Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

21 501-32

Landbouw- en Visserijraad

Nr. 1180

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 4 juni 2019
De vaste commissie voor Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit heeft een
aantal vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Minister van
Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit over de brief van 22 mei 2019 over
de geannoteerde Agenda Informele Landbouwraad 2-4 juni 2019
(Kamerstuk 21 501-32, nr. 1177), over de brief van 22 mei 2019 over het
verslag Landbouw- en Visserijraad 14 mei 2019 (Kamerstuk 21 501-32, nr.
1178) en over de brief van 15 mei 2019 over de voorgenomen Nederlandse standpunten inzake de onderwerpen die ter stemming worden
voorgelegd aan het eerstvolgende Standing Committee on Plants,
Animals, Food and Feed (SCoPAFF) over regelgeving gewasbeschermingsmiddelen (Kamerstuk 27 858, nr. 455).
De vragen en opmerkingen zijn op 27 mei 2019 aan de Minister van
Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit voorgelegd. Bij brief van 29 mei
2019 zijn de vragen, voorzien van een inleiding beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Kuiken
Adjunct-griffier van de commissie,
Goorden

kst-21501-32-1180
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-32, nr. 1180

1

Inhoudsopgave
I

II

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de
GroenLinks-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de Partij voor
de Dieren-fractie
Antwoord / Reactie van de Minister

2
2
3
4
4
5
8

I Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
Geannoteerde agenda L&V raad
De leden van de VVD-fractie lezen dat de informele Landbouwraad in het
teken staat van Research in Agriculture and bioeconomy. Kan de Minister
een uitgebreide toelichting geven op de inbreng van Nederland? Op welke
manier gaat de Minister meer ruimte creëren voor circulaire economie?
Deze leden lezen dat Nederland voorstander is en specifiek voor bioeconomie zal inzetten op verschillende acties. Welke acties zijn dat en op
welke manier worden deze vormgegeven? Heeft de Minister ook aandacht
voor de ontwikkeling van kennis op dit onderwerp en, zo ja, hoe gaat de
Minister dat borgen?
Verslag Landbouw- en Visserijraad 14 mei 2019
De leden van de VVD-fractie ondersteunen de lijn van de Minister dat het
streven naar een «gedeeltelijke algemene oriëntatie» te vroeg is. Zoals
deze leden al eerder hebben benadrukt, is het ook zaak dat er eerst
helderheid komt over het budget alvorens er besluitvorming op onderdelen plaatsvindt.
De leden van de VVD-fractie lezen dat het agendapunt met betrekking tot
een slimme en duurzame toekomst voor de Europese landbouw en
landelijke gebieden niet aan bod is gekomen in de Landbouw- en
Visserijraad van 14 mei. Kan de Minister aangeven wanneer er in
Europees verband wel over gesproken wordt en wat de inzet wordt van
Nederland?
De leden van de VVD-fractie vinden het goed dat de Minister aandacht
heeft gevraagd voor de herziening van de Europese Genetisch Gemodificeerd Organismen (GGO)-regelgeving voor nieuwe veredelingstechnieken. Deze leden rekenen erop dat de Minister de komende periode
prioriteit geeft aan de herziening, aangezien het aantal werkzame,
effectieve en efficiënte gewasbeschermingsmiddelen die onze Nederlandse boeren en tuinders mogen en kunnen gebruiken snel afneemt. Wat
is er nodig om de GGO-regelgeving te herzien? Wanneer is duidelijk of de
Europese Commissie de herziening van de GGO-regelgeving in haar
werkplan opneemt? Op welke manier zal de Minister dit onderwerp
specifiek aankaarten in het kader van het vormen van een nieuwe
Commissie? Op welke manier gaat de Minister de Kamer betrekken bij de
herziening van de GGO-regelgeving?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-32, nr. 1180

2

De leden van de VVD-fractie lezen dat België en Polen hun zorgen hebben
geuit over de marktsituatie in de EU voor appels en peren. Hoe staat
Nederland tegenover het verzoek aan de Europese Commissie om voor de
sector hardfruit te voorzien in specifieke interventiemaatregelen?
De leden van de VVD-fractie lezen in het verslag van de Raad van 14 mei
2019 dat de lidstaten Frankrijk en Spanje (met ondersteuning van de Zuiden Oost-Europese lidstaten) hebben gepleit voor het verhogen van
steunpercentages voor lokale actiegroepen en ultraperifere regio’s in het
kader van het Europees Fonds voor Maritieme Zaken en Visserij (EFMZV).
Deze leden steunen de Minister in haar beslissing om dit voorstel niet te
steunen, aangezien dit voorstel niet aansluit bij de doelstellingen van het
EFMZV. Kan de Minister aangeven of zij steun heeft van andere lidstaten
(en, zo ja, van welke) en wat haar inzet zal zijn om het voorstel van
Frankrijk en Spanje te blokkeren?
De leden van de VVD-fractie lezen in de antwoorden van de Minister op
het schriftelijk overleg over de geannoteerde agenda Landbouw- en
Visserijraad van 14 mei 2019 (Kamerstuk 21 501-32, nr. 1179) dat een
Europese aanpak van de varroamijt vooral draait om onderzoek en
kennisontwikkeling en niet zozeer om nieuwe Europese regelgeving. Wat
zijn de vervolgstappen na afloop van het onderzoek «EU Honingprogramma 2017–2019»? Wat zijn de eerste resultaten van het onderzoek? Op
welke manier zoekt de Minister steun bij andere EU-lidstaten voor een
Europese aanpak van de varroamijt?
Standing Comittee Plants, Animals, Food and Feed (SCoPAFF)-brief
15 mei 2019
De leden van de VVD-fractie maken zich oprecht zorgen over de beschikbaarheid van voldoende middelen en de ontwikkeling van alternatieven.
Deze leden vragen de Minister om een uitgebreidere toelichting op het
niet verlengen van desmedifam. Heeft de bietensector nog voldoende
effectieve alternatieven om onkruid te bestrijden? Mocht desmedifam
worden verboden, geldt dit dan voor alle lidstaten? Zo nee, leidt dit dan
niet tot een ongelijk speelveld? Graag een uitgebreide toelichting.
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de geannoteerde agenda van de informele Landbouw- en Visserijraad van 2 tot en
met 4 juni. Deze leden hebben enkele vragen in relatie tot het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid.
De leden van de CDA-fractie lezen dat de Minister in deze fase een
gedeeltelijke algemene oriëntatie onwenselijk acht. Hoe denken andere
lidstaten hierover?
De leden van de CDA-fractie krijgen regelmatig signalen over problemen
bij het intekenen van landbouwpercelen bij de Landbouwtelling. In het
verslag van de Landbouw- en Visserijraad van 14 mei 2019 in Brussel
wordt melding gemaakt van de ingebruikname basisregistratie grootschalige topografie (BGT). Kan de Minister aangeven wat wordt bedoeld
met «In de BGT wordt nauwkeuriger gemeten dan voorheen»? Wat wordt
precies verstaan onder de opmerking dat «de begrenzing definitief
wordt»? Deze leden horen regelmatig dat de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) wijzigingen denkt te moeten aanbrengen in
perceelgrenzen en dat boeren grote moeite moeten doen om deze
onterechte wijzigingen weer recht te zetten. Gaat dit nu tot het verleden
behoren?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-32, nr. 1180

3

De leden van de CDA-fractie hebben vernomen dat de online geformuleerde vragen van de gecombineerde opgave 2019 die gepubliceerd is via
de Regeling landbouwtelling en de gecombineerde opgave van 2019
afwijken. Kan de Minister aangeven wat het afwijken van een wettelijk
gepubliceerde regeling voor gevolgen heeft?
De leden van de CDA-fractie vernemen dat van sommige kotters de
vergunning voor het gebruik van het pulstuig al verloopt op 1 juni. Deze
vissers geven aan uitstel nodig te hebben tot 1 juli om hun kotters van een
ander tuig te voorzien. Gezien de brief van de Minister van 19 februari
2019 (Kamerstuk 32 201, nr. 93), de motie-Dik-Faber (Kamerstuk 32 201, nr.
103) en de ruimte die er is gezien het Europese uitstel van het aannemen
van de Verordening Technische Maatregelen, verzoeken deze leden om
het aflopen van de vergunningen te verplaatsen naar 1 juli. Is de Minister
daartoe bereid? Zo nee, waarom niet?
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van de geannoteerde
agenda Informele Landbouwraad van 2–4 juni 2019 en hebben hier nog
enkele vragen over.
Het Nationaal Strategisch Plan (NSP) moet maatregelen bevatten die de
bioeconomy bevorderen. Kan de Minister toelichten op welke wijze de
huidige plannen voor het NSP hier invulling aan geven? Zijn er derhalve
andere interventies die nog verdere uitwerking behoeven om de
bioeconomy doelstellingen te behalen?
Het is duidelijk geworden dat de uitslag van de verkiezingen voor
verschuivingen zorgt in het Europees Parlement. Kan de Minister een
inschatting geven wat voor kansen de nieuwe samenstelling van het
Europees Parlement biedt voor de door Nederland gewenste substantiële
bezuiniging op het GLB, genoemd in de appreciatie van het Meerjarig
Financieel Kader?
Vragen en opmerkingen van de leden van de GroenLinks-fractie
De leden van de GroenLinks-fractie hebben zich opnieuw verdiept in de
Europese bioeconomie strategie, waar weer over gesproken zal worden
tijdens de aankomende Landbouw- en Visserijraad op 2 tot en met 4 juni.
Kan de Minister, aangezien de strategie al in 2012 is gepresenteerd, aan
deze leden toelichten op welke wijze de strategie tot nu toe is uitgevoerd
en of er al concrete resultaten zijn geboekt?
De leden van de GroenLinks-fractie hebben vernomen dat het Horizon
2020 programma een van de belangrijkste programma’s is voor de
financiering van de ontwikkeling en bevordering van de bioeconomie. Kan
de Minister toelichten op basis van welke voorwaarden deze financiering
over de actiepunten en lidstaten wordt verdeeld? Is er een verschil met
het Horizon Europe programma dat hierna zal volgen? Zo ja, kan de
Minister dit toelichten?
De leden van de GroenLinks-fractie hebben vernomen dat Landbouwcommissaris Phil Hogan nationaal strategische plannen alleen zal goedkeuren
als daar ook maatregelen voor de bevordering van de bioeconomie in
staan. In het huidige voorstel voor het NSP staan nog geen acties op het
gebied van de bioeconomie. Kan de Minister toelichten welke maatregelen zij van plan is om op te nemen in het NSP ten behoeve van de
bioeconomie? Wanneer verwacht de Minister dat de SWOT-analyse met
betrekking tot de bioeconomie af zal zijn?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-32, nr. 1180

4

De leden van de GroenLinks-fractie hebben de brief van de Minister over
de Nederlandse positie op de aankomende SCoPAFF-bijeenkomst over
regelgeving voor gewasbescherming met zorg gelezen. Hierover hebben
deze leden daarom nog een aantal vragen. Zij vernemen dat SCoPAFF
hoofzakelijk besluiten neemt op basis van risico’s voor mens, dier en
milieu, en niet op basis van de landbouwkundige noodzaak. Deze leden
vinden het daarom teleurstellend dat er nog niet opnieuw over het
bijenrichtsnoer zal worden onderhandeld, gezien het feit dat er veel meer
bijengif (met name thiacloprid) in de vrije natuur blijkt te zitten dan
voorheen werd gedacht. Kan de Minister toelichten wanneer er eindelijk
een bijenrichtsnoer zal gaan komen waarbij in ieder geval in de toelatingseisen rekening wordt gehouden met zowel opstapelende effecten op de
omgeving als niet-dodelijke effecten op insecten?
Daarnaast zijn de leden van de GroenLinks-fractie verheugd dat de
Nederlandse inzet is om de goedkeuring van de stoffen desmedifam,
thiofonaat-methyl en dimethoaat niet te vernieuwen. Deze leden maken
zich echter zorgen over het voornemen van de Minister om in te stemmen
met het verzoek van de Europese Commissie om de nieuwe stof Bacillus
substilis IAB/BS03 wel goed te keuren, omdat onderzoek uitwijst dat er
nog te weinig bekend is over het effect op mens, dier en milieu.
Onderzoek naar de stof florypauxifen wijst ook uit dat er nog te weinig
bekend is over risico’s voor bijen. Is de Minister bereid deze inzet vanuit
het voorzorgsbeginsel te heroverwegen?
Vragen en opmerkingen van de leden van de Partij voor de
Dieren-fractie
Uitvoering motie automatische verlengingen
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie hebben zich op verschillende
momenten uitgesproken tegen de automatische verlengingen van
pesticiden zonder de wettelijk voorgeschreven herbeoordeling. Door
capaciteitsgebrek bij de Europese beoordelingsinstanties, waaronder de
European Food Safety Authority (EFSA), zijn de afgelopen jaren de
toelatingen van vele pesticiden keer op keer automatisch verlengd. Ook
van pesticiden waarvan bekend is dat ze een bedreiging vormen voor de
biodiversiteit en de menselijke gezondheid. Een zeer zorgwekkende en
onwenselijke situatie, vinden deze leden.
De Minister heeft de Kamer de afgelopen tijd telkens vooraf geïnformeerd
over de voorstellen van de Europese Commissie voor de automatische
verlenging van stoffen, waarvoor dank. Daarbij meldde zij echter dat
Nederland binnen de SCoPAFF-vergaderingen bij de automatische
verlenging van stoffen waarvan de Kamer heeft opgeroepen om deze van
de markt te halen, zich uitsluitend met een stemverklaring uitspreekt
tegen de gevaarlijke stoffen, maar tegelijkertijd gewoon instemt met de
automatische verlenging hiervan. Hierdoor werkt Nederland actief mee
aan het op de markt houden van deze gevaarlijke stoffen.
Vorige week nam de Kamer de motie-Ouwehand (Kamerstuk 21 501-32, nr.
1176) aan die het kabinet oproept om voortaan daadwerkelijk tegen
voorstellen van de Europese Commissie te stemmen als het gaat om
automatische verlenging van toelatingen van stoffen waarvan bekend is
dat ze een grote bedreiging vormen voor de biodiversiteit (in het bijzonder
bijen en hommels) of die kankerverwekkend, mutageen, hormoonverstorend en/of giftig voor de voortplanting zijn. Een stemverklaring
afleggen is dus niet voldoende.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-32, nr. 1180

5

De leden van de Partij voor de Dieren-fractie horen graag van de Minister
op welke wijze zij deze motie gaat uitvoeren.
Thiacloprid
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie hebben, aansluitend hierop,
aanvullende vragen over één van de gevaarlijke stoffen die de afgelopen
jaren bij herhaling automatisch is verlengd, zonder de wettelijk voorgeschreven herbeoordeling, namelijk thiacloprid.
Kan de Minister bevestigen dat thiacloprid een neonicotinoide is? Erkent
de Minister dat thiacloprid als systemisch bestrijdingsmiddel een lange
afbrekingstijd kent? Erkent de Minister dat dit middel daardoor nog lange
tijd schade zal aanbrengen aan het ecosysteem? Erkent de Minister dat
thiacloprid volgens de Uitvoeringsverordening (EU) 2015/408 van de
Commissie van 11 maart 20151 moet worden beschouwd als werkzame
stof die hormoonontregelende eigenschappen heeft die schadelijk kunnen
zijn voor de mens2?
Erkent de Minister dat thiacloprid om die reden al jaren op de lijst staat
met stoffen die zo risicovol zijn voor mens en/of milieu dat ze vervangen
moeten worden, de zogenaamde «Stoffen die in aanmerking komen om te
worden vervangen»?
Kan de Minister bevestigen dat thiacloprid in 2005 voor het laatst is
beoordeeld? Kan de Minister bevestigen dat de toelating van thiacloprid
sinds 2005 maar liefst vier keer automatisch is verlengd zonder te kijken
naar de risico’s van deze stoffen voor het milieu, voor bijen en hommels
en voor de menselijke gezondheid? Wanneer hebben deze automatische
verlengingen van thiacloprid precies plaatsgevonden? Wat is steeds de
positie van Nederland geweest bij de stemmingen over de voorstellen
voor de automatische verlengingen van thiacloprid? Hoe lang is het
proces van de herbeoordeling van thiacloprid al gaande?
Onlangs werd bekend dat uit onderzoek van de Universiteit Leiden is
gebleken dat thiacloprid maar liefst 2500 keer giftiger is voor het
ecosysteem dan tot nu toe bekend was3. Dit verschil kwam naar voren
door de resultaten uit veldonderzoek te vergelijken met resultaten van
laboratoriumstudies. Erkent de Minister dat dit veldonderzoek waardevolle informatie biedt, omdat dit de wisselwerking duidelijk maakt met
andere factoren die van invloed zijn op de mate waarin waterdieren en
andere levende organismen bestand zijn tegen de schadelijke effecten van
pesticiden? Zo nee, op basis waarvan diskwalificeert de Minister dit
onderzoek? Erkent de Minister dat het Leidse onderzoek naar de effecten
van thiacloprid de tekortkomingen toont van laboratoriumstudies?
Tot grote verbazing van de leden van de Partij voor de Dieren-fractie,
meldde Zembla dat deze studie niet zal worden meegenomen in de
lopende herbeoordeling van thiacloprid, omdat dit volgens het College
voor de toelating van gewasbeschermingsmiddelen en biociden (Ctgb)
niet mogelijk is «gelet op het moment van publicatie». Deze leden gaan er
vanuit dat het onderzoek van de Universiteit Leiden alsnog zal worden

1

Volledige naam: Uitvoeringsverordening (EU) 2015/408 van de Commissie van 11 maart 2015
inzake uitvoering van artikel 80, lid 7, van Verordening (EG) nr. 1107/2009 van het Europees
Parlement en de Raad betreffende het op de markt brengen van gewasbeschermingsmiddelen
en tot vaststelling van een lijst van stoffen die in aanmerking komen om te worden vervangen
2
https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/
?qid=1513677004608&uri=CELEX%3A32015R0408
3
https://zembla.bnnvara.nl/nieuws/video-bijengif-veel-schadelijker-dan-gedacht-onderzoekwordt-genegeerd

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-32, nr. 1180

6

betrokken in de lopende herbeoordeling van thiacloprid. Wat gaat de
Minister doen om er voor te zorgen dat dit gebeurt?
Kan de Minister bevestigen dat het meest recente implementatievoorstel
van het bijenrichtsnoer dat binnen SCoPAFF is geagendeerd, het
toepassen van veldstudies zoals deze bij de (her)beoordeling van stoffen
nog altijd op de lange baan schuift? Waar blijft de brief waarin de Minister
uiteenzet hoe het kabinet de aangenomen motie-Ouwehand (Kamerstuk
21 501-32, nr. 1175) voor implementatie van het bijenrichtsnoer als geheel,
dus inclusief de veldstudies, gaat uitvoeren?
Handelszaken landbouwproducten
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie maken zich grote zorgen over
een eventueel handelsverdrag met de Mercosur. De belangen van de
Europese boeren en de dieren worden geofferd voor de belangen van de
Europese, met name de Duitse, autobouwers. Het is onbegrijpelijk dat een
kabinet dat kringlooplandbouw als speerpunt van het landbouwbeleid
heeft gemaakt, kritiekloos achter de Europese Commissie aanloopt die op
geen enkele wijze door lijkt te hebben wat voor destructieve gevolgen een
handelsverdrag voor de Europese landbouw heeft. Deze leden voorzien
dat wanneer de Europese lidstaten straks worden overvallen door een
uitonderhandeld akkoord, er geen mogelijkheid is dit akkoord nog aan te
passen. Nu is de tijd om in actie te komen.
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie vragen verder wat de status
is van het Europese Sustainability Impact Assessment dat wordt gedaan
in het kader van de Mercosur-onderhandelingen. Wanneer kan de Kamer
de resultaten van deze assessment verwachten? Hoe verhoudt deze
assessment zich tot de geactualiseerde cumulatieve effectbeoordeling van
alle handelsverdragen, waar blijkens het verslag van de vorige LNV-raad
een aantal delegaties om vroeg? Heeft de Nederlandse delegatie daar ook
om gevraagd? Zo nee, waarom niet? Wordt een dergelijke effectbeoordeling daadwerkelijk uitgevoerd en zo ja, wanneer kunnen de resultaten
daarvan naar de Kamer worden gestuurd? Welke rol spelen de gevolgen
voor de Europese en Zuid-Amerikaanse landbouw en de gevolgen voor de
landbouwdieren en de natuur in Zuid-Amerika, waaronder het
Amazonewoud, in deze effectbeoordeling?
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie vragen of de Minister een
specifieke effectbeoordeling wil doen naar de gevolgen voor de Nederlandse landbouw van een handelsakkoord met de Mercosur. Zo niet,
waarom niet? Zo ja, is deze beoordeling al begonnen en binnen welke
termijn kunnen de resultaten naar de Kamer worden gestuurd? Kan de
Minister een overzicht geven van de posities aangaande de Mercosuronderhandelingen van de verschillende Nederlandse stakeholders op
landbouwgebied, bijvoorbeeld de boerenbelangenorganisaties en
non-gouvernementele organisaties?
Hoe verklaart de Minister dat in 2018 onder de gecombineerde categorie
«under erga omnes TRQs and out of TRQ» 41.660 ton kippenvlees uit
Oekraine is geïmporteerd, veel meer dan de formele quota, waaronder
ruim 26.000 ton kippenvlees is geïmporteerd?4 Hoeveel van de import van
die 41.660 ton viel respectievelijk onder «under erga omnes TRQs» en
hoeveel onder «out of TRQ»? Waarom is er de laatste jaren zo’n grote
stijging waarneembaar van de import van Oekraïens kippenvlees in de
categorie «under erga omnes TRQs and out of TRQ»? Wat is het maximale
4

https://circabc.europa.eu/sd/a/cdd4ea97–73c6–4dce-9b01-ec4fdf4027f9/24.08.2017Poultry.pptfinal.pdf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-32, nr. 1180

7

volume van de invoer van kippenvlees die het Nederlandse kabinet
acceptabel acht? Welke invoertarieven gelden er voor Oekraïens kippenvlees?
Onder welke voorwaarden vallen de import van kippenvlees vanuit de
landen Thailand en Brazilië? Welke invoerbeperkingen gelden er voor die
landen? Welke invoerbeperkingen gelden er voor de invoer van
landbouwproducten uit de Mercosurlanden? Kan de Minister een
uitsplitsing geven van invoervolumes per invoerquotum van kippenvlees
uit die landen? Kan de Minister een top 10 geven van invoer van
landbouwproducten uit de Mercosurlanden op basis van zowel volume als
invoerwaarde (exclusief tarieven)? Kan de Minister een top 10 geven van
uitvoer van landbouwproducten naar de Mercosurlanden op basis van
zowel volume als uitvoerwaarde (exclusief tarieven)? Hoeveel van de soja
die uit Zuid-Amerika wordt geïmporteerd is bestemd voor dierlijke
consumptie, hoeveel voor directe humane consumptie, hoeveel voor
brandstof en hoeveel voor een eventueel andere aanwending?
II Antwoord / Reactie van de Minister
Inleiding
Met deze brief beantwoord ik de vragen van de fracties van uw Kamer van
27 mei jongstleden over onderwerpen die geagendeerd zijn voor de
Informele Landbouwraad van 2–4 juni aanstaande en de vragen die
betrekking hebben op gewasbescherming, visserij, GGO-regelgeving,
bijen en het toekomstige Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB). De
beantwoording van de overige vragen ontvangt u binnen de daarvoor
gebruikelijke termijn.
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie lezen dat de informele Landbouwraad in het
teken staat van Research in Agriculture and bioeconomy. Kan de Minister
een uitgebreide toelichting geven op de inbreng van Nederland? Op welke
manier gaat de Minister meer ruimte creëren voor circulaire economie?
Deze leden lezen dat Nederland voorstander is en specifiek voor bioeconomie zal inzetten op verschillende acties. Welke acties zijn dat en op
welke manier worden deze vormgegeven? Heeft de Minister ook aandacht
voor de ontwikkeling van kennis op dit onderwerp en, zo ja, hoe gaat de
Minister dat borgen?
Tijdens de Informele Landbouwraad zal mijn inbreng zich richten op het
belang van synergie tussen EU-instrumenten en -programma’s zoals
Horizon Europe, het GLB en cohesiefondsen. Daarnaast zal ik pleiten voor
meer betrokkenheid van boeren en ondernemers bij de vormgeving van
onderzoek en vraag ik aandacht voor het thema kennisoverdracht, zoals
kennis op het boerenerf.
Voor wat betreft de vraag over circulaire economie en acties op het gebied
van de bioeconomie, verwijs ik graag naar de in april 2018 gepresenteerde
positie en strategie5 ten aanzien van de bioeconomie in Nederland. Dit
document geeft de kaders voor de ontwikkeling van de bioeconomie in
Nederland en de positie van de Nederlandse overheid. Tien actiepunten
worden benoemd zoals het mobiliseren van duurzame biomassa, het
zorgen voor een breder draagvlak voor bioeconomie en het ontwikkelen
van de marktvraag door duurzame inkoop te stimuleren en business cases
5

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/brochures/2018/04/01/de-positie-van-de-bioeconomie-in-nederland

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-32, nr. 1180

8

te ontwikkelen. Uiteraard is er ook aandacht voor kennis en innovatie.
Nederland is koploper in innovaties in groene grondstoffen en heeft een
goede infrastructuur om deze optimaal te benutten. Ook heeft Nederland
excellente onderzoeksfaciliteiten en -voorzieningen, en steunt het
innovaties op het gebied van bioeconomie. Samenwerking tussen
overheid, bedrijfsleven en onderzoeksinstellingen is hierbij cruciaal. Dit is
onder andere geborgd binnen het Topsectorenbeleid. Binnen de Topsectoren richt het thema circulair zich op het sluiten van kringlopen, het
beperken van verliezen en het tot waarde brengen van zij- en reststromen
uit de agrifoodsector. Daarbij wordt de hele keten betrokken, van primaire
productie tot eindproducten en hun end-of-life routes.
De leden van de VVD-fractie lezen dat het agendapunt met betrekking tot
een slimme en duurzame toekomst voor de Europese landbouw en
landelijke gebieden niet aan bod is gekomen in de Landbouw- en
Visserijraad van 14 mei. Kan de Minister aangeven wanneer er in
Europees verband wel over gesproken wordt en wat de inzet wordt van
Nederland?
Het klopt dat het agendapunt met betrekking tot een slimme en duurzame
toekomst voor de Europese landbouw en landelijke gebieden niet aan bod
is gekomen op de Landbouw- en Visserijraad van 14 mei jl. Het is niet
duidelijk of en wanneer dit punt opnieuw op de Landbouw- en Visserijraad geagendeerd wordt.
De leden van de VVD-fractie vinden het goed dat de Minister aandacht
heeft gevraagd voor de herziening van de Europese Genetisch Gemodificeerd Organismen (GGO)-regelgeving voor nieuwe veredelingstechnieken. Deze leden rekenen erop dat de Minister de komende periode
prioriteit geeft aan de herziening, aangezien het aantal werkzame,
effectieve en efficiënte gewasbeschermingsmiddelen die onze Nederlandse boeren en tuinders mogen en kunnen gebruiken snel afneemt. Wat
is er nodig om de GGO-regelgeving te herzien? Wanneer is duidelijk of de
Europese Commissie de herziening van de GGO-regelgeving in haar
werkplan opneemt? Op welke manier zal de Minister dit onderwerp
specifiek aankaarten in het kader van het vormen van een nieuwe
Commissie? Op welke manier gaat de Minister de Kamer betrekken bij de
herziening van de GGO-regelgeving?
Tijdens de Landbouw- en Visserijraad van 14 mei 2019 werd mijn oproep
door de lidstaten breed gesteund. Zodra het nieuwe Europese Parlement
is geïnstalleerd zal ook een nieuwe Europese Commissie aantreden.
Commissaris Hogan heeft aangegeven met de getoonde brede steun te
verwachten dat de nieuwe Europese Commissie de GGO-regelgeving in
het werkprogramma zal opnemen, maar dat is aan de nieuwe Commissie.
Het Europees Parlement zal vermoedelijk dit najaar kandidaatCommissarissen bevragen en besluiten of de voorgedragen kandidaten
worden gesteund. Dat is een belangrijk moment waarop het onderwerp
aan de orde kan worden gesteld.
Indien de Europese Commissie het onderwerp in het werkprogramma
heeft opgenomen, zal een inhoudelijke discussie op Europees niveau
starten en kan de Europese Commissie met het initiatief komen voor
herziening van de GGO-regelgeving. Uw Kamer is meermaals geïnformeerd over de mogelijke richting waarop regelgeving zou kunnen worden
aangepast. Voorstellen van de Europese Commissie zullen met een
BNC-fiche aan uw Kamer worden voorgelegd en kunnen met uw Kamer
worden besproken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-32, nr. 1180

9

Ik zet mij in nauwe samenwerking met andere departementen en de
Permanente Vertegenwoordiging van Nederland in Brussel in om
draagvlak te creëren en te behouden. Het is belangrijk om gezamenlijk op
te blijven trekken en niet te ver vooruit te lopen, omdat anders het risico
ontstaat dat het draagvlak verdwijnt. Dat mijn oproep tijdens de
Landbouw- en Visserijraad van 14 mei 2019 breed werd gesteund, maakt
duidelijk dat deze strategie werkt.
De leden van de VVD-fractie lezen dat België en Polen hun zorgen hebben
geuit over de marktsituatie in de EU voor appels en peren. Hoe staat
Nederland tegenover het verzoek aan de Europese Commissie om voor de
sector hardfruit te voorzien in specifieke interventiemaatregelen?
Nederland is geen voorstander van nieuwe EU-steunmaatregelen voor de
sector hard fruit. Er lijkt namelijk sprake van een meer structureel
probleem van overaanbod als gevolg van de grote uitbreiding van het
productie-areaal in de EU. Dat probleem wordt door de inzet van deze
interventiemaatregelen niet opgelost. Telers die lid zijn van een producentenorganisatie kunnen in het kader van de reguliere steun aan operationele programma’s om steun vragen voor het uit de markt nemen van
product of vernietiging.
De leden van de VVD-fractie lezen in het verslag van de Raad van 14 mei
2019 dat de lidstaten Frankrijk en Spanje (met ondersteuning van de Zuiden Oost-Europese lidstaten) hebben gepleit voor het verhogen van
steunpercentages voor lokale actiegroepen en ultraperifere regio’s in het
kader van het Europees Fonds voor Maritieme Zaken en Visserij (EFMZV).
Deze leden steunen de Minister in haar beslissing om dit voorstel niet te
steunen, aangezien dit voorstel niet aansluit bij de doelstellingen van het
EFMZV. Kan de Minister aangeven of zij steun heeft van andere lidstaten
(en, zo ja, van welke) en wat haar inzet zal zijn om het voorstel van
Frankrijk en Spanje te blokkeren?
Naast Nederland hebben tijdens de Raad ook Zweden en Oostenrijk hun
zorgen geuit over de Spaans-Franse voorstellen. Door de brede steun van
andere lidstaten voor onder andere het verhogen van het cofinancieringspercentage van de EU-bijdrage naar 80%, zal dit helaas ook worden
overgenomen in het compromisvoorstel. Ik zal hierover mijn zorg blijven
uitdragen en in gesprek blijven met mijn Europese collega’s.
De leden van de VVD-fractie lezen in de antwoorden van de Minister op
het schriftelijk overleg over de geannoteerde agenda Landbouw- en
Visserijraad van 14 mei 2019 (Kamerstuk 21 501-32, nr. 1179) dat een
Europese aanpak van de varroamijt vooral draait om onderzoek en
kennisontwikkeling en niet zozeer om nieuwe Europese regelgeving. Wat
zijn de vervolgstappen na afloop van het onderzoek «EU Honingprogramma 2017–2019»? Wat zijn de eerste resultaten van het onderzoek? Op
welke manier zoekt de Minister steun bij andere EU-lidstaten voor een
Europese aanpak van de varroamijt?
Het EU NL Honingprogramma 2017–2019 loopt medio dit jaar af. Ter
continuering van dit kennisprogramma en ondersteuning van de imkerij,
onder andere voor bestrijding van de varroamijt, heeft mijn ministerie in
maart 2019 een voorstel voor een nieuw honingprogramma voor de
periode 2020–2022 bij de Europese Commissie ingediend. Eind juni 2019
wordt uitsluitsel van de EC verwacht. Het honingprogramma is een
kennisprogramma dat zowel uit kennisontwikkeling als -verspreiding
bestaat. De uitkomsten worden door de uitvoerder van het programma,
Wageningen UR, via haar eigen website over honingbijen en de communicatiekanalen van de imkerorganisaties verspreid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-32, nr. 1180

10

Het Honingprogramma 2017–2019 gaat over bestrijding van vijanden van
bijenvolken en ziekten in de bijenteelt, in het bijzonder de varroamijtziekte
en is gericht op een bijenhouderij met meer weerbare honingbijen en
minder bijensterfte. Uit het multifactorieel onderzoek naar effecten van
verschillende stressoren van bijenvolken komt naar voren dat vijanden
van bijenvolken de hoofdstressoren zijn in relatie tot overleving van
bijenvolken. Dit onderzoek ondersteunt de imkerij bij de aanpak van
bijensterfte. De varroamijt is nog steeds een van de belangrijkste factoren
achter bijensterfte. Het onderzoek naar weerbare bijen geeft inzicht in
varroaresistentie van honingbijenvolken. Varroaresistente bijenvolken, al
dan niet gefaciliteerd door een bijenhouder, zijn zelf in staat de varroamijtziekte te beheersen en dragen zo duurzaam bij aan een gezonde bijenhouderij met weerbare bijenvolken. De kennisverspreiding in het honingprogramma is gericht op onderwerpen gerelateerd aan bijengezondheid,
zoals diagnose en bestrijding van bijenziekten door imkers of resistentieontwikkeling, waarbij varroa(mijtziekte) een terugkerend onderwerp is.
Een Europese aanpak van de varroamijt bestaat voornamelijk uit
afstemming en kennisuitwisseling tussen Europese en internationale
onderzoekers op honingbijen en bijengezondheid, denk aan het delen van
uitkomsten van de honingprogramma’s en gegevens van de jaarlijkse
monitoring van (winter)bijensterfte in de lidstaten.
Standing Comittee Plants, Animals, Food and Feed (SCoPAFF)-brief
15 mei 2019
De leden van de VVD-fractie maken zich oprecht zorgen over de beschikbaarheid van voldoende middelen en de ontwikkeling van alternatieven.
Deze leden vragen de Minister om een uitgebreidere toelichting op het
niet verlengen van desmedifam. Heeft de bietensector nog voldoende
effectieve alternatieven om onkruid te bestrijden? Mocht desmedifam
worden verboden, geldt dit dan voor alle lidstaten? Zo nee, leidt dit dan
niet tot een ongelijk speelveld? Graag een uitgebreide toelichting.
Het niet verlengen van de goedkeuring van desmedifam betekent dat deze
stof in de gehele EU niet meer mag worden gebruikt. Wel kan een lidstaat
op basis van artikel 53 van verordening (EG) 1107/2009 bij een noodsituatie op het gebied van gewasbescherming een tijdelijke vrijstelling
geven van maximaal 120 dagen. Dit kan tijdelijk tot een ongelijk speelveld
leiden indien (teelt)omstandigheden (zoals klimaat, ziekte/plaag/onkruid
druk, beschikbare alternatieven) tussen lidstaten verder wel gelijk zijn. De
stof desmedifam is onderdeel van het lage doseringen systeem (LDS) dat
in suikerbieten wordt toegepast. Er is in Nederland een chemisch
alternatief beschikbaar met de werkzame stof triflusulfuron-methyl. Met
de Toekomstvisie Gewasbescherming beoog ik dat agrariërs minder
afhankelijk worden van chemische gewasbeschermingsmiddelen door
meer in te zetten op weerbare planten en teeltsystemen. Op 27 mei sprak
ik met bietentelers over mijn visie en de knelpunten die ervaren bij
gebruik van gewasbeschermingsmiddelen.
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de geannoteerde agenda van de informele Landbouw- en Visserijraad van 2 tot en
met 4 juni. Deze leden hebben enkele vragen in relatie tot het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid.
De leden van de CDA-fractie lezen dat de Minister in deze fase een
gedeeltelijke algemene oriëntatie onwenselijk acht. Hoe denken andere
lidstaten hierover?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-32, nr. 1180

11

Een groot aantal lidstaten, waaronder grote landen zoals Frankrijk, Spanje
en Duitsland, vindt de tijd nog niet rijp voor een gedeeltelijke algemene
oriëntatie en pleit ervoor dat het Roemeense voorzitterschap zou moeten
werken aan een voortgangsverslag. Het is dan ook zeer onwaarschijnlijk
dat er onder het Roemeens voorzitterschap al een gedeeltelijke algemene
oriëntatie tot stand komt.
De leden van de CDA-fractie vernemen dat van sommige kotters de
vergunning voor het gebruik van het pulstuig al verloopt op 1 juni. Deze
vissers geven aan uitstel nodig te hebben tot 1 juli om hun kotters van een
ander tuig te voorzien. Gezien de brief van de Minister van 19 februari
2019 (Kamerstuk 32 201, nr. 93), de motie-Dik-Faber (Kamerstuk 32 201, nr.
103) en de ruimte die er is gezien het Europese uitstel van het aannemen
van de Verordening Technische Maatregelen, verzoeken deze leden om
het aflopen van de vergunningen te verplaatsen naar 1 juli. Is de Minister
daartoe bereid? Zo nee, waarom niet?
In afwachting van de Europese besluitvorming in het Europese Parlement
heb ik besloten de toestemmingen uit categorie drie die afliepen voor
1 juni 2019 te verlengen tot en met 31 mei 2019. Zoals aangegeven in mijn
brief van 18 april (Kamerstuk 32 201, nr. 110) zie ik – gelet op de Europese
besluitvorming om pulsvisserij te verbieden – geen ruimte om deze
toestemmingen nogmaals te verlengen.
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van de geannoteerde
agenda Informele Landbouwraad van 2–4 juni 2019 en hebben hier nog
enkele vragen over.
Het Nationaal Strategisch Plan (NSP) moet maatregelen bevatten die de
bioeconomy bevorderen. Kan de Minister toelichten op welke wijze de
huidige plannen voor het NSP hier invulling aan geven? Zijn er derhalve
andere interventies die nog verdere uitwerking behoeven om de
bioeconomy doelstellingen te behalen?
In het Nationaal Strategisch Plan (NSP) is een aantal typen interventies
geschikt om een circulaire bioeconomie te bevorderen. Ik denk daarbij
vooral aan kennis en innovatie, en daarnaast ook aan investeringen. Bij de
uitwerking van deze interventies zal derhalve ook gekeken worden hoe
deze zodanig ingezet kunnen worden dat ze een circulaire bioeconomie
ondersteunen. In de huidige plannen is van een concrete uitwerking nog
geen sprake.
Het is duidelijk geworden dat de uitslag van de verkiezingen voor
verschuivingen zorgt in het Europees Parlement. Kan de Minister een
inschatting geven wat voor kansen de nieuwe samenstelling van het
Europees Parlement biedt voor de door Nederland gewenste substantiële
bezuiniging op het GLB, genoemd in de appreciatie van het Meerjarig
Financieel Kader?
Op het uiteindelijke besluit over het Meerjarig Financieel Kader (MFK),
waarin de budgettaire kaders worden vastgelegd, is een bijzondere
wetgevingsprocedure van toepassing waarbij de rol van het Europees
Parlement relatief beperkt is (artikel 312 VWEU). Dit geldt uiteraard niet
voor de drie GLB-verordeningen, waarop de gewone wetgevingsprocedure van toepassing is. Daarnaast wil ik erop wijzen dat een substantiële bezuiniging op het GLB niet op zichzelf een doel is van het kabinet.
Wel ziet het kabinet het, in het bijzonder in het licht van Brexit en nieuwe
opgaven voor de EU, als onvermijdelijk dat bestaande beleidsterreinen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-32, nr. 1180

12

moeten inleveren om de Nederlandse afdracht aan de EU binnen de
perken te kunnen houden. Of de nieuwe samenstelling van het Europees
Parlement een lager budget voor GLB al of niet dichterbij brengt, is op dit
moment niet te zeggen.
Vragen en opmerkingen van de leden van de GroenLinks-fractie
De leden van de GroenLinks-fractie hebben zich opnieuw verdiept in de
Europese bioeconomie strategie, waar weer over gesproken zal worden
tijdens de aankomende Landbouw- en Visserijraad op 2 tot en met 4 juni.
Kan de Minister, aangezien de strategie al in 2012 is gepresenteerd, aan
deze leden toelichten op welke wijze de strategie tot nu toe is uitgevoerd
en of er al concrete resultaten zijn geboekt?
De actualisering van de Europese bioeconomie strategie komt mede voort
uit een evaluatie van de strategie uit 2012. De evaluatie gaf aan dat het
stimuleren van de innovatie en het creëren van een netwerk goed gelukt
zijn, maar dat de implementatie richting de markt nog achterblijft. De
doelstelling uit 2012 – de weg vrijmaken voor een meer innoverende,
hulpbronefficiënte en concurrerende maatschappij, die voedselzekerheid
verzoent met het gebruik van hernieuwbare hulpbronnen voor industriële
doeleinden en de bescherming van het milieu – blijft overeind. Tegelijkertijd concludeert de Europese Commissie dat we voor tal van wereldwijde uitdagingen (klimaatverandering, achteruitgang van bodem en
ecosystemen, groeiende wereldbevolking enz.) staan, die mede door
middel van een duurzame bioeconomie het hoofd kunnen worden
geboden. De Europese Commissie stelde daarom in 2018 veertien acties
voor die moeten worden uitgevoerd. Hierbij wordt gebruik gemaakt van
de instrumenten uit andere Europese trajecten (GLB, Horizon 2020,
structuur- en cohesiefondsen). Een voorbeeld is de oprichting van een
«bioeconomy Platform», gefinancierd door Directoraat-generaal voor
Onderzoek en Innovatie en Directoraat-generaal Landbouw en Plattelandsontwikkeling van de Europese Commissie, dat zich richt op circulaire
bioeconomie.
De leden van de GroenLinks-fractie hebben vernomen dat het Horizon
2020 programma een van de belangrijkste programma’s is voor de
financiering van de ontwikkeling en bevordering van de bioeconomie. Kan
de Minister toelichten op basis van welke voorwaarden deze financiering
over de actiepunten en lidstaten wordt verdeeld? Is er een verschil met
het Horizon Europe programma dat hierna zal volgen? Zo ja, kan de
Minister dit toelichten?
Binnen het bestaande programma voor onderzoek en innovatie, Horizon
2020, zijn excellentie en impact de leidende criteria voor de verdeling van
onderzoeksmiddelen. In het nieuwe kaderprogramma voor onderzoek en
innovatie «Horizon Europe», dat vanaf 2021 in werking treedt, wordt geen
afbreuk gedaan aan dit principe, impact en excellentie blijven leidend. Het
doel van Horizon Europe is immers het versterken van de wetenschappelijke en technologische basis van de Unie en het vergroten van de
economische en maatschappelijke impact van investeringen in onderzoek
en innovatie. Dit betekent financiering van het beste onderzoek en geen
allocatie van middelen voor specifieke, geografisch afgebakende delen
van de Unie. Wel is er een verdeling van het budget over de thema’s.
De leden van de GroenLinks-fractie hebben vernomen dat Landbouwcommissaris Phil Hogan nationaal strategische plannen alleen zal goedkeuren
als daar ook maatregelen voor de bevordering van de bioeconomie in
staan. In het huidige voorstel voor het NSP staan nog geen acties op het
gebied van de bioeconomie. Kan de Minister toelichten welke maatre-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-32, nr. 1180

13

gelen zij van plan is om op te nemen in het NSP ten behoeve van de
bioeconomie? Wanneer verwacht de Minister dat de SWOT-analyse met
betrekking tot de bioeconomie af zal zijn?
In de negen subdoelen in de concept verordening van het nieuwe GLB
wordt ook het bevorderen van de bioeconomie genoemd. In het Nationaal
strategisch Plan (NSP) zal hier dus ook aandacht aan gegeven worden. De
Europese Commissie geeft zelf aan dat hier vooral interventies op het
gebied van kennis en innovaties voor in aanmerking komen. Dit past goed
bij de Nederlandse inzet waar we de circulaire bioeconomie ook vooral via
kennis en innovatie willen ondersteunen. De keuze welke interventies in
het NSP met welk budget worden opgenomen, wordt pas later gemaakt.
De houtskool-SWOT wordt nu aangevuld met de opmerkingen die op de
stakeholdersbijeenkomst van afgelopen donderdag gemaakt zijn en de
lopende internetconsultatie. De definitieve houtskool-SWOT zal na het
zomerreces aan uw Kamer worden toegezonden.
De leden van de GroenLinks-fractie hebben de brief van de Minister over
de Nederlandse positie op de aankomende SCoPAFF-bijeenkomst over
regelgeving voor gewasbescherming met zorg gelezen. Hierover hebben
deze leden daarom nog een aantal vragen. Zij vernemen dat SCoPAFF
hoofzakelijk besluiten neemt op basis van risico’s voor mens, dier en
milieu, en niet op basis van de landbouwkundige noodzaak. Deze leden
vinden het daarom teleurstellend dat er nog niet opnieuw over het
bijenrichtsnoer zal worden onderhandeld, gezien het feit dat er veel meer
bijengif (met name thiacloprid) in de vrije natuur blijkt te zitten dan
voorheen werd gedacht. Kan de Minister toelichten wanneer er eindelijk
een bijenrichtsnoer zal gaan komen waarbij in ieder geval in de toelatingseisen rekening wordt gehouden met zowel opstapelende effecten op de
omgeving als niet-dodelijke effecten op insecten?
De Europese Commissie heeft in de SCoPAFF-vergadering in mei 2019
aangegeven dat naar verwachting in de eerstvolgende vergadering (juli
2019) een voorstel voor een gefaseerde invoering van het bijenrichtsnoer
wordt geagendeerd.
Daarnaast zijn de leden van de GroenLinks-fractie verheugd dat de
Nederlandse inzet is om de goedkeuring van de stoffen desmedifam,
thiofonaat-methyl en dimethoaat niet te vernieuwen. Deze leden maken
zich echter zorgen over het voornemen van de Minister om in te stemmen
met het verzoek van de Europese Commissie om de nieuwe stof Bacillus
substilis IAB/BS03 wel goed te keuren, omdat onderzoek uitwijst dat er
nog te weinig bekend is over het effect op mens, dier en milieu.
Onderzoek naar de stof florypauxifen wijst ook uit dat er nog te weinig
bekend is over risico’s voor bijen. Is de Minister bereid deze inzet vanuit
het voorzorgsbeginsel te heroverwegen?
Het voorzorgsbeginsel is vastgelegd in verordening 1107/2009 voor het op
de markt brengen van gewasbeschermingsmiddelen. Werkzame stoffen
zijn verboden tenzij uit een wetenschappelijke risicobeoordeling is
gebleken dat het gebruik ervan veilig is voor mens, dier en milieu. Ik laat
mij in de Nederlandse standpuntbepaling leiden door de wetenschappelijke adviezen en risico beoordelingen van het Ctgb en EFSA. Voor beide
stoffen was het advies dat veilig gebruik mogelijk is. Om die reden kon
Nederland instemmen met het voorstel van de Europese Commissie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-32, nr. 1180

14

Vragen en opmerkingen van de leden van de Partij voor de
Dieren-fractie
Uitvoering motie automatische verlengingen
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie hebben zich op verschillende
momenten uitgesproken tegen de automatische verlengingen van
pesticiden zonder de wettelijk voorgeschreven herbeoordeling. Door
capaciteitsgebrek bij de Europese beoordelingsinstanties, waaronder de
European Food Safety Authority (EFSA), zijn de afgelopen jaren de
toelatingen van vele pesticiden keer op keer automatisch verlengd. Ook
van pesticiden waarvan bekend is dat ze een bedreiging vormen voor de
biodiversiteit en de menselijke gezondheid. Een zeer zorgwekkende en
onwenselijke situatie, vinden deze leden.
De Minister heeft de Kamer de afgelopen tijd telkens vooraf geïnformeerd
over de voorstellen van de Europese Commissie voor de automatische
verlenging van stoffen, waarvoor dank. Daarbij meldde zij echter dat
Nederland binnen de SCoPAFF-vergaderingen bij de automatische
verlenging van stoffen waarvan de Kamer heeft opgeroepen om deze van
de markt te halen, zich uitsluitend met een stemverklaring uitspreekt
tegen de gevaarlijke stoffen, maar tegelijkertijd gewoon instemt met de
automatische verlenging hiervan. Hierdoor werkt Nederland actief mee
aan het op de markt houden van deze gevaarlijke stoffen.
Vorige week nam de Kamer de motie-Ouwehand (Kamerstuk 21 501-32, nr.
1176) aan die het kabinet oproept om voortaan daadwerkelijk tegen
voorstellen van de Europese Commissie te stemmen als het gaat om
automatische verlenging van toelatingen van stoffen waarvan bekend is
dat ze een grote bedreiging vormen voor de biodiversiteit (in het bijzonder
bijen en hommels) of die kankerverwekkend, mutageen, hormoonverstorend en/of giftig voor de voortplanting zijn. Een stemverklaring
afleggen is dus niet voldoende.
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie horen graag van de Minister
op welke wijze zij deze motie gaat uitvoeren.
Indien van een werkzame stof vaststaat dat die een ernstige bedreiging
vormt voor mens, dier en milieu, zal de Europese Commissie, op basis
van advies van EFSA, voorstellen doen tot beperking van het gebruik of
intrekken van de goedkeuring. De goedkeuring van een werkzame stof
wordt dus niet automatisch verlengd. Aan een verlenging dient vooraf een
herbeoordeling te hebben plaatsgevonden op basis van de dan vigerende
richtsnoeren, modellen en criteria. Wel kan er sprake zijn van een tijdelijke
procedurele verlenging van een bestaande goedkeuring, indien een
aanvrager tijdig een volledig dossier heeft aangeleverd – drie jaar voordat
de goedkeuringsperiode verloopt – en de herbeoordeling door rapporterende lidstaat, EFSA en Europese Commissie, buiten de schuld van de
aanvrager, vertraging heeft opgelopen. De Europese Commissie dient dan
conform artikel 17 van verordening 1107/2009 de goedkeuringsperiode
tijdelijk te verlengen totdat de herbeoordeling is afgerond. Het niet
tijdelijke procedureel verlengen van een goedgekeurde werkzame stof
zonder een concrete inhoudelijke argumentatie is dan strijdig met
Europese regelgeving. De Europese Commissie legt daarbij één conceptuitvoeringsverordening voor aan de lidstaten met de procedurele tijdelijke
verlengingen van meerdere werkzame stoffen.
Om die reden zou het niet akkoord gaan met de procedurele tijdelijke
verlenging van een specifieke werkzame stof die voldoet aan de
omschrijving in de motie, als consequentie hebben dat Nederland niet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-32, nr. 1180

15

akkoord kan gaan met het volledige pakket. Dat vind ik niet zorgvuldig
naar de andere aanvragers en gebruikers van werkzame stoffen.
Bovendien gaat het bij de goedkeuring van stoffen niet alleen om de
eigenschappen van een stof maar ook of deze eigenschap ertoe leidt dat
er een risico optreedt voor mens, dier en milieu. De omschrijving van de
motie kan ertoe leiden dat Nederland tegen een tijdelijke procedurele
verlenging van een stof stemt die toch voldoet aan de Europese criteria.
Gezien bovenstaande ben ik voornemens de motie als volgt uit te voeren.
De Commissie legt voorstellen voor procedurele tijdelijke verlenging
pakketsgewijs voor. Indien de Europese Commissie voorstellen indient
voor de procedurele tijdelijke verlenging van een pakket van werkzame
stoffen, waaronder een werkzame stof waarvan de Tweede Kamer heeft
bepaald dat een procedurele verlenging van de goedkeuring niet
wenselijk is, zal ik weliswaar voor verlenging van het pakket stemmen
maar met een stemverklaring aangeven dat Nederland tegen verlenging is
van de specifiek genoemde werkzame stof. Daarnaast wil ik er voor
pleiten dat in het SCoPAFF de mogelijkheid komt om separaat over stoffen
te stemmen in plaats van alleen in brede pakketten.
Thiacloprid
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie hebben, aansluitend hierop,
aanvullende vragen over één van de gevaarlijke stoffen die de afgelopen
jaren bij herhaling automatisch is verlengd, zonder de wettelijk voorgeschreven herbeoordeling, namelijk thiacloprid.
Kan de Minister bevestigen dat thiacloprid een neonicotinoide is? Erkent
de Minister dat thiacloprid als systemisch bestrijdingsmiddel een lange
afbrekingstijd kent? Erkent de Minister dat dit middel daardoor nog lange
tijd schade zal aanbrengen aan het ecosysteem? Erkent de Minister dat
thiacloprid volgens de Uitvoeringsverordening (EU) 2015/408 van de
Commissie van 11 maart 20156 moet worden beschouwd als werkzame
stof die hormoonontregelende eigenschappen heeft die schadelijk kunnen
zijn voor de mens7?
Erkent de Minister dat thiacloprid om die reden al jaren op de lijst staat
met stoffen die zo risicovol zijn voor mens en/of milieu dat ze vervangen
moeten worden, de zogenaamde «Stoffen die in aanmerking komen om te
worden vervangen»?
Thiacloprid is een neonicotinoïde. In maart 2019 publiceerde EFSA een
Peer review over thiacloprid. Daarin staat dat thiacloprid een lage tot
gemiddelde persistentie heeft in het milieu.
In de publiek toegankelijke pesticide databank van de Europese
Commissie kan worden gevonden dat thiacloprid een zogenaamde stof is
die in aanmerking komt om te worden vervangen. Voor thiacloprid is dat
vanwege zorgen voor hormoonverstorende eigenschappen.
Kan de Minister bevestigen dat thiacloprid in 2005 voor het laatst is
beoordeeld? Kan de Minister bevestigen dat de toelating van thiacloprid
sinds 2005 maar liefst vier keer automatisch is verlengd zonder te kijken
naar de risico’s van deze stoffen voor het milieu, voor bijen en hommels
en voor de menselijke gezondheid? Wanneer hebben deze automatische
verlengingen van thiacloprid precies plaatsgevonden? Wat is steeds de
6

Volledige naam: Uitvoeringsverordening (EU) 2015/408 van de Commissie van 11 maart 2015
inzake uitvoering van artikel 80, lid 7, van Verordening (EG) nr. 1107/2009 van het Europees
Parlement en de Raad betreffende het op de markt brengen van gewasbeschermingsmiddelen
en tot vaststelling van een lijst van stoffen die in aanmerking komen om te worden vervangen
7
https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/
?qid=1513677004608&uri=CELEX%3A32015R0408

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-32, nr. 1180

16

positie van Nederland geweest bij de stemmingen over de voorstellen
voor de automatische verlengingen van thiacloprid? Hoe lang is het
proces van de herbeoordeling van thiacloprid al gaande?
Uit gegevens van de pesticide databank van de Europese Commissie blijkt
dat thiacloprid een eerste goedkeuringsperiode heeft gekregen tot
december 2014. Daarna heeft de Europese Commissie met uitvoeringsverordeningen de goedkeuringsperiode vier maal verlengd (in december
2012 tot april 2017, in november 2016 tot april 2018, in maart 2018 tot april
2019 en als laatste in januari 2019 tot april 2020). Nederland stemde in
deze gevallen voor de concept uitvoeringsverordeningen waarbij een
pakket van werkzame stoffen een procedurele tijdelijke verlenging kreeg
van de goedkeuringsperiode indien een verlenging nodig was buiten de
schuld van de aanvrager.
Het vraagt nader onderzoek bij Europese Commissie en rapporterende
lidstaat om precies aan te geven hoe lang het proces van herbeoordeling
van thiacloprid al gaande is. Uit de Peer review van EFSA blijkt dat de
rapporterende lidstaat (Verenigd Koninkrijk) in 2017 een eerste beoordelingsrapport heeft opgeleverd.
Naar verwachting zal in oktober 2019 een eindvoorstel voor al en dan
goedkeuring van de verlenging van thiacloprid als werkzame stof aan
SCoPAFF worden voorgelegd. Ik zal bij de Europese Commissie er op
aandringen om het voorstel zo spoedig mogelijk ter stemming te brengen
in het SCoPAFF.
Onlangs werd bekend dat uit onderzoek van de Universiteit Leiden is
gebleken dat thiacloprid maar liefst 2500 keer giftiger is voor het
ecosysteem dan tot nu toe bekend was8. Dit verschil kwam naar voren
door de resultaten uit veldonderzoek te vergelijken met resultaten van
laboratoriumstudies. Erkent de Minister dat dit veldonderzoek waardevolle informatie biedt, omdat dit de wisselwerking duidelijk maakt met
andere factoren die van invloed zijn op de mate waarin waterdieren en
andere levende organismen bestand zijn tegen de schadelijke effecten van
pesticiden? Zo nee, op basis waarvan diskwalificeert de Minister dit
onderzoek? Erkent de Minister dat het Leidse onderzoek naar de effecten
van thiacloprid de tekortkomingen toont van laboratoriumstudies?
Tot grote verbazing van de leden van de Partij voor de Dieren-fractie,
meldde Zembla dat deze studie niet zal worden meegenomen in de
lopende herbeoordeling van thiacloprid, omdat dit volgens het College
voor de toelating van gewasbeschermingsmiddelen en biociden (Ctgb)
niet mogelijk is «gelet op het moment van publicatie». Deze leden gaan er
vanuit dat het onderzoek van de Universiteit Leiden alsnog zal worden
betrokken in de lopende herbeoordeling van thiacloprid. Wat gaat de
Minister doen om er voor te zorgen dat dit gebeurt?
Veldonderzoek biedt waardevolle informatie en heeft een meerwaarde
naast laboratoriumstudies. In het herbeoordelingsdossier van thiacloprid
zitten ook veldstudies. Het Ctgb heeft aangegeven dat het onderzoek, dat
op 30 maart 2018 werd gepubliceerd, te laat was ingeleverd om te kunnen
worden meegenomen in de procedure voor de herbeoordeling van
thiacloprid. De studie is intussen door het Ctgb bekeken en vergeleken
met de studies die wel werden meegenomen in de herbeoordeling van
thiacloprid. Er is inmiddels een veldstudie opgenomen in het dossier met
vergelijkbare resultaten als het onderzoek van Universiteit Leiden.

8

https://zembla.bnnvara.nl/nieuws/video-bijengif-veel-schadelijker-dan-gedacht-onderzoekwordt-genegeerd

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-32, nr. 1180

17

Kan de Minister bevestigen dat het meest recente implementatievoorstel
van het bijenrichtsnoer dat binnen SCoPAFF is geagendeerd, het
toepassen van veldstudies zoals deze bij de (her)beoordeling van stoffen
nog altijd op de lange baan schuift? Waar blijft de brief waarin de Minister
uiteenzet hoe het kabinet de aangenomen motie-Ouwehand (Kamerstuk
21 501-32, nr. 1175) voor implementatie van het bijenrichtsnoer als geheel,
dus inclusief de veldstudies, gaat uitvoeren?
Nee, dat kan ik niet bevestigen. Zoals ik hiervoor heb aangegeven, worden
veldstudies nu ook al meegenomen bij de (her)beoordeling van stoffen.
De Europese Commissie zal – waarschijnlijk in juli 2019 – een voorstel
voorleggen aan de lidstaten voor een gefaseerde implementatie van het
bijenrichtsnoer. Daaraan gekoppeld is een wijziging van een uitvoeringsverordening voor aanpassing van de Uniforme Beginselen. Die wijziging
is al in een ver gevorderd stadium van juridische consultatie tussen
Commissie diensten en de voorbereiding van een publieke consultatie.
Een Nederlandse stem tegen een gefaseerde invoering zou ertoe kunnen
leiden dat er geen meerderheid is voor het voorstel van de Europese
Commissie en dat de Europese Commissie vervolgens weer opnieuw een
traject moet starten voor een nieuw voorstel voor invoering van het
bijenrichtsnoer en een nieuwe juridisch traject tot aanpassing van de
Uniforme Beginselen. Aangezien de Europese Commissie al een mandaat
heeft verstrekt aan EFSA tot herziening van onderdelen van het bijenrichtsnoer, zou de Europese Commissie ook kunnen besluiten om eerst de
herziening af te wachten alvorens met een voorstel tot implementatie te
komen.
Geen besluit over een gefaseerde invoering in juli zou dus kunnen leiden
tot een vertraging van een tot twee jaar. Daar is de bescherming van bijen
en hommels niet bij gebaat.
Gezien bovenstaande wil ik de motie als volgt uitvoeren.
Indien de Europese Commissie in juli 2019 een voorstel voor een
gefaseerde invoering van het bijenrichtsnoer en bijbehorende aanpassing
van de Uniforme Beginselen voorlegt aan de Lidstaten, ben ik
voornemens in te stemmen met het voorstel met een stemverklaring
waarbij ik de Europese Commissie en Lidstaten oproep om voor eind 2019
de bijenrichtsnoer in zijn geheel in te voeren.
Tijdens de komende Landbouw- en Visserijraad zal ik een vergelijkbare
oproep doen aan de Europese Commissie en lidstaten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-32, nr. 1180

18