Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2012–2013

32 706

Beveiliging zeevaartroutes tegen piraterij

Nr. 45

BRIEF VAN DE MINISTER VAN DEFENSIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 8 mei 2013
In het algemeen overleg over Vessel Protection Detachments (VPD’s) van
10 april jl. heb ik toegezegd de Kamer te informeren over de verdeling van
de kosten van piraterijbestrijding. Met deze brief informeer ik u, mede
namens de Minister van Buitenlandse Zaken, hierover.
Nederlandse bijdrage piraterijbestrijding
Nederland heeft belang bij de bestrijding van piraterij in het risicogebied
nabij Somalië. Ten eerste is de internationale rechtsorde in het geding.
Ten tweede is de economische veiligheid in het geding. Piraterij raakt het
Nederlandse bedrijfsleven omdat schepen het risico lopen gekaapt te
worden. Piraterij bedreigt ook het vrije goederenvervoer van en naar
Nederlandse havens. Ten derde zien reders zich geconfronteerd met
kosten van beschermingsmaatregelen tegen piraterij en van verhoogde
verzekeringspremies. Prijsstijgingen van goederen voor de consument zijn
daarvan het gevolg.
Om deze reden levert de Nederlandse overheid met een geïntegreerde
aanpak een bijdrage aan de bestrijding van piraterij in het risicogebied
nabij Somalië. Sinds 2009 wordt een bijdrage geleverd aan militaire
antipiraterijmissies van de Navo, de EU en de Combined Maritime Forces.
Voorafgaand aan de Navo en EU-operaties heeft Nederland reeds schepen
geleverd voor de bescherming van World Food Program-schepen. Vanaf
2011 worden VPD’s ingezet ter bescherming van Koninkrijksgevlagde
koopvaardijschepen. In aanvulling op de bestrijding van piraterij op zee,
dient ook de voedingsbodem voor piraterij op land te worden weggenomen. Het aanpakken van de oorzaken op land is op lange termijn
uiteraard de meest effectieve vorm van piraterijbestrijding. Nederland
draagt daarom bilateraal en in multilateraal verband (EU, Afrikaanse Unie
(AU) en VN) bij aan het bevorderen van de stabiliteit en rechtsorde in
Somalië.

kst-32706-45
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 32 706, nr. 45

1

Voor een indicatie van de directe uitgaven die de overheid maakt in het
kader van deze geïntegreerde aanpak, is het jaar 2012 als ijkpunt
gekozen1. De bijlage bij deze brief bevat een gespecificeerd overzicht van
deze uitgaven. Hieronder is een nadere toelichting opgenomen.
Uitgaven begroting van Defensie
Vanuit de defensiebegroting is in 2012 voor EUR 34,5 miljoen aan
additionele (directe) uitgaven voor de bestrijding van piraterij gefinancierd. Nederland heeft in 2012 de volgende bijdragen geleverd aan de
Navo-operatie Ocean Shield. Van februari tot april en van oktober tot
november is hiervoor een onderzeeboot ingezet. Van juni tot augustus is
het fregat Hr. Ms. Evertsen ingezet en van augustus tot medio december
het amfibisch transportschip Hr. Ms. Rotterdam. In deze periode heeft
Nederland ook een groot deel van de staf geleverd voor Ocean Shield,
onder leiding van Commandeur Bekkering. Van april tot en met mei heeft
Nederland een bijdrage geleverd aan de EU-operatie Atalanta met het
fregat Hr. Ms. Amstel en de inzet van een Autonomous Vessel Protection
Detachement (AVPD) aan boord van een WFP-schip. Daarnaast heeft
Defensie twee stafofficieren geleverd aan het hoofdkwartier van de
Combined Maritime Forces in Bahrein. Nationaal heeft Defensie 32 keer
een VPD ingezet ter bescherming van een koopvaardijschip varend onder
Koninkrijksvlag.
Uitgaven begroting van Buitenlandse Zaken
Vanuit de begroting van Buitenlandse Zaken is in 2012 voor EUR 2,37
miljoen aan directe uitgaven voor de bestrijding van piraterij gefinancierd.
Via het United Nations Office on Drugs and Crime (UNODC) heeft
Nederland bijgedragen aan capaciteitsopbouw in de regio ten behoeve
van piraterijbestrijding. De Nederlandse bijdrage is besteed aan de
opbouw van detentie- en berechtingscapaciteit op de Seychellen en aan
de opbouw van detentiecapaciteit in Somaliland. Ook heeft Nederland in
2012 voor een periode van drie maanden een aantal civiele experts via
UNODC op de Seychellen gefinancierd. Daarnaast heeft Nederland in de
EU-operatie Atalanta een functionaris van Buitenlandse Zaken ingezet als
politiek adviseur.
Naast deze directe bijdrage aan piraterijbestrijding zijn in 2012 vanuit de
begroting van Buitenlandse Zaken ook bijdragen aan de stabiliteit in
Somalië gefinancierd. Zo heeft Nederland een personele (enkele trainers)
en financiële bijdrage geleverd aan het African Contingency Operations
Training and Assistance (ACOTA) programma. Dit trainingsprogramma
van het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken bevordert de
capaciteit van Afrikaanse vredestroepen die worden ingezet in de missie
van de Afrikaanse Unie in Somalië (AMISOM) ten behoeve van bevordering van stabiliteit in Somalië. Nederland levert via de EU African Peace
Facility en via het United Nations Support Office for AMISOM (UNSOA)
bovendien een financiële bijdrage aan AMISOM.2 Wat de overige uitgaven
in Somalië betreft, heeft Nederland met behulp van ontwikkelingssamenwerking bijgedragen aan capaciteitsopbouw in Somalië om zo de
grondoorzaken van piraterij te bestrijden. Om de humanitaire situatie in
Somalië te verbeteren heeft Nederland in 2012 ook een noodhulpverzoek

1

Voor activiteiten die sinds 2012 zijn opgestart verwijzen wij naar de Kamerstuk 21 501-28, nr. 89
over verleninging NLse deelname anti-piraterijmissies, Kamerstuk 32 706-40 over Nlse
deelname EUCAP Nestor en Kamerstuk 29 521-205 over Nlse deelname aan EUTM Somalië.
2
De NLse bijdrage aan AMISOM is indirect en loopt via de NLse bijdrage aan verdragscontributie (VN) en Nlse bijdrage aan het Europees Ontwikkelingsfonds (EU).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 32 706, nr. 45

2

van de VN financieel gesteund en heeft het een bijdrage geleverd aan de
opvang van Somalische vluchtelingen in Kenia.
In totaal heeft Nederland in 2012 EUR 36,87 miljoen aan directe
(programma) uitgaven ingezet voor de bestrijding van piraterij in het
risicogebied nabij Somalië. Naast deze directe uitgaven zijn er bij
verschillende overheidsinstanties kosten gemaakt die onderdeel zijn van
de reguliere bedrijfsvoering en niet worden geoormerkt als piraterijbestrijding. Dit zijn bijvoorbeeld de salarissen van het betrokken personeel
van de departementen, de kosten voor deelneming aan internationaal
overleg over piraterij in bijvoorbeeld de Contact Group on Piracy off the
Coast of Somalia (CGPCS) en de International Maritime Organization
(IMO) en de proces- en detentiekosten voor verdachten van piraterij. Deze
kosten worden niet als zodanig geadministreerd.
Uitgaven reders
De kosten voor reders ter bescherming tegen piraterij bestaan onder meer
uit het aanbrengen van beschermingsmaatregelen op schepen, het
inwinnen van beveiligingsadvies, verhoogde verzekeringspremies en
extra brandstofverbruik door harder varen of het varen van alternatieve
routes. De overheid heeft geen inzicht in de extra kosten die hiermee
gemoeid zijn voor Nederlandse reders. Een uitvraag naar deze kosten via
de Koninklijke Vereniging van Nederlandse Reders (KVNR), heeft slechts
enkele reacties opgeleverd.
Wel zijn er internationale studies naar de wereldwijde kosten van
piraterijbestrijding, waaronder die van de maritieme sector. Het recente
rapport van de non-gouvernementele organisatie (NGO) Oceans Beyond
Piracy 3 becijfert de uitgaven voor de wereldwijde bestrijding van piraterij
op € 6 miljard in 2012. Hierbij hanteert deze organisatie de volgende
verdeling; 29 procent zijn kosten van beschermingsmiddelen en het
inwinnen van beveiligingsadvies door de sector, 27 procent zijn
meerkosten van sneller varen, 19 procent van de kosten komen voort uit
de militaire maritieme operaties van Navo, EU, CMF en individuele
landen, 10 procent van de kosten zijn verhoogde verzekeringspremies, 8
procent van de kosten zijn risicotoelagen voor maritiem personeel, 5
procent van de kosten zijn voor het omvaren door schepen, 1 procent zijn
de kosten van losgeld en minder dan 2 procent zijn zowel de kosten van
opsporing, vervolging en detentie van verdachten van piraterij als de
kosten van organisaties die piraterij proberen te bestrijden, zoals
VN-organisaties en NGO’s. De Wereld Bank4 becijfert dat piraterij de
wereldeconomie jaarlijks € 18 miljard kost. Dit bedrag behelst naast de
uitgaven die overheden en bedrijven maken voor de bestrijding van en
bescherming tegen piraterij, ook de kosten voor het economisch verlies
voor de wereldeconomie.
Ten slotte
Piraterij vormt een bedreiging voor de internationale rechtsorde en de
veiligheid van Nederlandse schepen is in het geding. De kosten die
piraterij met zich meebrengt zijn bovendien hoog. Nederland heeft
daarom een belang bij de bestrijding van piraterij in het risicogebied nabij
Somalië. Daarom levert de

3
4

Oceans Beyond Piracy. «The Economic Cost of Somali Piracy 2012».
Wereldbank. «The pirates of Somalia: ending the threat rebuilding a nation».

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 32 706, nr. 45

3

Nederlandse overheid door middel van een geïntegreerde aanpak een
bijdrage aan de bestrijding van de symptomen op zee en de oorzaken op
het vaste land van Somalië.
De minister van Defensie,
J.A. Hennis-Plasschaert

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 32 706, nr. 45

4

Bijlage 1.

Gespecificeerd overzicht van de directe (programma) uitgaven
aan piraterijbestrijding.
Realisatie 2012
(in miljoen euro)
Begroting van Defensie
Ocean Shield
Atalanta
Combined Maritime Forces
Inzet VPD
VPD materieelspakketten
Begroting van Buitenlandse Zaken
Opbouw berechtingscapaciteit Seychellen via UNODC
Opbouw detentiecapaciteit Somaliland (Berechtingscapaciteit)
Detachering experts Seychellen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 32 706, nr. 45

21,2
6,2
0,3
2,6
4,2
0,8
1,5
0,07

5