Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

31 239

Stimulering duurzame energieproductie

Nr. 287

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN EN
KLIMAAT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 15 juni 2018
Nederland heeft de ambitie om in de periode tot 2050 de CO2-uitstoot
significant te reduceren. In het regeerakkoord is een streefdoel van 49%
CO2-reductie in 2030 opgenomen. Ik verwacht dat lokale hernieuwbare
energie-initiatieven bij het bereiken van deze doelen een belangrijke rol
zullen spelen. Participatie van burgers in duurzame energieprojecten in
hun directe omgeving kan bijdragen aan het vergroten van de betrokkenheid van burgers en het draagvlak voor de energietransitie. Eigenaarschap en lokale samenwerking zorgen ervoor dat burgers, zowel
individueel als in collectief verband, de regie voeren over hun eigen
energiehuishouding en daarmee bij kunnen dragen aan de energietransitie als geheel.
Op dit moment dragen burgers al op verschillende manieren bij aan de
energietransitie. Een belangrijke directe bijdrage vindt plaats door de
productie van elektriciteit met behulp van zonnepanelen. Naar
verwachting zal in 2030 meer dan 6 GW aan zonnepanelen bij
huishoudens worden gerealiseerd. Dat betekent dat zo’n 1,5 tot 2 miljoen
huishoudens zelf elektriciteit opwekken met behulp van zonnepanelen.
Daarnaast realiseren burgers verenigd in energiecoöperaties projecten in
hun directe omgeving. Op dit moment is deze bijdrage nog relatief
beperkt, zo blijkt ook uit de evaluatie van de Regeling verlaagd tarief (ook
wel: de postcoderoosregeling), maar ik verwacht dat dit aandeel zal
stijgen. Verder zien we binnen de SDE+ een toename in het aantal
aanvragen voor de realisatie van windmolens, zonnedaken en zonneweides waar ook burgers in participeren.
Zoals toegezegd aan uw Kamer schets ik met deze brief op hoofdlijnen
mijn stimuleringsbeleid voor lokale hernieuwbare elektriciteitsproductie
met directe betrokkenheid van burgers. Hiermee informeer ik u, mede
namens de Staatssecretaris van Financiën, ook over de contouren van de
terugleversubsidie als opvolger van de salderingsregeling en over de
uitkomsten van de evaluatie van de postcoderoosregeling. In dit verband

kst-31239-287
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 239, nr. 287

1

stuur ik u het evaluatierapport «Evaluatie Regeling Verlaagd Tarief»1 dat is
opgesteld door onderzoeksbureau Kwink. Dit werd ook verzocht in de
motie Dik-Faber (CU) en Agnes Mulder (CDA)2. Ook ontvangt u mijn
reactie op de motie Agnes Mulder (CDA) c.s. over een aparte stimuleringsregeling in de SDE+ voor energiecoöperaties met zon-PV in het kader van
de transitie naar een duurzame energievoorziening3, de motie Dik-Faber
(CU) en Agnes Mulder (CDA) om een revolverend fonds op te zetten om
de toegang tot financiering in de ontwikkelfase te verbeteren voor
energiecoöperaties4, en de motie Dik-Faber (CU) en Agnes Mulder (CDA)
om te onderzoeken op welke manier de opvolger van de salderingsregeling op termijn ook geschikt kan worden voor kleinschalige projecten
van scholen, mkb-bedrijven en agrarische bedrijven5.
Een belangrijk uitgangspunt van dit kabinet is – naast draagvlak – dat de
energietransitie betaalbaar blijft. Kleinschalige initiatieven zijn duurder en
vragen dus bij toepassing op grotere schaal extra middelen, die moeten
worden opgebracht door de burgers in hun hoedanigheid van energiegebruiker en belastingbetaler. Draagvlak mag iets kosten, maar maatvoering
is van groot belang. Het is derhalve geen doel op zich om ieder particulier
of lokaal duurzaam energie-initiatief te honoreren. Ik wil oog houden voor
een goede balans tussen kosten en de mate van ondersteuning voor
lokale initiatieven.
Huidig stimuleringskader voor projecten met burgerparticipatie
Momenteel zijn er vanuit het Rijk drie subsidieregelingen om de
opwekking van lokale hernieuwbare energie te stimuleren die met name
gericht zijn op opwek van duurzame elektriciteit: de salderingsregeling, de
postcoderoosregeling en de SDE+. Hierbij kan er onderscheid gemaakt
worden tussen projecten op basis van schaalgrootte (klein of groot) en
samenwerking (individueel of collectief). De onderstaande figuur geeft
hiervan een schematisch overzicht naar type aansluiting (kleinverbruiker
of grootverbruiker) en type aanvrager.

•

•

Salderingsregeling: Bij burgers en bedrijven met een kleinverbruikersaansluiting wordt de zelf opgewekte elektriciteit die zij op het net
invoeden in mindering gebracht op de van het net afgenomen
elektriciteit. Hierdoor hoeven deze kleinverbruikers geen leveringskosten, energiebelasting, opslag duurzame energie (hierna: ODE) en btw
te betalen over dat in mindering gebrachte deel.
Postcoderoosregeling: Burgers en bedrijven met een kleinverbruikersaansluiting die lid zijn van een coöperatie of Vereniging van Eigenaren

1

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
Kamerstuk 30 196, nr. 583
Kamerstuk 34 775 XIII, nr. 78
4
Kamerstuk 34 775 XIII, nr. 102.
5
Kamerstuk 30 196, nr. 584.
2
3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 239, nr. 287

2

•

(hierna: VvE) die hernieuwbare elektriciteit opwekt in de nabije
omgeving, kunnen gebruik maken van een verlaagd energiebelastingtarief.
SDE+: Projecten met een grootverbruikersaansluiting (zowel individueel als energiecoöperaties of VvE’s) waarbij hernieuwbare energie
wordt opgewekt, kunnen gebruik maken van de SDE+ regeling.

In het regeerakkoord is afgesproken dat de salderingsregeling in 2020
wordt omgevormd naar een nieuwe regeling. Ook is afgesproken dat er
een aparte regeling komt voor energiecoöperaties die het mogelijk maakt
dat omwonenden makkelijker kunnen participeren in duurzame energieprojecten in hun directe omgeving.
Ik vind het van belang dat er sprake is van een eenduidig, samenhangend
en toekomstbestendig stimuleringsbeleid. Ik constateer, mede op basis
van de evaluaties van de salderingsregeling en postcoderoosregeling, dat
het huidige instrumentarium verbeterd kan worden. Ik informeer u
daarom in deze brief over de volgende zaken:
1. De contouren van de terugleversubsidie als opvolger van de
salderingsregeling.
2. Mijn voorgenomen beleid ter ondersteuning van energiecoöperaties,
waaronder de toekomst van de postcoderoosregeling en een
eventuele tegemoetkoming in de aanloopkosten.
3. Mogelijkheden voor verbeteringen van de SDE+, vooral voor met
zonne-energie opgewekte elektriciteit.
Deze uitwerking is mede gebaseerd op het regeerakkoord.6
1. Omvormen van de salderingsregeling in een terugleversubsidie
De salderingsregeling is in 2016 geëvalueerd, op 3 januari 2017 heeft mijn
voorganger uw Kamer hierover geïnformeerd7. De evaluatie heeft
aangetoond dat de salderingsregeling een belangrijke bijdrage heeft
geleverd aan de snelle groei van de productie van met zonnepanelen
opgewekte elektriciteit bij huishoudens.
Tegelijkertijd laat de evaluatie zien dat de salderingsregeling – evenals de
postcoderoosregeling – een relatief kostbaar instrument is om duurzame
energie te bevorderen. Maatvoering is daarom belangrijk. De salderingsregeling vergroot het draagvlak onder burgers voor de energietransitie
maar elke euro die meer wordt uitgegeven via deze instrumenten levert
per saldo minder klimaatwinst op dan een euro uitgegeven via de SDE+.
Verder toont de evaluatie aan dat de huidige salderingsregeling bij
ongewijzigd beleid op termijn tot verdere overstimulering zou leiden.
Daarom is in het regeerakkoord besloten de regeling doelmatiger vorm te
geven.
Mede op basis van suggesties van stakeholders zijn vijf varianten voor de
stimulering van lokale hernieuwbare energie bij kleinverbruikers
ontwikkeld. Deze varianten zijn door ECN doorgerekend op de effecten op
de business case van zon-PV, het groeipad van zon-PV en de kosten voor
de overheid en getoetst aan de gestelde uitgangspunten. Hierover bent u
op 12 juli 2017 geïnformeerd inclusief een uitgebreide analyse van de
voor- en nadelen van de ontwikkelde varianten8.

6

De maatregelen uit het regeerakkoord zijn voor het kabinet eveneens uitgangspunt bij het
Klimaatakkoord. Indien de afspraken uit het Klimaatakkoord daartoe aanleiding geven, kan de
in deze brief geschetste beleidslijn worden aangepast. en zal deze opnieuw aan uw Kamer
worden voorgelegd.
7
Kamerstukken 31 239 en 34 497, nr. 251.
8
Kamerstuk 31 239, nr. 263.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 239, nr. 287

3

De analyse wijst uit dat meerdere varianten op een toekomstbestendige
en kosteneffectieve wijze voldoende investeringszekerheid kunnen bieden
voor potentiële en huidige investeerders. Zowel de investeringssubsidie
als de terugleversubsidie zijn stuurbaar in de subsidiehoogte en bieden de
mogelijkheid om het budget te beheersen. Bijkomend voordeel is dat de
regeling in deze varianten veel minder afhankelijk wordt van de hoogte
van de energiebelasting en de ODE.
Er zijn drie overwegingen waarom ik de voorkeur geef aan een terugleversubsidie boven een investeringssubsidie:
• De terugleversubsidie geeft de beste stimulans om te zorgen dat de
zonnepanelen optimaal (blijven) produceren.
• In tegenstelling tot een investeringssubsidie kan bij een terugleversubsidie een soepele overgang worden vormgegeven voor burgers en
bedrijven die al geïnvesteerd hebben in zonnepanelen. De investeringskosten voor zonnepanelen waren in het verleden aanzienlijk
hoger dan nu. Daardoor zijn sommige bestaande productie-installaties
nog niet terugverdiend.
• Uit gesprekken met partijen en twee brede stakeholdersbijeenkomsten
blijkt dat de terugleversubsidie het grootste draagvlak geniet bij de
betrokken partijen waaronder de Nederlandse Vereniging voor
Duurzame Energie (NVDE), Holland Solar, de Consumentenbond en
Vereniging Eigen Huis onder andere omdat deze variant zorgt voor een
geleidelijke overgang vanuit salderen en de vermeende nadelige
effecten van een investeringssubsidie op de markt zoals stop en go
effecten beter kunnen worden voorkomen.
Contouren terugleversubsidie
De huidige salderingsregeling is voor burgers en bedrijven een aantrekkelijk instrument voor het stimuleren van hernieuwbare elektriciteitsproductie, meestal door middel van zonnepanelen, bij burgers en bedrijven.
De reden hiervoor is dat de regeling de terugverdientijd van de investering verlaagt. Uit de evaluatie van de salderingsregeling en gesprekken
met de zonnesector blijkt dat particulieren bij een terugverdientijd van
ongeveer zeven jaar bereid zijn te investeren in zonnepanelen. Bij
ongewijzigd beleid zal de terugverdientijd naar verwachting echter dalen
tot circa vier jaar in 2025. Uiteraard is er spreiding afhankelijk van het type
installatie, de dakoriëntatie en de mate van eigen gebruik. Ik ben
voornemens om bij het vormgeven van het nieuwe stimuleringskader een
gemiddelde terugverdientijd van circa zeven jaar als uitgangspunt te
nemen. Hieronder geef ik in grote lijnen weer hoe ik de terugleversubsidie
wil vormgegeven.
• De nieuwe subsidieregeling start in 2020 en zal jaarlijks worden
opengesteld voor nieuwe aanvragen zolang de terugverdientijd voor
zonnepanelen zonder stimulering nog ruim boven de zeven jaar ligt.
• De subsidieregeling staat open voor burgers en bedrijven met een
kleinverbruikersaansluiting die zelf geproduceerde hernieuwbare
elektriciteit invoeden op het elektriciteitsnet. De regeling geldt dus ook
voor andere hernieuwbare energiebronnen dan zonne-energie,
bijvoorbeeld windenergie.
• De terugleversubsidie geldt vanaf 2020 ook voor burgers en bedrijven
die al geïnvesteerd hebben in zonnepanelen en nu gebruikmaken van
de salderingsregeling. Voor deze groep kan een soepele overgang
worden vormgegeven.
• De terugleversubsidie geldt uitsluitend voor de op het elektriciteitsnet
ingevoede hernieuwbare elektriciteit en dus niet op het directe eigen
verbruik achter de aansluiting. Over de zelf opgewekte hernieuwbare
elektriciteit die burgers en bedrijven zelf direct verbruiken of opslaan
achter de aansluiting, betalen kleinverbruikers ook na 2020 geen
energiebelasting en ODE.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 239, nr. 287

4

•

•

•

Bij het vaststellen van de hoogte van de subsidie ga ik uit van een
terugverdientijd van gemiddeld circa zeven jaar voor een representatieve referentiecasus en de meest kostenefficiënte zonnepanelen die
op de markt verkrijgbaar zijn. Het kabinet stelt de hoogte van de
subsidie vast na consultatie met de markt.
Jaarlijks wordt van tevoren een subsidieplafond vastgesteld en van
dekking voorzien binnen de begroting van het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat. Hierbij wil het kabinet de regeling kosteneffectief inrichten om overstimulering te voorkomen.
Uitgangspunt voor de uitvoering van de terugleversubsidie is om
consumenten optimaal te faciliteren. Dat betekent dat er één loket
komt bij Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (hierna: RVO.nl)
waar kleinverbruikers een beschikking voor een terugleversubsidie
kunnen aanvragen. De uitbetaling van de terugleversubsidie vindt
plaats door de energieleveranciers via de energienota om de verrekening zo eenvoudig mogelijk te maken voor consumenten.

Ik streef naar één regeling die alle doelgroepen van de huidige salderingsregeling goed bedient. Door de degressieve tariefstructuur van de
energiebelasting biedt de huidige salderingsregeling over het algemeen
een grotere stimulans voor particuliere kleinverbruikers dan voor de
utiliteitssector. De utiliteitssector beslaat een zeer diverse groep, bijvoorbeeld: scholen, kantoren, verzorgingshuizen, agrariërs en kerken,
waardoor het verdienmodel van lokale hernieuwbare projecten zeer kan
verschillen. Dat komt bijvoorbeeld door verschillen in direct eigen
verbruik. Ik constateer dat de utiliteitssector wel een groot potentieel heeft
voor hernieuwbare elektriciteitsproductie. Daarom zal ik in de verdere
uitwerking onderzoeken in hoeverre de terugleversubsidie een adequate
stimulans biedt voor deze groep. Indien dit niet het geval blijkt, zal ik
onderzoeken of een aangepaste variant van de terugleversubsidie deze
doelgroep beter kan stimuleren of andere instrumenten overwegen. Dit in
overeenstemming met de motie Dik-Faber/ Agnes Mulder9. Bij het
vormgeven van de regeling is het belangrijk om te voorkomen dat een
bepaald deelsegment van de markt een onevenredig groot beslag gaat
doen op het beschikbare budget.
Ik ben de afgelopen maanden intensief met alle betrokken partijen in
overleg geweest over een adequate inrichting van de terugleversubsidie.
Zoals blijkt uit mijn brief zal de verdere uitwerking ook de komende tijd
een intensief proces vragen van alle betrokken partijen om te zorgen voor
een goede overgang. In het bijzonder is hiervoor aandacht nodig voor de
procesinrichting met RVO.nl, energieleveranciers en netbeheerders.
Vereiste aanpassingen in bemetering
Voor het omvormen van de salderingsregeling is het noodzakelijk dat in
ieder geval alle kleinverbruikers die hernieuwbare elektriciteit opwekken,
beschikken over een elektriciteitsmeter die de afname van, en het
invoeden op het elektriciteit aan het elektriciteitsnet afzonderlijk kan
meten. Daarom ga ik nader uit werken hoe een dergelijke meter voor deze
kleinverbruikers voorgeschreven kan worden. Wanneer in nieuwe meters
geïnvesteerd moet worden gaat de voorkeur uit naar een verstandige
toekomstgerichte keuze. Daarbij heeft een meter met communicatiemodule (slimme meter) verschillende voordelen voor het energienet van
de toekomst ten opzichte van een digitale meter zonder deze module.
Hierbij denk ik aan het kunnen faciliteren van dynamische leveringstarieven, efficiënt netbeheer, energiebesparing en administratieve
processen. Tegelijkertijd bestaan er zorgen over meters die op afstand
9

Kamerstuk 30 196, nr. 584.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 239, nr. 287

5

uitgelezen kunnen worden. Deze zorgen zal ik bij mijn nadere uitwerking
betrekken.
2. Optimaliseren van de ondersteuning van energiecoöperaties
Burgers verenigen zich in toenemende mate in energiecoöperaties die zelf
de projectontwikkeling en exploitatie van lokale hernieuwbare energie
productie-installaties verzorgen. Lokaal opgewekte energie is een populair
(stroom)product aan het worden. Ook zijn energiecoöperaties betrokken
bij energieloketten, energiebesparingsacties, Buurkrachtwijken, en maken
energiecoöperaties eerste plannen voor aardgasvrije wijken. Energiecoöperaties dragen hierdoor bij aan het creëren van energiebewustwording
en draagvlak voor de energietransitie in de haarvaten van onze samenleving. Ik draag deze ontwikkeling een warm hart toe en wil deze verder
versnellen.
In 2014 is speciaal voor deze doelgroep de postcoderoosregeling gestart.
Het ging hierbij voornamelijk om burgers die niet beschikken over de
mogelijkheid om zonnepanelen op het eigen dak te plaatsen en daarmee
zijn uitgesloten van de salderingsregeling. Ondertussen is het palet aan
gebruikers van deze regeling meer divers.
Samenvatting postcoderoosregeling
Burgers en bedrijven met een kleinverbruikersaansluiting kunnen via
een door de Belastingdienst aangewezen coöperatie of VvE
investeren in een nabije productie-installatie die uitsluitend wordt
gebruikt voor het opwekken van elektriciteit door middel van
hernieuwbare energiebronnen, zoals zonnepanelen op het dak van
een school, of windturbines. De deelnemers profiteren van een
verlaagd energiebelastingtarief over de opgewekte elektriciteit via
hun eigen energierekening. Om het lokale karakter te waarborgen,
moeten deelnemers wonen in hetzelfde, of een aangrenzend,
postcodegebied («de postcoderoos») als de productie-installatie.
Sinds de start van de postcoderoosregeling in 2014 zijn in totaal 110
projecten gerealiseerd en per oktober 2017 zijn er circa 140 projecten
in voorbereiding. Veruit de meeste postcoderoosprojecten zijn
gerealiseerd met zonnepanelen op daken van gebouwen. Het totale
aantal deelnemers aan postcoderoosprojecten ligt per oktober 2017
op maximaal circa 3.800 burgers en bedrijven.
Op mijn verzoek heeft het onderzoeksbureau Kwink de postcoderoosregeling (formeel: «Regeling Verlaagd Tarief») geëvalueerd. Kort samengevat luiden de conclusies van de evaluatie door Kwink als volgt:
1. In de huidige vormgeving slaagt de regeling erin om lokale energieproductie te stimuleren onder mensen die niet de mogelijkheid
hebben om zonnepanelen op hun eigen dak te plaatsen. De realisatie
van de postcoderoosregeling blijft echter achter bij de ambities
(25.000 nieuwe deelnemers per jaar) die bij aanvang zijn geformuleerd.
2. Het is aannemelijk dat de regeling de komende jaren nog in gebruik
zal toenemen. Het totale opgestelde vermogen van zonnepanelen van
postcoderoosprojecten zal echter beperkt zijn (in 2020 maximaal 57
MWp voor postcoderoosprojecten ten opzichte van circa 6.000 MWp
als gevolg van de salderingsregeling en SDE+).
3. De postcoderoosregeling is – net als de salderingsregeling – een
relatief dure regeling per vermeden ton CO2. Vergeleken met andere
regelingen voor hernieuwbare energie zijn de uitvoeringskosten hoog
(over de gehele looptijd zo’n 16% en in 2017 zo’n 9% van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 239, nr. 287

6

4.

subsidiekosten). Kwink verwacht wel dat de uitvoeringskosten per
project verder zullen dalen.
Er bestaat op dit moment geen andere regeling die een alternatief
vormt voor het doel en de doelgroep van de postcoderoosregeling.

Het eindrapport van deze evaluatie heb ik bijgevoegd. Mede op basis van
deze evaluatie kom ik tot de volgende maatregelen om de ondersteuning
van energiecoöperaties te continueren en verder uit te breiden.
Toekomst Postcoderoosregeling- aparte regeling stimulering lokale
energie
Ik onderzoek in lijn met de aanbevelingen van Kwink hoe projecten van
energiecoöperaties met een kleinverbruiksaansluiting kunnen worden
opgenomen in de opvolger van de salderingsregeling. Hiermee geef ik
invulling aan de motie Dik-Faber/Agnes Mulder10 die verzoekt om de
regeling op termijn te herzien in samenhang met de terugleversubsidie.
Zo ontstaat één regeling met als doel burgers en bedrijven met een
kleinverbruiksaansluiting – al dan niet via een energiecoöperatie – te
stimuleren om deel te nemen in hernieuwbare energieprojecten in de
directe omgeving. Door het samenvoegen beoog ik ook invulling te geven
aan het regeerakkoord. In mijn onderzoek neem ik als uitgangspunt mee
dat de stimulering van energiecoöperaties niet ten koste gaat van de
beschikbare middelen voor de terugleversubsidie.
Ik neem ook de aanbeveling van Kwink over om de postcoderoosregeling
op korte termijn niet fundamenteel te wijzigen. Ik behoud de postcoderoosregeling in zijn huidige vorm tot 2020. Hiermee bied ik zekerheid aan
de projecten in voorbereiding en kan ik beoordelen of de laatste aanpassingen in 2016 inderdaad het beoogde positieve effect hebben Kwink
geeft enkele aanbevelingen om de postcoderoosregeling verder te
verbeteren op de korte termijn. Ik neem deze aanbevelingen niet over,
omdat ik mij primair wil richten op het onderzoek om energiecoöperaties
in de opvolger van de salderingsregeling op zo kort mogelijke termijn te
integreren.
Aanloopkosten
Energiecoöperaties beschikken vaak niet over de mogelijkheden om het
voortraject voor het realiseren van een duurzaam energieproject op eigen
kracht goed te doorlopen, zeker waar het gaat om jonge startende
coöperaties. Het initiëren en voorbereiden van een coöperatief investeringsproject vereist kennis, capaciteit en professionaliteit, naast vaak
enige voorbereidingskosten.
Daarnaast is het verkrijgen van financiering met vreemd vermogen voor
de daadwerkelijke investering vaak niet eenvoudig voor energiecoöperaties. Energiecoöperaties geven daarbij aan dat zij de onzekerheid van
budget als een risico zien om een project te ontwikkelen. Hierin
verschillen zij in beginsel niet van marktpartijen die ook geen garantie
hebben op de beschikbaarheid van budget. Het verschil met grotere
projectontwikkelaars is dat energiecoöperaties gebiedsgericht werken en
meestal slechts één project in voorbereiding hebben, waar projectontwikkelaars werken met een portfolio van meerdere projecten. Hiermee
kunnen de kosten van projecten die niet doorgaan worden terugverdiend
door de winst op projecten die wel doorgaan. Ik erken deze problematiek
en ben daarom in overleg met het Nederlands Investerings Agentschap
(hierna: NIA) en ODE Decentraal. Hierbij denken zij aan een ontwikkelfaciliteit die gericht is op professionalisering en het versterken van de
investeringspropositie voor duurzame energieprojecten van energiecoö10

Kamerstuk 30 196, nr. 583.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 239, nr. 287

7

peraties. Ik vind het van belang dat bij de nadere uitwerking van dit
instrument ook provincies en banken een significante bijdrage leveren.
Om de kwaliteit van de plannen en de uitvoering te maximaliseren vind ik
het daarnaast belangrijk dat niet het volledige risico voor de energiecoöperaties wordt afgedekt. Op deze wijze wil ik invulling geven aan de motie
Dik-Faber/Agnes Mulder11.
Om energiecoöperaties te ondersteunen continueer ik mijn bijdrage aan
de ondersteuning met kennis via RVO.nl en heb in februari jl. de subsidie
aan de Stichting HIER opgewekt voortgezet. Daarnaast zal ik de komende
maanden onderzoeken wat de mogelijkheden zijn voor het activeren en
professionaliseren van de groeiende beweging van actieve burgers.
Hierbij zal ik ook kijken naar aanvullende maatregelen. Zo wordt in
sommige andere landen in Europa bij grote hernieuwbare energieprojecten verplicht gesteld dat burgers in de directe omgeving de
mogelijkheid moet worden geboden om financieel te participeren in het
project. De komende maanden wil ik deze en andere opties verkennen.
3. SDE+ regeling
Grootschalige hernieuwbare energieprojecten – al dan niet georganiseerd
via energiecoöperaties – kunnen ook in de toekomst meedingen naar
subsidie in de SDE+. Om een zo adequaat mogelijke stimulering van
zon-PV binnen de kaders van de SDE+ mogelijk te maken, heb ik
toegezegd om voor de openstelling van de najaarsronde van de SDE+
2018 een analyse uit te voeren met speciale aandacht voor een passend
basisbedrag voor (kleine) dakgebonden zon-PV-systemen12. In aanvulling
daarop zal ik onderzoeken of de ondergrens van 15 kW voor zon-PV in de
SDE+ verhoogd kan worden om ervoor te zorgen dat de grens tussen
grootverbruikers (die gebruik kunnen maken van de SDE+) en kleinverbruikers (die gebruik kunnen maken van de postcoderoosregeling of de
salderingsregeling en vanaf 2020, van de terugleversubsidie) op het juiste
niveau ligt.
In het regeerakkoord is afgesproken dat er een regeling komt voor
energiecoöperaties. Zoals eerder aangegeven onderzoek ik of ik hier
invulling aan kan geven door de energiecoöperaties op te nemen in de
opvolger van de salderingsregeling. Ik verwacht dat energiecoöperaties
beter gefaciliteerd kunnen worden door een adequate stimulering via een
terugleversubsidie in plaats van een aparte regeling voor energiecoöperaties binnen de SDE+ zoals verzocht in de aangehouden motie van het lid
Agnes Mulder c.s. van 14 december 2017. Dit vind ik minder voor de hand
liggen omdat het ingaat tegen het techniekneutrale karakter van de SDE+
en doelgroepenbeleid zich niet goed leent voor deze generieke regeling.
Deze invulling is in lijn met het doel van deze motie om energiecoöperaties adequaat te stimuleren.
Zoals ik bovenstaand heb aangegeven, werk ik aan een aanpak voor
energiecoöperaties gericht op de aanloopkosten, die zij moeten maken
voor het ontwikkelen van hun project en de professionalisering van de
aanpak van energieprojecten. Hierdoor lopen energie coöperaties minder
risico in de ontwikkeling van hun project en kunnen zij mogelijk ook voor
een scherper basisbedrag indienen in de SDE+.

11
12

Kamerstuk 34 775 XIII, nr. 102.
Kamerstuk 31 239, nr. 281.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 239, nr. 287

8

Vervolg
Samen met betrokken partijen werk ik de terugleversubsidie verder uit.
Daarbij onderzoek ik hoe projecten van energiecoöperaties met een
kleinverbruiksaansluiting opgenomen kunnen worden in de terugleversubsidie, zodat één regeling ontstaat. In de zomer zal ik uw Kamer
infomeren over de nadere vormgeving van de terugleversubsidie en
welke wetswijzigingen nodig zijn om de terugleversubsidie in 2020 in te
voeren. Daarbij zal ik zoals benoemd in mijn reactie op de motie
Dik-Faber/Agnes Mulder nader ingaan op de mogelijkheden voor de
utiliteitssector13. Ook verwacht ik u in de zomer te kunnen informeren
over de voortgang van de nadere uitwerking van de aanpak voor
energiecoöperaties zoals genoemd in deze brief. Ik zal u voor de zomer via
de Kamerbrief over de openstelling van de najaarsronde 2018 van de
SDE+ informeren over de eventuele aanpassingen in de stimulering via de
SDE+.
De Minister van Economische Zaken en Klimaat,
E.D. Wiebes

13

Kamerstuk 30 196, nr. 584

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 239, nr. 287

9