Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

35 868

Wijziging van het voorstel van wet houdende
algemene regels inzake het elektronisch verkeer
in het publieke domein en inzake de generieke
digitale infrastructuur (Wet digitale overheid)

Nr. 6

NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG
Ontvangen 30 november 2021
INLEIDING
Met interesse heb ik kennisgenomen van de opmerkingen over en de
vragen bij deze novelle bij het wetsvoorstel digitale overheid. Het is het
streven van de regering om met de Wet digitale overheid een degelijk en
adequaat kader neer te zetten om toekomstige ontwikkelingen op het
terrein van de digitale overheid steeds te voorzien van de nodige
wettelijke waarborgen en op passende wijze vorm te geven. Omwille van
de leesbaarheid heb ik de beantwoording van de vragen van de fracties
thematisch geordend.
Ik vertrouw erop dat mijn reactie op deze vragen voor Uw Kamer
aanleiding zal betekenen het voorstel voortvarend te behandelen.
De leden van de VVD-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het wetsvoorstel wijziging van het voorstel van wet houdende
algemene regels inzake het elektronisch verkeer in het publieke domein en
inzake de generieke digitale infrastructuur. Het betreft hier een
zogenaamde novelle. Graag willen deze leden de regering een aantal
vragen stellen.
De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van de wijziging van
het voorstel Wet digitale overheid. Voor deze leden zijn basisprincipes van
privacy by design, open source en het verhandelverbod belangrijke
kernpunten voor een goed functionerende digitale overheid, echter
hebben de aan het woord zijnde leden nog enkele vragen.
De leden van de CDA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van onderhavig wetsvoorstel. Deze leden menen dat een voortvarende
behandeling van belang is.
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van de wijziging van
de Wet digitale overheid en hebben hierover nog verscheidende vragen
en opmerkingen.

kst-35868-6
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 868, nr. 6

1

De leden van de GroenLinks-fractie hebben kennisgenomen van de
wijziging van het voorstel van wet houdende algemene regels inzake het
elektronisch verkeer in het publieke domein en inzake de generieke
digitale infrastructuur (Wet digitale overheid). De leden hebben nog
enkele vragen.
De leden van de Volt-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het gewijzigde wetsvoorstel. Zij hebben hierover nog enkele vragen.
Het lid van de BBB-fractie heeft kennisgenomen van het voorliggende
wetsvoorstel.
Algemeen
De leden van de VVD-fractie hebben gevraagd of, als het gaat om privacy
by design, verhandelverbod en open source, in het onderhavige
wetsvoorstel iets anders geregeld wordt dan in het wetsvoorstel dat in de
Tweede Kamer is aanvaard en nu in de Eerste Kamer ligt of dat alleen
voorgesteld wordt om deze punten bij wet te regelen in plaats van bij
algemene maatregel van bestuur.
Inderdaad is het grote verschil met het oorspronkelijke wetsvoorstel dat
de novelle voorziet in een sterkere verankering in de wet zelf van de door
de leden van de fractie van de VVD genoemde punten. De uitwerking van
deze onderwerpen vindt plaats in algemene maatregelen van bestuur en
ministeriële regelingen die op het wetsvoorstel worden gebaseerd. De
novelle zorgt voor een versteviging van de opensource-eis in de wet zelf.
Het kader is op het niveau van de wet bepaald, waarmee de wijze waarop
daar inhoudelijk mee wordt omgegaan, zoals gedeeld met uw Kamer, bij
algemene maatregel van bestuur vorm kan krijgen.
Uitvoeringstoetsen
Daarnaast vroegen deze leden de regering inzicht te geven in de uitvoeringstoetsen. Welke uitvoeringstoetsen met betrekking tot de Wet digitale
overheid zijn tot op heden gedaan? Zij vroegen wat de uitkomsten
daarvan waren en wat de betrokkenheid van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) is geweest.
Om te beginnen hecht ik eraan te benadrukken dat uitvoeringstoetsing
een proces is, en niet een invulformulier of momentopname. Ik heb
daarom het voorbereidingsproces multidisciplinair ingericht, door
wetgevers, beleid, uitvoerders en (ICT-)technici vroegtijdig en doorlopend
te betrekken. De Wdo (incl. lagere regelgeving Wdo) is vanaf het begin zo
vormgegeven dat alle betrokken departementen, uitvoeringsorganisaties,
VNG, IPO, KvK etc. systematisch betrokken zijn bij de voorbereiding.
Betrokkenheid was er op alle niveaus: bij de te maken beleidskeuzes en de
inrichting van het stelsel (governance) en bij het ontwerpen van
wetteksten. Daardoor kon het voorontwerp van het wetsvoorstel, dat
begin 2017 in consultatie was, op breed draagvlak rekenen. Het
wetsvoorstel is, alvorens dit bij uw Kamer werd ingediend, op basis van
deze verkregen input nog op enkele onderdelen aangepast om redenen
van uitvoerbaarheid. Vanuit de uitvoerders is erop gehamerd dat
aansluiting op het stelsel eenvoudig moet zijn. Ik verwijs hiervoor naar
paragraaf 11.1 van de memorie van toelichting.
Naast deze doorlopende betrokkenheid zijn ook meer formele afstemmomenten geweest. Zo zijn in het kader van de consultatie van het
wetsvoorstel in 2017 en 2018 uitvoeringstoetsen gedaan door publieke
dienstverleners, al dan niet in koepelverband, en door private organi-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 868, nr. 6

2

saties. De reacties op deze consultatie zijn gepubliceerd op internetconsultatie.nl (www.internetconsultatie.nl/wetgdi/details).
Ook is in verband met het amendement Middendorp/Verhoeven
(34 972-20) een afzonderlijke uitvoeringstoets gedaan door uitvoeringsorganisaties gezamenlijk. De uitvoerbaarheid van dit amendement inzake
online identiteit/regie op gegevens bleek op dat moment in de eerste
tranche problematisch. Naar aanleiding daarvan is met uw Kamer
afgesproken vooruitlopend op de uitvoering wel alvast het wetsvoorstel
hierop aan te passen (artikel 5, eerste lid, van het wetsvoorstel aangepast
en aangevuld (onderdeel g)) en om dit artikel bij de volgende tranche van
de Wdo in werking te laten treden en nader te regelen (zie Kamerstukken
2019–2020, 34 972, nr. 20).
Recentelijk zijn door de VNG, de UvW en het IPO aanvullende uitvoeringstoetsen uitgevoerd naar de impact van de nu beschikbare uitvoeringsregelgeving onder het wetsvoorstel.
Tot slot heb ik u in de nadere memorie van antwoord van 2 juni 2021
geïnformeerd dat voor de novelle geen afzonderlijke consultatieronde is
gehouden bij marktpartijen. Wel heb ik de huidige aanbieders van
inlogmiddelen, waaronder DigiD, binnen het publieke domein gevraagd
een uitvoeringstoets te doen ter borging van de continuïteit van het
aanbieden van diensten. Daaruit bleek dat de novelle uitvoerbaar is.
Toekomstbestendige wetgeving voorzien van waarborgen
De fracties van CDA, SP, GroenLinks en D66 stellen vragen over de manier
waarop de regering in de wet en de daarop berustende regelgeving
keuzes maakt ten aanzien van regelingen in de wet zelf of in de algemene
maatregelen van bestuur. Zij zoeken hierin naar een goede balans tussen
toekomstgericht kunnen zijn en waarborgen bieden. De fracties begrijpen
dat uitwerking in lagere regelgeving nodig kan zijn, maar zoeken naar die
balans.
Met oog op de ontwikkelingen die nu eenmaal snel gaan in het domein
van digitalisering is het belangrijk voor de overheid om slagvaardig te
kunnen handelen om burgers en bedrijven steeds betrouwbare overheidsvoorzieningen, goede toegang tot de overheid en een goede bescherming
van hun rechten te kunnen blijven bieden. Dat vraagt dat er een snellere
wetgevingsprocedure kan worden gevolgd voor de uitwerking van
onderwerpen die niet de hoofdlijnen van die toegang en bescherming
betreffen en dat ook die procedure voorzien is van parlementaire
betrokkenheid. Aanvankelijk werd in het wetsvoorstel ingezet op een
zuivere kaderwet waarin veel naar het niveau van de algemene maatregel
van bestuur en ministeriële regelingen werd gedelegeerd. Op basis van de
inbreng uit uw Kamer zijn er al diverse aanpassingen gedaan in het
wetvoorstel waardoor meer op wetsniveau wordt ingekaderd. Naar
aanleiding van opmerkingen van de Eerste Kamer is dat nog verder
uitgebreid in de voorliggende novelle.
Bij de novelle die nu in Uw Kamer voorligt, verwees de Raad van State
naar opmerkingen die gemaakt zijn tijdens een deskundigenbijeenkomst
in aanloop van de behandeling van het wetsvoorstel in de Eerste Kamer.
Tijdens die deskundigenbijeenkomst werd overigens eveneens de
opvatting naar voren gebracht dat bij dit type wetgeving delegatie
alsmede betrokkenheid van het parlement (gecontroleerde delegatie) in
de rede ligt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 868, nr. 6

3

De zorg van een aantal deskundigen bij die bijeenkomst hield met name
verband met de onderwerpen privacybescherming en open source. Het
wetsvoorstel is naar aanleiding van de deskundigenbijeenkomst en het
voorlopig verslag van de Eerste Kamer juist op die punten door middel
van de voorliggende novelle aangevuld, waardoor waarborgen voor
privacy by design, open source en het verhandelverbod naar het niveau
van de formele wet zijn getild. Verder is als gevolg van het verzoek
daartoe van de Eerste Kamer voor alle relevante artikelen van de wet in de
Memorie van Antwoord aangegeven hoe het wetsvoorstel zich verhoudt
tot de uitgangspunten inzake delegatie van wetgeving.
Niet alleen heeft er ten opzichte van het oorspronkelijke voorstel
inkadering plaatsgevonden, maar daarnaast zijn ook de mogelijkheden
van Uw Kamer door middel van gecontroleerde delegatie invloed uit te
oefenen op de nadere invulling van die wettelijke regeling, vergroot. Alle
algemene maatregelen van bestuur onder het voorstel kennen een
voorhangprocedure, waardoor het parlement hierbij nauw betrokken kan
zijn.
De onderwerpen waarover de leden van CDA-, SP-, GroenLinks- en
D66-fracties wat dat betreft duidelijkheid wensen, zijn de keuze tussen een
wet en algemene maatregel van bestuur als meest geschikte niveau van
wetgeving en de wenselijkheid van de keuze voor techniekonafhankelijke
formuleringen.
De leden van de D66-fractie geven aan dat privacy by design, open source
en het verhandelverbod wat hen betreft belangrijke kernpunten zijn voor
een goed functionerende digitale overheid. Deze leden constateren dat de
regering in de wijziging van het voorstel meerdere keren kiest voor een
delegatiebepaling door middel van algemene maatregelen van bestuur.
Als voorbeelden vragen deze leden specifiek naar een concrete transitietermijn of handvatten over het al dan niet in voldoende mate gebruik
maken van open source.
Ook de leden van de GroenLinks-fractie vragen of de regering het niet
wenselijk acht dat begrippen zoals «voldoende gebruik» van open source
in het voorstel zelf worden opgenomen als heldere criteria.
Ik begrijp de wensen van de fracties om bij de behandeling van de wet
inzicht te hebben in het geheel aan regelgeving en onderschrijf de wens
om heldere criteria te hanteren in de wet. Echter, de in te zetten beweging
naar gebruik van meer open source software vraagt steeds nauwkeurig
afstemmen op de huidige stand van de beschikbaarheid ervan. Het begrip
«voldoende gebruik» wordt uitgewerkt in een algemene maatregel van
bestuur. Bij de beantwoording van de vragen over open source wordt
nader ingegaan op hoe mij de invulling van het begrip «voldoende
gebruik» voor ogen staat op een manier dat de regeling van voldoende
waarborgen is voorzien.
Techniekonafhankelijk wetgeven
De leden van de D66-fractie erkennen dat flexibiliteit nodig kan zijn om
wetgeving aan te laten sluiten bij snel veranderende digitale standaarden.
Ze sluiten zich echter aan bij de opmerking van de Raad van State dat te
abstracte wetten leiden tot onzekerheid over de gevolgen van de
hoofdelementen van de desbetreffende wetten. Ook de leden van de
SP-fractie vragen zich af of de wet niet wat meer substantie zou kunnen
bevatten en vragen in te gaan op de keuze voor techniekonafhankelijke
formuleringen. Zij vragen of de regering nader in kan gaan op de kritiek
op dit punt van de Raad van State en halen het advies van de Raad van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 868, nr. 6

4

State aan om begrippen als MijnOverheid en het BSN-Koppelregister in
de wet zelf op te nemen. Ook de leden van de CDA-fractie stellen die
vraag. De leden van de SP-fractie vragen zich af waarom de regering
denkt dat er wel aan het advies is voldaan. Ook de leden van de
GroenLinks-fractie halen de adviezen van de Raad van State aan over
techniekonafhankelijk formuleren.
Zoals opgenomen in het nader rapport bij het oorspronkelijke
wetsvoorstel deelt de regering de mening van de Afdeling dat te abstracte
formulering afbreuk doet aan de duidelijkheid en rechtszekerheid. Om die
reden bevat het wetsvoorstel de functionaliteiten van een aantal belangrijke voorzieningen (centrale onderdelen), waarbij concretisering,
waaronder de begrippen, en uitwerking in algemene maatregelen van
bestuur en ministeriële regelingen plaatsvindt. De grondslagen hiervoor
worden in het wetsvoorstel ingekaderd en begrensd. Met deze systematiek wordt een zekere mate van toekomstbestendigheid en flexibiliteit
bewerkstelligd.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen in dit verband wat de
verwachte omlooptijd is waarin dezelfde technieken worden gebruikt.
Juist omdat dit nooit op voorhand is te zeggen – innovatie laat zich niet
sturen of plannen – is flexibiliteit nodig. Anders dan de leden van de
GroenLinks-fractie noemen, wordt uitwerking van de voorzieningen niet
overgelaten aan lagere overheden, maar wordt die op een lager niveau
van regelgeving, te weten de algemene maatregel van bestuur, geregeld.
Die leden wijzen ook op de mogelijkheid om de regering tijdelijk de
mogelijkheid te geven om op onderdelen van de wet af te wijken om
ruimte te geven aan innovatie en vragen of de regering bij het standpunt
blijft dat het onnodig is om in de wet de voorzieningen met een door de
techniek ingegeven benaming aan te duiden.
De mogelijkheden omwille van de innovatie af te wijken van de wet ziet
niet op de GDI- voorzieningen en dus niet op de onderwerpen die de Raad
van State noemt in de discussie over het wel of niet noemen van de
namen van de voorzieningen. Het noemen van begrippen als DigiD of
MijnOverheid in de wet leidt niet tot een betere inkadering van de
voorzieningen. Integendeel; door deze begrippen niet te benoemen moet
in de wet zelf een beschrijving gegeven worden van welke functie deze
voorzieningen hebben, hetgeen een grotere waarborg voor het in stand
houden van een dergelijke functie garandeert.
Wdo in relatie tot de huidige eIDAS-verordening en de voorgenomen herziening
De leden van de D66-fractie horen graag van de regering welke gevolgen
voorzien worden op de wijziging van het voorstel met de aankondiging
van een herziening van de eIDAS-verordening door de Europese
Commissie.
De herziening van de eIDAS-verordening raakt de novelle niet. De novelle
stelt eisen aan inlogmiddelen die te zijner tijd – mocht de eIDASherziening in de huidige vorm van kracht worden – ook in die context
gehanteerd kunnen worden.
De leden van de D66-fractie vragen ook of de regering problemen of
oneerlijke concurrentie voorziet als er voor Nederlandse aanbieders
andere eisen bestaan op het gebied van open source dan andere
Europese aanbieders die toegang krijgen tot de Nederlandse markt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 868, nr. 6

5

De eIDAS-verordening stelt Europese lidstaten in de gelegenheid om een
eigen stelsel in te richten voor toegang tot digitale overheidsdienstverlening. Daarbij kunnen lidstaten bepalen welke eisen zij hanteren voor
eventuele private partijen die binnen hun stelsel diensten aanbieden. Het
wetsvoorstel digitale overheid bevat de randvoorwaarden voor het
Nederlandse stelsel, zoals de verplichting om open source software te
gebruiken. Deze eisen zijn binnen de Nederlandse context gerechtvaardigd en noodzakelijk, in het geval van het gebruik van open source,
omdat dit bijdraagt aan de transparante werking en de veiligheid van de
desbetreffende middelen. Partijen die willen worden toegelaten tot het
Nederlandse stelsel moeten aan die verplichtingen voldoen. Het is ook
mogelijk om in Nederland inlogmiddelen te gebruiken die in andere
EU-lidstaten zijn uitgegeven. Die mogelijkheid is in het leven geroepen om
inwoners van andere EU-lidstaten in de gelegenheid te stellen om in de
gehele EU toegang te krijgen met het inlogmiddel dat zij gebruiken voor
toegang tot overheidsdienstverlening in de lidstaat waar zij wonen. Het
gaat om inlogmiddelen die functioneren binnen de context van het stelsel
van de desbetreffende EU-lidstaat en die, wanneer het een privaat middel
betreft, daar zijn erkend. Andere EU-lidstaten worden verplicht om deze
inlogmiddelen te accepteren wanneer deze voldoen aan minimumeisen
die op grond van de eIDAS-verordening zijn vastgesteld. Binnen deze
context verwacht ik dat middelen uit andere EU-lidstaten in hoofdzaak
worden gebruikt door personen die reeds van dat middel gebruik maken
om toegang te krijgen tot digitale dienstverlening in de lidstaat van
herkomst. Het gebruik van deze middelen zal naar verwachting een
uitzondering blijven, zoals ook nu het geval is, en deze worden voor
gebruikers die primair toegang zoeken tot Nederlandse digitale dienstverlening geen concurrerend alternatief voor het aanvragen van een in
Nederland toegelaten inlogmiddel.
De leden van de SP-fractie hebben nog verscheidene vragen en opmerkingen. Genoemde leden hebben al eerder tijdens de behandeling van dit
wetsvoorstel hun kritiek geuit, met name op de verhouding tussen
publieke en private middelen en de ernstige tekortkomingen in de wet
omdat veel voorstellen niet voldoende waren uitgewerkt. Zij vinden het
dan ook terecht dat de wet wordt aangepast, maar zien echter nog niet
voldoende verbetering in de voorgestelde wijziging. Zij vragen naar de
motivering om de wet niet verder uit te breiden met meer waarborgen
rondom digitalisering. In een wet die de titel «Wet digitale overheid»
draagt zou dat volgens genoemde leden passend zijn, zo besluiten de
leden.
De regering is het met de leden eens dat er waarborgen moeten zijn
rondom digitalisering van de overheid. Ik hecht eraan te benadrukken dat
de Wdo die ook bevat. De nu voorliggende novelle bevat diverse extra
waarborgen ten aanzien van de privacy: eisen die worden gesteld aan
publieke en private inlogmiddelen. Het betreft extra eisen in aanvulling op
eisen die in de Wdo, de eIDAS-verordening en de AVG al gelden. De
waarborgen die de Wdo als geheel biedt reiken verder dan de waarborgen
die de Wdo specifiek stelt ten aanzien van publieke en private inlogmiddelen. De Wdo regelt namelijk ook waarborgen voor overheidsvoorzieningen die nodig zijn voor de toegang tot de digitale overheid en
(veiligheids)eisen aan overheidsorganisaties om te zorgen dat de
aansluiting op de digitale overheid veilig is.
De Wdo biedt ook de mogelijkheid om standaarden te verplichten,
bijvoorbeeld om interoperabiliteit te borgen, waardoor systemen van
verschillende organisaties beter kunnen samenwerken. Maar ook om
standaarden voor informatiebeveiliging te verplichten. Een voorbeeld
hiervan is de mogelijkheid om e-mailstandaarden te verplichten ter
voorkoming van ransomware-aanvallen. De Wdo dwingt daarnaast af dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 868, nr. 6

6

overheden de toegang tot hun dienstverlening op de hogere betrouwbaarheidsniveaus moeten ontsluiten. De wet biedt daarvoor een kader om de
dienstverlening op een niveau in te schalen. Naast het feit dat dienstverlening daardoor over de volle breedte veiliger wordt, leidt het feit dat
overheden dit kader gebruiken er ook toe dat gelijksoortige dienstverlening bij verschillende organisatie op hetzelfde betrouwbaarheidsniveau
wordt ontsloten. Voor burgers biedt dit eenduidigheid in de toegang tot
de digitale overheid.
De leden van de Volt-fractie vragen naar de noodzakelijkheid van de
voorgestelde Wet digitale overheid. De leden geven aan dat de eIDASverordening zelfstandige regels bevat omtrent het aanbieden van
(elektronische) authenticatiemiddelen bij overheidsinstellingen, en als
EU-verordening rechtstreeks van toepassing is in de EU-lidstaten. De
leden vragen daarom welke afwegingen gemaakt zijn ten aanzien van
bepalingen in de voorliggende Wet digitale overheid tot al bestaande
bepalingen in de eIDAS-verordening. De leden vragen hoe de regering de
proportionaliteit en subsidiariteit in dit kader beoordeelt.
De leden van deze fractie vragen de regering voorts of en op welke manier
zij kennis heeft genomen van hoe andere Europese lidstaten de toelating
van private middelen als identificatiemiddelen (wettelijk) hebben geregeld
en geïmplementeerd voor overheidsinstellingen. Voor zover de regering
heeft gekozen voor een andere implementatiemethode dan andere
Europese lidstaten, vragen de leden naar de onderbouwing daarvoor.
In algemene zin merk ik, ten opzichte van de noodzakelijkheid van de Wdo
op, dat de Wdo meer zaken regelt dan de eIDAS-verordening. Dat geldt
zowel voor de huidige als voor de herziene eIDAS-verordening, zoals het
verplichten van standaarden, veiligheidseisen aan overheden én
grondslagen en verantwoordelijkheden van de generieke digitale
infrastructuur van de overheid. Dit biedt voor burgers bredere
waarborgen. Deze noodzaak is er en staat los van de eIDAS-verordening.
Daarnaast is het – ook in de herziene eIDAS-verordening – aan de lidstaten
zelf om nadere regels te stellen aan het toelaten van inlogmiddelen,
waarbij rekening kan worden gehouden met de nationale situatie, zoals
voor Nederland bijvoorbeeld de regels ten aanzien van het BSN. Nationale
lidstaten zijn en blijven verantwoordelijk voor het gebruik van onder hun
verantwoordelijkheid toegelaten c.q. gecertificeerde inlogmiddelen. Ook
de zaken die in de novelle geregeld worden, zoals het hanteren van
privacy by design als toelatingseis, specifieke invulling van het verhandelverbod en de beweging naar open source zijn zaken die aanvullend op
eIDAS worden geregeld. De regering is bekend met de wijze waarop
andere lidstaten de eIDAS-verordening hebben geïmplementeerd. Daarbij
zitten er verschillen in de systemen. Sommige landen kennen open
toelating zoals de Wdo die beoogt; andere landen kiezen om inlogmiddelen in te kopen. Waar het in alle gevallen om gaat is dat de veiligheid en
betrouwbaarheid van de middelen zijn geborgd. De eerste tranche van de
Wdo legt – naast andere verplichtingen die buiten de werkingssfeer van
eIDAS vallen – daarvoor de basis, en geeft waar nodig nationale invulling
aan de (huidige) eIDAS-verordening. Met de gekozen systematiek in de
Wdo kies ik voor een systematiek die de basis vormt waarop de eIDASrevisie kan voortbouwen.
Toezicht en handhaving
De leden van de GroenLinks-fractie merken op dat uit antwoorden van de
regering blijkt dat verschillende zaken in de Wet digitale overheid moeten
worden gehandhaafd. De leden vragen de regering of er voor handhaving
voldoende middelen zijn en zo ja, om dat nader toe te lichten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 868, nr. 6

7

Voor de toezichts- en handhavingstaken zoals geregeld in artikel 17 van
het wetsvoorstel zijn door mij middelen gereserveerd. Het betreft toezicht
op de naleving van de toelatingseisen door aanbieders van inlogmiddelen
door het Agentschap Telecom, interbestuurlijk toezicht op het naleven van
de Wdo en toezicht op naleving door bestuursorganen en aangewezen
organisaties van de eisen inzake informatieveiligheid en de in dit verband
opgelegde auditverklaring.
Wat betreft het toezicht door de Autoriteit Persoonsgegevens op de
uitvoering van de Wdo, heb ik uw Kamer in de nadere memorie van
antwoord van 2 juni 2021 geïnformeerd dat in lijn met het kabinetsbeleid
(Kamerstukken 2020–2021, 25 268, nr. 192) middels een uitvoeringstoets
inzichtelijk gemaakt zal worden wat de financiële gevolgen zijn van deze
nieuwe wettelijke taak voor de AP. Financiële dekking zal worden
geregeld.
Het lid van de BBB-fractie heeft kennisgenomen van het voorliggende
wetsvoorstel. In het wetsvoorstel Wet digitale overheid is opgenomen dat
de provincies het interbestuurlijk toezicht uitoefenen in het kader van deze
wet op gemeenten en indien van toepassing op gemeenschappelijke
regelingen. De provincies geven aan op zichzelf bereid te zijn om deze
taak op zich te nemen, maar zij wensen op korte termijn duidelijkheid over
de reikwijdte van het toezicht, welke eisen aan de taakuitvoering door
gemeenten mogen worden gesteld, en de compensatie die het Rijk de
provincies zal verschaffen voor deze nieuwe taak. Extra taken zonder
budget is namelijk een resultaat voor mislukking. Op 18 augustus 2021
heeft Bureau Berenschot een kritisch rapport uitgebracht over de
uitvoering van de Wdo. Eén van de eindconclusies luidt: «De specifieke
toezichtstaak (artikel 17, lid 3) voor provincies op de naleving van de Wdo
is nu niet uitvoerbaar. Er is wat ons betreft nog niet voldoende duidelijk
wat van provincies wordt verwacht en het lijkt niet voldoende doordacht
hoe deze taak zich verhoudt tot de generieke toezichtstaak van
provincies». Het lid van de BBB-fractie vraagt de regering om aan te
geven hoe zij deze eindconclusies weegt en hoe zij de compensatie voor
extra taken vorm gaat geven.
Het klopt dat op dit moment gesproken wordt over de exacte invulling van
de toezichthoudende taak door de provincies in relatie tot de Wdo. Ik ben
hierover in gesprek met de provincies en het IPO en zal hier binnenkort
samen met hen uitwerking aan geven. Mocht deze toezichthoudende taak
aanleiding geven tot het bieden van compensatie, dan zal hier binnen de
hiervoor geldende kaders gevolg aan worden gegeven.
Privacy by design
De leden van de D66-fractie halen de memorie van toelichting bij de
novelle aan waarin staat dat voor het gebruik van privacy by design de
actuele stand van processen en technieken leidend zal zijn. De leden
vragen welke eisen hier momenteel aan voldoen en in hoeverre dit
verschilt of aanvullend is aan de General Data Protection Regulation
(GDPR). In het verlengde daarvan vragen de leden wanneer volgens de
regering gegevens onvoldoende beschermd zijn en er dus reden tot het
weigeren van toelating is.
Ik hecht eraan dat het voldoen aan privacy by design niet betekent dat een
lijstje van specifieke maatregelen moet worden afgelopen. Privacy by
design betreft de wijze waarop bij de inrichting van verwerkingen van
persoonsgegevens die nodig zijn om een inlogmiddel aan te bieden een
brede afweging wordt gemaakt en rekening wordt gehouden met het
ontwerp van verwerkingen van persoonsgegevens. Daarbij zal het gaan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 868, nr. 6

8

het om het samenstel van verschillende maatregelen dat ervoor zorgt dat
persoonsgegevens goed beschermd zijn en blijven. Dit kan techniek zijn,
maar dit kunnen ook maatregelen van personele of organisatorische aard
zijn.
Kortom, een lijst met eisen op basis waarvan privacy by design kan
worden vastgesteld is niet op voorhand te geven en is bovendien per
oplossing verschillend.
Voor de beoordeling of sprake is van privacy by design worden de
richtsnoeren gebruikt die de koepel Europese privacy toezichthouders
heeft opgesteld om invulling te geven aan artikel 25 van de AVG (het
privacy by design-artikel).1
Inhoudelijk verschilt de wijze waarop privacy by design wordt benaderd
daarom niet van de wijze waarop dit in de AVG wordt geregeld. Ingevolge
de EU-regels mag dat ook niet, omdat verordeningen direct gelden. Wat
door de regels in de Wdo wordt toegevoegd is dat privacy by design
expliciet als toelatingscriterium kan worden gehanteerd.
De leden van de Volt-fractie onderschrijven het belang van privacy by
design en privacy by default uit de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG). De leden lezen dat de wijzigingen in het gewijzigde
voorstel ervoor moeten zorgen dat partijen nieuwe methoden en
technieken (kunnen) toepassen, zonder dat daarbij de rechtszekerheid in
het geding komt. De leden stellen de vraag wiens rechtszekerheid daarbij
gediend is: die van de partijen die nieuwe methoden en technieken
toepassen en reeds een erkenning hebben gekregen, of de rechtszekerheid van de gebruikers van de door die partijen aangeboden elektronische identificatiemethoden (burgers). De leden vragen welke afweging
is gemaakt tussen de belangen van beide partijen.
Het doel om privacy by design in de novelle op te nemen is om de
privacybelangen dan wel de rechtszekerheid van burgers te dienen bij het
gebruik van inlogmiddelen. Om dat te bewerkstelligen wordt aan
aanbieders van inlogmiddelen de verplichting opgelegd om maatregelen
te treffen naar de stand van techniek, zodat de beschermingsmaatregelen
adequaat zijn en blijven. Ten overvloede merk ik op dat het nadrukkelijk
niet zo is dat partijen door de inzet van nieuwe methoden en technieken
gegevens van burgers en bedrijven voor andere doelen zouden mogen
gebruiken. De ratio achter de opname van privacy by design is
bescherming van burgers. Daarnaast is het ook zo dat aan partijen die
inlogmiddelen aanbieden zekerheid wordt geboden: zij weten waaraan
hun inlogmiddelen dienen te voldoen. Van een afweging tussen belangen
is in dit verband mijns inziens dan ook geen sprake.
De leden van de Volt-fractie vragen welk beoordelingskader de Minister
van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties aanhoudt bij het beslissen
of de erkenning van de reeds erkende partijen in stand wordt gehouden of
wordt gewijzigd, geschorst of ingetrokken.
Voordat een partij wordt erkend wordt getoetst of de partij en het middel
dat die partij wil aanbieden voldoen aan de toelatingseisen. Die eisen
blijven gelden nadat een partij is erkend. Verder gelden aanvullende eisen
vanaf het moment dat een partij is erkend. Het gaat om eisen die niet
vooraf kunnen worden getoetst, bijvoorbeeld een te behalen beschikbaarheidsniveau. Het totaal van toelatingseisen en aanvullende eisen aan
toegelaten partijen is het toetsingskader. Wanneer in het kader van
1

https://edpb.europa.eu/system/files/2021–04/
edpb_guidelines_201904_dataprotection_by_design_and_by_default_v2.0_nl.pdf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 868, nr. 6

9

toezicht wordt geconstateerd dat niet langer aan de eisen wordt voldaan
kan worden overgegaan tot het schorsen of intrekken van de erkenning,
maar ook tot het opleggen van een bestuurlijke boete of een last onder
dwangsom. Wijziging van een erkenning is mogelijk zonder een nieuwe
aanvraag te doen en zal vooral plaatsvinden op verzoek van de houder,
bijvoorbeeld wanneer deze wijzigingen wil doorvoeren in het authenticatieproces of in de organisatie. Een dergelijk verzoek wordt afgewezen
wanneer de erkenningshouder met het doorvoeren van de wijziging niet
langer voldoet aan de toelatingseisen. Intrekking van een erkenning kan
ook op verzoek plaatsvinden. In dat geval wordt getoetst of partijen een
exitplan hebben waarin de belangen van gebruikers voldoende zijn
geborgd. Daarbij is van belang dat verwerkte persoonsgegevens worden
vernietigd en of gebruikers voldoende tijdig worden geïnformeerd over de
beëindiging.
Open source
Leden van verschillende fracties hebben vragen gesteld over het
onderwerp open source. In de volgende antwoorden ga ik achtereenvolgens onder meer in op de mogelijke voordelen van open source, de
noodzakelijke weging ten aanzien van andere relevante belangen, het
groeimodel dat ik voornemens ben te hanteren en de wijze waarop ik
voornemens bent te zorgen dat partijen weten waaraan zij moeten
voldoen wanneer zij een aanvraag willen indienen. Doelstelling is om de
beweging naar open source op een verantwoorde manier te maken.
De leden van de fractie van VVD vragen waarom ervoor is gekozen om
een erkenning te weigeren als onvoldoende gebruik wordt gemaakt van
software die onder een open source licentie is gepubliceerd.
Het gebruik van open source software heeft als voordeel dat gebruikers en
andere geïnteresseerden de werking van deze software kunnen inzien.
Deze transparantie geeft hen de mogelijkheid om te controleren of de
software werkt zoals is voorgesteld en of deze veilig is. Meer ogen zorgen
in dat geval voor toename van de veilige werking van de software en de
mogelijkheid om bijvoorbeeld sneller beveiligingsproblemen te
ontdekken. Open source kan daarmee een bijdrage leveren aan de
veiligheid en innovatie.
De mate waarin daadwerkelijk sprake is van dit voordeel is echter
afhankelijk van het onderhoud van de broncode. De mate waarin dit
onderhoud plaatsvindt kan sterk verschillen per open source softwarepakket. De kracht en meerwaarde van open source is daarmee vooral
afhankelijk van de sterkte, activiteit en omvang van de gemeenschap en
ontwikkelaars die dit «dragen». Een goede community is noodzakelijk om
te zorgen dat veiligheidslekken snel gedicht kunnen worden, voordat
kwaadwillenden deze kunnen opmerken en benutten.
Gelet op deze voordelen die open source kan hebben, wordt het gebruik
ervan gestimuleerd, waarbij een afweging wordt gemaakt tussen factoren
zoals de veiligheid en continuïteit van middelen. Daarom wordt met deze
novelle voorgesteld vast te leggen dat een erkenning niet wordt verleend,
wanneer onvoldoende gebruik wordt gemaakt van software die onder een
open source licentie is gepubliceerd. Daarmee wordt van partijen geëist
dat zij een beweging inzetten naar het gebruik van open source.
De leden van de D66-fractie vragen wat de criteria zijn op basis waarvan
een weging kan worden gemaakt over het wel of niet verplicht gebruiken
van open source. Zij vragen verder of dit afhankelijk is van een bepaalde
hoeveelheid aanbieders en of daar een limiet voor geldt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 868, nr. 6

10

Bij de vaststelling of voldoende dan wel onvoldoende gebruik wordt
gemaakt van open source software zijn de volgende overwegingen van
belang. Ten eerste wordt gekeken naar de beschikbaarheid van open
source software voor de verschillende functies van een inlogmiddel. Het
aantal aanbieders is niet relevant, het gaat om de kwaliteit van de
beschikbare open source-producten. Wat wel van belang is, is dat de
broncode openbaar is. Dat biedt immers de nagestreefde transparantie.
Wanneer voor een bepaalde functie geen open source software
beschikbaar is die goed wordt onderhouden en ondersteund, is het
gebruik van closed source gerechtvaardigd.
Ten tweede wordt gewogen of de veiligheid gewaarborgd wordt bij het
gebruik van open source software. Als de veiligheid onvoldoende wordt
ondersteund, is het gebruik van closed source software ook gerechtvaardigd.
Overigens hecht ik eraan om op deze plaats te benadrukken dat de inzet
van open source, mits goed onderhouden en gedragen door een goede en
kundige groep ontwikkelaars, juist ook kan bijdragen aan de veiligheid,
doordat meer mensen meekijken en sneller beveiligingsproblemen
kunnen worden ontdekt en opgelost.
Ten derde wordt meegewogen of het gebruik van open source software
voor partijen uitvoerbaar is. Dit doe ik om te voorkomen dat een te snelle
omschakeling naar open source tot continuïteitsrisico’s kan leiden, omdat
de partijen die nog voor een belangrijk deel closed source werken, die niet
kunnen opvangen. Een product van closed source als open source
aanbieden heeft namelijk meer voeten in de aarde dan enkel de
aanpassing van de licentie. Het raakt ook de manier waarop de aanbieders
nu de beveiliging ingericht hebben. De maatschappij is er immers niet bij
gebaat wanneer toepassing van dit criterium ertoe leidt dat er hierdoor
geen inlogmiddelen beschikbaar zijn om toegang tot digitale dienstverlening te krijgen of deze niet meer veilig zijn.
Op deze factoren is ingegaan in de memorie van toelichting bij de novelle
in de paragraaf «Open source». Daarin is tevens uiteengezet dat sprake is
van een groeimodel, waarmee wordt toegewerkt naar inzet van meer
open source software waar dat mogelijk is. Een dergelijk groeimodel is
nodig om te voorkomen dat voor gebruikers geen inlogmiddelen
beschikbaar zijn om toegang te krijgen tot digitale dienstverlening.
De leden van de VVD-fractie vragen of de regering de mening deelt dat
het allerbelangrijkste is dat technische oplossingen aan de veiligheidseisen en -waarborgen voldoen, dat open source niet per definitie de
veiligste optie is en dat closed source oplossingen niet uitgesloten mogen
worden.
Ik deel deze mening van deze leden. Dat is ook de reden dat ik in eerdere
beantwoording heb aangegeven dat ik middelen op hun merites wil
kunnen beoordelen, waarbij veiligheid voor burgers en betrouwbaarheid
van middelen uiteindelijk de doorslag geven. Echter ik wil óók de
beweging naar de inzet van meer open source maken bij de in te zetten
middelen. Daarbij geldt dat het een het ander niet uitsluit en dat, zeker als
de randvoorwaarden ten aanzien van open source goed worden ingevuld,
open source juist ook een bijdrage kan leveren aan de veiligheid van
inlogmiddelen. Het gebruik van open source software kan belangrijke
voordelen hebben voor gebruikers. Op die voordelen ben ik in het
voorgaande ingegaan.
Het gebruik van deze software mag echter niet in onaanvaardbare mate
ten koste gaan van de factoren veiligheid of de beveiliging van de
processen die voor de werking van een inlogmiddel noodzakelijk zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 868, nr. 6

11

Wanneer het gebruik van open source software die factoren wel op
onaanvaardbare wijze aantast is het gebruik van closed source software
wenselijk. Gedacht kan worden aan gevallen waarin het gebruik van
software waarvan de broncode openbaar is, leidt tot een hogere kwetsbaarheid voor aanvallen op de beveiligingsprocessen. Ik deel dus de
mening van de VVD-fractie en ben voornemens vast te leggen dat bij
toelating rekening wordt gehouden met verantwoord gebruik van open
source software gelet op de veiligheid van de inlogmiddelen.
Kort en goed dient als voor een functionaliteit een in alle opzichten
gelijkwaardige open source oplossing voorhanden is, deze te worden
ingezet. Daarbij houd ik zoals hierboven aangegeven rekening met de
continuïteit en veiligheid van huidige middelen en een redelijke
toegroeitermijn.
De leden van de D66-fractie vragen een nadere toelichting over verschillende aspecten op het gebied van open source waaronder de transitietermijn richting open source. Deze leden vragen of dezelfde termijn ook
geldt voor DigiD. Ook de leden van de Volt-fractie stellen vragen over de
praktische uitwerking van dit toetsingscriterium.
Zoals in het voorgaande is aangegeven wil ik een groeimodel hanteren.
Dit betekent dat (potentiële) aanbieders van inlogmiddelen stap voor stap
steeds meer open source moeten inzetten. Dat kan naarmate er meer
veilige en bruikbare open source oplossingen beschikbaar komen. Zo
wordt de beweging naar open source in gang gezet en gehouden. Ook wil
ik aan aanbieders een verplichting opleggen om openbaar te maken welke
open source software ze al gebruiken. Hiermee wordt inzichtelijk hoe ver
het gebruik van open source gevorderd is.
In de uitvoeringsregelgeving waarin de toetsing van open source software
wordt uitgewerkt, zal ik een minimumniveau vastleggen waaraan een
middel moet voldoen. Dat minimumniveau zal ik, afhankelijk van de
beschikbaarheid van open source, periodiek bijstellen. Zo borg ik dat het
groeien naar open source niet ten koste gaat van de veiligheid van
gebruikers of van hun mogelijkheden om toegang te krijgen tot digitale
overheidsdiensten.
Een dergelijk groeimodel zorgt er ook voor dat de verplichtingen voor
deelnemende partijen op verantwoorde wijze meegroeien met het aanbod
van open source. Op deze manier wordt het gehele aanbiedersveld in
beweging gebracht richting open source, zonder dat de koplopers in hun
mogelijkheden worden beperkt.
Een termijn waarbinnen de transitie richting open source is voltooid, is
dus niet te geven. Deze is onder meer afhankelijk van de ontwikkelingen
op het gebied van open source software en de mate waarin deze wordt
ondersteund.
Voor een publiek identificatiemiddel, DigiD, zal hetzelfde minimumniveau
gelden als voor identificatiemiddelen van private aanbieders.
De leden van de D66-fractie vragen waarom de regering open source niet
heeft verankerd in de wet in plaats van met een wegingsfactor.
Zoals in het antwoord op de vorige vraag is aangegeven is het wenselijk
een door middelenaanbieders te halen minimumniveau vast te stellen van
open source software of andere software waarvan de broncode openbaar
is gemaakt. Daarbij heb ik beargumenteerd waarom een absolute
verplichting om open source te gebruiken niet wenselijk is vanuit
maatschappelijk perspectief. Het toetsingscriterium voor open source,
zoals dat in de voorliggende novelle is opgenomen, maakt het mogelijk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 868, nr. 6

12

om een groeimodel te hanteren, waarbij de norm periodiek opnieuw
wordt vastgesteld aan de hand van de stand der techniek en met
inachtneming van de relevante belangen. Het ligt vervolgens voor de
hand dat de norm niet bij wet, maar bij lagere regeling wordt vastgesteld.
De leden van de VVD-fractie vragen de regering nader op in te gaan op de
rechtszekerheid voor aanvragers en op de vraag wanneer sprake is van
voldoende gebruik van open source.
Naar mijn mening komt het systeem dat ik voor ogen heb, een minimumniveau dat door partijen moet worden gehaald, de uitvoerbaarheid en de
rechtszekerheid ten goede. Potentiële aanvragers en deelnemende
partijen kunnen op basis van het systeem dat in lagere regelgeving op
grond van de wet wordt uitgewerkt concluderen aan welke norm zij op
een bepaald moment moeten voldoen en wat zij moeten doen om die
norm te halen.
De leden van de D66-fractie vragen op welke manier het gebruik van open
source wordt gehandhaafd.
Aanvragers van een erkenning moeten in hun aanvraag aangeven welke
van de door hen gebruikte softwarecomponenten open source zijn of
waarvan de broncode openbaar is. Bij de aanvraag wordt getoetst of met
die componenten het op dat moment geldende minimumniveau wordt
gehaald. Wordt het minimumniveau niet gehaald, dan wordt de aanvraag
afgewezen. Wanneer een erkenning wordt verleend is de erkende partij
verplicht de in de aanvraag genoemde softwarecomponenten ook
daadwerkelijk te gebruiken. Daarop vindt toezicht plaats en bij overtreding
kunnen handhavingsinstrumenten worden ingezet.
Wanneer het minimumniveau wordt bijgesteld, krijgen reeds erkende
partijen een termijn om aan de nieuwe norm te voldoen. Van partijen
wordt gevraagd te onderbouwen op welke wijze zij aan die norm voldoen
en zij zijn gehouden de in die onderbouwing genoemde softwarecomponenten ook daadwerkelijk te gebruiken.
De leden van de VVD-fractie vragen hoe het onderwerp open source is
geregeld in het wetsvoorstel Wet digitale overheid dat nu in de Eerste
Kamer ligt.
Het wetsvoorstel Wet digitale overheid dat nu bij de Eerste Kamer ligt
bevat geen inhoudelijke erkenningseisen. Volgens de systematiek van dat
wetsvoorstel worden die eisen vastgelegd in regelgeving die op dat
wetsvoorstel wordt gebaseerd. Met deze novelle wordt beoogd om daar
verandering in te brengen en wordt een aantal basiseisen, waaronder een
toets op het gebruik van open source software, vastgelegd in de wet. De
novelle zorgt aldus voor een formele/procesmatige versteviging van de
open source eis. De wijze waarop daar inhoudelijk mee wordt omgegaan
verandert niet.
De leden van de D66-fractie vragen of de regering problemen of oneerlijke
concurrentie voorziet als er voor Nederlandse aanbieders andere eisen
bestaan op het gebied van open source dan andere Europese aanbieders
die toegang krijgen tot de Nederlandse markt.
De eIDAS-verordening stelt Europese lidstaten in de gelegenheid om een
eigen stelsel in te richten voor toegang tot digitale overheidsdienstverlening. Daarbij kunnen lidstaten bepalen welke eisen zij hanteren voor
eventuele private partijen die binnen hun stelsel diensten aanbieden. Het
wetsvoorstel digitale overheid bevat de randvoorwaarden voor het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 868, nr. 6

13

Nederlandse stelsel, zoals de verplichting om open source software te
gebruiken. Deze eisen zijn binnen de Nederlandse context gerechtvaardigd en noodzakelijk, in het geval van het gebruik van open source
omdat dit bijdraagt aan de transparante werking en de veiligheid van de
desbetreffende middelen. Partijen die willen worden toegelaten tot het
Nederlandse stelsel moeten aan die verplichtingen voldoen.
Het is inderdaad op grond van de eIDAS-verordening mogelijk om in
Nederland ook inlogmiddelen te gebruiken die in andere lidstaten zijn
uitgegeven. Het gebruik van deze middelen zal waarschijnlijk een
uitzondering blijven, zoals ook nu al het geval is. Om toegang te krijgen
tot de eigen overheid zullen burgers en bedrijven in de praktijk een middel
in het eigen land aanschaffen.
De leden van de D66-fractie vragen of voor de onderdelen waar gebruik
van open source niet gewenst is, wel de mogelijkheid bestaat van het
stimuleren van open standaarden, bijvoorbeeld ter bevordering van
interoperabiliteit.
Het gebruik van open standaarden staat los van het gebruik van open
source software door aanbieders van inlogmiddelen. Open standaarden
zijn bedoeld om ervoor te zorgen dat iedereen dezelfde taal spreekt en
open source is ervoor bedoeld dat de broncode voor software die gebruikt
wordt openbaar is.
De Wdo biedt zeker de mogelijkheid om standaarden te verplichten ter
bevordering van interoperabiliteit en informatiebeveiliging. Een voorbeeld
hiervan is het thans actuele vraagstuk ter voorkoming van ransomwareaanvallen. Op grond van de Wdo zouden bijvoorbeeld informatieveiligheidstandaarden voor e-mail kunnen worden verplicht, waarmee de
veiligheid en betrouwbaarheid van e-mail van de overheid verhoogd
wordt.
Overige onderwerpen
De leden van de CDA-fractie hebben gevraagd naar de uitwerking van de
motie-Van der Molen2. Deze motie is gericht op het herstellen van een
weeffout die is ontstaan in de aanloop van het gehele wetstraject. Deze
leden vragen waarom de uitvoering van de motie niet nu al via deze
novelle geregeld kan worden, en niet zoals ik de Kamer eerder heb
bericht, pas in de tweede tranche van de Wet digitale overheid.
Ik heb in mijn brief van 14 juli 2021 uw Kamer geïnformeerd hoe ik
uitvoering zal geven aan de motie-Van der Molen. Ik heb daarin aangegeven dat ik gefaseerd beheerst toewerk naar een duurzaam en integraal
stelsel van toegang voor burgers en bedrijven met inachtneming van de
huidige praktijk en de systematiek van de eerste tranche. Dat het burgeren bedrijvendomein gescheiden is in de eerste tranche betreft nadrukkelijk
geen weeffout maar een bewuste keuze. Het realiseren van een geïntegreerd burger- en bedrijfsmiddel en organisatiemiddel is een proces dat
tijd kost en impact heeft voor zowel partijen binnen het stelsel als voor
burgers en bedrijven die van de diensten gebruikmaken, en is daarom een
te grote wijziging om binnen het bestek van deze novelle verantwoord te
kunnen doen.
In het rapport «Digitalisering in wetgeving en bestuursrechtspraak» doet
de Raad van State zes aanbevelingen3, zo geven de leden van de
2
3

Kamerstuk 34 972, nr. 32
Digitalisering wetgeving en bestuursrechtspraak, publicatie van de Raad van State d.d. 28 juni
2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 868, nr. 6

14

SP-fractie aan. Deze zien onder andere op de gevolgen van automatisering voor burgers. Zo adviseert de Raad onder andere om «goede en
inzichtelijke afspraken te maken over onderwerpen als verantwoordelijkheid, datagebruik, eigendom van data en techniek, onderhoud en
knowhow.» Ziet de regering ook mogelijkheden om in deze wet ruimte te
vinden voor de aanbevelingen van de Raad van State en hierover met een
visie te komen, zo vragen deze leden.
Het rapport bevat een herbevestiging van eerdere adviezen van de Raad
van State over bijvoorbeeld techniekonafhankelijk formuleren. Hierop
wordt ingegaan in de paragraaf «Techniekonafhankelijk wetgeven».
Daarnaast bevat het rapport een aantal denkrichtingen, vastgelegd in –
zoals de leden van de fractie van de SP naar voren brengen – 6 aanbevelingen over bijvoorbeeld het gebruik van algoritmen door de overheid in
besluitvorming die buiten het kader van dit wetsvoorstel in overheidsbeleid en mogelijk ook in wetgeving nadere uitwerking behoeven. Dit valt
buiten het kader van het nu voorliggende wetsvoorstel. In interdepartementaal verband wordt bekeken hoe gegarandeerd kan worden dat de
noties uit het rapport breed in de voorbereiding van beleid en wetgeving
worden meegenomen, en wordt onderzocht hoe de denkrichtingen nader
kunnen worden uitgewerkt.
Een aantal van de door uw leden aangehaalde onderwerpen zoals
datagebruik en de mogelijkheid om regie te voeren op de eigen gegevens
wordt in de tweede tranche van de Wdo in het kader van de wettelijke
regeling van regie op gegevens opgepakt. Een aantal andere onderwerpen die de Raad adresseert, zoals onder andere het gebruik van
algoritmen bij besluitvorming door de overheid, horen niet thuis in de
Wdo. Dit betreft namelijk niet de inkadering van voorzieningen, maar de
wijze waarop overheden hun besluitvorming inrichten. Hier moet
eventueel op andere wijze nadere uitwerking aan gegeven worden in de
Algemene wet bestuursrecht. Ik werk hier samen met de Minister van
Justitie en Veiligheid aan.
De leden van de SP-fractie lezen dat het in algemene zin reguleren van
alle vormen van commerciële uitnutting van persoonsgegevens buiten de
werkingssfeer van dit wetsvoorstel valt. Zij vragen waarom daarvoor is
gekozen en niet voor een ruimere definitie waarbij elke vorm van
commerciële uitnutting van persoonsgegevens wordt uitgesloten.
Het wetsvoorstel regelt het inloggen bij (semi-)overheidsdiensten door
burgers en bedrijven met publieke en private toegelaten inlogmiddelen en
de randvoorwaarden die specifiek in die context gelden. Dit is waar de
Minister van Binnenlandse Zaken bevoegd voor is. De definitie reikt
daarmee zo breed als dat binnen diens bevoegdheid mogelijk is. Het
regelen van de wijze waarop commerciële organisaties, die geen
connectie hebben met het verlenen van digitale toegang tot de (semi)overheid, met persoonsgegevens omgaan valt daarbuiten. De regels
waaraan aanbieders van inlogmiddelen moeten voldoen zien daarom ook
op het inloggen bij overheidsdiensten en niet bij commerciële diensten.
Het gebruik van persoonsgegevens bij het inloggen bij commerciële
diensten is elders geregeld, onder meer in de Algemene verordening
gegevensbescherming.
De leden van de D66-fractie zien graag in een tijdslijn uiteengezet wat de
novelle betekent voor de verdere behandeling en uitvoering van de Wet
Digitale Overheid.
Ik begrijp de wens voor een tijdlijn. Deze is echter mede afhankelijk van de
data waarop de novelle door uw Kamer zal worden behandeld en
aangenomen, en de datum waarop vervolgens de behandeling van het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 868, nr. 6

15

oorspronkelijke wetsvoorstel met de novelle door de Eerste Kamer plaats
zal vinden. In beginsel is het nog mogelijk dat het wetsvoorstel op 1 juli
2022 in werking kan treden, als uw Kamer de behandeling voor eind
januari 2022 afrondt. Ik spreek de hoop uit dat dit mogelijk is. Daarmee
kunnen de waarborgen die het wetsvoorstel samen met de novelle biedt,
van kracht worden, kunnen hogere betrouwbaarheidsniveaus voor
inloggen worden afgedwongen en wordt de overheidsdienstverlening
veiliger. Ik zeg toe dat uw Kamer voor het einde van het jaar geactualiseerde concepten ontvangt van de, nu bij uw Kamer in voorhang zijnde,
algemene maatregelen van bestuur over inlogmiddelen die uitwerking
geven aan de novelle.
De Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
R.W. Knops

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 868, nr. 6

16