5
Vaccinatie in Nederland
Aan de orde is het debat over vaccinatie in Nederland.
De voorzitter:
We beginnen met het debat over vaccinatie in Nederland.
Ik heet de staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn
en Sport van harte welkom. Ik geef de heer Hijink namens
de SP als eerste spreker het woord.

De heer Hijink (SP):
Voorzitter. Waarom zouden we ons vaccineren tegen ziektes
die in ons land amper nog voorkomen? Dat is een vraag
die je vaak op internet leest. Dan denk ik altijd: dat is logisch,
omdat wij een goed werkend vaccinatiebeleid hebben.
Ik laat u een grote foto zien. Het is een kind dat de mazelen
heeft. De mazelen zijn, in tegenstelling tot wat veel mensen
denken, geen onschuldige kinderziekte. Je kunt er longontsteking of een hersenbeschadiging aan overhouden. Je
kunt er ook aan overlijden. Helaas is dat enkele jaren geleden ook nog gebeurd in ons land. Ik laat ook nog een andere
foto zien. Dat is een foto van een oudere man, volgens mij
uit Amerika. Het is misschien slecht te zien, maar hij heeft
op zijn rolstoel een bordje geplakt. De man is verlamd
geraakt toen hij polio kreeg. Op zijn rolstoel heeft hij een
bordje geplakt met "Dit is polio. Vaccineer!"
Ik denk dat wij als overheid een voorbeeld kunnen nemen
aan dit soort mensen, aan deze man maar ook aan al die
moedige mensen die we de afgelopen maanden op televisie
hebben gezien en die hun persoonlijke verhaal hebben
verteld over de ziekte die ze kregen of nog steeds hebben.
Wij voeren hier vaak hele abstracte discussies, bijvoorbeeld
over de vaccinatiegraad of over percentages. Dat zijn discussies die voor heel veel mensen moeilijk te volgen zijn:
"Moeten wij ons nou druk maken over een vaccinatiegraad
die iets boven of iets onder de 90% is?" Daarom zou het
heel goed zijn als de overheid de gevolgen van niet vaccineren veel zichtbaarder zou maken. Het zou ook heel goed
zijn als we de verhalen van mensen die door een ziekte
getroffen zijn, vaker zouden horen, want — we weten het
allemaal — één verhaal overtuigt zoveel meer dan een boek
vol statistieken. Mijn vraag aan de staatssecretaris is dan
ook of hij bereid is om in de overheidscampagnes die nu
gaan beginnen of die nu al lopen, meer dit soort verhalen
te vertellen en ook om de campagnes confronterender te
maken daar waar dat kan helpen.
Voorzitter. Het is ook belangrijk dat wij spookverhalen over
vaccinaties tegengaan. Dan kan het bijvoorbeeld helpen als
we meer zicht krijgen op de rol die de farmaceutische
industrie in dezen speelt. Weten wij bijvoorbeeld of de
prijzen die zij voor vaccins vragen, reële prijzen zijn? Weten
wij iets over de winsten die worden gemaakt op vaccins?
Die informatie is belangrijk. Als wij die informatie niet
hebben, als wij die openheid niet hebben, dan voedt dat
het wantrouwen van mensen ten aanzien van ons vaccinatiebeleid. Mijn vraag aan de staatssecretaris is dan ook of
ook hij vindt dat de industrie die openheid moet geven en
of hij bereid is om die openheid desnoods af te dwingen.

Tweede Kamer

Vaccinatie in Nederland

Spookverhalen moeten wij bestrijden. Er gaan helaas heel
veel verhalen rond over vermeende bijwerkingen van vaccinaties. Je zou er autisme aan over kunnen houden, of
chronische vermoeidheid. Het zijn vermeende bijwerkingen,
die door de wetenschap niet bewezen zijn. Vindt de staatssecretaris het ook niet verstandig dat wij naast de voorlichting door het RIVM ook een databank zouden ontwikkelen
om alle bijwerkingen van vaccins bij te houden en te registreren en alle onderzoeken te publiceren, zodat mensen
onafhankelijk kunnen toetsen wat er aan bijwerkingen op
dit terrein is? Vindt hij ook niet dat de industrie volledige
openheid zou moeten geven over bijwerkingen die zij hebben geconstateerd maar waarover nog geen kennis is?
Voorzitter, tot slot. We hebben van het RIVM begrepen dat
er een probleem is met de registratie van vaccinaties. Dat
heeft ermee te maken dat de privacywetgeving op dit
moment bepaalt dat ouders toestemming moeten geven
voor het doorgeven van informatie over de vaccinatie aan
het RIVM. Doen ouders dat niet, dan verliezen wij het zicht
op een deel van de vaccinatiegraad. Dat is een probleem.
Mijn vraag aan de staatssecretaris is of hij ook niet vindt
dat de publieke gezondheid hier voorop moet gaan en dat
hij misschien wel de wet zou moeten aanpassen om ervoor
te zorgen dat we die informatie wel hebben.
En dan helemaal aan het eind — het kan nog net — nog
twee vragen over wel of niet vaccineren tegen meningokokken B. De Gezondheidsraad heeft gezegd: doe het nu nog
niet. Toch worden er 80 mensen per jaar ziek en gaan jonge
mensen dood aan deze ziekte. Pas over drie jaar hebben
wij een nieuw onderzoek van de Gezondheidsraad over wel
of niet een vaccin tegen meningokokken B in het programma stoppen. Mijn vraag is: moeten wij niet veel eerder
tot heroverweging komen wat betreft die vaccinatie? Ik kijk
dan ook naar het buitenland, waar dat op dit moment allang
gebeurt.
Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Hijink. Ik geef nu het woord aan de
heer Renkema namens GroenLinks.

De heer Renkema (GroenLinks):
Dank u wel, voorzitter. De vaccinatiegraad in Nederland
daalt en daarmee stijgt het risico op ernstige infectieziekten.
Dat is zorgwekkend. Om vreselijke ziektes zoals polio uit
onze samenleving te houden, hebben we sinds 1957 het
Rijksvaccinatieprogramma. Maar sindsdien is onze
samenleving sterk veranderd. Mensen zijn mondiger
geworden. Ze weten zelf veel meer, maar kunnen ook
informatie opzoeken. Ze komen daarbij ook veel foutieve
informatie of spookverhalen tegen, waardoor ze gaan twijfelen aan het nut van vaccinaties of angst krijgen voor
mogelijke bijwerkingen.
Maar de benadering in het Rijksvaccinatieprogramma is
niet veranderd. Die is nog steeds dezelfde: een oproep, een
inentingskaart, een sporthal vol met kinderen of pubers. Ik
denk dat we veel beter moeten uitleggen waarom bepaalde
vaccinaties worden gegeven. Neem bijvoorbeeld de HPVvaccinatie voor meisjes van 12 en 13 jaar. Deze vaccinatie
is er voor de gezondheid van individuele vrouwen, die

14 februari 2019
TK 54

54-5-1

zonder deze vaccinatie een veel hoger risico lopen op
baarmoederhalskanker. Slechts 46% heeft in 2017 dat HPVvaccin gekregen. De meerderheid kiest ervoor om dit vaccin
te weigeren. De belangrijkste redenen waarom meisjes in
meerderheid deze vaccinatie niet willen, zijn zorgen over
mogelijke bijwerkingen, twijfel over de effectiviteit, te weinig
informatie en negatieve verhalen. Bij andere vaccinaties
gaan nog meer spookverhalen rond, terwijl bijna niemand
zich nog kan voorstellen wat de gevolgen zijn als er wel
een uitbraak komt van bijvoorbeeld polio.
Voorzitter. GroenLinks is positief over de nadruk op voorlichting en communicatie, zoals wordt toegelicht in de brief
van de staatssecretaris. Die voorlichting moet sterk worden
verbeterd. Er moet heldere informatie komen over elk vaccin. Dus niet alleen maar "u moet uw kind alle vaccinaties
geven", maar ook informatie geven over bijwerkingen en
gevolgen. Die informatie moet ruim beschikbaar zijn, zowel
bij consultatiebureaus als bij de huisarts, de apotheek en
in het ziekenhuis.
De huidige voorlichting is vooral gericht op overtuigen, op
het aandragen van nog meer wetenschappelijke informatie.
Het zou goed zijn, denken wij, als een jeugdarts op scholen,
in gesprekken met jongeren maar ook met bezorgde ouders,
vertelt waarom vaccineren belangrijk is. Een open dialoog
kan de geruchten op het schoolplein of in de sociale media
tegengaan. Maar zulke gesprekken kosten tijd en dus ook
geld. Is de staatssecretaris bereid te investeren in het aanstellen van meer jeugdartsen, zodat die een rol kunnen
spelen in gesprekken met kinderen, jongeren en ouders?
Mijn tweede punt gaat over een vaccinatiepaspoort. Want
wie weet eigenlijk welke vaccinaties hij of zij heeft gehad
als kind? Het programma is de afgelopen jaren veranderd.
Wie weet nog precies welke vaccinaties in het programma
zaten toen hij zelf de prikken kreeg? Welke zijn er toen wel
of niet gegeven? Nu krijgt elke ouder een kaart of een
papieren boekje bij een consultatiebureau. Dat raakt men
vaak kwijt. Ik vind zelf dat elke Nederlander een vaccinatiepaspoort zou moeten krijgen, omdat je het recht hebt te
weten welke vaccinaties je wanneer hebt gehad, maar ook
hoelang die eigenlijk werkzaam zijn. Dit zouden we wat mij
betreft kunnen samenvoegen met het gele paspoort van
de GGD, dat nu wordt gegeven bij rijksvaccinaties. Bij het
inschrijven van een pasgeborene zou de gemeente dit
paspoort kunnen verstrekken aan ouders. Hierdoor benadrukt de overheid het collectieve belang van het doorlopen
van het vaccinatieprogramma en doet daarmee eigenlijk
een symbolisch appel op ouders. Tot slot brengt het ook
de gemeenten in positie als verantwoordelijke voor de uitvoering van het Rijksvaccinatieprogramma. Is de staatssecretaris bereid een vaccinatiepaspoort in te voeren?
Ten derde heb ik vragen over de snelheid van besluitvorming. Welke vaccinaties hebben we nu precies in het programma? Hoe zorgen we dat het programma snel genoeg
reageert op nieuwe situaties? Het blijkt dat de overheid al
in 2016 wist van een mogelijke uitbraak van meningokokken
type W, maar pas in 2019 is het vaccin beschikbaar gekomen
voor nog steeds een beperkte groep. Ik snap dat een dergelijke afweging ...
De voorzitter:
Ik zie dat u heel snel ...

Tweede Kamer

Vaccinatie in Nederland

De heer Renkema (GroenLinks):
Ik kan afronden, of ik kan even wachten.
De voorzitter:
Bent u bijna klaar?
De heer Renkema (GroenLinks):
Ja. Een dergelijke afweging moet natuurlijk zorgvuldig
worden gemaakt, maar waarom heeft het zo lang geduurd?
Waarom worden niet alle toegelaten vaccins van een advies
voorzien? Ik kan me niet aan de indruk onttrekken dat met
name advisering door de Gezondheidsraad erg wordt vertraagd. Is de staatssecretaris bereid om de huidige procedure onafhankelijk te laten evalueren?
Mevrouw Agema (PVV):
Mijn vraag gaat over het vaccinatiepaspoort, het voorstel
dat GroenLinks hier doet en ook vandaag in de krant. Maar
ik ben toch een beetje verbaasd, want op de website van
rijksvaccinatieprogramma.nl lezen we: "Je kunt vaccinatiegegevens aanvragen via Aanvraag vaccinatiebewijs. Je
ontvangt het vaccinatiebewijs na 2-3 weken per post." En:
"Vanaf 1968 is de registratie van vaccinaties geleidelijk
ingevoerd. (...) Ben je ná deze data geboren? Dan is je vaccinatiestatus bekend." Was GroenLinks hiervan niet op de
hoogte? Moest het snel een nieuwspuntje naar de media
brengen, of ...?
De heer Renkema (GroenLinks):
We zijn op de hoogte van hoe het nu is georganiseerd.
Overigens valt over de digitale registratie nog veel te zeggen, want die centrale registratie is nog niet zo eenvoudig.
Als mensen verhuisd zijn voor hun 18de blijkt het ook nog
niet zo eenvoudig te zijn. Dan heb je met meer GGD's te
maken. Wij vinden het belangrijk dat iedereen dit individueel
heeft. Dat is een symbool, want je laat zien hoe je bent
gevaccineerd. Maar stel dat een meisje op 12- of 13-jarige
leeftijd niet is gevaccineerd, kan zij wat mij betreft twee jaar
later als spijtoptant naar de huisarts gaan en zeggen: zo
ben ik gevaccineerd en ik wil alsnog een vaccinatie tegen
HPV. Je brengt daardoor dus ook andere mensen in positie
om het vaccinatiebeleid anders handen en voeten te geven.
Mevrouw Agema (PVV):
Dat is dus allemaal niet waar, zeg ik tegen meneer Renkema.
Het is echt niet waar wat hij hier zegt. Alles is geregistreerd.
Als je na 1968 bent geboren, is je vaccinatiestatus bekend.
Dat staat op rijksvaccinatieprogramma.nl. Je kunt dus je
vaccinatiegegevens aanvragen via Aanvraag vaccinatiebewijs. Dan krijg je die binnen twee tot drie weken per post
toegestuurd. Dit is up-to-date. Het is gewoon beschikbaar.
Wat u voorstelt bestaat, het is accuraat, het is beschikbaar.
De kritiek die u daarop hebt ... Echt, wat u wil, bestaat
gewoon.
De heer Renkema (GroenLinks):
Nee, misschien tot slot. Het bestaat in digitale vorm. Ik weet
niet hoeveel mensen vervolgens daarnaartoe gaan om te
kijken hoe zij zijn gevaccineerd, maar wij hebben ook met
ouders gesproken die dachten dat hun kind was gevacci-

14 februari 2019
TK 54

54-5-2

neerd en wat niet het geval bleek te zijn. Ik denk dat dan,
zeg maar heel nadrukkelijk een eigen paspoort een uitdrukking is van je vaccinatiegeschiedenis. Dat komt niet in de
plaats van een digitale registratie.

digitaal kan en ook in onze mobiele telefoon zou kunnen,
maar dat doen we ook niet. Er gaat iets uit van een officieel
document; het doet een appel op het belang van het document en waar dat voor staat.

De voorzitter:
Tot slot, mevrouw Agema.

De voorzitter:
Ik geef u het woord, maar het debat gaat over wel of niet
vaccineren en het belang van vaccineren. Ik vind het
belangrijk dat de digitalisering erbij wordt gehaald, maar
probeer toch terug te gaan naar het onderwerp.

Mevrouw Agema (PVV):
De digitale registratie is up-to-date. Als je vandaag een
paspoort aanvraagt, is dat over vier of vijf jaar misschien
niet meer up-to-date. Dan is dit toch beter?
De heer Renkema (GroenLinks):
Volgens mij is het en-en.
Mevrouw Diertens (D66):
Ik heb het paspoort bij me. Ik kan heel lang terugkijken
waarvoor ik ingeënt ben. Ik heb in november nog een vaccinatie meningokokken gehaald. Die staat hier ook in. Je
kunt het dus ook registreren, én het is digitaal. De toekomst
zal digitaal zijn. Eigenlijk zou dit een tussenvorm zijn die
best goed werkt. Wat wilt u nu precies hiermee bereiken?
De heer Renkema (GroenLinks):
Volgens mij heeft u daar het rijksvaccinatiepaspoort, dat
elke GGD verstrekt. Dat is het WHO-model. Daar kun je
natuurlijk ook eigen vaccinaties in laten registreren. Mijn
voorstel is nu juist dat dit gebeurt door elk consultatiebureau, maar ook later door de huisarts als het wordt gedaan.
U hoeft het dan alleen niet zelf erin te zetten, het wordt voor
u gedaan.

De heer Veldman (VVD):
Zeker, voorzitter. Het gaat over het belang van vaccineren.
Daar waar ouders nu hun kinderen laten vaccineren, krijgen
ze een fysiek document mee. Dat kun je paspoort, groene
boekje of papiertje noemen, maar men krijgt een bewijs
mee waarin staat wat voor inenting men het kind heeft
gegeven. Het is digitaal beschikbaar, dus volgens mij stelt
GroenLinks hier iets voor wat niets toevoegt, met de suggestie dat als je er het etiketje "paspoort" op plakt, het dan
meer waarde heeft.
De voorzitter:
Goed. U heeft uw punt gemaakt.
De heer Renkema (GroenLinks):
Ik weet niet of ik hierop moet reageren, want dan ga ik
mezelf herhalen.
De voorzitter:
Nee, dat lijkt me ook niet echt handig.
Dan is nu mevrouw Ploumen namens de PvdA aan de beurt.

De heer Veldman (VVD):
Op de interruptie van mevrouw Agema erkende de heer
Renkema dat het digitale systeem gewoon bestaat. Er zijn
misschien nog verbeteringen aan te brengen. Vervolgens
stelt hij echter voor om eigenlijk een stap terug in de tijd te
zetten en een nieuw papieren boekje te creëren, dat voor
een deel al bestaat. Dat is het groeiboekje, door heel veel
mensen het "groene boekje" genoemd, waarin alles op
papier wordt gezet. Wat is nu het resultaat waar GroenLinks
heen wil? Is dat het verbeteren van het digitale systeem?
Dan heeft u mij aan uw zijde, want er vallen vast nog wel
verbeteringen aan te brengen. Of is dat een stap terug in
de tijd en weer ouderwets met papier werken, wat ik toch
van een partij als GroenLinks niet zou verwachten?
De heer Renkema (GroenLinks):
Wij gaan zeker niet terug in de tijd. Ik wil een heel goed
digitaal systeem. Maar laten we het even heel helder maken.
Ik heb veel mensen gevraagd naar het groene boekje, de
inentingskaart, het groeiboek dat ouders meekrijgen. Mijn
ervaring is dat veel mensen zeggen dat het óf ergens in een
mooie bewaardoos op zolder zit óf inmiddels bij het oudpapier zit. Mensen hebben het niet meer. Op het moment dat
we kiezen voor een papieren vaccinatiepaspoort is dat niet
in plaats van een digitaal systeem. Maar ik wil ook tegen
de VVD zeggen dat een gewoon paspoort of rijbewijs ook

Tweede Kamer

Vaccinatie in Nederland

Mevrouw Ploumen (PvdA):
Voorzitter. Als je kindje ziek wordt, dan is in één klap al het
andere in je leven natuurlijk onbelangrijk. Hoe erg moet het
niet zijn om je kind ziek te zien worden en te weten dat er
een vaccin beschikbaar is? Dat schrikbeeld willen we voorkomen. Tegelijkertijd zien we dat een steeds groter wordende groep ouders er bewust voor kiest hun eigen kind
niet in te laten enten. Daarmee brengen ze hun eigen kind
in gevaar, maar ook andere kinderen. Dat leidt bij ouders
tot grote zorgen en onzekerheid. Komt mijn kind straks
misschien ziek thuis uit de kinderopvang? Kan mijn kind er
het slachtoffer van worden dat een ander kind niet gevaccineerd is? Wat kan ik als ouder doen om mijn kind te
beschermen? Er moet iets gebeuren. Ouders moeten deze
onnodige zorgen niet hoeven hebben. Als ouder moet je
er zeker van kunnen zijn dat je kind veilig is. Het is dan ook
goed dat de staatssecretaris het met ons eens is en ook de
risico's onderkent. Wij steunen zijn maatregelen, maar
zouden hem willen oproepen om verder te gaan, om meer
te doen. Daar heb ik drie voorstellen voor.
Voorzitter. Elke ochtend brengen heel veel ouders hun kind
met veel vertrouwen naar de kinderopvang. Juist omdat
kinderen elkaar daar ontmoeten, met elkaar eten en spelen,
is het risico om elkaar te besmetten potentieel hoog.

14 februari 2019
TK 54

54-5-3

Daarom moet er wat ons betreft een meldingsplicht komen.
Ouders moeten dan bij inschrijving aantonen of het kind
gevaccineerd is en de kinderopvang moet het recht krijgen
om kinderen op basis daarvan te weigeren. D66 heeft in de
Kamer een initiatiefwet ingediend. We zouden de staatssecretaris willen vragen om die over te nemen en uit te voeren. Wij steunen ook het voorstel van D66.
Mijn tweede punt. Het Rijksvaccinatieprogramma is nu
ingericht op minderjarigen, terwijl er ook een grote groep
meerderjarigen is die de keuze van hun ouders om hun kind
niet in te laten enten, wil rechtzetten. Die mensen schrijven
en benaderen mij. Zij willen zichzelf en anderen beschermen
en zich alsnog laten vaccineren. Voor de kosten daarvan
moeten ze nu zelf opdraaien. Ook is het een beetje een
zoektocht: van huisarts naar GGD en weer terug en dan
weer naar de afdeling reizigersvaccinaties. Niemand weet
goed hoe dat het beste geregeld kan worden. Is de staatssecretaris bereid het Rijksvaccinatieprogramma open te
stellen voor volwassenen die alsnog willen worden ingeënt?
Voorzitter. Op Facebook en op allerlei websites worden
ongelofelijk veel spookverhalen verteld over vaccinaties.
Collega Hijink sprak daar ook al over. Hoewel het verleidelijk
is om te zeggen dat die mensen totaal gestoord zijn of niet
deugen, zijn er natuurlijk ouders die legitieme vragen hebben. Zij willen gewoon weten hoe het zit met die vaccinaties.
Daarom is het goed dat de staatssecretaris een commissie
heeft ingesteld die nepnieuws en spookverhalen actief gaat
bestrijden. Toch kan er nog meer gebeuren. Wat vindt de
staatssecretaris bijvoorbeeld van de suggestie om niet te
spreken van HPV-vaccinaties maar van antikankervaccinaties
en niet van de vaccinatiegraad maar gewoon van het percentage van de mensen dat is ingeënt in Nederland? Hoe
ziet de staatssecretaris zijn eigen rol?
Tot slot, het werkt natuurlijk volstrekt averechts als deskundigen hun eigen eerdere beleid gaan tegenspreken. Roel
Coutinho, topwetenschapper, zei onlangs in de Volkskrant
dat de HPV-prik, de prik die meisjes en vrouwen beschermt
tegen baarmoederhalskanker, gewoon wel uit het Rijksvaccinatieprogramma kan. Wat een totale onzin en ongelooflijk
seksistisch! Ik vind het echt verschrikkelijk. Ik wil heel graag
dat de staatssecretaris van de suggestie afstand neemt. Het
beaamt dat dit seksistisch is, dat seksisme niet thuishoort
in een Rijksvaccinatieprogramma en dat zogenaamde deskundigen zich daar verre van moeten houden.

Mevrouw Dik-Faber (ChristenUnie):
Ik heb een vraag over het standpunt van de Partij van de
Arbeid als het gaat om kinderdagverblijven. Want ik kan
natuurlijk ook heel goed begrijpen dat er een gesprek
plaatsvindt tussen een kinderdagverblijf en ouders die hun
kind niet hebben laten vaccineren. Maar als we nou nog
een stap verdergaan en zeggen "er moet echt een meldingsplicht komen, kinderdagverblijven moeten kinderen kunnen
weigeren" — nogmaals, ik kan me daar van alles bij voorstellen — creëren we dan niet het risico met elkaar dat er
kinderdagverblijven komen, waar de zogenaamde antivaxers allemaal hun kinderen naartoe gaan brengen,
waardoor er juist brandhaarden ontstaan en nieuwe risico's?
Dat willen we toch niet met elkaar?
Mevrouw Ploumen (PvdA):
Natuurlijk is het een dilemma dat mevrouw Dik-Faber
schetst. Maar wat mij betreft is het antwoord daarop toch
wel tamelijk eenvoudig en eenduidig. Er is een Rijksvaccinatieprogramma. De staatssecretaris en de Partij van de
Arbeid stellen een aantal maatregelen voor om ouders beter
te informeren. En het kan echt niet zo zijn dat ouders op
basis van die informatie, op basis van hun eigen keuze, ook
andere kinderen in gevaar brengen. Dus ik hoop dat veel
ouders met de maatregelen die nu voorgesteld worden
besluiten om hun kinderen gewoon te vaccineren. Als het
gaat om ouders die bewust risico's nemen met hun eigen
kinderen, maar ook met andere kinderen, zijn de consequenties dan ook wel voor die ouders.
Mevrouw Dik-Faber (ChristenUnie):
Natuurlijk vindt ook mijn fractie het ontzettend zorgelijk als
ouders de veiligheid van hun kind en van andere kinderen
in gevaar brengen en niet vaccineren. Nogmaals mijn vraag:
als kinderdagverblijven daarop te veel gaan sturen, kinderen
gaan weigeren — en nogmaals, ik kan me daar van alles
bij voorstellen, ook vanuit de eigen verantwoordelijkheid
die een kinderdagverblijf heeft — en daarin ook een stap
verdergaan, door kinderen te gaan weigeren en door zaken
te publiceren, dan creëer je wel een situatie dat de antivaxers elkaar gaan opzoeken en hun kinderen gezamenlijk
naar een nieuw kinderdagverblijf brengen. Dat mág gewoon
in dit land. Nogmaals, wij creëren nieuwe risico's. Dus op
de ene plek creëren we een soort schijnveiligheid en op de
andere plek een enorm risico voor de hele samenleving.
Dat wil mevrouw Ploumen toch niet?

Dank u wel, voorzitter.
De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw Ploumen. Dan geef ik nu het woord
aan de heer Veld ...
Nee, mevrouw Ploumen, u mag niet buiten de microfoon
met de staatssecretaris praten. Dat weet u heel goed. Maar
u moet terugkomen, want er staat iemand; mevrouw DikFaber wil wat vragen.
Mevrouw Ploumen (PvdA):
Voorzitter, ik ga mijn leven beteren.

Mevrouw Ploumen (PvdA):
Het is anderzijds ook weer tamelijk eenvoudig. Het kan niet
zo zijn dat de overheid werkeloos toekijkt terwijl ouders niet
alleen hun eigen kinderen maar ook andere kinderen in
gevaar brengen. Daarvoor zijn gewoon maatregelen nodig.
Er zijn nu al kinderdagverblijven die een soort informele
meldingsplicht hebben, waar ouders nadrukkelijk gevraagd
wordt of hun kind wel of niet wordt ingeënt. Ik begrijp die
zorgen van de ouders, ik begrijp die zorgen van de kinderdagverblijven, maar ik vind niet dat de overheid zich daar
eigenlijk niet mee mag engageren. Juist de overheid moet
dat op grond van een transparant wetsvoorstel doen.

De voorzitter:
Daar houd ik u aan!

Tweede Kamer

Vaccinatie in Nederland

14 februari 2019
TK 54

54-5-4

De heer Hijink (SP):
Ik denk dat mevrouw Dik-Faber wel een punt heeft. Als
mevrouw Ploumen zegt "de overheid zou zich er juist meer
mee moeten bemoeien", dan is dat dus een extra reden om
die verantwoordelijkheid niet alleen bij de kinderdagverblijven neer te leggen. En dat is wel wat in het wetsvoorstel
van D66 gebeurt. Tegenstanders van die wet zeggen ook,
dat als je dat dan wil — ik zou dat nu nog niet voorstellen,
omdat het nog te vroeg is voor dat soort hardere maatregelen — dan moet je consequent zijn en moet je eigenlijk
stellen: je komt geen kinderdagverblijf meer in, zonder dat
je gevaccineerd bent. Dan ben je consequent, maar u legt
eigenlijk die verantwoordelijkheid bij het kinderdagverblijf.
De voorzitter:
En de vraag is?
De heer Hijink (SP):
Nou, de vraag is of dat niet link is met de risico's die
mevrouw Dik-Faber noemt, maar ook of het niet te veel
meegaat in het marktdenken, om die verantwoordelijkheid
bij de markt en bij ouders te leggen.
De voorzitter:
Mevrouw Ploumen.
Mevrouw Ploumen (PvdA):
Het belang van zo'n wetsvoorstel is dat het voor alle kinderdagverblijven geldt. Het belang van een wetsvoorstel —
maar D66 zal daar vast zelf ook over spreken — is dat het
voor iedereen geldt. En het legt juist ook een verantwoordelijkheid bij de overheid om toezicht te houden. Dus dat
zou mijn eerste reactie zijn op de vraag van de heer Hijink.
Mijn tweede reactie zou zijn: dit is geen geïsoleerde maatregel. De heer Hijink heeft zelf voorstellen gedaan, ik heb
een aantal voorstellen gedaan en de staatssecretaris presenteert een plan. Dat betekent dat we met elkaar alle zeilen
willen bijzetten en op alle mogelijke onderdelen willen kijken
hoe we onze kinderen het beste kunnen beschermen en
hoe we ouders het beste kunnen informeren. Binnen dat
totaalpakket vind ik dit een verstandige maatregel.
De heer Hijink (SP):
Critici van dit voorstel zeggen nou juist: je neemt hier het
risico op meer infectieziekten en een snellere verspreiding
van infectieziekten. Want, precies zoals mevrouw Dik-Faber
het zegt, je krijgt kinderdagverblijven waar louter gevaccineerde kinderen zitten en kinderdagverblijven waar de
vaccinatiegraad veel en veel te laag is, tot onder de 50%:
de antroposofen of inderdaad de reformatorische mensen.
Dat is gevaarlijk. Dus ik vind dat we dit voorstel wel heel
open moeten bekijken. We moeten voor dat soort risico's
niet weglopen. Als nou blijkt dat dit een reëel risico is, is
de PvdA dan bereid om te kijken of je óf zo ver nog niet
moet gaan, óf juist verder moet gaan en moet zeggen: het
moet voor alle kinderdagverblijven gelden?

Tweede Kamer

Vaccinatie in Nederland

Mevrouw Ploumen (PvdA):
Dank aan de heer Hijink. Ja, ik ben het zeer met hem eens
dat je dit soort voorstellen niet lichtvaardig moet doen; ze
moeten gebaseerd zijn op onderzoek en gesprekken met
experts. Als je kijkt naar ervaringen in het buitenland, waar
natuurlijk in sommige landen veel verdergaande wetten
zijn, dan zie je dat die wel resultaten hebben. Ik sta zeker
open voor allerlei suggesties en vind ook dat we de risico's
goed moeten wegen. Maar daarbinnen, en in dat totaalpakket, vind ik wel dat dit een verantwoord voorstel is.
De heer Van der Staaij (SGP):
Ik ga nog in op een ander punt. Het viel mij op dat mevrouw
Ploumen een hele respectvolle toon aansloeg, totdat het
ging over professor Coutinho, die in een keer als seksistisch
werd neergezet. Dat verraste mij eigenlijk. Want is het niet
gewoon ook een faire discussie, waarin je van mening kan
verschillen of je binnen het Rijksvaccinatieprogramma prioriteit moet geven aan infectieziekten waar het breedste
draagvlak voor is, of dat er inderdaad een steeds ruimere
keuze aan toevoegingen moet zijn? En in dit geval was zijn
pleidooi ook niet om het helemaal af te schaffen, maar om
het op een andere manier te regelen. Waarom gebruikt u
dan zulke zware woorden? En helpt dat, ook juist in de discussie over vaccineren?
Mevrouw Ploumen (PvdA):
Dat is om twee redenen. De eerste reden is dat ik het
onbegrijpelijk vind dat welke deskundige dan ook in een
formele functie, en die had de heer Coutinho, pleit voor het
opnemen van die HPV-vaccinatie in het Rijksvaccinatieprogramma en vervolgens, als hij uit die rol stapt, in de krant
zegt: dat zouden we eigenlijk niet moeten doen. Ik vind dat
de geloofwaardigheid van de adviezen van deskundigen
ondermijnen. Je vindt dat, of niet, maar ik vind dit geen
manier van doen. Dus dat is één deel van mijn ergernis.
Het tweede deel van mijn ergernis betreft het feit dat dit
een vaccin is dat vrouwen en meisjes beschermt. Waarom
wordt dan weer uitgerekend die groep aangesproken en
gezegd: "Nou, voor die vrouwen en meisjes hoeft dat
eigenlijk niet. Die kunnen wel naar de huisarts of op een
andere manier ...; dat hoeven we niet meer aan te bieden."
Ik maak me daar inderdaad heel erg boos over, en het klopt
wat de heer Van der Staaij zegt: het lukt mij niet om daar
respectvol over te spreken. Ik vind het echt heel erg ergerniswekkend en ik vind het seksistisch.
De heer Van der Staaij (SGP):
En ik vind het een voorbeeld van hoe het even kan opluchten om iets met hele zware woorden te zeggen. Maar de
vraag is of het klopt en of dat echt de reden is. Wat ook blijft
hangen van wat mevrouw Ploumen zegt: over de HPVvaccinatie is meer discussie dan je denkt. Zelfs wetenschappers zijn van mening veranderd. Het effect zou dus kunnen
zijn dat je het in feite eerder ondergraaft dan dat je het
versterkt en daarmee het doel dat mevrouw Ploumen hiermee beoogt, eigenlijk helemaal niet dient. Hoe kijkt zij
daartegenaan?

14 februari 2019
TK 54

54-5-5

Mevrouw Ploumen (PvdA):
Ik ben het niet eens met de heer Van der Staaij. Vanochtend
nog maakte het KWF, het Nederlandse kankerfonds, bekend
dat zij zich zullen inzetten om het HPV-vaccin, dat beschermt
tegen baarmoederhalskanker, onder de aandacht te brengen
van vrouwen en meisjes en het belang ervan te benadrukken. Ik vind het juist goed om consistent te zijn en aan te
geven: dit is een vaccin dat in het programma zit en dat dus
effectief is, want anders was het er niet in gekomen; we
moeten het erin houden. Ik vind het nogmaals seksistisch
en ergerniswekkend als deskundigen daar afstand van
nemen.
De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw Ploumen. Ik kijk even of u weer met
iemand gaat praten, maar dat doet u niet. Heel goed. De
heer Veldman namens de VVD.

De heer Veldman (VVD):
Voorzitter. Nederland heeft een van de beste zorgstelsels
ter wereld en dat is iets om trots op te zijn. Tegelijkertijd
moeten we dat ook blijven beschermen, want aan goede
gezondheid moet je werken. We vaccineren bijvoorbeeld
tegen ziektes om mensen gezond te houden. De laatste
jaren is er echter een trend waarin vaccineren steeds vaker
een vraag wordt in plaats van dat het een gegeven is. Dat
vind ik onbegrijpelijk. Vaccineren is een kwestie van het
beschermen van onze eigen kinderen en andermans kinderen, en daarmee elkaar. We zien ouders op allerlei vlakken
voorzorgsmaatregelen nemen omdat ze doodsbenauwd
zijn dat hun kind iets overkomt, van fietshelmpjes en kindersloten tot afgedekte stopcontacten. Hoe bizar is het dan dat
er ouders zijn die geen voorzorgsmaatregelen treffen als
het gaat om dodelijke ziektes. Al googelend wordt de deskundigheid van experts terzijde geschoven en weggezet als
"ook maar een mening". Op die manier nemen ouders een
groot en wat de VVD betreft onverantwoord risico door te
besluiten hun kind niet te vaccineren.
Voorzitter. Met het aanvalsplan van de staatssecretaris is
op zichzelf genomen niets mis, maar is het voldoende? Het
is immers een rationele aanpak — communicatie en voorlichting — die is gericht op mensen die op basis van emotie
een besluit nemen. Moeten we niet nu al een paar stappen
verder gaan denken? Want wachten totdat de vaccinatiegraad onverantwoord laag is, is immers geen optie.
Voorzitter. Het kabinet heeft een onderzoek ingesteld gericht
op de zorgen van ouders over de veiligheid van de kinderopvang. Dit onderzoek richt zich dus niet direct op het
aanpakken van een verhoogd infectierisico door de vaccinatiegraad weer op peil te brengen. Het lijkt mij daarom
zaak om nu ook te starten met het onderzoeken van andere
mogelijkheden. Nu zaken uitzoeken maakt dat we, als dat
nodig is, sneller stappen kunnen zetten. Wat zijn bijvoorbeeld de voors en tegens van het mogen weigeren van
ongevaccineerde kinderen door kinderdagverblijven? Wat
zijn de voors en tegens van het moeten weigeren van
ongevaccineerde kinderen door kinderdagverblijven, zoals
dat in bijvoorbeeld Australië gebeurt? En wat zijn de voors
en tegens van de Australische "no jab, no pay"-aanpak, dus
"geen prik, geen geld"? Helpt een financiële prikkel door
bepaalde kindgebonden toeslagen niet te verstrekken als

Tweede Kamer

Vaccinatie in Nederland

een kind niet gevaccineerd wordt? Ik wil dat de staatssecretaris dit soort voorbeelden op een rij zet, analyseert en
beoordeelt.
Voorzitter. Dan een laatste punt. Ik vind het onbegrijpelijk
en onacceptabel dat de Gezondheidsraad maar liefst tien
jaar over een advies doet, zoals bij het rotavirus. Ik wil
daarom dat de staatssecretaris onderzoekt of het Zorginstituut deze taak kan overnemen. Is de staatssecretaris hiertoe
bereid? Daarnaast wil ik dat er een verplichting komt advies
uit te brengen over elk geregistreerd vaccin. Daarmee gaat
de vrijblijvende agendering ervan af en lopen we niet meer
achter de feiten aan, zoals dat wel is gebeurd bij de
meningokokken B. Is de staatssecretaris bereid deze verplichting in te stellen?
Voorzitter, ik rond af. We hebben in Nederland de zorg heel
goed opgebouwd. De algehele gezondheid van Nederlanders is hoog. Dat kan alleen als we bij zulke mooie en grote
gezondheidsuitvindingen als vaccineren naast elkaar staan
in de aanpak ervan. Want alleen dan zorgen we ervoor dat
onze zorg en onze gezondheid de allerbeste blijven. Dat
regelen we met elkaar en voor elkaar.
Dank u wel.
Mevrouw Kuik (CDA):
Deze zomer hoorden wij vanuit de VVD een gedachte, een
oproep tot verplicht vaccineren. Dat was een gedachtegang
van de VVD. Ziet de heer Veldman dat nog steeds als
geschikte richting, ook als hij hoort dat het RIVM zich
afvraagt hoe effectief dat is, omdat het niet te controleren
en niet te handhaven is? Het kan natuurlijk ook een hele
hoop weerstand oproepen. Ik ben dus benieuwd hoe de
heer Veldman daar nu in staat.
De heer Veldman (VVD):
Daar sta ik niet anders in dan mijn fractievoorzitter afgelopen zomer gezegd heeft. Hij heeft zijn zorgen gedeeld en
ik hoop dat wij die zorgen met elkaar delen dat het infectierisico toeneemt als gevolg van die dalende vaccinatiegraad.
Dan moet je — ik zeg erbij: helaas — bereid zijn om te kijken
naar alle mogelijke maatregelen die je kunt treffen. Dat is
precies wat mijn fractievoorzitter en daarmee de VVD zegt.
Als het nodig is, zou je als een soort laatste stap — ik zie
het als een last resort — ook moeten durven nadenken over
een algehele verplichting. Die heb ik liever niet. Vandaar
dat ik een aantal andere voorbeelden noemde die minder
vergaand zijn. Het is een onderwerp waar je niet met taboes
moet werken. Je moet voor de veiligheid van onze kinderen
bereid zijn om maatregelen te durven nemen.
Mevrouw Kuik (CDA):
Volgens mij delen wij het doel: de vaccinatiegraad omhoog
krijgen. Als ik de heer Veldman zo beluister, vraag ik mij
wel af of hij de risico's ziet. Kijkt hij überhaupt wel naar het
grondrecht van lichamelijke integriteit als het gaat om zo'n
verplichting?
De heer Veldman (VVD):
Dat is precies waarom ik de staatssecretaris vraag om een
aantal maatregelen, een aantal voorbeelden die ik noem,
te onderzoeken. Elke maatregel kent voors en tegens. Ja,

14 februari 2019
TK 54

54-5-6

er zijn allerlei grondwettelijke rechten en verplichtingen die
wij ook als Kamerlid zijn aangegaan. Artikel 23 van de
Grondwet zegt ook dat de overheid maatregelen treft ter
bevordering van de gezondheid. En dus moet je bereid zijn
om na te denken over maatregelen die kunnen bijdragen
aan het verhogen van die vaccinatiegraad.
De heer Renkema (GroenLinks):
Ik keer ook nog even terug naar het interview of volgens
mij de column van de heer Dijkhoff. Ik ga ervan uit dat dat
het standpunt van de VVD is. Wat mij daarin onder meer
opviel, was het taalgebruik. Hij zette een aantal groepen
van mensen die niet laten vaccineren weg als gekkies. Voor
een deel gaat het daarbij om mensen die dat vanuit hun
geloofsovertuiging doen, met name bevindelijk gereformeerden. Voor een ander deel zijn het mensen die twijfels hebben over vaccinaties. Deelt de VVD nog steeds die kwalificatie of nemen we daar vandaag afstand van?
De heer Veldman (VVD):
Je kunt heel veel kwalificaties geven aan mensen die in
mijn ogen vreemde besluiten nemen. Ik heb het zelf net
"bizar" genoemd. Ik vind het oprecht bizar als ouders op
basis van willekeurige berichten die ze al googelend
tegenkomen, het besluit nemen om hun kind niet te vaccineren en dus het risico aangaan dat hun kind allerlei ziektes
kan oplopen en mogelijk zelfs overlijdt. Ik vind dat bizar.
De heer Renkema (GroenLinks):
Bizar, maar u zet groepen die daarvoor kiezen niet weg als:
ze zijn van het pad af.
De heer Veldman (VVD):
Op het moment dat je de mening van experts in de wind
slaat omdat je al googelend iets tegenkomt, dan vind ik dat
bizar en best een beetje gek, ja.
De voorzitter:
Laatste keer, meneer Renkema.
De heer Renkema (GroenLinks):
Dat geldt dan voor alle groepen? Ik noemde zonet mensen
met een bepaalde geloofsovertuiging. Ik denk ook aan
antroposofen en mensen die om een andere reden afzien
van vaccinatie. U zegt dit over alle mensen die niet vaccineren?
De heer Veldman (VVD):
Ik gun iedereen zijn eigen overtuiging, maar ik sta er hier
voor om datgene te doen wat nodig is, en dat is het
beschermen en het veilig houden van de gezondheid van
onze kinderen.
De voorzitter:
Dank u wel. Dan geef ik nu het woord aan de heer Van der
Staaij namens de SGP.

Tweede Kamer

Vaccinatie in Nederland

De heer Van der Staaij (SGP):
Mevrouw de voorzitter. Misschien nog even prealabel voor
de Handelingen: de heer Veldman noemde net artikel 23
van de Grondwet. Ik ben blij dat hij de onderwijsvrijheid
zo'n warm hart toedraagt, maar artikel 22 is het artikel dat
over de gezondheid gaat.
Voorzitter. De vaccinatiegraad is de afgelopen jaren licht
gedaald. Om die reden voeren wij dit debat. De staatssecretaris is met een aantal acties gekomen om die trend te
keren. Een belangrijke vraag is natuurlijk: hoe komt dat,
waar ligt het aan dat die vaccinatiegraad is gedaald? De
staatssecretaris geeft aan dat hij hier lastig de vinger op
kan leggen. Het blijft nu wel heel erg open. Mijn beeld is
dat het toch vrij helder is dat het vooral nieuwe groepen
zijn, zoals de antivaxers, die bewerkstelligen dat de vaccinatiegraad daalt door via internet verspreide argumenten
over mogelijke bijwerkingen — het punt van autisme werd
al genoemd — maar ook argumenten over de macht van
de farmaceutische industrie die nieuwe vaccins zou
opdringen. Volgens mij is dat de nieuwe werkelijkheid
waarmee we nu te maken hebben. Ik zeg er maar bij dat
het mij niet aannemelijk lijkt dat de dalende vaccinatiegraad
wordt veroorzaakt door bekende groepen waarbinnen
bezwaren tegen vaccinatie leven, zoals een deel van de
reformatorische gezindte en de antroposofische kring.
Onderzoek laat zien dat de vaccinatiegraad in de reformatorische gezindte juist gestegen is. De staatssecretaris wil een
zo breed mogelijk front vormen om de vaccinatiebereidheid
te vergroten. Zo'n heel brede aanpak klinkt sympathiek.
Mijn zorg is dat wanneer je je richt op iedereen, je het risico
loopt dat niemand zich aangesproken voelt. Deelt de
staatssecretaris die zorg en kan hij daarom wat preciezer
aangeven welke groepen hij herkent, al is dat niet helemaal
precies vast te stellen, en waaraan hij ook bijzondere aandacht wil geven?
Voorzitter. De SGP vindt het belangrijk dat ouders op basis
van correcte informatie een gefundeerde keuze maken over
het vaccineren van hun kinderen. Een aantal jaren geleden
heeft de Nederlandse Patiëntenvereniging in samenwerking
met een academisch netwerk in een brochure een handreiking gedaan aan reformatorische ouders voor het keuzeproces rondom vaccinatie. Hierin staat een zorgvuldige, goed
geïnformeerde, gewetensvolle afweging centraal. Ik vind
die handreiking een voorbeeld van hoe je de dialoog kunt
aangaan over vaccinatie. Ik waardeer het dat de staatssecretaris wil dat ouders op basis van correcte informatie een
afweging maken. Ik heb alleen wel vraagtekens bij de vorm
van het team van onafhankelijke experts dat actief weerwoord moet gaan bieden aan misvattingen over vaccinaties.
Gaat dit echt werken? Moet je je als overheidsinstelling
wagen aan het bestrijden van desinformatie? Kun je niet
veel beter inzetten op het voeren van persoonlijke
gesprekken met de huisarts? De commissie-Seydel benadrukte veel meer dan de staatssecretaris de dialoog met
ouders over de te maken keuze, zo lijkt het. In hoeverre
betrekt de staatssecretaris de aanbevelingen van de commissie-Seydel bij zijn actieprogramma?
Voorzitter. In de notitie van de staatssecretaris zie ik terug
dat hij in de brief overweegt om bij een blijvende daling
van de vaccinatiegraad in bepaalde omstandigheden inenting verplicht te stellen. De SGP heeft zich daar altijd tegen
gekeerd en zal dat blijven doen. Met zo'n vaccinatieplicht

14 februari 2019
TK 54

54-5-7

grijp je naar onze mening te veel in in de persoonlijke
levenssfeer die, zoals we net hebben gehoord, juist ook
constitutioneel beschermd is. Je mag mensen niet dwingen
om iets te doen wat tegen hun geweten ingaat. Dat werkt
bovendien ook nog eens averechts, zo leert de geschiedenis.
Ik vraag de staatssecretaris daarom om juist af te zien van
het voorstellen van een vaccinatieplicht, ook al is nu gezegd
dat het op termijn misschien kan. Het lijkt er toch op dat
die deur op een kier wordt gezet, terwijl die tot nu toe altijd
wat resoluut werd dichtgehouden.
Voorzitter, tot slot. Per 1 januari zijn gemeenten verantwoordelijk voor de uitvoering van het Rijksvaccinatieprogramma.
Ik beveel aan om juist ook het gesprek hierover, ook het
democratische gesprek binnen de gemeenteraden, allereerst
te laten plaatsvinden. Klopt mijn beeld dat dit nu al het
geval is? Ik hoor tenminste voorbeelden vanuit gemeenten
waar dat serieus al is opgepakt en waar het gesprek is
aangegaan. Dat lijkt me een goede zaak, dicht bij de burger.
Dank u wel, voorzitter.
De heer Renkema (GroenLinks):
Ik heb één vraag aan de heer Van der Staaij over dat goede
gesprek. Ik heb zelf zonet voorgesteld om veel meer
jeugdartsen aan te stellen om ook in scholen dat goede
gesprek te voeren. Is de heer Van der Staaij, ook kijkend
naar de achterban van de reformatorische school, van
mening dat jongeren op school een goede voorlichting
zouden moeten krijgen, gegeven door jeugdartsen?

Dat zijn dingen waar mensen mee worstelen. Het is juist
van belang, zoals bij die brochure ook gebeurde, dat ook
die argumenten voor het voetlicht worden gehaald. Als zo'n
brochure op scholen besproken wordt als dat aan de orde
is, zou dat juist zeer helpend kunnen zijn.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Van der Staaij. Mevrouw Dik-Faber
namens de ChristenUnie krijgt nu het woord.

Mevrouw Dik-Faber (ChristenUnie):
Dank u wel, voorzitter. Door te vaccineren bescherm je je
kind tegen nare, zelfs dodelijke ziekten. Bovendien zorg je
zo indirect voor de bescherming van andere jonge kinderen
die nog geen vaccinaties hebben gehad. Je zou zeggen:
welke ouder wil dat nou niet? We kennen al langer de
ouders die met een beroep op hun geloofsovertuiging hun
kinderen niet willen laten vaccineren. De omvang van deze
groep blijft al jaren ongeveer gelijk, maar de laatste jaren
zien wij helaas ook een andere, groeiende groep ouders
die tegen vaccinaties is, niet vanuit geloofsovertuiging maar
uit wantrouwen jegens de overheid of de farmaceutische
industrie, uit angst voor niet bestaande bijwerkingen of
vanuit het idee dat het allemaal wel mee zal vallen. Het lijkt
alsof vaccinaties op deze manier bedreigd worden door het
eigen succes. Het risico is uit het zicht verdwenen en daarmee verdampt ook de angst voor de vergeten ziekten.

De heer Van der Staaij (SGP):
Ik geloof niet dat per se jeugdartsen op school de route is
om dat te doen. Ik denk dat het belangrijk is dat, juist ook
primair als het gaat om de verantwoordelijkheid voor jonge
kinderen, ouders daarop aangesproken worden. Vervolgens
zie je — dat leert ook de ervaring in de gereformeerde
gezindte — dat het een cruciaal moment is als jezelf kinderen krijgt en je je afvraagt: hoe ging het bij ons thuis en hoe
wil ik daar zelf mee omgaan? Het krijgen van kinderen is
een heel belangrijk moment om daar weer aandacht aan
te besteden.

In reactie op de dalende vaccinatiegraad zijn voorstanders
van vaccinaties gekomen met radicale voorstellen: verplicht
ouders hun kind te vaccineren, geef weigerouders een
korting op de kinderbijslag en geef kinderdagverblijven de
mogelijkheid om kinderen te weigeren. Dit alles heeft geleid
tot een pittig debat. Laat ik hierover helder zijn. De ChristenUnie vindt het legitiem dat mensen een beroep doen op de
vrijheid van godsdienst en op het recht op lichamelijke
integriteit. Ons lichaam is niet van de overheid. Het is primair aan de ouders zelf om te bepalen of ze hun kinderen
willen laten inenten. Bovendien verander je overtuigingen
ons inziens niet met dwang en strafmaatregelen.

De heer Renkema (GroenLinks):
Ik vind het belangrijk dat jongeren goede informatie krijgen
en de ruimte krijgen om zelf te kiezen. Maar begrijp ik het
goed dat de heer Van der Staaij zegt: die reformatorische
scholen zouden eigenlijk niet moeten meewerken aan dat
soort gesprekken door experts, zoals overigens ook wordt
voorgesteld?

Maar er is natuurlijk wel wat aan de hand. Er is een dalende
vaccinatiegraad. De urgentie is groot. Er is grote reden tot
actie. Het is daarom goed dat de staatssecretaris maatregelen neemt om de vaccinatiebereidheid te vergroten. Ik heb
daar nog wel wat vragen over. Zo ligt er een kritisch rapport
van de commissie-Seydel over de communicatie door het
RIVM. Ouders zijn kritischer geworden en het RIVM moet
meebewegen maar doet dit onvoldoende. De vroegere, wat
ik noem, zendingsmethode waarbij ouders alles voetstoots
aannemen, kan echt niet meer. We moeten het perspectief
van de betrokken en bezorgde ouder veel meer serieus
nemen. Met nog meer voorlichting en het bestrijden van
nepnieuws komen we er niet en duwen we kritische ouders
alleen nog maar verder van ons af. Hoe wil de staatssecretaris ervoor zorgen dat deze cultuuromslag bij het RIVM
daadwerkelijk wordt gerealiseerd?

De heer Van der Staaij (SGP):
Ik vind dat wij niet moeten voorschrijven op welke manier
dat op scholen zou moeten plaatsvinden. Scholen zijn vrij
om thema's aan de orde te stellen en verschillende overtuigingen voor het voetlicht te brengen. De ervaring vanuit
reformatorische kring leerde en leert nog steeds dat bijvoorbeeld ook wordt gezegd dat je in dat gesprek niet te veel
de medische argumenten moet blijven beklemtonen als het
uiteindelijk meer een geloofsargument is waarbij de vraag
is: "Kan dat eigenlijk wel? Mag dat eigenlijk wel? Is inenting
wel een goed middel? Ga ik niet op de stoel van God zitten
als ik toch een soort van ziekmakend middel laat inspuiten?"

Tweede Kamer

Vaccinatie in Nederland

Voorzitter, zal ik doorgaan? Ik zie een aantal interrumpanten.

14 februari 2019
TK 54

54-5-8

De voorzitter:
Ik denk dat de heer Hijink een interruptie heeft en daarna
mevrouw Agema.
De heer Hijink (SP):
Ik heb een vraag over het eerste punt dat mevrouw DikFaber maakte. Als ik naar haar luister, krijg ik toch het
gevoel — maar ik krijg hetzelfde gevoel als ik naar de heer
Van der Staaij luister — dat er een soort onderscheid wordt
gemaakt tussen groepen die zich om godsdienstige redenen
afkeren van vaccinaties en mensen die dat om andere
redenen doen, wat je ook van die redenen mag vinden.
Klopt het dat mevrouw Dik-Faber dat onderscheid maakt?
En vindt zij ook dat de ene groep niet alleen een andere
benadering moet hebben, maar dat je de nieuwe groep,
zoals zij het noemt, misschien veel effectiever moet
bewerken dan de groep waarvan we al heel lang weten dat
ze haar kinderen niet wil laten vaccineren?
Mevrouw Dik-Faber (ChristenUnie):
Volgens mij is hier sprake van twee totaal verschillende
groepen. Aan de ene kant de groep die we al van oudsher
kennen en die er op basis van geloofsovertuiging voor kiest
om kinderen niet te laten inenten. Ik heb begrepen dat die
groep niet groter wordt. Ik was onlangs bij een congres
waar ik hoorde dat die groep zelfs nog wat kleiner wordt.
Ik vind het goed nieuws dat er ook in die groep een beweging gaande is om kinderen toch vaker te laten vaccineren.
Er is een andere groep waarover ik me echt heel veel zorgen
maak, namelijk de groep antivaxers, die op basis van allerlei
informatie die niet wetenschappelijk onderbouwd is ertoe
komen om hun kinderen niet te laten inenten. Dát vind ik
dus echt zorgelijk. We hebben het hier niet over geloofsvrijheid, we hebben het hier echt over verkeerde informatie
op basis waarvan ouders verkeerde keuzes maken. Dat wil
ik heel graag bestrijden.
De heer Hijink (SP):
Dat is wat mij dus een beetje dwarszit. Dan wordt er dus
toch onderscheid gemaakt tussen de motieven die mensen
hebben over wel of niet vaccineren. Je zou ook andersom
kunnen redeneren: als in de groep uit christelijke en antroposofische hoek de vaccinatiegraad blijkbaar aan het stijgen
is — u zei het zelf — moet er minstens zo hard, misschien
wel harder worden ingezet op die andere groep, zodat die
ook meer gaat meedoen. Wat mij dwarszit is dat de verantwoordelijkheid voor die dalende vaccinatiegraad nu door
de christelijke partijen volledig wordt gelegd bij een nieuwe
groep die zich op foute argumenten zou baseren. Ik vind
het heel groep dat we die groep benaderen, maar wat mij
betreft op dezelfde manier, op dezelfde voet en met gelijke
inzet als de groep waarvan we dat al heel lang weten.
Mevrouw Dik-Faber (ChristenUnie):
Tja, hierover moet ik echt even nadenken. Want volgens
mij hebben we van oudsher al de groep die er vanuit een
bepaalde geloofsovertuiging niet voor kiest om haar kinderen te laten inenten. Die kleine groep blijft gelijk, blijft klein
en wordt zelfs nog weer kleiner. Die dalende vaccinatiegraad
is gewoon een-op-een toe te wijzen aan die andere groep,
de antivaxers. Ik vind het echt niet kunnen om beide groepen met dezelfde informatie te bedienen. Volgens mij werkt

Tweede Kamer

Vaccinatie in Nederland

dat niet. We zullen mensen er met goede informatie van
moeten overtuigen dat ze hun kinderen moeten laten
inenten. Daar wil ik heel graag voorstellen voor doen,
waarop ik in het vervolg van mijn betoog nog kom. Laat ik
het hier maar even bij laten, voorzitter, want ik zie nog meer
interrupties.
Mevrouw Agema (PVV):
Ik constateer een stuitende inconsequentie bij mevrouw
Dik-Faber. Het is volgens haar prima dat er gelovigen zijn
die hun kinderen niet laten inenten, maar nu er een nieuwe
groep is en de totale vaccinatiegraad van alle kinderen in
het geding is, nu moet die nieuwe groep ineens gaan vaccineren, om die andere groep, die niet wil vaccineren, maar
uit de wind te houden. Dat kan toch niet? De ChristenUnie
moet toch inzien dat alle groepen gemotiveerd moeten
worden om te vaccineren, om het voor hun kinderen en
alle kinderen veilig te houden?
Mevrouw Dik-Faber (ChristenUnie):
Volgens mij haalt mevrouw Agema heel bewust mijn
woorden door elkaar.
Mevrouw Agema (PVV):
Beslist niet.
De voorzitter:
Gaat u verder.
Mevrouw Agema (PVV):
U zei net heel duidelijk: die andere groep, dat was de
boosdoener. Dat zei u heel duidelijk!
Mevrouw Dik-Faber (ChristenUnie):
Dat er nu sprake is van een dalende vaccinatiegraad ten
opzichte van de cijfers die we al decennia kennen, is eenop-een te herleiden tot een nieuwe groep mensen. Geen
terecht beeld, maar dan weten we allemaal waar we het
over hebben: mensen uit de grachtengordel, bakfietsbezitters et cetera, hoogopgeleid, groen, milieubewust. Daar zit
een groep die op basis van verkeerde argumenten tot de
verkeerde conclusie komt. Dát is de groep die we volgens
mij met goede informatie en met een gesprek met een arts
ervan kunnen overtuigen om hun kind wel te laten inenten.
Die groep wordt namelijk op het verkeerde been gezet door
onjuiste informatie, verspreid door antivaxers. Daarmee
zeg ik niet dat het mij niet spijt dat er ook mensen zijn met
een geloofsovertuiging die hun kind niet laten inenten. Ik
zie dat dat gebeurt. Ik zou het ook goed vinden als dat
gesprek wordt aangegaan vanuit de NPV of de kerken. Maar
je kunt die groep nu niet verwijten dat zij de oorzaak zijn
van de dalende vaccinatiegraad. Dat is namelijk niet zo.
Mevrouw Agema (PVV):
Maar als die groep toevallig een stukje groter was, dan was
de vaccinatiegraad ook in het geding. Als je groepen aanpakt, de non-vaxers of de gereformeerden, moet je ze beide
motiveren en overhalen. Ik ben niet voor dwang, maar je
moet beide over willen halen. Als je zegt "er is een nieuwe

14 februari 2019
TK 54

54-5-9

groep bij gekomen; die moet maar aangepakt worden en
niet de gelovige groep", dan ben je gewoon verkeerd bezig
in dit huis. Je kunt niet zeggen: de verantwoordelijkheid
voor de vaccinatiegraad ligt bij een ander, want de groep
gelovigen is net klein genoeg om de vaccinatiegraad niet
in het geding te brengen. Dat is toch inconsequent? Dat kan
de ChristenUnie hier toch niet doen? Het gaat om de
gezondheid en de levens van alle kinderen in het land.
Mevrouw Dik-Faber (ChristenUnie):
Het gaat om de gezondheid van alle kinderen in het land.
Ik vind het ontzettend belangrijk dat alle ouders hierin een
goede afweging maken. Maar nogmaals, we hebben van
oudsher een kleine groep mensen die op basis van hun
geloofsovertuiging hun kind niet laten inenten en dat is
nooit problematisch geweest. We hebben geloofsvrijheid
in dit land. We hebben het recht op bescherming van de
lichamelijke integriteit. Met die basiswaarden vind ik het
verdedigbaar dat deze groep die keuze maakt, ook omdat
het zo'n kleine groep is. Maar we zien nu wel dat we onder
bepaalde waarden dalen en dat komt doordat er een nieuwe
groep is. Die groep groeit. Die twijfelt niet op basis van
geloofsargumenten of op basis van lichamelijke integriteit,
maar op basis van nepnieuws. Daar moeten we ons toch
tegen teweerstellen? Ik vind nepnieuws echt onvergelijkbaar
met geloofsovertuigingen. We kunnen dat niet allemaal op
één hoop gooien.
De voorzitter:
Goed. Dan ga ik naar de heer Renkema. Nee, mevrouw
Agema.
Mevrouw Agema (PVV):
Ik wil graag mijn tweede interruptie inzetten, voorzitter.
De voorzitter:
Stel uw vraag.
Mevrouw Agema (PVV):
Er is nog een groep: moslims in grote steden. Een steeds
groter wordende groep moslims vaccineert ook niet.
Insjallah, zeggen ze. En wat zegt mevrouw Dik-Faber dan?
Mevrouw Dik-Faber (ChristenUnie):
Ook daar zullen we ons rekenschap van moeten geven. Ik
zeg mevrouw Agema toe dat ik mij zal verdiepen in de
argumenten van deze groep. Ik weet op dit moment niet
wat hun overtuigingen zijn en waar die vandaan komen.
Hebben die met het geloof te maken of met verkeerde
informatie? Ook deze groep heeft een verantwoordelijkheid;
dat zal ik mevrouw Agema nageven. Ik zal mij hierin verdiepen.
Mevrouw Ploumen (PvdA):
Als een kindje ziek wordt en de mazelen krijgt door de
dalende vaccinatiegraad, dan is het effect toch hetzelfde?
Dan maakt het toch niet uit of die dalende vaccinatiegraad
komt door religieuze of andere overtuigingen? Dat kindje

Tweede Kamer

Vaccinatie in Nederland

wordt toch even ziek? Is mevrouw Dik-Faber dat met mij
eens?
Mevrouw Dik-Faber (ChristenUnie):
Ja. Als een kindje geïnfecteerd wordt, dan is een kindje ziek
en dan maakt het niet uit om welke groep het gaat.
Mevrouw Ploumen (PvdA):
Ik hoor mevrouw Dik-Faber zeggen dat zij net als ik niet wil
dat kinderen ziek worden. Het is toch even erg, of je nou je
kinderen niet vaccineert vanwege religieuze of andere
redenen? Dat kan zij toch niet goedpraten?
Mevrouw Dik-Faber (ChristenUnie):
Ik maak er bezwaar tegen dat de argumenten van mensen
met een bepaalde geloofsovertuiging op één hoop worden
gegooid met de argumenten van mensen die niet vaccineren op basis van nepnieuws. Het resultaat is hetzelfde; dat
ben ik met u eens. Maar de overtuiging, de basis die ouders
hebben, is totaal anders. Laten we die ene groep inderdaad
goed informeren. Laten we een gesprek aangaan met artsen. Laten we ervoor zorgen dat nepnieuws de wereld uit
wordt geholpen. Ook mensen met een bepaalde geloofsovertuiging hebben een eigen verantwoordelijkheid. Er
werd net gerefereerd aan een brochure van de NPV. Ik
kende die brochure nog niet, maar die ga ik bekijken. Ik zou
het goed vinden als dat gesprek vanuit de kerken wordt
aangegaan, omdat die ouders met wezenlijke vragen zitten.
Dus ook daar zal een dialoog plaatsvinden. In dit Kamerdebat wordt het allemaal op een hoop gegooid omdat de uitkomst hetzelfde is. Dat kan toch niet de bedoeling zijn?
De voorzitter:
Tot slot, mevrouw Ploumen.
Mevrouw Ploumen (PvdA):
Dat is juist wel de bedoeling, want het gaat er mij om dat
geen kind in Nederland besmet wordt terwijl dat niet nodig
is! Het gaat er mij om dat geen enkel kind in Nederland ziek
wordt. Overwegingen van ouders maken niet uit voor de
uitkomst. Kinderen worden in de werkelijkheid van
mevrouw Dik-Faber onnodig ziek. Dat is wat zij nu hier
bepleit. Ik vind dat tamelijk schandalig.
De voorzitter:
Dat was een constatering, heb ik gemerkt. Wie was er
eigenlijk eerder, de heer Veldman of de heer Renkema? De
heer Veldman.
De heer Veldman (VVD):
Dat maakt ons niet veel uit, voorzitter.
De voorzitter:
Dat dacht ik al.

14 februari 2019
TK 54

54-5-10

De heer Veldman (VVD):
Ik krijg de indruk dat mevrouw Dik-Faber de veiligheid en
gezondheid van onze kinderen niet als hoogste prioriteit
ziet. Zij zegt eigenlijk nu al: ik ben niet bereid om na te
denken over verdergaande maatregelen. Dat is vreemd,
want op heel veel andere vlakken treffen we die wel. Zo
krijgen ouders een boete als zij geen kinderstoeltje in de
auto hebben. Als kinderen mishandeld worden, sturen we
jeugdzorg erop af. Dat zijn allemaal maatregelen om ervoor
te zorgen dat kinderen veilig kunnen opgroeien. Dan is het
toch raar dat u op dit moment, terwijl we zien dat de vaccinatiegraad daalt, niet bereid bent om stappen te zetten en
om na te denken over wat we nog meer kunnen doen om
de vaccinatiegraad omhoog te brengen? Voorlichting en
communicatie is goed, maar je moet volgens mij bereid
zijn om verder na te denken. Is mevrouw Dik-Faber bereid
om die stap te zetten?
Mevrouw Dik-Faber (ChristenUnie):
Volgens mij heb ik juist verteld dat de voorlichting en
communicatie-oude-stijl die we hebben, totaal niet volstaan,
dus ik doe niet anders dan nadenken over de vraag hoe we
de vaccinatiegraad omhoog kunnen brengen. Ik ben halverwege mijn betoog. Ik zal zo nog met een aantal voorstellen
komen. Ik ben inderdaad niet zover dat we komen met
dwangmaatregelen. Ik vind dat we eerst op basis van dialoog en het in positie brengen van artsen moeten kijken
wat we kunnen bereiken. Ik heb de heer Veldman ook goed
gehoord. Hij zei: ik zie heel graag in kaart gebracht hoe dit
nu in andere landen werkt. Daar ben ik ook benieuwd naar.
Als hij daarvoor een voorstel doet en zegt "laat de staatssecretaris dat in kaart brengen", dan vind ik dat prima. Dan
gaan we daarnaar kijken. De route is eerst dialoog, bij de
21ste eeuw passende communicatie, aansluiten op de kritische vragen van ouders en artsen in positie brengen.
De heer Veldman (VVD):
Dat laatste ben ik met mevrouw Dik-Faber eens. Ik heb ook
gezegd dat er op zichzelf genomen niets mis is met het
aanvalsplan van de staatssecretaris. Pas in deze interruptie
proef ik dat mevrouw Dik-Faber bereid is om na te denken
over verdergaande stappen. Daar ben ik blij om, want dan
delen we het feit dat het belang van het kind vooropstaat
en dat de veiligheid van kinderen voorop moet staan,
waardoor je dus bereid moet zijn om verdergaande stappen
te zetten.
De voorzitter:
Dat was ook een constatering. De heer Renkema.
De heer Renkema (GroenLinks):
Ik heb eigenlijk een vraag over HPV aan mevrouw Dik-Faber
van de ChristenUnie. Ik heb haar veel horen zeggen over
met name de vaccinatiegraad onder jonge kinderen, maar
ik heb niets gehoord over het feit dat meer dan de helft van
de meisjes ervoor kiest om die HPV-vaccinatie te mijden.
Zou ze daar iets over willen zeggen? In het verlengde
daarvan stel ik haar eigenlijk dezelfde vraag als ik aan de
heer Van der Staaij stelde. Als het gaat om gesprekken door
experts zoals jeugdartsen, vindt zij dan ook dat bijvoorbeeld
evangelische scholen en vrijgemaakt gereformeerde scholen
daarin mee zouden moeten gaan?

Tweede Kamer

Vaccinatie in Nederland

Mevrouw Dik-Faber (ChristenUnie):
Die lage vaccinatiegraad tegen HPV baart mij ook zorgen.
Ik wil niet flauw doen, maar ik speel de vraag wat we hier
nu aan gaan doen graag door naar de staatssecretaris. Je
hebt het namelijk niet alleen over ouders die beslissen over
hun kleine baby'tje, maar ook over tieners, die veel met
elkaar in gesprek gaan in de klas. Volgens mij is er een
campagne geweest, specifiek gericht op tieners, en hebben
zij persoonlijk post gekregen om zich te laten vaccineren.
Ik denk dat de staatssecretaris dus heel veel doet, maar ik
hoor graag wat er nog meer mogelijk is. Ik weet namelijk
dat in bepaalde landen, ik meen in Australië, de vaccinatiegraad tegen HPV erg hoog is. Daardoor komen bepaalde
types kanker daar ook gewoon niet meer voor. Dat is
natuurlijk enorm veel gezondheidswinst. Het zou mooi zijn
als we die ook in Nederland konden bereiken.
De heer Renkema (GroenLinks):
Ik ken de brieven en de brochures, maar ik doe hier vandaag
het voorstel om jeugdartsen op scholen in te zetten om dit
gesprek te begeleiden. En mijn vraag was: kijkt u ook naar
evangelische en naar vrijgemaakt gereformeerde scholen?
Zegt de ChristenUnie: ja, het is goed dat experts ook daar
dat soort gesprekken met tieners voeren?
Mevrouw Dik-Faber (ChristenUnie):
Ik zou het echt toejuichen als scholen die stap gingen zetten.
Dat geldt voor alle scholen. Ik zeg daar maar even bij: ook
voor islamitische scholen, voor zover we die hebben in
Nederland. Scholen van alle signatuur zouden dus het
gesprek moeten aangaan. Ik zou het ook goed vinden als
daar jeugdartsen bij werden aangetrokken. Tegelijkertijd
hebben we hier vrijheid van onderwijs. Dus als meneer
Renkema vandaag een motie gaat indienen die de staatssecretaris opdraagt ervoor zorg te dragen dat elke school zo'n
jeugdarts binnen de poorten heeft om die voorlichting te
geven, dan zeg ik: dat gaat wel tegen de vrijheid van
onderwijs in. Ik kan alleen de oproep doen. Daar wil ik het
graag bij laten.
De voorzitter:
Dank u wel. Gaat u verder. Die motie komt niet, zegt de heer
Renkema.
Mevrouw Dik-Faber (ChristenUnie):
Dat is goed om te horen.
De voorzitter:
Dat is dan geruststellend voor u. Gaat u verder.
Mevrouw Dik-Faber (ChristenUnie):
Voorzitter. De staatssecretaris wil heel graag de rol van de
jgz-professionals, de jeugdgezondheidszorgprofessionals,
versterken. Als de ouders niet komen opdagen voor een
vaccinatie, krijgen zij een uitnodiging voor een gesprek. Dat
is winst ten opzichte van de huidige situatie. Maar de kritische ouders die niet komen opdagen, zijn vaak dezelfde
ouders die wegblijven uit de consultatiebureaus, waar ze
naar hun idee worden betutteld en het gevoel krijgen het
niet goed te doen. Ik vraag me daarom af of dit gaat werken.

14 februari 2019
TK 54

54-5-11

Moeten we niet juist aansluiten bij deskundigen als de
huisarts, die ze wel serieus nemen, zo vraag ik de staatssecretaris. Graag een reactie.

De voorzitter:
Was u klaar met dit punt?

Voorzitter. We hebben een rondetafel gehad. Anderen
hebben daar ook al aan gerefereerd. Er was ook iemand
van Lareb. Zij gaf aan wat de meest gestelde vraag is die
Lareb krijgt van ouders die hun kind eerder hebben laten
inenten. Dat kind heeft dan koorts gekregen en de vraag
die ouders dan voorleggen is: we worden opgeroepen voor
een nieuwe vaccinatie; krijgt mijn kind dan weer koorts?
Die vraag kan Lareb niet beantwoorden. Ze hebben daarom
ook voorgesteld dat zij een geboortecohort, zoals dat heet,
langjarig volgen om de bijwerkingen in kaart te brengen,
zodat ze ook beter in staat zijn om ouders te informeren en
zo mogelijk gerust te stellen. Mijn vraag aan de staatssecretaris is wat hij vindt van de oproep van Lareb en wat hij
daarin kan doen.

Mevrouw Diertens (D66):
Met dit punt ben ik nu klaar.

Voorzitter, tot slot. Als je spreekt met artsen en wetenschappers, dan komen ze met een hele lijst van ziekten waarvoor
er vaccinaties zouden moeten komen in Nederland.
Ondertussen duren de adviestrajecten van de Gezondheidsraad vaak heel lang, en zien we in de werkagenda slechts
twee adviezen, twee onderwerpen, staan. Als we vaccinaties
serieus nemen en onze kinderen goed willen beschermen,
zal er toch iets moeten veranderen. Ziet de staatssecretaris
mogelijkheden om de Commissie Vaccinaties van de
Gezondheidsraad te versterken en de doorlooptijd van de
advisering te verkorten?
Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw Dik-Faber. Dan geef ik nu het woord
aan mevrouw Diertens namens D66.

Mevrouw Diertens (D66):
Dank u wel, voorzitter. We spreken hier al lang over vaccinaties. Het is ook een belangrijk onderwerp. Het is heel
belangrijk, want we hebben te maken met een stijgend
infectierisico. In aanloop naar dit debat hebben we ons al
laten informeren door diverse experts en ervaringsdeskundigen. Het is duidelijk dat hier niet één oplossing voor is.
Meerdere acties zijn nodig. De initiatiefwet van mijn collega
Raemakers over kindcentra is daar één van. Deze zorgt
ervoor dat ouders transparantie hebben over de vraag: gaan
mijn kinderen wel naar een veilige omgeving? Zo kunnen
zij een goed geïnformeerde keuze maken.
Voorzitter. Dat is gelijk een van de punten die ik vandaag
wil benadrukken: het belang van informatie over vaccineren.
Voorlichting moet op een toegankelijke, eerlijke, overtuigende en persoonsgerichte manier gegeven worden. Dat
betekent dat er een aantal dingen moeten gebeuren. Zo
moet er aandacht zijn voor het vraagstuk van het stijgende
infectierisico in de opleiding van huisartsen en verloskundigen. Graag hoor ik van de staatssecretaris hoe hij hier werk
van gaat maken. Er bestaat al een mogelijkheid om extra
spreekuren voor ouders te houden op consultatiebureaus.
Hoeveel wordt hiervan gebruikgemaakt, en hoe wil de
staatssecretaris ervoor zorgen dat hier meer gebruik van
wordt gemaakt?

Tweede Kamer

Vaccinatie in Nederland

De voorzitter:
Oké. Dan is er een interruptie van de heer Hijink.
De heer Hijink (SP):
Even om te checken: komt u nog terug op die initiatiefwet,
of was dit het?
Mevrouw Diertens (D66):
Dit was het.
De heer Hijink (SP):
Dan heb ik daar een vraag over. Critici stellen — we hebben
daarover net ook dat debatje met mevrouw Ploumen gehad
— dat met dit wetsvoorstel de fundamentele overheidstaak
van het beschermen van de publieke gezondheid deels
wordt verschoven naar ouders, die de keuze moeten maken
voor een bepaald kinderdagverblijf, en de besturen van
kinderdagverblijven, die zich moeten bezighouden met de
vraag: laat ik niet-gevaccineerde kinderen wel of niet toe?
Dat is een probleem, omdat je daarmee precies gaat krijgen
waarvoor gewaarschuwd wordt, namelijk een tweedeling
tussen locaties waar wel gevaccineerd wordt en locaties
waar niet gevaccineerd wordt. Op die laatste ga je dus
enorme risico's nemen.
Mevrouw Diertens (D66):
Ja, dat klopt. Maar dit is een aanloop voor het geval de
vaccinatiegraad niet gaat stijgen, maar verder gaat dalen.
Ik denk dat we met deze initiatiefwet een eerste stap zetten
naar een goede oplossing, als het slecht gaat. Ten tweede
vind ik het heel belangrijk dat we weten dat kinderdagverblijven eraan gehouden zijn dat de chloor niet in het gootsteenkastje staat waar kinderen bij kunnen, dat er beddenbeveiliging is en dat er nog een heleboel andere zaken goed
geregeld zijn. Ik zou als ouder ook willen weten of de kinderen veilig zijn waar ik mijn kind naartoe breng, of ik ze naar
een goede omgeving breng. Als wij meer inzetten op
voorlichting en persoonlijke overtuiging, denk ik dat het
met die ouders, de brandhaarden, wel zal meevallen. Door
bewustwording gaat die algemene vaccinatiegraad verder
omhoog.
De heer Hijink (SP):
Dat lijkt mij een optimistische inschatting, die niet hard te
maken is. Mevrouw Diertens zegt dat we een stap in de
goede richting zetten. Maar een eerste stap kan ook juist in
de verkeerde richting zijn. Critici zeggen: als je het al doet
op de kinderopvang — ik vind het nog te vroeg — maar stel
dat je het op de kinderopvang zou gaan doen, doe het dan
meteen goed en maak het verplicht voor alle vormen van
kinderopvang. Daarmee dek je namelijk het risico af.
Mevrouw Diertens kiest nu sec voor de keuzevrijheid van
ouders, maar dat is natuurlijk niet de kern van de discussie.

14 februari 2019
TK 54

54-5-12

De kern van de discussie is bescherming van kinderen die
anders gevaarlijke ziektes oplopen. Dan moet je kijken naar
het algemene belang en niet naar de keuzevrijheid van
ouders. Als je consequent bent, zou je dus moeten zeggen:
niemand die niet gevaccineerd is, komt nog terecht op de
kinderopvang. Ik zou dat nu nog niet willen voorstellen,
maar als je iets doet, zou het die kant op moeten.
Mevrouw Diertens (D66):
Ik denk dat we daar dan nog een debat over gaan voeren.
We moeten eerst kijken hoe we die vaccinatiegraad omhoog
kunnen krijgen. Uit de rondetafel is gebleken dat we met
voorlichting, informatie en persoonlijk overtuigen nog heel
veel kunnen bereiken. Daarmee valt nog heel veel winst te
behalen. Het is eigenlijk ook nog niet bewezen dat het leidt
tot een hogere vaccinatiegraad als iedereen verplicht ingeënt wordt. De onderzoeken daarover zijn ook nog in tegenspraak met elkaar. Ik denk dat het heel goed is dat we eerst
inzetten op de proactieve houding, op informatie en een
betere voorlichting en overtuiging, zoals de staatssecretaris
heeft voorgesteld. Maar we moeten wel voorbereid zijn op
het feit dat er eventueel andere mogelijkheden aan de orde
komen. D66 legt nergens een taboe op.
De voorzitter:
Gaat u verder.
Mevrouw Diertens (D66):
De staatssecretaris zegt foutieve informatie te willen
bestrijden. Dat is een interessante gedachte. Graag hoor ik
daar meer over.
Infectiepreventie reikt veel verder dan de grens. Het is dan
ook belangrijk om te kijken hoe andere landen in Europa
dit vraagstuk aanpakken. Tijdens de rondetafelgesprekken
is stilgestaan bij het Verenigd Koninkrijk. Dat voert een
infectiepreventiebeleid dat proactiever overkomt. Graag
hoor ik van de staatssecretaris hoe hij tegen dit beleid
aankijkt en welke lessen hij hieruit trekt voor ons beleid.
Een ander punt waar wij iets van kunnen leren, is de laagdrempeligheid in andere landen. Kijk bijvoorbeeld naar de
apotheker. In veel Europese landen vervult deze een grote
rol in de voorlichting. In sommige landen kregen apothekers
zelfs toestemming om bepaalde vaccins te verstrekken en
toe te dienen, uiteraard na een bijscholingstraject. Graag
een reactie van de staatssecretaris hierop.
Gelukkig krijgen onze kinderen via het Rijksvaccinatieprogramma een groot aantal vaccins. Maar niet alle ziekten
zijn hierin opgenomen. Ook hier is informatie van groot
belang. Is de staatssecretaris bereid om ook goed te kijken
hoe het zit met de informatievoorziening over vaccinaties
buiten het RVP?
In zijn brief Verder met vaccineren kondigt de staatssecretaris diverse acties aan. Een ervan is de mogelijkheid dat
zestien- en zeventienjarigen die niet gevaccineerd zijn volgens het Rijksvaccinatieprogramma, de gelegenheid krijgen
dit alsnog te doen. Een inhaalvaccinatie zullen we het maar
noemen. Sommige jongeren, wier ouders wellicht andere
ideeën erop nahouden, kunnen dan op hun zestiende zelf
beslissen over hun gezondheid. Dat lijkt me een goede

Tweede Kamer

Vaccinatie in Nederland

maatregel, maar kan het niet wat ambitieuzer? Recent sprak
ik iemand die naar Nederland was gekomen. Haar broers
en zussen, die hier geboren zijn, hebben wel een RVP
doorlopen, maar zij en haar moeder niet. Voor hen was zo'n
inhaalvaccinatie een uitkomst geweest. Zowel haar moeder
als zij had dat graag gehad, maar zij zijn niet opgeroepen.
Is de staatssecretaris bereid om, eventueel samen met zijn
collega van JenV, te kijken hoe een inhaalvaccinatie ingezet
kan worden voor kansrijke nieuwkomers?
Voorzitter. Het stijgende infectierisico is een groot probleem.
We zijn het aan onze kinderen verplicht om nu verantwoordelijkheid te nemen, want wie denkt aan morgen, moet
vandaag wat doen.
Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw Diertens. Dan geef ik het woord nu
aan mevrouw Agema namens de PVV.

Mevrouw Agema (PVV):
Dank u wel, voorzitter. Eeuwenoude infectieziektes zijn zo
goed bestreden dat ze niet meer zichtbaar zijn. We zien
bijvoorbeeld geen kinderen meer met polio op straat.
Daarmee mogen we ons gelukkig prijzen, maar dat heeft
als keerzijde dat het nut en de noodzaak van vaccineren
niet meer bij iedereen op het netvlies staan. Het besef dat
vaccinatie naast schoon drinkwater de meest effectieve
manier is om infectieziekten te bestrijden, daalt. Gelukkig
blijkt uit de laatste berichten van het RIVM dat de dalende
trend ten aanzien van vaccineren is gestopt, maar dat zijn
landelijke cijfers. Hoe zit het regionaal en lokaal? Landelijk
ligt de BMR-vaccinatie op 93,8%, maar in de binnenstad
van Utrecht is dat maar 90% en op Urk 58%. Wat betekent
dit, vraag ik de staatssecretaris. Wat zegt dit over de landelijke dalende trend, die is gestopt?
Ook worden er kwalijke spookverhalen via internet verspreid. Daar komt de overheid onvoldoende tussen. Naast
biblebelters zijn er steeds meer stedelingen die niet meer
enten. Hoe gaat de staatssecretaris hen beter bereiken?
Maakt hij een goed vindbaar onlineplatform waar de juiste
informatie voor twijfelende ouders beschikbaar wordt en
spookverhalen worden weerlegd?
De PVV-fractie steunt de actiepunten van de staatssecretaris,
maar heeft nog wel een paar vragen. Is er een calamiteitenprogramma als de vaccinatiegraad wel ineens of slechts
voor bepaalde infectieziekten daalt? Ligt er een draaiboek
klaar voor als er een uitbraak in het buitenland plaatsvindt?
Hebben we genoeg vaccins in de ijskast voor een extra
inentingsronde? Weten we de risicogroepen goed te
bereiken? En wat de HPV-vaccinatie betreft: waarom niet
in de laatste klas van de lagere school vaccineren?
We hebben een mooi Rijksvaccinatieprogramma, maar het
is ook erg conservatief. Het duurt jaren voordat een vaccin
wordt toegevoegd. Landen om ons heen enten bijvoorbeeld
wél tegen waterpokken. In ons land moeten kinderen maar
lijden, omdat het niet dodelijk zou zijn, maar toch verzekeren
specialisten ons dat jaarlijks enkele kinderen in het ziekenhuis belanden. Los van de pijn, de blaasjes en de littekens

14 februari 2019
TK 54

54-5-13

in het gezicht is dit virus ook nog eens verantwoordelijk
voor het zeer pijnlijke gordelroos op latere leeftijd. Dit moet
toch voldoende om het wél op te nemen in het Rijksvaccinatieprogramma en daar niet nog eens jaren op te gaan
wachten, zo vraag ik de staatssecretaris.
Voorzitter. Dan kom ik nu bij het andere onderdeel van dit
debat, de meningokokkenuitbraak. Het overlijdenspercentage bij meningokokkeninfectie is hoog, ongeveer 17%. Een
ander deel loopt blijvende schade op, zoals amputatie van
ledematen. En de ziekte verloopt extreem snel. Komen
sommigen nog lopend in het ziekenhuis, binnen een paar
uur liggen ze al op de intensive care. Slechts enkele dagen
heeft de bacterie nodig om haar verwoestende werk te
doen. Van alle leeftijdsgroepen worden tieners het meest
getroffen. Daar ligt het overlijdenspercentage zelfs op 27%,
een kwart. Ook al gebeurt het niet veel keren per jaar, het
is bizar dat we ouders die hun kind hieraan verliezen,
moeten vertellen dat er al een hele poos een vaccin
beschikbaar is. Gelukkig wordt er nu een inhaalslag mee
gemaakt, maar dat heeft wel even geduurd. Er zit vier jaar
vanaf de eerste signalen tot het einde van het inentingsprogramma en het is dus nog niet volledig beschikbaar. Kunnen
er geen voorraden worden aangehouden? Waarom moet
de inkoop via een tijdrovende aanbesteding? Waarom moet
het Zorginstituut zich ook nog eens buigen over de effectiviteit en hanteert het daarbij rare financiële grenzen? Welke
mogelijkheden ziet de staatssecretaris om dit proces overboord te gooien en met een snelle procedure te komen,
vraag ik.
Ik heb me ook verbaasd over de berichtgeving dat het RIVM
vaccins achterhield. Die waren dus niet beschikbaar voor
de doelgroep van de 14-jarigen. In de zomer van 2018 werd
een deel achtergehouden voor vakantiegangers. Dat vind
ik onverantwoord. Bij een uitbraak moeten er voldoende
vaccins beschikbaar zijn voor iedereen, voor risicogroepen,
kinderen, ouderen, zwangeren en vakantiegangers.
De voorzitter:
Dank u wel. Tot slot is het woord aan mevrouw Kuik namens
het CDA.

Mevrouw Kuik (CDA):
Dank, voorzitter. In de top tien van de grootste bedreigingen
voor de gezondheid wereldwijd staat de antivaxbeweging.
Het infectierisico wordt groter, omdat minder mensen zich
laten inenten. De trend van de afgelopen jaren vindt het
CDA zeer zorgelijk. Ironisch genoeg zien mensen door het
succes van vaccineren minder de gevolgen van ziektes,
waardoor het gevoel van urgentie afneemt. Ik zie dat ik
direct al een interruptie heb. Dit is een goede opening
geweest, voorzitter.
Mevrouw Ploumen (PvdA):
Mevrouw Kuik begint nu aan haar bijdrage hier, maar vanochtend opende ze het debat ook al in de krant. Ik lees
daarin dat zij zegt — nee, ze zegt het niet, ze benadrukt —
dat ze religieuze bezwaren anders weegt dan die van de
antivaxbeweging. Ik zou haar willen vragen om daar eens
een nadere toelichting op te geven. Hoezo? Wat weegt ze
dan anders?

Tweede Kamer

Vaccinatie in Nederland

Mevrouw Kuik (CDA):
Als mevrouw Ploumen even geduld heeft, kom ik daar in
mijn verhaal op terug.
Mevrouw Ploumen (PvdA):
Ik zou het eigenlijk nu wel willen weten.
De voorzitter:
Mevrouw Ploumen!
Mevrouw Kuik (CDA):
Voorzitter, ik ga over mijn eigen tekst en ik kom daarop
terug. Heb geduld! En als u het antwoord niet krijgt, dan
kunt u alsnog ...
De voorzitter:
Mevrouw Ploumen, als mevrouw Kuik klaar is, krijgt u de
gelegenheid om te interrumperen.
Mevrouw Ploumen (PvdA):
Dan wentel ik in het vertrouwen dat u mij zo het woord
geeft.
De voorzitter:
U weet dat ik dat echt in de gaten houd.
Mevrouw Kuik (CDA):
Je kunt er doof, blind van worden, een blijvende hersenbeschadiging aan overhouden of dood aan gaan: mazelen!
Van de bof kun je onvruchtbaar worden en van polio verlamd of voor de rest van je leven gehandicapt. En zo kan ik
nog wel even doorgaan. Maar de antivaxpropaganda draait
volop, fakenieuws te over. De twijfel van veel mensen is
vaak niet gebaseerd op gegronde kennis, gaf ook professor
Das tijdens de rondetafel aan. Mensen gaan googelen en
komen van alles tegen. Het CDA wil dat de staatssecretaris
inzet op de communicatie van deze tijd, waarbij ouders
geholpen worden bij het op een rijtje zetten van belangrijke
feiten. Een prik leidt niet tot autisme, maar een kind kan
wel degelijk even ziek worden. Beelden en metaforen helpen. Maak duidelijk hoe buitenproportioneel antivaxverhalen zijn. Vergelijk het met het volgende voorbeeld: ik zag
op Google dat bruggen kunnen instorten, daarom laat ik
mijn kinderen liever door de snelstromende rivier zwemmen. Zoals u hoort: een bizarre redenatie. Kan de staatssecretaris aangeven hoe de Inspectie Gezondheidszorg en
Jeugd meer en harder op kan treden misleiding over vaccineren? Is de staatssecretaris van plan om de effectiviteit
van de maatregelen die hij in zijn brief heeft aangekondigd,
vanaf het begin te monitoren? Wordt bij het versterken van
de rol van professionals ook de apotheker betrokken?
Voorzitter. Ik zie inenten zelf niet als iets om over te twijfelen. Ik vertrouw op de artsen en deskundigen en voel het
als een soort upgrade. Eerlijk gezegd vind ik het ook moeilijk
te begrijpen dat je je kinderen blootstelt aan levensbedreigende ziekten en daarmee het risico voor anderen vergroot.
Dan maar verplichten, klonk het vanuit liberale hoek. Ik snap
die primaire reactie, maar wat lost dat precies op? Ouders

14 februari 2019
TK 54

54-5-14

zijn eerstverantwoordelijk voor de gezondheid van hun
kinderen. Grondrechten, zoals het recht op lichamelijke
integriteit en de onaantastbaarheid van het lichaam, schuif
je niet zomaar opzij. Daarnaast is het CDA onvoldoende
overtuigd van de effectiviteit van een wettelijke verplichting.
De antivax moeten we aanpakken op fake news. Maar de
religieuze groep die niet vaccineert, moeten we evengoed
voorlichten. Die voorlichting zal op een andere manier
moeten plaatsvinden om effectief te zijn. Dat was mijn punt.
De Wereldgezondheidsorganisatie maakte vorige week
bekend dat er in 2017 een recordaantal gevallen van
mazelen is geweest in Europa. Ziektes houden niet op bij
de grenzen. Welke acties onderneemt de staatssecretaris
in Europees verband om het infectierisico te verlagen?
Mevrouw Ploumen (PvdA):
Mevrouw Kuik en ik zijn het op heel veel punten eens. Ik
denk dat zij dat ook wel verwachtte. Maar ik werd toch wel
op een ander been gezet door haar uitspraken vanochtend
in de krant. Daar krijg ik graag nog een nadere toelichting
op. Ze zegt daarin dat ze de godsdienstige bezwaren, de
religieuze bezwaren van mensen anders weegt dan de
bezwaren van de antivaxbeweging. Is ze het met me eens
dat het effect toch hetzelfde is?
Mevrouw Kuik (CDA):
Zeker. Zoals ik al zei: je hebt een andere communicatie
nodig. De mensen die op basis van religieuze overwegingen
niet vaccineren, hebben dus andere overwegingen. Ze
twijfelen niet over het effect van inenten, wat de antivaxers
wel doen, maar zeggen dat een hogere macht ermee te
maken heeft. Je moet dus op een andere manier naar hen
communiceren om effect te hebben. Dat is het punt dat ik
wilde maken.
Mevrouw Ploumen (PvdA):
Is mevrouw Kuik het dan ook met mij eens dat je kind niet
inenten met een beroep op religieuze overwegingen toch
wel — laten we zeggen — met kritiek overladen moet worden?
Mevrouw Kuik (CDA):
Zoals ik zelf al zei: ik vind inenten niet iets om over te twijfelen.
De voorzitter:
Tot slot.
Mevrouw Ploumen (PvdA):
Als mevrouw Kuik met iemand in gesprek gaat met iemand
die zegt "mijn God wil niet dat ik mijn kind inent", wat zegt
zij dan tegen die persoon?
Mevrouw Kuik (CDA):
Ik kan die niet dwingen. Daarom is het goed dat de staatssecretaris bekijkt hoe er goede informatie gegeven kan
worden, zodat we mensen daarmee kunnen helpen om een
goede beslissing te nemen.

De heer Veldman (VVD):
Ik hoor mevrouw Kuik de mogelijkheid om over te gaan tot
een algehele verplichting afwijzen met een beroep op de
grondrechten, nog voor we volgens mij alle voors en tegens
ervan op een rijtje gezet hebben. Op zichzelf kan ik me iets
voorstellen bij dat beroep op de grondrechten, maar dan
heb ik wel de volgende vraag aan mevrouw Kuik. Kinderen
die niet ingeënt zijn, vormen ook een risico voor kinderen
die niet ingeënt kúnnen worden. Is het niet zo dat de vrijheid
van de een ophoudt, daar waar de vrijheid, en dus ook de
veiligheid, van een ander wordt aangetast?
Mevrouw Kuik (CDA):
Wat ik precies zei, was dat ik grondrechten niet zomaar
opzijschuif. Als ik kijk naar de argumentatie van het RIVM
over de effectiviteit, de controleerbaarheid en het effect
hiervan op mensen, ben ik er niet van overtuigd dat een
wettelijke verplichting verstandig is. De heer Veldman wil
graag dat er naar andere landen wordt gekeken. Ik vind het
prima om dat te onderzoeken, maar grondrechten schuif
je niet zomaar opzij.
De heer Veldman (VVD):
Ik ben blij te horen dat ook mevrouw Kuik zegt dat het goed
is om te onderzoeken welke maatregelen we nog meer
kunnen treffen, zodat we voorbereid zijn op een eventuele
verdere daling.
De voorzitter:
Gaat u verder, mevrouw Kuik.
Mevrouw Kuik (CDA):
Voorzitter. We hebben de aangrijpende verhalen gehoord
over bijvoorbeeld Noa en Maurits, jonge mensen die zijn
weggerukt door de meningokokbacterie. Sterkte voor hun
familie. Respect dat hun ouders hun verhaal vertellen. Het
Rijksvaccinatieprogramma is onlangs uitgebreid met type
W. Experts wegen verschillende belangen af. De Gezondheidsraad heeft een negatief oordeel gegeven over het
opnemen van meningokokken B. Kan de staatssecretaris
toelichten waarom de Nederlandse kinderen niet worden
gevaccineerd voor type B, terwijl dat bijvoorbeeld in Engeland wel gebeurt? Indien bijwerkingen met name onzeker
zijn voor kleine kinderen, is het dan een optie om later in
te enten, als ze wat ouder zijn?
Tot slot. Hebben de experts voldoende capaciteit om in rap
tempo op te schalen? Hoe kijkt de staatssecretaris naar de
tijdlijn: uitbraak, de ernst bepalen, het bestellen van de
vaccins en het daadwerkelijk uitvoeren? Hoe heeft het
ministerie zich voorbereid op de brexit als het gaat om de
verkrijgbaarheid van vaccins?
Voorzitter. We kunnen rotziektes zoals mazelen samen uitroeien door vaccineren.
De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw Kuik. Daarmee zijn we aan het einde
gekomen van de eerste termijn van de zijde van de Kamer.
De beraadslaging wordt geschorst.

Tweede Kamer

Vaccinatie in Nederland

14 februari 2019
TK 54

54-5-15

De voorzitter:
Ik schors de vergadering tot 13.00 uur. Dan gaan we eerst
stemmen over één motie. Daarna komt de regeling van
werkzaamheden. Daarna kan de staatssecretaris ingaan op
de vragen die de Kamerleden in eerste termijn gesteld
hebben.
De vergadering wordt van 12.30 uur tot 13.00 uur geschorst.

Tweede Kamer

Vaccinatie in Nederland

14 februari 2019
TK 54

54-5-16