Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2023–2024

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

99
Vragen van de leden Rajkowski (VVD), Gündoğan (Gündoğan) en
Brekelmans (VVD) aan de Staatssecretaris van Financiën en de Minister van
Buitenlandse Zaken over het bericht «België verbiedt aankoop van Chinese
röntgencamera’s voor de douane, Nederland (nog) niet» (ingezonden 23 juni
2023).
Antwoord van Staatssecretaris De Vries (Financiën – Toeslagen en Douane)
mede namens de Ministers van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, van
Justitie en Veiligheid en van Buitenlandse Zaken (ontvangen 28 september
2023). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2022–2023, nr. 3070.
Vraag 1
Bent u bekend met het bericht «België verbiedt aankoop van Chinese
röntgencamera’s voor de douane, Nederland (nog) niet»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Hoeveel Nuctech-veiligheidsscanners zijn momenteel in gebruik bij de
Nederlandse douane voor het controleren van goederen? Klopt het dat deze
scanners onder andere worden ingezet in onze mainports, zoals in de
Rotterdamse haven? Worden alleen Nuctech-scanners gebruikt om deze taken
uit te voeren? Zo nee, worden ook veiligheidsscanners van andere fabrikanten ingezet? Zo ja, welke?
Antwoord 2
Douanebreed wordt op dit moment gewerkt met ca. 100 scanners. Daarvan
zijn er ruim 70 van leverancier Nuctech. Het gaat daarbij om verschillende
soorten scanners – groot en klein – die worden ingezet op verschillende
locaties. Van de 8 grote containerscans die de Douane heeft in de mainports
Rotterdam (7) en Schiphol (1) is de helft van Nuctech. Er wordt door de
Douane ook gewerkt met scanners van andere leveranciers, zoals Rapiscan,
Leidos, Bavak/AS&E en Seceurtronics.

1

ah-tk-20232024-99
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2023

FTM, 8 juni 2023 (https://www.ftm.nl/artikelen/chinese-scanners-in-nederlandse-zee-enluchthavens).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel

1

Vraag 3 en 4
Bent u bekend met het arrest van 31 mei jongstleden, waarin de Belgische
Raad van State bepaalde dat de Belgische overheid het Chinese bedrijf
Nuctech mag uitsluiten van deelname aan een aanbestedingsprocedure voor
de levering van scanners, omdat die een «veiligheidsrisico» zouden vormen?
Zo ja, hoe beoordeelt u deze uitspraak in het kader van de aanwezigheid en
het gebruik van Nuctech-scanners in Nederlandse mainports?
Hoe beoordeelt u bovenstaande uitspraak van de Belgische Raad van State
mede in het licht van eerdere constateringen en waarschuwingen van onze
inlichtingendiensten dat China een offensief cyberprogramma voert tegen
Nederlandse belangen, waarbij digitale spionage en sabotage inmiddels een
reëele dreiging vormen voor de Nederlandse economie en dat de afhankelijkheid van Chinese producten en diensten binnen de vitale infrastructuur een
risico vormt voor onze nationale veiligheid?
Antwoord 3 en 4
Ja, ik ben bekend met het arrest van de Belgische Raad van State. België
heeft besloten om bij de aanschaf van nieuwe scanners twee leveranciers uit
te nodigen, waartegen een leverancier in beroep is gegaan. De rechterlijke
uitspraak stelt dat België dit heeft mogen doen, waarbij meegewogen is dat
de scanners niet meer in een stand alone situatie zullen worden gebruikt
maar zullen worden opgenomen in een meer omvattend netwerk. De
aanschaf van nieuwe scanners ziet op de toekomst en tot die tijd blijft België
de huidige scanners gebruiken. De relevantie van deze uitspraak voor de
Nederlandse Douane ziet op twee elementen, namelijk het proces rondom de
aanschaf van scanners en de (technische) inrichting van de scanprocessen. Ik
zal eerst ingaan op het proces rondom de aanschaf van scanners en
vervolgens de inrichting van scanprocessen.
Op basis van de Aanbestedingswet 2012 is het niet mogelijk om een (in de
Europese Unie gevestigde) leverancier, die wel aan de gestelde eisen en
voorwaarden voldoet, uit te sluiten. Indien er sprake is van een gevaar voor
de nationale veiligheid, dan kan een gedeelte van de Aanbestedingswet 2012
niet van toepassing zijn en mogen leveranciers rechtstreeks uitgenodigd
worden. In het gedane onderzoek van TNO is gekeken naar de vraag welke
risico’s er bestaan rond de scan- en detectiesystemen. In het eerste deel van
het onderzoek is aangegeven dat de nationale veiligheid op dit moment niet
in gevaar komt als de vertrouwelijkheid, integriteit of beschikbaarheid van
scan- en detectieprocessen van de Douane worden aangetast.
Bij de aanschaf en implementatie van gevoelige apparatuur wordt rekening
gehouden met zowel eventuele risico’s in relatie tot de leverancier, als met
het concrete gebruik van de systemen, bijvoorbeeld waar het gaat om
toegang tot systemen door derden. Ter ondersteuning hiervan is eind 2018
instrumentarium ontwikkeld (quick scan nationale veiligheid) dat organisaties
bij inkoop en aanbesteding van diensten en producten handvatten biedt bij
het maken van een risicoanalyse en het nemen van mitigerende maatregelen.
De Douane past dit instrumentarium in het kader van alle aanbestedingen
sinds 2021 toe. Bij de aanbesteding van scanapparatuur wordt, naar
aanleiding van het gedane (vertrouwelijke) onderzoek naar de informatiebeveiliging, door de Douane meer gedetailleerde en minder vrijblijvende eisen
geformuleerd t.a.v. de (informatie)beveiliging van de scanapparatuur dan
voorheen.
Met uw Kamer zie ik de risico’s en dreigingen die uit kunnen gaan van landen
met een offensief cyberprogramma. Het vraagstuk van economische
(on)afhankelijkheid staat kabinetsbreed hoog op de agenda. Om hieraan
invulling te geven treed ik met de Minister van Economische Zaken in overleg
om mogelijkheden te verkennen de afhankelijkheid van een enkele leverancier
verder te verminderen.
Ten tweede treedt de Douane met in achtneming van de kaders van de
Aanbestedingswet 2012, nog gerichter in overleg met scanleveranciers om
hen te interesseren tot het doen van een deelname aan onze aanbestedingen.
Ten derde wil de Douane hierin optrekken met andere Europese Douaneorganisaties, waaronder bijvoorbeeld de Belgische Douane. Dit moet ertoe
leiden dat de scanleveranciers een kwalitatief hoger aanbod doen, zodat op
kwaliteitsaspecten een groter aanbod (van inschrijvingen) wordt ingediend.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel

2

Vraag 5
Kunt u bevestigen dat de Voorzitter van de Europese Commissie in een brief
aan het lid Groothuis van het Europees Parlement heeft bevestigd dat de
veiligheid van Chinese scanningmaterialen en -diensten in ernstige twijfel
wordt getrokken?2
Antwoord 5
Ik ben bekend met de door u genoemde de brief van de Voorzitter van de
Europese Commissie aan de leden van het Europees Parlement. De brief is
een reactie op een brief waarin meerdere leden van het Europees Parlement
hun zorgen hebben geuit over gebruik van apparatuur van leverancier
Nuctech. In de antwoordbrief geeft de Commissievoorzitter geen oordeel over
gebruik van Nuctech apparatuur, maar benadrukt dat lidstaten in aanbestedingsprocedures de relevante overwegingen van (data-)veiligheid en
cybersecurity moeten betrekken en dat deze overwegingen zwaarder moeten
wegen dan andere selectiecriteria, zoals prijs. Dit doen we in Nederland en bij
de Douane.
Nationale veiligheidsoverwegingen worden meegewogen bij de inkoop en
aanbesteding van producten en diensten. Bij de aanschaf en implementatie
van gevoelige apparatuur dient rekening gehouden te worden met zowel
eventuele risico’s in relatie tot de leverancier, als met het concrete gebruik
van de systemen, bijvoorbeeld waar het gaat om toegang tot systemen door
derden. Ter ondersteuning hiervan is eind 2018 instrumentarium ontwikkeld
(quick scan nationale veiligheid) dat organisaties bij inkoop en aanbesteding
van diensten en producten handvatten biedt bij het maken van een risicoanalyse en het nemen van mitigerende maatregelen. De Douane past dit
instrumentarium in het kader van alle aanbestedingen sinds 2021 toe.
Bij de aanbesteding van scanapparatuur wordt, naar aanleiding van het
gedane (vertrouwelijke) onderzoek naar de informatiebeveiliging, door de
Douane meer gedetailleerde en minder vrijblijvende eisen geformuleerd ten
aanzien van de (informatie)beveiliging van de scanapparatuur dan voorheen.
Vraag 6
In deze brief worden EU-lidstaten opgeroepen Europese veiligheid – dus ook
die van de individuele burgers – voorrang te geven boven financiële
overwegingen, bent u voornemens aan deze oproep gevolg geven? Zo nee,
waarom niet?
Antwoord 6
Scanapparatuur wordt door de Douane aangeschaft via wettelijk voorgeschreven inkoopprocedures op grond van nationale aanbestedingswetgeving.
Nationale veiligheidsoverwegingen worden meegewogen bij de inkoop en
aanbesteding van producten en diensten. Bij de aanschaf en implementatie
van gevoelige apparatuur wordt rekening gehouden met zowel eventuele
risico’s in relatie tot de leverancier, als met het concrete gebruik van de
systemen, bijvoorbeeld waar het gaat om toegang tot systemen door derden.
Ter ondersteuning hiervan is eind 2018 instrumentarium ontwikkeld (quick
scan nationale veiligheid) dat organisaties bij inkoop en aanbesteding van
diensten en producten handvatten biedt bij het maken van een risicoanalyse
en het nemen van mitigerende maatregelen. De Douane past dit instrumentarium in het kader van alle aanbestedingen sinds 2021 toe en volgt de
procedures van de Aanbestedingswet 2012.
Wel worden er bij de aanbesteding van scanapparatuur, naar aanleiding van
het gedane (vertrouwelijke) onderzoek door PWC naar de informatiebeveiliging, door de Douane meer gedetailleerde en minder vrijblijvende eisen
geformuleerd ten aanzien van de (informatie)beveiliging van de scanapparatuur dan voorheen. Indien een leverancier hier niet aan voldoet, dan wordt
deze uitgesloten.

2

The Record, 15 mei 2023 (https://therecord.media/interview-with-bart-groothuis-eucybersecurity-laws).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel

3

Vraag 7
Is het u bekend dat de Chinese leverancier van de materialen en diensten aan
Nederlandse grenzen op veiligheidsgebied samenwerkt met Rusland? Heeft
dit invloed op de positiebepaling van de Nederlandse regering? Zo nee,
waarom niet?
Antwoord 7
Het is bekend dat Chinese bedrijven belangrijke spelers op de private
veiligheidsmarkt zijn, maar het kabinet heeft geen zicht op alle wereldwijde
activiteiten van Chinese partijen die in Nederland actief zijn.
De Douane richt zich op het treffen van passende en effectieve beveiligingsmaatregelen rond de scan- en detectieprocessen. Mogelijke risico’s in de
toeleveranciersketen worden daar in brede zin aan de hand van de eerder
genoemde onderzoeken bij betrokken.
Vraag 8
Hoe beoordeelt u het feit dat andere landen zoals de Verenigde Staten,
Canada en Litouwen al eerder hebben besloten om Nuctech-scanners te
weren vanuit vergelijkbare veiligheidsoverwegingen? Hoe reflecteert u op
deze besluiten, gelet op het Nederlandse gebruik van Nuctech-scanners en de
bijkomende veiligheidsrisico’s?
Antwoord 8
Ik ben bekend met de besluiten van deze landen. Scanapparatuur wordt door
de Douane aangeschaft via wettelijk voorgeschreven inkoopprocedures op
grond van nationale aanbestedingswetgeving. Zoals hierboven aangegeven,
worden nationale veiligheidsoverwegingen meegenomen in de aanbesteding.
Bij de aanschaf en implementatie van gevoelige apparatuur wordt rekening
gehouden met zowel eventuele risico’s in relatie tot de leverancier, als met
het concrete gebruik van de systemen, bijvoorbeeld waar het gaat om
toegang tot systemen door derden. Ter ondersteuning hiervan is eind 2018
instrumentarium ontwikkeld (quick scan nationale veiligheid) dat organisaties
bij inkoop en aanbesteding van diensten en producten handvatten biedt bij
het maken van een risicoanalyse en het nemen van mitigerende maatregelen.
De Douane past dit instrumentarium in het kader van alle aanbestedingen
sinds 2021 toe en volgt de procedures van de Aanbestedingswet 2012. Op
basis van de Aanbestedingswet 2012 is het niet mogelijk om een (in de
Europese Unie gevestigde) leverancier, die wel aan de gestelde eisen en
voorwaarden voldoet, uit te sluiten. Indien er sprake is van een gevaar voor
de nationale veiligheid, dan kan een gedeelte van de Aanbestedingswet 2012
niet van toepassing zijn en mogen leveranciers rechtstreeks uitgenodigd
worden. In het gedane onderzoek van TNO is gekeken naar de vraag welke
risico’s er bestaan rond de scan- en detectiesystemen. In het eerste deel van
het onderzoek is aangegeven dat de nationale veiligheid op dit moment niet
in gevaar komt als de vertrouwelijkheid, integriteit of beschikbaarheid van
scan- en detectieprocessen van de Douane worden aangetast. De Douane
stelt wel meer gedetailleerde en minder vrijblijvende eisen ten aanzien van de
(informatie)beveiliging van de scanapparatuur dan voorheen.
Vraag 9
Gelet op eerdere waarschuwingen van inlichtingendiensten en genomen
besluiten van andere landen, heeft u in de afgelopen jaren actie ondernomen
om over te stappen op alternatieve leveranciers van vergelijkbare scanapparatuur? Zo ja, welke stappen heeft u gezet om dit voor te bereiden? Zo nee,
waarom niet?
Antwoord 9
Aanbestedingen van Douane worden binnen de kaders van nationale
aanbestedingswetgeving gegund op basis van een combinatie van prijs en
kwaliteit, waarbij expliciet gekeken wordt naar risico’s vanuit het perspectief
van nationale veiligheid gebruikmakend van het instrumentarium zoals eerder
aangegeven.
Het vraagstuk van economische (on)afhankelijkheid staat kabinetsbreed hoog
op de agenda. Om hieraan invulling te geven treed ik met de Minister van
Economische Zaken in overleg om mogelijkheden te verkennen de afhankelijkheid van een enkele leverancier verder te verminderen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel

4

Ten tweede treedt de Douane met in achtneming van de kaders van de
Aanbestedingswet 2012, nog gerichter in overleg met scanleveranciers om
hen te interesseren tot het doen van een deelname aan onze aanbestedingen.
Ten derde wil de Douane hierin optrekken met andere Europese Douaneorganisaties, waaronder bijvoorbeeld de Belgische Douane. Dit moet ertoe
leiden dat de scanleveranciers een kwalitatief hoger aanbod doen, zodat op
kwaliteitsaspecten een groter aanbod (van inschrijvingen) wordt ingediend.
Vraag 10
Hoe staat het met het toegezegde aanvullende vervolgonderzoek naar de
kwetsbaarheden van specifieke onderdelen van de scan- en detectie
infrastructuur in het kader van risico’s voor de nationale veiligheid en de rol
die statelijke actoren hierin spelen? Is het onderzoek al afgerond? Zo ja, wat
waren de uitkomsten? Zo nee, wanneer kunnen we de uitkomsten van het
onderzoek verwachten?
Antwoord 10
Met mijn brief aan uw Kamer van 23 december 2022 heb ik u de onderzoeksrapporten aangeboden van het onderzoek dat onder regie van TNO is
uitgevoerd naar risico’s rond het gebruik van scan- en detectieprocessen bij
de Douane vanuit het oogpunt van nationale veiligheid en breder. In het
onderzoek staat dat de nationale veiligheid op dit moment niet in gevaar
komt als de vertrouwelijkheid, integriteit of beschikbaarheid van scan- en
detectieprocessen van de Douane worden aangetast. Het onderzoek
concludeert verder dat het van belang is deze conclusie te heroverwegen als
de (technische) inrichting van de scanprocessen verandert en op het moment
dat scanapparatuur bij de Douane nadrukkelijker wordt ingezet voor
controletaken die aan de nationale veiligheid appelleren.
Om het hoofd te kunnen blijven bieden aan de grote opgave op het gebied
van ondermijning onder sterk groeiende goederenvolumes, werkt de Douane
aan slimme techniek (algoritmiek) om de effectiviteit van de handhaving te
vergroten. Daarvoor kan in de toekomst een koppeling nodig zijn tussen
scanapparatuur en het netwerk van de Douane. Dit kan alleen als het veilig en
verantwoord gebeurt. Voordat dat gebeurt, wordt onderzocht of dit op een
veilige manier kan.
Concreet betekent dit dat de Douane dit najaar in kaart brengt hoe de
inrichting op dataveiligheid rond scanapparatuur eruit zou moeten zien als er
in de toekomst gebruik wordt gemaakt van slimme techniek die connectiviteit
vereist. Dit wordt vervolgens zorgvuldig extern, met betrokkenheid van de
veiligheidsketen, getoetst aan de conclusies van het eerder uitgevoerde
onderzoek van TNO naar de risico’s rond het digitale domein van scan- en
detectieapparatuur bij de Douane. Tot die tijd wordt er geen koppeling tot
stand gebracht met het Douane netwerk.
Vraag 11
Bent u het ermee eens dat, gelet op de evidente veiligheidsrisico’s en
bovenstaande rechterlijke uitspraak, de aanwezigheid en het gebruik van
Nuctech-scanners door de Nederlandse douane dienen te worden heroverwogen langs de meetlat van de huidige regels, voorwaarden en normen die
gelden voor aanbestedingen van het Rijk? Zo ja, hoe beoordeelt u de
Nederlandse overheidsaanbestedingen van Nuctech scanners naar de
maatstaven van het huidige aanbestedingsinstrumentarium van het rijk en de
eisen en voorwaarden die hiervoor gelden ten aanzien van de nationale
veiligheid? Zo nee, waarom niet? Indien een heroverweging van het gebruik
van Nuctech-scanners zou aangeven dat gebruik hiervan niet tegen te houden
is op basis van huidige regelgeving rond aanbestedingen, kunt u dan
aangeven welke regel dit is?
Antwoord 11
Op basis van de Aanbestedingswet 2012 is het niet mogelijk om een (in de
Europese Unie gevestigde) leverancier, die wel aan de gestelde eisen en
voorwaarden voldoet, uit te sluiten. Indien er sprake is van een gevaar voor
de nationale veiligheid, dan kan een gedeelte van de Aanbestedingswet 2012
niet van toepassing zijn en mogen leveranciers rechtstreeks uitgenodigd
worden. In het gedane onderzoek van TNO is gekeken naar de vraag welke
risico’s er bestaan rond de scan- en detectiesystemen. In het onderzoek is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel

5

aangegeven dat de nationale veiligheid op dit moment niet in gevaar komt
als de vertrouwelijkheid, integriteit of beschikbaarheid van scan- en detectieprocessen van de Douane worden aangetast.
Bij de aanschaf en implementatie van gevoelige apparatuur dient rekening
gehouden te worden met zowel eventuele risico’s in relatie tot de leverancier,
als met het concrete gebruik van de systemen, bijvoorbeeld waar het gaat om
toegang tot systemen door derden. Ter ondersteuning hiervan is eind 2018
instrumentarium ontwikkeld (quick scan nationale veiligheid) dat organisaties
bij inkoop en aanbesteding van diensten en producten handvatten biedt bij
het maken van een risicoanalyse en het nemen van mitigerende maatregelen.
De Douane past dit instrumentarium in het kader van alle aanbestedingen
sinds 2021 toe.
Vraag 12
Per wanneer wordt de geïntegreerde lijst statelijke dreigingen zoals door de
Kamer gevraagd (motie-Brekelmans, Kamerstuk 36 200 V, nr. 26) uitgebracht?
Hoe verhoudt het gebruik van apparatuur uit deze landen binnen de vitale
infrastructuur zich tot plaatsing van een land op deze lijst?
Antwoord 12
De Minister van Buitenlandse Zaken heeft in het Commissiedebat China
toegezegd om de Kamer voor de begrotingsbehandeling Buitenlandse Zaken
een uitwerking van de Motie Brekelmans (Kamerstuk 36 200 V, nr. 26) toe te
sturen. Dit gebeurt in samenwerking met de Minister van Justitie en
Veiligheid.
Vraag 13
Deelt u de mening dat het uit nationaal veiligheidsoogpunt onwenselijk is dat
de Nederlandse douane Nuctech-scanners inzet op strategische plekken voor
het uitvoeren van haar taken? Zo nee, hoe verhoudt zich dit tot de inzet van
het kabinet om risicovolle strategische afhankelijkheden binnen de vitale
infrastructuur te verminderen als onderdeel van de bredere Kabinetsaanpak
Strategische Afhankelijkheden? Zo ja, bent u bereid om een overgangsperiode in te stellen waarin Nuctech-scanners worden uitgefaseerd en worden
vervangen door veiligere alternatieven? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 13
Met uw Kamer zie ik de risico’s en dreigingen die uit kunnen gaan van landen
met een offensief cyberprogramma en onderschrijf ik het belang om
scanprocessen veilig in te richten. Tevens is het gebruik van kwalitatief goede
scanapparatuur door de Douane van essentieel belang voor de aanpak van
ondermijnende criminaliteit. Vanwege deze redenen zijn de eerdere onderzoeken gedaan. Het vraagstuk van economische (on)afhankelijkheid staat
kabinetsbreed hoog op de agenda. Om hieraan invulling te geven treed ik
met de Minister van Economische Zaken in overleg om mogelijkheden te
verkennen de afhankelijkheid van een enkele leverancier verder te verminderen.
Ten tweede treedt de Douane met in achtneming van de kaders van de
Aanbestedingswet 2012, nog gerichter in overleg met scanleveranciers om
hen te interesseren tot het doen van een deelname aan onze aanbestedingen.
Ten derde wil de Douane hierin optrekken met andere Europese Douaneorganisaties, waaronder bijvoorbeeld de Belgische Douane. Dit moet ertoe
leiden dat de scanleveranciers een kwalitatief hoger aanbod doen, zodat op
kwaliteitsaspecten een groter aanbod (van inschrijvingen) wordt ingediend.
Op basis van de Aanbestedingswet 2012 is het niet mogelijk om een (in de
Europese Unie gevestigde) leverancier, die wel aan de gestelde eisen en
voorwaarden voldoet, uit te sluiten. Indien er sprake is van een gevaar voor
de nationale veiligheid, dan kan een gedeelte van de Aanbestedingswet 2012
niet van toepassing zijn en mogen leveranciers rechtstreeks uitgenodigd
worden. In het gedane onderzoek van TNO is gekeken naar de vraag welke
risico’s er bestaan rond de scan- en detectiesystemen. In het onderzoek is
aangegeven dat de nationale veiligheid op dit moment niet in gevaar komt
als de vertrouwelijkheid, integriteit of beschikbaarheid van scan- en detectieprocessen van de Douane worden aangetast.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel

6