Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2008–2009

31 508

Wijziging van boek 2 van het Burgerlijk Wetboek
ter uitvoering van Richtlijn 2006/46/EG van het
Europees Parlement en de Raad van 14 juni
2006, tot wijziging van de Richtlijnen
78/660/EEG, 83/349/EEG, 86/635/EEG en
91/674/EEG betreffende de jaarrekening en de
geconsolideerde jaarrekening (PbEU L 224)

Nr. 6

NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG
Ontvangen 4 november 2008
1. Inleiding
Met genoegen heb ik kennisgenomen van de vragen en opmerkingen van
de fracties die in het verslag aan het woord zijn. Ik ben verheugd dat de
leden van de CDA-fractie mijn mening delen dat de implementatie een
minimale is en de administratieve lasten ervan zo beperkt mogelijk zijn
gehouden. In deze nota zal ik op de gestelde vragen ingaan in de volgorde
waarin ze zijn gesteld.
2. Algemeen
De leden van de PvdA-fractie willen weten of het juist is dat deze richtlijn
een gevolg is van de boekhoudschandalen in de tijdsperiode 2001–2003.
Indien het antwoord bevestigend luidt, willen zij weten waarom deze
richtlijn pas zoveel jaar na dato komt en of dit iets zegt over de slagvaardigheid van de Europese Commissie of het Europese besluitvormingsproces.
De richtlijn is door de Europese Commissie aangekondigd in de mededeling «Modernisering van het vennootschapsrecht en verbetering van de
corporate governance in de Europese Unie – Een actieplan» van 21 mei
2003 (COM(2003) 284). Deze mededeling bevat een geïntegreerd pakket
maatregelen dat naast verbetering van efficiëntie en concurrentievermogen van bedrijven in de EU, beoogt het vertrouwen van beleggers
te herstellen na verschillende corporate-governanceschandalen. De planning in de mededeling was dat de concept-richtlijn eind 2004 gepresenteerd zou worden. Dat is op 27 oktober 2004 ook gebeurd. Vervolgens is
de richtlijn op 14 juni 2006 vastgesteld. Die onderhandelingstermijn is
voor richtlijnen die meer bevatten dan enkel technische wijzigingen niet
ongebruikelijk. Een besluitvormingsproces waarbij de lidstaten, het Europees parlement en alle betrokkenen in het veld op zorgvuldige wijze
worden betrokken, vergt enige tijd. Bovendien zijn die onderhandelingen
vooral gebruikt om de reikwijdte van de richtlijn te beperken, de grensbedragen voor kleine en middelgrote ondernemingen in de richtlijn te
verhogen en zo de administratieve lasten te verlagen. Nederland heeft
zich tijdens de onderhandelingen sterk ingezet voor deze punten.

KST123851
0809tkkst31508-6
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2008

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 508, nr. 6

1

De leden van de SP-fractie vragen of dit wetsvoorstel aanleiding kan zijn
om ook aan private equity en hedgefondsen strengere eisen te stellen
voor wat betreft externe verslaggeving.
Voor zover een private equity of hedgefonds onder de jaarrekeningverplichtingen voor middelgrote en grote ondernemingen valt, zijn de
desbetreffende onderdelen van dit wetsvoorstel ook op hem van toepassing. Voor het overige is dit wetsvoorstel zelf niet het geëigende moment
om voor deze ondernemingen strengere eisen te stellen. Dat zou betekenen dat er een nationale kop op de implementatie van een richtlijn
wordt gezet, hetgeen onwenselijk is. Bovendien zijn hedgefondsen voor
een groot deel offshore gevestigd (zoals op de Kaaimaneilanden), waar
Nederlandse of Europese regelgeving geen invloed heeft (zie hierover
uitgebreider de brief van de Minister van Financiën van 31 oktober 2007,
Kamerstukken II 2007/08, 31 083, nr. 5). Verder zij hier verwezen naar de
maatregelen die genoemde minister heeft aangekondigd voor private
equity en hedgefondsen in de hiervoor genoemde brief en de daarop
gevolgde brief van 7 december 2007 (idem, nr. 6).
De leden van de VVD-fractie vragen of er inmiddels al een impact assessment door de Europese Commissie is gemaakt (Kamerstukken II 2007/08,
22 112, nr. 372). Zo ja, dan vragen zij de regering hier nader inzicht in te
verschaffen en zo neen, dan vragen zij waarom dit nog niet het geval is.
De Europese Commissie heeft destijds laten weten geen officieel impact
assessment uit te voeren, omdat zij daartoe op dat moment nog niet
verplicht was (pas sinds enige tijd maakt een impact assessment onderdeel uit van elke concept-richtlijn). Wel heeft zij op aandringen van Nederland een zogenaamd non-paper opgesteld over de «likely impact» van de
concept-richtlijn. Dit document bevat een nadere toelichting op de
concept-richtlijn, waarbij meer aandacht is besteed aan de kwalitatieve
dan aan de kwantitatieve gevolgen van de concept-richtlijn. De conclusie
luidt dat de nalevingskosten marginaal zijn, zonder dat die overigens
gespecificeerd of cijfermatig onderbouwd zijn.
De leden van de VVD-fractie merken op dat men in de Verenigde Staten al
verder is met de ontwikkeling van onderhavige regelgeving en dat nu
blijkt dat de lasten voor het bedrijfsleven aanzienlijk hoger liggen dan men
initieel verwachtte. Zij vragen toe te lichten op basis van welke gegevens
de lasten zijn berekend in de toelichting en op welke wijze de daarbij
gebruikte aantallen, geraamde uren en kosten zijn bepaald.
De berekening van administratieve lasten vindt plaats op basis van een
inschatting door een deskundige van de tijd die gemoeid zal zijn met het
verzamelen en verstrekken van een in de desbetreffende wet voorgeschreven informatieverplichting en een inschatting of berekening van het
aantal bedrijven voor wie die handeling van toepassing zal zijn. De informatie die ingevolge het onderhavige wetsvoorstel in de jaarrekening
opgenomen moet worden, is – zo deze relevant is voor de desbetreffende
rechtspersoon – doorgaans al in de administratie van het bedrijf voorhanden, zodat de weergave in de jaarrekening niet veel extra inspanningen hoeft te kosten. Dit geldt voor niet in de balans opgenomen regelingen en transacties met verbonden partijen. De gevolgen voor de
administratieve lasten naar aanleiding van de corporate governancevoorschriften zijn eveneens minimaal: het vermelden van de vindplaats
van de toegepaste code en het informeren over het functioneren van de
aandeelhoudersvergadering en over de samenstelling van het bestuur zijn
geen bewerkelijke administratieve handelingen. De overige in het wetsvoorstel voorgeschreven verplichtingen gelden al uit hoofde van de wettelijke verankering van de corporate-governancecode.
Ik ben dan ook niet bang dat in navolging van de Verenigde Staten uit dit
wetsvoorstel in de praktijk aanzienlijk hogere lasten zullen voortvloeien

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 508, nr. 6

2

dan verondersteld. Zowel het aantal informatievoorschriften als het aantal
bedrijven waarop ze van toepassing zijn, is zeer beperkt.
Meer in het algemeen vragen de leden van de VVD-fractie in hoeverre
deze Europese regelgeving aanleiding is geweest eens goed met de
stofkam door de nationale regels te gaan.
De implementatie van een Europese richtlijn is doorgaans geen aanleiding
voor een operatie stofkam voor de nationale regelgeving. Implementatie
dient zoveel mogelijk te geschieden in een wetsvoorstel dat enkel bestaat
uit voorstellen die uit de richtlijn voortvloeien, omdat anders vertraging
bij de parlementaire behandeling en overschrijding van de implementatietermijn dreigt. Bovendien berust de Nederlandse regelgeving over het
jaarrekeningenrecht voor een belangrijk deel op de vierde en zevende
EG-richtlijnen over het jaarrekeningenrecht, zodat er niet veel vrijheid is
om in de nationale wetgeving te snoeien. Van belang is nog wel dat
Commissaris McCreevy van Interne Markt op 29 september jl. een persbericht heeft uitgegeven waarin hij aankondigt de vierde en zevende richtlijn
over het jaarrekeningenrecht in hun geheel te willen heroverwegen uit
oogpunt van verlichting van administratieve lasten. Gezien de omvang
van deze operatie zal deze overigens nog wel enige tijd in beslag nemen.
Maar zij zal te zijner tijd wel gelegenheid bieden om de door de vragenstellers gewenste stofkam te hanteren.
De leden van de VVD-fractie vragen de regering aan te geven om welke
reden de verplichtingen omtrent het opnemen van de jaarstukken en
publicatie ook echt noodzakelijk zijn. Welk belang dienen deze extra
verplichtingen en in hoeverre hebben de beperkingen van de vrijheden
negatieve gevolgen voor het bedrijfsleven?
De verplichting in de richtlijn tot het voorschrijven van informatieverschaffing over niet in de balans opgenomen regelingen en transacties
met verbonden partijen vloeit voort uit de doelstelling van de richtlijn om
het vertrouwen in de EG in de jaarrekening te versterken door de transparantie te vergroten. Bij niet in de balans opgenomen regelingen gaat het
om financiële instrumenten die gepaard kunnen gaan met transacties
waarvan de gevolgen invloed hebben op de jaarrekening van de rechtspersoon, waardoor deze niet langer de werkelijke financiële positie weergeeft. Die transacties kunnen leiden tot de oprichting van zogenaamde
«special purpose entities» die niet als dochter of deelneming te kwalificeren zijn en daarmee buiten de balans gehouden kunnen worden. Tot nu
toe zijn dergelijke constructies alleen in de balans opgenomen als zij als
een dochteronderneming of deelneming kunnen worden aangemerkt. In
het kader van het principe van de «getrouwe weergave» (artikel 2:362) is
het daarom van belang deze verhoudingen expliciet in de jaarrekening
transparant te maken. Wat betreft de transacties met verbonden partijen
gaat het erom de reikwijdte van de reeds bestaande verplichting om informatie te verstrekken over transacties met groepsmaatschappijen (artikel
2:381) uit te breiden. Die uitgebreidere reikwijdte sluit dan beter aan op de
verplichtingen die reeds krachtens de internationale jaarrekeningstandaard IAS 24 gelden voor de geconsolideerde jaarrekening van beursgenoteerde vennootschappen. Bovendien verbetert door deze informatie
het inzicht in de financiële positie van de rechtspersoon dan wel van de
groep als geheel.
Wat betreft de corporate-governanceverklaring worden door het wetsvoorstel en de algemene maatregel van bestuur ter uitvoering van de
richtlijn slechts in zeer beperkte mate nieuwe informatieverplichtingen
opgelegd, die enkel betrekking hebben op de vindplaats van de toegepaste code, over het functioneren van de aandeelhoudersvergadering en
over de samenstelling van het bestuur. Het gaat hier enerzijds om zeer
voor de hand liggende informatie (vindplaats van de code en bestuurs-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 508, nr. 6

3

samenstelling) en anderzijds om informatie die de toegankelijkheid van de
aandeelhoudersvergadering kan bevorderen.
Het gaat hier niet om het beperken van vrijheden van rechtspersonen,
maar om het transparant maken van informatie omtrent die rechtspersonen die van belang is om hun financiële positie te kunnen beoordelen.
Het jaarrekeningenrecht is gebaseerd op de uitgangspunten «getrouwe
weergave» en transparantie en daartoe dragen deze twee informatieverplichtingen bij.
De aan het woord zijnde leden vragen de regering aan te geven of zich in
het voorliggend voorstel oude dan wel nieuwe nationale koppen bevinden
en zo ja, welke dit zijn en waarom deze zijn gehandhaafd dan wel zijn
opgenomen.
In het wetsvoorstel zitten noch oude noch nieuwe nationale koppen. De
richtlijn is zo minimaal mogelijk geïmplementeerd en gaat nergens verder
dan door de richtlijn is voorgeschreven.
Alle verplichtingen indachtig vragen de leden van de VVD-fractie de regering nader inzichtelijk te maken wat momenteel de omvang is van de
gebreken die zich in het opstellen van de jaarrekening, de publicatie en
het al dan niet deponeren en de accountantscontrole voordoen. Zij vragen
of de cijfers kloppen die in een artikel van het Financieel Dagblad d.d.
2 september 2008 worden genoemd en wat de reactie is van de regering
op deze verontrustende cijfers. Kan de regering inzicht geven in het aantal
overtredingen, de aard van de overtredingen en de mogelijke redenen om
bijvoorbeeld onderdelen niet te publiceren/als accountant toch goed te
keuren? Zo neen, waarom niet?
Ten eerste zij hier opgemerkt dat gebreken in het opstellen van de jaarrekening in de eerste plaats een zaak zijn van de vergadering van aandeelhouders als het gaat om het tijdig opstellen van de jaarrekening. Zij zijn de
eerstbetrokkenen bij de jaarrekening en stellen haar vast in de algemene
vergadering. Zij kunnen het bestuur ter verantwoording roepen als die
geen jaarrekening presenteert of te laat.
In het aangehaalde artikel uit het Financieel Dagblad worden als gebreken
in het opstellen van de jaarrekening genoemd het ontbreken van een
nadere onderverdeling van het aantal werknemers, het ontbreken van een
kasstroomoverzicht en van de beloning van bestuurders en commissarissen. Wat betreft het kasstroomoverzicht kan hier worden opgemerkt dat
er geen in de wet neergelegde verplichting bestaat tot het opnemen van
een kasstroomoverzicht in de jaarrekening. Het kasstroomoverzicht is wel
een algemeen geaccepteerd onderdeel van de jaarrekening en als zodanig
opgenomen in de richtlijnen van de Raad voor de Jaarverslaggeving.
Aldus is het ontbreken van het kasstroomoverzicht geen overtreding van
de jaarrekeningwetgeving zoals neergelegd in titel 9 van boek 2 BW. Dat
zou wel gelden voor de voorbeelden van het ontbreken van de beloning
van bestuurders en van commissarissen en het ontbreken van een indeling van de werknemers waar die wel vereist zou zijn (volgens artikel 2:382
moet het aantal werknemers medegedeeld worden, «ingedeeld op een
wijze die is afgestemd op de inrichting van het bedrijf»). Strafrechtelijke
handhaving van dergelijke jaarrekeningvoorschriften is niet de meest voor
de hand liggende wijze van handhaving. Het is vooral de taak van de
accountant om te controleren of de jaarrekening een getrouw beeld geeft
van de financiële positie van de rechtspersoon en of de jaarrekening
voldoet aan de in de wet gestelde voorschriften, en om daarover in de
accountantsverklaring verslag uit te brengen. En ook de aandeelhouders
zouden om deze informatie kunnen vragen indien zij die missen.
Ook de accountantsverklaring zou volgens het door het FD gemelde
onderzoek echter niet aan de daaraan gestelde eisen voldoen. De naleving
van de wettelijk vastgelegde kwaliteitseisen voor het verrichten van wettelijke controles is onderwerp van toezicht door de Autoriteit Financiële

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 508, nr. 6

4

Markten. De AFM houdt toezicht op de vergunninghoudende accountantsorganisaties die wettelijke controles op de jaarrekening uitvoeren. Op
30 september jl. is de vergunningverlening afgerond die voortvloeide uit
de invoering van de Wet toezicht accountantsorganisaties. De beoordeling
of een accountantsorganisatie voldoet aan de eisen die aan de vergunning
gesteld worden, vond mede plaats aan de hand van onderzoek in
controledossiers, waaruit blijkt hoe een accountant bij een specifieke klant
de jaarrekening heeft gecontroleerd. Nu de vergunningverlening is afgerond, vallen de vergunninghoudende accountantsorganisaties onder het
doorlopend toezicht. Ook daarbij wordt door de AFM onderzoek gedaan in
controledossiers. Mocht blijken dat een accountant ten onrechte goedkeurende verklaringen afgeeft, dan kan de AFM diverse bestuursrechtelijke
sancties opleggen die bestaan uit het geven van aanwijzingen, het
opleggen van boetes en in het uiterste geval het intrekken van de vergunning.
Ten derde is in 2006 is een rechtsvergelijkend onderzoek naar de publicatie van de jaarrekening gepubliceerd dat in opdracht van het ministerie
van Economische Zaken is uitgevoerd door het Van der Heijden Instituut
(Radboud Universiteit; B.J. de Jong en M.P. Nieuwe Weme, Publicatie van
de Jaarrekening, 2006). In het onderzoek is aandacht besteed aan de naleving van de publicatieplicht in vergelijking met het buitenland. Daarbij valt
op dat de naleving van de jaarrekeningplicht in Nederland niet slecht
afsteekt tegen de nalevingspercentages in enkele omliggende landen. In
het boekjaar 2003 waren er in Nederland 510 000 publicatieplichtige
rechtspersonen. Daarvan had binnen de voorgeschreven 13 maanden na
afloop van het boekjaar 70% de jaarrekening tijdig gedeponeerd. Na nog
een paar extra maanden stabiliseert het percentage rond de 90%. In 2004
stabiliseerde dit percentage rond de 87%. In Engeland deponeert ca. 85%
op tijd en na enige tijd alsnog 95%. In Duitsland daarentegen wordt
geschat dat slechts 20–25% van de ondernemingen een jaarrekening
openbaar maakt. In Frankrijk had in 2003 50% van de nv’s en 38% van de
bv’s de jaarrekening gedeponeerd. In België beloopt het nalevingspercentage in 2002 ca. 85% en in Denemarken komt naleving enige tijd na
het verstrijken van de termijn uit op zo’n 95%. Het percentage van 56%
van de Nederlandse middelgrote bedrijven die de jaarrekening volgens
het in het FD geciteerde onderzoek niet tijdig heeft gedeponeerd, kan in
een aantal maanden na afloop van de dertienmaandentermijn alsnog
toenemen, zoals blijkt uit het onderzoek van het Van der Heijden Instituut.
Verder heb ik er alle vertrouwen in dat de ontwikkeling en verspreiding
van XBRL de naleving van de jaarrekeningverplichtingen zal vereenvoudigen en daarom zal verbeteren. Ik zie dan ook in de door het FD gepresenteerde cijfers geen aanleiding voor nadere handhavingsactiviteiten.
Voorts vragen de leden van de VVD-fractie waarin het maatschappelijk
belang is gelegen de jaarrekening te publiceren en deponeren voor de nu
voorliggende groep. Zou deze groep, mede gelet op de geluiden uit het
veld en de vele geconstateerde gebreken, niet kunnen worden verkleind?
Zo neen, waarom niet?
Het opstellen en publiceren van de jaarrekening en het jaarverslag zijn
voorgeschreven uit het oogpunt van transparantie en bescherming van
belanghebbenden. Rechtspersonen hebben een beperkte aansprakelijkheid: in beginsel kan alleen het bedrijfsvermogen worden aangesproken
door schuldeisers. Dat leidt ertoe dat de financiële positie van de rechtspersoon kenbaar moet zijn. Rechtspersonen nemen deel aan het economisch verkeer en alle betrokkenen waarmee zij daarbij te maken krijgen,
willen graag weten met wie zij uit financieel oogpunt te maken hebben.
Aandeelhouders willen weten of de onderneming succesvol is geweest en
zij daarom aanspraak hebben op dividend; investeerders willen weten of
de onderneming financieel gezond is en zij winst zullen maken op hun
investering; banken willen weten of de lening niet in een bodemloze put

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 508, nr. 6

5

verdwijnt; leveranciers willen weten of hun rekening betaald zal worden;
etcetera.
Hoe groter de onderneming, des te groter is doorgaans het aantal betrokkenen dat geïnteresseerd is in steeds gedetailleerdere informatie. Daarom
zijn er drie categorieën bedrijven in het jaarrekeningenrecht voor kleine,
middelgrote en grote rechtspersonen. De categorie middelgrote ondernemingen – ik neem aan dat de aan het woord zijnde leden daarop doelen –
is al zeer beperkt van omvang. Het kleinbedrijf, dat slechts een zeer
beperkte jaarrekening hoeft te publiceren, vormt ongeveer 96% van de in
het vorige antwoord genoemde 510 000 publicatieplichtige rechtspersonen. De ca. 7690 middelgrote ondernemingen vormen slechts 1,5%. Het
verlagen van de administratieve lasten van die categorie ondernemingen
is onderwerp van constante aandacht van het kabinet, maar in het totaalbeeld zal het weinig invloed hebben. Bovendien biedt het opstellen van de
jaarrekening met behulp van XBRL mogelijkheden die de naleving van de
jaarrekeningverplichtingen in belangrijke mate vereenvoudigen. Ten slotte
is de ruimte die de vierde en zevende jaarrekeningrichtlijnen bieden om
de administratieve lasten van middelgrote rechtspersonen te verminderen, beperkt. Ik verwacht echter dat bij de heroverweging van de
EG-jaarrekeningrichtlijnen die door Commissaris McCreevy onlangs is
voorgesteld (zie hiervoor), ook kritisch gekeken zal worden naar de
verplichtingen voor middelgrote ondernemingen.
De aan het woord zijnde leden vragen de regering welke maatregelen
worden getroffen om de enorme aantallen gebreken in publicatie en
deponeren van de jaarrekeningen aan te pakken. Is hier voldoende
handhavingscapaciteit voor? De leden vragen of de regering het met de in
het bovengenoemde krantenartikel geciteerde hoogleraar en deze leden
eens is dat de grote aantallen tekortkomingen nopen tot het maken van
keuzes. Dit vooral gelet op het feit van de voorliggende uitbreiding van de
verplichtingen voor en belasting van het bedrijfsleven.
Ik verwijs de leden van de VVD-fractie naar het antwoord dat hiervoor is
gegeven op de eerste vraag van deze leden over het artikel in het FD.
Uitbreiding van de handhavingscapaciteit acht ik niet nodig. Ook in het
voorliggende wetsvoorstel zijn de lasten voor het bedrijfsleven zo laag
mogelijk gehouden. Zoals is aangegeven in de memorie van toelichting
bij het wetsvoorstel (Kamerstukken II 31 508, nr. 3, p. 11–12) worden de
totale administratieve lasten voor het gehele bedrijfsleven ten gevolge
van de implementatie van de richtlijn (zowel in het wetsvoorstel als in de
algemene maatregel van bestuur) voor Nederland geschat op slechts
€ 87 500 aan eenmalige kosten en ca. € 450 000 aan jaarlijkse lasten.
De leden van de VVD-fractie concluderen dat er vele verplichtingen gelden
voor rechtspersonen ten aanzien van de jaarrekening en de controle van
de accountant hierop. Gelet op de capaciteit van toezichthouders en
opsporingsinstanties vragen deze leden of de regering kan aangeven
welke verplichtingen prioriteit zullen hebben bij het toezicht en handhaven
van de regels? Zo neen, waarom niet?
Zoals ik hiervoor al heb aangegeven, zie ik geen redenen om het huidige
beleid inzake de handhaving van de jaarrekeningvoorschriften te wijzigen.
Het beleid is primair gericht op het faciliteren van het opstellen en het
publiceren van de jaarrekening. Dat beleid in onlangs nog tot uitdrukking
gekomen in de recente wetswijziging die het voor kleine ondernemingen
mogelijk maakt om de jaarrekening te publiceren op basis van de
waarderingsgrondslagen die ook worden gebruikt bij de aangifte
vennootschapsbelasting (wet van 12 juni 2008, Stb. 217 en besluit van
28 augustus 2008, Stb. 353). Samen met de mogelijkheden die XBRL
bieden, is het in ieder geval voor kleine rechtspersonen al een stuk
eenvoudiger geworden de jaarrekening op te stellen en te publiceren.
Aangezien de categorie kleine rechtspersonen ca. 96% van de Neder-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 508, nr. 6

6

landse bedrijven uitmaken, hebben deze maatregelen een zeer ruime
impact. Bovendien zullen de ministeries van Justitie, Financiën en Economische Zaken een onderzoek doen uitvoeren naar aanleiding van voorstellen van Commissaris McCreevy van Interne Markt om een nieuwe
categorie micro-rechtspersonen in het leven te roepen die uitgezonderd
worden van de vierde en zevende jaarrekeningrichtlijnen. De grensbedragen voor deze categorie zijn nog niet bekend, maar de Commissie
heeft informeel laten weten dat bijvoorbeeld gedacht kan worden aan
ondernemingen met minder dan 10 werknemers, een netto-omzet van
minder dan € 2 miljoen en een balanswaarde van minder dan € 2 miljoen.
Het onderzoek zal erop gericht zijn na te gaan welke lastenverlichting dit
voor Nederland oplevert en wat de rol van de jaarrekening is voor deze
categorie kleinste rechtspersonen en hun belanghebbenden.
De aan het woord zijnde leden vragen de regering in te gaan op de rol van
andere toezichthouders naast de FIOD-ECD, zoals de belastingdienst, de
Kamers van Koophandel en de Autoriteit Financiële Markten (AFM). Wat is
hun specifieke rol met betrekking tot deze uitvoeringswet en op welke
wijze werken deze organen samen?
De Autoriteit Financiële Markten (AFM) houdt – voor zover relevant voor
het onderhavige wetsvoorstel – preventief en waar nodig repressief
toezicht op de naleving van de regels voor financiële verslaggeving door
Nederlandse beursgenoteerde ondernemingen. Dat betekent voor het
onderhavige wetsvoorstel dat alleen de bepalingen over de corporate
governance relevant zijn voor het toezicht door de AFM, omdat alleen dit
de enige bepalingen uit het wetsvoorstel zijn die gelden voor beursgenoteerde ondernemingen. Beursgenoteerde ondernemingen zijn voor
wat betreft hun geconsolideerde jaarrekening op het punt van niet in de
balans opgenomen regelingen en transacties met verbonden partijen
gebonden aan de regels die daarover zijn opgenomen in de internationale
jaarrekeningstandaarden IAS/IFRS, op de naleving waarvan de AFM eveneens toezicht uitoefent.
De Belastingdienst speelt geen rol bij het onderhavige wetsvoorstel.
Alleen de FIOD-ECD is in de hoedanigheid van opsporingsinstantie
betrokken bij de naleving van de verplichting om de jaarrekening te deponeren bij de Kamer van Koophandel. De Kamer van Koophandel is lijdelijk
wat betreft deze deponeringsplicht, zij heeft noch op het gebied van het
jaarrekeningenrecht noch op enig ander gebied een toezichthoudende of
opsporingstaak.
Samengevat zijn alleen de AFM en de FIOD-ECD bij de naleving van
jaarrekeningverplichtingen betrokken, maar op dermate verschillende
terreinen, dat samenwerking niet tot optimalisering van hun taakuitoefening zal leiden.
Tot slot vragen de leden van de VVD-fractie de regering nader inzichtelijk
te maken hoe deze uitvoeringswet past binnen het plan «modernisering
ondernemingsrecht» en hoe de extra verplichtingen voor alle naamloze
vennootschappen, ongeacht hun grootte, omvang of waarde, passen
binnen de moderniseringsslag van het vennootschapsrecht.
Het wetsvoorstel dient primair ter uitvoering van een EG-richtlijn. De
richtlijn dient ook een ander doel dan enkel de beperking van de administratieve lasten in het jaarrekeningenrecht, waarvan ik in een brief in het
kader van de nota over modernisering van het ondernemingsrecht heb
aangegeven dat ik deze in het kader van de modernisering van het
ondernemingsrecht steun (zie brief d.d. 12 november 2007, Kamerstukken
II 2007/08, 29 752, nr. 5). Het gaat in de onderhavige richtlijn erom de
vergelijkbaarheid van jaarrekeningen te verbeteren en het vertrouwen van
het publiek in jaarrekeningen en jaarverslagen na verschillende corporate
governance- en jaarrekeningschandalen te vergroten. Daarvoor is het
nodig om meer, consequente en specifieke informatie te verschaffen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 508, nr. 6

7

Maar daarbij is wel degelijk gedifferentieerd naar kleine, middelgrote en
grote rechtspersonen. De regels over niet in de balans opgenomen regelingen en transacties met verbonden partijen gelden alleen volledig voor
grote rechtspersonen (en niet voor rechtspersonen die onder IFRS vallen),
in beperkte mate voor middelgrote rechtspersonen en vallen onder de
uitzonderingen voor de kleine rechtspersonen. De voorschriften voor de
corporate-governancevoorschriften zien alleen op beursgenoteerde ondernemingen. Aldus zijn ook hier de administratieve lasten niet uit het oog
verloren, in overeenstemming met mijn hiervoor genoemde brief over
modernisering van het ondernemingsrecht.
3. Inhoud van de richtlijn
De leden van de CDA-fractie hebben met instemming geconstateerd dat
de grensbedragen worden verhoogd. Zij lezen echter ook dat het vijfjaarlijkse onderzoek, waarbij krachtens artikel 53, 2e lid van de 4e richtlijn
wordt bezien of de grensbedragen moeten worden aangepast, los staat
van deze wijziging. Wanneer moet het volgende vijfjaarlijkse onderzoek
plaatsvinden? Ligt het in de rede dat de drempelbedragen dan weer neerwaarts zullen worden bijgesteld? In dat geval zou met deze verzachting
van de administratieve lasten weinig winst worden geboekt.
De laatste vijfjaarlijkse herziening van de drempelbedragen uit artikel 11
van de vierde richtlijn dateert van 13 mei 2003 (Richtlijn 2003/38/EG, PbEG
L120). De eerstvolgende herziening zal dus niet lang meer op zich laten
wachten, tenzij de Europese Commissie van plan is dit punt mee te nemen
bij de aangekondigde algehele heroverweging van de vierde en zevende
richtlijn, die hierboven bij de beantwoording van vragen van de leden van
de VVD-fractie is genoemd. Het ligt overigens niet voor de hand dat de
eventuele eerstvolgende herziening van de drempelbedragen zal leiden
tot neerwaartse bijstelling ervan. Ook de Europese Commissie is overtuigd van de noodzaak tot administratievelastenverlichting en de drempelbedragen spelen daarin een belangrijke rol. In ieder geval zal ik mij bij
gelegenheid van een herziening ervoor inzetten dat deze niet leidt tot een
neerwaartse bijstelling.
De leden van de CDA-fractie merken op dat er geen gebruik wordt
gemaakt van de mogelijkheid om toe te staan dat ook in andere jaarrekeningen dan die welke integraal volgens de International Financial Reporting Standards (hierna: IFRS) worden opgesteld, financiële instrumenten
tegen actuele waarde worden gewaardeerd. Deze leden begrijpen de
overweging, maar menen dat tegen uitbreiding van de mogelijkheid geen
bezwaren zouden mogen bestaan, als het bedrijfsleven daar behoefte aan
heeft. Per slot van rekening bepaalt de richtlijn al dat de waardering tegen
full fair value alleen onder stringente voorwaarden mag worden toegepast, waardoor de onderhavige richtlijn al voorkomt dat deze vorm van
waardering om opportunistische redenen wordt toegepast en onvoldoende wordt toegelicht. De leden willen weten waarom deze bepaling
volgens de regering onvoldoende zekerheid biedt.
Deze vorm van waardering van financiële instrumenten is bijzonder
gecompliceerd. Het is een waarderingsmethode voor financiële instrumenten die voornamelijk voor banken en verzekeringsinstellingen relevant is en voor vele van hen voegt de onderhavige optie in de nationale
wetgeving niets toe omdat zij krachtens IFRS rapporteren. De optie voorziet dus niet in een dringende en legitieme behoefte van een belangrijk
deel van het desbetreffende bedrijfsleven.
Binnen het stelsel van IFRS-voorschriften is actuele waardering een
passend instrument. Het importeren van actuele waardering van financiële instrumenten in het BW vereist ook het importeren van het daarbij
behorende stelsel van openbaarmakings- en toelichtingsvereisten. Het
enkele feit dat de richtlijn actuele waardering onder stringente voor-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 508, nr. 6

8

waarden toelaat, zoals de aan het woord zijnde leden opmerken, is op
nationaal niveau niet voldoende. Alle bijbehorende vereisten dienen in dat
geval dan ook in het BW opgenomen te worden, wat een bijzonder
gecompliceerde en omvangrijke set wetgeving zou opleveren die moeilijk
in het BW-stelsel in te passen is zonder de context van het IFRS-stelsel.
Bovendien laat de richtlijn in het midden welke die stringente voorwaarden precies zijn.
Dat deze vorm van waardering van financiële instrumenten bijzonder
gecompliceerd is, wordt door de huidige financiële crisis bevestigd. De
full fair value-waarderingsmethode is toepasbaar indien er een markt voor
de desbetreffende financiële instrumenten bestaat zodat de actuele
waarde bepaalbaar is. Dat is ook mogelijk als er algemeen erkende
waarderingsmodellen en technieken zijn waaraan duidelijke aannames ten
grondslag liggen (zie artikel 2:381a onder a BW). De waardering op
actuele waarde van gestructureerde kredietproducten is in de omstandigheden van de huidige crisis niet meer evident, nu veel van deze producten
niet meer verhandelbaar blijken te zijn. In dit licht bezien lijkt het mij eens
te meer niet opportuun van de optie in de richtlijn op dit punt gebruik te
maken.
De full fair value-optie leent zich kortom niet voor opname in het BW, te
meer daar deze niet in een dringende en legitieme behoefte van een
belangrijk deel van het desbetreffende bedrijfsleven voorziet.
De nieuwe Europese regels inzake de corporate governance worden geïmplementeerd bij besluit. De leden van de CDA-fractie vragen of deze wijze
van implementatie voldoende houvast biedt en Europeesrechtelijk houdbaar is. Voorts vragen zij de regering in hoeverre het vanuit Nederlandse
optiek wenselijk is om Europese richtlijnen bij besluit vast te leggen. Wijziging of aanpassing van de regels onttrekt zich immers voor een belangrijk
deel aan de democratische controle. Zij vragen of de regering nog overwogen heeft om de regels toe te voegen aan boek 2 van het Burgerlijk
Wetboek.
Implementatie van een EG-richtlijn bij algemene maatregel van bestuur
biedt voldoende houvast en is niet in strijd met het EG-recht. Uitgangspunt is dat bij implementatie wordt aangesloten bij instrumenten waarin
de bestaande wetgeving reeds voorziet. Bovendien is in casu ook voldaan
aan de voorwaarden dat er in de algemene maatregel van bestuur geen
keuzes van beleidsinhoudelijke aard zijn gemaakt en dat het gaat om een
gedetailleerde regeling (aldus de Aanwijzingen voor de regelgeving 338
en 339). Het ligt dan ook voor de hand aan te sluiten bij het reeds
bestaande Besluit Corporate Governance.
Voorts vragen de leden van de CDA-fractie of het klopt dat de accountant
niet de inhoud van het jaarverslag dient te controleren, maar dient vast te
stellen of het jaarverslag de wettelijke vereiste componenten, inclusief de
corporate-governanceverklaring, bevat en dat het jaarverslag en twee
componenten van de corporate-governanceverklaring verenigbaar zijn
met de jaarrekening. In de memorie van toelichting wordt gesproken over
accountantscontrole van de corporate-governanceverklaring als onderdeel
van het jaarverslag. Is dit niet in strijd met de richtlijn waarin wordt
gesproken over het nagaan of de corporate-governanceverklaring is
verstrekt?
Daar waar in de memorie van toelichting wordt gesproken over de
accountantscontrole van de corporate-governanceverklaring is de controle
bedoeld zoals die door de aan het woord zijnde leden is omschreven.
De leden van de PvdA-fractie willen weten of het juist is dat de corporategovernanceverklaring in Nederland slechts zal neerkomen op een verklaring over het naleven van de Code Tabaksblat. Zij vragen welke toege-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 508, nr. 6

9

voegde waarde dit heeft. Immers, de meeste Europese landen hebben
toch ook een vergelijkbare gedragscode?
Volgens de Commissie verschilt de praktijk ten aanzien van gedragscodes
per lidstaat en wil zij met de richtlijn bereiken dat er onder de lidstaten
een gelijke mate van openbaarheid omtrent naleving van deze codes zal
bestaan. Dit geeft inzicht in de praktijk van iedere afzonderlijke onderneming en creëert druk voor de ondernemingen om de hoogste standaarden
na te leven. Bovendien moet volgens de richtlijn een klein aantal onderwerpen uit die gedragscode verplicht worden toegepast, ten aanzien
waarvan nu nog volstaan kan worden met «pas toe of leg uit». Deze
richtlijnbepalingen worden van dermate groot belang geacht, dat uitleg
waarom ze niet worden toegepast onvoldoende is.
Voorts vragen deze leden de regering in te gaan op de opmerkingen van
de Raad voor de Jaarverslaggeving in de brief van 2 september 2008.
Waarom is er niet voor gekozen om de mogelijkheid van full fair value in
het BW op te nemen? Waarom is er gekozen voor de ongebruikelijke
terugwerkende kracht tot 1 januari 2008? Kan het begrip «verbonden
partijen» nader gedefinieerd worden en kan er bijvoorbeeld aansluiting
gezocht worden bij de International Accounting Standards 24?
Voor het antwoord op de vraag waarom er niet gekozen is voor het
opnemen van de optie van full fair value verwijs ik naar hetgeen hiervoor
op dezelfde vraag van de CDA-fractie is geantwoord.
Wat betreft de datum van 1 januari 2008 zij hier met nadruk gemeld dat dit
geen inwerkingtredingsbepaling is en deze ook niet resulteert in terugwerkende kracht. In het jaarrekeningenrecht is er naast een datum van inwerkingtreding altijd een datum die duidelijkheid moet geven over de vraag
vanaf welk boekjaar de maatregel van toepassing is. Het is niet ongebruikelijk in het jaarrekeningenrecht om daarbij een boekjaar te kiezen dat
loopt op het moment van inwerkingtreding van de wetswijziging of dat op
dat moment zeer recent is beëindigd. Het opmaken van de jaarrekening
geschiedt immers na afloop van het boekjaar. Bovendien is zowel de
richtlijn als de Nederlandse uitvoering daarvan al eerder kenbaar, zodat de
eventueel noodzakelijke voorbereidingen eerder genomen kunnen
worden. Ten slotte biedt de richtlijn niet de ruimte de toepasselijkheid uit
te stellen tot de boekjaren die zijn aangevangen op of na 1 januari 2009,
zoals gewenst door de Raad voor de Jaarverslaggeving. De implementatietermijn is op 6 september jl. verstreken en die termijn laat geen mogelijkheid tot verder uitstel tot boekjaar 2009.
Voor de definiëring van het begrip «verbonden partij» is aangesloten bij
de definitie in IAS 24, zoals ook door de richtlijn wordt voorgeschreven
(vgl. artikel 1 onder 6 en artikel 2 onder 4 van de richtlijn). Deze definitie is
terug te vinden op pagina’s 13 en 14 van de memorie van toelichting.
Deze definitie is niet opgenomen in de wet. Reden hiervoor is dat deze
definitie door middel van de EG-verordening waarbij IAS 24 van toepassing is verklaard in de EG (nr. 1725/2003, PbEG 2003 L 261), al rechtstreekse werking in de lidstaten heeft. Dergelijke bepalingen uit verordeningen behoeven niet in nationale wetgeving overgenomen te worden.
Bovendien zou dan bij iedere wijziging van de definitie uit IAS 24 ook de
wet aangepast moeten worden.
De leden van de SP-fractie zijn van mening dat het positief is, dat ook
transacties en overeenkomsten van de rechtspersoon die niet in de balans
zijn opgenomen, in de toelichting bij de jaarrekening moeten worden
opgenomen. Wanneer deze regelingen van invloed zijn op de financiële
positie van de rechtspersoon (risico’s of voordelen) is het van belang deze
informatie op te nemen. Het gaat hier om regelingen en transacties die
«van betekenis» zijn, aldus artikel 2:381, tweede lid, BW. Is steeds duidelijk
welke risico’s en voordelen die uit deze regelingen voortvloeien «van
betekenis» zijn? Vanuit wiens perspectief moet een regeling «van bete-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 508, nr. 6

10

kenis» zijn? Wie bepaalt dat? Op welke wijze kan het ten onrechte niet
opnemen van een regeling die van betekenis is worden gesanctioneerd?
De leden van de SP-fractie wensen dezelfde vragen beantwoord te zien
ten aanzien van het derde lid van artikel 2:381 BW, waar het gaat om «van
betekenis zijnde transacties» die niet onder de normale marktvoorwaarden met «verbonden partijen» zijn aangegaan. Ook dit voorschrift beoordelen deze leden als positief, maar ook hier dienen nog enkele vragen te
worden beantwoord. Is het steeds duidelijk welke transactie van betekenis
is en wie bepaalt dat? Op welke wijze kan het ten onrechte achterwege
laten van een vermelding worden gesanctioneerd?
Het gebruik van de term «van betekenis» en soortgelijke termen is niet
ongebruikelijk in het jaarrekeningenrecht. Er wordt mee aangegeven dat
niet iedere niet in de balans opgenomen regeling en niet iedere transactie
met verbonden partijen in de jaarrekening verantwoord hoeft te worden,
maar alleen die regelingen en transacties die van betekenis zijn. Het is
altijd een kwestie van inschatting of de informatie van betekenis is. Die
inschatting vindt plaats door de rechtspersoon, gecontroleerd door de
accountant. Er zijn geen kwantitatieve marges aan te geven. Bij de beoordeling moet de rechtspersoon het perspectief van de gebruiker van de
jaarrekening in het oog houden. Het gaat erom of de desbetreffende regeling of transactie van betekenis is volgens het oordeel van de gebruiker en
of deze voor zijn positie van betekenis is. De gebruiker wil immers
beschikken over alle informatie die van belang is om de financiële positie
van de rechtspersoon te kunnen beoordelen. De uiteindelijke betekenis
ervan zal desverzocht door het Hof van Justitie van de EG bepaald moeten
worden.
Het ten onrechte niet opnemen van een regeling of transactie die wel van
betekenis is, zal door de accountant opgemerkt moeten worden zo hij
kennis heeft of zou moeten kunnen hebben van de regeling of transactie.
De accountant zal de rechtspersoon dan erop dienen te wijzen dat de
regeling of transactie alsnog opgenomen moet worden in de toelichting
als onderdeel van de jaarrekening en als de rechtspersoon dat weigert, zal
hij zijn goedkeuring aan de jaarrekening dienen te onthouden. Aandeelhouders kunnen in de algemene vergadering weigeren de jaarrekening
vast te stellen als zij kennis hebben van een regeling of transactie die ten
onrechte niet in de jaarrekening is opgenomen (artikel 2:101 lid 3 en 210
lid 3 BW). Daarnaast is er de hoofdelijke aansprakelijkheid van bestuurders en commissarissen jegens derden die schade hebben geleden
doordat de jaarrekening een misleidende voorstelling geeft van de
toestand van de rechtspersoon (artikel 2:139, 50, 249 en 260 BW).
Daarnaast vragen de leden of het begrip «verbonden partijen» voldoende
duidelijk is. De regering verwijst naar de definitie in IAS 24, maar wat
gebeurt er wanneer deze definitie hierin wordt gewijzigd? Verandert de
betekenis van het begrip «verbonden partijen» in de Nederlandse wet dan
vanzelfsprekend mee? Zowel de Gecombineerde Commissie Vennootschapsrecht als de Raad voor de Jaarverslaglegging stellen de vraag of
het niet beter is de definitie van «verbonden partijen» in de wet op te
nemen. Graag ontvangen deze leden een reactie hierop.
Wanneer de definitie in IAS 24 wordt aangepast en deze aanpassing wordt
van toepassing verklaard voor de EG, dan wijzigt ook de definitie zoals die
gevolgd moet worden voor artikel 2:381, derde lid. De definitie van
verbonden partij staat in de verordening waarbij de toepassing van IAS 24
voor de EG is goedgekeurd (nr. 1725/2003, PbEG 2003 L 261) en heeft
daarmee rechtstreekse werking in de lidstaten. Juist vanwege die rechtstreekse werking is het niet toegestaan een onderdeel van een verordening over te nemen in Nederlandse wetgeving, tenzij daarvoor een bijzondere reden bestaat, waarvan hier geen sprake is (zie Aanwijzing voor de
regelgeving 340). Voordeel daarvan is dat bij wijziging van de definitie
geen wetswijziging nodig is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 508, nr. 6

11

De leden van de VVD-fractie constateren dat de richtlijn een informatieverplichting voorschrijft ten aanzien van transacties «van enige betekenis»
die «niet onder normale marktvoorwaarden zijn uitgevoerd». Zijn deze
criteria cumulatief? Kan de regering nader inzichtelijk maken wat dient te
worden verstaan onder transacties die «niet onder normale marktvoorwaarden zijn uitgevoerd»? Deze leden zouden graag enkele voorbeelden ter verduidelijking krijgen.
De criteria dat een transactie met verbonden partijen van enige betekenis
dient te zijn en niet onder normale marktvoorwaarden is aangegaan, zijn
cumulatief. Bij dergelijke transacties kan vooral worden gedacht aan een
lening door de rechtspersoon aan bijvoorbeeld een manager die in de
rechtspersoon een sleutelpositie inneemt, waarbij geen marktconforme
rente wordt berekend. Een ander voorbeeld zijn transacties met aandelenpakketten tussen vennootschap en grootaandeelhouder tegen nietmarktconforme prijzen. Het kan hier bijvoorbeeld gaan om een directeurgrootaandeelhouder die een bedrijf koopt dat onderdeel uitmaakt van het
concern waar hij aan het hoofd staat.
Voorts maken deze leden uit de toelichting op dat de verklaring meer
inhoudelijke gegevens moet omvatten, waaronder gegevens inzake
samenstelling en functioneren van de bestuurs- leidinggevende en
toezichthoudende organen. Zij vragen de regering aan te geven of het
inzicht in de beloningscomités ook informatie dient te bevatten over de
beloning van (leden van) de comités.
Volgens artikel 46bis, eerste lid, onder f moet in de corporate-governanceverklaring informatie gegeven worden over de samenstelling en de
werking van de bestuurs-, leidinggevende en toezichthoudende organen
en hun comité’s. In de Nederlandse verhoudingen gaat het hier om het
bestuur en de raad van commissarissen en om de commissies die zij uit
hun midden samenstellen. Dit kan bijvoorbeeld een auditcommissie zijn,
zoals die is voorgeschreven in artikel 21a Wet toezicht accountantsorganisaties (zie ook het besluit van 26 juli 2008, Stb. 323). Daarin zitten
geen andere leden dan degenen die al lid zijn van het bestuur of de raad
van commissarissen. De beloning van de leden van de commissies wordt
dus al bekend gemaakt volgens de regels die gelden voor de bekendmaking van de beloning van bestuurders en commissarissen (artikel 2:383c
BW).
De leden vragen de regering aan te geven of en zo ja, op welke specifieke
punten de taken van en controle door de accountant met de implementatie van de richtlijn, met name ten aanzien van de corporate-governanceverklaring, worden uitgebreid.
De corporate-governanceverklaring maakt onderdeel uit van het jaarverslag en daarmee valt zij onder de accountantscontrole op het jaarverslag.
Toch is het nodig in de algemene maatregel van bestuur op basis van
artikel 2:391 lid 5 enkele nadere voorschriften te geven voor dat onderzoek. Dit is een gevolg van de omstandigheid dat de laatste twee
volzinnen van het nieuwe artikel 46bis, tweede lid, van de vierde richtlijn
onderscheid maken tussen twee categorieën mededelingen in de
corporate-governanceverklaring waarvoor verschillende controleregimes
gelden. Voor het grootste deel hoeft de accountant enkel na te gaan of de
voorgeschreven mededelingen en gegevens in de corporate-governanceverklaring zijn opgenomen. Maar op twee punten moet de corporategovernanceverklaring echter worden betrokken in het onderzoek als
bedoeld in artikel 51, eerste lid, tweede alinea, van de vierde richtlijn,
waarbij de accountant moet nagaan of het jaarverslag en de jaarrekening
over hetzelfde boekjaar verenigbaar zijn. De twee onderdelen waarvan dat
mede moet worden nagegaan, betreffen ten eerste de informatie over het
beheers- en controlesysteem van de vennootschap rond het proces van
financiële verslaggeving en in de tweede plaats de informatie van artikel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 508, nr. 6

12

10, eerste lid, onder c, d, f, h en i, van de Overnamerichtlijn 2004/25/EG. Bij
dit laatste gaat het om informatie over de verwerving van belangrijke
deelnemingen in beursgenoteerde vennootschappen, over de houders
van effecten waaraan bijzondere zeggenschapsrechten verbonden zijn,
met een beschrijving van deze rechten, over elke vorm van beperking van
het stemrecht, over de regels voor de benoeming en vervanging van de
leden van het bestuur en de raad van commissarissen, over de regels
voor de wijziging van de statuten van de vennootschap en over de
bevoegdheden van de leden van het bestuur of de raad van commissarissen, vooral wat betreft de mogelijkheid tot uitgifte of inkoop van
aandelen. Aangezien er geen redenen zijn om de corporategovernanceverklaring grondiger door de accountant te laten beoordelen
dan de richtlijn voorschrijft, is dit onderscheid gehandhaafd en wordt er in
het besluit een specifieke bepaling opgenomen voor de accountantscontrole van de corporate-governanceverklaring.
De gevolgen van de collectieve verantwoordelijkheid van de leden van de
bestuurs-, leidinggevende en toezichthoudende organen van de rechtspersoon jegens de rechtspersoon voor het opmaken en de openbaarmaking
van de jaarrekening, het jaarverslag en de corporate-governanceverklaring zijn de leden van de VVD-fractie nog niet geheel duidelijk. Zij hebben
hiervoor collectieve verantwoordelijkheid maar lidstaten mogen deze
verantwoordelijkheid niet beperken tot de individuele leden. Dit neemt
niet weg dat nationale handhavingsautoriteiten een individueel lid nog
steeds sancties kunnen opleggen. Hoe verhoudt dit zich tot hoofdelijke
aansprakelijkheid? De leden van de VVD-fractie vragen of zij de toelichting
juist begrijpen wanneer zij hieruit opmaken dat, ondanks de collectieve
verantwoordelijkheid, één van de leden aansprakelijk gesteld kan worden
en bijvoorbeeld de gehele boete krijgt opgelegd en verantwoordelijk is
voor vergoeding van het gehele schadebedrag. Graag ontvangen deze
leden enige toelichting op dit punt.
Bij de beantwoording van deze vraag moet onderscheid gemaakt worden
tussen bevoegdheid, verantwoordelijkheid en aansprakelijkheid.
Uitgangspunt van de richtlijn is dat de leden van de bestuurs- en toezichthoudende organen collectief jegens de rechtspersoon verantwoordelijk
zijn voor het opstellen en openbaar maken van de financiële verslaggeving overeenkomstig de voorschriften. Het nationale recht bepaalt daarbij
het kader van de bevoegdheden van bestuur en raad van commissarissen.
In de Nederlandse situatie betekent dit dat het bestuur de jaarrekening
opstelt en deze samen met de raad van commissarissen ondertekent. In
beide gevallen is dus de collectiviteit aangewezen die de taak en daarmee
de plicht heeft de jaarrekening op te stellen en openbaar te maken.
Bij de aansprakelijkheid gaat het om de vraag wie bij niet-naleving van de
verantwoordelijkheid daarop aangesproken kan worden. Daarnaast stelt
de richtlijn dat de nationale bepalingen betreffende de aansprakelijkheid
van toepassing moeten zijn op de leden van bestuur en raad van toezicht,
in ieder geval jegens de vennootschap (vgl. artikel 1 onder 8 en artikel 2
onder 3 van de richtlijn). Hier is dus sprake van hoofdelijke aansprakelijkheid en kan een individuele bestuurder of commissaris door een rechter
sancties opgelegd krijgen wanneer het (mede) aan hem te wijten is dat het
bestuur of de raad van commissarissen deze collectieve verantwoordelijkheid niet of niet volledig is nagekomen. Aansprakelijkheid treedt niet op
wanneer zij duidelijk kunnen maken dat het gebrek in de nakoming van de
verplichting hen niet kan worden verweten en zij niet nalatig zijn geweest
in het treffen van maatregelen om de gevolgen daarvan af te wenden (zie
artikel 2:9).
In de memorie van toelichting wordt kort verwezen naar de FIOD-ECD als
het orgaan belast met de opsporing van de delicten van overtredingen en
het niet volgen van de verplichtingen die zijn aan te merken als economi-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 508, nr. 6

13

sche delicten. De leden van de VVD-fractie vragen de regering of deze
dienst extra capaciteit beschikbaar krijgt voor opsporing van dergelijke
zaken en of dit prioriteit krijgt toegekend. Kortom, is deze dienst nog
specifiek benaderd ten behoeve van een effectiever opsporing van overtredingen van de uit de richtlijn volgende verplichtingen?
Ik verwijs naar het antwoord hierboven op gelijke vragen van de leden
van de VVD-fractie naar aanleiding van een artikel in het Financieel
Dagblad.
4. Implementatie van de richtlijn
De leden van de SP-fractie ontvangen graag nadere toelichting op de
keuze van de regering om de full fair value-optie niet op te nemen in het
wetsvoorstel. Is het niet zo dat het full fair value-model een betrouwbaarder waardering van de activa oplevert? In hoeverre neemt de invloed
van het management toe op de waardering bij het niet toepassen van de
full fair value-waardering? Zij vragen de regering de gemaakte keuze in
het wetsvoorstel nader te onderbouwen.
Ik verwijs de leden van de SP-fractie naar mijn antwoord op gelijke vragen
van de leden van de CDA-fractie in paragraaf 3, waar het standpunt over
de actuele waarde van financiële instrumenten nader is toegelicht. De full
fair value-waarderingsmethode is een betrouwbare methode indien er een
markt voor de desbetreffende financiële instrumenten bestaat. Aan de
hand van de prijzen op die markt is de actuele waarde van de op de
balans staande activa te bepalen. Dat is ook mogelijk als er algemeen
erkende waarderingsmodellen en technieken zijn waaraan duidelijke
aannames ten grondslag liggen (zie artikel 2:381a onder a BW). Niet
gezegd kan worden dat de waardering naar actuele waarde een betrouwbaarder waardering van de activa oplevert; het is een andere waardering
dan die tegen kostprijs. Wel is het een waardering die, zoals de naam al
aangeeft, de actuele stand van zaken weergeeft. De kostprijs ligt vast, het
is een historisch begrip, de actuele waarde fluctueert. Dat kan volatiliteit
van de financiële positie van de rechtspersoon tot gevolg hebben.
De vraag of de invloed van het management op de waardering toeneemt
bij het niet toepassen van de full fair value-waarderingsmethode, dus bij
het wel toepassen van de kostprijsmethode, moet ontkennend worden
beantwoord, omdat de actuele waarde vaak van veel veronderstellingen
afhankelijk is, waarop het management meer invloed kan uitoefenen dan
op de historisch vastliggende kostprijs.
De leden van de SP-fractie constateren met instemming dat de regering er
voor kiest dat enkele verplichtingen die geheel of gedeeltelijk in de Nederlandse corporate governance code zijn vastgelegd nu expliciet in formele
regelgeving worden vastgelegd. Vervolgens verwijst de memorie van
toelichting naar de nota van toelichting bij het nog te wijzigen Besluit
Corporate governance. Dit is nog niet gepubliceerd. Met de Gecombineerde Commissie Vennootschapsrecht vragen de leden of deze
constructie nu gelukkig gekozen is. Verdient het niet de voorkeur de
memorie van toelichting aan te vullen, dan wel in de wet zelf duidelijkheid
te verschaffen over de verplichtingen voor wat betreft informatieverstrekking in het jaarverslag?
Ik verwijs de leden verder naar het antwoord dat hiervoor in paragraaf 3 is
gegeven op een gelijke vraag van de leden van de CDA-fractie over implementatie bij algemene maatregel van bestuur. In paragraaf 3.e van de
memorie van toelichting bij het wetsvoorstel is ter informatie reeds
aangegeven welke onderwerpen in het besluit geregeld zullen worden en
het besluit zal daartoe ook daadwerkelijk beperkt blijven.
De leden van de VVD-fractie lezen in de memorie van toelichting dat van
de zogenaamde full fair value-optie door Nederland geen gebruik is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 508, nr. 6

14

gemaakt, aangezien er bij De Nederlandsche Bank (DNB) en AFM geen
behoefte aan bestaat. Zij vragen de regering aan te geven welke gevolgen
het uitsluiten van de full fair value-optie voor het Nederlandse bedrijfsleven heeft en voor de concurrentiepositie van Nederland in het algemeen. Deze leden vragen in hoeverre het wenselijk is rechtspersonen te
beperken in hun waarderingsmogelijkheden en of hiermee niet een
klimaat van wantrouwen wordt geschapen om toezicht eenvoudiger te
maken terwijl de lasten (minder vrijheid in waardering van financiële
instrumenten) door het bedrijfsleven moeten worden gedragen.
De gevolgen van het uitsluiten van de mogelijkheid van de full fair valueoptie voor het Nederlandse bedrijfsleven en voor de concurrentiepositie
zijn nihil. Juist omdat er in overleg met DNB en AFM is vastgesteld dat er
geen behoefte zal bestaan aan een dergelijke waarderingsmethode, valt
niet te verwachten dat het ontbreken van de optie grote gevolgen zal
hebben. Het gaat hier om een optie die bovendien als die wordt toegepast
bijzonder ingewikkeld is in de uitvoering, zodat die veel administratieve
lasten met zich brengt. In het huidige tijdsgewricht heeft de financiële
crisis aangetoond dat waardering van instrumenten tegen fair value nogal
moeilijk is als er gebrek is aan normaal functionerende markten.
Ik ben het met de aan het woord zijnde leden eens dat de opties die een
richtlijn biedt in het Nederlandse jaarrekeningenrecht doorgaans zoveel
mogelijk doorgegeven moeten worden aan het bedrijfsleven, zodat dit de
keuze heeft. In het onderhavige geval was dit echter niet gewenst. Dit
heeft echter niets te maken met eenvoudiger toezicht; de AFM moet bij de
IFRS-jaarrekeningen van beursgenoteerde ondernemingen immers ook
toezicht houden. Ik verwijs hier naar het antwoord op vragen van de leden
van de CDA-fractie in paragraaf 3 over de full fair value-optie, waar het
standpunt over de actuele waarde van financiële instrumenten nader is
toegelicht.
De leden van de VVD-fractie lezen in de toelichting de aankondiging van
een besluit ter wijziging van het Besluit corporate governance. Deze leden
vragen de regering dit besluit middels een lichte voorhangprocedure aan
de Kamer kenbaar te maken, gelet op de toch belangrijke aspecten die
hierin worden opgenomen als de mededelingen die de vennootschap
moet doen omtrent zaken als de risicobeheersings- en controlesystemen
rond het proces van financiële verslaggeving en het functioneren van de
aandeelhoudersvergadering etc. en de accountantscontrole op de
corporate-governanceverklaring.
Uit artikel 1:8 van de Algemene wet bestuursrecht volgt dat algemene
maatregelen van bestuur die uitsluitend strekken tot uitvoering van een
richtlijn niet voorgepubliceerd hoeven te worden, ook als er een wettelijke
voorhangprocedure van toepassing is. In de onderhavige wijziging van
het Besluit corporate governance zal geen sprake zijn van enige beleidsbeslissing en wordt de richtlijn zo minimaal mogelijk uitgevoerd. Bovendien is in de memorie van toelichting op het onderhavige wetsvoorstel al
ingegaan op hetgeen in het besluit opgenomen zal worden.
Kan de regering specifieker toelichten in hoeverre de accountant aansprakelijk is en kan worden gesteld en hoe deze situatie wellicht is gewijzigd
door implementatie van voorliggende richtlijn?
De richtlijn heeft geen betrekking op de aansprakelijkheid van de accountant. De richtlijn geeft alleen een bepaling voor de accountantscontrole
ten aanzien van de corporate-governanceverklaring, maar wijzigt op dat
punt niets voor de aansprakelijkheid. De aansprakelijkheid van de accountant jegens zijn controle-cliënt is gebaseerd op de contractuele relatie die
zij hebben en de accountant is aansprakelijk wanneer hij wanprestatie
pleegt. Wanneer het optreden van een accountant (of het ontbreken van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 508, nr. 6

15

optreden) schade veroorzaakt bij derden, kan de accountant uit hoofde
van een onrechtmatige daad aansprakelijk zijn.
5. Lasten voor het bedrijfsleven
De leden van de SP-fractie ontvangen graag een nadere toelichting
waarom de regels over de niet in de balans opgenomen regelingen en
transacties met verbonden partijen niet gelden voor beursgenoteerde (en
eventuele andere) rechtspersonen die IFRS toepassen. Welk percentage
van de rechtspersonen past IFRS toe? En is het toepassen van IFRS
voldoende waarborg dat de betreffende rechtspersoon de hier bedoelde
informatie opneemt? Is hier voldoende controle op?
De regels voor niet in de balans opgenomen regelingen en voor transacties met verbonden partijen gelden wel degelijk voor rechtspersonen die
de jaarrekening op basis van IFRS opstellen, alleen niet op basis van het
BW maar op basis van de IFRS zelf. IAS 24 gaat over informatieverschaffing over verbonden partijen en verspreid in diverse IAS en IFS
zijn voorschriften opgenomen over niet in de balans opgenomen regelingen.
Alle beursgenoteerde rechtspersonen moeten IFRS toepassen. Hoeveel
rechtspersonen IFRS vrijwillig toepassen, is niet bekend. Een rechtspersoon die zijn jaarrekening op basis van de IFRS opstelt, moet de volledige
IFRS toepassen, voor zover voor hem relevant. «Cherry picking» uit de
IFRS is niet toegestaan. De accountant dient te controleren of de jaarrekening het vereiste inzicht in de financiële positie van de rechtspersoon
geeft en voldoet aan de voorschriften, dus i.c. aan de IFRS-voorschriften.
De AFM houdt toezicht op accountantsorganisaties en op de naleving van
de aan hen gestelde kwaliteitsnormen. De AFM houdt geen rechtstreeks
toezicht op de IFRS-jaarrekening van niet-beursgenoteerde ondernemingen.
De leden van de VVD-fractie hebben met betrekking tot de berekening van
de lasten voor het bedrijfsleven eerder een kritische kanttekening
geplaatst en vragen voorgelegd. Deze leden willen de regering ook vragen
naar de beoogde winst van de richtlijn inzake de verbeterde concurrentiepositie. Zij vragen of de regering nader kan ingaan op deze doelstelling en
de mogelijk positieve effecten voor Nederlandse ondernemingen en de
gevolgen van een andere (beperkter dan wel ruimere) wijze van implementatie door andere (omringende) lidstaten.
De richtlijn beoogt door harmonisatie voor bedrijven in de hele EG een
gelijk speelveld te creëren en zo de concurrentiepositie van Europese
bedrijven te verbeteren. Wat betreft de nationale concurrentiepositie is in
het wetsvoorstel optimaal gebruik gemaakt van de mogelijkheid die de
richtlijn biedt om kleine en middelgrote rechtspersonen uit te zonderen
van bepaalde verplichtingen. Op deze manier wordt bijgedragen aan het
creëren van een gunstig ondernemingsklimaat. Overigens is de beperking
van de administratieve lasten inmiddels in alle lidstaten een belangrijk
aandachtspunt, zodat niet te verwachten valt dat op dit punt voor Nederland een gunstiger concurrentiepositie gecreëerd kan worden.
6. Artikelen
I, onderdeel A

Artikel 381
De leden van de CDA-fractie constateren dat in artikel 2:381, derde lid, BW
wordt gesproken over «dochtermaatschappijen die geheel in eigendom
zijn van een of meer leden van de groep», terwijl in de memorie van
toelichting wordt gesproken over «vrijstellingen voor transacties binnen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 508, nr. 6

16

een groep». Hieronder kunnen dus ook meerderheidsdeelnemingen vallen
die geen 100% eigendom zijn van een of meer leden van de groep. Deze
leden vragen de regering wat nu de verhouding is tussen de memorie van
toelichting en de nieuwe wetsbepaling.
De aan het woord zijnde leden wijzen er terecht op dat in het algemeen
deel van de toelichting in paragraaf 3, onderdeel d, een vrijstelling voor
transacties binnen een groep genoemd staat, waar beter «bepaalde»
transacties vermeld hadden kunnen staan, namelijk transacties waarbij
dochtermaatschappijen betrokken zijn die geheel in eigendom zijn van
een of meer leden van de groep. In paragraaf 2, onderdeel d, van het
algemeen deel van de toelichting is wel de volledige nuancering aangebracht. De wettekst is in dezen altijd leidend.
I, onderdeel C

Artikel 393
De leden van de CDA-fractie constateren dat in het nieuwe onderdeel e,
vijfde lid van artikel 2:393 BW wordt gesproken over het feit «of het jaarverslag overeenkomstig Titel 9 BW 2 is opgesteld». Echter, afdeling 11 van
de Vierde EG-richtlijn vereist niet dat de accountant nagaat of het jaarverslag overeenkomstig Titel 9 is opgesteld. Waarom stelt de regering deze
zwaardere eis?
Bij de invoering van titel 9 in het BW ter uitvoering van de vierde richtlijn
begin jaren ’80 is tijdens de parlementaire behandeling toegevoegd dat de
accountant ook controleert of het jaarverslag «voor zover hij dat kan
beoordelen, overeenkomstig deze titel is opgesteld». Het is niet de bedoeling geweest dit aan te passen, ook niet naar aanleiding van de laatste
implementatiewetgeving uit 2005. De aanpassing van artikel 393 in het
onderhavige wetsvoorstel is enkel bedoeld om een onduidelijkheid weg te
nemen.
Het jaarverslag is een belangrijk onderdeel van de verslaglegging door de
rechtspersoon. Met de cijfers in de jaarrekening alleen is die verslaglegging niet compleet. Het jaarverslag en de jaarrekening worden gewoonlijk
gezamenlijk gepubliceerd. En uit oogpunt van handhaving van de wet is
het van belang dat gecontroleerd wordt of de rechtspersoon ook de wettelijke jaarverslagvoorschriften naleeft. Deze accountantscontrole is geen
zware eis. De accountant moet nagaan of het jaarverslag «voor zover hij
dat kan beoordelen» overeenkomstig de wet is opgesteld. Dit komt erop
neer dat hij nagaat of de in de wet voorgeschreven onderwerpen in het
jaarverslag aan bod komen en of het jaarverslag verenigbaar is met de
jaarrekening. Hij hoeft dus niet van alle informatie te controleren of die
informatie ook juist en volledig is. Dat kan hij doorgaans ook niet, omdat
het jaarverslag bestaat uit analyses, toekomstverwachtingen, beleidsdoelstellingen e.d., die een subjectief element bevatten.
Artikelen II en III
De leden van de CDA-fractie constateren dat de wet van toepassing zal
zijn op boekjaren die zijn aangevangen op of na 1 januari 2008. De Raad
voor de Jaarverslaglegging stelt dat deze toepassing met terugwerkende
kracht ongebruikelijk is en leidt tot onnodige verzwaring van administratieve lasten. Met name het aanpassen in de registratie van transacties met
verbonden partijen zal mogelijk kunnen leiden tot verzwaring van de
lasten. De aan het woord zijnde leden vragen of de regering de kritiek van
de Raad voor de Jaarverslaglegging deelt. En zij willen weten hoe de
regering het voorstel van de Raad beoordeelt om de wet van toepassing
te laten worden op boekjaren die aanvangen op of na 1 januari 2009,
althans een datum die gelegen is na van kracht worden van de wet.
Voor het antwoord op deze vraag verwijs ik de leden naar het antwoord

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 508, nr. 6

17

op gelijke vragen van de leden van de PvdA-fractie in paragraaf 3. Wat
betreft de door de leden gesignaleerde mogelijke verzwaring van de administratieve lasten door het aanpassen van de administratie van transacties
met verbonden partijen, deel ik die zorg niet. Het betreft hier enkel een
nadere specificatie in de toelichting van informatie die reeds in de
administratie van de rechtspersoon aanwezig moet zijn. Verwacht mag
worden dat rechtspersonen weten welke transacties niet onder normale
marktvoorwaarden met verbonden partijen zijn aangegaan. Dat geldt ook
voor niet op de balans opgenomen regelingen. Daarom is in de berekening van de administratieve lasten van zowel de niet in de balans opgenomen regelingen als de transacties met verbonden partijen gezamenlijk
opgenomen (zie paragraaf 5 van het algemeen deel van de memorie van
toelichting, Kamerstukken II 2007/08, 31 508, nr. 3) dat de verantwoording
over deze twee onderdelen in de toelichting bij de jaarrekening voor ca.
1280 grote bedrijven per jaar twee uur zal kosten en voor ca. 2560 middelgrote bedrijven per jaar één uur. Overigens ook de verplichtingen die in de
algemene maatregel van bestuur opgenomen zullen worden over de
gedragscode, leiden tot slechts beperkte belasting van de beursgenoteerde vennootschappen. De richtlijn brengt op dit punt weinig
nieuwe verplichtingen met zich.
De leden van de PvdA-fractie constateren dat het wetsvoorstel op
5 september 2008 geïmplementeerd had moeten zijn. Zij vragen waarom
deze termijn niet wordt gehaald en wat daarvan de gevolgen zijn.
Ik ben mij volledig bewust van het belang van tijdige implementatie van
EG-richtlijnen. De realiteit is dat er ook vele andere Europese, internationale en nationale politieke prioriteiten zijn die om voorrang strijden. De
materiële gevolgen van de overschrijding zullen beperkt zijn, doordat de
nieuwe regels van toepassing zullen zijn op jaarrekeningen die worden
opgesteld over boekjaren die zijn aangevangen op of na 1 januari 2008. De
Europese Commissie heeft onlangs tijdens een bijeenkomst in Brussel
ambtelijk aangekondigd binnenkort de eerste voorbereidingen te treffen
om een infractieprocedure aanhangig te maken jegens landen die de
richtlijn niet tijdig geïmplementeerd hebben. Ik hoop daarom dat de parlementaire afhandeling spoedig afgerond kan worden.
De leden van de SP-fractie constateren dat er met het oog op de beperkte
implementatietermijn voor is gekozen dat de wet van toepassing is op
jaarrekeningen en jaarverslagen die worden opgesteld over boekjaren die
zijn aangevangen op of na 1 januari 2008. Zij vragen of deze datum reëel
is en of dit geen rechtspersonen in de problemen brengt. Het feit dat
Nederland – om wat voor reden dan ook – betrekkelijk laat is met het
implementeren van een richtlijn, mag volgens deze leden geen onevenredig nadeel opleveren voor de rechtspersonen die hier geen rekening
mee hadden kunnen houden. Graag ontvangen zij een nadere toelichting
en een analyse van de nadelen die de inwerkingtreding van dit wetsvoorstel kan opleveren voor rechtspersonen.
De aan het woord zijnde leden worden verwezen naar hetgeen hiervoor is
geantwoord op gelijke vragen van de PvdA-fractie (zie paragraaf 3) en van
de CDA-fractie (zie de eerste vraag in deze paragraaf over de artikelen II en
III). Zoals daaruit mag blijken, zijn de nadelen voor rechtspersonen
beperkt. Het gaat om informatieverplichtingen die zeer beperkt in omvang
zijn en die reeds in de boekhouding van de rechtspersonen voorhanden
zal zijn. Bovendien is zowel de richtlijn als de Nederlandse uitvoering
daarvan al kenbaar voordat deze laatste in werking treedt, zodat de eventueel noodzakelijke voorbereidingen eerder getroffen kunnen worden. De
algemene maatregel van bestuur over de gedragscode zal als laatste
bekend gemaakt worden, maar de inhoud daarvan is al in de memorie van
toelichting weergegeven en ook deze volgt uit de richtlijn (paragraaf 3,
onderdeel 3, van het algemeen deel van de memorie van toelichting,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 508, nr. 6

18

Kamerstukken II 2007/08, 31 508, nr. 3). Verdere nadelen voor het bedrijfsleven ten gevolge van de late implementatie zijn mij niet bekend.
De minister van Justitie,
E. M. H. Hirsch Ballin

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 508, nr. 6

19