Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

33 037

Mestbeleid

Nr. 445

BRIEF VAN DE MINISTER VAN LANDBOUW, NATUUR EN
VOEDSELKWALITEIT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 7 juli 2022
Hierbij informeer ik uw Kamer over twee jaarlijkse rapportages over het
mestbeleid, mede in relatie tot de derogatie. Het gaat om het rapport
«Landbouwpraktijk en waterkwaliteit op landbouwbedrijven aangemeld
voor derogatie 2020», door het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en
Milieu (RIVM) en Wageningen Economic Research (bijlage 1) en de
«Rapportage Nederlands Mestbeleid 2021», door de Rijksdienst voor
Ondernemend Nederland (RVO) en de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) (bijlage 2). Met het RIVM- rapport «Landbouwpraktijk en
waterkwaliteit op landbouwbedrijven aangemeld voor derogatie 2020» en
de «Rapportage Nederlands Mestbeleid 2021» wordt invulling gegeven
aan de rapportageverplichting uit de derogatiebeschikking (nr. 2020-1073
EU).
Landbouwpraktijk en waterkwaliteit op landbouwbedrijven
aangemeld voor derogatie in 2020
Uit het rapport komt naar voren dat de waterkwaliteitsnormen bij
derogatiebedrijven niet overal worden gehaald. In Zand 250 (het
noordelijk deel van de Zandregio) en de Klei- en Veenregio’s was in 2020
de gemiddelde nitraatconcentratie in het water dat uitspoelt uit de
wortelzone (uitspoelingswater) lager dan de nitraatnorm van 50 mg/l die
voortkomt uit de Nitraatrichtlijn. In Zand 230 (het zuidelijk en oostelijk deel
van de Zandregio) en de Lössregio was deze echter hoger dan de norm. In
2020 en 2021 daalde de concentratie in de Kleiregio, na een stijging in
2019. In de Zandgebieden gingen de nitraatconcentraties in 2020 en 2021
nog iets verder omhoog. Tot en met 2017 was in alle regio’s duidelijk
sprake van een dalende trend in de nitraatconcentraties in het uitspoelingswater. De stijging van de gemeten nitraatconcentraties is volgens het
RIVM waarschijnlijk te wijten aan de gevolgen van de landelijke droogte in
2018 en ook de regionaal aanhoudende droogte in 2019 en 2020. Door
droogte treedt er minder denitrificatie op, waardoor minder nitraat kan
worden afgebroken en dus meer nitraat kan uitspoelen naar het grond- en

kst-33037-445
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 037, nr. 445

1

oppervlaktewater. Daarnaast kunnen ook zogenoemde indampingseffecten (minder vloeistof ten opzichte van de hoeveelheid nutriënten)
optreden. Ook kan de gewasgroei door droogte afnemen waardoor er
meer nutriënten achterblijven in de bodem die kunnen uitspoelen.
Het niveau en de stijging van de nitraatconcentraties in het uitspoelende
water in met name zandgebieden betekent een grote opgave voor het
verbeteren van de kwaliteit van grond- en oppervlaktewater. De maatregelen van het 7e Actieprogramma Nitraatrichtlijn en het addendum daarop
(Kamerstuk 33 037, nr. 437) zijn hier onder andere op gericht.
Rapportage Nederlands Mestbeleid 2021
Mestproductie
In deze rapportage zijn de definitieve cijfers van de fosfaat- en stikstofexcretie door de Nederlandse veehouderij in 2021 van het Centraal Bureau
voor de Statistiek (CBS) opgenomen. Deze cijfers zijn onlangs naar buiten
gebracht door het CBS.
Hieruit komt naar voren dat de productie van dierlijke mest in Nederland
is afgenomen in 2021. De hoeveelheid mest wordt gebruikelijk uitgedrukt
in fosfaat en stikstof. In 2021 is de totale productie van dierlijke mest
gedaald tot 471 miljoen kg stikstof en 148 miljoen kg fosfaat en beide
niveaus liggen daarmee verder onder de vastgestelde plafonds van
504,4 miljoen kg stikstof en 172,9 miljoen kg fosfaat. De mestproductie
van de verschillende sectoren ligt ook in 2021 onder de sectorplafonds. De
mestproductie van varkens is in 2021 gedaald naar 88,9 miljoen kg stikstof
en 34,5 miljoen kg fosfaat. De mestproductie van pluimvee is gedaald in
2021 naar 54,3 miljoen kg stikstof en 23,2 miljoen kg fosfaat. De mestproductie van melkvee is in 2021 uitgedrukt in stikstof gedaald naar
273 miljoen kg stikstof. In fosfaat is de daling van de mestproductie van
melkvee na een eerdere daling licht gestegen in 2021 naar 74,2 miljoen kg
fosfaat.
Definitieve stikstofexcretie per sector (in miljoen kg stikstof)
Plafond

2018

2019

2020

2021

Melkvee
Varkens
Pluimvee
Overig

281,8
99,1
60,3
63,2

289,9
96,6
56,8
60,2

279,7
93,7
56,0
60,3

286,5
91,8
54,7
56,5

273,0
88,9
54,3
54,8

Totaal

504,4

503,4

489,7

489,4

471,0

Definitieve fosfaatexcretie per sector (in miljoen kg fosfaat)
Plafond

2018

2019

2020

2021

Melkvee
Varkens
Pluimvee
Overig

84,9
39,7
27,4
20,9

78,7
37,6
25,8
19,7

75,5
36,8
25,1
18,1

73,6
36,7
24,1
16,4

74,2
34,5
23,2
16,1

Totaal

172,9

161,8

155,5

150,7

148,0

Het aantal fosfaatrechten in de markt in 2021 is verder gedaald naar
ongeveer 85 miljoen rechten, waarvan circa 600.000 fosfaatrechten in
gebruik zijn in de vleesveehouderij. Het aantal rechten in gebruik in de
melkveehouderij ligt daarmee onder het sectorplafond van 84,9 miljoen kg
fosfaat.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 037, nr. 445

2

Derogatie deelname
In 2021 was er een afname van het aantal aanvragen voor een derogatievergunning, van 17.041 in 2020 naar 16.869 in 2021. De bedrijven die zich
in 2021 hebben aangemeld beslaan een iets kleiner areaal landbouwgrond
en grasland dan in 2020. In 2021 was het aantal bedrijven dat een
derogatievergunning had aangevraagd en voldeed aan de voorwaarden
na administratieve en fysieke controle evenals in voorgaande jaren hoog
met 99,9%.
Versterkte Handhavingsstrategie Mest (VHS Mest)
Met de Versterkte Handhavingsstrategie Mest (VHS Mest) wordt toezicht
en handhaving risicogericht ingezet in de drie geïdentificeerde risicogebieden – de Peel, Gelderse Vallei en Twente – en op de meest risicovolle
schakels in de mestketen – intermediairs en co-vergisters. In 2021 zijn er
mede door «flitspaalcontroles», een vorm van administratieve controles,
meer administratieve controles uitgevoerd door RVO. Het betreft met
name administratieve controles op intermediaire ondernemingen. De
maatregelen ter voorkoming van de verspreiding van het COVID-19-virus
vereisten ook in 2021 aanpassingen in de werkwijze van de NVWA.
Fysieke inspecties, onderzoeken door het Fraude- en Opsporingsknooppunt en opsporingsonderzoeken konden daardoor in mindere mate
doorgang hebben dan in voorgaande jaren. Hierdoor zijn er in 2021
minder controles uitgevoerd en zijn minder rapporten van bevindingen
voor afhandeling door de NVWA aangeboden aan RVO voor bestuursrechtelijke afhandeling. Het lagere aantal fysieke controles door de NVWA
heeft ook tot gevolg dat de toezichtintensiteit (aantal individueel fysiek
gecontroleerde bedrijven) in 2021 is gedaald. Door de inspanningen van
de NVWA in 2021 gericht op productierechten zijn er wel meer processen
verbaal (met het oog op strafrechtelijke handhaving) opgemaakt dan in
voorgaande jaren.
De implementatie van de VHS Mest in 2022 verloopt goed. Ten aanzien
van de gebiedsgerichte aanpak worden zoals voorzien gezamenlijk
risicoanalyses gemaakt, inspecties ingepland en uitgevoerd door RVO en
NVWA, Waterschappen en Omgevingsdiensten en waar mogelijk
Openbaar Ministerie en de Nationale Politie. Ook is er aandacht voor
communicatie en kennisoverdracht in de samenwerking ten behoeve van
de gebiedsgerichte aanpak. Het proces met het oog op de invoering van
realtime verantwoording van mesttransporten (rVDM) is in volle gang,
waarover ik uw Kamer begin dit jaar heb geïnformeerd (Kamerstuk 33 037,
nr. 435). In 2021 is hiervoor een wijziging van het Uitvoeringsbesluit
Meststoffenwet gepubliceerd (Stb. 2021, nr. 192) en een bescheiden
tweede wijziging wordt naar verwachting voor de zomer bekend gemaakt.
Daarnaast is in 2021 voor rVDM de standstill-termijn van de notificatie van
een wijziging van de Uitvoeringsregeling Meststoffenwet afgelopen. Het
bleek nodig verder te werken aan deze wijzigingsregeling en naar
verwachting kan de regeling in verband met de ten opzichte van het
eerdere ontwerp nieuw opgenomen technische voorschriften binnenkort
opnieuw worden genotificeerd. De eerste praktijktesten die midden 2021
waren gestart met een beperkt aantal vervoerders, leveranciers en
afnemers zijn afgerond en er is gestart met een representatieve pilot,
waarin deelnemende vervoerders, leveranciers en afnemers van mest
vooruitlopend op de beoogde inwerkingtreding van de nieuwe regelgeving per 1 januari 2023, hun transporten kunnen melden via het
rVDM-systeem.
De Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,
H. Staghouwer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 037, nr. 445

3