Bijlage 2: Opties voor een ander macrodoelmatigheidsbeleid
In mijn zoektocht naar een optimaal toekomstig macrodoelmatigheidsbeleid,
heb ik een brede blik gehanteerd: van afschaffing van het gehele
macrodoelmatigheidsbeleid, naar verwerking van het
macrodoelmatigheidsbeleid in andere bestaande instrumenten, tot het
macrodoelmatigheidsbeleid houden bij wat het nu is. Uit mijn brief blijkt
waarom afschaffing van het macrodoelmatigheidsbeleid niet aan de orde is.
Opties die ik verder heb bekeken zijn verwerking van het
macrodoelmatigheidsbeleid in het accreditatiestelsel, in de prestatieafspraken
en de bekostiging. Ik ben tot de conclusie gekomen dat dit niet goed mogelijk
is, omdat het ten koste zou gaan van de sturingsmogelijkheden die expliciet
macrodoelmatigheidsbeleid geeft. Met de invoering van het accreditatiestelsel
is ervoor gekozen de afwegingen rond macrodoelmatigheid en kwaliteit
expliciet uit elkaar te trekken, om te voorkomen dat de ene afweging
ondergeschikt geraakt aan de andere. Dit wil ik zo houden. De
prestatieafspraken hebben bijgedragen aan macrodoelmatigheid doordat
afspraken gemaakt zijn over profilering, maar kunnen het
macrodoelmatigheidsbeleid niet vervangen. De afspraken komen tot stand
door gesprekken tussen mij en individuele instellingen, terwijl het bij
macrodoelmatigheid juist moet gaan om een aanbod over alle instellingen
heen. Voor de bekostiging geldt ten slotte dat verwerking van
macrodoelmatigheidsprikkels in de bekostiging zou leiden tot een te indirecte
manier van sturen. Door zeer indirecte sturing is aansluiting op de doelen van
het macrodoelmatigheidsbeleid niet gewaarborgd.
In mijn verkenning heb ik ook gekeken in hoeverre het mogelijk is een zelfde
macrodoelmatigheidsbeleid te voeren voor mbo, hbo en wo. Voor het mbo
heb ik vorig jaar een macrodoelmatigheidsbeleid geïntroduceerd. Deze
verschilt op onderdelen van de huidige aanpak in het hoger onderwijs, en ook
van de voorstellen voor het toekomstige macrodoelmatigheidsbeleid. Dit
heeft te maken met de stelselverschillen die er bestaan tussen het mbo en het
hoger onderwijs. Zo wordt in het mbo gewerkt met kwalificatiedossiers
waardoor vooraf al een kader bestaat waarbinnen opleidingen ontwikkeld
worden. In het hoger onderwijs is dit kader er niet, waardoor het toetsen van
nieuw te introduceren aanbod belangrijker is. Ook is in het mbo de stage een
wettelijk verplicht onderdeel van het volgen van onderwijs, terwijl dit in het
hoger onderwijs niet is voorgeschreven. De verplichte stages vormen in het
mbo een extra waarborg voor een goede aansluiting van het aanbod op de
arbeidsmarktperspectieven. In het mbo is hierbij vorig jaar een stap gezet
naar meer sturing op macrodoelmatigheid, passend bij de stelselkenmerken
die daar gelden. De verschillen tussen het middelbaar beroepsonderwijs en
het hoger onderwijs nopen tot verschillend beleid voor deze sectoren. Wel zal
ook de komende jaren worden gekeken waar van elkaar geleerd kan worden
als het gaat om macrodoelmatigheid.

In de Kamer en in het voorstel van het ISO (zie ook hieronder) is mij
gevraagd onderscheid te maken tussen het hbo en het wo bij het herzien van
het macrodoelmatigheidsbeleid. Ik heb de afgelopen maanden onderzocht wat
dit onderscheid zou moeten zijn. Ik ben tot de conclusie gekomen dat het
maken van een principieel onderscheid tussen de sectoren op zich niet voor
de hand ligt, zeker niet aangezien beide sectoren steeds meer samenwerken.
Wel houd ik in mijn beleid rekening met inhoudelijke verschillen. Zo maak ik
een verschil tussen opleidingen die breder opleiden en opleidingen die
specifiek voor een bepaald beroep opleiden. Dit laatste speelt vaker in het
hbo. Ook speelt de invalshoek van maatschappelijk en wetenschappelijk
belang, waar in de beleidsregel rekening mee wordt gehouden, vaak sterker in
het wo. Hiermee ontstaan dus vanzelf verschillen, maar dan op basis van
inhoudelijke argumenten.