Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2023–2024

29 924

Toezichtsverslagen AIVD en MIVD

Nr. 255

BRIEF VAN DE MINISTER VAN DEFENSIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 20 december 2023
Met deze brief informeer ik uw Kamer over de hoofdlijnen van het MIVD
Jaarplan 2024. Het gehele MIVD Jaarplan 2024 is een staatsgeheim
gerubriceerd document en wordt met de Commissie voor de Inlichtingenen Veiligheidsdiensten (CIVD) gedeeld.
Het Jaarplan 2024 van de MIVD geeft aan op welke onderzoeksopdrachten
en veiligheidsbevorderende taken de dienst zich het komende jaar zal
richten. Dit plan is gebaseerd op de meerjarige inlichtingenbehoefte zoals
vastgelegd in de geactualiseerde Geïntegreerde Aanwijzing Inlichtingen
en Veiligheid (GA I&V) 2023–2026 en de Aanwijzing Gereedstelling
Defensie (AGDEF). De GA I&V is in nauwe samenwerking tussen de
interdepartementale behoeftestellers, de MIVD en de AIVD tot stand
gekomen en geldt als uitgangspunt voor de inrichting van de onderzoeken
van de MIVD.
(Inter-)Nationale veiligheid en de rol van de MIVD
De veiligheidscontext verandert snel en dreigingen nemen toe in omvang,
variëteit en verwevenheid. De aanval van Hamas op Israël op 7 oktober
2023 en het daaropvolgende conflict maken dat pijnlijk duidelijk. In 2023
vonden er daarnaast onder andere staatsgrepen plaats in Niger en Sudan,
viel Azerbeidzjan de enclave Nagorno-Karabach aan en namen ook de
spanningen in Kosovo toe. Tegelijkertijd ging de oorlog in Oekraïne
onverminderd door. Al deze gebeurtenissen onderstrepen het beeld van
een onzekere, veranderlijke veiligheidscontext met effecten die meer en
meer ook Nederland en haar bondgenoten raken.
De diensten moeten in deze onzekere veiligheidscontext in staat zijn om
snel te reageren op crises en tegelijkertijd duurzaam strategisch inlichtingenonderzoek te kunnen verrichten naar bijvoorbeeld de dreiging vanuit
China en Rusland. De onzekere en veranderlijke veiligheidscontext vraagt
veel van de wendbaarheid van de diensten, omdat crises snel opkomen
en dreigingen divers en omvangrijk zijn. Ook in 2024 zal het conflict in het

kst-29924-255
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 924, nr. 255

1

Midden-Oosten en mogelijke escalatie de aandacht vragen van de
diensten.
De grote verscheidenheid aan dreigingen vereist dat de MIVD ook op een
veelheid aan onderwerpen een relevante en betrouwbare inlichtingenpositie moet hebben, en informatie snel moet kunnen vergaren, verwerken,
analyseren en dissemineren. De MIVD werkt hiertoe nauw samen met de
krijgsmacht, de AIVD, de NCTV en met buitenlandse collega-diensten.
Prioriteiten en accenten 2024
Missieondersteuning
In 2024 zal de MIVD onder andere de uitbreiding van de Nederlandse
deelname aan de NAVO-missie in Irak ondersteunen. De MIVD probeert
inzicht te verkrijgen in de intenties, capaciteiten en activiteiten van
relevante gewapende groeperingen, voor zover die een risico vormen
voor de Nederlandse veiligheidsbelangen. Daarnaast wordt aandacht
besteed aan politieke en militair-strategische ontwikkelingen die van
invloed kunnen zijn op het welslagen van de Nederlandse en bondgenootschappelijke inzet in Irak. Ook de nieuwe EU-missie in Bosnië en de
diverse andere missies kunnen rekenen op ondersteuning door de MIVD.
Rusland en China
De diensten doen ook in 2024 gezamenlijk onderzoek naar de dreiging die
uitgaat van Rusland en China. Voorts blijft er sprake van kwetsbare
strategische afhankelijkheden, bijvoorbeeld in relatie tot energiezekerheid.
Beide landen vormen ook een dreiging richting nationale economische
veiligheidsbelangen. Met name China blijft zoeken naar manieren om
hoogwaardige kennis en technologie uit of via Nederland te verkrijgen.
De Russische invasie van Oekraïne heeft aangetoond dat dreigingen
kunnen omslaan in militair geweld met verstrekkende gevolgen, ook op
het Europees continent. Ook de afgelopen periode is een aantal ontwikkelingen vastgesteld die de aanhoudende dreiging uitgaande van Rusland
onderschrijven, zoals op het gebied van cyber en heimelijke beïnvloeding.
De ontwikkeling van de Russische dreiging tegen NAVO, EU en Nederland
is een belangrijk speerpunt van de diensten voor 2024.
China ontwikkelt zich snel, ook militair. De opstelling van China wordt
steeds assertiever. De spanningen tussen China en Taiwan nemen toe.
China manifesteert zich als regionale en mondiale grootmacht en bouwt
hard aan een dominante positie op het gebied van militaire technologie.
China ontwikkelt in hoog tempo geavanceerde en hoogtechnologische
wapens, waaronder verschillende typen antisatellietwapens die een hoog
destructief karakter hebben. Ook de investeringen van China in (militaire
toepassingen van) kunstmatige intelligentie en kwantumcomputers en
-sensoren zijn omvangrijk en bijna niet te evenaren door het Westen.
Vanwege de hoogtechnologische kennis op het gebied van onder andere
halfgeleiders, kwantumtechnologie, lucht- en ruimtevaart blijft Nederland
voor China een aantrekkelijk spionagedoelwit.
Technische kennis en middelen zijn van steeds groter belang voor de
diensten om zicht op te bouwen en te blijven houden op de Chinese
dreiging. Momenteel wordt gekeken welke acties en investeringen
hiervoor nodig zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 924, nr. 255

2

Caribisch gebied
De MIVD en de AIVD doen gezamenlijk onderzoek naar politieke en
militaire ontwikkelingen in Venezuela. De recente claims op grondgebied
van een buurland en mogelijke uitstralingseffecten richting het Koninkrijk
der Nederlanden bevestigen de noodzaak.
Early Warning
De MIVD volgt in het kader van early warning de ontwikkelingen in een
aantal landen of gebieden die in de toekomst mogelijk een risico kunnen
gaan vormen voor de Nederlandse veiligheidsbelangen.
Contraproliferatie en militaire technologie
Massavernietigingswapens vormen een grote bedreiging voor de
internationale vrede en veiligheid. Nederland heeft verdragen ondertekend die erop gericht zijn de proliferatie van dergelijke wapens tegen te
gaan. In 2024 zetten de MIVD en de AIVD het gezamenlijk onderzoek voort
naar landen zoals Iran en Noord-Korea, die ervan worden verdacht dat zij,
in strijd met die internationale verdragen werken aan het ontwikkelen van
massavernietigingswapens en hun overbrengingsmiddelen, of daar al
over beschikken.
De MIVD doet tevens onderzoek naar wapensystemen en militair
relevante technologische ontwikkelingen, om de Nederlandse krijgsmacht
op de juiste wijze te beschermen tegen bestaande en toekomstige
dreigingen, en de effectiviteit van eigen (in ontwikkeling zijnde) militaire
capaciteiten te bevorderen.
Radicalisme, terrorisme en extremisme
Polarisering en radicalisering in de Nederlandse maatschappij zijn van
negatieve invloed op de defensie- en veiligheidsbelangen. De MIVD
verricht onderzoek naar extremisme, radicalisering en terrorisme in relatie
tot de Nederlandse krijgsmacht. Doel van dit onderzoek is om (de
verspreiding van) extremistisch of radicaliserend gedachtegoed en gedrag
vroegtijdig te signaleren en weren.
Wereldwijd is sprake van een opleving van rechts-extremisme. De MIVD
heeft geconstateerd dat de krijgsmacht deel uitmaakt van het rechtsextremistische narratief en dat er uit deze gelederen jongeren zijn die
interesse tonen voor een baan bij Defensie. De MIVD onderzoekt in
hoeverre deze personen een rechts- extremistisch gedachtegoed
aanhangen en hun interesse voor Defensie voortkomt uit rechtsextremistische motieven. De MIVD zet het onderzoek naar de rechtsextremistische dreiging gedurende het jaar 2024 voort.
Cyber
In het kader van de samenwerking in de intelligence based cybersecurityketen van de MIVD en de AIVD, doet de MIVD onderzoek naar aard,
omvang en inzet van cyberactiviteiten van statelijke actoren, hun
krijgsmachten, hun inlichtingendiensten en actoren gelieerd aan staten in
en tegen Nederland. Door dit onderzoek kunnen cyberaanvallen worden
gedetecteerd en maatregelen worden genomen ter bescherming van de
Nederlandse Defensie- en veiligheidsbelangen. Bevindingen en
uitkomsten van het onderzoek worden gebruikt in de sensoren van het
Nationaal Detectie Netwerk (NDN). In het NDN werken de MIVD, de AIVD,
het Nationaal Cyber Security Centrum (NCSC) en aangesloten partners
samen aan een veilige digitale samenleving.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 924, nr. 255

3

Economische veiligheid
Verschillende MIVD- en AIVD-teams dragen vanuit de eigen wettelijke
taken bij aan het beschermen van de Nederlandse overheid, (defensie)industrie, vitale infrastructuur en kennisinstellingen (alsmede het
voorkomen van ongewenste proliferatie van Nederlandse kennis- en
technologieën naar landen van zorg) tegen dreigingen die een risico
vormen voor de Nederlandse economische- en veiligheidsbelangen. Om
deze dreiging effectief te kunnen ondervangen hebben de MIVD en de
AIVD een operationeel platform opgezet waarbij prioritering binnen het
taakveld wordt aangebracht, de krachten operationeel worden gebundeld
en (contra-) inlichtingenonderzoek en weerbaarheidsverhogende
activiteiten in samenhang worden ontplooid. In 2024 zal het Platform
verder worden op- en uitgebouwd in zowel taakstelling als capaciteit.
Veiligheidsbevorderende taken en doelstellingen 2024
Naast de hierboven beschreven prioriteiten en accenten, wordt hieronder
inzicht gegeven in de veiligheidsbevorderende taken voor 2024.
Industrieveiligheid
De doelstelling van Bureau Industrieveiligheid (BIV) is het verhogen van
de veiligheid en weerbaarheid van de (defensie)-industrie en daardoor de
krijgsmacht. Hiervoor begeleidt de MIVD de uitvoering van veiligheidsbevorderende maatregelen en houdt op basis van de regeling Algemene
Beveiligingseisen Defensieopdrachten (ABDO) vooraf en tijdens de
samenwerking toezicht bij defensieorderbedrijven ter beveiliging van
bijzondere informatie en te beschermen belangen. Daarnaast draagt de
MIVD (on)gevraagd bij aan betere duiding van potentiele dreigingen, wat
een bijdrage levert aan de informatiepositie van de MIVD en het
vertrouwen van onze stakeholders.
Voor het jaar 2024 is de verwachting dat er wederom een toename zal zijn
in de aanvraag voor industrieveiligheidsproducten en -diensten door de
sterk uitgebreide defensiematerieeluitgaven en toename van samenwerking met de industrie. Bovendien is er een stijging ten aanzien van
incidenten te verwachten door meer bewustzijnspresentaties en een
verdere toename van aanvragen voor het plaatsen van Niet-Nederlanders
op gerubriceerde opdrachten.
Aanvullend op de taken voortvloeiend uit de ABDO heeft BIV in 2024 (en
daarna) de doelstelling om te komen tot Algemene beveiligingseisen voor
Rijksoverheidsopdrachten (ABRO) en om toe te werken naar een joint Unit
Industrieveiligheid, samen met de AIVD.
Veiligheidsonderzoeken
In tegenstelling tot voorgaande jaren werd de norm om ten minste
negentig procent van alle besluiten in alle categorieën veiligheidsonderzoeken binnen de wettelijke termijn van acht weken te nemen in 2023 niet
gehaald. In 2024 worden de in Q3 2023 getroffen maatregelen om meer
grip te krijgen op de toenemende vraag naar veiligheidsonderzoeken
doorgezet en waar nodig bijgesteld of uitgebreid. Om de werkvoorraden
en doorlooptijden terug te dringen heeft de Unit Veiligheidsonderzoeken
(UVO) inmiddels verschillende maatregelen getroffen om in de loop van
2024 weer te voldoen aan de norm. Zo zet de UVO bijvoorbeeld
doorlopend in op het vergroten van de personele capaciteit door werving
en behoud van personeel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 924, nr. 255

4

Daarnaast heeft de UVO het programma Modernisering Veiligheidsonderzoeken ingericht. De kern van het programma is automatisering waar
mogelijk en verdere uniformering van de processen van de AIVD en MIVD
waarbij maatwerk en zorgvuldigheid blijven gewaarborgd.
Ook wordt er gewerkt aan de wijziging van de Wet veiligheidsonderzoeken
(Wvo). Het wetsvoorstel ondersteunt de diensten bij het voldoen aan hun
wettelijke verplichtingen met betrekkingen tot de doorlooptijden van
veiligheidsonderzoeken. Het streven is het wetsvoorstel in het eerste
kwartaal van 2024 aan uw Kamer aan te bieden.
De MIVD en de AIVD verwachten in 2024 in totaal ca. 96.000 veiligheidsonderzoeken uit te voeren.
Elektronische veiligheidsonderzoeken
Conform het Defensie Beveiligingsbeleid (DBB) controleert de MIVD
ruimtes, in binnen- en buitenland, waarin informatie met een rubricering
van Stg. GEHEIM of hoger besproken of verwerkt wordt, op het gebied
van elektronische veiligheid. De MIVD ziet een stijgende lijn in de behoefte
vanuit Defensie. Naar verwachting zal deze groei in 2024 doorzetten. Inzet
vindt plaats in overleg met de Beveiligingsautoriteit en afnemers teneinde
een ongestoorde bedrijfsvoering van Defensie te waarborgen.
Overige doelstellingen 2024
Naast de hierboven beschreven taken, wordt hieronder inzicht gegeven in
de overige doelstellingen voor 2024.
Personeel
Het personeel is het belangrijkste kapitaal van de MIVD. Groei, kwalitatief
en kwantitatief, is een van de speerpunten van de MIVD. In samenwerking
met de AIVD wordt getracht schaarse expertise binnen te halen. De MIVD
voorziet voor 2024 ondanks een gestage groei van het aantal
medewerkers, nog een achterblijvende vulling. De MIVD continueert de in
2022 ingezette strategie voor werving en behoud van personeel en de
professionalisering van «onboarding» voor de verbetering van de
aanlooptrajecten.
Infrastructuur
Om de personele groei van de MIVD te kunnen accommoderen, is een
aantal trajecten in gang gezet voor huisvesting om een ongestoorde
bedrijfsvoering in een veilige werkomgeving voor de dienst te
waarborgen. De kamer zal hier binnenkort nader over worden
geïnformeerd.
Samenwerkingsagenda
De MIVD en de AIVD hebben voor 2024 de samenwerkingsagenda herzien
en bundelen hierin bestaande en nieuwe initiatieven op het gebied van
samenwerking tussen beide diensten. Op het gebied van onderzoek,
ICT-ontwikkeling en informatievoorziening zijn de beide diensten al
onlosmakelijk met elkaar verbonden. Het doel van de herziene
samenwerkingsagenda is deze verbondenheid verder uit te breiden om zo
beide diensten te versterken in hun taakuitvoering. Samenwerking met de
AIVD blijft van cruciaal belang voor de ondersteuning van de krijgsmacht,
bescherming van de nationale veiligheid en de internationale rechtsorde.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 924, nr. 255

5

Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten 2017 (Wiv 2017)
De grote verscheidenheid aan dreigingen vraagt een buitengewone inzet
van de diensten. De in de Eerste Kamer voorliggende Tijdelijke wet
onderzoeken MIVD en AIVD naar landen met een offensief cyberprogramma, bulkdatasets en overige specifieke voorzieningen vormt een
belangrijke tijdelijke oplossing voor urgente problematiek. Het effectief
kunnen inzetten van de hackbevoegdheid en de bevoegdheid tot
kabelinterceptie is essentieel om nu en in de toekomst in staat te zijn de
wettelijke taken van de diensten uit te voeren en de krijgsmacht optimaal
te ondersteunen. Daarnaast voorziet de Tijdelijke wet in een regeling voor
het gebruik van bulkdatasets die beter aansluit bij de langdurige
operationele waarde van bepaalde sets. Tegelijkertijd wordt door de
diensten reeds gewerkt aan een brede herziening van de Wiv 2017
teneinde te komen tot een toekomstbestendig wettelijk kader dat de
diensten in staat stelt hun belangrijke taken uit te voeren en te
beschermen wat ons dierbaar is. Uw Kamer is middels de hoofdlijnennotitie van 1 september 2023 geïnformeerd over de uitgangspunten van deze
brede herziening.
Informatievoorziening
Een moderne en hoogwaardige informatievoorziening is voor de MIVD
van vitaal belang en belangrijk voor een effectieve en Wiv-conforme
taakuitvoering. Stapsgewijs wordt een duurzame data- en informatiehuishouding inclusief archivering gerealiseerd. Dit is een meerjarig traject,
waarbij performance en compliance hand in hand gaan. In de uitvoering
wordt intensief met de AIVD samengewerkt.
De Minister vanDefensie,
K.H. Ollongren

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 924, nr. 255

6