Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

21 501-07

Raad voor Economische en Financiële Zaken

Nr. 1825

BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 25 maart 2022
Hierbij zend ik u het verslag van de Eurogroep en Ecofinraad van 14 en
15 maart 2022 te Brussel.
De Minister van Financiën,
S.A.M. Kaag

kst-21501-07-1825
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-07, nr. 1825

1

Verslag Eurogroep en Ecofinraad 14 en 15 maart 2022
Eurogroep
Reguliere samenstelling
Gedachtewisseling over macro-economische ontwikkelingen en
uitdagingen
Dit onderwerp is van de agenda afgevoerd.
Mededeling aangaande richtsnoeren voor het begrotingsbeleid in
2023
De Eurogroep heeft gesproken over een mededeling van de Europese
Commissie (de Commissie) aangaande voorlopige richtsnoeren over het
begrotingsbeleid van de EU lidstaten in 2023.1 De mededeling bevat
principes op basis waarvan de Europese Commissie de stabiliteits- en
convergentieplannen, die de lidstaten volgens de regels van SGP in april
moeten indienen, zal beoordelen. Op basis van haar oordeel over deze
plannen zal de Commissie landspecifieke begrotingsaanbevelingen voor
2023 aan de Raad voorstellen.
De Commissie gaf tijdens de Eurogroep een toelichting op de inhoud van
de mededeling. Zo lichtte de Commissie toe dat op basis van de winterraming de verwachting is dat het algemene ontsnappingsclausule, die
actief is sinds het uitbreken van de pandemie, voor 2023 zal worden
gedeactiveerd. Echter, op het moment van de winterraming had de
Russische inval in de Oekraïne nog niet plaatsgevonden. Effecten van
deze gebeurtenis zijn nog niet in economische verwachtingen verwerkt.
De Commissie wees erop dat voor 2022 de algemene ontsnappingsclausule nog actief is waarmee de Europese begrotingsregels ruimte
bieden om een aantal van de onmiddellijke uitdagingen, zoals het
opvangen van vluchtelingen en het adresseren van hogere energieprijzen,
budgettair op te vangen. Het is daarbij belangrijk dat het begrotingsbeleid
kan reageren op veranderende omstandigheden. In het licht van de hoge
onzekerheid zal de verwachte deactivering van de algemene ontsnappingsclausule voor 2023 daarom worden bezien op basis van de
voorjaarsraming van de Commissie. Daarnaast gaf de Commissie aan dat
zij niet van plan is buitensporigtekortprocedures te openen in het voorjaar
van 2022 gezien de omstandigheden, waarbij opnieuw naar de situatie
gekeken zal worden in het najaar van 2022.
Veel lidstaten spraken hun steun uit voor de mededeling van de
Commissie en benadrukten de economische onzekerheid die gepaard gaat
met de inval van Rusland in Oekraïne.
Een aantal lidstaten benoemde noodzaak van hogere defensie-uitgaven,
de hoge energieprijzen en compensatie daarvoor en het belang van
coördinatie op EU-niveau. Nederland heeft aangegeven zich in grote delen
van de mededeling van de Commissie te kunnen vinden. De economische
en budgettaire onzekerheid als gevolg van de Russische inval in Oekraïne
rechtvaardigen vooralsnog de algemene ontsnappingsclausule niet
definitief te deactiveren voor 2023 en een beslissing hierover pas te
nemen op basis van de voorjaarsraming. Daarnaast heeft Nederland het
belang van het waarborgen van schuldhoudbaarheid benoemd, het

1

Mededeling van de Europese Commissie One-year since the outbreak of COVID-19: fiscal policy
response, COM(2021) 105 final, 3 maart 2021.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-07, nr. 1825

2

beschermen van hoogkwalitatieve publieke investeringen benadrukt en
het gebruiken van een meerjarenperspectief in het begrotingsbeleid.
De Eurogroep heeft na de bespreking een verklaring aangenomen.2
Daarin worden de sterke economische fundamenten van de eurozone
benoemd maar tevens de toegenomen onzekerheid als gevolg van de
inval. De Eurogroep spreekt steun uit voor de door de Commissie
bepleitte omschakeling van expansief begrotingsbeleid naar over het
algemeen neutraal begrotingsbeleid, waarbij landen wel klaar moeten
staan hun beleid bij te sturen als de economische situatie daarom vraagt.
De verklaring spreekt ook steun uit voor de door de Commissie bepleitte
differentiatie in het begrotingsbeleid van landen, waarbij landen met hoge
schulden vanuit het perspectief van het waarborgen van houdbare
publieke schulden beginnen met geleidelijke schuldafbouw als de
omstandigheden dat toestaan, terwijl landen met lage en middelhoge
schuldniveau’s waar nodig investeringen prioriteren.
Griekenland: Dertiende enhanced surveillance-rapport
De Eurogroep heeft een terugkoppeling ontvangen van de dertiende
missie in het kader van enhanced surveillance (verscherpt toezicht) naar
Griekenland. De (virtuele) missie, waaraan naast de Europese Commissie
ook de Europese Centrale Bank, het Europees Stabiliteitsmechanisme3 en
het Internationaal Monetair Fonds4 deelnamen, heeft plaatsgevonden op
25 januari jl. Het rapport van de Europese Commissie is op 23 februari jl.
gepubliceerd en geschreven op basis van regulier contact met de Griekse
autoriteiten en de bevindingen van de missie.
Elk kwartaal wordt de balans opgemaakt t.a.v. onder andere de macroeconomische ontwikkelingen, overheidsfinanciën, arbeidsmarktbeleid,
openbaar bestuur en het rechtssysteem in Griekenland. Daarnaast wordt
elk halfjaar, op basis van een verscherpt-toezichtrapport en een terugkoppeling door de Europese instellingen, door de Eurogroep beoordeeld of
Griekenland in aanmerking komt voor schuldmaatregelen, zoals
afgesproken in juni 2018.5 Met dit dertiende rapport lag geen besluitvorming ten aanzien van het activeren van schuldmaatregelen voor
Griekenland.
De Griekse economie is volgens de huidige verwachting gegroeid met
8,5% in 2021. Voor 2022 wordt in het rapport een groei verwacht van 4,9%.
Hierbij is reeds rekening gehouden met de verwachte impact van het
herstelplan in het kader van de Recovery and Resilience Facility (RRF).
Daarmee ligt de groei voor 2021 wezenlijk hoger dan ten tijde van het
twaalfde rapport werd verwacht (7,1%). De groeiverwachting voor 2022 is
iets lager dan in het vorige rapport werd verwacht (4,9%). Hierbij zijn de
mogelijke effecten van de recente ontwikkelingen rond Oekraïne nog niet
meegenomen. Ook merkt de Commissie op dat de stijging van de
energieprijzen hebben geleid tot hogere prijzen voor consumenten en een
additionele bron van onzekerheid vormt voor de economie als geheel.
Het begrotingsbeleid in Griekenland blijft expansief om tijdelijke en
gerichte steun te kunnen verlenen in het kader van de COVID-19
pandemie, alsook eerder door uitgaven in reactie op de bosbranden in
2

https://www.consilium.europa.eu/nl/press/press-releases/2022/03/14/eurogroup-statement-onthe-fiscal-guidance-for-2023/.
3
In het kader van het Early Warning System van het ESM.
4
In het kader van de reguliere post-programma monitoringscyclus van het IMF.
5
Dit betreft de uitkering van SMP/ANFA-middelen en het niet door laten gaan van een
renteopslag van 200 basispunten op een deel van de EFSF-lening.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-07, nr. 1825

3

augustus. De werkloosheid is in het derde kwartaal 2021 uitgekomen op
14,1%, ten opzichte van 17,2% in het derde kwartaal van 2020.
Voor wat betreft de begroting verwacht de Commissie dat het primaire
tekort afneemt van 7,6% in 2021 (mede als gevolg van tijdelijke COVIDmaatregelen) naar 1,2% in 2022 en omslaat in een primair overschot van
1,5% in 2023.
De Commissie concludeert dat Griekenland goede vooruitgang heeft
geboekt met de overeengekomen hervormingen. Daarbij wijst de
Commissie onder meer op de voltooiing van een hervorming van het
stelsel van investeringsvergunningen en het finaliseren van de administratieve hervorming van het «Single Pension Fund». Ook met andere
hervormingen werd voortgang geboekt, waaronder de laatste voorbereidingen voor de onroerendzaakbelasting (ENFIA), waarvan de verwachting
is dat deze in april daadwerkelijk operationeel is. Ook werd voortgang
geboekt met het terugbrengen van betalingsachterstanden (arrears) aan
burgers, bedrijven en lokale overheden. De afname van de achterstanden
bij de pensioenen is in lijn met de planning van het actieplan dat in de
herfst van 2021 is aangenomen. De Griekse regering heeft aangegeven
dat dit deel volledig zal zijn weggewerkt in juni 2022. Ook de overige
betalingsachterstanden zijn, na enkele maanden stagnatie aanzienlijk in
omvang afgenomen en zal volgens de Griekse overheid in februari 2022
nagenoeg zijn weggewerkt.
De Europese Commissie constateert wel dat er op enkele vlakken
vertraging is, waaronder in de implementatie van het nieuwe ICT-systeem
van de Griekse belastingdienst, dat vertraagd is van april 2022 naar
september 2022. Ook is er onder meer vertraging bij de hervorming van
de primaire gezondheidszorg, waar nu implementatie voorzien is rond de
publicatie van het 14e verscherpt-toezichtrapport (mei 2022).
De Europese Commissie concludeert dat Griekenland goede voortgang
heeft geboekt met het voldoen aan specifieke toezeggingen, ondanks
vertraging op sommige vlakken die mede te wijten is aan de uitdagende
omstandigheden door de pandemie.
Overig – proces benoeming directeur Europees Stabiliteitsmechanisme
Door de voorzitter van de Eurogroep is aangekondigd dat binnenkort het
proces van benoeming van de functie directeur van het Europees
Stabiliteitsmechanisme (ESM) zal starten. De termijn van de huidige
directeur Klaus Regling loopt per oktober 2022 af. Naar verwachting zal de
Eurogroep in mei een kandidaat kiezen, waarbij in juni tijdens de
jaarvergadering van het ESM de benoeming bekrachtigd zal worden.
Inclusieve samenstelling
Bankenunie
Tijdens de Eurogroep is gesproken over de voortgang ten aanzien van de
bankenunie en de contouren van een compromisvoorstel voor een
werkplek, op basis waarvan lidstaten elkaar mogelijk tegemoet kunnen
komen de komende periode.
Op basis van een mandaat van de Eurotop uit december 2020 is door de
Eurogroep geprobeerd om tot overeenstemming over een werkplan voor
de bankenunie te komen. Dit werkplan zou richting moeten geven aan de
vervolgstappen op de vier werkstromen binnen het bankenuniedossier:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-07, nr. 1825

4

het Europees depositogarantiestelsel (EDIS), de herziening van het
crisisraamwerk voor falende banken (CMDI), omgang met grensoverschrijdende banken (home-host) en de aanpak van de risico’s van
staatsobligaties op bankbalansen (RTSE).6 Ondanks dat lidstaten
gedurende de discussies in 2021 dichter bij elkaar zijn gekomen is dit toen
niet gelukt. Op de Eurotop in december 2021 is nogmaals bekrachtigd dat
vervolmaking van de Bankenunie een belangrijk doel is voor de EU en is
de Eurogroep gevraagd om het aankomende half jaar opnieuw te
benutten om tot overeenstemming te komen over een werkplan.
Inhoudelijk zijn de vier werkstromen binnen de bankenunie nauw met
elkaar verbonden. Ten eerste omdat de herziening van het crisisraamwerk
en voortgang op een EDIS aan elkaar gerelateerd zijn. Lidstaten zijn het er
over eens dat het huidige crisisraamwerk in de praktijk niet bereikt wat er
beoogd is.7 Om de tekortkomingen in het crisisraamwerk aan te pakken
heeft de Commissie in het voorjaar van 2021 een consultatie uitgezet voor
de herziening van het crisisraamwerk. Omdat de herziening van het
crisisraamwerk raakt aan het gebruik van middelen van het depositogarantiestelsel (DGS), hangt de discussie nauw samen met de discussies
over een EDIS. Een EDIS kan voordelen brengen; door de financieringskracht van de verschillende nationale garantiefondsen te bundelen kan
namelijk een nog steviger vangnet worden gecreëerd om spaarders te
beschermen, en wordt de wisselwerking tussen banken en overheden
verminderd. Het is goed hier op te merken dat er verschillende vormen
denkbaar zijn van een EDIS, waarbij risico’s in meer of mindere mate
gedeeld worden. Een tweede reden dat de verschillende werkstromen
nauw verband houden is omdat lidstaten voorwaarden stellen aan het
oprichten van een EDIS, zoals het reduceren van risico’s en afspraken over
verdere marktintegratie van banken. Hierdoor is voortgang tot noch toe
ingewikkeld gebleken, ook omdat lidstaten het eens zijn dat gelijktijdige
voortgang op de vier werkstromen wenselijk is.
De voorzitter van de Eurogroep is tijdens de Eurogroep ingegaan op de
contouren van een mogelijk compromisvoorstel waar lidstaten elkaar
mogelijk tegemoet kunnen komen. Hierbij stelt hij voor om voortgang op
de werkstromen op te knippen in twee fases. In een eerste fase zouden
kleine stappen kunnen worden gezet op alle vier onderwerpen. Hierna zou
dan een controlepunt volgen waarbij op basis van nader te bepalen
transitie-eisen unaniem wordt besloten of wordt overgegaan tot een
tweede fase met meer ambitieuze stappen.
Lidstaten hebben tijdens de Eurogroep aangegeven zich in grote lijnen te
kunnen vinden in het voorstel om voortgang in twee fases te bewerkstelligen. Daarbij benadrukten lidstaten hun eigen prioriteiten binnen de
bankenunie. Zo zijn er lidstaten die inzetten op een snelle invoering van
een EDIS, terwijl andere lidstaten juist verdere risicoreductie benadrukken.
Ook zijn er lidstaten die prioriteit geven aan verdere marktintegratie, waar
andere lidstaten juist het belang van lokale (kapitaal)eisen benadrukken.
Nederland heeft aangegeven voordeel te zien in een dergelijke twee-fases
benadering omdat daarmee stappen kunnen worden gezet die proportioneel zijn aan elkaar, waarbij een goede balans dient te worden gevonden
tussen risicodeling en risicoreductie. Hiertoe zal Nederland inzetten op
duidelijke en meetbare criteria voorafgaand aan een tweede fase, zeker
ook wat betreft risicoreductie. Ook dient een herziening van het crisisraamwerk vooral te focussen op het weghalen van inconsistenties tussen
6
7

Deze Kamerbrief biedt achtergrond bij de vier werkstromen: Kamerstuk 21 501–07, nr. 1757.
Sinds de oprichting van de bankenunie is er pas enkele keren een bank succesvol in resolutie
gegaan, terwijl er veel casussen zijn waarbij staatssteun is verleend aan falende banken. Ook
wordt de bail-in niet consistent toegepast.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-07, nr. 1825

5

de verschillende raamwerken, onder andere zodat de lastendelingsregels
consistent worden toegepast. De komende periode zal er verder worden
gesproken over een mogelijk compromis ten aanzien van voortgang op de
vier werkstromen. Nederland zal actief deelnemen aan de vervolgdiscussies en ik zal de Kamer op de hoogte houden van de ontwikkelingen.
Voorbereiding Eurotop maart 2022
Tijdens de Eurogroep heeft de voorzitter van de Eurogroep een korte
toelichting gegeven op de voorbereiding voor de Eurotop van maart 2022,
welke plaatsvindt en marge van de Europese Raad van 24 en 25 maart
2022. Tijdens de vorige Eurotop op 16 december 2021 is gesproken over
het economisch herstel in het kader van de COVID-19-crisis, en de
voortgang op het gebied van versterking van de Economische en
Monetaire Unie (EMU), specifiek de bankenunie en de kapitaalmarktunie.8
Toen is de Eurogroep verzocht om in inclusieve samenstelling het
werkplan af te ronden om stapsgewijs alle openstaande punten die nodig
zijn om de Bankenunie te voltooien te adresseren en is opgeroepen tot
snelle voortgang bij de verdieping van de kapitaalmarktunie. De voorzitter
van de Eurogroep gaf tijdens de Eurogroep aan dat hij een brief zal sturen
aan de voorzitter van de Europese Raad, waarin hij de Europese Raad zal
informeren over de voortgang op deze dossiers.9 Inmiddels is bekend
geworden dat de Eurotop, in verband met de volle en urgente agenda van
de Europese Raad, niet plaats zal vinden en doorgeschoven wordt naar
juni.
Ecofinraad-ontbijt (Oekraïne)
Zoals medegedeeld door de Minister van Financiën tijdens het Commissiedebat Eurogroep en Ecofinraad van 10 maart jl. (Kamerstuk 21 501-07,
nr. 1824) is de agenda van de Ecofinraad en het ontbijt dat er aan vooraf
gaat voor een deel gewijzigd om ook te kunnen spreken over de inval van
Rusland in Oekraïne.
De Europese instellingen hebben de Ministers van Financiën voorzien van
een update ten aanzien van de situatie in Oekraïne. Zo heeft de
Commissie een toelichting gegeven op het vierde sanctiepakket. De
Commissie refereerde aan de informele bijeenkomst van regeringsleiders
en staatshoofden van de Europese Unie die heeft plaatsgevonden op 10
en 11 maart jl. in Versailles, waarin is benadrukt klaar te staan om in
Europees verband aanvullende sancties in te voeren tegen Rusland en
Belarus om de druk op deze landen nog verder op te voeren.10 Ook
herhaalden de instellingen de verwachting dat de sancties tegen Rusland
en de hogere olie- en gasprijzen die hiermee gepaard gaan er
waarschijnlijk voor gaan zorgen dat de inflatie hoger en de economisch
groei lager zal uitvallen. De instellingen benoemden de extra steun aan
Oekraïne, waaronder de macro-financiële bijstand (MFB) van EUR 1,2 mld.
Veel lidstaten spraken hun steun uit voor de sanctiepakketten en gaven
aan open te staan voor meer sancties. Daarnaast spraken lidstaten hun
zorgen uit over de gestegen energieprijzen, waarbij het belang van de
coördinatie rondom nationale belastingmaatregelen om de stijging van de
energieprijzen te dempen werd benoemd. Verder vroeg een aantal
lidstaten om steun op EU-niveau om de gevolgen van de invasie te
adresseren (waaronder grenssteun en energieprijzen). Nederland heeft in
de vergadering opnieuw voorgesteld om trustdiensten aan in Rusland
8

Kamerstuk 21 501–20, nr. 1757
Zie voor meer informatie over de Eurotop: Kamerstuk 21 501–20, nr. 1762
10
Kamerstuk 21 501–20, nr. 1794
9

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-07, nr. 1825

6

gevestigde bedrijven of bedrijven met een Rusland-ingezetene als
uiteindelijk belanghebbende te verbieden. Nederland heeft aangegeven
uit te kijken naar de voorstellen van de Commissie om de afhankelijkheid
van Rusland te verminderen en de energietransitie te versnellen.
Daarnaast is Nederland terughoudend ten aanzien van het ingrijpen op de
energiemarkt en heeft aangegeven dat het belangrijk is om goed te
analyseren wat precies nodig is. Nederland heeft verder aangeven dat
eerst bestaande EU-middelen optimaal benut moeten worden.
Ecofinraad
A-punt – Raadsconclusies exportkredieten
Tijdens de Ecofinraad zijn Raadsconclusies over exportkredieten als
hamerpunt aangenomen.11 Publieke exportfinanciering wordt in de
EU-lidstaten uitgevoerd door exportkredietagentschappen op nationaal
niveau. De Europese Commissie onderhandelt namens de lidstaten over
de internationale afspraken over publieke exportfinanciering in
OESO-verband (de zogenaamde «OESO-arrangement»). Het is voor het
eerst dat de Raad over dit onderwerp conclusies heeft aangenomen.
In de Raadconclusies wordt een gezamenlijke inzet voor publieke
exportfinanciering vastgesteld: het opstellen van een EU exportkredietstrategie (waarnaar de Europese Commissie momenteel een haalbaarheidsstudie uitvoert), het moderniseren van de OESO-arrangement en het
mobiliseren van kapitaal voor de groene transitie. De noodzaak om
publieke exportfinanciering in lijn te brengen met de doelstelling om de
opwarming van de aarde te beperken tot 1,5°C wordt erkend. De Europese
Commissie wordt daarom gevraagd om in OESO-verband een discussie te
starten om publieke exportfinanciering voor fossiele projecten te
beëindigen. De Raad spreekt de intentie uit om hiervoor in de tussentijd
uiterlijk eind 2023 nationaal deadlines vast te stellen.
A-punt – Raadsconclusies btw e-commerce
Tijdens de Ecofinraad zijn Raadsconclusies over btw e-commerce als
hamerpunt aangenomen.12 Het doel van het Franse voorzitterschap met
deze Raadsconclusies is om met de Raad stil te staan bij de implementatie
en werking van het e-commercepakket en tegelijkertijd vooruit te blikken
op mogelijke verdere stappen om het btw-systeem te verbeteren.
Op 1 juli 2021 is het btw e-commercepakket in werking getreden. Doel van
dit pakket is een modernisering en vereenvoudiging van de btw-wetgeving, het creëren van een «gelijk speelveld» voor ondernemers van
binnen en buiten de EU en btw-fraude tegengaan. De Europese
Commissie heeft op technisch niveau de eerste resultaten na de inwerkingtreding van de nieuwe regels met de lidstaten gedeeld en geconcludeerd dat het btw e-commercepakket bijdraagt aan digitale transitie,
economisch herstel en duurzame overheidsfinanciën. De implementatie is
in Nederland vanwege ICT-problemen een intensief traject geweest. Op dit
moment draait een deel van het pakket nog steeds op een zogenoemd
noodspoor.
De Raadsconclusies roepen op tot nader onderzoek en een evaluatie van
de implementatie van het btw e-commercepakket zodat lidstaten een
beter ingevoerde discussie kunnen hebben over mogelijke aanpassingen.
Daarbij benadrukken de Raadsconclusies ook dat in de lidstaten
11
12

https://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-7101–2022-INIT/nl/pdf.
https://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-7104–2022-INIT/nl/pdf.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-07, nr. 1825

7

voldoende tijd moet zijn voor de ICT-implementatie en dat de positie van
douaneautoriteiten moet worden meegewogen bij eventuele voorstellen
die de Europese Commissie zal presenteren.
De verwachting is dat de in de Raadsconclusies genoemde onderzoeken
later dit jaar zullen resulteren in een wetgevend voorstel van de Europese
Commissie. Dit voorstel wordt dan beoordeeld via het gebruikelijke
BNC-traject (Beoordeling Nieuwe Commissievoorstellen).
Mededeling aangaande richtsnoeren voor het begrotingsbeleid in
2023 en stand van zaken consultatiesessies Stabiliteits- en
Groeipact (SGP)
De Ecofinraad heeft gesproken over een mededeling van de Europese
Commissie (de Commissie) aangaande voorlopige richtsnoeren over het
begrotingsbeleid van de EU lidstaten in 202313 en over de stand van zaken
van de consultatiesessies over de toekomst van het SGP.
De Commissie gaf een toelichting op de inhoud van de mededeling. Zo
lichtte de Commissie toe dat op basis van de winterraming de verwachting is dat het algemene ontsnappingsclausule, die actief is sinds het
uitbreken van de pandemie, voor 2023 zal worden gedeactiveerd. Echter,
op het moment van de winterraming had de Russische inval in de
Oekraïne nog niet plaatsgevonden. Effecten van deze gebeurtenis zijn nog
niet in economische verwachtingen verwerkt. De Commissie wees erop
dat voor 2022 de algemene ontsnappingsclausule nog actief is waarmee
de Europese begrotingsregels ruimte bieden om een aantal van de
onmiddellijke uitdagingen, zoals het opvangen van vluchtelingen en het
adresseren van hogere energieprijzen, budgettair op te vangen. Het is
daarbij belangrijk dat het begrotingsbeleid kan reageren op veranderende
omstandigheden. In het licht van de hoge onzekerheid zal de verwachte
deactivering van de algemene ontsnappingsclausule voor 2023 daarom
worden bezien op basis van de voorjaarsraming van de Commissie.
Daarnaast gaf de Commissie aan dat de zij niet van plan is buitensporigtekortprocedures te openen in het voorjaar van 2022 gezien de omstandigheden, waarbij opnieuw naar de situatie gekeken zal worden in het najaar
van 2022.
Ook ging de Commissie kort in op de stand van zaken van de consultatiesessies over de toekomst van het SGP. Er lijkt overeenstemming te
ontstaan dat het begrotingsraamwerk zowel schuldhoudbaarheid als het
bewerkstelligen van duurzame groei door investeringen en hervormingen
dient te faciliteren. Daarbij zou meer aandacht gegeven moeten worden
aan middellangetermijnstrategieën om de overheidsschuld te verminderen door middel van consolidatie (bezuinigingen of hogere lasten), het
verbeteren van de kwaliteit van de overheidsfinanciën en het stimuleren
van de economische groei. De Commissie noemt een optie om lidstaten
zelf plannen op te laten stellen voor het verminderen van de schuldhoudbaarheidsrisico’s, waarbij niet alleen aandacht wordt besteed aan het
tempo van schuldafbouw en prudent begrotingsbeleid, maar ook aan
investeringen en structurele hervormingen die hieraan kunnen bijdragen.
Dit kan bijdragen aan het vergroten van het nationaal eigenaarschap van
de regels en daarmee de naleving. De consultatiesessies zullen naar
verwachting tot juli dit jaar duren.

13

Mededeling van de Europese Commissie One-year since the outbreak of COVID-19: fiscal
policy response, COM(2021) 105 final, 3 maart 2021.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-07, nr. 1825

8

Verder gaf de Commissie aan bezig te zijn met een voorstel voor een
nieuw tijdelijk staatssteunkader, in reactie op de inval van Rusland in
Oekraïne. Het voorstel biedt mogelijkheden om staatssteun te geven voor
ondersteuning van bedrijven die getroffen worden door de gevolgen van
sancties en hoge energieprijzen. De consultaties met lidstaten zijn
inmiddels afgerond en het kader is op 23 maart jl. vastgesteld. De
Nederlandse consultatiereactie ontvangt uw Kamer binnenkort van de
Minister van Economische Zaken en Klimaat middels de kwartaalrapportage over EU-wetgeving.
Onder de lidstaten was steun voor de mededeling van de Commissie
aangaande richtsnoeren voor het begrotingsbeleid in 2023, en gezien de
huidige onzekerheid om de algemene ontsnappingsclausule te bezien op
basis van de voorjaarsraming van de Commissie. Een aantal lidstaten
ging in op de nationale maatregelen die zij nemen om de economische
gevolgen van de inval van Rusland in Oekraïne te mitigeren, voor
huishoudens en voor bedrijven. Daarnaast werd door meerdere lidstaten
een tijdelijk staatssteunkader verwelkomd, waarbij is benoemd dat het
belangrijk is om gericht en tijdelijk steun te verlenen en een gelijk
speelveld te behouden. Nederland beaamde dit en voegde toe dat hierbij
goed gekeken dient te worden naar gerichte en tijdelijke steun, voor de
sectoren die het meest geraakt zijn
Terugkoppeling van de informele bijeenkomst van regeringsleiders en staatshoofden van de Europese Unie van 10 en
11 maart 2022
De voorzitter van de Raad heeft een korte terugkoppeling gegeven over de
informele bijeenkomst van regeringsleiders en staatshoofden van de
Europese Unie van 10 en 11 maart jl. in Versailles. De eerste dag van deze
bijeenkomst stond in het teken van de veiligheidssituatie in Europa naar
aanleiding van de Russische invasie in Oekraïne. De tweede dag stond in
het teken van het Europees groei- en investeringsvermogen. Er is tevens
een verklaring aangenomen.14 Zie voor meer informatie het verslag dat op
18 maart jl. naar uw Kamer is verstuurd.15
Verordening voor een mechanisme voor koolstofcorrectie aan de
grens (Carbon Border Adjustment Mechanism, CBAM)
Tijdens de Ecofinraad is overeenstemming bereikt over een algemene
benadering ten aanzien van het voorstel voor een verordening voor een
mechanisme voor koolstofcorrectie aan de grens (Carbon Border
Adjustment Mechanism, CBAM).16 Het voorstel voor een CBAM is
onderdeel van het Fit for 55-pakket dat de Commissie op 14 juli 2021 heeft
gepubliceerd. De rechtsbasis is artikel 192 van het Verdrag betreffende de
werking van de Europese Unie. De besluitvorming ten aanzien van het
voorstel is gekwalificeerde meerderheid (met medebeslissing van het
Europees Parlement).
Het Commissievoorstel voor een CBAM, vormgegeven als een koolstofheffing aan de Europese buitengrens, heeft, naast het stimuleren van
CO2-reductie door bedrijven en landen buiten de EU, primair als doel
koolstoflekkage te voorkomen. De CBAM beperkt zich in het voorstel in
eerste instantie tot een vijftal sectoren: staal/ijzer, cement, kunstmest,
aluminium en elektriciteit. De Commissie stelt voor in 2023 te beginnen

14

https://www.consilium.europa.eu/media/54773/20220311-versailles-declaration-en.pdf.
Kamerstuk 21 501–20, nr. 1794
16
https://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-7226–2022-INIT/en/pdf.
15

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-07, nr. 1825

9

met een overgangsfase en in 2026 daadwerkelijk de CBAM in werking te
laten treden.
Het Franse voorzitterschap van de Raad heeft vaart gemaakt met de
onderhandelingen over de CBAM, één van de prioriteiten van het Franse
voorzitterschap. Veel lidstaten, waaronder Nederland, verwelkomden de
snelheid en vorderingen van het Franse voorzitterschap op dit dossier. Op
een aantal punten is het voorstel van de Commissie in de onderhandelingen aangepast. In vergelijking met het oorspronkelijke Commissievoorstel heeft de Raad gekozen voor meer centralisatie: zo moet het
nieuwe register van CBAM-aangevers op EU-niveau worden geregeld.
Daarnaast heeft de Raad gekozen voor de verkoop van CBAM-certificaten
door de lidstaten via een centraal platform. Tevens is er in de algemene
benadering, met het oog op het beperken van administratieve lasten, een
minimumdrempelbepaling opgenomen die zendingen met een waarde
van minder dan € 150 vrijstelt van CBAM-verplichtingen. In een door het
voorzitterschap opgesteld begeleidend document, waarmee de Raad heeft
ingestemd, is opgenomen dat de Raad nog voortgang moet maken op een
aantal kwesties die nauw verband houden met de CBAM, maar geen
onderdeel uitmaken van de CBAM-verordening zelf. Het betreft ten eerste
de snelheid van de uitfasering van gratis ETS-rechten in CBAM-sectoren
(onderdeel van het voorstel tot wijziging van de EU ETS-richtlijn). Ten
tweede betreft het geschikte oplossingen om het risico op koolstoflekkage
op exportmarkten te beperken. Deze oplossingen moeten economisch
efficiënt zijn en in lijn met de klimaatdoelstellingen en WTO-regels. Tevens
heeft de Raad geconstateerd dat de Commissievoorstellen voor nieuwe
eigen middelen, die onder meer gebaseerd zijn op de inkomsten uit de
verkoop van CBAM-certificaten, conform het Interinstitutioneel Akkoord
van 16 december 2020 in beraad worden genomen voor 1 juli 2022. Tot
slot is gewezen op het belang van internationale samenwerking met derde
landen, onder meer door naast de CBAM een klimaatclub op te richten
waar koolstofbeprijzingsbeleid kan worden besproken.
Nederland heeft aangegeven de algemene benadering te steunen, zodat
de trilogen met het Europees Parlement en de Europese Commissie later
dit jaar van start kunnen gaan. Dit met het oog op invoering van de CBAM
per 1 januari 2023. Het kabinet zet zich (conform wens van de Tweede
Kamer) in voor een zo snel mogelijke invoering van een eerlijke en
effectieve CBAM en het in combinatie daarmee beëindigen van het gratis
uitdelen van ETS-rechten. Aan het einde van de tafelronde werd geconcludeerd dat de algemene benadering is overeengekomen.
Nadat ook het Europees Parlement een standpunt heeft bepaald, zullen de
trilogen starten. De verordening voor een CBAM komt daarna nog terug
voor formele aanname in de Raad.
Richtlijn betreffende algemeen minimumbelastingniveau voor
multinationals in de EU
Tijdens de Ecofinraad is gesproken over het richtlijnvoorstel betreffende
een algemeen minimumbelastingniveau voor multinationals in de
Europese Unie (EU) (hierna: richtlijnvoorstel Pijler 2). Dit richtlijnvoorstel
is op 22 december 2021 door de Europese Commissie gepubliceerd. De
rechtsbasis van dit richtlijnvoorstel is art. 115 van het Verdrag betreffende
de werking van de Europese Unie. De besluitvorming ten aanzien van het
voorstel is unanimiteit (met raadpleging van het Europees Parlement). Het
is tijdens de vergadering niet gelukt om overeenstemming te bereiken
over een algemene benadering t.a.v. het richtlijnvoorstel. Daarom zal dit
onderwerp tijdens de volgende vergadering van de Ecofinraad – op 5 april
– opnieuw worden geagendeerd voor besluitvorming.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-07, nr. 1825

10

Het Franse voorzitterschap van de Raad is voortvarend aan de slag
gegaan om in lijn met het Inclusive Framework (IF) afgesproken implementatieplan tot een snelle aanname van het richtlijnvoorstel te komen. Er
hebben de afgelopen weken diverse Raadswerkgroepen plaatsgevonden
waar op technisch niveau is onderhandeld over de verschillende
hoofdstukken. Aangezien het richtlijnvoorstel grotendeels gelijk is aan de
modelteksten waarover binnen het Inclusive Framework, georganiseerd
door de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling
(OESO), met 137 landen een akkoord is bereikt, was het mogelijk om
snelle voortgang te boeken.
Veel lidstaten spraken hun steun uit voor het voorstel en de ambitie van
het Franse voorzitterschap. Tijdens de vergadering kwamen met name
drie discussiepunten naar boven. Ten eerste over de inwerkingtreding.
Een aantal lidstaten heeft aangegeven de implementatiedeadline
ambitieus en (te) krap te vinden. Het voorzitterschap heeft in de compromistekst de implementatiedeadline van 31 december 2023 voorgesteld.
Veel lidstaten konden zich hierin vinden. Ten tweede is gesproken over de
link tussen Pijler 2 en Pijler 1 (Pijler 1 regelt een andere verdeling van
winsten en heffingsrechten tussen landen voor de grootste en meest
winstgevende multinationals). Een aantal lidstaten gaf aan de inwerkingtreding van Pijler 2 afhankelijk te willen maken van de inwerkingtreding
van Pijler 1, terwijl andere lidstaten, waaronder Nederland, de voorwaardelijke link tussen Pijler 1 en Pijler 2 niet steunen. Ten derde was er
discussie over de verplichte toepassing van de inkomen-inclusieregel17.
Het richtlijnvoorstel voorziet in de uitbreiding van de inkomeninclusieregel waardoor deze ook van toepassing is op binnenlandse
dochters. Enkele lidstaten hebben aangegeven dat ze deze verplichte
uitbreiding onevenredig belastend vinden en het voorzitterschap heeft
voorgesteld om onder bepaalde voorwaarden een tijdelijke derogatie op
te nemen voor de toepassing van de inkomen-inclusieregel.
Nederland heeft aangegeven blij te zijn met de voortvarende aanpak van
de Europese Commissie en het Franse voorzitterschap om zo tot een
snelle aanname van het richtlijnvoorstel te komen. Nederland kan zich
inhoudelijk vinden in het richtlijnvoorstel en het voorgestelde compromis
en vindt het belangrijk om op de korte termijn een akkoord te bereiken in
de EU zodat verdere voortgang kan worden geboekt met de nationale
implementatie van het voorstel.
Decharge Europese jaarbegroting 2020
De Ministers hebben de Raadsaanbeveling inzake de aan de Commissie te
verlenen decharge (kwijting) voor de uitvoering van de begroting voor
2020 aangenomen.18 Een meerderheid van de lidstaten heeft voor het
aannemen van een positief dechargeadvies aan het Europees Parlement –
dat decharge verleent aan de Europese Commissie – gestemd. Nederland
heeft hierbij tegengestemd. De Tweede Kamer is eerder per brief
geïnformeerd over het voornemen van het kabinet om tegen de aanname
van deze Raadsaanbeveling te stemmen.19 De stemming vond plaats op
basis van gekwalificeerde meerderheid en daarmee heeft de Nederlandse
tegenstem de aanname van de Raadsaanbeveling niet tegengehouden.
Zweden heeft net als in eerdere jaren onthouden van stemming.

17

Onder de inkomen-inclusieregels moet kortgezegd het land waar de uiteindelijke moedervennootschap van een multinational is gevestigd belasting bijheffen als de winsten van het
concern in het buitenland lager worden belast dan het effectieve minimumtarief.
18
https://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-6001–2022-REV-1/nl/pdf.
19
Kamerstuk 21 501–03, nr. 166.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-07, nr. 1825

11

Nederland en Zweden hebben samen een stemverklaring afgegeven.20
Verder heeft Denemarken tijdens de vergadering aangegeven de zorgen
van Nederland en Zweden te delen, maar wel steun uitgesproken voor de
Raadsaanbevelingen.
Nederland heeft tijdens de vergadering en middels de stemverklaring
aangegeven veel waarde te hechten aan de belangrijke en onafhankelijke
rol van de Europese Rekenkamer (ERK) als externe auditor van de EU. Het
werk van de ERK draagt bij aan de verantwoording, de transparantie en
het financieel beheer van de EU en kan zo het vertrouwen van de burgers
in de EU vergroten. Nederland vindt dan ook dat het oordeel van de ERK
bij het opstellen van het dechargeadvies van de Raad aan het Europees
Parlement zwaar mee zou moeten wegen en heeft tijdens de vergadering
aangegeven dat de Raadsaanbeveling ook dit jaar onvoldoende recht doet
aan het afkeurende oordeel van de ERK.
Begrotingsrichtsnoeren EU-begroting 2023
Voordat wordt gestart met de gesprekken over de EU-begroting voor het
jaar 2023 worden er door de Raad begrotingsrichtsnoeren opgesteld. De
Raad geeft de Europese Commissie via deze richtsnoeren sturing bij het
opstellen van de (concept)begroting voor 2023. De begrotingsrichtsnoeren
zijn niet juridisch bindend. Besluitvorming over de richtsnoeren vindt
plaats in de Raad met consensus. Er is geen rol voor het Europees
Parlement.
De Ecofinraad heeft ingestemd met de begrotingsrichtsnoeren voor
2023.21
In de richtsnoeren wordt allereerst het belang van een prudente begroting
benadrukt, waarbij tegelijkertijd wordt aangegeven dat er voldoende
middelen beschikbaar dienen te zijn om de prioriteiten in de EU te
ondersteunen. Daarnaast benadrukt de Raad in de richtsnoeren, evenals
in voorgaande jaren, het belang van budgettaire discipline in de EU: de
plafonds binnen het MFK moeten gerespecteerd worden en er dienen
voldoende marges onder de plafonds te resteren om te kunnen reageren
op onvoorziene omstandigheden. Verder wordt het belang genoemd van
betrouwbare en precieze ramingen om de voorspelbaarheid van de
afdrachten van lidstaten aan de EU te vergroten. Tevens roept de Raad
alle EU-instellingen op om zich te houden aan de afspraken omtrent
personeelsformatie en administratieve uitgaven. De Commissie neemt de
richtsnoeren mee in het voorstel voor de begroting van 2023, dat naar
verwachting in juni 2022 verschijnt.
Economisch herstel in Europa: implementatie van de herstel- en
veerkrachtfaciliteit
Dit onderwerp is van de agenda afgevoerd.
Terugkoppeling G20-bijeenkomst van de Ministers van Financiën
en centralebankpresidenten in februari 2022
Dit onderwerp is van de agenda afgevoerd.

20

De stemverklaring is opgenomen bij de Raadsaanbeveling en gepubliceerd op de website van
de Raad (https://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-6001–2022-REV-1/en/pdf)
21
https://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-7218–2022-INIT/nl/pdf.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-07, nr. 1825

12