Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2010–2011

31 553

Grenzeloos Genoeg(en)?;
Visie op grensoverschrijdend regionaal
personentreinverkeer

Nr. 7

BRIEF VAN DE MINISTER VAN INFRASTRUCTUUR EN MILIEU
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 7 maart 2011
In het regeerakkoord is de ambitie van het kabinet opgenomen om
grensregio’s beter bereikbaar te maken voor treinverkeer en daar een
grensoverschrijdende ontwikkeling in te zetten, waaronder aansluiting op
buitenlandse stations voor hogesnelheidstreinen. Hiermee wordt
doorgepakt op het beleid, dat eind 2008 is verwoord in de beleidsbrief
internationaal personenvervoer per spoor (kenmerk 31 553, nr. 4) en de
aanvullingen hierop zoals besproken in meerdere overleggen met uw
Kamer over de initiatiefnota’s «Grenzeloos genoeg(en)» en «De grenzen
voorbij».
Zoals toegezegd tijdens het AO Spoor op 24 november 2010 (Kamerstuk
29 984, nr. 249) ontvangt u hierbij een voortgangsrapportage over
(regionaal) grensoverschrijdend treinverkeer. In bijlage 1 is aangegeven
welke voortgang is geboekt op het gebied van reisinformatie en tarieven.
In bijlage 2 komen de concrete projecten aan bod. In Bijlage 3 ga ik in op
de aanbevelingen uit de initiatiefnota «De grenzen voorbij» waar nog niet
eerder een reactie op gegeven is.
Tegelijk met deze voortgangsbrief stuur ik u ook de antwoorden op al
langer openstaande Kamervragen van Kamerleden Cramer (CU) en
Koopmans (CDA) over Venlo en Kamerlid Cramer over het Euregioticket.
Reizigers op (regionale) grensoverschrijdende spoorlijnen hebben de
laatste maanden een aantal positieve ontwikkelingen kunnen ervaren. Zo
is ondermeer de informatieverschaffing verbeterd, zowel wat betreft de
spoorkaart als ook de vertrekstaten. Bovendien zijn de tarieven voor
grensoverschrijdende NS verbindingen lager geworden en neemt het
aantal bestemmingen waarvoor online tickets kunnen worden besteld toe.
Daarnaast is er op 12 december 2010 een nieuwe regionale grensoverschrijdende verbinding van start gegaan, de Grenslandexpres tussen
Hengelo en Bad Bentheim.

kst-31553-7
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 553, nr. 7

1

Naast de maatregelen waar de reizigers direct baat bij hebben zijn er ook
stappen gezet om in de nabije toekomst een verdere ontwikkeling van het
grensoverschrijdend spoorvervoer mogelijk te maken. Zo ben ik tijdens
het plenaire debat van 4 november 2010 over het wetsvoorstel Wijziging
van de Spoorwegwet, de Wet personenvervoer 2000 en de Wet op de
economische delicten ter implementatie van de richtlijnen 2007/58/EG,
2007/59/EG, 2008/57/EG en 2008/110/EG (kenmerk 32289) (Handelingen II
2010/11, nr. 18, blz. 54–59) ingegaan op het bedienen van de HSL-stations
net over de landsgrens. Met het door mij ondersteunde amendement van
de leden Slob en De Rouwe (32 289-13) is het wettelijk mogelijk gemaakt
om grensoverschrijdende trajecten en bediening van stations in het
buitenland in de nieuwe hoofdrailnet concessie op te nemen, als daar
afspraken met de betreffende landen onder liggen. Ik zal zoals toegezegd
een inspanningsverplichting opnemen in de nieuwe vervoerconcessie
voor het hoofdrailnet per 1 januari 2015 voor het aanbieden van treindiensten op grensoverschrijdende trajecten. De precieze invulling hiervan
krijgt vorm in het kader van de verlening van de vervoerconcessie en de
bredere context die daarbij speelt.
In de periode tot en met de zomer verwacht ik wederom een aantal
belangrijke stappen te zetten die het grensoverschrijdende spoorvervoer
een impuls kunnen geven. Zo wordt er 4 km spoor toegevoegd aan ons
spoornetwerk door de reactivering van de lijn Maastricht Lanaken. De
website van NS Hispeed krijgt een make-over met als doel de gebruiksvriendelijkheid voor de reiziger te vergroten voor wat betreft informatievoorziening en het boeken van treintickets.
Diverse grensregio’s zijn nog volop aan het studeren op kansrijke
regionale grensoverschrijdende verbindingen. Ik verwacht dat in het
voorjaar meer duidelijkheid ontstaat aan Duitse zijde of er geld
beschikbaar wordt gesteld voor de aanleg van de Avantislijn. Voor de
zomer, met de afronding van de planstudie, komt inzicht in de totale
kosten en daarmee in de opties voor besteding van de 20 mln voor
spoorverdubbeling en elektrificatie op het traject van Heerlen richting
Herzogenrath.
De minister van Infrastructuur en Milieu,
M. H. Schultz van Haegen-Maas Geesteranus

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 553, nr. 7

2

BIJLAGE 1

REISINFORMATIE EN PRIJZEN
In aanvulling op de voortgangsbrief van 14 juli 2009 (kenmerk 31 553,
nr. 5), wordt hieronder de voortgang vermeld van lopende acties voor
reisinformatie en internationale treintickets. Het betreft hier oude
aanbevelingen, die al eerder met de Kamer zijn besproken. Hieronder
wordt de voortgang per onderwerp, indien mogelijk, uiteengezet.
Reisinformatie – vertrektijden
Er wordt geen onderscheid gemaakt tussen reisinformatie over vertrekkende internationale treinen en binnenlandse treinen. Dit betekent dat
vertrektijden van internationale treinen in Nederland vermeld staan op:
– de dynamische vertrektijdendisplays op stations;
– de papieren dienstregelingborden op stations, waar internationale
treinen vertrekken;
– de (mobiele) internetsite van NS.
In de NS treinen waar actuele reisinformatiedisplays hangen, komen voor
het binnen rijden van stations op de displays de drie belangrijkste
aansluitende (nationale/internationale) treinen te staan. Dit wordt bepaald
aan de hand van het aantal overstappers op een station.
Bij de invoering van actuele reisinformatie worden grensoverschrijdende
verbindingen gelijk behandeld als nationale verbindingen. Op deze manier
is tegemoet gekomen aan de gewenste informatieverschaffing uit
aanbeveling 27 van de initiatiefnota.
Reisinformatie – kaarten
Op de spoorkaarten op stations staan tegenwoordig een aantal internationale trajecten naar bijvoorbeeld HSL-stations in het buitenland.
Weergegeven zijn bijvoorbeeld de routes naar Aken, Düsseldorf, Berlijn,
Hamburg, Londen, Parijs, Bourg-St. Maurice en Kopenhagen. Ook staan
op de spoorkaart de werkzaamheden die op grensoverschrijdende
baanvakken plaatsvinden, inclusief de verwachte extra reistijd. Op de
vertrekstaten zijn aangegeven de vertrektijden en de te reizen route.
Reisinformatie – website NS Hispeed
De gebruiksvriendelijkheid van de website van NS Hispeed laat te wensen
over, met name omdat de site nog een aparte reisplanner en boekingsdialoog kent. De reisplanner geeft de meest relevante (kortste) verbindingen, de boekingsdialoog biedt alleen de verbindingen aan die online te
boeken zijn (en die soms over andere, langere routes gaan). De gebruiksvriendelijkheid wordt de komende maanden vergroot, evenals het aantal
bestemmingen waarvoor online tickets besteld kunnen gaan worden.
Streven is om dit jaar alle directe grensoverschrijdende verbindingen
boekbaar te hebben. Sinds oktober 2010 is het mogelijk tickets voor de
verbinding Nederland–Londen met Thalys en Eurostar en voor de
Eurostar-Benelux te kopen.
Daarnaast werkt NS Hispeed aan een nieuwe connectie met de systemen
van Deutsche Bahn (DB). De planning is dat dit wordt gerealiseerd in het
eerste semester van 2011. Hiermee zal www.nshispeed.nl qua
boekbaarheid en beschikbaarheid van treinreizen identiek zijn aan de
website van DB.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 553, nr. 7

3

Verkoop van internationale treintickets – tarieven
De motie Anker/Mastwijk (32 351-7) verzoekt de regering om in overleg
met NS te bewerkstelligen, dat het grenstarief geheel wordt afgeschaft.
NS hanteerde tot nu toe voor het binnenlandse deel van internationale
treinreizen, indien deze met een NSR-trein worden afgelegd, een andere
berekeningssystematiek dan voor alleen binnenlandse trajecten. Dat
resulteerde in een hogere prijs. Dit is per 12 december 2010 (ingang
nieuwe dienstregeling) niet meer het geval. De motie beschouw ik
daarmee als uitgevoerd.
Verkoop van internationale treintickets – kaartautomaten
Er is geen belemmering voor buitenlandse vervoerders om op alle
Nederlandse stations waar zij rijden hun kaartautomaten neer te zetten.
Op veel stations is dit ook gebeurd, bijvoorbeeld op de stations op het
traject Heerlen–Aken, op de stations Enschede en Venlo. Op de stations
Maastricht en Roosendaal heeft NMBS er vooralsnog voor gekozen geen
automaat te plaatsen. Op de nieuwe regionale verbinding Hengelo–Bad
Bentheim kunnen tickets ook in de trein worden gekocht.
Verkoop van internationale treintickets – chipkaart
Er loopt op dit moment een experiment om het Duitse en Nederlandse
chip-systeem op één chipkaart te krijgen. Dit is onderdeel van een
grensoverschrijdende werkgroep, die oplossingen zoekt voor grensoverschrijdende vervoersbewijzen wanneer in Duitsland, België of Nederland
een smart card als enige vervoersbewijs gaat gelden. Doel van het
experiment is in eerste instantie na te gaan of de koppeling technisch
mogelijk is. Zodra dit het geval is zal de kaart in de praktijk worden getest.
In de loop van 2012 worden de eerste uitkomsten verwacht.
Het streven is erop gericht om het voor de reiziger makkelijker te maken
zonder de overheden en vervoerders zwaar te belasten. Het chipkaart
experiment levert inzicht in de mogelijkheden en de kosten zodat de vooren nadelen van de chipkaart beter vergeleken kunnen worden met andere
oplossingen zoals bijv. e-ticketing.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 553, nr. 7

4

BIJLAGE 2

VOORTGANG PROJECTEN
Vanuit het amendement Cramer/Koopmans (31 700 A, nr. 71) en het
amendement Koopmans/Cramer (32 123 A, nr. 16) draag ik bij aan enkele
regionale grensoverschrijdende projecten. Onderstaand wordt de stand
van zaken van enkele van deze en andere projecten toegelicht.
Groningen–Leer (– Bremen): de verkenningstudies zijn afgerond, de
besluitvorming over de infrastructurele maatregel op Nederlands
grondgebied wordt door de provincie Groningen gekoppeld aan besluitvorming in Duitsland over infrastructurele aanpassingen op Duits
grondgebied. Groningen is hierover in gesprek met haar Duitse partners
en de provincie verwacht tijdens het BO MIRT najaar 2011 duidelijkheid te
hebben. Afhankelijk van de uitkomsten van dit gesprek zal de provincie
Groningen beslissen of er een beroep op cofinanciering vanuit het rijk
wordt gedaan.
Hengelo–Bad Bentheim: op 12 december 2010 was de officiële start van
de drie jaar durende pilot die wordt uitgevoerd door Syntus in samenwerking met het Duitse openbaar vervoerbedrijf Bentheimer Eisenbahn.
De verbinding heeft een goede aansluiting op enerzijds het hoofdrailnet
en anderzijds het openbaar vervoer in Duitsland, onder meer naar station
Rheine.
De bijdrage van IenM voor deze proef bedraagt circa € 1,7mln. Indien
deze verbinding voldoende reizigers trekt zal de verbinding door de
decentrale overheden worden toegevoegd aan de concessie Zutphen–
Oldenzaal. Gedurende de proef onderzoeken de Duitse partners in dit
project de mogelijkheid om ook de verbinding tussen Bad Bentheim en
Nordhorn open te stellen voor personenvervoer. Indien zij daar kans toe
zien dan gaat Drenthe onderzoeken of ook het traject Coevorden–
Nordhorn verantwoord geëxploiteerd kan worden.
Enschede–Gronau (– Munster/Dortmund): de concessie voor dit traject is
voorjaar 2010 gegund aan DB Regio Westfalen GmbH. Looptijd van de
concessie is 15 jaar vanaf december 2011. Provincie Overijssel en
Stadsregio Twente zijn nu met de Duitse partners in overleg over nut en
noodzaak van het inhaalspoor in Glanerbrug. Afhankelijk van de
uitkomsten van dit overleg zullen Twente en Overijssel beslissen of er een
beroep op cofinanciering vanuit het rijk zal worden gedaan. Aanbeveling
32 uit de initiatiefnota gaat over aanleg van het inhaalspoor en deze
aanbeveling zal worden uitgevoerd indien de regio daarom vraagt.
Naar aanleiding van het Notaoverleg over het MIRT op 6 december 2010 is
de motie Slob-Omtzigt (32 500 A-70) aangenomen, waarin verzocht wordt
het doorrijden over Station Enschede naar Hengelo en Gronau mogelijk te
maken en de werkzaamheden te koppelen aan de ombouw van het
emplacement station Enschede. Ik zal de Kamer voor de zomer informeren
over welke werkzaamheden uitgevoerd moeten worden en wat dit voor de
planning van het project emplacement station Enschede betekent.
Arnhem–Emmerich: Provincie Gelderland en Stadsregio Arnhem–
Nijmegen zijn in gesprek met het Verkehrsverbund Rein Ruhr (VRR) over
de verbinding tussen Arnhem en Emmerich (– Dusseldorf). In 2011
onderzoeken de partijen de technische mogelijkheden, de vervoerwaarde
en effecten op de exploitatie. Zowel ProRail als DB Netz worden bij deze
verkenning betrokken. Afhankelijk van de uitkomsten van het onderzoek
kan de verbinding door VRR meegenomen worden in de aanbesteding
voor 2016.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 553, nr. 7

5

Nijmegen–Kleef: De Stadsregio Arnhem–Nijmegen en ProRail hebben, in
samenwerking met Nederlandse en Duitse partijen, een verkenning
uitgevoerd naar de reactivering van de verbinding Nijmegen–Kleve,
waarbij ook de haalbaarheid van een nieuwe railverbinding naar Airport
Weeze onderzocht is.
De stadsregio en de gemeente Nijmegen willen snel verder met de
planontwikkeling.
Eindhoven–Heerlen–Aken: ProRail is in opdracht van I&M met een
gecombineerde plan- en verkenningstudie bezig. De planstudie betreft
spoorverdubbeling en elektrificatie Heerlen–Heerlen de Kissel, de
verkenning betreft Heerlen–Duitse grens. Voor de zomer 2011 zijn volgens
planning de studies klaar en ontstaat inzicht in de wenselijkheid en
mogelijkheden om binnen het beschikbare budget (€ 23,8 mln.) ook
andere delen van het traject aan te pakken.
Heerlen–Kerkrade–Aken (Avantislijn): in het notaoverleg over het MIRT op
6 december jl. heb ik aangegeven in overleg te zullen treden met de
Duitse partners over de planning van besluitvorming in Nordrhein
Westfalen (conform motie Dijsselbloem c.s. 32 500 A-68). Dit overleg heeft
inmiddels plaatsgevonden en is gegaan over verschillende grensoverschrijdende projecten. Afgesproken is om in overleg te blijven, omdat de
besluitvorming rond verschillende projecten nog loopt. Wat betreft de
Avantislijn kwam naar voren dat gewacht wordt op de uitslag van de
MKBA, die volgens planning eind maart gereed is. Wanneer deze MKBA
positief uitvalt, is de deelstaatregering aan zet om samen met het
deelstaatparlement een besluit te nemen voor financiering van het Duitse
gedeelte van de Avantislijn. Voor het Nederlandse deel heb ik een bijdrage
van € 9 mln. gereserveerd.
Maastricht–Lanaken (– Hasselt): voor deze tramverbinding heb ik een
bijdrage van € 6 mln beschikbaar gesteld, waarmee de financiering rond
is. Dit is ook conform aanbeveling 35 van de initiatiefnota. Planning voor
realisatie is 2015 met start per dienstregeling 2016.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 553, nr. 7

6

BIJLAGE 3

GEACTUALISEERDE INITIATIEFNOTA «DE GRENZEN VOORBIJ»
In de motie Mastwijk/Anker (32 351-4) wordt de regering gevraagd om de
aanbevelingen uit de initiatiefnota «De grenzen voorbij» over te nemen.
Tijdens het VAO op 22 april 2010 is afgesproken dat hierbij de eerdere
opmerkingen van de minister kunnen worden betrokken. Die opmerkingen
waren er veelal op gericht om het zelfde doel op een andere manier te
bereiken. Daarnaast bevat de initiatiefnota een aantal nieuwe aanbevelingen waarop nog niet gereageerd is. Op een aantal daarvan is eerder in
deze brief al gereageerd, met name bij de concrete projecten. Hieronder
wordt ingegaan op de resterende nieuwe aanbevelingen (cursief
weergegeven), waarbij het nummer correspondeert met het nummer van
de aanbeveling in de bovengenoemde initiatiefnota.
3. Faciliteren van proeftrajecten zoals Eindhoven–Heerlen–Aachen en
Eindhoven–Venlo–Mönchengladbach (– Düsseldorf) door onder andere
startsubsidies voor nieuwe grensoverschrijdende treindiensten
33. Actief steun geven aan de komst van nieuwe IC-verbindingen tussen
Eindhoven en Duitsland via Heerlen en Venlo door:
– Het beschikbaar stellen van 20 mln. € uit het amendement van
Hijum/Dijksma voor de uitbouw van het spoortraject Heerlen–
Herzogenrath
– Het beschikbaar stellen van startsubsidies voor de exploitatie van de
verbindingen
– Invloed uit te oefenen op NS om de verbindingen zo snel mogelijk
samen met de buitenlandse partners te realiseren
Zie hiervoor in bijlage 2 het concrete project Eindhoven–Aken. De NS
heeft met DB een samenwerkingsverband waardoor de verbinding
Heerlen–Aken wordt bediend. Aan Duitse zijde is de concessie verleend
aan Keolis om door te rijden op Venlo. Er zijn geen aanvragen voor het
faciliteren van nieuwe proeftrajecten.
IenM heeft € 20,– miljoen beschikbaar gesteld voor het spoortraject
Heerlen-Herzogenrath. Onder de bekende voorwaarden sta ik open voor
het beschikbaar stellen van startsubsidies voor de exploitatie van de
verbindingen. Onder aanbeveling 14 vindt u een nadere toelichting op de
manier waarop ik het gesprek met de NS ten aanzien van dit dossier wens
aan te gaan.
5. In de nieuwe vervoerconcessie van het hoofdrailnet verplichten om in
alle kaartautomaten een groter aanbod aan buitenlandse bestemmingen
op te nemen, op een wijze die vergelijkbaar is met binnenlandse kaartjes.
Dit zou bijvoorbeeld kunnen gaan om alle bestemmingen in België en
Luxemburg en de westelijke deelstaten van Duitsland.
Deze aanbeveling betrek ik bij de totstandkoming van de nieuwe
concessie.
9. Ondersteuning van grensoverschrijdende aanbestedingen
Dit behoort tot mijn faciliterende rol en in de praktijk wordt reeds kennis
uitgewisseld met en tussen de grensregio’s. Dit is bijvoorbeeld in
december 2010 nog gebeurd tijdens een rondetafel over grensoverschrijdend spoorvervoer met Duitsland en België.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 553, nr. 7

7

14. Voor de volgende concessieperiode vanaf 2015 het Hoofdrailnet (HRN)
in afstemming met de buitenlandse autoriteiten zodanig aanpassen dat
gedefinieerde HST/Langeafstandsstations in Duitsland en België deel
kunnen uitmaken van het Nederlandse IC-netwerk en direct bereikbaar zijn
(zoals Aachen en Düsseldorf)
Op 4 november 2010 is tijdens de behandeling van de Europese liberaliseringsrichtlijn de juridische mogelijkheid gecreëerd om, in afstemming met
onze buurlanden, grensoverschrijdend spoorvervoer in de concessie op te
nemen.
Bij dit onderwerp moet ermee rekening worden gehouden dat capaciteitsaanvragen in de buurlanden kunnen worden afgewezen. Ik zal een
inspanningsverplichting opnemen in de nieuwe vervoerconcessie voor
het hoofdrailnet per 1 januari 2015 om ook hier aandacht aan te besteden.
De precieze invulling hiervan krijgt vorm in het kader van de verlening van
de vervoerconcessie en de bredere context die daarbij speelt. Momenteel
werken NS en ProRail als invulling van de efficiency- en kwaliteitopgave
uit het regeerakkoord aan een voorstel. Dit ontvang ik in maart. Als er een
goed voorstel ligt, dan bezie ik of een onderhandse gunning van de
vervoerconcessie voor het hoofdrailnet volgt. Na voorhang van een
beleidsvoornemen tot concessieverlening in de Tweede Kamer, start het
proces van concessieverlening.
16. Richtlijn RLN00018 van ProRail voor de toelating van treinmaterieel
kritisch toetsen en – waar mogelijk – wijzigen om de toelating van
(buitenlandse) lichte (diesel-)treinen te faciliteren.
Daartoe ben ik bereid. Ik heb dit opgenomen met de IVW en ProRail en zal
de mogelijkheden met hen uitwerken. Hierbij zal ook worden bekeken hoe
onze buurlanden hiermee omgaan.
18. Het opzetten van gedetailleerde betrouwbare grensoverschrijdende
vervoersmodellen ondersteunen
Een dergelijk model bestaat reeds. De provincie Limburg heeft bijvoorbeeld een model dat zeer bruikbaar is voor analyse van mobiliteit in de
gehele Euregio.
22. Binnen Europa zouden er afspraken gemaakt moeten worden hoe in
de situatie dat er sprake is van één vervoerder op een geliberaliseerde
markt de rechten van consumenten kunnen worden gewaarborgd en een
vorm van inspraak kan worden georganiseerd.
Voor al het grensoverschrijdend spoorvervoer (met en zonder concessie)
gelden sinds 1 januari 2010 de Europese regels m.b.t passenger rights. De
aanbeveling richt zich in het bijzonder op grensoverschrijdend spoorvervoer zonder concessie. In dat geval is er geen sprake van een exclusief
recht of monopolie. De situatie van één vervoerder in een geliberaliseerde
markt is altijd een momentopname. Juist bij liberalisatie is er sprake van
de mogelijkheid van concurrentie. De kans op een concurrent neemt toe
naarmate een bedrijf slecht functioneert. In deze situatie is het niet nodig
om als overheid extra regels op te stellen. Bovendien kunnen consumenten met hun klachten terecht bij diverse consumenten-organisaties,
het OV-loket en, indien het bedrijf daarbij is aangesloten, bij de Geschillencommissie Openbaar Vervoer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 553, nr. 7

8

26. Vertrektijden van Hogesnelheidstreinen op dichtbij liggende
HST-stations in het buitenland (bijv. Liège en Aachen) op reisinformatie
van grensstations (bijv. Maastricht en Heerlen) tonen.
Het doel van deze aanbeveling, namelijk het voldoende informeren van
treinreizigers, onderschrijf ik. Reizigers die een internationale reis (willen)
maken bereiden zich hier doorgaans op voor. Van belang is dan ook dat de
benodigde reisinformatie tijdens de voorbereiding kan worden geraadpleegd, bijvoorbeeld via internet of via servicebalies op de grotere
stations. Om verwarring te voorkomen communiceren vervoerders niet op
station A vertrektijden van station B, noch voor nationaal noch voor
internationaal vervoer. Het attenderen van reizigers op het bestaan van
een HST kan bovendien ook op andere manieren, zoals reclame via abri’s
op stations.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 553, nr. 7

9