Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

34 297

Initiatiefnota van het lid Ziengs over
legionellaregelgeving

Nr. 3

BRIEF VAN DE MINISTER VAN INFRASTRUCTUUR EN MILIEU
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 2 maart 2016
Tijdens het Wetgevingsoverleg Water op 30 november 2015 (Kamerstuk
34 300 J, nr. 30) heeft u mij verzocht om een inhoudelijke reactie te geven
op de Initiatiefnota van het lid Ziengs (VVD) over legionellaregelgeving
(Kamerstuk 34 297, nr.2). In deze Initiatiefnota is een aantal voorstellen
gedaan. Aanvullend daarop heeft er 1 december een Toezichttafel
Gastvrijheidssector plaatsgevonden waar dit onderwerp ook werd
besproken. De Toezichttafel Gastvrijheidssector is één van de vijf
Toezichttafels die op initiatief van VNO-NCW, MKB-Nederland en
LTO-Nederland eind 2014 van start zijn gegaan. In een Toezichttafel lichten
medewerkers van de betrokken toezichthouders en departementen in
dialoog met het bedrijfsleven samen het toezicht op een bepaald
beleidsterrein door. Dit om te komen tot pragmatische oplossingen, betere
afstemming tussen de toezichthouders en nieuwe toezichtarrangementen
die rekening houden met risico’s en verantwoordelijkheden van publieke
en private partijen.
De uitkomsten van de Toezichttafel (waaraan naast onder andere de sector
ook de Ministeries van IenM en EZ deelnamen) sluiten goed aan bij de
voorstellen van de Initiatiefnota. Ik neem deze daarom graag mee in mijn
reactie op de Initiatiefnota. De voorstellen van de Toezichttafel doe ik u
hierbij ter informatie toekomen1.
Vanuit de Toezichttafel zijn de volgende voorstellen ontwikkeld:
1. Voorkomen legionellarisico’s bij ver- of nieuwbouw
2. Bevorderen innovatie in risicoanalyses en beheersplannen
3. Verbeteren informatievoorziening aan ondernemers
4. Pilot om het regime voor kleine en overzichtelijke installaties te
verlichten (bijvoorbeeld door vrijstelling van de plicht tot
risicoanalyse)
1

kst-34297-3
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 297, nr. 3

1

5.

Inzet van aangepaste toezichtvormen voor goede nalevers

Ook de Initiatiefnota Legionella van uw Kamer bevat een aantal
voorstellen:
1. Herziening van prioritaire instellingen
2. Centralisatie van het toezicht op legionellapreventie
3. Geen nieuwe regels
4. Minder aandacht voor verplichting, meer aandacht voor preventie en
voorlichting
5. Aanleg leidingwaterinstallaties volgens Bouwbesluit 2012
Hieronder ga ik aan de hand van de Initiatiefnota in op deze voorstellen,
gevolgd door mijn reactie daarop waarbij ik de besluiten van de Toezichttafel meeneem.
Herziening van prioritaire instellingen
Dit voorstel betreft het inperken van instellingen die onder de legionellawetgeving vallen. Alleen de zorginstellingen blijven prioritair, de overige
instellingen zouden niet meer als prioritair aangemerkt moeten worden.
De huidige regelgeving is er specifiek op gericht om legionellosepatiënten
te voorkomen en richt zich juist op locaties en situaties waarvan wetenschappelijk is vastgesteld dat mensen daar legionellose kunnen oplopen.
Dat overzicht wordt regelmatig geactualiseerd door het RIVM, waarbij de
laatste aanpassing dateert van augustus 2015.
Het zonder meer schrappen van de locaties genoemd in de Initiatiefnota
zal gezondheidrisico’s met zich meebrengen. Ziektegevallen doen zich in
praktijk niet alleen voor bij sauna’s en zorginstellingen, maar ook
bijvoorbeeld bij bungalowparken, campings en hotels.
De Toezichttafel Gastvrijheidssector heeft voorgesteld een pilot uit te
voeren rond kleinere en overzichtelijke installaties, zoals bij kleine B&B’s
en boerencampings. De gedachte daarbij is dat voor deze installaties een
periodieke monstername op legionella wellicht zou kunnen volstaan. Pas
in de situatie dat normoverschrijdingen worden geconstateerd, zou de
eigenaar verplicht worden tot het uitvoeren van een risicoanalyse en
opstellen en uitvoeren van een beheersplan. Aan de hand van de
uitkomsten van deze pilot kan gekeken worden of en hoe de definiëring
van prioritaire instellingen moet worden aangepast.
Met deze pilot kan ik tevens uitvoering geven aan de wens van de Kamer
op dit gebied. Ik zal daarom onderzoeken hoe de pilot vorm kan worden
gegeven en of daarvoor regelgeving moet worden aangepast.
Centralisatie van het toezicht op legionellapreventie
De initiatiefnota vraagt ervoor te zorgen dat iedere ondernemer maar met
maximaal één toezichthouder inzake legionella te maken krijgt. Dat zou
dan de Inspectie Leefomgeving en Transport zijn.
Hoe logisch het voorstel ook klinkt, in de praktijk wordt hiermee niet het
beoogde doel bereikt. De ILT zal in dat geval niet alleen kennis moeten
hebben van leidingwaterinstallaties, maar bijvoorbeeld ook van zwembadwaterinstallaties en natte koeltorens. Deze kennis zal de ILT zich eigen
moeten maken en hiervoor het nodige moeten investeren.
Tegelijkertijd constateer ik dat legionella bij alle toezichthouders slechts
één aspect is van een bredere controle. Centralisatie van toezicht op
legionellapreventie betekent daarom geen vermindering van het aantal
toezichthouders dat langskomt. Bijvoorbeeld: het drinkwaterbedrijf als
controleur van de kwaliteit van de drinkwaterinstallatie, de provincie als
toezichthouder op de zwembadwaterinstallatie en de gemeente als

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 297, nr. 3

2

toezichthouder op bijvoorbeeld de opslag van chemicaliën bij een
badinrichting.
In de Toezichttafel is een voorstel aangenomen over de ontwikkeling van
aangepaste toezichtvormen voor «goede nalevers», bijvoorbeeld door
met hen convenanten te sluiten. Dit sluit goed aan bij het beoogde doel
van de Initiatiefnota. Ik ga dit voorstel uitwerken, in afstemming met de
ILT.
Een goede afstemming tussen de toezichthouders blijft hoe dan ook
noodzakelijk, dit vraagt blijvende aandacht van de Inspectieraad en het
Interdepartementaal Legionellaplatform (zoals ook aangegeven in mijn
brief d.d. 28 september 2015 naar aanleiding van het Actal-advies).
Geen nieuwe regels
De strekking van dit voorstel is helder: zolang er geen nieuwe informatie
of zekerheid komt over de herkomst en risico’s van legionella komen er
geen nieuwe administratieve regels of toezichthoudende instanties bij.
Dit voorstel is daarmee in lijn met het huidige beleid: preventieve
voorschriften voor nieuwe categorieën locaties of installaties worden pas
gesteld als in praktijk is aangetoond dat daaraan legionellosepatiënten
kunnen worden toegeschreven.
Ik zal dit voorstel daarom graag meenemen bij de ontwikkelingen op het
gebied rond legionellawetgeving.
Minder aandacht voor verplichting, meer aandacht voor voorlichting
Strekking van dit voorstel is dat voorlichting veel meer bewustzijn teweeg
kan brengen dan regels.
Het belang van goede voorlichting kan niet genoeg benadrukt worden.
Legionellarisico’s kunnen zich ook bij mensen thuis voordoen.
Voorlichting voor de ondernemer loopt via het digitale Ondernemersplein
(www.ondernemersplein.nl) en via brancheverenigingen (zoals Recron
voor de recreatiesector en KHN voor de horeca). Deze sporen zullen zeker
een goede plaats krijgen in het legionellabeleid, en meer aandacht
hiervoor is een voorstel dat ik graag meeneem. Ook de Toezichttafel gaat
hierop in bij haar besluiten.
Echter, preventieve maatregelen blijven altijd nodig ter voorkoming van
legionellosepatiënten als gevolg van locaties en situaties waarvan bekend
is dat die in praktijk ziekte kunnen veroorzaken. Alleen voorlichting is dan
onvoldoende.
Een ondernemer kan om financiële redenen ervoor kiezen om noodzakelijke maatregelen (nog) niet te nemen. Daarom is het vanuit de volksgezondheid essentieel dat tevens sprake is van toezicht en handhaving op de
naleving.
Aanleg leidingwaterinstallaties volgens Bouwbesluit 2012
Dit voorstel stelt dat leidingwaterinstallaties altijd conform de regels van
het Bouwbesluit 2012 aangelegd moeten worden door installateurs, zodat
er zo min mogelijk legionella-vorming kan plaats vinden.
Ik kan mij goed vinden in het uitgangspunt dat aan dit voorstel ten
grondslag ligt. Toch blijkt in de praktijk dat nieuw opgeleverde leidingwaterinstallaties regelmatig niet voldoen aan NEN 1006 en de Waterwerkbladen (op basis van het Bouwbesluit 2012). Dit hangt voor een belangrijk
deel samen met het feit dat legionellapreventie bij het ontwerpen en
bouwen van een gebouw nog te weinig aandacht krijgt, en de installateurs
(die pas laat in het proces worden ingeschakeld) zich dan voor voldongen
feiten geplaatst zien.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 297, nr. 3

3

Ook de Toezichttafel Gastvrijheidssector heeft hierover een voorstel
gedaan. Ik zal met mijn collega van Wonen en Rijksdienst overleggen hoe
de uitvoering hiervan vanuit het Rijk kan worden verbeterd. Er zijn bij het
Ministerie van BZK reeds plannen om architecten, projectontwikkelaars en
aannemers te informeren over het belang van legionellaveilig ontwerpen
en bouwen door middel van een op deze doelgroep toegesneden
informatieblad.
Een onderwerp dat nauw verband houdt met de legionellaveiligheid van
de leidingwaterinstallaties is het verplicht inschakelen van gecertificeerde
adviseurs die legionella-risicoanalyses en beheersplannen opstellen, op
basis van BRL 6010. Op dit moment is het op basis van de huidige
wetgeving (Drinkwaterwet, Drinkwaterbesluit) niet verplicht dat de
instellingen die dergelijke adviseurs certificeren, daartoe geaccrediteerd
zijn door de Raad van de Accreditatie. De Toezichttafel Gastvrijheidssector
stelt voor om zo’n accreditatie wel verplicht te stellen. Ik zal daarom
samen met de sector de gevolgen van verplichte accreditatie in kaart
brengen en onderzoeken of er alternatieven zijn voor kwaliteitsborging
met zo weinig mogelijk lasten voor bedrijven. Daarbij zal ik tevens
betrekken welke aanpassingen van wetgeving eventueel nodig zijn.
Daarnaast zijn door de Toezichttafel nog de volgende besluiten genomen,
die door de branche, de Toezichttafel, het Ministerie van EZ dan wel de
gezamenlijke partijen worden opgepakt. Deze besluiten betreffen:
• De branche-organisaties HISWA, RECRON en KHN laten een juridisch
advies opstellen voor hun leden, in hun rol van opdrachtgever voor
(ver)bouw. Dit om te bevorderen dat de opgeleverde leidingwaterinstallatie voldoet aan de in het Bouwbesluit 2012 gestelde eisen.
(voorstel 1, besluit II)
• De Toezichttafel schrijft een brief aan Stichting KvINL (beheerder van
BRL 6010) met het verzoek om kenniskringen en aandacht voor
innovatie en kostenefficiëntie hierin op te nemen. (voorstel 2, besluit
IV)
• EZ assisteert bij beschikbaarstelling informatie over legionella via
ondernemersplein in de vorm van redactioneel werk (voorstel 3,
besluit VI).
• Brancheorganisaties, IenM en EZ komen tweemaal per jaar samen
voor verdere ontwikkeling van de informatievoorziening (voorstel 3,
besluit VII).
• Brancheorganisaties en IenM (ILT) updaten het boek over legionellapreventie in de gastvrijheidssector. EZ stelt dit beschikbaar via het
ondernemingsdossier (voorstel 3, besluit VIII).
Ook in deze voorstellen kan ik mij geheel vinden. Concluderend kan
worden gesteld dat uw Initiatiefnota samen met de voorstellen van de
Toezichttafel ertoe hebben geleid dat er een aantal concrete stappen
worden gezet om te komen tot een verbetering van de uitvoering van
regelgeving rond legionellapreventie en het toezicht daarop. Ik dank de
Kamer voor het genomen initiatief.
De Minister van Infrastructuur en Milieu,
M.H. Schultz van Haegen-Maas Geesteranus

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 297, nr. 3

4