Ministerie van Economische Zaken

Onderzoek naar
tenderkostenvergoedingen bij
ingetrokken aanbestedingen
Eindrapportage

Maarten Batterink, Bart de Haan, Irene Mulder, Jan-Pieter Papenhuizen
15 december 2016, MB/rg/16.358

Inhoudsopgave
​Inhoudsopgave

Leeswijzer

​Inleiding

​In deze rapportage presenteren we de resultaten van het

Aanpak (1-7)

onderzoek naar tenderkostenvergoedingen bij ingetrokken

​Resultaten (1-6)

aanbestedingen. Het gaat om een onderzoek dat in het

​Conclusies (1-2)

najaar van 2016 is uitgevoerd. Het onderzoek heeft

​Bijlage A: Vragenlijst online-enquête

betrekking op aanbestedingsprocedures die in de periode

​Bijlage B: Respons naar cpv-code

1 april 2013 tot 10 december 2015 zijn gepubliceerd op
TenderNed. Hiernaast treft u de inhoudsopgave aan.

Inhoudsopgave

Pagina 2 van 20

Inleiding
​Achtergrond en aanleiding

​Doelstelling

​De Aanbestedingswet 2012, op 1 april 2013 in werking

​De doelstelling van het onderzoek is om antwoord te

getreden, is in 2016 gewijzigd. Tijdens het parlementaire

geven op de volgende onderzoeksvragen:

debat naar aanleiding van de wijziging van de

1. Hoeveel aanbestedingen zijn in de periode vanaf 1

Aanbestedingswet, is behoefte ontstaan naar inzicht in

april 2013 tot en met 1 januari 2016 ingetrokken tussen

hoe vaak in de afgelopen jaren aanbestedingsprocedures

het moment van indienen van de (laatste) Nota van

vroegtijdig zijn ingetrokken en hoe vaak dit tot een

Inlichtingen en het moment waarop de opdracht anders

tenderkostenvergoeding heeft geleid. Het ministerie van

zou zijn gegund?

Economische Zaken heeft met het oog op dit debat

2. In hoeveel gevallen heeft dit geleid tot een

Significant gevraagd een onderzoek uit te voeren.

tenderkostenvergoeding voor de betrokken
inschrijvers?
3. Indien voorhanden, hoe hoog was dit bedrag?

Inleiding

Pagina 3 van 20

Aanpak
​Inleiding
​In dit onderzoek is getracht om in korte tijd een zo compleet mogelijk antwoord te geven op de onderzoeksvragen.
Hiertoe is gebruikgemaakt van de TenderNed-database als vertrekpunt. Sinds het van kracht worden van de
Aanbestedingswet 2012 (in 2013) zijn aanbestedende diensten verplicht om al hun openbare aanbestedingen (nationaal
openbaar en Europees) op TenderNed te publiceren. Daarmee is op voorhand inzichtelijk hoeveel Europese en
nationale aanbestedingen van Nederlandse aanbestedende diensten gepubliceerd zijn in de te onderzoeken periode
1 april 2013 tot en met 10 december 2015. In totaal gaat het om 13.227 aanbestedingsprocedures. De start van deze
periode is gelijk aan de ingangsdatum van de Aanbestedingswet 2012. De einddatum van 10 december 2015 is bepaald
door de minimale doorlooptermijn (22 dagen) van een openbare Europese aanbesteding af te halen van 1 januari 2016.
De gevolgde aanpak kent vervolgens twee sporen. Op de volgende pagina is de aanpak schematisch weergegeven.
Vervolgens gaan we verder op de aanpak in.

Aanpak

Pagina 4 van 20

Aanpak (2) schematische weergave

Spoor 1
Aanbestedingen TenderNed
Online-enquête
Selecties uit
TenderNeddatabase

Aanpak (2) schematische weergave

Analyse
Spoor 2
Aanbestedingen andere
platforms
Online-enquête
Telefonisch benaderen

Pagina 5 van 20

Aanpak (3)

Aanbestedingen via TenderNed

online-enquête in te vullen (voor de vragenlijst:
zie bijlage A).

Spoor 1
​Uit de TenderNed-database hebben we alle gepubliceerde

​Niet benaderd

aanbestedingen geselecteerd waarbij staat aangegeven

​Naast de aanbestedingen die via spoor 1 zijn benaderd,

dat deze zijn afgebroken of niet zijn gegund. Het gaat

zijn er nog andere aanbestedingen die zijn aangemaakt in

hierbij om aanbestedingen die middels het onlineplatform

TenderNed die mogelijk zijn afgebroken. Het gaat hierbij

TenderNed zijn aangemaakt en niet zijn geïmporteerd uit

om aanbestedingen in de onderzoeksperiode die zijn

andere aanbestedingsplatformen. Het gaat om in totaal

aangemaakt in TenderNed, waarvan geen melding is

866 aanbestedingen van 402 verschillende

gemaakt dat deze zijn afgebroken, maar waarvan ook

aanbestedende diensten waarvan in TenderNed

geen “Aankondiging van een gegunde opdracht” is

geregistreerd staat dat deze zijn afgebroken, niet gegund

aangetroffen. Het gaat om in totaal 1312 aanbestedingen.

of niet het gewenste resultaat hebben opgeleverd. Van

In deze aanbestedingen zou een aanbestedende dienst

deze selectie aanbestedingen zijn de contactpersonen die

wellicht gekozen kunnen hebben, bewust of onbewust, om

in TenderNed zijn geregistreerd benaderd om voor één of

geen gunningspublicatie te publiceren in de

meerdere (indien aan de orde) aanbestedingen een

onderzoeksperiode.

Aanpak (3)

Pagina 6 van 20

Aanpak (4)

Er is in dit onderzoek voor gekozen om deze groep

aanbestedingen die via andere platforms zijn aanbesteed.

aanbestedingen niet te benaderen. De kans dat

Deze aankondigingen zijn vanuit andere aanbestedende

aanbestedende diensten onterecht worden benaderd, is

platforms geïmporteerd naar TenderNed. Bij deze

bij deze groep aanbestedingen relatief groot, terwijl we al

aanbestedingen staat in TenderNed niet geregistreerd of

op een andere manier (spoor 1, online-enquête) gericht

ze al dan niet zijn ingetrokken. Bij deze aanbestedingen

aanbestedende diensten uit deze deelpopulatie kunnen

hebben we gekeken of er naast een “Aankondiging van

benaderen over aanbestedingen waarvan de

een opdracht” ook een “Aankondiging van een gegunde

aankondigingen via TenderNed zijn verlopen. Daarmee

opdracht” aanwezig is (gepubliceerd tot en met 31 juni

zijn aanbestedingen waarvan aankondigingen via

2016) met hetzelfde TenderNed-kenmerk. Aanbestedingen

TenderNed zijn verlopen al sterk vertegenwoordigd in het

waarvan geen “Aankondiging van een gegunde opdracht”

onderzoek.

aanwezig is, kunnen zijn ingetrokken. We weten dit op
voorhand echter niet zeker, want er kan ook sprake zijn

Aanbestedingen via andere platforms

van een administratieve of andere oorzaak van het
ontbreken van een “Aankondiging van een gegunde

Spoor 2

opdracht” bij een bepaalde aanbesteding.

​In de TenderNed-database staan ook aankondigingen van
Aanpak (4)

Pagina 7 van 20

Aanpak (5)
​Het benaderen van deze groep aanbestedingen gaat dus

We hebben waar mogelijk andere contactgegevens van

gepaard met een bepaalde onzekerheid: op voorhand is

de betreffende aanbestedende dienst uit TenderNed erbij

onduidelijk of de betreffende aanbesteding daadwerkelijk

gezocht. Dit was mogelijk voor 266 aanbestedende

is ingetrokken.

diensten, verantwoordelijk voor 2.336 aanbestedingen
waarvoor we geen “Aankondiging van een gegunde

​Omdat bij deze aanbestedingen die via andere platforms

opdracht ” in de TenderNed database hebben

zijn aanbesteed binnen de scope van dit onderzoek geen

aangetroffen.

andere mogelijkheden waren om deze deelpopulatie te
betrekken, is er toch voor gekozen om aanbestedende

​In deze selectie zit een flink aantal aanbestedende

diensten van deze aanbestedingen te benaderen. Hierbij

diensten met relatief veel aanbestedingen. Voor

is het risico genomen dat deze aanbestedende diensten

aanbestedende diensten met veel aanbestedingen zou het

onterecht worden benaderd.

betekenen dat ze veel tijd moeten investeren als zij de
online-enquête moeten invullen. Daarom hebben we de

​Het gaat bij spoor 2 in totaal om 2830 aanbestedingen van

groep aanbestedende diensten met 10 of meer

516 aanbestedende diensten. Bij deze aanbestedingen

aanbestedingen waarvan geen “Aankondiging van een

staan in TenderNed geen contactgegevens geregistreerd.

gegunde opdracht” aanwezig is in de TenderNed-

Aanpak (5)

Pagina 8 van 20

Aanpak (6)

database, telefonisch benaderd met het verzoek een voor

​Op de volgende pagina volgt een samenvatting van de

hen toegespitst invulschema in te vullen. Indien we de

verschillende sporen in het onderzoek en de aantallen

juiste persoon hebben kunnen spreken, hebben we dit

aanbestedingen en aanbestedende diensten die daarbij

invulschema per e-mail toegezonden.

horen.

​Aanbestedende diensten met minder dan
tien aanbestedingen waarvan geen “Aankondiging van
een gegunde opdracht” aanwezig is in de TenderNeddatabase hebben we wel per e-mail uitgenodigd om de
online-enquête over de betreffende aanbestedingen in te
vullen.

Aanpak (6)

Pagina 9 van 20

Aanpak (7)

* In batch 2 (telefonisch benaderen) hebben we minimaal één poging gedaan om de betreffende aanbestedende dienst te bereiken. Bij 56 aanbestedende diensten was het
niet mogelijk om tijdig bij de juiste contactpersonen terecht te komen, of gaf men aan geen antwoord te kunnen geven op onze vraag. Twee aanbestedende diensten gaven
aan niet mee te willen werken. In totaal zijn bij 10 aanbestedende diensten de beoogde contactpersonen tijdig bereikt en zijn vervolgens bij zeven aanbestedende diensten
een invulformulier gestuurd.

Aanpak (7)

Pagina 10 van 20

Resultaten

Respons

• Een groot deel van de aanbestedingen bleken toch te

In totaal hebben we in dit onderzoek 668 aanbestedende

zijn gegund, bijvoorbeeld onder een ander TenderNed-

diensten benaderd over in totaal 3.202

kenmerk. Hierdoor voelden de aangeschreven

aanbestedingsprocedures in de periode 1 april 2013 tot

contactpersonen van aanbestedende diensten zich

10 december 2015 die mogelijk zijn afgebroken en/of niet

minder aangesproken toen zij voor dit onderzoek werden

gegund (zie ook de tabel op pagina 6). Aangezien het om

benaderd en waren vervolgens minder geneigd om mee

twee separate onderzoeksporen gaat, behandelen we de

te werken.

respons (uitgedrukt in een percentage) per onderzoekspoor
apart. De respons via spoor 1 was zoals verwacht het

Representativiteit

hoogst: 39%. Voor spoor 2 was de respons aanzienlijk

Wanneer we verder inzoomen op de samenstelling van de

lager: 8%. Het lage responspercentage bij spoor 2 is

respons, dan blijkt dat er sprake is van een goede verdeling

waarschijnlijk het gevolg van:

over de verschillende (deel)sectoren. Op basis van een

• Ontbreken van contactgegevens per aanbesteding

Chi-kwadraat toets hebben we kunnen vaststellen dat de

(hiertoe waren we genoodzaakt om een algemeen

respons representatief is voor de aanbestedingen die in

contactpersoon of adres van de betreffende

eerste instantie voor dit onderzoek zijn geselecteerd.

aanbestedende dienst te benaderen).

Daarbij blijkt tevens dat (deel)sectoren met relatief veel

Resultaten

Pagina 11 van 20

Resultaten (2)

aanbestedingen, zoals bouwwerkzaamheden,

zijn afgebroken, maar waarvan ook geen “Aankondiging

software en informatiesystemen, zakelijke dienstverlening

van een gegunde opdracht” is gevonden niet zijn

en diensten inzake afvalwater, afval, reiniging en milieu

meegenomen in het onderzoek. Deze groep

ruim in de respons vertegenwoordigd zijn (zie bijlage B).

aanbestedingen lijkt echter qua voorselectie op de selectie

Daarnaast is de verdeling tussen Europese en nationale

van spoor 2. Voor spoor 2 is immers ook met de nodige

aanbestedingen in de respons vergelijkbaar met de

onzekerheid een voorselectie gemaakt van

aanbestedingen die in de voor-selecties van spoor 1 en

aanbestedingen waarvan geen aankondiging van een

spoor 2 van het onderzoek zijn gemaakt. Doordat we met

gunning is aangetroffen. In de berekeningen van de

twee sporen hebben gewerkt, hebben we bovendien

resultaten voegen we deze groep aanbestedingen samen

zowel aanbestedende diensten die met TenderNed

met de deelpopulatie (voorselectie) van spoor 2.

werken geïncludeerd als aanbestedende diensten die met
andere platforms werken.

Tot slot is er mogelijk sprake van enige bias in de respons,

vanwege het feit dat aanbestedingen die zijn aangemaakt
in TenderNed waarvan geen melding is gemaakt dat deze
Resultaten (2)

Pagina 12 van 20

Resultaten (3)

Voortijdig afgebroken aanbestedingen

Van de 186 aanbestedingen waarover we via spoor 2

Uit de ontvangen reacties (hierna: respons) blijkt dat niet

informatie hebben ontvangen bleken er 154 (83%) (toch)

alle aanbestedingen die op voorhand waren geselecteerd

gegund te zijn.

daadwerkelijk voortijdig waren afgebroken. Van de 528
aanbestedingen in de respons, bleek 46% volgens de

Vertaald naar de twee deelpopulaties (spoor 1 en spoor 2)

betreffende aanbestedende dienst wel degelijk te zijn

en rekening houdend met een betrouwbaarheidsinterval

gegund (zie voor een overzicht van de resultaten de figuur

van 95% is tussen de 8% en 12% van alle

op pagina 16). 286 (54%) van de aanbestedingen waren

aanbestedingen in de onderzoeksperiode voortijdig

voortijdig afgebroken. Hierbij is het belangrijk om

afgebroken. Dit correspondeert met tussen de 1.097 en

onderscheid te maken tussen de twee onderzoekssporen,

1.599 van de 13.227 aanbestedingen die in de periode

omdat bij spoor 1 aanbestedende diensten zelf op

1 april 2013 - 10 december 2015 op TenderNed zijn

TenderNed hadden aangegeven dat de aanbesteding was

aangekondigd.

afgebroken terwijl dit bij spoor 2 op voorhand niet duidelijk
was. Van de 342 aanbestedingen waarover we via spoor 1

informatie hebben ontvangen bleken er 88 (26%) (toch)
gegund te zijn.
Resultaten (3)

Pagina 13 van 20

Resultaten (4)

Van deze 286 voortijdig afgebroken aanbestedingen in de

Van de 174 ingetrokken aanbestedingen in de respons is

respons is bij 23% van de gevallen aangegeven dat er

24% in de inschrijffase ingetrokken, maar wel voor de

geen geldige inschrijvingen zijn ontvangen. Dit kan

laatste Nota van Inlichtingen. In 60% (tussen de 54% -

bijvoorbeeld te wijten zijn aan onvoldoende

66%) van de ingetrokken aanbestedingen is de

professionaliteit aan de zijde van de inschrijvers, of aan

aanbesteding na de laatste Nota van Inlichtingen

het stellen van niet realistische voorwaarden van de

ingetrokken (41% is ingetrokken na sluiting). Vertaald naar

aanbestedende dienst. In 2% werd aangegeven dat de

de totale populatie is tussen de 3% en 5% van alle

aankondiging van een gunning alsnog wordt verzonden en

aanbestedingen na de laatste Nota van inlichtingen

in 15% van de voortijdig afgebroken aanbestedingen was

ingetrokken. Dit correspondeert met tussen de 334 en 693

sprake van een andere situatie (zeer divers). 61% (tussen

van de 13.227 aangekondigde aanbestedingsprocedures

de 56% en 66%) van de voortijdig afgebroken

in TenderNed in de periode 1 april 2013 - 10 december

aanbestedingen zijn volgens de aanbestedende diensten

2015.

daadwerkelijk ingetrokken. Vertaald naar de totale
populatie gaat het om tussen de 622 en 1045

aanbestedingen die in de onderzoeksperiode (april 2013 december 2015) daadwerkelijk zijn ingetrokken.
Resultaten (4)

Pagina 14 van 20

Resultaten (5)

Tenderkostenvergoeding
In dit onderzoek is de centrale vraag hoe vaak sprake is
geweest van een vergoeding van de tenderkosten bij
afgebroken aanbestedingen die na de laatste Nota van
Inlichtingen zijn ingetrokken. Van de 104 aanbestedingen
in de respons die na de laatste Nota van Inlichtingen zijn
ingetrokken bleek bij één aanbesteding een vergoeding
van de tenderkosten te zijn betaald aan de inschrijvende
partijen. Dit komt neer op afgerond 1% (vertaald naar de
gehele populatie: tussen de 0 en 3%).

Resultaten (5)

Pagina 15 van 20

Resultaten (6)
N = 528

Aanbestedingen
2013-2015 in de
respons
46% : N = 242

Elk niveau telt op tot 100%
(afrondingsverschillen daargelaten). In dit
schema zijn geen bandbreedtes opgenomen.
Het betreft de aantallen en percentages in de
respons. Op populatieniveau geldt een zekere
foutmarge. Deze staat in de beschrijvende
tekst genoemd.

54% : N = 286

Voortijdig
beëindigd

Toch gegund

15% : N = 42

2% : N =5

23% : N =65

Andere situatie of
onbekend

Aankondiging
gegunde opdracht
later verzonden

3% : N = 6

24% : N = 42

Onbekend

In de inschrijffase,
voor laatste NvI

61% : N =174

Geen geldige
inschrijvingen

Aanbesteding
ingetrokken

19% : N = 33

12% : N = 21

In de selectiefase
(bij niet openbare
procedure)

41% : N = 71

In de inschrijffase,
na de laatste NvI

Na de
sluitingsdatum

99% : N = 104

Geen tenderkostenvergoeding
Resultaten (6)

1% : N = 1

Wel tenderkostenvergoeding
Pagina 16 van 20

Conclusies
Hoofdconclusies

onderzoeksperiode correspondeert dit met tussen de

Het doel van het onderzoek is om inzichtelijk te maken

334 en 693 aanbestedingen.

hoe vaak aanbestedingsprocedures in de afgelopen jaren

• Het komt nauwelijks voor dat bij aanbestedingen die na

tussen het moment van indienen van de (laatste) Nota van

de laatste Nota van inlichtingen worden afgebroken een

Inlichtingen en het moment waarop de opdracht anders

tenderkostenvergoeding wordt betaald aan de

zou zijn gegund, zijn ingetrokken en in hoeveel van die

inschrijvende partijen. In de reacties die we hebben

gevallen hierbij schadevergoedingen zijn uitgekeerd (en

ontvangen kwam dat slechts éénmaal voor. Vertaald

indien voorhanden welk bedrag).

naar de totale populatie van voortijdig maar te laat
ingetrokken aanbestedingen, rekening houdend met de

Op basis van dit onderzoek kunnen we de volgende
conclusies trekken:
• Een relatief klein deel van alle aanbestedingen die in

foutmarge, ligt dit percentage tussen de 0% en 3%.
• Aangezien bij slechts 1 aanbesteding in de respons
sprake was van een tenderkostenvergoeding, kunnen

TenderNed staan opgenomen wordt voortijdig

we op basis van dit onderzoek geen betrouwbare

afgebroken. Van de 13.227 aanbestedingen in de

uitspraken doen over het bedrag dat is uitgekeerd aan

periode 1 april 2013 tot en met 10 december 2015 die

de inschrijver(s) die te maken hebben bij te laat

in TenderNed staan opgenomen, blijkt tussen de 3% en

ingetrokken aanbestedingen. Duidelijk is naar ons

5% te zijn ingetrokken na de laatste Nota van

oordeel wel dat het zeer sporadisch voor lijkt te komen.

inlichtingen. Vertaald naar alle aanbestedingen in de
Conclusies

Pagina 17 van 20

Conclusies (2)

Beperkingen van het onderzoek

schatting van kunnen maken: tussen de 1.097 en 1.599

Voor de opzet van dit onderzoek is de beschikbare

van de 13.227 aanbestedingen die in de periode

doorlooptijd sterk bepalend geweest. Voor het onderzoek

1 april 2013 - 10 december 2015 op TenderNed zijn

is gekozen om gebruik te maken van gegevens uit de

aangekondigd zijn afgebroken.

TenderNed-database. Hierin staan alle openbare

Ook was het niet mogelijk om binnen de scope van dit

(nationaal openbaar en Europees) aanbestedingen van

onderzoek alle aanbestedende diensten te benaderen via

Nederlandse aanbestedende diensten. Door deze keuze

de contactpersonen van de betreffende aanbestedingen,

vallen onderhandse aanbestedingen buiten de scope van

wegens het ontbreken van contactgegevens bij

dit onderzoek. Daarbij staat niet bij alle aanbestedingen in

geïmporteerde aanbestedingen. Een groot deel van de

TenderNed geregistreerd of ze al dan niet voortijdig zijn

populatie is echter wel benaderd. Bovendien

afgebroken. Daarmee was het in dit onderzoek niet

vertegenwoordigt de respons een goede afspiegeling van

mogelijk om vooraf exact de populatie (afgebroken

de type aanbestedingen die vooraf waren geselecteerd.

aanbestedingen) vast te kunnen stellen.
Gegeven de benoemde beperkingen van het onderzoek

Op basis van de respons op de uitvraag onder

bestaat er een zekere foutmarge omtrent de in dit

aanbestedende diensten hebben we daar wel een

onderzoek genoemde percentages.

Conclusies (2)

Pagina 18 van 20

Bijlage A: Vragenlijst online-enquête
Vragenlijst
1.

Is voor deze aanbesteding een aankondiging van een gegunde opdracht verzonden?

2.

Wat is de reden dat er nog geen aankondiging van een gegunde opdracht is verzonden?

3.

In welke fase bevond de aanbesteding zich toen deze is ingetrokken?

4.

Was er sprake van een vergoeding van de tenderkosten voor de inschrijver(s)?

5.

Wat was de hoogte van deze vergoeding? (vul een afgerond bedrag in)

6.

Wat was de beoogde opdrachtwaarde? (vul een afgerond bedrag in)

7.

Aan hoeveel partijen is deze vergoeding uitgekeerd?

8.

Wat was de reden voor het (deels) vergoeden van de tenderkosten?

9.

Hoe is de hoogte van de vergoeding van de tenderkosten bepaald?

Bijlage A: Vragenlijst online-enquête

Pagina 19 van 20

Bijlage B: Respons naar cpv-code
CPV
03
09
14
15
16
18
19
22
24
30
31
32
33
34
35
37
38
39
41
42
43
44
45
48
50
51
55
60
63
64
65
66
70
71
72
73
75
76
77
79
80
85
90
92
98

Omschrijving
Eerste selectie Respons
Landbouw- en veeteelt-, kwekerij-, visserij-, bosbouw- en aanverwante producten
22
0
Aardolieproducten, brandstof, elektriciteit en andere energiebronnen
112
9
Mijnbouw, basismaterialen en aanverwante producten
4
0
Voeding, dranken, tabak en aanverwante producten
31
2
Landbouwmachines
9
1
Kleding, schoeisel, bagageartikelen en accessoires
39
4
Leder, textielweefsels, kunststof- en rubber materialen
6
1
Drukwerk en aanverwante producten
53
2
Chemische producten
22
2
Kantoormachines en gegevensverwerkende apparatuur, -uitrusting en -benodigdheden, uitgezonderd meubilair en softwarepakketten
162
22
Elektrische machines, apparaten, uitrusting en verbruiksartikelen. Verlichting
70
4
Radio-, televisie-, communicatie-, telecommunicatietoestellen en aanverwante apparatuur
68
8
Medische apparatuur, farmaceutische artikelen en artikelen voor lichaamsverzorging
128
10
Vervoersmaterieel en bijbehorende producten
152
19
Uitrusting voor veiligheid, brandweer, politie en leger
34
6
Muziekinstrumenten, sportartikelen, spelletjes, speelgoed, handwerk, kunstartikelen en toebehoren
15
4
Laboratoriuminstrumenten, optische en precisie-instrumenten (uitgezonderd brillen)
54
7
Meubelen (m.i.v. kantoormeubelen), inrichtingsartikelen, huishoudelijke apparaten (uitgez. verlichting) en schoonmaakproducten
90
2
Verzameld en gezuiverd water
2
0
Bedrijfsmachines
77
10
Machines voor de mijnbouw, steengroeven en voor de bouw
3
0
Structuren en materialen voor de bouw; ondersteunende producten voor de bouw (uitgezonderd elektrische apparatuur)
60
11
Bouwwerkzaamheden
1524
167
Software en informatiesystemen
163
22
Reparatie- en onderhoudsdiensten
142
14
Installatiediensten (uitgezonderd software)
24
2
Diensten voor hotel, restaurant en detailhandel
27
3
Vervoersdiensten (uitg. vervoer van afval)
66
7
Ondersteunende en aanvullende vervoersdiensten; reisbureaudiensten
16
0
Post- en telecommunicatiediensten
74
7
Openbare voorzieningen
15
1
Financiële en verzekeringsdiensten
128
19
Makelaarsdiensten
37
3
Dienstverlening op het gebied van architectuur, bouwkunde, civiele techniek en inspectie
203
12
IT-diensten: adviezen, softwareontwikkeling, internet en ondersteuning
165
11
O&O, en aanverwante diensten
57
2
Diensten voor openbaar bestuur, defensie en sociale verzekering
15
0
Diensten in verband met olie- en gasindustrie
3
0
Diensten voor land-, bos- en tuinbouw, aquicultuur en iemkerij
112
6
Zakelijke dienstverlening: juridisch, marketing, consulting, drukkerij en beveiliging
474
40
Diensten voor onderwijs en opleiding
76
8
Gezondheidszorg en maatschappelijk werk
119
4
Diensten inzake afvalwater, afval, reiniging en milieu
291
28
Cultuur-, sport- en recreatiediensten
27
4
Overige gemeenschaps-, sociale en persoonlijke diensten
55
6
Onbekend
3
38
Totaal
5026
490

Bijlage B: Respons naar cpv-code

Pagina 20 van 20