Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2008–2009

31 714

Wijziging van het Wetboek van Burgerlijke
Rechtsvordering in verband met verlening aan
de notaris van bevoegdheden in verband met
gemeenschappelijke verzoeken tot
echtscheiding en tot ontbinding van een
geregistreerd partnerschap

Nr. 5

VERSLAG
Vastgesteld 6 november 2008
De vaste commissie voor Justitie1, belast met het voorbereidend onderzoek van dit wetsvoorstel, heeft de eer als volgt verslag uit te brengen.
Onder het voorbehoud dat de hierin gestelde vragen en gemaakte opmerkingen tijdig zullen zijn beantwoord, acht de commissie de openbare
behandeling van het wetsvoorstel voldoende voorbereid.
Inhoudsopgave
I. Algemeen
II. Artikelsgewijze toelichting

1
5

I. Algemeen

1

Samenstelling:
Leden: Van de Camp (CDA), De Wit (SP), Van
der Staaij (SGP), Kamp (VVD), Arib (PvdA),
Ondervoorzitter, De Pater-van der Meer (CDA),
Voorzitter, C
q örüz (CDA), Joldersma (CDA),
Gerkens (SP), Van Velzen (SP), Van
Vroonhoven-Kok (CDA), Azough (GL), Timmer
(PvdA), Griffith (VVD), Teeven (VVD), Verdonk
(Verdonk), De Roon (PVV), Pechtold (D66),
Heerts (PvdA), Thieme (PvdD), Kuiken (PvdA),
Leijten (SP), Bouwmeester (PvdA), Van Toorenburg (CDA) en Anker (CU).
Plv. leden: Sterk (CDA), Langkamp (SP), Van
der Vlies (SGP), Weekers (VVD), Smeets
(PvdA), Aasted-Madsen-van Stiphout (CDA),
Jager (CDA), Jonker (CDA), Roemer (SP),
Vacature (SP), De Vries (CDA), Halsema (GL),
Dijsselbloem (PvdA), Dezentjé HammingBluemink (VVD), Van Miltenburg (VVD), Zijlstra
(VVD), Fritsma (PVV), Koşer Kaya (D66),
Gill’ard (PvdA), Ouwehand (PvdD), Spekman
(PvdA), Vacature (SP), Bouchibti (PvdA), Van
Haersma Buma (CDA) en Slob (CU).

KST124030
0809tkkst31714-5
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2008

De leden van de CDA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de aan de orde zijnde wetswijziging. Deze leden steunen de gedachtegang die tot dit wetsvoorstel heeft geleid:
Echtparen en geregistreerde partners die geen gezamenlijke minderjarige
kinderen hebben over wie zij (gezamenlijk of niet gezamenlijk) het gezag
uitoefenen, zullen indien zij hun relatie wensen te beëindigen, alleen de
vermogensrechtelijke aspecten van hun scheiding hoeven te regelen.
De leden van de CDA-fractie hebben begrepen dat het wetsvoorstel ertoe
strekt om in bepaalde situaties, behalve een advocaat ook een notaris
bevoegd te maken tot het indienen van gemeenschappelijke verzoeken tot
echtscheiding en tot ontbinding van een geregistreerd partnerschap.
Voorwaarde daarbij is dat de echtgenoten gemeenschappelijk een
verzoekschrift indienen en dat zij niet in verband met de betrokkenheid
van kinderen een ouderschapsplan moeten overleggen. Dit wetsvoorstel
strekt er eveneens toe om de notaris ook bevoegd te maken om namens
de echtgenoten of geregistreerde partners ter terechtzitting te verschijnen,
in het geval dat de rechter mondelinge behandeling nodig acht, en om als
raadsman bijstand te verlenen, zo begrijpen deze leden. Ondanks instemming met de achterliggende gedachte van het voorstel hebben de leden
van de CDA-fractie nog enkele vragen over artikel I van het voorliggende
wetsvoorstel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 714, nr. 5

1

Met belangstelling hebben de leden van de PvdA-fractie het wetsvoorstel
bestudeerd. Het is deze leden niet duidelijk waarom de notarissen de
bevoegdheid moeten krijgen om een echtscheidingsverzoek te kunnen
doen en tevens te verschijnen voor de rechter als procesvertegenwoordiger. De noodzaak van deze wijziging is deze leden niet uit de toelichting
gebleken. Net zo min als het doel en het op te lossen probleem uit de
toelichting blijkt.
Aangezien het burgerlijk procesrecht verplichte vertegenwoordiging kent
wordt de groep van juridisch vertegenwoordigers uitgebreid, zo merken
de leden van de PvdA-fractie op. Deze leden vragen of het denkbaar is dat
andere juridische beroepsgroepen dezelfde bevoegdheden krijgen als de
notarissen. De regering bevordert door dit wetsvoorstel de uitwisseling
van taken binnen de verschillende beroepsgroepen. De leden van de
PvdA-fractie vragen of het denkbaar zou zijn dat vermenging van (andere)
taken tussen de verschillende juridische beroepsgroepen op termijn wordt
uitgebreid. Zo nee, waarom wordt het in dit geval wel acceptabel
gevonden en in andere gevallen niet, zo vragen deze leden.
Zij vragen hoe dit voorstel zich verhoudt met de uitkomsten van het
rapport «Duurzame en Toegankelijke Rechtshulp» waaruit blijkt dat specialisatie kostenverlagend zou werken.
Hoe worden de tarieven vastgesteld? Zijn de betrokkenen duurder of
goedkoper uit als ze via de notaris een echtscheidingsverzoek doen? Als
dit voorstel een besparing moet opleveren voor de partijen, waar moet
deze besparing vandaan komen aangezien de scheidingsprocedure niet
wijzigt en de notaris zich, net als een advocaat, moet verdiepen in het
dossier? Komen partijen in aanmerking voor gesubsidieerde rechtsbijstand als de notaris het verzoek tot echtscheiding indient en als procesvertegenwoordiger optreedt? Zo nee, waarom niet en wordt dat gecorrigeerd gelijk met de invoering van deze wet, zo vragen de leden van de
PvdA-fractie.
Deze leden vragen of het klopt dat maar een zeer beperkt aantal mensen
gebruik kunnen en zullen maken van de notaris bij het indienen van hun
echtscheidingsverzoek. Er zijn immers beperkingen in dit voorstel opgenomen. Het moet namelijk een gezamenlijk verzoek betreffen en er mogen
geen minderjarige kinderen bij betrokken zijn. Daarbij moet, naar de
mening van deze leden, meegewogen worden dat alleen die echtparen via
de notaris hun verzoek zullen laten indienen die voorafgaand aan het
indienen al bij de notaris zijn geweest. Zij vragen om hoeveel echtscheidingsverzoeken het dan zal gaan.
De leden van de PvdA-fractie vragen waarom de regering het niet van
groot belang acht dat de kwaliteit van de notaris als procesvertegenwoordiger wordt gewaarborgd. Uit de zinsnede «Ik ga ervan uit dat ook de
notaris bekend is met aangelegenheden als het doen van verzoeken aan
rechtbanken, procesreglementen e.d. ...» spreekt naar de mening van deze
leden een grote mate van vrijblijvendheid. De leden van de PvdA-fractie
kunnen zich vinden in de gedachte van de vereniging van Familierecht
Advocaten Scheidingsbemiddelaars (vFAS) dat een zekere mate van
kwaliteitswaarborging ingevoerd moet worden. Deze leden vragen of de
regering nader kan motiveren waarom een kwaliteitswaarborg niet noodzakelijk is.
Is de regering met de leden van de PvdA-fractie van mening dat de notaris
niet de aangewezen partij is om voor de rechter op te treden als partijvertegenwoordiging? Zal de onervarenheid van de notaris een grotere
belasting leggen op de rechterlijke macht omdat deze groep niet gewend
is te procederen, zo vragen deze leden.
De leden van de PvdA-fractie merken op dat de Raad van State kritisch is
op sommige punten van dit wetsvoorstel. De Raad is bang dat de onafhankelijke en onpartijdige afhandeling van het gemeenschappelijk verzoek
tot echtscheiding in het geding kan komen, zo merken deze leden op. De
notaris kan immers meerdere taken hebben bij het afhandelen van een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 714, nr. 5

2

echtscheiding: huwelijkse voorwaarden, verdelen van de goederen, afhandelen van zaken rond het huis als een van de ex-partners er blijft wonen.
Wiens belang moet de notaris behartigen als ze voor de rechter staan?
Zullen deze meerdere activiteiten van de notaris binnen één scheiding niet
tot problemen kunnen leiden binnen de scheidingsprocedure, omdat de
notaris, bijvoorbeeld, de huwelijkse voorwaarden voor beide partijen even
gunstig moet uitleggen, zo vragen deze leden.
De leden van de PvdA-fractie merken voorts op dat de Raad van State
tevens problemen heeft met het feit dat de notaris een verzoek tot voorlopige voorziening kan doen. Deze leden vragen of het niet zo is dat een
voorlopige voorziening wordt gevraagd als er problemen ontstaan tussen
de partijen. Zij vragen hoe de notaris de belangen van beide personen kan
behartigen als zij een verschil van mening hebben. Is dit in het belang van
de partijen en het echtscheidingsproces, zo vragen de leden van de PvdAfractie.
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van het wetsvoorstel
dat regelt dat voortaan ook de notaris bevoegd is een gemeenschappelijk
verzoek tot echtscheiding (waarbij geen kinderen betrokken zijn) in te
dienen bij de rechtbank. Deze leden zijn vooralsnog niet overtuigd van de
noodzaak van dit wetsvoorstel. Het is voor hen vooral de vraag of er een
probleem is dat hiermee wordt opgelost, en zo ja, hoe groot dat probleem
(werkt de huidige procedure niet goed?) dan is. Hoeveel eenvoudiger
wordt de echtscheidingsprocedure met dit voorstel? Hoeveel tijd zal het
de mensen die willen scheiden kunnen schelen, en hoeveel lager vallen de
kosten naar verwachting uit wanneer de notaris het verzoek in zou dienen,
zo vragen deze leden.
De leden van de SP-fractie vragen de regering toe te lichten voor welke
groep echtscheiders dit voorstel nu echt een verbetering is. Hoe groot is
de groep mensen die toch al naar de notaris moet en tijd en kosten
bespaart wanneer er geen advocaat hoeft te worden ingeschakeld? Is het
niet zo dat alleen wanneer in het geval de woning gezamenlijk eigendom
is en aan een van de partijen is toegedeeld, de partijen toch al bij de
notaris zijn en daar kosten maken, zo vragen deze leden.
De leden van de SP-fractie vragen de regering te reageren op de geluiden
uit de praktijk dat er risico’s kleven aan het voorstel om ook notarissen
bevoegd te maken een gemeenschappelijk verzoek tot echtscheiding in te
dienen. Is de specialistische kennis bij familierechtadvocaten niet van
grote waarde, en kan de in mindere mate aanwezige kennis van het
proces- en bewijsrecht en ervaring schade toe brengen aan de belangen
van cliënten? Heeft de notaris ook voldoende specialistische kennis op het
gebied van partneralimentatie in huis? Hoe beoordeelt de regering het
risico dat gaande de procedure een conflict ontstaat, en dat een dergelijk
conflict bij een advocaat in betere handen zou zijn dan bij een notaris, zo
vragen deze leden.
De leden van de VVD-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het wetsvoorstel tot Wijziging van het Wetboek van Burgerlijke
Rechtsvordering in verband met verlening aan de notaris van bevoegdheden in verband met gemeenschappelijke verzoeken tot echtscheiding
en tot ontbinding van een geregistreerd partnerschap.
Met de Raad van State zijn deze leden van mening dat de exclusieve
procesbevoegdheid van de advocaat ten dele wordt losgelaten; een verandering met principiële en materiële aspecten. Het wetsvoorstel beoogt
immers, zo merken deze leden op, iedere notaris procesbevoegdheden te
verlenen in echtscheidingszaken (ontbinding geregistreerd partnerschap).
De notaris krijgt bevoegdheid tot het indienen van een gemeenschappelijk
verzoekschrift van de echtgenoten (indien zij niet, al dan niet gezamenlijk,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 714, nr. 5

3

gezag uitoefenen over minderjarige kinderen) en de bevoegdheid tot het
vragen van voorlopige voorzieningen bij gemeenschappelijk verzoekschrift.
De leden van de VVD-fractie willen de regering gelet op bovenstaande
nog de volgende vragen voorleggen.
De leden van de VVD-fractie zijn met de regering van mening dat de voorgestelde bevoegdheidsverlening aan de notaris erin voorziet de behoefte
van burgers, die in verband met hun scheiding niets anders te regelen
hebben dan de vermogensrechtelijke gevolgen ervan, op een passende,
burgervriendelijke manier tegemoet te treden. Voor deze groep resulteert
voorliggend voorstel in een vereenvoudiging. Uiteraard is de notaris
daarbij onderworpen aan de beroepsregels en kwaliteitseisen. Wel vragen
deze leden wat de omvang op jaarbasis is van de groep burgers die van
de door het wetsvoorstel gerealiseerde vereenvoudiging gebruik zullen
maken. In de memorie van toelichting hebben deze leden kunnen lezen
dat de laatste jaren meer dan de helft van het aantal echtscheidingen
plaatsvindt op basis van een gemeenschappelijk verzoek. Het is de leden
van de VVD-fractie echter niet duidelijk welk deel van die groep ook
«zonder kinderen» is. Kan de regering hier nader inzicht in geven? Kan de
regering ook actuelere cijfers geven en aangeven welke aantallen (op
jaarbasis) worden verwacht/geraamd, zo vragen deze leden.
Tevens vragen de leden van de VVD-fractie hoe en op welke wijze de
notaris dient te handelen en door te verwijzen indien het gemeenschappelijk verzoekschrift van de echtgenoten door het verzoek om voorlopige
voorzieningen of andere omstandigheden ineens niet meer zo gemeenschappelijk is. Kan de regering aan de hand van een aantal concrete voorbeelden aangeven hoe de notaris dan zou dienen te handelen, zo vragen
deze leden.
De leden van de VVD-fractie vragen toch een nadere toelichting op de
mogelijke gevolgen voor de gefinancierde rechtsbijstand. De memorie
van toelichting op het wetsvoorstel geeft slechts aan dat gefinancierde
rechtsbijstand blijkens artikel 13 van die wet ook door notarissen kan
worden verleend. Voorwaarde is slechts dat met hen door de Raad voor
Rechtsbijstand een overeenkomst is aangegaan tot het verlenen van
rechtsbijstand op het onderhavige gebied. Daarnaast staat er in de
memorie van toelichting op pagina 5 dat er «voldoende gelegenheid zal
zijn om de overeenkomst inzake het verlenen van rechtsbijstand, bedoeld
in artikel 13 van de Wet op de rechtsbijstand tot stand te doen komen, en
ook overigens om regelingen die binnen het notariaat gelden aan te
passen.» De aard van en de partijen bij de genoemde overeenkomst zijn
de leden van de VVD-fractie nog niet geheel duidelijk. Daarnaast vragen zij
op welke andere regelingen, die binnen het notariaat aangepast moeten
worden, wordt gedoeld. Kan de regering hier een nadere toelichting op
geven? Is het notariaat wel bereid haar werkzaamheden te verrichten op
basis van gefinancierde rechtsbijstand?
Kan de regering in aanvulling hierop aangeven op welke wijze burgers
geïnformeerd zullen worden over de mogelijkheden van gefinancierde
rechtsbijstand en het al dan niet gelden van een overeenkomst tussen de
in de arm genomen notaris en de Raad voor Rechtsbijstand, zo vragen
deze leden.
Tot slot vragen de leden van de VVD-fractie de regering in te gaan op de
verhouding tussen voorliggend wetsvoorstel en het advies «Van duur
naar duurzaam» van o.a. prof. drs. M.H. Meijerink inzake de hervorming
van de gefinancierde rechtsbijstand. De leden van de VVD-fractie vragen
met name een toelichting op de samenhang tussen de door de staatssecretaris voorgestelde maatregelen in verband met echtscheidingen en
onderhavig wetsvoorstel.
De leden van de ChristenUnie-fractie hebben kennisgenomen van het
wetsvoorstel dat beoogt de notaris de bevoegdheid toe te kennen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 714, nr. 5

4

gemeenschappelijke verzoeken tot echtscheiding en tot ontbinding van
een geregistreerd partnerschap in te dienen en, daarnaast om ter terechtzitting te verschijnen en de echtgenoten of geregistreerd partners rechtsbijstand te verlenen.
De leden van de ChristenUnie-fractie vinden de introductie van deze
bevoegdheid niet per se noodzakelijk, omdat het waarschijnlijk nauwelijks
toegevoegde waarde zal hebben in de praktijk. Zij hebben daarnaast een
aantal vragen over de specifieke vormgeving van het wetsvoorstel.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen de regering toe te lichten wat
de introductie van de mogelijkheid tot rechtsbijstandverlening door de
notaris precies inhoudt. Betekent dit ook dat de notaris de partijen tijdens
de terechtzitting kan adviseren? Welke situatie ontstaat er als tijdens de
terechtzitting blijkt dat er toch onduidelijkheid bestaat over de interpretatie van het gezamenlijke verzoek, zo vragen deze leden.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen de regering tevens waar de
stelling op gebaseerd is dat er van kan worden uitgegaan dat de notaris in
een gesprek met beide echtelieden zich er van heeft vergewist dat betrokkenen hun afspraken en de eventuele risico’s daarvan goed overzien en
dat deze naar behoren zijn geregeld. Ook wanneer betrokkenen willens en
wetens hebben ingestemd met afspraken die een ongelijke verdeling
behelzen. Helaas blijkt in de praktijk dat de huwelijkse voorwaarden later
toch ter discussie komen te staan. Als vervolgens onderzocht moet
worden wat de intenties van partijen waren, dan komt de notaris als
betrokkene toch in een spagaat terecht. Tevens vragen de leden van de
ChristenUnie-fractie naar de verhouding van deze passage in de memorie
van toelichting van het wetsvoorstel tot hetgeen van de kant van de regering is toegezegd bij de behandeling in de Tweede Kamer van het wetsvoorstel 28 867, over de koude uitsluiting.
II. Artikelsgewijze toelichting

Artikel I
In deze wijziging wordt niet gerefereerd aan wetsvoorstel 28 867 waarin
wordt bepaald dat de gemeenschap van goederen ophoudt te bestaan bij
de indiening van het verzoek tot echtscheiding. De leden van de
CDA-fractie vragen of die bepaling op enigerlei wijze strijdig is met het
onderhavige voorstel en verzoeken de regering daarop in te gaan.
Kan de regering aangeven waarop wordt gedoeld met «afspraken die een
bepaald ongelijke verdeling van de goederen van de huwelijks- of
partnerschapsgemeenschap behelzen», zo vragen deze leden.
De voorzitter van de commissie
De Pater-van der Meer
Adjunct-griffier van de commissie
Beuker

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 714, nr. 5

5