al jaren te maken
hebben met een hoge mate van coffeeshoptoerisme. Het gaat om de regio’s Amsterdam
en Oost-Nederland (grens). In figuur 4.4 is een voorbeeld gegeven van hoe de trend er in
deze regio’s globaal uitziet.

26

Breuer&Intraval – Monitor ontwikkelingen coffeeshopbeleid: meting 2017

Figuur 4.4

Voorbeeld van de ontwikkeling in regio’s die ‘constant
coffeeshoptoerisme in de periode 2014-2017

hoog’

scoren

op

(Zeer) veel
Een aantal
Niet of nauwelijks
2014

2015

2016

2017

- Amsterdam: reguliere toeristen die ook coffeeshops bezoeken
Naar de coffeeshops in Amsterdam komen al jaren veel coffeeshoptoeristen. Daarin is in
de loop der jaren vrijwel niets veranderd. Amsterdam trekt grote aantallen reguliere
toeristen, waarvan een vijfde volgens de lokale experts ook de coffeeshop bezoekt.
Sommige toeristen komen specifiek naar Amsterdam vanwege de vele coffeeshops
(ongeveer één derde van alle coffeeshops in Nederland) die er gevestigd zijn, maar de
meeste van hen komen in de eerste plaats voor alle bezienswaardigheden. Het aantal
toeristen dat Amsterdam bezoekt, groeit al jaren en is ook in 2017 verder gestegen ten
opzichte van 2016.
- Oost-Nederland (grens): toeristen die specifiek voor de coffeeshops komen
Ook in Oost-Nederlandse grensgemeenten is al jaren sprake van veel coffeeshoptoerisme.
Het coffeeshoptoerisme in gemeenten langs de oostelijke grens wijkt af van dat in
Amsterdam. Waar in Amsterdam de toeristen ook voor andere bezienswaardigheden naar
de gemeente komen, zijn de coffeeshops vaak de voornaamste reden dat zij naar de
oostelijke grensgemeenten afreizen. De coffeeshops trekken daardoor de nodige Duitse
bezoekers. De lokale experts omschrijven situaties waarbij er op Duitse feestdagen lange
wachtrijen voor de coffeeshops staan. Ook op ‘normale’ dagen treffen wijkagenten
regelmatig Duitsers aan rond coffeeshops. Als reden voor het coffeeshoptoerisme noemen
alle experts de grensligging van de gemeenten.

Zowel constant laag als constant hoog
De derde en laatste categorie voor wat betreft de ontwikkelingen in het coffeeshoptoerisme
omvat twee regio’s die in beide voorgaande categorieën zouden kunnen vallen. De
verschillende gemeenten in deze regio’s vertonen zowel constant lage als constant hoge
patronen. Er lijkt binnen deze regio’s sprake van sterke verschillen. Het gaat om de regio’s
Midden-Nederland, Rotterdam en Limburg.
- Midden-Nederland en Rotterdam: grote steden die veel toeristen trekken
In Midden-Nederland en Rotterdam vertonen de twee grote gemeenten een constant hoog
patroon, terwijl de andere gemeenten een constant laag patroon vertonen. De grote
steden in deze gemeenten trekken veel reguliere toeristen die, net als in de regio
Amsterdam, ook gebruik maken van de coffeeshops. De andere gemeenten vertonen een
contant laag patroon, volgens de experts vanwege de niet-grensligging.
- Limburg: verschillen door wel of geen handhaving I-criterium
Ook in de regio Limburg zijn verschillende patronen waarneembaar bij de gemeenten. De
grote gemeente vertoont al jaren een constant laag patroon, terwijl de middelgrote

Coffeeshop- en softdrugstoerisme

27

gemeente een constant hoog patroon vertoont. Dit heeft in deze regio alles te maken met
de handhaving van het I-criterium. In de grote gemeente in de regio Limburg wordt het Icriterium bij alle metingen actief gehandhaafd met hoge prioriteit. Daardoor komt het
fenomeen coffeeshoptoerisme daar per definitie niet (meer) voor. De middelgrote
gemeente handhaaft het I-criterium niet actief. Vanwege de grensligging is hier al jaren
sprake van een hoge mate van coffeeshoptoerisme.

4.2 Softdrugstoerisme
In deze paragraaf gaan we in op de resultaten voor het fenomeen softdrugstoerisme. Eerst
bespreken we de omvang in 2017 op basis van de antwoorden van lokale experts van
gemeenten en politie en van coffeeshopeigenaren en -medewerkers. Vervolgens gaan we
in op belangrijke (regionale) ontwikkelingen die zich in de periode 2014-2017 hebben
voorgedaan.

Omvang 2017: gemeenten en politie
Aan lokale experts hebben we over softdrugstoerisme exact dezelfde vragen gesteld als
over coffeeshoptoerisme. In 20 van de 31 steekproefgemeenten hebben één of meerdere
lokale experts zicht op de mate waarin softdrugstoerisme voorkomt in hun gemeente
(figuur 4.5). Bij de vorige meting in 2016 konden experts uit 28 gemeenten deze vraag
nog beantwoorden.
De bevindingen betreffende de omvang van het softdrugstoerisme in 2017 op basis van de
antwoorden van lokale experts bij gemeenten en politie zijn als volgt:
• Uit de antwoorden van de lokale experts blijkt dat in ongeveer een derde (11 van de
31) van de gemeenten ‘niet of nauwelijks’ softdrugstoerisme voorkomt. Deze groep is
gehalveerd ten opzichte van de voorgaande meting toen het nog om twee derde (22
van de 31) ging.
• In ongeveer een kwart (8 van de 31) van de steekproef komt ‘een aantal’
softdrugstoeristen naar de gemeente in 2017. Deze groep is verdubbeld ten opzichte
van de voorgaande meting toen het om beduidend minder (4) gemeenten ging.
• Ten slotte blijkt dat in slechts één gemeente (de kleine gemeente in Zuid-West-Brabant)
sprake is van ‘(zeer) veel’ softdrugstoerisme. Bij de meting over 2016 gaven lokale
experts in twee gemeenten dit aan. In de gemeente waar in 2017 volgens de experts
‘(zeer) veel’ softdrugstoerisme is, was in 2016 nog (niet) of nauwelijks sprake van
softdrugstoerisme. Niet duidelijk is waardoor deze verschuiving wordt veroorzaakt. In
één van de gemeenten waar in 2016 ‘(zeer) veel’ softdrugstoerisme was, komen in 2017
‘een aantal’ softdrugstoeristen. Hoeveel softdrugstoeristen er in de andere gemeenten
komen is bij de experts niet bekend.

28

Breuer&Intraval – Monitor ontwikkelingen coffeeshopbeleid: meting 2017

Figuur 4.5

Mate waarin er sprake is van softdrugstoerisme in 2017 volgens geraadpleegde lokale experts in
de 31 steekproefgemeenten, in absolute aantallen

Softdrugstoerisme

11

1
Geen zicht

4

11

7

10

13

Niet of nauwelijks toeristen

8

16

19

22

1

25

Een aantal toeristen

28

31

(Zeer) veel toeristen

Omvang 2017: coffeeshopeigenaren en -medewerkers
Ook aan coffeeshopeigenaren en -medewerkers is gevraagd in welke mate er
coffeeshoptoerisme voorkomt in hun gemeente. In twee van de 23 steekproefgemeenten
zegt geen enkele coffeeshop hier zicht op te hebben (figuur 4.6).
De bevindingen betreffende de omvang van het softdrugstoerisme in 2017 op basis van de
antwoorden van coffeeshopeigenaren en -medewerkers zijn als volgt:
• In een groot deel (16 van de 23) van de gemeenten zou niet of nauwelijks sprake zijn
van softdrugstoerisme. Volgens de coffeeshops in deze gemeenten doet dit fenomeen
zich in ieder geval niet voor in de directe omgeving van hun coffeeshop.
• In twee gemeenten zeggen de medewerkers van de coffeeshops dat er ‘zeer veel’
softdrugstoeristen komen. Voor de ene gemeente zijn de experts van gemeente en
politie van mening dat er sprake is van ‘een aantal’ softdrugstoeristen, terwijl zij voor
de andere gemeente aangeven dat er ‘niet of nauwelijks’ sprake is van
softdrugstoerisme.
• In drie gemeenten is volgens de coffeeshopeigenaren en -medewerkers sprake van ‘een
aantal’ coffeeshoptoeristen. In één van deze gemeenten merken ook de experts van
gemeente en politie op dat dit het geval is, terwijl in de twee andere gemeenten de
experts van mening zijn dat er ‘niet of nauwelijks’ softdrugstoerisme plaatsvindt.
• In de gemeenten waar volgens de coffeeshopeigenaren en -medewerkers sprake is van
‘een aantal’ of ‘(zeer) veel’ coffeeshoptoeristen gaat het in vrijwel alle gevallen om
grensgemeenten waar ook in enige mate coffeeshoptoerisme voorkomt. Om hoeveel
softdrugstoeristen het gaat en op welke wijze zij via het illegale circuit aan drugs
proberen te komen, is voor coffeeshopeigenaren en -medewerkers doorgaans
onduidelijk. Zij geven aan zich uitsluitend op de eigen onderneming te richten en verre
te willen blijven van dergelijke illegale activiteiten.
Figuur 4.6

Mate waarin er sprake is van softdrugstoerisme in 2017 volgens geraadpleegde
coffeeshopeigenaren en -medewerkers in 23 steekproefgemeenten, in absolute aantallen

Softdrugstoerisme

2

1

16

3

Geen zicht

5

7

9

3

11

Niet of nauwelijks toeristen

Coffeeshop- en softdrugstoerisme

13

15

17

Een aantal toeristen

19

2

21

23

(Zeer) veel toeristen

29

Ontwikkelingen 2014-2017
Ook voor de omvang van het softdrugstoerisme zijn de antwoorden van de lokale experts
bij de huidige en voorgaande metingen per regio tegen elkaar afgezet. Als we voor het
softdrugstoerisme naar de algemene ontwikkelingen kijken, dan zien we dat dit in de
meeste regio’s en gemeenten constant laag is gebleven. Softdrugstoerisme komt in een
klein aantal regio’s voor, alwaar het in de periode 2014-2017 een dalende trend vertoont.
Uit bovenstaande vloeit voort dat we de 11 onderzoeksregio’s voor wat betreft de
ontwikkeling in het softdrugstoerisme grofweg in twee categorieën kunnen verdelen:
regio’s waar het softdrugstoerisme constant laag is gebleven en regio’s waar een dalende
trend waarneembaar is. Daarnaast zijn er twee regio’s waar lokale experts weinig zicht op
het fenomeen hebben.

Constant laag
De eerste categorie omvat gemeenten die wat betreft de ontwikkelingen in het
softdrugstoerisme constant laag scoren. Het gaat om de volgende zes regio’s: Den Haag,
Midden-Nederland, Noord-Nederland, Rotterdam, Zeeland-West-Brabant en OostNederland (grens). In figuur 4.7 is een voorbeeld gegeven van hoe de trend er in deze
regio’s globaal uitziet.
Figuur 4.7

Voorbeeld van de ontwikkeling in regio’s
softdrugstoerisme in de periode 2014-2017

die

‘constant

laag’

scoren

op

(Zeer) veel
Een aantal
Niet of nauwelijks
2014

2015

2016

2017

- Den Haag, Midden-Nederland en Noord-Nederland: geen onderwerp van beleid
Over het softdrugstoerisme in de regio’s Den Haag, Midden-Nederland en Noord-Nederland
zijn de lokale experts eensgezind. Het is niet uit te sluiten dat het fenomeen in de
gemeenten voorkomt, maar de schaal is beperkt en het fenomeen veroorzaakt in ieder
geval geen problemen in de openbare ruimte. Niet-ingezetenen lijken de voorkeur te geven
aan het kopen van softdrugs in de coffeeshops. Het softdrugstoerisme is in deze
gemeenten geen onderwerp van discussie of beleid.
- Rotterdam en Zeeland-West-Brabant: beperkt softdrugstoerisme
Ook in de regio’s Rotterdam en Zeeland-West-Brabant is over de vier metingen gezien
sprake van een constant lage trend, maar het softdrugstoerisme is wel onderwerp van
beleid in deze regio’s. De lokale experts in deze regio’s merken op dat het lastig is om zicht
te krijgen op softdrugstoerisme; via wijkagenten wordt soms geconstateerd dat er ‘op
straat’ softdrugs worden gekocht door niet-ingezetenen. De reden voor een aankoop op
straat - en dus niet in een coffeeshop - is doorgaans de lagere prijs of dat er een grotere
hoeveelheid dan 5 gram kan worden gekocht. Wel geven de lokale experts in deze twee
regio’s aan dat de schaal waarop dit voorkomt, beperkt is.

30

Breuer&Intraval – Monitor ontwikkelingen coffeeshopbeleid: meting 2017

- Oost-Nederland (grens): constante stroom buitenlandse softdrugstoeristen
Van alle regio’s in de categorie ‘constant laag’ is het softdrugstoerisme in Oost-Nederland
(grens) waarschijnlijk nog het hoogst. In de steekproefgemeenten behorende tot deze
regio komen over de vier metingen gezien al jaren ‘een aantal’ softdrugstoeristen. De
lokale experts in deze oostelijke grensgemeenten - waar vaak ook veel coffeeshoptoerisme
voorkomt - geven aan dat er altijd een constante stroom buitenlandse softdrugstoeristen
naar de gemeente afreist om softdrugs te kopen. Het liefst maken ze gebruik van de
coffeeshops, maar soms kopen zij ook bij illegale verkooppunten.

Dalende trend
De tweede door ons onderscheiden categorie omvat twee regio’s waar een dalende trend
waarneembaar is over de vier metingen. Het gaat om de regio’s Limburg en Oost-Brabant.
In figuur 4.8 is een voorbeeld gegeven van hoe de trend er in deze regio’s globaal uitziet.
Figuur 4.8

Voorbeeld van de ontwikkeling in regio’s waar het softdrugstoerisme een ‘dalende
trend’ vertoont in de periode 2014-2017

(Zeer) veel
Een aantal
Niet of nauwelijks
2014

2015

2016

2017

- Limburg: daling als gevolg van het I-criterium
In de regio Limburg is over de vier metingen gezien sprake van een dalende trend. Deze
ontwikkeling lijkt verband te houden met de al dan niet actieve handhaving van het Icriterium. In de grote gemeente - waar het I-criterium al ten tijde van alle metingen van
de monitor coffeeshopbeleid actief wordt gehandhaafd met hoge prioriteit - is sprake van
strikte handhaving op het illegaal verkopen van drugs. Er reizen volgens de experts steeds
minder buitenlandse softdrugsgebruikers naar deze gemeente af met als doel drugs te
kopen. De coffeeshop mogen zij niet meer in en op het illegaal kopen van softdrugs staan
hoge boetes.
In de middelgrote gemeente wordt het I-criterium niet meer actief gehandhaafd, terwijl
dat enige jaren geleden nog wel het geval was. Volgens experts is het softdrugstoerisme
daardoor afgenomen. De daling komt volgens hen voort uit het feit dat de buitenlandse
softdrugsgebruikers sinds enkele jaren weer toegang hebben tot de coffeeshops, waardoor
zij zich minder vaak wenden tot de illegale markt.
- Oost-Brabant: aannames van experts
In de regio Oost-Brabant is in alle drie gemeenten sprake van een dalende trend, maar
geen van de geraadpleegde lokale experts kan een verklaring voor de afname geven. In
hun optiek is in de afgelopen vier jaren het beleid niet of nauwelijks veranderd. Er is in
deze regio’s bij gemeenten en politie weinig bekend over het fenomeen, waardoor de
experts lijken aan te nemen dat softdrugstoerisme slechts in beperkte mate in hun
gemeente voorkomt.

Coffeeshop- en softdrugstoerisme

31

Amsterdam en Noord Holland: weinig zicht op softdrugstoerisme
Tot slot zijn er ook twee regio’s waar de lokale experts over de vier metingen gezien weinig
zicht hebben op de omvang van het softdrugstoerisme. Het gaat om de regio’s Amsterdam
en Noord-Holland. Voor Amsterdam geven lokale experts aan dat het zeer lastig is zicht te
houden op softdrugstoerisme en het te onderscheiden van coffeeshoptoerisme. Vanwege
het grote aanbod van coffeeshops is er naar verwachting niet veel softdrugstoerisme in
Amsterdam, maar het is niet uit te sluiten dat dit toch in beperkte mate voorkomt. In
(andere) Noord-Hollandse gemeenten is geen zicht op het softdrugstoerisme, omdat lokale
experts nooit signalen krijgen dat het fenomeen in hun gemeente speelt. Het onderwerp
heeft geen prioriteit in deze regio en medewerkers van gemeente en politie houden zich er
derhalve niet mee bezig.

32

Breuer&Intraval – Monitor ontwikkelingen coffeeshopbeleid: meting 2017

5. SITUATIE RONDOM COFFEESHOPS

In de buurt van coffeeshops kunnen voorvallen plaatsvinden die de beleving van de
openbare ruimte negatief beïnvloeden. Daarbij kan het bijvoorbeeld gaan om een
problematische verkeerssituatie, overlast van geluid en hinderlijk gedrag van personen. In
dit hoofdstuk gaan we in op welke voorvallen er volgens de lokale experts van gemeenten
en politie in welke mate voorkomen rondom de shops. Ook coffeeshopeigenaren en medewerkers is gevraagd naar de situatie rondom de coffeeshops. Tevens wordt besproken
welke maatregelen coffeeshops al dan niet in samenwerking met andere partijen nemen
om de situatie rondom hun coffeeshop beheersbaar te maken en/of te houden.
Antwoordmogelijkheden
De experts kunnen bij de vraag of voorvallen voorkomen, steeds kiezen uit de volgende
antwoordmogelijkheden: 1. helemaal niet; 2. nauwelijks; 3. een aantal, maar niet veel; 4. veel;
en 5. zeer veel. Omwille van de vergelijking met de vorige metingen zijn de
antwoordmogelijkheden ‘helemaal niet’ en ‘nauwelijks’ samengevoegd, alsmede de
antwoordmogelijkheden ‘veel’ en ‘zeer veel’ en wordt de term ‘een aantal’ gehanteerd. Dit is ook
in de voorgaande rapportages op deze manier gebeurd.
Globale kwantificering
We hebben bij de presentatie van de resultaten gekozen voor ‘globale kwantificering’ (b.v. ‘een
derde’, ‘ongeveer de helft’, et cetera). Waar mogelijk geven we achter de omschrijvingen tussen
haakjes de absolute aantallen weer (zie hoofdstuk 4).

In vrijwel alle gevallen kunnen zowel de gemeenteambtenaren als politiefunctionarissen
de vragen over dit onderwerp beantwoorden. Daarnaast blijken ook coffeeshopeigenaren
en -medewerkers op de hoogte te zijn van hetgeen er in de directe omgeving van hun shop
afspeelt.

5.1 Omvang en aard van voorvallen in 2017
We behandelen in deze paragraaf de omvang van overlastgevende voorvallen in de
omgeving van coffeeshops volgens de lokale experts van gemeenten en politie. Vervolgens
gaan we aan de hand van de antwoorden van de gemeenteambtenaren,
politiefunctionarissen en coffeeshopeigenaren en -medewerkers in op de aard van de
overlastgevende voorvallen.

Omvang in 2017: gemeenten en politie
Aan de lokale experts van gemeenten en politie in de 31 steekproefgemeenten is gevraagd
of er overlastgevende voorvallen voorkomen rondom de coffeeshops in hun gemeente.1
1

Aan coffeeshopeigenaren en -medewerkers is geen vergelijkbare vraag over de omvang van de
coffeeshopoverlast gesteld. Reden hiervoor is de verhoogde kans op sociaal wenselijke antwoorden. Wel
is aan coffeeshopeigenaren en -medewerkers de meer algemene vraag gesteld over de aard van dergelijke
voorvallen.
Situatie rondom coffeeshops

33

Voor alle 31 gemeenten hebben we op basis van de antwoorden van de lokale experts een
beeld kunnen verkrijgen. In figuur 5.1 zijn de resultaten weergegeven.
De bevindingen betreffende de omvang van overlastgevende voorvallen in 2017 zijn op
basis van de antwoorden van lokale experts van gemeenten en politie als volgt:
• In een derde van de steekproefgemeenten (20 van de 31) komen volgens de lokale
experts niet of nauwelijks overlastgevende voorvallen voor rondom de coffeeshops. Het
aantal gemeenten waar ‘niet of nauwelijks’ overlastgevende voorvallen plaatsvinden is
kleiner dan het aantal gemeenten in 2016. Toen ging het nog om bijna alle (27 van de
31) gemeenten.
• De groep gemeenten in de middencategorie ‘een aantal’ is ietwat toegenomen in
omvang. Het gaat in 2017 om ongeveer een derde (11 van de 31) van de gemeenten,
terwijl het in 2016 om een zesde (5 van de 31) van de gemeenten ging.
• Er zijn in 2017, net als in 2016, geen steekproefgemeenten waar (heel) veel
overlastgevende voorvallen voorkomen rond coffeeshops.
Figuur 5.1

Mate waarin er in 2017 sprake is overlastgevende voorvallen rondom coffeeshops volgens
geraadpleegde lokale experts in de 31 steekproefgemeenten, in absolute aantallen

Overlastgevende voorvallen

20

1

4

7

10

Niet of nauwelijks

11

13

16

19

22

Een aantal, maar niet veel

25

28

31

(Heel) veel

Aard van voorvallen in 2017: gemeenten en politie
Vervolgens is gevraagd naar de aard van de voorvallen die rondom coffeeshops
voorkomen. De lokale experts zijn enkele voorvallen voorgelegd waarvan zij moesten
aangeven in welke mate deze voorkomen. Het ging om (poging tot) verkoop van drugs,
drugsgebruik, vervuiling, voorbijgangers lastigvallen, rondhangen, diefstal, vernielingen,
stankoverlast, geluidsoverlast en verkeer- en parkeerproblemen. Bij alle mogelijk
overlastgevende voorvallen geeft een meerderheid van de experts aan dat het niet of
nauwelijks voorkomt in hun gemeente (figuur 5.2).
De bevindingen voor wat betreft de aard van overlastgevende voorvallen op basis van de
antwoorden van lokale experts van gemeenten en politie zijn als volgt:
• De meest voorkomende vormen van overlast in de buurt van coffeeshops zijn overlast
door drukke verkeerssituaties en overlast door parkeren. In bijna de helft van de
gemeenten (15 van de 31) is dit het geval. Lokale experts geven aan dat er rondom
shops doorgaans beperkte parkeermogelijkheden zijn, waardoor bezoekers regelmatig
fout of dubbel parkeren of opstoppingen veroorzaken als zij ‘pit-stops’2 maken.
• Daarnaast is er in bijna de helft van de gemeenten (14 van de 31) rondom coffeeshops
overlast van rondhangende personen. In het merendeel van deze gemeenten (11) is er
sprake van matige overlast, terwijl in een klein aantal (3) gemeenten hier (heel) veel

2

Fenomeen waarbij automobilisten in de buurt van een coffeeshop op de weg stil staan om iemand te
laten in- of uitstappen zodat deze softdrugs kan kopen.
34

Breuer&Intraval – Monitor ontwikkelingen coffeeshopbeleid: meting 2017

overlast van wordt ervaren. De rondhangers die overlast veroorzaken, zijn doorgaans
gebruikers van softdrugs en/of (straat)dealers.
• Verder geven de experts in circa een kwart van de gemeenten (8 van de 31) aan dat er
in de buurt van de coffeeshops overlast is van de (poging tot) verkoop van drugs. In
drie van deze gemeenten rapporteren lokale experts dat hier (heel) veel overlast van
wordt ervaren. Alle drie gemeenten waar dit voor geldt, liggen in een grensregio.
Figuur 5.2

Aard van overlastgevende voorvallen rondom coffeeshops in 2017 volgens
geraadpleegde lokale experts in de 31 steekproefgemeenten, in absolute aantallen

Verkeer en parkeren

16

13

2

Rondhangen

17

11

3

(Poging tot) verkoop van drugs

23

Drugsgebruik

23

5

3
8

Vervuiling

25

6

Voorbijgangers lastigvallen

25

6

Geluid

25

6

Stank

26

5

Vernielingen

29

2

Diefstal

30

1

1

4

7

10

Geen of weinig

13

16

19

Matig

22

25

28

31

(Heel) veel

Aard van voorvallen in 2017: coffeeshopeigenaren en -medewerkers
De eigenaren en medewerkers van coffeeshops zijn dezelfde typen voorvallen en
antwoordmogelijkheden voorgelegd. In 22 van de 23 steeproefgemeenten kunnen de
coffeeshops deze vragen beantwoorden (figuur 5.3). Grotendeels komt het geschetste
beeld overeen met dat van de lokale experts van gemeenten en politie: over de meeste
voorvallen zeggen de respondenten dat ze niet of nauwelijks voorkomen rondom de
coffeeshops in hun gemeente.
De bevindingen voor wat betreft de aard van overlastgevende voorvallen op basis van de
antwoorden van coffeeshopeigenaren en -medewerkers zijn als volgt:
• Ook de coffeeshopeigenaren en -medewerkers noemen het vaakst (in 8 van de 23
gemeenten) dat er in de directe omgeving van de coffeeshop sprake is van problemen
rondom verkeer en parkeren. In ruim de helft (5) van deze gemeenten geven ze aan
dat de overlast die daaruit voorkomt matig is, terwijl ze in de andere (3) gemeenten
zeggen dat er (heel) veel overlast van dergelijke situaties wordt ervaren.
• Volgens de coffeeshops in enkele (2 van de 23) gemeenten wordt (heel) veel overlast
veroorzaakt door dealers die op straat drugs (proberen te) verkopen. Deze gemeenten
liggen beide in een grensregio. Ook deze bevinding is in overeenstemming met die van
de lokale experts van gemeente en politie.

Situatie rondom coffeeshops

35

• Ook de overlast door rondhangers wordt door coffeeshopeigenaren en -medewerkers in
enkele (2 van de 23) gemeenten genoemd, maar in mindere mate dan de lokale experts
van gemeente en politie dit noemen.
Figuur 5.3

Aard van overlastgevende voorvallen rondom coffeeshops in 2017 volgens
coffeeshopeigenaren en -medewerkers in 23 steekproefgemeenten, in absolute aantallen

Verkeer en parkeren

1

Rondhangen

1

20

1 1

(Poging tot) verkoop van drugs

1

20

2

Drugsgebruik

1

Vervuiling

1

Voorbijgangers lastigvallen

1

21

1

Geluid

1

21

1

Stank

1

21

1

Diefstal

1

22

Vernielingen

1

22

0
3
Geen zicht

14

5

3

21

1

20

2

6
9
12
Geen of weinig

15
Matig

18
21
(Heel) veel

Maatregelen om de situatie beheersbaar te maken of houden
Aan de lokale experts van gemeente en politie is gevraagd of er in de gemeente in 2017
maatregelen zijn genomen om vormen van overlast tegen te gaan en/of te voorkomen. In
twee vijfde van de steekproefgemeenten (12 van de 31) blijkt dat het geval te zijn.
Voorbeelden van maatregelen die zijn genomen zijn: inzetten van (meer)
camerabewaking; schoonhouden van de directe omgeving van de coffeeshop (rommel
opruimen); mensen die onder invloed zijn de toegang tot de coffeeshop weigeren; mensen
die in de buurt van de coffeeshop rondhangen aanspreken en wegsturen; inzetten van
extra beveiligingsmedewerkers; en mensen die verkeerd parkeren niet toelaten in de shop.
Tevens hebben de portiers bij verschillende shops meer taken gekregen. Naast het
deurbeleid zijn zij nu tevens verantwoordelijk voor het verkeer- en parkeergedrag van
klanten in de directe omgeving van de shop.
In de gemeenten wordt door verschillende partijen samengewerkt. De betrokken partijen
die worden genoemd zijn: politie, gemeente, buitengewoon opsporingsambtenaren
(BOA’s), omwonenden, coffeeshopeigenaren, justitie, stadstoezicht en andere
ondernemers in de omgeving. De verschillende partijen bespreken de typen overlast die in
de directe omgeving van de coffeeshop voorkomen en zoeken gezamenlijk naar een
oplossing. Vaak wordt deze oplossing in samenwerking uitgevoerd.
Van de 67 coffeeshopeigenaren en -medewerkers heeft ongeveer drie kwart (53) in het
afgelopen jaar maatregelen genomen om problemen in de directe omgeving te beperken
of te voorkomen. Van hen heeft ruim twee derde (36 van de 53) daarvoor samengewerkt

36

Breuer&Intraval – Monitor ontwikkelingen coffeeshopbeleid: meting 2017

met andere partijen en/of instanties. De samenwerkingspartners zijn voornamelijk politie
(25 shops), gemeente (21 shops), omwonenden (13 shops) en ondernemers in de buurt
(9 shops). Twee shops hebben met een beveiligingsbedrijf samengewerkt.
In de 11 gemeenten waar volgens de lokale experts van gemeenten en politie sprake zou
zijn van matige overlast, hebben in totaal 38 coffeeshops een vragenlijst ingevuld. Bijna
drie kwart (27 van de 38) van hen zegt in het afgelopen jaar maatregelen te hebben
genomen om overlast in de omgeving te voorkomen. In de acht coffeeshopgemeenten
waar de overlast in het afgelopen jaar is toegenomen, hebben 34 coffeeshops een
vragenlijst ingevuld. Ruim twee derde (24 van de 34) van hen zegt in het afgelopen jaar
maatregelen te hebben genomen om overlast te voorkomen.

5.2 Ontwikkelingen 2014-2017
De antwoorden van de lokale experts bij de huidige en voorgaande metingen zijn voor elke
regio afzonderlijk tegen elkaar afgezet om ontwikkelingen inzichtelijk te maken.3 Voor
vrijwel alle onderzoeksregio’s geldt dat de situatie over de vier metingen constant is
gebleven, waarbij de mate waarin er overlastgevende voorvallen voorkomen beperkt is. In
figuur 5.4 is met een voorbeeld weergeven hoe de trend er voor alle regio’s globaal uitziet.
We gaan hieronder kort in op de geringe veranderingen in de periode 2014-2017, waarbij
we vier regio’s er kort uitlichten.
Figuur 5.4

Voorbeeld van de ontwikkeling in regio’s die ‘constant c.q. stabiel’ scoren op
overlastgevende voorvallen in de periode 2014-2017

(Heel) veel
Matig
Geen of weinig
2014

2015

2016

2017

Al jaren nagenoeg geen problemen rond coffeeshops
In alle regio’s is de zogenoemde coffeeshopoverlast tussen 2014 en 2017 nagenoeg stabiel
gebleven. De antwoorden van de lokale experts van gemeenten en politie variëren in de
periode 2014-2017 tussen ‘geen of weinig’ en ‘matig’. Het beeld over alle metingen gezien
wijkt nauwelijks af van het beeld over 2017. Het gaat in de periode 2014-2017 in de meeste
regio’s om overlast door verkeer en foutparkeren. Volgens coffeeshopeigenaren komt dit
voornamelijk doordat de straten te smal zijn en er (te) weinig parkeermogelijkheden zijn
in de buurt van hun shop. In de vorige paragraaf is reeds besproken dat de situatie in 2017
ongewijzigd is en dat sommige coffeeshopeigenaren en -medewerkers maatregelen treffen
om de verkeersoverlast tegen te gaan.

3

Voor een overzicht van de regionale ontwikkelingen voor alle 31 gemeenten in de 11 regio’s zie bijlage 2.

Situatie rondom coffeeshops

37

In mindere mate gaat het om geluidsoverlast, overlast van rondhangende personen en
vervuiling. Wel geven zowel lokale experts van gemeenten en politie als coffeeshopeigenaren en -medewerkers aan dat er sprake is van problemen met drugsdealers die
actief zijn buiten het zicht van de shop. Zij hangen anno 2017 meer rond in onder andere
woonwijken, terwijl zij in de eerdere metingen nog actief zouden zijn in de buurt van de
coffeeshops. Volgens zowel lokale experts als coffeeshopeigenaren en -medewerkers staan
er nog wel drugsrunners en drugsdealers in de buurt van een concentratie van coffeeshops
in centrumgebieden.
- Amsterdam en Oost-Nederland (grens): geen problemen ondanks coffeeshoptoerisme
Zoals in hoofdstuk vier is besproken, kennen de regio’s Amsterdam en Oost-Nederland
(grens) zeer veel coffeeshoptoerisme. Ondanks dat de coffeeshops in de gemeenten in
deze regio’s doorgaans drukbezocht worden, is er niet of nauwelijks sprake van meer
overlastgevende voorvallen. Ook in deze regio’s gaat het in dezelfde mate om dezelfde
vormen: parkeer- en verkeersoverlast, geluidsoverlast en overlast van rondhangende
personen.
In Amsterdam zeggen de experts hierover dat de vele coffeeshops niet meer of minder
overlast veroorzaken dan andere voorzieningen, zoals horeca en uitgaansgelegenheden, in
de stad. Er zijn geen signalen dat dit anno 2017 slechter of beter gaat dan daarvoor; de
situatie is ‘onder controle’. In de oostelijke grensgemeenten is de situatie anders dan in
Amsterdam, aangezien de buitenlandse softdrugsgebruikers hier vaak slechts een kort
moment specifiek voor de coffeeshop in de gemeente aanwezig zijn. Hier is de situatie
onder controle, omdat er al jaren een groot aantal coffeeshoptoeristen komt, waardoor
gemeente en politie steeds beter ingespeeld zijn geraakt op de situatie.
- Limburg en Oost-Brabant: daling na niet langer handhaven I-criterium
In de regio’s Limburg en Oost-Brabant hebben zich in de periode 2014-2017 de grootste
veranderingen voorgedaan. Beide regio’s hebben één gemeente waar in 2014 nog ‘(heel)
veel’ overlastgevende voorvallen zouden voorkomen, terwijl dat in 2017 minder vaak het
geval is. Het gaat om de middelgrote gemeente in Limburg en de grote gemeente in OostBrabant.
Deze gemeenten hebben beide de handhaving van het I-criterium in de loop der tijd
losgelaten en de daling van problematiek in deze gemeenten kan hier hoogstwaarschijnlijk
aan worden gerelateerd. In 2014 was sprake van overlast door straatdealers; toendertijd
een gevolg of overblijfsel van de actieve handhaving van het I-criterium, aldus de toen
geraadpleegde experts. Sinds 2015 is de situatie in beide gemeenten stabiel en is er geen
of weinig overlast, van met name straatdealers, (meer). De lokale experts geven aan dat
de overlast nu voornamelijk nog bestaat uit de al eerder genoemde verkeer- en
parkeeroverlast.

38

Breuer&Intraval – Monitor ontwikkelingen coffeeshopbeleid: meting 2017

6. ILLEGALE VERKOOP VAN SOFTDRUGS

In dit hoofdstuk gaan we in op de illegale verkoop van softdrugs buiten de coffeeshop. We
hebben de gemeenten, politie en de coffeeshopeigenaren en -medewerkers gevraagd in
hoeverre dit in hun gemeente voorkomt, om welke vormen het gaat en wie de illegale
verkopers en hun klanten zijn. Vormen van illegale verkoop die voor kunnen komen zijn
bijvoorbeeld verkoop door drugsrunners, straatdealers, 06-dealers, thuisdealers en/of
winkel/horeca dealers.
Antwoordmogelijkheden
De lokale experts en de coffeeshopexploitanten kunnen in hun antwoord over de omvang van de
illegale verkoop van softdrugs kiezen uit de volgende antwoordmogelijkheden: 1. helemaal niet;
2. nauwelijks; 3. een aantal, maar niet veel; 4. veel; en 5. zeer veel. Omwille van de vergelijking
met de vorige metingen van de Monitor ontwikkelingen coffeeshopbeleid zijn de
antwoordmogelijkheden ‘helemaal niet’ en ‘nauwelijks’ samengevoegd, alsmede de
antwoordmogelijkheden ‘veel’ en ‘zeer veel’ en wordt de term ‘een aantal’ gehanteerd. Dit is ook
in de voorgaande rapportages op deze manier gebeurd.
Globale kwantificering
We hebben bij de presentatie van de resultaten gekozen voor ‘globale kwantificering’ (b.v. ‘een
derde’, ‘ongeveer de helft’, et cetera). Waar mogelijk geven we achter de omschrijvingen tussen
haakjes de absolute aantallen weer (zie ook hoofdstuk 4 en 5).
Vraagstelling
In voorgaande metingen is de experts per vorm van illegale verkoop gevraagd of en zo ja in welke
mate dit voorkomt in de gemeente. In verband met de moeizame beantwoording van de vragen in
de vorige metingen en de lengte van de vragenlijst is in de huidige meting in het algemeen aan de
experts gevraagd of en zo ja in hoeverre er sprake is van illegale verkoop in de gemeente.

Dit hoofdstuk is grotendeels gebaseerd op de antwoorden van de politiefunctionarissen. Zij
kunnen de vragen over illegale verkoop over het algemeen beter beantwoorden dan de
medewerkers van de gemeente en de coffeeshopeigenaren en -medewerkers. De
medewerkers van de gemeente verwijzen ons bij deze vragen ook vaak door naar de
politie. De antwoorden van de gemeenteambtenaren en coffeeshopeigenaren en medewerkers zijn uiteraard wel meegenomen om tot een zo volledig mogelijk beeld te
komen.

6.1 Omvang en vormen in 2017
De lokale experts van gemeenten en politie en coffeeshopeigenaren en -medewerkers is
gevraagd naar de omvang van de illegale verkoop van softdrugs in hun gemeente. Vooraf
dient te worden opgemerkt dat de lokale experts van gemeente en politie ‘indicatieve
antwoorden’ geven wanneer het over illegale verkoop van softdrugs gaat. Omdat er geen
volledig zicht is op de situatie lijken zij hier vaak op gevoelsbasis te antwoorden. Daarnaast
hebben lokale experts van gemeenten en politie de vraag hierover voor de gehele
gemeente beantwoord, terwijl het antwoord van de coffeeshops vaak betrekking heeft op

Illegale verkoop van softdrugs

39

de omgeving van de coffeeshop. Coffeeshopeigenaren en -medewerkers geven vaak aan
dat ze zich beperken tot de directe omgeving van hun onderneming en minder zicht hebben
op wat zich elders in de gemeente afspeelt.

Gemeenten en politie
In figuur 6.1 zijn de resultaten van de experts van gemeenten en politie weergegeven.
Hieruit blijkt dat in 29 van de 31 gemeenten zicht is op de illegale verkoop van softdrugs
in de gemeente. Net als bij de voorgaande metingen stellen we vast dat in de meeste
gemeenten illegale verkoop voorkomt. In 25 van de 31 gemeenten is hier in 2017 sprake
van.
De bevindingen wat betreft de illegale verkoop van softdrugs zijn op basis van de
antwoorden van lokale experts van gemeenten en politie als volgt:
• Enkele (4) gemeenten hebben niet of nauwelijks te maken met de illegale verkoop van
softdrugs. Bij de vorige meting was deze groep aanzienlijk groter. Het ging toen om
ongeveer de helft (14 van de 31) van de gemeenten.
• In om en nabij een derde (12 van de 31) van de gemeenten zeggen experts dat er ‘een
aantal’ straatdealers actief is. Deze groep is vrijwel even groot als bij de vorige meting
over 2016 (13 van de 31 gemeenten).
• Eveneens in ongeveer een derde (13 van de 31) van de gemeenten geven experts aan
dat de illegale verkoop van softdrugs ‘(zeer) veel’ voorkomt. Dat waren er bij de vorige
meting maar enkele (3 van de 31). Deze groep is aanzienlijk groter dan bij de vorige
meting.
Figuur 6.1

2
1

Mate waarin er in 2017 sprake is van illegale verkoop van softdrugs volgens geraadpleegde lokale
experts in de 31 steekproefgemeenten, in absolute aantallen

4
4

12
7

Geen zicht op

10

13
13

16

Niet of nauwelijks

19

22

Een aantal

25

28

31

(Zeer) veel

Coffeeshopeigenaren en -medewerkers
Zoals gezegd is ook aan coffeeshopeigenaren en -medewerkers gevraagd naar de omvang
van de illegale verkoop van softdrugs in hun gemeente. De medewerkers lijken deze vraag
met name te beantwoorden voor de directe omgeving van hun coffeeshops. Op andere
delen van de gemeente lijken zij weinig zicht te hebben. In figuur 6.2 is te zien dat in 14
van de 23 gemeenten ten minste één coffeeshop zicht heeft op de illegale verkoop van
softdrugs in de omgeving van de coffeeshop.
De bevindingen voor wat betreft de illegale verkoop van softdrugs zijn op basis van de
antwoorden van coffeeshopeigenaren en -medewerkers als volgt:
• In ongeveer een kwart (6 van de 23) van de gemeenten geven coffeeshopeigenaren
en -medewerkers aan dat er (zeer) veel niet gedoogde verkopers van softdrugs

40

Breuer&Intraval – Monitor ontwikkelingen coffeeshopbeleid: meting 2017

•

•

•

actief zijn in de omgeving van de coffeeshops. Het zou voornamelijk gaan om jonge
mannen die op straat rondhangen en drugs aanbieden aan voorbijgangers.
In tevens een kwart (6 van de 23) van de gemeenten zien coffeeshopeigenaren en
-medewerkers niet of nauwelijks illegale verkoop van softdrugs. Deze
coffeeshopeigenaren en -medewerkers vermoeden dat er meer gebruik wordt
gemaakt van ‘thuisdealers’ of ’06-dealers’. In de directe omgeving van hun
coffeeshop komt de illegale verkoop van softdrugs weinig voor.
In een paar gemeenten (2 van de 23) zeggen de coffeeshopeigenaren en medewerkers dat er ‘een aantal’ illegale verkopers rondom hun coffeeshop actief
zijn. Daarnaast zijn er volgens hen illegale verkopers elders in de gemeente
werkzaam. Er zou sprake zijn van verplaatsing naar woonwijken.
De coffeeshopeigenaren en -medewerkers hebben in mindere mate zicht op de
illegale verkoop van softdrugs in hun gemeente dan de lokale experts van
gemeenten en politie. Zij geven ook aan dat ze voornamelijk zicht hebben op de
omgeving van de coffeeshop. De lokale experts kijken gemeentebreed naar de
illegale verkoop.

Figuur 6.2

Mate waarin er in 2017 sprake is van illegale verkoop van softdrugs volgens
coffeeshopeigenaren en -medewerkers in 23 steekproefgemeenten, in absolute aantallen

Illegale verkoop

9

1

3

5

Geen zicht

6

7

9

11

Niet of nauwelijks

2

13

15
Een aantal

6

17

19

21

23

(Zeer) veel

6.2 Ontwikkelingen in 2017
In 2017 is sprake van enkele ontwikkelingen op het gebied van de illegale verkoop van
softdrugs. Zowel de lokale experts van gemeenten en politie als de coffeeshopeigenaren
en -medewerkers maken hier opmerkingen over. Het gaat om een verandering in
werkwijze en locatie van drugsdealers, de opkomst van internet bij het illegaal verkopen
van (soft)drugs en de gecombineerde verkoop van soft- en harddrugs.

Verandering werkwijze en locatie dealers
In bijna een derde (9) van de gemeenten zien de lokale experts van gemeenten en politie
een verplaatsing van de illegale verkoop van softdrugs naar andere locaties. Dit gebeurt
voornamelijk binnen de gemeente. Enkele lokale experts noemen een verplaatsing van de
illegale verkoop van het centrum naar de buitenwijken van de gemeente. De lokale experts
kunnen niet in alle gevallen precies aangeven waar de illegale verkopers heen gaan en
vandaan komen. Ze zeggen bijvoorbeeld dat het van de ene naar de andere wijk is
verplaatst of van gebieden met cameratoezicht naar gebieden zonder camera’s. Daarnaast
is in bijna een derde (9) van de gemeenten de werkwijze van de illegale verkopers
veranderd volgens lokale experts. De handel in softdrugs zou meer ‘onder de radar’
plaatsvinden, zoals vanuit woningen in buitenwijken, via de post of op bestelling. De

Illegale verkoop van softdrugs

41

coffeeshopeigenaren en -medewerkers hebben minder zicht op de werkwijze van illegale
verkopers van softdrugs. Enkele (4) coffeeshopeigenaren en -medewerkers denken dat er
een verplaatsing van illegale verkoop naar andere locaties plaatsvindt. Ook de verplaatsing
van het centrum naar buitenwijken wordt hierbij genoemd.

Internet
De lokale experts noemen in veel gevallen de handel via internet als een belangrijke
ontwikkeling in de illegale verkoop van soft- en harddrugs. Via het internet kunnen allerlei
soorten drugs besteld worden. Dit wordt dan vervolgens via de post in pakketjes
verzonden. Een nadelig gevolg hiervan is volgens de lokale experts dat ze minder zicht
hebben op dit type drugshandel. Tevens denken enkele lokale experts dat via sociale media
en appgroepen drugs worden verhandeld. Ook enkele coffeeshopeigenaren en medewerkers geven aan dat ze ontwikkelingen in de illegale handel van softdrugs zien via
het internet. Zowel het darkweb, het reguliere internet als besloten groepen op sociale
media worden door de coffeeshopeigenaren en -medewerkers genoemd als nieuwe plekken
waar illegale handel van softdrugs voorkomt.

Gecombineerde handel van soft- en harddrugs
In twee derde van de steekproefgemeenten (23 van de 31) zeggen lokale experts dat de
illegale handel van softdrugs gecombineerd wordt met de verkoop van harddrugs. In deze
gemeenten zeggen de lokale experts dat dealers vaak beide aanbieden om hun markt te
vergroten. De lokale experts in de overige acht gemeenten geven aan dat de handel niet
wordt gecombineerd of dat ze hier geen zicht op hebben.

6.3 Ontwikkelingen 2014-2017
De ontwikkelingen over de jaren 2014-2017 in de illegale verkoop van softdrugs in de
verschillende regio’s kunnen grofweg in vier categorieën worden onderverdeeld: regio’s
waar de illegale verkoop al jaren laag is; regio’s waar de illegale verkoop constant hoog is;
regio’s waar de illegale verkoop is toegenomen; en regio’s die een fluctuerend patroon
laten zien.1 De vier categorieën worden hieronder behandeld.

Constant laag
De eerste categorie omvat regio’s waarin gemeenten over de vier jaren gezien constant
laag scoren wat betreft de illegale verkoop van softdrugs. Het gaat om de regio’s NoordHolland, Oost-Nederland (niet-grens), Rotterdam en Oost-Brabant. In figuur 6.3 is met
een voorbeeld weergegeven hoe de trend er in deze gemeenten globaal uitziet.

1

Voor een overzicht van de regionale ontwikkelingen voor alle 31 gemeenten in de 11 regio’s zie bijlage 2.

42

Breuer&Intraval – Monitor ontwikkelingen coffeeshopbeleid: meting 2017

Figuur 6.3

Voorbeeld van de ontwikkeling in regio’s die ‘constant laag’ scoren op
de illegale verkoop van softdrugs in de periode 2014-2017

(Zeer) veel
Een aantal
Niet of nauwelijks
2014

2015

2016

2017

Noord-Holland en Oost-Nederland (niet-grens): weinig illegale verkoop van softdrugs
In de regio’s Noord-Holland en Oost-Nederland (niet-grens) is de illegale verkoop van
softdrugs over de vier metingen gezien constant laag gebleven. Volgens de lokale experts
bij gemeenten en politie zijn er hooguit ‘een aantal’ illegale verkopers actief die vrijwel
allemaal in beeld zijn bij handhavingsinstanties.
De voornaamste reden dat er weinig illegale verkoop van softdrugs plaatsvindt in deze
regio’s is volgens experts dat er geen afzetmarkt is voor de dealers. Zowel de nietingezeten als de ingezeten softdrugsgebruikers in deze gemeenten maken maar weinig
gebruik van het aanbod van de illegale verkopers. De voorkeur lijkt uit te gaan naar het
kopen en gebruiken van softdrugs in een coffeeshop.

Rotterdam en Oost-Brabant: illegale verkopers lastig op te sporen
Voor de regio’s Rotterdam en Oost-Brabant geldt eveneens dat de illegale verkoop van
softdrugs daar over de jaren gezien constant laag is gebleven. Daarin is in de afgelopen
periode niet veel veranderd. Wel merken de lokale experts in deze gemeenten op dat het
zicht op de illegale markt kan worden verbeterd. Op dit moment is het voor hen moeilijk
te achterhalen is hoeveel illegale verkopers er actief zijn, is niet duidelijk hoe zij te werk
gaan en zijn de klanten die op de illegale markt kopen niet in beeld. Daarnaast lopen de
politiefunctionarissen er in deze regio’s tegenaan dat er in hun optiek onvoldoende
middelen beschikbaar zijn voor de opsporing van illegale verkopers en dat verdachten weer
snel op vrije voet staan, omdat zij doorgaans slechts kleine hoeveelheden softdrugs op zak
hebben.

Constant hoog
Daarnaast zijn er enkele regio’s waar de illegale verkoop van softdrugs al jaren constant
hoog is. Het gaat om de regio’s Amsterdam, Limburg en Zeeland-West-Brabant. In figuur
6.4 is met een voorbeeld aangegeven hoe de trend er in deze regio’s globaal uitziet.

Illegale verkoop van softdrugs

43

Figuur 6.4

Voorbeeld van de ontwikkeling in regio’s die ‘constant hoog’ scoren op de
illegale verkoop van softdrugs in de periode 2014-2017

(Zeer) veel
Een aantal
Niet of nauwelijks
2014

2015

2016

2017

Amsterdam, Limburg en Zeeland-West-Brabant: omvangrijke illegale markt
De omvang van de illegale verkoop van softdrugs in de regio’s Amsterdam, Limburg en
Zeeland en West-Brabant is over de vier metingen gezien ‘constant hoog’ te noemen. In
alle drie regio’s lijkt dit verband te houden met de grote aantallen buitenlandse toeristen
die enkele gemeenten trekken. Voor Amsterdam is dit in de afgelopen jaren reeds het
geval. Lokale experts geven aan dat dit onlosmakelijk verbonden is met de grote van de
stad en dat de situatie naar omstandigheden onder controle is. Overigens geven experts
eerder aan dat er volgens hen naar verwachting weinig softdrugstoerisme voorkomt in
Amsterdam.
In de regio’s Limburg en Zeeland-West-Brabant spreken de lokale experts over een vaste
kern van drugsdealers die de buitenlandse klanten proberen te bedienen als zij naar de
regio komen. De lokale experts in met name Zeeland-West-Brabant merken hierbij op dat
de handhaving in de toekomst wellicht kan worden aangescherpt om de illegale verkoop
te beheersen.

Stijgende trend
Twee regio’s laten een stijgend patroon zien over de vier metingen. Het gaat om de regio’s
Midden-Nederland en Noord-Nederland. In figuur 6.5 is met een voorbeeld weergegeven
hoe de trend er in deze gemeenten globaal uitziet.
Figuur 6.5

Voorbeeld van de ontwikkeling in regio’s die een ‘stijgende trend’ laten
zien in illegale verkoop van softdrugs in de periode 2014-2017

(Zeer) veel
Een aantal
Niet of nauwelijks
2014

2015

2016

2017

Midden-Nederland en Noord-Nederland: onduidelijke stijging
In de regio’s Midden-Nederland en Noord-Nederland lijkt illegale verkoop van softdrugs te
zijn gestegen tussen 2014 en 2017. De lokale experts van gemeenten en politie geven
over het algemeen aan dat ze geen verklaring hebben voor de verandering in illegale
verkoop. Enkele experts noemen de toename van softdrugsgebruik onder jongeren als
44

Breuer&Intraval – Monitor ontwikkelingen coffeeshopbeleid: meting 2017

mogelijke reden voor de stijging in illegale verkoop. De klanten van illegale verkopers in
deze regio zijn volgens de lokale experts voornamelijk minderjarigen die nog geen toegang
hebben tot de coffeeshop.

Fluctuerend patroon
De laatste categorie omvat regio’s waar de gemeenten een fluctuerend patroon vertonen
over de vier metingen. Het gaat om de regio’s Den Haag en Oost-Nederland (grens). In
figuur 6.6 is met een voorbeeld weergegeven hoe de trend er in deze gemeenten globaal
uitziet.
Figuur 6.6

Voorbeeld van de ontwikkeling in regio’s die ‘fluctuerende patroon’ laten
zien in illegale verkoop van softdrugs in de periode 2014-2017

(Zeer) veel
Een aantal
Niet of nauwelijks
2014

2015

2016

2017

Oost-Nederland (grens): ‘up and downs’
In de regio Oost-Nederland (grens) fluctueert de omvang van illegale verkoop tussen ‘niet
of nauwelijks’ en ‘(zeer) veel’. In de oostelijke grensgemeenten geven de lokale experts
aan dat de illegale verkoop al jaren speelt in hun gemeenten. De bestrijding daarvan gaat
gepaard met ‘up and downs’ en er is tijd nodig om de omvang ervan systematisch terug
te dringen.
Den Haag: onduidelijke fluctuatie
In de regio Den Haag hebben de lokale experts een onduidelijk beeld van de illegale
verkoop van softdrugs. Ze geven aan dat er weinig signalen komen vanuit de burgers en
dat er geen actieve opsporing is. Zo nu en dan steekt het fenomeen de kop op, maar het
is voor hen niet duidelijk waarom dit gebeurt.

Illegale verkoop van softdrugs

45

46

Breuer&Intraval – Monitor ontwikkelingen coffeeshopbeleid: meting 2017

7. CONCLUSIES

In dit laatste hoofdstuk bespreken we de conclusies voor de vierde meting over 2017 van
de ‘Monitor ontwikkelingen coffeeshopbeleid’. Om de ontwikkelingen in enkele aan het
coffeeshopbeleid gerelateerde fenomenen - coffeeshop- en softdrugstoerisme, de situatie
rondom coffeeshops en illegale verkoop van softdrugs - inzichtelijk te maken, hebben we
net als in voorgaande jaren cijfermatige systeemkennis van de politie en het OM
opgevraagd en geanalyseerd.1 Daarnaast zijn in 31 steekproefgemeenten uit 11
onderzoeksregio’s verspreid over Nederland lokale experts van gemeenten en politie
geraadpleegd. Ook zijn bij deze meting voor het eerst coffeeshopeigenaren en
-medewerkers in 23 steekproefgemeenten om hun mening en ervaringen gevraagd.2
We stellen vast dat de situatie rondom coffeeshops in de meeste gemeenten nog steeds
beheersbaar lijkt te zijn. Als er problemen zijn in de buurt van shops, gaat het doorgaans
om verkeersproblematiek. Daarnaast lijkt coffeeshoptoerisme ook anno 2017 een beperkt
lokaal fenomeen te zijn. De grootte van gemeenten en de geografische ligging zijn de
belangrijkste voorspellers van de prevalentie van coffeeshoptoerisme in gemeenten.
Verder blijken het softdrugstoerisme en de illegale verkoop van softdrugs nog steeds
minder goed in beeld te zijn bij lokale experts dan de andere onderzochte fenomenen. Het
zicht op de illegale verkoop van softdrugs lijkt enigszins verbeterd te zijn ten opzichte van
de voorgaande metingen. Op basis van dit verbeterde zicht constateren we dat de illegale
verkoop van softdrugs - van de bestudeerde fenomenen in onze Monitor - op dit moment
de meeste aandacht vraagt. Het aantal gemeenten dat hiermee te maken krijgt is gestegen
en dealers zouden meer op bestelling werken dan voorheen.

7.1 Beheersbare situaties rondom coffeeshops
In 2017 is in vrijwel alle steekproefgemeenten nog steeds sprake van een beheersbare
situatie rondom de coffeeshops. Daarin is in vergelijking met de voorgaande drie metingen
weinig veranderd. Het aantal gemeenten waar overlast voorkomt in de directe omgeving
van de coffeeshop is beperkt en de aard van voorvallen die er voorkomen (vervuiling,
rondhangen en verkeersproblematiek) kunnen weliswaar vervelend zijn voor
omwonenden, maar zijn vaak niet ernstig. Het feit dat het aantal door de politie
geregistreerde softdrugsincidenten in de periode 2014-2017 steeds verder is gedaald, is in
overeenstemming met deze bevinding.

1

Geregistreerde politiegegevens hoeven niet per definitie het daadwerkelijke niveau van overlast en
criminaliteit weer te geven. Verschillende factoren, zoals aangiftebereidheid, politiecapaciteit en
registratiemethoden, kunnen ervoor zorgen dat politiegegevens afwijken.
2
De hoge non-respons onder coffeeshopeigenaren en -medewerkers kan voor een selectie bias hebben
gezorgd, waardoor de resultaten tot een vertekening hebben kunnen leiden.
Conclusies

47

Wederzijds vertrouwen
Het gaat met name ‘goed’ in gemeenten waar sprake lijkt te zijn van wederzijds vertrouwen
tussen gemeente en politie enerzijds en coffeeshops anderzijds. Als alle experts aangeven
dat de afstemming tussen de betrokkenen goed is, worden er maar weinig problemen
rondom de shops gerapporteerd. De coffeeshopeigenaren en -medewerkers in deze
gemeenten geven daarnaast aan dat als er problemen zouden ontstaan, er waarschijnlijk
snel een oplossing voor kan worden gevonden.

Verkeersproblematiek
Uit deze en de drie voorgaande metingen van de Monitor ontwikkelingen coffeeshopbeleid
blijkt dat de problemen rondom coffeeshops voor veruit het grootste gedeelte uit
verkeersopstoppingen en een gebrek aan parkeergelegenheid bestaan. De metingen laten
zien dat dergelijke probleemsituaties vaak het gevolg zijn van een combinatie van factoren.
De aanwezigheid van de coffeeshop is er daar één van; coffeeshops hebben een sterke
aantrekkingskracht op softdrugsgebruikers uit zowel binnen- als buitenland die beide veelal
met de auto naar de shop komen. Des te meer personen (met voertuigen) gebruik maken
van de openbare ruimte, des te groter de kans op het ontstaan van een dergelijke
verkeersproblematiek.

Een combinatie van factoren
Het ontstaan van verkeersproblemen kan echter niet uitsluitend worden toegekend aan de
aanwezigheid van coffeeshops. Zoals gezegd, gaat het doorgaans om een combinatie van
factoren. Immers, niet bij alle coffeeshops die veel bezoekers trekken is sprake van zulke
problemen. De aantrekkingskracht van shops op softdrugsgebruikers leidt in combinatie
met een tekortschietende infrastructuur - die niet op grote hoeveelheden bezoekers en
voertuigen is berekend - tot verkeersproblematiek. De kans op deze problematiek wordt
verder vergroot als er in de buurt van de coffeeshops ook andere voorzieningen, zoals
horeca en uitgaansgelegenheden, zijn gevestigd waar (grote aantallen) bezoekers op af
(kunnen) komen.

Maatregelen door coffeeshops
Niet alleen gemeenteambtenaren en politiefunctionarissen zien dat er verkeersoverlast (en
in mindere mate andere overlastgevende voorvallen) voorkomen in de buurt van
coffeeshops. Ook coffeeshopeigenaren en -medewerkers constateren dit. Zij merken op
dat ook zij hier geen baat bij hebben, maar dat hetgeen zij eraan kunnen doen beperkt is.
De meest voor de hand liggende oplossing is vaak een fysieke aanpassing van de openbare
ruimte. Aangezien coffeeshops daar maar beperkt invloed op kunnen uitoefenen, proberen
enkelen de situatie het hoofd te bieden door andere maatregelen te nemen. Het beste
voorbeeld is het uitbreiden van het takenpakket van portiers. Naast het deurbeleid worden
zij ook verantwoordelijk gemaakt voor het (verkeers)gedrag van de klanten van de
coffeeshop. Ook zijn er coffeeshops die aan foutparkeerders geen toegang verlenen en aan
hen geen softdrugs verkopen.

48

Breuer&Intraval – Monitor ontwikkelingen coffeeshopbeleid: meting 2017

7.2 Coffeeshoptoerisme: een beperkt lokaal fenomeen
Van de onderzochte fenomenen is het coffeeshoptoerisme de meest constante als naar de
landelijke en regionale ontwikkelingen wordt gekeken. Een derde van de
steekproefgemeenten kent wel coffeeshoptoerisme, maar slechts in enkele gemeenten
heeft het bezoeken van coffeeshops door niet-ingezetenen van Nederland een
noemenswaardige impact op de beleving van de openbare ruimte. In de gemeenten waar
niet of nauwelijks of hooguit een aantal coffeeshoptoeristen komen, zijn geen problemen
gesignaleerd door lokale experts. Ook zijn daar geen ontwikkelingen waarneembaar die
doen vermoeden dat dit in de toekomst wel het geval zou zijn; de situatie is al jaren onder
controle en stabiel te noemen.
In een beperkt aantal gemeenten binnen de steekproef hebben coffeeshops een grote
aantrekkingskracht op buitenlandse softdrugsgebruikers. In een aantal van deze
gemeenten is het coffeeshoptoerisme al jaren constant hoog. Het gaat grofweg om twee
soorten gemeenten. In de eerste plaats grote gemeenten die van zichzelf al veel toeristen
trekken. De toeristen komen voor bezienswaardigheden naar deze gemeenten en een
aantal maakt ook gebruik van de coffeeshops. Hier zijn de coffeeshops voor toeristen niet
de belangrijkste reden om naar Nederland te komen. De tweede soort betreft enkele
grensgemeenten waar het I-criterium niet actief wordt gehandhaafd. Daar is de coffeeshop
voor veel toeristen vaak wel het primaire doelwit. De geografische ligging maakt het
bezoeken van de coffeeshops in deze gemeenten interessant voor buitenlandse
softdrugsgebruikers die over de grens wonen.
Softdrugstoerisme komt volgens de lokale experts in een klein aantal onderzoeksregio’s
voor. In deze regio’s lijkt er in de periode 2014-2017 sprake te zijn van een dalende trend.
Deze afname lijkt voornamelijk verband te houden met de ontwikkelingen in de (actieve)
handhaving van het I-criterium in deze regio’s.

7.3 De illegale verkoop van softdrugs vraagt aandacht
De illegale verkoop van softdrugs, de kopers en hun klanten blijven een fenomeen dat
lastig in beeld en moeilijk onder controle is te krijgen. Net als bij de voorgaande metingen
geven de lokale experts van politie en gemeente ‘indicatieve antwoorden’ als dit onderwerp
aan bod komt. Zij lijken hier meer op gevoelsbasis te antwoorden, omdat er geen volledig
zicht is op de situatie. Het gebrekkige zicht geldt overigens ook voor het aanverwante
fenomeen softdrugstoerisme.
Wel lijken experts die werkzaam zijn in gemeenten die zich (intensief) bezighouden met
de aanpak van illegale drugshandel hun beeld te hebben verscherpt. Het beeld dat deze
experts schetsen is enigszins zorgelijk. Het aantal gemeenten waar sprake zou zijn van
illegale verkoop is volgens de experts behoorlijk toegenomen ten opzichte van de
voorgaande meting. Daarbij kunnen volgens de experts verschillende ontwikkelingen
worden waargenomen.

Conclusies

49

Zo zou de werkwijze van dealers zijn verschoven van een ‘pure vorm’ van straathandel,
waarbij zij in de openbare ruimte aanwezig zijn, naar het werken op bestelling. Er wordt
gehandeld vanuit panden, afgesproken op afgelegen locaties en de transacties verlopen
heimelijk en vlot. Lokale experts krijgen steeds vaker signalen dat daarbij gebruik wordt
gemaakt van hedendaagse technieken, zoals smartphones en afgesloten groepen op
sociale media. Ook zou de illegale verkoop van verschillende soorten drugs steeds meer
via internet plaatsvinden.
Bovenstaande vormen van illegale verkoop lijken nagenoeg niet aan de coffeeshops
gerelateerd te zijn. Waar bij de andere fenomenen het beeld van de experts van gemeenten
en politie in grote mate overeenkomt met dat van de coffeeshopeigenaren en medewerkers, is dat hier niet het geval. De reden daarvoor is dat coffeeshopeigenaren en
-medewerkers de vraag over illegale verkoop alleen over de directe omgeving van hun
coffeeshop hebben beantwoord, terwijl de medewerkers van gemeenten en politie over de
hele gemeente spreken. Dat verschillende lokale experts van gemeenten en politie dus
veel illegale verkoop signaleren, terwijl coffeeshops dat niet doen, is een indicatie dat
dergelijke illegale activiteiten zich steeds verder buiten het zicht van de coffeeshops
voordoen en waarschijnlijk niet direct met hen in verband kunnen worden gebracht.

7.4 Ten slotte
We concluderen dat anno 2017 de situatie rondom coffeeshop in het algemeen beheersbaar
lijkt te zijn, evenals in de voorgaande metingen sinds 2014. Wederom constateren we dat
de problemen die voorkomen in de buurt van shops, meestal betrekking hebben op de
verkeerssituatie. Die overlast is doorgaans het gevolg van een combinatie van factoren,
waarvan de aantrekkingskracht die coffeeshops hebben op softdrugsgebruikers er één is.
Deze aantrekkingskracht, ook op buitenlandse softdrugsgebruikers, wordt zonder meer
duidelijk in enkele gemeenten waar sprake is van veel coffeeshoptoerisme. Ook daar lijkt
de situatie, ondanks de vele bezoekers waarvan soms sprake is, echter meestal stabiel en
redelijk onder controle.
Een belangrijk punt van aandacht is dan ook de verkeersproblematiek rondom coffeeshops.
Niet alleen gemeenten en politie vinden de situatie onwenselijk, maar ook
coffeeshopeigenaren en -medewerkers worstelen hiermee. De constatering dat in
gemeenten vaak minder problemen spelen als experts van gemeente, politie én
coffeeshops aangeven dat de afstemming tussen betrokkenen goed is, biedt perspectief.
In gemeenten waar verkeersproblematiek speelt en naar een passende oplossing wordt
gezocht kunnen niet alleen gemeente en politie betrokken zijn, maar kan ook gebruik
worden gemaakt van de ervaring van coffeeshops zelf. Enkelen van hen hebben immers
reeds ruime ervaring met het ‘managen’ van de openbare ruimte.
Voor de toekomst lijkt het wenselijk ook voldoende aandacht te besteden aan de
ontwikkelingen in de illegale verkoop van softdrugs. Niet alleen is het aantal gemeenten
dat hier mee te maken krijgt gestegen, maar ook lijken ontwikkelingen, zoals de toename
van verkoop via internet en social media, zich verder voort te zetten. In ander, vaak meer

50

Breuer&Intraval – Monitor ontwikkelingen coffeeshopbeleid: meting 2017

verdiepend, onderzoek komt naar voren dat dealers zich primair op de verkoop van
harddrugs óf van softdrugs richten, maar dat zij hun klanten desgewenst ook van de
andere soorten drugs kunnen voorzien.3 Het feit dat dit laatste vaker lijkt te gebeuren is
in strijd met de ‘scheiding der markten’ die met het landelijk coffeeshopbeleid wordt
beoogd. Deze ontwikkeling en de constatering dat de illegale verkoop steeds vaker niet in
de buurt van coffeeshops, maar via internet, social media en app-groepen lijkt plaats te
vinden, verdienen nader aandacht.

3

Mennes, R., J. Snippe, M. Sijtstra, B. Bieleman (2016). Lokaal gezien: Verdiepingsstudie monitor
ontwikkelingen coffeeshopbeleid meting 2015/16. St. INTRAVAL, Groningen-Rotterdam; Mennes, R., J.
Snippe, M. Sijtstra, B. Bieleman (2017). Lokaal bekeken: Verdiepingsstudie monitor ontwikkelingen
coffeeshopbeleid meting 2016/17. St. INTRAVAL, Groningen-Rotterdam; R. Mennes, I. Schoonbeek, B.
Bieleman (in druk). Dealen met overlast: Een veldstudie naar (drugs)overlast in het centrum van Nijmegen.
Breuer&Intraval, Groningen; R. Mennes, I. Schoonbeek, J. van der Molen, B. Bieleman (in druk).
Straathandel in Roermond: Een onderzoek naar de illegale (straat)handel in drugs in Roermond.
Breuer&Intraval, Groningen.
Conclusies

51

52

Breuer&Intraval – Monitor ontwikkelingen coffeeshopbeleid: meting 2017

BIJLAGE 1: BEKNOPT HISTORISCH OVERZICHT

Sinds de wijziging van de Opiumwet in 1976 is er in Nederland sprake van een onderscheid
tussen hard- en softdrugs. Eind jaren tachtig blijkt dat de verkoop van softdrugs
voornamelijk in zogenoemde coffeeshops plaatsvindt. Om dit in goede banen te leiden
heeft het OM begin jaren negentig voor een landelijke invoering van gedoogcriteria voor
coffeeshops gekozen. Het beleid is in de loop der jaren meerdere malen aangepast.

Beoogde doelen
In de in 1995 verschenen Drugsnota ‘Het Nederlands drugsbeleid; continuïteit en
verandering’ is een belangrijke plaats ingeruimd voor het Nederlandse coffeeshopbeleid.
In de nota wordt de centrale doelstelling van het Nederlandse drugsbeleid genoemd. Deze
luidt: ‘het voorkomen dan wel beperken van de risico's van druggebruik voor het individu,
zijn directe omgeving en de samenleving’.1 Dit betekent concreet dat zowel landelijk als
lokaal wordt beoogd dat:
• de markt voor softdrugs van de markt voor harddrugs gescheiden blijft;
• overlast en verstoring van de openbare orde zoveel mogelijk worden beperkt en
beheersbaar blijven;
• gezondheidsrisico’s, met name voor jongeren, door middel van preventie en voorlichting
zoveel mogelijk worden beperkt.

Landelijke gedoogcriteria
Begin jaren negentig van de vorige eeuw heeft het OM gekozen voor een landelijke
invoering van de gedoogcriteria voor coffeeshops. Dit betekent dat wanneer aan deze
criteria wordt voldaan, het OM afziet van vervolging. Deze zogenoemde AHOJG-criteria zijn
in de loop der jaren verder aangescherpt en gespecificeerd.
De criteria luiden als volgt:2
• geen Affichering: dit betekent geen reclame anders dan een summiere aanduiding op
de betreffende lokaliteit;
• geen Harddrugs: dit betekent dat geen harddrugs voorhanden mogen zijn en/of
verkocht mogen worden;
• geen Overlast: onder overlast kan worden verstaan parkeeroverlast rond de coffeeshop,
geluidshinder, vervuiling en/of voor of nabij de coffeeshop rondhangende klanten;
• geen verkoop aan Jeugdigen en geen toegang aan jeugdigen tot een coffeeshop, waarbij
is gekozen voor een strikte handhaving van de leeftijdsgrens van 18 jaar;
• geen verkoop van Grote hoeveelheden per transactie: dat wil zeggen hoeveelheden
groter dan geschikt voor eigen gebruik (= 5 gram). Onder transactie wordt begrepen
alle koop en verkoop in één coffeeshop op eenzelfde dag met betrekking tot eenzelfde
koper.
1

Ministerie van VWS, Ministerie van Justitie, Ministerie van Binnenlandse Zaken (1995). Het Nederlandse
drugsbeleid. Continuïteit en verandering. Ministerie van VWS/Ministerie van Justitie/ Ministerie van
Binnenlandse Zaken, Rijswijk.
2
Staatscourant (2012). Aanwijzing opiumwet. Staatscourant, 24 december 2012, nr. 26938.
Bijlage 1: Beknopt historisch overzicht

53

Naast de AHOJG-criteria geeft het College van procureurs-generaal aan dat een coffeeshop
een alcoholvrije horecagelegenheid is en dat in het lokale driehoeksoverleg de maximale
handelsvoorraad van coffeeshops kan worden vastgesteld. De voorraad mag echter niet
de 500 gram te boven gaan. Lokaal kunnen aanvullende criteria voor het coffeeshopbeleid
worden vastgesteld.

Aanscherping gedoogcriteria
In de ‘Drugsbrief’ van mei 2011 aan de Tweede Kamer kondigt de minister van Veiligheid
en Justitie aan een einde te maken aan het ‘open-deur-beleid’ van coffeeshops.3 De
minister schrijft dat de handel in drugs is vergroot, geprofessionaliseerd en
vercommercialiseerd. Om de aan coffeeshops gerelateerde overlast en criminaliteit en de
handel in verdovende middelen tegen te gaan moeten coffeeshops kleiner en beheersbaar
worden gemaakt. Daarnaast moet de aantrekkingskracht van het Nederlandse drugsbeleid
op gebruikers afkomstig uit het buitenland worden teruggedrongen. Coffeeshops moeten
klein en besloten worden en zullen zich in hun verkoop moeten gaan richten op de lokale
markt. Bovendien moet de aanpak van georganiseerde (drugs)criminaliteit worden
geïntensiveerd.
In brieven aan de Tweede Kamer wordt aangekondigd dat er twee nieuwe gedoogcriteria
worden toegevoegd aan het landelijk coffeeshopbeleid.4,5 Het gaat om het Besloten clubcriterium (B-criterium6) en het Ingezetenencriterium (I-criterium). Het komt echter niet
tot een landelijke invoering van het B-criterium. In het regeerakkoord van het kabinet
Rutte II, dat in oktober 2012 aantrad, wordt aangekondigd dat het B-criterium komt te
vervallen en op 1 januari 2013 verdwijnt het B-criterium definitief uit de Aanwijzing
Opiumwet.7

Ingezetenencriterium
De invoering van het I-criterium wordt wel doorgezet. We spreken daarom momenteel van
de AHOJGI-criteria. Het I-criterium stelt vanaf 1 januari 2013 dat alleen ingezetenen van
Nederland toegang tot de coffeeshop hebben en dat uitsluitend aan ingezetenen van
Nederland softdrugs kunnen worden verkocht. De coffeeshophouder dient vast te stellen
dat degene die hij toegang verleent tot de coffeeshop en aan degene aan wie hij verkoopt,
ingezetene van Nederland is. Het tonen van een geldig identiteitsbewijs of
verblijfsvergunning in combinatie met een uittreksel uit de Basis Registratie Personen
(BRP; voorheen de GBA) zijn instrumenten waarmee de coffeeshophouder het
ingezetenenschap kan vaststellen.8
De handhaving van het I-criterium is op 1 januari 2013 gestart, maar geschiedt in overleg
met betrokken gemeenten zo nodig gefaseerd, waarbij wordt aangesloten bij het lokale
3

Tweede Kamer (2010). Drugsbeleid. Vergaderjaar 2010-2011, 24 077, nr. 259.
Tweede Kamer (2011). Drugsbeleid. Vergaderjaar 2011-2012, 24 077, nr. 265.
5
Tweede Kamer (2011). Drugsbeleid. Vergaderjaar 2011-2012, 24 077, nr. 267.
6
Het Besloten club-criterium (B-criterium) hield in dat coffeeshops uitsluitend toegang mochten verlenen
en verkopen aan leden van de coffeeshop, met een maximum van 2.000 uit te geven lidmaatschappen in
één kalenderjaar.
7
Regeerakkoord (2012). Bruggen slaan. Regeerakkoord VVD - PVDA. Den Haag.
8
Tweede Kamer (2011). Drugsbeleid. Vergaderjaar 2011-2012, 24 077, nr. 265.
4

54

Breuer&Intraval – Monitor ontwikkelingen coffeeshopbeleid: meting 2017

coffeeshop- en veiligheidsbeleid zodat er sprake is van lokaal maatwerk. Afstemming over
lokaal maatwerk vindt plaats in de lokale driehoek.9

Afstandscriterium
Het Afstandscriterium voor coffeeshops zou naast het B- en I-criterium ook aan de
landelijke gedoogcriteria worden toegevoegd. De formulering van het Afstandscriterium dat per 1 januari 2014 zou worden ingevoerd - luidde dat de minimale afstand tussen een
coffeeshop en een school voor voortgezet onderwijs (praktijkonderwijs, vmbo, havo en
vwo) of middelbaar beroepsonderwijs voor scholieren jonger dan 18 jaar minstens 350
meter moet bedragen, uitgaande van de afstand tussen de voordeur van een coffeeshop
en de hoofdingang van een school die reëel met de voet af te leggen is over de openbare
weg.
Uiteindelijk wordt het Afstandscriterium niet aan de landelijke gedoogcriteria toegevoegd.
In november 2012 laat de minister van Veiligheid en Justitie in een brief aan de Kamer
weten dat het verkleinen van de zichtbaarheid van coffeeshops voor scholieren lokaal
maatwerk is.10 Daarmee is het plan om het Afstandscriterium van 350 meter via landelijke
regels op te leggen niet meer aan de orde. Het staat gemeenten echter vrij om op basis
van de lokale situatie een afstandscriterium (als vestigingscriterium) te hanteren. Op deze
wijze kunnen gemeenten aanvullende maatregelen treffen wanneer de lokale situatie daar
om vraagt.

Recente ontwikkelingen (2015-2018)
In november 2015 verschijnt het rapport ‘Het failliet van het gedogen’ waarin de
bestuurlijke werkgroep cannabisbeleid pleit voor een vernieuwd softdrugsbeleid.11 Het
huidige gedoogbeleid zou een effectieve aanpak van de problematiek rond coffeeshops in
de weg staan. De werkgroep meent dat het huidige beleid onvoldoende mogelijkheden
biedt om de volksgezondheid te beschermen. Ook overlast en onveiligheid als gevolg van
de cannabisproductie- en handel en de daarbij betrokken georganiseerde criminaliteit
worden in het rapport als problemen benoemd. Een cannabiswet met strikte regels voor
de verkoop én de productie van cannabis zou noodzakelijk zijn om tot een oplossing voor
deze problemen te komen.

Wetsvoorstel ‘gesloten coffeeshopketen’
In september 2016 wordt een wetsvoorstel ingediend door het Tweede Kamerlid Bergkamp
(D66) betreffende het wettelijk gedogen van de teelt en verkoop van cannabis via een
‘gesloten coffeeshopketen’.12 De kern van het wetsvoorstel is dat het – door enkele
aanpassingen van de Opiumwet – mogelijk wordt voor bedrijfsmatige telers van cannabis
een ontheffing van de Opiumwet te krijgen van de minister van VWS, mits zij zich aan
bepaalde voorwaarden houden. De indiener tracht met het wetsvoorstel een oplossing te
bieden voor de vermeende gezondheidsrisico’s en de (openbare orde) problemen die zich
9

Tweede Kamer (2012). Drugsbeleid. Vergaderjaar 2012-2013, 24 077, nr. 293.
Idem
11
Bestuurlijke werkgroep modernisering cannabisbeleid (2015). Het failliet van het gedogen. Op weg naar
de cannabiswet. VNG, Den Haag.
12
Tweede Kamer (2015). Drugsbeleid. Vergaderjaar 2014–2015, 34 165, nr. 2.
10

Bijlage 1: Beknopt historisch overzicht

55

zouden voordoen rondom de teelt van cannabis en de aflevering daarvan aan coffeeshops
(de zogenoemde achterdeurproblematiek). Op 21 februari 2017 is het voorstel na
hoofdelijke stemming aangenomen door de Tweede Kamer. De Eerste Kamer heeft nog
geen besluit over het wetsvoorstel genomen.

Experiment wietteelt
In het in oktober 2017 gepresenteerde regeerakkoord van het kabinet Rutte III wordt
opgemerkt dat er wet- en regelgeving komt ten behoeve van uniforme experimenten met
het gedoogd telen van wiet voor recreatief gebruik.13 Het doel hiervan is te bezien of en
hoe op kwaliteit gecontroleerde wiet gedecriminaliseerd aan de coffeeshops toegeleverd
kan worden (gesloten coffeeshopketen) en wat de effecten hiervan zijn.
In maart 2018 wordt de adviescommissie experiment gesloten coffeeshopketen ingesteld
onder voorzitterschap van Prof. dr. A. Knottnerus. Deze commissie adviseert op verzoek
van de minister van Justitie en Veiligheid en de minister voor Medische Zorg en Sport over
de inrichting van het experiment. Ook brengt de commissie advies uit over de voorwaarden
waaraan het beoogde experiment zou moeten voldoen. Op 20 juni 2018 wordt het eerste
advies gepresenteerd.14 De commissie concludeert dat het experiment met een ‘gesloten
cannabisketen’ nuttig en haalbaar is. Wel stelt de uitvoering ervan hoge eisen aan teelt,
distributie, verkoop, preventie en toezicht. Daarom zouden duidelijke voorwaarden moeten
worden gesteld aan de ketenpartners ten aanzien van kwaliteit, veiligheid en integriteit.
Ook zijn een gedegen procesevaluatie en vergelijkend effectonderzoek nodig. Een tweede
advies, over deelname van gemeenten aan het experiment, volgt later in 2018.

13

Regeerakkoord (2017). Vertrouwen in de toekomst. Regeerakkoord VVD, D66, CDA en ChristenUnie.
Den Haag.
14
Adviescommissie experiment gesloten cannabisketen (2018). Een experiment met een gesloten
cannabisketen. Den Haag.
56

Breuer&Intraval – Monitor ontwikkelingen coffeeshopbeleid: meting 2017

BIJLAGE 2: OVERZICHT REGIONALE ONTWIKKELINGEN
In deze bijlage zijn voor alle 31 gemeenten in de 11 onderzoeksregio’s de ontwikkelingen
weergegeven in de fenomenen coffeeshoptoerisme, softdrugstoerisme, overlastgevende
voorvallen en illegale verkoop van softdrugs. Als er in een figuur waarden ontbreken, dan
hebben de experts van zowel gemeente als politie in dat onderzoeksjaar geen zicht op het
desbetreffende fenomeen.

1. Coffeeshoptoerisme

(Zeer) veel
Een aantal

Amsterdam (groot)

Niet of nauwelijks
2014

2015

2016

2017

(Zeer) veel

Den Haag (groot)

Een aantal

Den Haag (middelgroot)

Niet of nauwelijks
2014

2015

2016

2017

(Zeer) veel

Den Haag (klein)

Limburg (groot)

Een aantal

Limburg (middelgroot)

Niet of nauwelijks
2014

2015

2016

2017

(Zeer) veel

Limburg (klein)

Midden-Nederland (groot)

Een aantal

Midden-Nederland (middelgroot)

Niet of nauwelijks
2014

2015

2016

2017

(Zeer) veel

Midden-Nederland (klein)

Noord-Holland (groot)

Een aantal

Noord-Holland (middelgroot)

Niet of nauwelijks
2014

2015

Bijlage 2: Overzicht regionale ontwikkelingen

2016

2017

Noord-Holland (klein)

57

(Zeer) veel

Noord-Nederland (groot)

Een aantal

Noord-Nederland (middelgroot)

Niet of nauwelijks
2014 2015 2016 2017

(Zeer) veel

Oost-Brabant (groot)

Een aantal

Oost-Brabant (middelgroot)

Niet of nauwelijks
2014 2015 2016 2017

(Zeer) veel

Oost-Brabant (klein)

Oost-Nederland grens (groot)

Een aantal

Oost-Nederland grens (middelgroot)

Niet of nauwelijks
2014

2015

2016

2017

(Zeer) veel

Oost-Nederland grens (klein)

Oost-Nederland niet-grens (groot)

Een aantal

Oost-Nederland niet-grens (middelgroot)

Niet of nauwelijks
2014

2015

2016

2017

(Zeer) veel

Oost-Nederland niet-grens (klein)

Rotterdam (groot)

Een aantal

Rotterdam (middelgroot)

Niet of nauwelijks
2014

2015

2016

2017

(Zeer) veel

Rotterdam (klein)

Zeeland-West-Brabant (groot)

Een aantal

Zeeland-West-Brabant (middelgroot)

Niet of nauwelijks
2014

58

Noord-Nederland (klein)

2015

2016

2017

Zeeland-West-Brabant (klein)

Breuer&Intraval – Monitor ontwikkelingen coffeeshopbeleid: meting 2017

2. Softdrugstoerisme

(Zeer) veel
Amsterdam (groot)

Een aantal
Niet of nauwelijks
2014

2015

2016

2017

(Zeer) veel

Den Haag (groot)

Een aantal

Den Haag (middelgroot)

Niet of nauwelijks
2014

2015

2016

2017

(Zeer) veel

Den Haag (klein)

Limburg (groot)

Een aantal

Limburg (middelgroot)

Niet of nauwelijks
2014

2015

2016

2017

(Zeer) veel

Limburg (klein)

Midden-Nederland (groot)

Een aantal

Midden-Nederland (middelgroot)

Niet of nauwelijks
2014

2015

2016

2017

Midden-Nederland (klein)

(Zeer) veel

Noord-Holland (groot)

Een aantal

Noord-Holland (middelgroot)

Niet of nauwelijks

Noord-Holland (klein)
2014

2015

Bijlage 2: Overzicht regionale ontwikkelingen

2016

2017

59

(Zeer) veel

Noord-Nederland (groot)

Een aantal

Noord-Nederland (middelgroot)

Niet of nauwelijks
2014 2015 2016 2017

(Zeer) veel

Oost-Brabant (groot)

Een aantal

Oost-Brabant (middelgroot)

Niet of nauwelijks
2014 2015 2016 2017

(Zeer) veel

Oost-Brabant (klein)

Oost-Nederland grens (groot)

Een aantal

Oost-Nederland grens (middelgroot)

Niet of nauwelijks
2014 2015 2016 2017

(Zeer) veel

Oost-Nederland grens (klein)

Oost-Nederland niet-grens (groot)

Een aantal

Oost-Nederland niet-grens (middelgroot)

Niet of nauwelijks
2014

2015

2016

2017

(Zeer) veel

Oost-Nederland niet-grens (klein)

Rotterdam (groot)

Een aantal

Rotterdam (middelgroot)

Niet of nauwelijks
2014

2015

2016

2017

(Zeer) veel

Rotterdam (klein)

Zeeland-West-Brabant (groot)

Een aantal

Zeeland-West-Brabant (middelgroot)

Niet of nauwelijks
2014

60

Noord-Nederland (klein)

2015

2016

2017

Zeeland-West-Brabant (klein)

Breuer&Intraval – Monitor ontwikkelingen coffeeshopbeleid: meting 2017

3. Overlastgevende voorvallen

(Heel) veel
Matig

Amsterdam (groot)

Geen of weinig
2014

2015

2016

2017

(Heel) veel

Den Haag (groot)

Matig

Den Haag (middelgroot)

Geen of weinig
2014

2015

2016

2017

(Heel) veel

Den Haag (klein)

Limburg (groot)

Matig

Limburg (middelgroot)

Geen of weinig
2014

2015

2016

2017

(Heel) veel

Limburg (klein)

Midden-Nederland (groot)

Matig

Midden-Nederland (middelgroot)

Geen of weinig
2014

2015

2016

2017

(Heel) veel

Midden-Nederland (klein)

Noord-Holland (groot)

Matig

Noord-Holland (middelgroot)

Geen of weinig
2014

2015

Bijlage 2: Overzicht regionale ontwikkelingen

2016

2017

Noord-Holland (klein)

61

(Heel) veel

Noord-Nederland (groot)

Matig

Noord-Nederland (middelgroot)

Geen of weinig
2014 2015 2016 2017

(Heel) veel

Oost-Brabant (groot)

Matig

Oost-Brabant (middelgroot)

Geen of weinig
2014

2015

2016

2017

(Heel)

Oost-Brabant (klein)

Oost-Nederland grens (groot)

Matig

Oost-Nederland grens (middelgroot)

Geen of weinig
2014 2015 2016 2017

(Heel) veel

Oost-Nederland grens (klein)

Oost-Nederland niet-grens (groot)

Matig

Oost-Nederland niet-grens (middelgroot)

Geen of weinig
2014 2015 2016 2017

(Heel) veel

Oost-Nederland niet-grens (klein)

Rotterdam (groot)

Matig

Rotterdam (middelgroot)

Geen of weinig
2014 2015 2016 2017

(Heel) veel

Rotterdam (klein)

Zeeland-West-Brabant (groot)

Matig

Zeeland-West-Brabant (middelgroot)

Geen of weinig
2014 2015 2016 2017

62

Noord-Nederland (klein)

Zeeland-West-Brabant (klein)

Breuer&Intraval – Monitor ontwikkelingen coffeeshopbeleid: meting 2017

4. Illegale verkoop van softdrugs

(Zeer) veel
Amsterdam (groot)

Een aantal
Niet of nauwelijks
2014

2015

2016

2017

(Zeer) veel

Den Haag (groot)

Een aantal

Den Haag (middelgroot)

Niet of nauwelijks

Den Haag (klein)
2014

2015

2016

2017

(Zeer) veel

Limburg (groot)

Een aantal

Limburg (middelgroot)

Niet of nauwelijks
2014

2015

2016

2017

(Zeer) veel

Limburg (klein)

Midden-Nederland (groot)

Een aantal

Midden-Nederland (middelgroot)

Niet of nauwelijks

Midden-Nederland (klein)
2014

2015

2016

2017

(Zeer) veel

Noord-Holland (groot)

Een aantal

Noord-Holland (middelgroot)

Niet of nauwelijks
2014

2015

Bijlage 2: Overzicht regionale ontwikkelingen

2016

2017

Noord-Holland (klein)

63

(Zeer) veel

Noord-Nederland (groot)

Een aantal
Niet of nauwelijks

Noord-Nederland (middelgroot)
2014

2015

2016

2017

(Zeer) veel

Oost-Brabant (groot)

Een aantal

Oost-Brabant (middelgroot)

Niet of nauwelijks
2014

2015

2016

2017

Oost-Brabant (klein)

Oost-Nederland grens (groot)

(Zeer) veel
Een aantal

Oost-Nederland grens (middelgroot)

Niet of nauwelijks
2014 2015 2016 2017

(Zeer) veel

Oost-Nederland grens (klein)

Oost-Nederland niet-grens (groot)

Een aantal

Oost-Nederland niet-grens (middelgroot)

Niet of nauwelijks
2014

2015

2016

2017

(Zeer) veel

Oost-Nederland niet-grens (klein)

Rotterdam (groot)

Een aantal

Rotterdam (middelgroot)

Niet of nauwelijks
2014

2015

2016

2017

(Zeer) veel

Rotterdam (klein)

Zeeland-West-Brabant (groot)

Een aantal

Zeeland-West-Brabant (middelgroot)

Niet of nauwelijks
2014

64

Noord-Nederland (klein)

2015

2016

2017

Zeeland-West-Brabant (klein)

Breuer&Intraval – Monitor ontwikkelingen coffeeshopbeleid: meting 2017