Voorzitter
De heer Weekers (VVD): Voorzitter. Ik wijs erop dat
collega Irrgang en ik op 11 mei 22 vragen hebben gesteld
over deze back-upfaciliteit bij ING. Er ligt ook nog een
motie van mij die in februari jongstleden Kamerbreed is
aanvaard. In die motie wordt de minister verzocht, de
Kamer halfjaarlijks op de hoogte te stellen van de
waardeontwikkeling, de risico’s enzovoort. Wij hebben
van minister Bos nog niet gehoord hoe hij deze motie
gaat uitvoeren. Dat zou gekoppeld kunnen worden aan
de brief die mevrouw Koer Kaya vraagt. Als wij die brief
hebben ontvangen en als de vragen van de heer Irrgang
en mij zijn beantwoord, kunnen we besluiten op welke
wijze wij hierover het gesprek gaan voeren met de
regering.

De heer Brinkman (PVV): Voorzitter. Naar aanleiding van
het bericht in de Volkskrant over het opgeven van 3000
opleidingsplaatsen bij de politie wil ik een spoeddebat
aanvragen. Voor dat spoeddebat wil ik graag de notitie
van de minister waar in de Volkskrant sprake van is en
een toelichtende brief. Ook wil ik graag een reactie van
het Korpsbeheerdersberaad. Ik heb begrepen dat dit punt
eerder voor een regeling was aangemeld, maar weer is
ingetrokken. Ik vind dit zo opportuun dat wij het er direct
over moeten hebben. Ik vind het raar dat het weer is
teruggetrokken, terwijl dezelfde persoon gisteren een
debat heeft aangevraagd over een of andere zendmast in
Rotterdam. Ik begrijp die lijn niet helemaal. Dit is een
zeer belangrijk punt en wij moeten nu meteen beslissen.

De voorzitter: Het was niet mevrouw Koşer Kaya die
om een brief vroeg, maar de heer De Nerée tot Babberich. Maar u steunt evenmin het verzoek om een debat
op dit moment.

Mevrouw Verdonk (Verdonk): Ik steun dit verzoek van
harte. Ik begrijp ook niet hoe dit bij de regeling is
gegaan. Misschien kan de voorzitter daarover iets meer
zeggen. Ik wil zeker weten dat wij goede stukken krijgen
en daarom stel ik voor om tussen nu en een week een
debat te voeren.

De heer Tony van Dijck (PVV): Ik steun dat verzoek wel,
maar ik sluit mij ook aan bij het verzoek om een brief en
het overzicht van de waardeontwikkeling.
De voorzitter: Dan constateer ik dat mevrouw Koşer
Kaya niet voldoende steun heeft voor een debat, maar
wel voor een brief.

De voorzitter: Degene die het oorspronkelijke verzoek
heeft gedaan, heeft zijn verzoek teruggetrokken. Het
wordt voor een AO geagendeerd dat vandaag of morgen
wordt gehouden. Ik constateer dat er niet voldoende
steun is voor een spoeddebat.

Mevrouw Koşer Kaya (D66): Dan wil ik graag die brief,
het overzicht van de waardeontwikkeling en een reactie
op het bericht in de Volkskrant voor volgende week
dinsdag krijgen.

De heer Brinkman (PVV): Ik constateer ook met spijt dat
sommige partijen grote woorden spreken over het nut en
het welzijn van de politie, maar dat hier in de Kamer niet
doen. Helaas.

De voorzitter: Prima. Wij zullen het stenogram van dit
deel van de vergadering doorgeleiden naar het kabinet.
Het woord is aan mevrouw Van Velzen.

Aan de orde is het spoeddebat over de kaping van
een Nederlands schip.

Mevrouw Van Velzen (SP): Voorzitter. Wij hebben
morgenochtend een algemeen overleg over een aantal
tbs-onderwerpen. Voor die tijd wil ik graag een tweetal
sets Kamervragen beantwoord zien. De nummers heb ik
al aan u doorgegeven. Die antwoorden wil ik gebruiken
voor het debat, dus het zou fijn zijn als ze vandaag op
een redelijk tijdstip binnenkomen.
Ik heb ook vragen gesteld over de totstandkoming van
het masterplan detentiewezen justitie. Dat masterplan
komt aanstaande maandag naar buiten. Ik heb verzocht
of die vragen voor die tijd kunnen worden beantwoord.
Ik rappelleer nu alvast, maar als het vandaag of morgen
kan, ben ik erg blij.
De voorzitter: Wij zullen beide sets vragen inclusief de
juiste stuknummers doorgeleiden naar het kabinet ter
spoedige beantwoording.
Het woord is aan de heer Van Gerven.
De heer Van Gerven (SP): Ik verzoek u met steun van de
meerderheid van de Kamer, het spoeddebat over het
Erfocentrum dat voor morgenavond staat gepland, van
de agenda af te voeren.
De voorzitter: Het lijkt mij dat daartegen nauwelijks
bezwaar kan bestaan. Dank voor deze geste. Aldus is
besloten.
Het woord is aan de heer Brinkman.

Tweede Kamer

Kaping Nederlands schip

©
De heer Aptroot (VVD): Voorzitter. Het Nederlandse
schip MV Marathon is aangevallen en gekaapt. Dat is
geen losstaand incident, integendeel. Schepen in de Golf
van Aden en de Indische Oceaan worden tot 600 mijl uit
de kust van Somalië en Kenia rond de Seychellen
aangevallen en gekaapt. Nederlandse schepen worden
aangevallen. Een Nederlands schip is Nederlands
grondgebied. Een aanval op een Nederlands schip is dus
een aanval op Nederlands grondgebied. Nederland wordt
aangevallen en dat kan nooit worden geaccepteerd.
Bescherming van onze Nederlandse schepen is als
bescherming van Nederland. Bescherming van de
Nederlandse koopvaardijvloot is de reden van Nederlands vanouds goede zeemacht. De huidige bescherming
door zes NAVO-schepen, waaronder een Nederlands
schip, is niet voldoende. De inzet van deze zes schepen is
overigens verlengd tot 28 juni van dit jaar. Daarna is het
onzeker. De VVD wil dat nu per direct goede effectieve
beveiliging van onze koopvaardijschepen wordt geregeld.
Die bescherming moet verzekerd zijn zolang dat
noodzakelijk blijkt te zijn. VN-resolutie 1851 geeft ons de
mogelijkheid om alle nodige maatregelen te nemen
tegen piraterij en bewapende roverij op zee. De VVD wil
dan ook dat dat gebeurt.
Wat verwachten wij van de regering? Ten eerste dat
wij nu afspreken dat de NAVO-missie ook na 28 juni 2009
wordt voortgezet, zolang dat nodig is. Ten tweede willen

13 mei 2009
TK 83

83-6487

Aptroot
wij versterking van de inzet van Nederlandse marineschepen en schepen van onze NAVO-bondgenoten in het
gebied, onder andere ter begeleiding van konvooien. Ten
derde willen wij de mogelijkheid bieden dat bewapende
mariniers op de schepen meevaren voor de schepen
waarvoor extra inzet geen oplossing is. Het gaat hierbij
vaak om kleinere schepen met een laag vrijboord die niet
snel varen. Daarmee verzekeren wij overigens dat het
geweldsmonopolie bij de overheid blijft en zorgen wij
voor adequate bescherming van elk schip dat bescherming nodig heeft. Ten vierde willen wij, naast de inzet
van schepen, dat er meer inzet komt van helikopters en
vliegtuigen om snel te kunnen reageren. Het gaat
uiteindelijk om een gigantisch groot gebied. Ten vijfde
vinden wij dat piraten die opgepakt worden bij acties
tegen onze schepen, in hechtenis moeten worden
genomen en in Nederland worden berecht. Zij kunnen
hun straf dan hier uitzitten. Na het beëindigen van die
straf kunnen zij het land worden uitgezet. Wij vinden het
niet acceptabel dat zij vrolijk worden vrijgelaten na een al
dan niet geslaagde kapingpoging waarna zij weer aan
een volgende actie kunnen beginnen.
De voorzitter: Ik laat de heer Aptroot eerst zijn termijn
afmaken. Daarna is er gelegenheid om vragen te stellen.
De heer Aptroot (VVD): Eenieder moet weten dat het
aanvallen van een Nederlands schip niet onbestraft blijft.
De VVD-fractie is van mening dat er keihard moet
worden opgetreden. Wie Nederland aanvalt, zal de
gevolgen dragen.
Overigens is het goed om te bezien of er een
financiële bijdrage van de reders kan komen, bijvoorbeeld voor de beveiliging die mariniers kunnen bieden
als zij op hun schepen meevaren.
Wij vinden dit belangrijk, niet alleen om de economische schade. Het gaat om vijf à tien schepen per week en
om zeker 5000 zeevarenden per jaar. Er moet nu actie
worden ondernomen. De regering is slap geweest. Het
kan zo geen dag langer.
De heer Madlener (PVV): Ik schrok toen de heer Aptroot
zei dat de kapers in Nederland moeten worden berecht.
Het lijkt mij wel heel dom om de piraten te belonen met
een verblijf in een Nederlandse cel met koffie en dure
advocaten. Is het niet beter om ze in de regio te
berechten?
De heer Aptroot (VVD): Ik begrijp die opmerking van de
heer Madlener, maar in Somalië functioneert de staat
niet zodanig dat wij ervan uit kunnen gaan dat er
fatsoenlijk wordt berecht. Als wij twee of drie keer
piraten oppakken, in Nederland berechten en in de
gevangenis stoppen, dan kost dat ons belastinggeld,
maar dan is het daarna ook voor iedereen duidelijk dat
een actie tegen een Nederlands schip erg onverstandig
is. Het zijn grote organisaties, ze hebben zelfs moederschepen. Wij moeten nu hard optreden en als ons dit wat
belastinggeld kost, maar wij kunnen er daarmee voor
zorgen dat het probleem zich in de toekomst niet meer
voordoet, dan vinden wij dat noodzakelijk.
De heer Madlener (PVV): Nu heb ik begrepen dat er al
piraten zijn berecht in de regio. Zij hebben zware straffen
gekregen. Bovendien heeft minister Verhagen gezegd dat
Kenia een optie zou zijn. Waarom gaat de heer Aptroot

Tweede Kamer

Kaping Nederlands schip

nu al overstag en pleit hij ervoor om de piraten naar
Nederland te halen, terwijl hij eigenlijk moet pleiten voor
berechting in de regio waar wel degelijk mogelijkheden
zijn? Waarom zegt hij dat niet?
De heer Aptroot (VVD): Ik zeg dat niet, omdat dit
misschien wel een enkele keer goed zal gaan, maar ik wil
dat Nederland ervoor zorgt dat iemand die een onrechtmatige actie onderneemt tegen een Nederlands schip, zo
zwaar mogelijk wordt bestraft opdat de Nederlandse
schepen in de toekomst van dergelijke acties gevrijwaard
zijn.
De heer Voordewind (ChristenUnie): De heer Aptroot
trekt nu een heel leger open om onze schepen te
beschermen. Ik hoor hem spreken over vliegtuigen,
helikopters en meer schepen uit Nederland in de regio. Ik
kan mij nog goed herinneren dat hij heel kritisch was
over de verlenging van de operatie in Afghanistan en dat
zijn collega’s eerder hebben gezegd dat er naast deze
missie, geen andere missies meer mogelijk zijn. Is het
niet verstandiger, nu de EU en de NAVO er niet bij
kunnen, alleen naar die schepen te kijken bij het plaatsen
van mariniers op koopvaardijschepen? Dat wil zeggen
dat er veel selectiever wordt bezien wat er nu echt nodig
is. Ik zal daar straks een motie over indienen.
De heer Aptroot (VVD): Ik heb gezegd dat uitbreiding
van het aantal schepen een mogelijkheid is. Nederland
kan daar een bijdrage aan leveren, maar ook onze
NAVO-partners en andere Europese landen. Wij doen al
wat met elkaar maar dat is niet voldoende. Daarnaast is
het laten meevaren van volop bewapende mariniers op
de schepen ook goed. Er is niet een oplossing goed; wij
moeten nu het hele pakket oppakken om ervoor te
zorgen dat onze koopvaardijschepen worden beveiligd.
De heer Voordewind (ChristenUnie): De heer Aptroot
zegt niet welk onderscheid hij aanbrengt tussen het
zenden van marinefregatten naar de regio en het
plaatsen van militairen op koopvaardijschepen. Wat is
het onderscheid?
De heer Aptroot (VVD): Ik heb mij goed laten informeren
door betrokkenen, zoals de reders. Een fregat kan heel
goed in een konvooi meevaren, maar de schepen die
kleiner zijn en langzaam varen, kunnen niet met zo’n
konvooi mee. Wij moeten ervoor zorgen dat die beveiligd
worden. In dergelijke situaties moet je de schepen
beveiligen en dat kan alleen door mariniers aan boord te
laten meevaren en ervoor te zorgen dat zij voldoende
bewapend zijn.
De heer Van Dam (PvdA): Toen wij over deze NAVOmissie debatteerden, heb ik al deze punten niet van de
VVD-fractie gehoord. Toch was de situatie toen hetzelfde
als nu. Het enige verschil is dat er toen nog geen schip
onder Nederlandse vlag was gekaapt, maar wij wisten
allemaal dat het slechts een kwestie van tijd zou zijn
voordat dit zou gebeuren. Hoe kan de heer Aptroot dit
verklaren? Kan hij verklaren dat hij geen enkel voorstel
doet als wij over een mogelijke uitzending praten en dat
hij twee maanden later een waslijst met voorstellen en
vragen aan de minister voorlegt? Over incidentenpolitiek
gesproken. Zo kunnen wij toch niet met elkaar werken?

13 mei 2009
TK 83

83-6488

gesproken. Uit de krant begrijp ik dat het CDA geen extra
inzet wil, maar als je doet wat de VVD-fractie wil, dan
kost dat extra geld. Die veel grotere inzet van Defensie
moet linksom of rechtsom worden betaald. Ik kan mij
indenken dat het kabinet in overleg met de reders besluit
tot een reële bijdrage van de reders. Dat is immers in
beider belang. Het kabinet heeft dan extra geld nodig om
ervoor te zorgen dat Defensie niet elders klem komt te
zitten. Voor de reders is het ook gunstig want zij lijden
minder schade waardoor de verzekeringspremies wellicht
omlaag kunnen.
De heer Haverkamp (CDA): Het is een principieel punt.
U vindt dat mensen moeten betalen voor de inzet van
Defensie. Stel dat een reder weigert te betalen, mag de
marine volgens u dan nog wel worden ingezet?

De heer Van Dam (PvdA)
© M. Sablerolle – Gouda

De heer Aptroot (VVD): Het is juist heel sterk om onder
ogen te zien hoe een besluit uitpakt. Je moet achteraf
durven beoordelen hoe het uitpakt: kan het minder of
moet het juist meer. Ik vind het zelf heel bijzonder dat de
PvdA en het CDA nu al hebben laten weten dat ze geen
mariniers willen laten meevaren. De huidige maatregelen
zijn onvoldoende en dan moet je er één, twee of
misschien wel tien tandjes bijzetten. Het blijkt dat wij met
de huidige inzet de Nederlandse schepen niet afdoende
kunnen beveiligen. Wij moeten onze inzet dus uitbreiden
en het lijkt mij verstandig als politici een dergelijke
conclusie uit de feiten durven te trekken.
De heer Van Dam (PvdA): Natuurlijk, maar voor een
uitzending van Nederlandse militairen is het nu juist
belangrijk dat je vooraf de risico’s goed inschat en
beoordeelt of de maatregelen die je wilt gaan nemen,
proportioneel en verstandig zijn. In het debat over die
vraag heb ik u helemaal niet gehoord, terwijl de situatie
nu echt niet wezenlijk anders is.
De heer Aptroot (VVD): Het is onjuist dat u ons niet
heeft gehoord. Wij vinden nu echter wel dat er een flinke
schep bovenop moet. Collega Boekestijn was al voor de
inzet van de marine. College Teeven heeft al eerder
gezegd dat wij piraten niet mogen laten lopen en ze voor
berechting naar Nederland moeten halen. Ik noem nu het
totale pakket. Het is volgens mij niet het een of het
ander, want je moet al deze mogelijkheden benutten.
Onze koopvaardijvloot moet worden beschermd!
De heer Haverkamp (CDA): U zegt terecht dat de situatie
is veranderd. Het kabinet heeft immers besloten om het
schip langer in de regio te houden. Ik denk dat u het mij
eens bent dat dit een verstandig besluit is.
Het bevreemdt mij dat de reders volgens u moeten
gaan betalen als er beveiliging aan boord komt. Wilt u
soms een uitzendbureau voor mariniers beginnen? Als
wij overgaan tot bescherming, dan is dat toch zeker een
taak van de Nederlandse overheid? Zo ja, dan kunnen wij
toch zeker geen uurtarief in rekening brengen? Ik denk
dat het een verspreking was. Klopt dat?

De heer Aptroot (VVD): Wij vinden dat de koopvaardijvloot hoe dan ook moet worden beschermd. Omdat het
wel eens om een lange periode van intensieve inzet zou
kunnen gaan, moet je bereid zijn om te praten over de
verdeling van de kosten.
Mevrouw Verdonk (Verdonk): Ik ben blij dat de VVD het
eens is met de lijn die Trots Op Nederland heeft uitgezet!
Op één punt verschillen wij nog van mening en dat is
over de berechting in Nederland. Vanmorgen hebben uw
collega De Krom en ik gesproken met de staatssecretaris
voor Vreemdelingenzaken over Somalische asielzoekers.
De kans is groot dat Somaliërs die voor berechting naar
Nederland worden gebracht, na het uitzitten van hun
straf asiel aanvragen. Het is onmogelijk om die mensen
terug te sturen, omdat zij zich erop zullen beroepen dat
het onveilig is in hun land van herkomst. Het komt erop
neer dat wij hun een asielvergunning zullen geven, zeker
onder het beleid van deze staatssecretaris. Erkent u dat
risico?
De voorzitter: Voordat u gaat antwoorden: dit is een
spoeddebat over de kaping. Ik begrijp uw vraag en u
krijgt dan ook ruimte om te antwoorden, maar wij gaan
nu niet uitgebreid spreken over de asielprocedure.
De heer Aptroot (VVD): Wij spreken over mensen die
een strafbaar feit hebben gepleegd tegen Nederlandse
ingezetenen. Volgens mijn fractie kun je die mensen naar
Nederland halen, berechten en vervolgens onmiddellijk
over de grens zetten. Ze hebben dan immers nog geen
asielstatus of wat dan ook. Het ligt echt heel anders dan
bij mensen met een Nederlands paspoort of met een
asielstatus. Volgens mij is het probleem oplosbaar en
daarom heeft collega Teeven dit punt al eerder aan de
orde gesteld. Ik ben benieuwd of de regering mijn
standpunt onderschrijft en of zij het met mij eens is dat
het het effectiefst is om duidelijk te maken dat een
handeling tegen een Nederlands schip altijd zo zwaar
mogelijk wordt bestraft.
Mevrouw Verdonk (Verdonk): Over dat straffen zijn wij
het eens, maar dat moet niet hier in Nederland gebeuren. De heer Aptroot weet volgens mij ook niet precies
hoe het werkt, want iedere Somaliër zal asiel aanvragen
en die aanvraag zal in behandeling worden genomen.
Dat kan betekenen dat Somaliërs met veel interesse naar
Nederlandse schepen gaan kijken omdat zij in Nederland

De heer Aptroot (VVD): Ik heb niet over een uurtarief

Tweede Kamer

Kaping Nederlands schip

13 mei 2009
TK 83

83-6489

Aptroot
berecht willen worden en in Nederland asiel willen
aanvragen. Ziet hij dat risico?

dien ik een motie in en vraag ik de Kamer om een
uitspraak.

De heer Aptroot (VVD): Ik denk dat mevrouw Verdonk
spoken ziet. Naar mijn informatie zal dat niet gebeuren
omdat die piraten wel degelijk kunnen worden opgepakt,
in hechtenis kunnen worden genomen, voor de
Nederlandse rechter kunnen worden gebracht, de
gevangenis in kunnen worden gegooid en na de straf
linea recta het land uit kunnen worden gezet. Zo zou het
volgens ons in elk geval moeten. Zij moeten hoe dan ook
niet de rest van hun leventje vrolijk in Nederland kunnen
blijven.

De heer Aptroot (VVD): De heer Madlener en ik zijn het
in elk geval eens over het bewapenen van schepen. Als
daarvoor mariniers worden ingezet, wordt het geweldsmonopolie bij de overheid gelaten. Ik heb begrip voor de
gedachte om het in de regio te laten gebeuren, maar een
land als Somalië is daar helemaal niet toe in staat. Wij
hebben de keuze tussen het er gemakkelijk vanaf laten
komen van piraten en het naar Nederland halen van
piraten en daarmee een of twee keer een voorbeeld
stellen door snoeihard te straffen. Na het uitzitten van de
straf, worden zij het land uitgezet. Iedereen weet dan: je
blijft van een Nederlands schip af. Is het niet beter om
voor die harde aanpak te kiezen, ook als die een paar
centen kost? De PVV is ook voorstander van meer politie
op straat en dergelijke. Is het niet slap om het probleem
daar te willen laten?

©
De heer Madlener (PVV): Voorzitter. De piraterij loopt
helemaal uit de hand. Onze koopvaardijschepen worden
geteisterd door piraten. Die piraten zijn tot de tanden
gewapend, vallen onze vloot aan en eisen losgeld. Door
de zwakke houding van onze regering tot nu toe is de
piraterij uitgegroeid tot een zeer groot probleem en zal
het niet lang meer duren voordat er veel slachtoffers
kunnen vallen. Ik vraag de regering dan ook om nu echt
maatregelen te nemen en onze koopvaardijschepen
onmiddellijk te bewapenen met onze eigen, goed
getrainde mariniers. Als de piraten door hebben dat
onder Nederlandse vlag varende koopvaardijschepen
keihard terugslaan, dan is het snel over met de piraterij.
Als de piraten een Nederlandse vlag zien, zullen zij
wegvluchten. Het is veel te gemakkelijk geweest om
weerloze bemanningen te gijzelen en losgeld te eisen.
Ons motto moet dan ook zijn: als Nederlandse schepen
worden aangevallen, zullen wij ons verdedigen. Niet met
onderhandelen en losgeld, maar met vuurkracht en
kogels.
Als piraten daarna nog gevangen worden genomen,
wat ik niet hoop, dan moeten zij berecht worden in de
regio. Het is waanzin dat de VVD-fractie zegt: breng ze
maar naar Nederland. Ten eerste zijn de kosten daarvan
enorm hoog. Ten tweede schrikt het niet af dat zij hier op
koffie, een luxe cel en dure advocaten, die door de
Nederlandse belastingbetalers worden betaald, worden
getrakteerd. Wij moeten hen in de regio houden. Het
risico dat zij vrij komen, als gevolg van de moeilijke
bewijsgaring, en asiel aanvragen, is levensgroot. Wij
moeten absoluut niet doen wat de VVD-fractie zonet
voorstelde. Dat zou echt waanzin zijn. Wij moeten
overgaan op een goede bewapening van de schepen;
mariniers beschikbaar stellen voor onze eigen koopvaardij en als onze schepen worden aangevallen, dan moet
er meteen worden teruggeschoten.
Als de staatssecretaris haar zin krijgt en de piraten
naar Nederland worden gebracht, dan zal dat alleen als
een beloning worden gezien. Ik heb net in de krant
gelezen dat dat de inzet wordt van de Nederlandse
regering: haal ze naar Nederland. Berechten in de regio
schijnt echter al succesvol te hebben plaatsgevonden. Ik
vraag de regering of dat bericht juist is: zijn er al piraten
berecht in de regio en welke straffen hebben zij
gekregen?
Als wij onze schepen beveiligen met mariniers, zal het
snel afgelopen zijn. Ik vraag daarom van de regering de
toezegging dat met onmiddellijke ingang zwaar
bewapende mariniers klaar worden gezet voor onze
handelsschepen. Als deze toezegging er niet komt, dan

Tweede Kamer

Kaping Nederlands schip

De heer Madlener (PVV): De PVV-lijn is helder: eerst
terugschieten. Als je wordt aangevallen, dan schiet je
terug. Dan laten ze het wel uit hun hoofd om nog langer
onder Nederlandse vlag varende schepen aan te vallen.
Laten wij het daarover eens zijn. Zodra we terugschieten,
laten ze het wel. Het naar Nederland halen van piraten
zal als een lachertje worden gezien. Ze zullen erom
lachen. Ze krijgen hier koffie, een batterij aan advocaten
en daarna nog een asielstatus ook. Denkt u echt dat dat
afschrikt? Dat moedigt ze juist aan. Als je er niet in slaagt
om miljoenen losgeld te krijgen, dan krijg je een
comfortabele Nederlandse cel. Fantastisch toch? U
beloont de piraten terwijl u zich hard zou moeten maken
voor berechting in de regio. Ik heb al begrepen dat dit
eventueel wel zou kunnen.
De heer Aptroot (VVD): De heer Madlener weet toch dat
er piraten zijn die schepen hebben gekaapt, en uiteindelijk beginnen aan een tweede of derde kaping? Bewapening kan dat wellicht voorkomen. Als ze dan toch een
schip aanvallen, mag je ze in het licht van het internationaal recht niet zomaar naar de zeebodem laten gaan.
Laten wij er in ieder geval voor zorgen dat zij nooit hun
straf ontlopen. Als de PVV-fractie ons voorstel niet
steunt, is de kans daarop groot. Dat lokt uit tot doorgaan.
De heer Madlener (PVV): Ik herhaal dat wij eerst moeten
inzetten op de beste oplossing. Wij zijn het eens over dat
terugschieten; dan hoeven ze helemaal niet meer te
worden berecht. Als er dan alsnog piraten in gevangenschap worden genomen, moeten wij ons ervoor inzetten
om ze daar te laten berechten. De heer Aptroot vraagt
dat niet eens! Hij zegt nu al: kom maar naar Nederland.
Dat zal niet afschrikken. Ik deel dus absoluut niet de
mening van de VVD-fractie. Laten wij ze daar berechten.
Daarom heb ik de volgende vragen aan de regering. Zijn
er al piraten berecht? Zo ja, wat voor straf hebben ze
gekregen? Welke mogelijkheden zijn er om ze in de regio
te berechten, bijvoorbeeld in Kenia?
De heer Van Dam (PvdA): Vanmorgen hebben wij een
ander debat over dit onderwerp gevoerd. Daarin ging het
over de EU-missie die in de tweede helft van het jaar de
(Nederlandse) scheepvaart in de Golf van Aden gaat
beschermen. De PVV-fractie is tegen die missie en dus

13 mei 2009
TK 83

83-6490

Madlener
tegen het beschermen van Nederlandse schepen.
Waarom?
De heer Madlener (PVV): De lopende NAVO-missie in
volgens ons de beste manier om schepen te beschermen. De NAVO is een sterk bondgenootschap, dat
bedoeld is voor dit soort missies. Daarnaast pleit ik
ervoor om mariniers op onze koopvaardijschepen te
zetten, zodat die zichzelf kunnen verdedigen. Dat is een
veel betere aanpak dan de zoveelste missie van zo’n EU.
De NAVO is er al, dus laten wij die gebruiken om dit
door te zetten.
De voorzitter: De heer Van Dam, afrondend.
De heer Van Dam (PvdA): Dat is niet zo, want de NAVO
is er niet in de tweede helft van het jaar. Dan is de EU
daar. De PVV is er echter op tegen dat de EU dit soort
dingen doet. De PVV-woordvoerder zei in dat debat: elk
land moet zichzelf maar beschermen. Dat werkt dus niet.
Duitsland, Frankrijk en andere landen bieden aan om
Nederlandse schepen te beschermen. De PVV wijst dat af
op basis van haar antipathie tegen de EU. Dat is een
dom standpunt.
De heer Madlener (PVV): Het naast de NAVO optuigen
van een andere organisatie is helemaal niet verstandig.
De NAVO is daar nu en kan daar blijven; dat vragen wij.
Het is helemaal niet erg dat wij daar zijn – daar zijn wij
niet tegen – maar als wij verzuimen om onze eigen
schepen te beschermen, dan bereiken wij niets. Het is
prima dat een Nederlands schip daar een bijdrage levert
aan de NAVO-missie, maar daarnaast moeten we de
Nederlandse schepen beschermen; dat moeten wij niet
vergeten. Wij kunnen ons niet verschuilen achter de EU
of achter welke administratieve moloch dan ook. Wij
moeten onze eigen schepen beschermen; daar staan wij
voor in.
De voorzitter: Nee, mijnheer Van Dam. Ik had gezegd:
″afrondend″. En als ik dat zeg, dan ben ik daar heel
serieus in.
©
De heer Voordewind (ChristenUnie): Voorzitter. Vorige
week werd een Antilliaans schip voor de Somalische kust
door piraten gekaapt. Deze gebeurtenis staat helaas niet
op zichzelf maar volgt in een lange reeks eerdere
kapingen en pogingen daartoe. De vraag die nu voorligt,
is of de maatregelen die worden genomen, wel effectief
genoeg zijn en of er nog aanvullende maatregelen nodig
zijn.
Drie weken geleden heb ik tijdens het vragenuurtje
voorgesteld om mariniers te plaatsen op Nederlandse
koopvaardijschepen, om die beter te beschermen tegen
kapingen en gijzelingen. Uit de antwoorden van de
regering op mijn vragen heb ik begrepen dat er militaire,
strategische en juridische bezwaren zijn. Welke bezwaren
zijn dat nu precies? Zwitserland, België en mogelijk ook
Frankrijk plaatsen namelijk wel militairen op hun
schepen. Kan de minister of de staatssecretaris daarop
ingaan? Ik roep de regering op om alsnog serieus de
mogelijkheid te onderzoeken om mariniers op schepen te
laten meevaren indien deze koopvaardijschepen niet in
staat zijn om mee te varen met EU- of NAVO-konvooien.

Tweede Kamer

Kaping Nederlands schip

Uiteraard moeten mariniers dan goed toegerust en
beveiligd zijn en moeten de kosten redelijkerwijs worden
verhaald op de rederijen, zoals ook in het Belgische plan
wordt voorgesteld.
De ChristenUniefractie staat niet alleen. De Volkskrant
meldde vanmorgen dat heel veel reders de geboden
protectie onvoldoende vinden. Ze omzeilen het verbod
op wapens aan boord door bewapende volgboten te
huren om zo hun schepen tegen piraten te beschermen.
De Zeven Provinciën was te ver weg. Hoe zit het met
andere fregatten die in het kader van de NAVO- en
EU-operaties actief zijn in het gebied? De kracht van de
operatie zou juist gelegen moeten zijn in een gemeenschappelijke aanpak. Maakt het schip Marathon nu wel of
niet deel uit van de Atalantakonvooien van de EU? Indien
dit wel het geval was, hoe kan het dan dat dit schip
alsnog werd gekaapt? Melden alle schepen zich voor de
EU group transit en houden schepen zich aan de best
practices? Hoe effectief zijn deze missies? Volgens de
reders is er in de praktijk amper sprake van een
effectieve bescherming van de koopvaardijschepen onder
Nederlandse vlag en zijn verreweg de meeste bijstandsverzoeken afgewezen met een beroep op het niet
beschikbaar zijn van het Nederlandse marinefregat. Kan
de minister dit beamen? Zo ja, waarom zijn de bijstand
en de informatievoorziening zo beperkt?
Wie is er eerstverantwoordelijk voor verdere acties en
handelingen, het Nederlands-Antilliaanse ministerie van
Verkeer en Waterstaat of het Nederlandse? Ik neem aan
het Antilliaanse, omdat het schip staat ingeschreven in
het Antilliaanse scheepsregister. Wat is op dit moment
dan nog de rol van Nederland en wat is de rol van het
Nederlandse fregat de Zeven Provinciën? Ik heb
begrepen dat dit op weg is naar de Marathon. Wat vindt
het kabinet van de suggestie om een liaison van de
reders bij het hoofdkwartier van de NAVO te plaatsen?
De heer Haverkamp (CDA): Ziet u een rol voor de
Nederlandse marine in het kader van dit schip, dat onder
Antilliaanse vlag vaart?
De heer Voordewind (ChristenUnie): Ik zie wel degelijk
een rol, maar ik vraag aan het kabinet, die rol precies in
te vullen.
©
Mevrouw Verdonk (Verdonk): Voorzitter. De kaping van
een Nederlands schip is een ernstige zaak en staat gelijk
aan een aanval op Nederlands grondgebied. Hoewel
deze kaping niet ernstiger is dan de kaping van andere
schepen, is het verschil in deze zaak dat wij nu gedwongen worden om iets te doen, want tot op heden wordt er
veel te weinig gedaan. De actuele gang van zaken rond
de piraterij, met name bij Somalië, is kenmerkend voor
de zwakte van onze huidige samenleving. De aanpak is
een lachertje. De opvarenden en reders van onze
schepen hebben gewoon recht op bescherming. Wij
sturen als vlagvertoon grote fregatten, die bijna een
week nodig hebben om een gekaapt schip te bereiken.
Dit betekent dat de realiteit is dat de bemanningsleden
die zich bevinden op schepen in de Golf van Aden en
voor de Somalische kust, zich alleen maar met brandslangen en vuurpijlen kunnen verdedigen tegen zwaar
bewapende zeerovers. Te gek voor woorden!

13 mei 2009
TK 83

83-6491

Verdonk
Als er dan een paar piraten worden opgepakt, dan
pakken wij ze de wapens af en sturen ze naar huis. Dat is
in de ogen van die Somalische zeerovers een lachwekkende vertoning en een vertoning van gebrek aan
daadkracht en van zwakte. Het is een regelrechte
uitnodiging om vooral ook door te gaan en dat is dan
ook precies wat er gebeurt. Onschuldige mensen worden
gegijzeld en vermoord, reders worden voor miljoenen
euro’s afgeperst en handelswegen worden deels
geblokkeerd, waardoor de economie schade lijdt. In het
eerste kwartaal van dit jaar zijn er 102 aanvallen op
schepen geweest, tegen 53 in hetzelfde kwartaal van
2008. Deze stijging komt bijna helemaal voor rekening
van Somalische piraten. Het zijn georganiseerde bendes,
waarvan de leden zich vermaken in luxe hotels en villa’s.
Als ik het dan heb over leden, bedoel ik natuurlijk vooral
de leiders.
Als zeevarende natie kunnen wij dit niet over onze
kant laten gaan. Het internationale zeerecht moet zodanig
worden aangepast dat er ook kan worden opgetreden.
Het gebruik van geweld moet daarbij zeker een optie zijn.
Ook moet het mogelijk worden piraten internationaal te
berechten, maar niet in Nederland.
Wat er op korte termijn moet gebeuren is helder: of
wij zorgen voor bewapende mariniers aan boord van de
schepen, in combinatie met snelle, bewapende escorteschepen, of er komt een door de VN-veiligheidsraad
goedgekeurde internationale schoonmaakactie om de
roversnesten uit te ruimen. Het kan niet zo zijn dat reders
bewapende escorteboten moeten huren tegen een
bedrag van € 75.000 om veilig door de Golf van Aden te
kunnen varen. Op dit moment gebeurt dat wel, al dan
niet in het geheim. Het probleem moet letterlijk
opgeruimd of de grond in geboord worden; geen softe
aanpak meer.
Onze premier heeft altijd de mond vol van de
gewenste VOC-mentaliteit. In die tijd hadden onze
VOC-schepen, zoals de Batavia, 340 man aan boord, van
wie de helft soldaten waren. Ik heb een aantal vragen
aan de minister.
Kan de minister op korte termijn per brief melden welk
beleid er ontwikkeld gaat worden ten aanzien van de
piraterij?
Is de minister bereid om via de VN-Veiligheidsraad aan
te dringen op internationaal optreden tegen de piraten
rond de Golf van Aden?
Wil de minister, in afwachting hiervan, direct maatregelen nemen door het plaatsen van bewapende
mariniers aan boord van schepen en/of door begeleiding
met snelle escorteschepen?
Wat gaat de minister doen om het gekaapte schip en
zijn bemanning op korte termijn vrij te krijgen?
Voorzitter. Ik heb begrepen dat de Russen hun schepen
altijd al hebben bewapend en dat zij helemaal geen last
hebben van kapingen. Klopt dat? Wat mijn fractie betreft:
geen woorden, maar daden.
©
De heer Van Dam (PvdA): Voorzitter. Wij hebben helaas
al vaker in deze Kamer over piraterij gesproken. Volgens
mij spreken wij ook al sinds een jaar of anderhalf over
het uitzenden van Nederlandse schepen. Ik herinner mij
nog goed een van de eerste debatten die wij met deze
minister hadden. De minister zei toen: dat wij daadwerkelijk geconfronteerd worden met piraten en die

Tweede Kamer

Kaping Nederlands schip

eventueel zouden moeten oppakken, is zo’n theoretische
discussie dat wij daar niet te veel woorden aan vuil
hoeven te maken.
De situatie is nogal veranderd in een jaar tijd. Helaas
hebben wij op dit moment te maken met verschillende
gegijzelde schepen. Op een van die schepen – het betreft
een Belgisch schip – bevindt zich een Nederlander die in
gijzeling is. Een van de betrokken schepen voert de
Nederlandse vlag. De bemanning is Oekraïens en
eveneens in gijzeling. Daarmee is ook Nederland
rechtstreeks betrokken bij de kapingen die bij de
Somalische kust plaatsvinden. De kapingen kunnen daar
alleen maar plaatsvinden door de verschrikkelijke
toestanden in Somalië zelf en door de enorme wetteloosheid die daar al jaren heerst. Ik zou de collega’s daar
graag even betrokken bij zien als bij de kapingen voor de
kust.
Nederland zet zich al sinds vorig jaar in om schepen te
beschermen voor de kust. Nederland was een van de
eerste landen dat zijn nek uitstak, in eerste instantie om
de schepen van het Wereldvoedselprogramma te
beschermen. Later, eigenlijk pas zeer recent, is daar nog
bijgekomen dat wij de koopvaardij beschermen die daar
in toenemende mate risico’s loopt. Dat doen wij samen
met andere landen, in NAVO-verband of in EU-verband.
Dat werkt verreweg het beste. Sterker nog: de EU heeft
een verdrag met Kenia over de uitlevering van opgepakte
piraten die daar berecht kunnen worden. De NAVO heeft
dat niet. De EU is dus in dit geval een betere optie ter
bescherming van de internationale scheepvaart dan de
NAVO. Daarom is het ook dom en onverstandig – ik kom
even terug op het interruptiedebat van zonet – om tegen
de EU-missie te zijn die in dat gebied in de tweede helft
van dit jaar zal plaatsvinden. Met het oog op het debat
dat wij daar nog over zullen hebben, kondig ik nu alvast
aan dat mijn fractie daar zeer positief tegenover staat,
omdat hieruit duidelijk blijkt hoe de EU ook onze eigen
belangen kan verdedigen. Wij kunnen dat het beste
gezamenlijk doen. Tien EU-schepen kunnen immers veel
meer in dat gebied dan een of twee Nederlandse
schepen.
Doordat Nederland nu ook rechtstreeks geraakt wordt
door de kapingen, is er recent ineens discussie ontstaan
over de vraag of je niet Nederlandse mariniers aan boord
van de koopvaardijschepen zou moeten plaatsen. Ik heb
daar mijn twijfels bij, maar hoor graag hoe de minister er
tegenaan kijkt. Het lijkt mij dat mariniers een stuk
effectiever kunnen zijn op het moment dat zij aan boord
zitten van Nederlandse fregatten die zijn uitgerust met
allerhande apparatuur en geavanceerde bewapening. Ik
hoor graag van de minister of het niet riskant is, ook
voor Nederlandse mariniers, om aan boord van
koopvaardijschepen te zijn en of dat dit niet ook juist
leidt tot een toename van het geweld.
Mijn laatste vraag betreft de gijzeling van de Marathon. Ik dacht dat er duidelijke afspraken zijn over de
bescherming waarop schepen aanspraak kunnen maken.
Zij kunnen een-op-eenbescherming aanvragen, of zij
kunnen meevaren in konvooien. Is dat in dit geval
gebeurd? Heeft de Marathon op die manier bijstand
gevraagd? Heeft de Marathon meegevaren in konvooien
of is zij daar op eigen houtje rond gaan varen en is de
kaping mogelijk daar een gevolg van? Ik hoor graag van
de minister wat meer achtergrond voordat wij kunnen
beoordelen wat hier precies aan de hand is.

13 mei 2009
TK 83

83-6492

Van Dam
De heer Aptroot (VVD): Voorzitter. De Marathon is de
aanleiding dat wij nu extra met het probleem worden
geconfronteerd. Door het nu echter alleen op de
Marathon toe te spitsen, wordt het probleem enigszins
gebagatelliseerd. Ik wil graag weten wat de heer Van
Dam vindt van het feit dat inmiddels vanuit Nederlandse
schepen en reders in totaal zo’n 110 aanvragen voor
bijstand zijn gedaan en dat dit maar twee keer heeft
geleid tot daadwerkelijke beveiliging en hulp. Dat is toch
eigenlijk schandalig?
De heer Van Dam (PvdA): Voorzitter. Ik heb die cijfers
eveneens gezien en hoor graag van de minister ook
daarover wat meer achtergrondinformatie. Het gaat
daarbij om een-op-eenbegeleiding, waarbij een Nederlands fregat een Nederlands schip begeleidt. De heer
Aptroot kent de cijfers net zo goed als ik en weet dat een
paar honderd schepen per jaar – ik heb het alleen al over
Nederlandse schepen – door de Golf van Aden varen.
Het zou ondoenlijk zijn als Nederland elk schip dat daar
doorheen vaart een op een gaat begeleiden. Dat kan
simpelweg niet. Het punt is natuurlijk of al die schepen
een op een begeleiding nodig hadden, of ook in konvooi
kunnen varen. Dat is natuurlijk de bescherming die in
principe wordt geboden: je vaart in een groep en er is
marine ter plaatse om dat konvooi te beschermen. In dit
geval vaart de marine onder de vlag van de NAVO, later
in het jaar weer onder de vlag van de EU. Dat is de
bescherming die wordt geboden. Die is niet waterdicht,
dat weten wij en dat wisten wij op het moment dat wij
aan deze missie begonnen. Helaas is het gebied zo groot
dat je geen waterdichte bescherming kunt bieden. De
vraag is alleen of alle schepen die beveiligd willen
worden, beveiligd kunnen worden als ze in konvooi
kunnen meevaren. Is dit mogelijk een verklaring voor de
cijfers de heer Aptroot heeft gegeven? Wij zullen dan
nog moeten bekijken of die werkwijze effectief is en of er
niet meer middelen noodzakelijk zijn.
©

gezegd dat het eventueel een optie zou kunnen zijn om
het schip te onttrekken aan het NAVO-vlootverband,
zodat alle opties ter beschikking staan die de Nederlandse regering prettig zou vinden. Wij gaan ervan uit
dat wij niet te horen krijgen dat wij niets konden doen
vanwege het NAVO-mandaat, als wij straks over de
afwikkeling van de situatie praten. Die toezegging vraag
ik van de minister.
De problematiek ligt breder dan alleen de Marathon.
Wij steunen evenals de PvdA-fractie de aanpak in
internationaal verband. Het kan niet zo zijn dat elk land
op individuele basis zijn schepen gaat beschermen. Het
is daarom goed dat er straks een Europese operatie
komt, maar het is wel van belang dat er coördinatie
plaatsvindt, zodat het voor reders duidelijk is waar zij
zich kunnen aanmelden en dat er volgens iets gebeurt
met die aanmelding. Daarover zijn eerder vragen gesteld.
Ik hoor graag een bevestiging.
Wij vinden dat de reders niet gedreven moeten
worden in de handen van de commerciële dienstverleners. Wij verwachten daarom dat onze regering pal staat
dat dit niet de uitkomst kan zijn van internationaal
overleg. Wij vinden het ook geen oplossing dat mensen
moeten betalen voor mariniers. De veiligheid moet
gegarandeerd worden.
Over de mariniers zijn al een uitgebreid debat en een
aantal interruptiedebatten gevoerd. Mijn fractie is er niet
voor om bij elk schip mariniers aan boord te plaatsen.
Wij kunnen ons een situatie voorstellen, zoals die zich
misschien ook heeft voorgedaan bij het World Food
Programme, dat een schip zo kwetsbaar is dat er
maatwerk nodig is. Kan de regering zich de situatie
voorstellen dat een schip kwetsbaar is en zich aanmeldt,
dat men met elkaar tot een assessment komt en dat er
dan wellicht in individuele gevallen wordt overgegaan tot
de inzet van mariniers? Wij horen graag een reactie of
zien graag een voorstel van de regering op dit punt.
Wij hebben ook uitgebreid gesproken over het
draaiboek piraterij. De Kamer heeft om een actualisatie
gevraagd. Hoe staat het daarmee? Ook vraag ik of de
regering ter voorbereiding van het debat op 29 juni een
analyse kan geven van de voorstellen die door Duitsland
en Rusland zijn gedaan over de berechting.

De heer Haverkamp (CDA): Voorzitter. De Tweede Kamer
heeft zeer recent een hoorzitting gehouden rondom dit
probleem. Naast juristen sprak ook een aantal
veiligheidsdeskundigen, evenals de voorzitter van de
vakbond voor opvarenden. Die schetste dat het nu
anders is als je vader of moeder naar zee gaat en zeker
als hij of zij door de Golf van Aden moet varen. Dit
betekent voor het thuisfront heel wat. Het is een
onveilige situatie. Wat ons betreft kan en mag dat niet.
Daarom steunen wij de inzet van de Nederlandse
regering om Nederlandse fregatten in te zetten. Een
compliment voor deze minister dat hij het reguliere
vaarprogramma van dit fregat heeft afgebroken en heeft
gezegd dat de urgentie nu zo groot is dat het in het
gebied blijft.
Mijn fractie zal niet ingaan op de concrete opties
rondom het al dan niet bevrijden van de Marathon. Wij
wensen de regering buitengewoon veel wijsheid bij het
maken van die afweging. Wij zullen de minister later
beoordelen op de afweging die hij heeft gemaakt. Ik wil
wel duidelijkheid over de opties die hem eventueel ter
beschikking staan. Laten wij heel nuchter zijn; in het
mandaat dat nu voorligt, mag niet overgegaan worden
tot bevrijding. Wij hebben daar uitgebreid bij stil gestaan
in de artikel 100-procedure. De minister heeft toen

De heer Haverkamp (CDA): Ik heb gezegd dat het een
taak van de Nederlandse regering is om te zorgen dat
het gebied veilig is. Maar dat geldt voor alle schepen in
dat gebied, dus op het moment dat wij er toevallig varen
als er een Portugees schip wordt aangevallen, ligt er een
taak voor de Nederlandse marine om dat Portugese
schip te verdedigen. Zo verwachten wij van de Portugezen dat zij ons beschermen. Daarom zijn wij, anders dan
de fractie van de heer Madlener, voorstander van een
EU-missie. Dan kun je het gebied wel goed beveiligen.
Dan kun je het gebied wel goed beveiligen. Wat ik heb
aangegeven, ging over de specifieke inzet van mariniers.
Er zijn fracties die zeggen: je vaart door het Suezkanaal.
Dan stapt daar een peloton mariniers aan boord. Zij
varen keurig met u mee en aan het eind stappen zij weer
af en gaan zij weer terug met de bus om op het

Tweede Kamer

13 mei 2009
TK 83

Kaping Nederlands schip

De heer Madlener (PVV): Ik hoorde de heer Haverkamp
zeggen dat het niet zo kan zijn dat Nederland zijn eigen
schepen gaat beschermen. Vindt hij het geen kerntaak
van de regering om Nederlandse schepen te beschermen?

83-6493

Haverkamp
volgende schip te stappen. Mijn fractie vindt dat niet de
aanpak. Wij moeten gewoon zorgen dat de zee veilig is.
Daarvoor zijn afspraken gemaakt. Je kunt je echter
voorstellen dat in een concreet geval maatwerk nodig is,
als het gaat om een kwetsbaar schip. Dat hebben wij
gezien bij het World Food Programme. Daarover heb ik
aan de regering gevraagd hoe zij staat tegenover de
optie van maatwerk.

samengewerkt om te zorgen voor corridors waarbinnen
de Nederlandse koopvaardij veilig kan varen.
©

De heer Haverkamp (CDA): In het interruptiedebat met
de heer Madlener heb ik de situatie vergeleken met die
op het land. Helaas komt het hier in Den Haag ook voor
dat iemand een keer wordt overvallen. Dan is het geen
optie om iedereen in Den Haag een eigen politieagent
mee te geven om dat te voorkomen. Wij moeten gewoon
zorgen dat de stad veilig is. Zo moeten wij ook zorgen
dat de zee veilig is. Het is inderdaad een groot gebied. U
weet ook dat de inzet is te zorgen dat er een soort
snelwegen komen waarbinnen zo veilig mogelijk kan
worden gevaren. Daarom is het ook goed dat wij dat
samen met andere landen doen, want dit kan Nederland
niet alleen. Wij hebben negen fregatten; daarvoor is het
gebied inderdaad te groot. Al zouden wij de volledige
Nederlandse marine daar inzetten, dan nog kunnen wij
het gebied niet beveiligen. Daarom moet inderdaad met
de EU en bijvoorbeeld met China en Rusland worden

De heer Irrgang (SP): Voorzitter. Een structurele
oplossing van het piraterijprobleem voor de kust van
Somalië zal alleen aan land worden gevonden door
middel van een einde aan de eindeloze burgeroorlog in
Somalië. Vandaag spreken wij naar aanleiding van de
kaping van een Nederlands schip. Vandaag lezen wij ook
in de Volkskrant dat Nederlandse reders al bewapende
volgboten zouden huren om hun schepen te beschermen.
Ik vraag de minister of hij deze praktijk kent en of dit
slechts incidenteel voorkomt, of misschien al een breder
gebruik is. Misschien moet ik het ook aan de staatssecretaris vragen.
De SP-fractie heeft veel vragen over de beveiliging van
en op koopvaardijschepen. Kan het kabinet bijvoorbeeld
aangeven welke bewapening van schepen überhaupt
voldoende zou zijn? Deze piraten werken met grof
geschut, zoals raketwerpers. Het lijkt ons dat een
eenvoudige mitrailleur aan boord dan ook niet maar
even een oplossing kan zijn als bescherming. Graag krijg
ik daarop een reactie.
Het probleem van bewapening op koopvaardijschepen
is natuurlijk ook dat het het grote risico in zich heeft van
een wapenwedloop tussen de piraten en de beveiliging
op de schepen. Want de beveiligingsmaatregelen die tot
nu toe zijn genomen – onder stroom zetten, hekken en
dergelijke – hebben allemaal niet geholpen. Graag een
reactie van de minister. Ziet hij het risico van zo’n
wapenwedloop, waarvan Nederlandse schepen het
slachtoffer zouden worden?
Kan de minister of het kabinet aangeven of er op dit
moment voldoende marine beschikbaar is en of het
überhaupt denkbaar is dat er voldoende marineschepen
beschikbaar kunnen komen van de internationale
gemeenschap? Het gaat hier om een gigantisch gebied.
Er zijn routes in de Golf van Aden, maar is het juist dat
daarvan ook door heel veel schepen wordt afgeweken,
die niet luisteren naar de adviezen die door de verschillende marines worden gegeven om bepaalde routes te
volgen? Is het varen in konvooien een mogelijkheid? Er
wordt gesproken over de inzet van marineschepen en
zelfs over het aan boord nemen van mariniers. Hoeveel
belastingcenten gaan deze maatregelen de ″hardwerkende Nederlander″ kosten?
Behalve de Somalische piraterij speelt ook het grote
probleem van de westerse piraterij. Alleen al in 2007 is
voor de kust van Somalië illegaal vis gevangen ter
waarde van 94 mln. dollar, onder meer door Europese
schepen. Dit kustgebied wordt bovendien al jarenlang
gebruikt voor het dumpen van nucleair en chemisch
afval. De SP wil dat de internationale contactgroep voor
piraterij in Somalische wateren actief aanspoort tot
optreden, tot onderzoek naar de wantoestanden en tot
berechting van de daders. Kan de minister ingaan op de
mogelijkheid om ook deze Europese piraten te berechten
voor een eventueel internationaal tribunaal voor de
berechting van piraten, waarover wordt gesproken?
Tot slot meld ik dat ik mogelijk iets voor het einde van
dit debat de zaal zal verlaten. Ik zal ervoor zorgen dat
mijn medewerkers de beantwoording goed volgen.

Tweede Kamer

13 mei 2009
TK 83

De heer Madlener (PVV): De huidige bescherming is
tekortgeschoten. Dat is ook duidelijk. Vindt u dat het dan
nu tijd is om een andere weg in te slaan en om onze
eigen schepen te gaan beschermen als die internationale
missie tekort blijkt te schieten? Vindt u dat er nu een
nieuwe situatie is? Vindt u dat nu Nederlandse
koopvaardijschepen in gevaar zijn en vindt u dat de
regering nu die schepen moet beschermen met mariniers
aan boord? Vindt u dat nu wel of niet?
De heer Haverkamp (CDA): Nee, ik heb heel duidelijk
aangegeven dat het wat ons betreft verstandig is dat de
regering nu ook heeft gekozen om het fregat in het
inzetgebied te houden. Vergelijk het eens met de situatie
op straat. Wij moeten gewoon zorgen dat de situatie in
een wijk veilig is. Het is geen optie met om elke inwoner
van een bepaalde wijk een politieagent te laten meelopen om te zorgen dat hij daar veilig is. Nee, de straat
moet veilig zijn. De straat maak je veilig met fregatten.
Daarom zal dat de inzet moeten zijn. Alleen, je kunt je
voorstellen dat er een keer een kwetsbare situatie is.
Daarover hebben wij de regering gevraagd om een
reactie.
Mevrouw Verdonk (Verdonk): Is het niet een beetje naïef
om te menen dat je dat gebied veilig kunt maken, alleen
al gezien de oppervlakte?
De heer Haverkamp (CDA): Er zijn afspraken gemaakt,
maar dat weet u ook, dat is ook bij de hoorzitting
duidelijk aangegeven, over de manier van werken. Ik
denk dat die afspraken op dit moment afdoende zijn.
Mevrouw Verdonk (Verdonk): Zij zijn niet afdoende,
want er worden nog steeds schepen gekaapt. De enige
manier om dat op te lossen, is gewoon de mariniers aan
boord bewapenen, niet alleen in uitzonderingssituaties,
maar gewoon standaard.

Kaping Nederlands schip

83-6494

©

regering, moeten harde eisen gesteld worden. Somalië
moet zelf actief achter piraten aan, zelf actief vervolgen
en berechten, zelf het veiligheidsapparaat ontdoen van
de notoire mensenrechtenschenders en krijgsheren die
belang hebben bij de straffeloosheid en die dik verdienen
aan de piraterij. Wat is de inzet van de Nederlandse
regering hierbij? Hoe wordt ook de Somalische regering
op dit punt bij de les gehouden?

Mevrouw Peters (GroenLinks): Voorzitter. Nu ook een
Nederlands koopvaardijschip is gekaapt in de verschrikkelijk gevaarlijke zee bij Somalië, ondervinden wij aan
den lijve het probleem waarmee de internationale
gemeenschap al langere tijd in haar maag zit, namelijk
dat de piraterij maar niet minder wordt, hoeveel soorten
militaire missies er ook op worden afgestuurd. De reactie
in de Kamer is een voorspelbare. In de begrijpelijke en
ook door mijn fractie gedeelde wens om te proberen
deze piraten aan te pakken, roepen sommige fracties in
het wilde weg om bewapening van de Nederlandse
schepen door de marine. Dat is nogal wat en kan met
reden helemaal niet. Een veelheid van juridische,
principiële, financiële, personele en praktische bezwaren
verzet zich daartegen met klem. Het is ook de vraag
welke zogenaamd Nederlandse schepen bewaakt moeten
worden. Gaat het om de schepen die toevallig onder
Nederlandse vlag varen of om schepen met een
Nederlandse lading? Of gaat het juist om schepen die
van en naar Nederland varen, wellicht onder de vlag van
een heel ander land? Dit is een onuitvoerbaar voorstel
dat parlementariërs niet zouden moeten doen. Gelukkig
is de Nederlandse regering ook niet van plan dit voorstel
uit te voeren. Zij geeft er de voorkeur aan om in
internationaal verband op te treden. Die lijn steunt mijn
fractie van harte.
Inmiddels zijn sommige reders ertoe overgegaan om
dan maar gewapende private beveiligers in volgboten in
te huren. Verzekeringsmaatschappijen moedigen dit aan.
Mijn fractie plaatst hierbij afkeurende vraagtekens. Het
geweldsmonopolie ligt bij de staat, punt uit! Wij kunnen
niet Jan en alleman op volle zee in het rond laten
schieten. Dat leidt tot escalatie van geweld, meer chaos
en, in de termen van de VVD, tot oorlog. De piraten gaan
hier gretig op in, getuige hun recente oorlogsverklaring
aan alle Amerikanen nu de Amerikaanse marine drie
piraten heeft moeten doodschieten. Volgens mij zijn deze
praktijken die verzekeringsmaatschappijen nu financieren
juridisch onmogelijk, maar ik hoor hierover graag de
opvatting van de minister.
Wat kunnen wij wél doen? Volgens mij heeft minister
Clinton met haar voorstellen de spijker op zijn kop
geslagen. In plaats van de individuele antipiratenmissies
en het optreden van elk landje of bondgenootschap apart
moet de internationale gemeenschap volgens haar
eensgezind optreden. Er moet serieus werk worden
gemaakt van de actieve internationale vervolging en
berechting van piraten, ook van de piraten die nu het
Nederlandse schip hebben buitgemaakt. Het mandaat
van de NAVO-missie schiet hier tekort. In het debat dat
wij eerder vandaag voerden over de Razeb sprak de
staatssecretaris zijn steun al uit voor een internationaal
tribunaal. GroenLinks steunt dat ook. Hiervan moet zo
snel mogelijk werk worden gemaakt. Hoe gaat de
regering dit bewerkstelligen?
Wij moeten ook de oorzaken van de piraterij aanpakken, zei Hillary Clinton. De piraten zijn zware criminelen,
maar hun criminaliteit is wel een symptoom van de
aanhoudende conflicten, straffeloosheid en alle ellende
die daarmee gepaard gaat op het vasteland van Somalië.
Er heeft recent een donorconferentie voor Somalië
plaatsgevonden. De internationale gemeenschap trekt
200 mln. uit om de veiligheid in Somalië te verbeteren.
Daaraan, en aan de prestaties die de nieuwe Somalische

De heer Van der Staaij (SGP): Wat moet je doen om de
minister van Defensie in vak K te krijgen, samen met de
staatssecretaris van Verkeer en Waterstaat? Kennelijk een
Nederlands schip kapen! Op deze keuze is nog wel wat
af te dingen, omdat de minister van Justitie een
belangrijke rol speelt bij de berechting van de piraten en
omdat de minister van Buitenlandse Zaken een rol speelt
bij de internationale samenwerking bij de bestrijding van
piraterij en bij de verbetering van de situatie in Somalië
zelf.
Dat brengt mij bij mijn eerste praktische punt. Hierbij
zijn allerlei ministeries betrokken, maar ook bij reders
leeft de vraag of een bepaald ministerie de leiding heeft,
zodat wij snel antwoord kunnen krijgen op de vragen die

Tweede Kamer

13 mei 2009
TK 83

Kaping Nederlands schip

De heer Aptroot (VVD): Mevrouw Peters stelt dat de
Somalische regering dit allemaal zou moeten doen, maar
wij weten dat dat niet gebeurt. Er is daar helemaal geen
goed functionerende overheid of regering. Welke
maatregelen steunt mevrouw Peters, behalve wat betreft
het berechten, als het gaat om het beschermen van de
Nederlandse koopvaardijschepen en de schepen in
NATO- en EU-verband?
Mevrouw Peters (GroenLinks): Wij steunen internationale missies, al is de NAVO-missie gebrekkig, want er is
onvoldoende goed geregeld hoe je moet omgaan met
vervolging, detentie en berechting van gevangenen. Wij
staan de VVD-oplossing niet voor. Wij zijn voor berechting in de regio. Daarnaast moet je de oorzaken van
piraterij aanpakken. Als Nederland als onderdeel van de
internationale gemeenschap de veiligheidsapparatuur
van de Somalische regering spekt, dan moeten daar
eisen aan worden gesteld. De apparatuur moet worden
ingezet tegen de piraten. Krijgsheren die de rechtsgang
bemoeilijken en steekpenningen van piraten aannemen
en op die manier de piraterij laten voortbestaan, moeten
worden aangepakt. Zij mogen niet profiteren van
internationale steun. Kortom, vetting van de steun die
die kant opgaat.
De heer Aptroot (VVD): Denkt mevrouw Peters dat dit de
komende weken en maanden of de komende twee, drie
jaar echt een oplossing biedt voor de Nederlandse
koopvaardijvloot?
Mevrouw Peters (GroenLinks): Het is de vraag of heel
snelle oplossingen mogelijk zijn, want wij hebben slechts
schaarse middelen tot onze beschikking. Het is de vraag
of je daarmee dat effect kunt sorteren. Het is voorts zeer
de vraag of wij voldoende mariniers en überhaupt
juridische mogelijkheden hebben om ieder schip met een
Nederlandse vlag of een Nederlandse lading te bewaken.
Ik geloof meer in het aanpakken van de grondoorzaak,
zodat de piraten uit zee verdwijnen.
©

83-6495

Van der Staaij
bij ons leven en zodat wij niet van het kastje naar de
muur worden gestuurd. Is er dus een ministerie dat
hierbij de leiding heeft?
Is er sprake van iets nieuws? In ieder geval valt het
niet mee, eerder tegen, als wij kijken naar de ontwikkeling van de piraterij. Deze lijkt eerder toe te nemen. Het
komt ook dichterbij als het een Nederlands schip betreft.
De kernvraag blijft, ook in dit debat, of wij alles op alles
zetten om te voorkomen dat zeepiraten straffeloos verder
kunnen gaan met hun activiteiten of dat wij nog meer
kunnen doen om kapingen te voorkomen en te bestrijden. De Koninklijke Vereniging van Nederlandse Reders
heeft kritiek op de afwikkeling van bijstandsverzoeken
door het NAVO-commandocentrum. De vereniging pleit
voor een loket voor alleen de Nederlandse reders,
ondergebracht bij bijvoorbeeld de Nederlandse kustwacht. Graag een reactie op die suggestie. Er zijn eerder
vandaag ook andere suggesties naar voren gebracht,
onder andere over gewapende bescherming van
mariniers op de Nederlandse schepen. Mijn eerste reflex
is dat dit geen normale structurele maatregel zou moeten
zijn. Ik val collega Haverkamp wat dat betreft bij. In de
discussie of je politieagenten op de bussen in bijvoorbeeld Gouda wilt hebben als zich daar problemen
voordoen, heb ik aangegeven dat dit niet is wat wij
willen. Wij willen die omgeving veiliger maken. Wij
willen degenen die vervoer hebben ook aanspreken op
hun verantwoordelijkheid. Dat neemt niet weg, zolang
daar geen structureel veiliger situatie is, dat ook bij mij
de vraag leeft of dit als tijdelijke overbruggingsmaatregel
niet mogelijk is. Collega Voordewind gaf aan dat andere
landen dat kennelijk wel doen. Graag een nadere reactie
op die suggestie.
Ook kwam mij de suggestie van geluidskanonnen nog
ter ore: geluidsexplosies die zo heftig zijn dat ze kapers
kunnen afschrikken. Ik ga daar nu niet op in, maar dit
brengt mij weer terug bij mijn beginvraag. Kennelijk
roept de vraag wat wij ter voorkoming en bestrijding
kunnen doen de nodige creativiteit op. Kan er voor dit
soort suggesties die behalve technische ook financiële en
juridische vragen kunnen oproepen, een loket komen
opdat er snel uitsluitsel komt? Met de groene zeep van
Michiel de Ruyter – zelfs deze suggestie kwam ik tegen –
zijn in het verleden naar het schijnt goede effecten
geboekt. Ik waag te betwijfelen of dit in de huidige tijd
nog opgaat.
De voorzitter: Geluidskanonnen op zee doen mij denken
aan een soort zeewaardige ganzenjacht.
©
Minister Van Middelkoop: Voorzitter. Laat er geen enkel
misverstand over bestaan: de ontwikkelingen in de Golf
van Aden baren de regering in toenemende mate zorg.
Het ligt dan ook voor de hand dat wij hierover regelmatig met elkaar debatteren. Zoals de heer Van Dam en
anderen aan hun collega’s hebben uitgelegd, hebben wij
hierover al vaker gesproken. De Zeven Provinciën is niet
het eerste fregat dat vaart in de Golf van Aden. Vorig jaar
hebben wij twee voortreffelijke operaties gehad in het
kader van de escortering van World Food Programmeschepen. Ik denk dat in het debat hierover – ik kijk even
naar de heer Van Dam – de minister van Defensie de
opmerking heeft gemaakt dat het aanhouden van piraten
een wat theoretische kwestie was. Met de wijsheid van

Tweede Kamer

Kaping Nederlands schip

nu bleek dat ook het geval te zijn. De heer Van Dam heeft
mij echter nooit horen zeggen dat het theorie blijft in het
geval van koopvaardijschepen. Dat is de kern van het
huidige debat.
Als ik het goed zie, doen zich drie vragen voor. Ten
eerste zijn er vragen gesteld over de Marathon. Ten
tweede is gevraagd naar de lopende missie. Tegen de
heer Madlener zeg ik dat de EU er eerder was dan de
NAVO. Ten derde zijn er vragen gesteld over de
mogelijkheid van extra beveiliging door middel van
mariniers op schepen en dergelijke. Ik voeg hier nog aan
toe – de heer Van der Staaij wees hier terecht op – dat er
enkele vragen zijn gesteld die op het terrein van de
minister van Justitie liggen. Ik waag mij er niet aan om
deze te beantwoorden. Dat is immers mijn bevoegdheid
niet. De Kamer heeft om haar moverende redenen de
minister van Justitie niet uitgenodigd. Ik zal geen vragen
beantwoorden over berechting van piraten et cetera. Dit
geldt ook voor vragen over particuliere beveiliging. Dit is
niet iets wat onder de bevoegdheid van de minister van
Defensie valt.
Ik begin bij de Marathon. Op donderdag 7 mei is het
vrachtschip Marathon met acht Oekraïense opvarenden
in de Golf van Aden gekaapt door piraten. Het schip
behoort toe aan een Nederlandse reder, is formeel
eigendom van een Antilliaanse firma en is op de
Nederlandse Antillen geregistreerd. De reder had het
schip volgens de gangbare procedure aangemeld bij het
Maritime Security Centre - Horn of Africa. Het schip had
toestemming gekregen om mee te varen in een
zogenaamde group transit, waarbij een groep schepen
geëscorteerd wordt op de gevaarlijkste trajecten van de
vaarroute, op de gevaarlijkste tijdstippen van de dag. Het
probleem ontstond toen het schip zich niet volledig hield
aan de adviezen omtrent het meevaren in group transit.
De heren Voordewind en Van Dam vroegen hiernaar. Ik
kan hun vraag aldus beantwoorden. Het schip is
zelfstandig begonnen aan de doorvaart zonder te
wachten op de juiste group transit. Op het moment van
de aanval op de Marathon was het dichtstbijzijnde
marineschip 75 km verwijderd. Weliswaar is nog een
helikopter van een Italiaans fregat naar de Marathon
gevlogen, maar deze constateerde dat het schip al was
gekaapt.
Het gekaapte schip ligt momenteel in de nabijheid van
de Somalische haven Eyl, een echt kapersnest, om het
wat archaïsch te zeggen. De Nederlandse regering stelt
alles in het werk om de kaping van het schip Marathon
zonder geweld te beëindigen met het oog op de
veiligheid van de bemanning. De regering onderhoudt
intensief contact met de autoriteiten van de Oekraïne,
van de Nederlandse Antillen en met de NAVO over de
vervolgstappen. Daarbij is niet alleen het OM betrokken,
maar ook de ministeries van Justitie, van Defensie, van
Verkeer en Waterstaat en van Buitenlandse Zaken.
Natuurlijk is er ook contact met de reder.
De heer Van Dam (PvdA): Dit maakt de situatie voor de
bemanning niet minder ernstig, maar het is toch goed
om de geschiedschrijving enigszins te kennen. Als ik de
minister goed begrijp, heeft het schip de kaping deels
aan zichzelf te wijten. Kan ik de woorden van de minister
zo interpreteren dat de kans op kaping aanzienlijk kleiner
zou zijn geweest als het schip zich wel aan de afspraken
had gehouden?

13 mei 2009
TK 83

83-6496

Van Middelkoop
Minister Van Middelkoop: Als de formulering ″de kans
op kaping″ wordt gebruikt, is het antwoord ″ja″. De
group transit is een vrij effectieve maatregel. Dat laat
onverlet dat de kapitein geheel vrij is om op eigen houtje
te gaan varen. Ik neem aan dat dit na een risicoinschatting gebeurt. Het is echter zo gegaan als ik zojuist
in het feitenrelaas heb aangegeven. Ik blijf liever uit de
buurt van termen in de zin van verwijten en eigen
schuld. De feiten spreken voldoende voor zichzelf.
De heer Van Dam (PvdA): Wij weten dat de group transit
niet 100% waterdicht is, maar de kans op kaping was
echt aanzienlijk kleiner geweest als men zich gewoon aan
de afspraken had gehouden en in de groep was
meegevaren.
Minister Van Middelkoop: Dan ga ik akkoord met uw
terminologie dat de kans kleiner wordt.
Mevrouw Verdonk (Verdonk): Ik heb begrepen dat het
schip te langzaam was voor het konvooi, omdat het
slechts tien knopen kon varen. Daarom zou het zijn
achtergebleven.
Minister Van Middelkoop: Ik blijf helemaal buiten
verwijten, want voor de zaak doet dat er niet zo veel toe
of en het doet er ook niet zo veel aan af. Het schip is in
de Golf van Aden op eigen houtje gaan varen. Je loopt
dan een grotere kans op kaping – om nog maar een keer
deze term te gebruiken – dan wanneer je aan de group
transit meedoet. Dat zijn de feiten. Er is geen 100%garantie dat je geen risico loopt bij het meevaren in een
group transit en er is ook geen 100% kans dat je wordt
gekaapt wanneer je op eigen houtje vaart.
Mevrouw Verdonk (Verdonk): Nu word ik helemaal in
verwarring gebracht. Ik wil mijn informatie checken bij
de minister en het gaat mij daarbij niet om verwijten,
maar om feiten. De feiten zijn dat dit schip wel degelijk
met het konvooi is meegevaren, maar dat het schip te
langzaam was voor het konvooi, waardoor het is
achtergebleven. Het schip heeft dus wel degelijk deel
uitgemaakt van het konvooi. Heel langzame schepen
blijven alleen achter, omdat men niet kan wachten op
heel langzame schepen. Zo is het volgens mij gegaan.

geweest en of de rederij of de kapitein dit besluit heeft
genomen, maakt voor de gevolgen geen verschil.
De heer Poppe (SP): Daar heeft de minister natuurlijk
gelijk in. Als het een opdracht van de rederij betreft,
kunnen wij vaststellen dat een rederij haar zeelieden
opdracht geeft om zich in gevaarlijke omstandigheden te
begeven. Dat is toch iets anders dan wanneer de kapitein
zelf het besluit heeft genomen.
Minister Van Middelkoop: De heer Poppe poneert iets,
maar ik voel niet de neiging, hem tegen te spreken.
De heer Aptroot (VVD): Ik wil dit even los zien van het
schip Marathon. Het varen in konvooi beperkt natuurlijk
de risico’s, waardoor het soms een oplossing is.
Sommige schepen kunnen gewoon niet meekomen in
een konvooi, omdat ze te langzaam zijn. Daardoor zijn ze
onbeveiligd.
Minister Van Middelkoop: Zoals ik in het begin heb
aangekondigd, kom ik nu bij een algemener gedeelte
over de group transit. Ik zal dit soort vragen daarbij
betrekken. De Kamer zal begrijpen dat er op dit moment
niet meer valt te melden en dat er uiteraard de mogelijkheid is om achteraf te controleren.
De heer Haverkamp (CDA): Ik had een vraag gesteld
over de specifieke situatie rondom de Marathon omdat in
het kader van de artikel 100-procedure is besproken dat
het NAVO-mandaat niet voorziet in bevrijding van dit
schip. De minister van Defensie heeft toen samen met de
minister van Justitie aangegeven dat er altijd de optie is
dat wij ons schip onttrekken aan het NAVO-mandaat
zodat wij een zelfstandige afweging kunnen maken. Ik ga
ervan uit dat die optie nog steeds op tafel ligt.

Minister Van Middelkoop: Dat weet ik niet en dat is
voor mij ook niet relevant, want daar gaat een minister
van Defensie niet over. Het is een particulier besluit

Minister Van Middelkoop: Dat is juridisch zeker het
geval. Ik kan op dit moment niet zeggen of die optie
wordt toegepast, los van de vraag of dit een vraag is die
exclusief door de minister van Defensie moet worden
beantwoord. Dat is niet zo, dat weet de heer Haverkamp.
Nog een laatste opmerking over de Marathon. De Hr.
Ms. De Zeven Provinciën, varende onder NAVO-vlag,
houdt zich beschikbaar. Ondertussen voert De Zeven
Provinciën taken uit binnen de operatie Allied Protector.
In verband met een zorgvuldige afwikkeling van de zaak
kunnen er op dit moment geen nadere mededelingen
worden gedaan, zoals ik al een paar keer eerder heb
opgemerkt.
Dan kom ik bij het systeem van de group transits. Dat
is in de Golf van Aden al met al effectief gebleken voor
het overgrote deel van het scheepvaartverkeer. De kaping
van de Marathon in de Golf van Aden laat zien – en dat
heeft de heer Van Dam in dezelfde bewoordingen gezegd
– dat een waterdichte beveiliging van een corridor van
1100 km lengte helaas niet mogelijk is. Wij hebben het
dan over een gebied met ongeveer 20.000 à 30.000
scheepvaartbewegingen per jaar. Eerder is gememoreerd
in deze Kamer – en ook nu hebben de heer Irrgang en
mevrouw Peters erop gewezen – dat een duurzame
oplossing voor het piraterijprobleem niet op zee ligt
maar aan land. Dat is geen gratuite opmerking. Ik doe er
nu even niets mee, maar daar ligt wel de oplossing.
Zolang Somalische piraten ongestraft vanaf het
vasteland de Golf van Aden en het Somalisch bassin

Tweede Kamer

13 mei 2009
TK 83

Minister Van Middelkoop: Ik weerspreek dat. Laten wij
alleen een debat over de feiten hebben. Het is niet zo dat
het schip is gaan meevaren, zich heeft aangemeld en is
achtergebleven, omdat het te langzaam zou zijn. Het
schip heeft een eigen initiatief genomen en is los van de
group transit, waarbij het wel eerst was aangemeld, gaan
varen. Dat zijn de feiten.
De voorzitter: Ik geef het woord aan de heer Poppe, die
de heer Irrgang vervangt.
De heer Poppe (SP): Het schip heeft zelf besloten om te
gaan varen. Is dat een besluit van de kapitein geweest of
een opdracht van de rederij? De kapitein moet namelijk
opdrachten van de rederij uitvoeren, omdat hij daaraan
ondergeschikt is.

Kaping Nederlands schip

83-6497

Van Middelkoop
onveilig maken, zal met de beschikbare marinecapaciteiten getracht worden een zo goed mogelijke
beveiliging te bieden aan het internationale scheepvaartverkeer. De afgelopen twee maanden hebben aangetoond dat er een stijging is van het aantal aanvallen door
Somalische piraten. Ook hebben de piraten hun
operatiegebied gedeeltelijk verlegd naar de Indische
Oceaan. Dat is een zorgelijke ontwikkeling. Daarbij vallen
zij koopvaardijschepen aan op steeds grotere afstanden
van de kust, inmiddels soms zelfs tot bijna 1500 km. Dat
is de reden waarom de Nederlandse regering heeft
besloten de missie van het fregat De Zeven Provinciën
als onderdeel van de operatie Allied Protector te
verlengen. Ik dank de heer Haverkamp voor zijn
instemming daarmee. De Kamer is daarover bij brief van
29 april geïnformeerd.
Ik wil nog iets zeggen over de praktijk die de NAVO en
de Europese Unie hebben ontwikkeld met de reders en
de kapiteins. Vooropstaat dat de reders en de kapiteins
van koopvaardijschepen zich aanmelden volgens de
procedures van het Maritime Security Centre Horn Of
Africa in Northwood in het Verenigd Koninkrijk en dat zij
de verstrekte adviezen ook daadwerkelijk dienen op te
volgen. In reactie op het verzoek van een reder wordt
door het centre eerst gekeken of het koopvaardijschip
kan aansluiten bij een group transit door de Golf van
Aden. Indien dat niet mogelijk is en de kwetsbaarheid
van het koopvaardijschip groot is, kan de Europese Unie
of de NAVO besluiten een fregat aan te wijzen om het
schip te escorteren. Hierbij wordt ook gekeken naar de
mogelijkheden van begeleiding door fregatten van derde
landen. Niet alleen de NAVO en de Europese Unie zijn
daar present, maar ook China, Rusland, Japan, India en
Zuid-Korea. Met die landen is in ieder geval een vorm
van afstemming bereikt. Indien bescherming door een
group transit of individuele begeleiding niet mogelijk is,
wordt de reder geadviseerd zijn vaarplan aan te passen
in tijd en plaats. Dit betekent bijvoorbeeld wachten op
een geschikte group transit voor zijn schip of het
aanpassen van zijn route om Kaap de Goede Hoop.
Mevrouw Verdonk (Verdonk): Kan die kwetsbaarheid er
ook uit bestaan dat het schip te langzaam vaart?

Mevrouw Verdonk (Verdonk): Dat vind ik wel heel
gemakkelijk. Leg het maar weer bij de ondernemers neer.
Dan gaan zij maar via Kaap de Goede Hoop. Dat is
natuurlijk te gek voor woorden. De Nederlandse Staat
moet zorgen voor de veiligheid van de mensen aan
boord van Nederlandse schepen. De minister heeft net
gezegd dat een waterdichte beveiliging niet mogelijk is,
maar volgens mij is dat wel mogelijk. Dat kan door
gewapende mariniers aan boord.
Minister Van Middelkoop: Dat komt in mijn derde
blokje. Mevrouw Verdonk was niet de enige die daar
vragen over heeft gesteld.
De heer Haverkamp (CDA): Ik ben nu enigszins verward.
De minister heeft gezegd dat hij in tweede termijn ingaat
op de kwetsbare schepen. Ik heb gevraagd of het een
optie is om mariniers aan boord van kwetsbare schepen
te plaatsen. Gaat u daarop in tijdens het blokje dat nu
komt?
Minister Van Middelkoop: Ja.
De heer Madlener (PVV): Ik ben geschokt door uw
uitspraak dat ze maar moeten omvaren. Het zijn
Nederlandse schepen. Stel dat mensen een groot risico
lopen om beroofd te worden in de metro. Zegt u dan ook
dat ze maar met de auto moeten gaan of dat ze moeten
verhuizen uit die onveilige buurt? U bent natuurlijk wel
verantwoordelijk voor de veiligheid van Nederlandse
schepen. Het lijkt nu wel of u helemaal nergens meer
verantwoordelijk voor bent. Nederland doet mee aan
allerlei missies in het buitenland. Wij moeten Afghaanse
burgers beschermen, maar Nederlandse schepen worden
in de steek gelaten.
De voorzitter: Uw vraag is helder.
Minister Van Middelkoop: De Nederlandse marine is al
anderhalf jaar present in dat gebied. Eerst waren er twee
schepen voor het World Food Programme en nu zijn wij
er met De Zeven Provinciën. Na de zomer zullen wij zelfs
voor een zekere periode het commando voeren van een
EU-missie. Daarover komt nog een debat met de Kamer.
Zeg nu dus niet tegen de minister van Defensie van het
Koninkrijk der Nederlanden dat wij onvoldoende doen
aan de veiligheid op zee. Wij doen met een aantal andere
landen alles wat wij kunnen met de beschikbare
capaciteit in dat enorme gebied. Ik dank mevrouw
Verdonk voor haar geografische bijdrage. Wij weten
allemaal dat er desondanks nog altijd risico’s zijn. Wij
kunnen geen 100% garantie afgeven. Dat weten de
reders en de kapiteins. Dan kan het een rationele
beslissing zijn om het gebied te vermijden. Die beslissing
wordt soms ook genomen. Ik zal niet tegen een reder
zeggen dat een schip moet omvaren. Ik begrijp best dat
het voor een vrije ondernemer economisch gezien een
lastige beslissing is. Wij doen er alles aan om de
scheepvaart daar te beveiligen, maar wij kunnen geen
100% garantie geven. Het lijkt mij fair om dat zo te
formuleren. Dan weten de reder en de kapitein wat de
resterende verantwoordelijkheden zijn.

Minister Van Middelkoop: Dat denk ik wel, maar dat
betekent niet een op een dat je dan een fregat meekrijgt.
Mevrouw Verdonk kent ook de bescheiden capaciteit die
wij in dat enorme gebied hebben. Ik heb nog een tweede
mogelijkheid genoemd, namelijk dat je op een volgende
group transit wacht. In tweede termijn zal ik aangeven
wat moet gebeuren met een schip dat veel te langzaam
vaart. Je kunt natuurlijk altijd zeggen dat zo’n schip om
moet varen of uit dat gebied moet blijven. Dat vind ik
nog altijd een zeer serieuze optie. Geen enkele zelfstandige ondernemer is verplicht om dat gebied te benutten.
Het zijn risico’s die je primair neemt als zelfstandig
ondernemer. Natuurlijk volstaan wij daar niet mee.
Daarom voeren wij dit debat en leveren wij fregatten.
Maar er zijn reders die zelf het besluit hebben genomen
niet de risico’s te nemen. Die zijn gewoon omgevaren
rond Kaap de Goede Hoop of varen wellicht helemaal
niet meer in dat gebied. Is dat een wenselijke situatie? In
het geheel niet, maar wij hebben nu juist met de NAVO
en de EU en andere landen al die schepen daar om in elk
geval een begin van beveiliging te garanderen.

De heer Madlener (PVV): Of u er alles aan doet, zullen
wij zo horen. Bent u bereid om mariniers in te zetten?

Tweede Kamer

13 mei 2009
TK 83

Kaping Nederlands schip

83-6498

Van Middelkoop
Eén fregat in zo’n enorm gebied heeft natuurlijk weinig
zin.
De heer Aptroot (VVD): Is het de inzet van deze regering
om veiligheid voorop te stellen en dan, zoals wij
voorstellen, de inzet te verhogen? Of zegt u dat die inzet
er nu eenmaal is en dat die schepen maar moeten
omvaren? Dat begrijp ik uit uw woorden. Er waren 110
verzoeken om beveiliging en er is in twee gevallen
daadwerkelijk hulp geboden. Dan kunt u toch niet zeggen
dat onze inzet effectief is, hoe goed bedoeld ook.
Minister Van Middelkoop: Wij hebben hier al eerder
een debat over gevoerd en toen heb ik de steun van de
VVD-fractie gekregen. Wij hebben een risico-inschatting
gemaakt en besproken wat de effectiviteit van de
operatie kan zijn. De inzet van de Nederlandse regering
is internationaal gezien groot. Dat heb ik zo-even al
gezegd. Ik heb indertijd de warme steun gekregen van de
VVD-fractie, maar ik word nu geconfronteerd met een
nieuwe, aanvullende wens. Ik neem aan dat die intern
goed is afgestemd. De Nederlandse regering is altijd
bereid om na te denken over wat zij meer zou kunnen
doen. Ik wil echter ook eens kijken wat anderen kunnen
doen. Gelukkig gebeurt dat ook. Ik ben blij dat de
Europese Unie en de NAVO zich in een vrij rap tempo
hebben ingezet in dat gebied. Ik ben altijd bereid om na
te denken over meer inzet, maar ik kan nu geen
uitspraken doen over wat dat eventueel kan betekenen.
Er wordt namelijk vrij veel gevraagd van de Nederlandse
marine. Vanmorgen had ik nog een debat over Frontex,
een organisatie die verantwoordelijk is voor de beveiliging van het Middellandse Zeegebied, bijvoorbeeld tegen
mensen die uit Afrika naar Europa willen komen. Ook
dan wordt er weer een beroep gedaan op Nederlandse
fregatten. Het houdt gewoon een keer op, dus ik moet
voorzichtig zijn. Maar onze inzet mag duidelijk zijn: wij
proberen zo veel mogelijk te doen.
De heer Aptroot (VVD): Ik ben blij dat de minister bereid
is om na te denken. Als hij dat niet wil, zou hij ook geen
minister zijn. Wij verwachten echter meer. Er moeten
maatregelen worden genomen. Daarom ook heb ik dit
spoeddebat aangevraagd. Ik hoop dat de minister meer
wil doen dan nadenken. Anders zouden we kunnen
zeggen: we leveren onze inbreng en vervolgens wachten
we een tijdje op acties van de regering. Dat is voor ons
echter niet acceptabel. Aan het einde van dit debat
moeten wij met elkaar hebben vastgesteld wat nodig is
om de Nederlandse koopvaardijvloot te beschermen.
Minister Van Middelkoop: Voorzitter. Er worden al
anderhalf jaar maatregelen genomen. De heer Aptroot
moet niet doen alsof wij nu het eerste debat voeren over
piraterij.
De heer Voordewind (ChristenUnie): De minister zei dat
group transit voor het overgrote deel van de schepen
succesvol is. Voor een kleine minderheid kennelijk niet.
Hoeveel schepen die meevaren met de group transit zijn
toch gekaapt?
Minister Van Middelkoop: Ik weet niet of wij dat cijfer
hebben, maar indien mogelijk zal ik dat graag vertellen in
tweede termijn.

Tweede Kamer

Kaping Nederlands schip

De heer Poppe (SP): Goed zeemanschap is safety first
voor schip en bemanning. De kapitein en de eerste
stuurman dragen de eerste verantwoordelijkheid. Bij een
tyfoondreiging moet worden besloten of er wordt
gewacht om omgevaren om het drukgebied heen. Er is
ook hier sprake van een gevaarlijk drukgebied, hopelijk
net zo tijdelijk als een tyfoon. De regering heeft te
kennen gegeven dat zij zo veel mogelijk doet voor de
veiligheid van schepen en bemanning, maar dat zij niet
alles kan doen. Hoe reageren de rederijen op de houding
van de regering? Wachten of omvaren? Of gaan de
rederijen voor het economisch belang en niet voor de
belangen van bemanning en schip?
Minister Van Middelkoop: Ik heb hier geen antwoord
op, want dit valt niet onder mijn bevoegdheid. Ik erken
de relevantie van de vraag, maar het antwoord laat ik
graag aan de staatssecretaris over.
Voorzitter. Ik begrijp heel goed dat sommigen pleiten
voor het inzetten van mariniers. De gekozen oplossingsrichting in de vorm van group transit is echter de
allereerste keuze. Gegeven de omstandigheden is die
oplossing redelijk effectief en ook daarom kom ik niet
snel toe aan een geheel andere oplossing. Bovendien zijn
er enkele argumenten op grond waarvan ik zeer
terughoudend ben om naast de group transit die optie te
kiezen. Er zijn zekere nadelen aan verbonden. Zo is bij
afwezigheid van een fregat – daar heb je het over bij
mariniers of andere militairen op een schip – de
waarschuwingstijd minimaal. Een fregat beschikt over
een enorme inlichtingencapaciteit om te waarschuwen,
maar individuele militairen niet. Er ontbreekt dan een
gelaagde verdediging. Daarom zal een beveiligingsteam
aan boord moeten beschikken over robuuste geweldsinstructies. En dat vergroot weer de kans op escalatie
van geweldgebruik. Verder kan een team tijdens een
piraterijactie niet terugvallen op steun van het fregat,
waardoor de risico’s voor de mariniers ook weer groter
zijn.
Een andere afweging betreft de logistieke uitdaging.
De beveiligingsdienst moet worden ingevlogen op zee of
in een haven om aan boord te kunnen gaan van een
koopvaardijschip. Aan het einde van de transit moeten
de militairen weer van boord. Het vervoer en opslag van
wapens en munitie bij civiel transport is buitengewoon
ingewikkeld. Ik besef het belang van een goede
beveiliging van koopvaardijschepen en zeg toe de inzet
van militaire beveiligingsteams te onderzoeken, ook in
internationaal verband. Vooralsnog hebben vertegenwoordigers van de internationale civiele scheepvaart op
een bijeenkomst van de Contact Group on Piracy in
Londen zeer terughoudend gereageerd op de optie van
inzet van bewapend personeel. En dan heb ik nog niet
eens gewezen op de verantwoordelijkheid van de
kapitein en de reder. Zij moeten het nog maar willen ook.
Maar ik ben echt nog niet uitgedacht. De heer Haverkamp heeft erover gesproken, evenals de heren
Voordewind en Van Dam en anderen, maar ik beloof dat
ik een brief zal opstellen. Ik hoop erin te slagen dat zo
tijdig te doen dat wij die wellicht kunnen meenemen bij
het AO dat nog zal volgen, maar ik moet hierover
voorzichtig zijn. Ik moet echt even de tijd hebben om dat
verantwoord te doen. Ik draag ook de verantwoordelijkheid voor de mariniers die mogelijkerwijs in een
gevaarlijke situatie terechtkomen dan de heer Haverkamp
en ik op dit moment wenselijk achten.

13 mei 2009
TK 83

83-6499

Van Middelkoop
De heer Voordewind (ChristenUnie): Ik vraag de
minister om ook het Belgische kabinetsbesluit om
mariniers op de schepen te zetten daarbij te betrekken.
De Zwitsers hebben daartoe besloten en de Fransen
overwegen dat. Wellicht levert navraag bij deze landen
nog extra informatie op.
Minister Van Middelkoop: Ik heb dat inbegrepen in
mijn opmerking dat ik het internationaal wil aanpakken.
Nogmaals, wij staan hier in de Nederlandse Tweede
Kamer, maar zijn wel bezig met internationale operaties.
Ik ga niets doen op eigen houtje. Dat doe je in NAVOverband en in EU-verband. Het operationele hoofdkwartier heeft hierover ook nog iets te vinden.
De heer Aptroot (VVD): Ik hoor de minister zeggen dat
het moeilijk is en dat hij nog dingen moet uitzoeken,
want er zitten wat haken en ogen aan. Maar hoor ik hem
zeggen dat het in principe mogelijk is om bewapende
mariniers mee te sturen, waartoe andere landen
inmiddels ook hebben besloten?
Minister Van Middelkoop: De heer Aptroot heeft mij
geen enkele zin horen gebruiken die lijkt op een
conclusie. Daarmee moet hij ook niet het gebouw willen
verlaten. Ik zal erover nadenken. Dat zou ik niet doen als
ik het een idiote optie zou vinden, maar ik loop niet
vooruit op welke conclusie dan ook. Ik heb een paar
pro’s en contra’s genoemd, vooral contra’s, en dat is het
voor dit moment.
De heer Aptroot (VVD): Zijn er hindernissen die niet
genomen kunnen worden? Zijn er internationaal
gerechtelijk juridische belemmeringen? Ik denk het niet,
want andere landen doen het. Het kan zijn dat het niet
makkelijk is. Maar wij zijn ervoor om moeilijke problemen op te lossen. Mijn concrete vraag is: zijn er
belemmeringen die je niet kunt wegnemen?
Minister Van Middelkoop: Dit is nu het type vraag dat
wij in die brief zullen beantwoorden. Ik ga hier niet
improviseren. Dat is onverantwoord en zo ga ik niet om
met militairen. Ik moet een risicoafweging maken en
moet het internationaal afstemmen. Ik begrijp de vragen
van de heer Aptroot en waardeer en deel zijn zorgen. Wij
hebben echter de afgelopen anderhalf jaar goed
geopereerd en ik wil graag goed blijven opereren. Dat
betekent een zorgvuldige risicoafweging, wat overigens
een van de onderdelen is van het zogenaamde toetsingskader.
De heer Madlener (PVV): Als andere landen wel
mariniers aan boord zetten en Nederland niet, is het dan
niet waarschijnlijk dat piraten op een gegeven moment
bedenken dat Nederlandse schepen veel makkelijker te
kapen zijn? Zijn zij dan niet sneller geneigd om Nederlandse schepen aan te vallen? Is de minister het met mij
eens dat dit het geval kan zijn?
Minister Van Middelkoop: Ik kan mij hier vanaf maken
door te stellen dat ik geen alsvragen beantwoord. Maar
hierin zit wel een element van relevantie. Dat is ook de
reden dat ik hier geen internationale antwoorden geef. Ik
moet dit echt internationaal afstemmen. De Zeven
Provinciën is onderdeel van de NAVO-missie. De De
Ruyter gaat leiding geven in EU-vlootverband. Het wordt

Tweede Kamer

Kaping Nederlands schip

een rommeltje als elk land op eigen houtje varianten van
beveiliging invoert. Ik vind het geweldig belangrijk dat
extra maatregelen internationaal worden afgestemd.
De heer Madlener (PVV): Dit is zeer relevant. Ik wil er
dan ook een helder antwoord van de minister op
hebben: lopen Nederlandse schepen meer gevaar als
andere landen wel mariniers aan boord zetten en
Nederland dat nalaat? Ik wil een helder antwoord want
het gaat om mensenlevens.
Minister Van Middelkoop: Ik heb toegezegd dat ik
hierover nadenk en dat ik een brief aan de Kamer zal
sturen. De heer Madlener moet niet van mij vragen om
overnight onverantwoorde antwoorden te geven. Dat doe
ik niet.
De heer Madlener (PVV): Wanneer krijgen wij die brief?
De voorzitter: Daarop heeft de minister al antwoord
gegeven: zo mogelijk voor het AO.
Mevrouw Verdonk (Verdonk): Daar staat weer een
minister van Defensie voor de zoveelste keer te hakkelen,
op zijn papier te kijken en geen adequate antwoorden te
geven. ″Er kunnen geen mariniers op schepen zitten
want dan moet er een robuuste geweldsinstructie
gemaakt worden.″ Nou en? Waarom is die er nog niet?
″Opslag van wapens op een koopvaardijschip is een
probleem.″ Waarom? Je kunt overal wapens opslaan,
ook op een koopvaardijschip! Dan moet je dat gewoon
goed regelen. Waar een wil is, is een weg. En wat zegt
de minister tot slot? ″Ik ga erover nadenken.″ Waarom
gaat de minister er nu pas over nadenken?
Minister Van Middelkoop: Ik zal al die vragen, voor
zover relevant, beantwoorden in de toegezegde brief. Ik
sta hier niet in mijn eentje. De NAVO en de EU zijn de
laatste jaren heel snel gestart met dit soort missies. Het
is voor de EU sowieso de eerste maritieme missie. Dit
type nieuwe vragen die heel snel zijn opgekomen, zullen
wij beantwoorden in EU- en NAVO-verband en wij zullen
dit snel doen.
Mevrouw Verdonk (Verdonk): Er is sprake van een
verdubbeling van het aantal piratenovervallen in het
afgelopen jaar en de minister gaat nu pas nadenken.
Volgens mij is het heel simpel. Als je een Nederlands
schip aanvalt, val je Nederlands grondgebied aan. Dit
betekent dat wij terugvechten. Ik weet niet of de minister
mij hoort?
Minister Van Middelkoop: Ja zeker.
Mevrouw Verdonk (Verdonk): Ik kijk mensen graag in de
ogen, ook de minister. Wij moeten dan toch terugvechten, er is dan toch sprake van staat van oorlog? Daar zijn
geweldsinstructies voor en daar is alles al voor gereed.
De minister hoeft alleen maar te zeggen: zo is het en zo
gaan wij het doen.
De voorzitter: Het woord is aan de minister.
Mevrouw Verdonk (Verdonk): Voorzitter. Ik wil graag een
antwoord op mijn vraag.

13 mei 2009
TK 83

83-6500

Van Middelkoop
De voorzitter: Ik gaf het woord aan de minister.
Mevrouw Verdonk (Verdonk): Ja, maar ik zie de heer
Poppe naar voren komen.
De voorzitter: Ik zei niet dat ik het woord aan de heer
Poppe geef. Ik gaf het woord aan de minister.
Minister Van Middelkoop: Ik vraag heel voorzichtig of
mevrouw Verdonk misschien ook in overweging wil
nemen wat het scenario dat zij zo krachtdadig schetst,
betekent voor de opvarenden, de reders en de kapitein.
Ik houd het niet voor onmogelijk dat geen enkele kapitein
behoefte heeft aan dit soort scenario’s.
Ik keek op het papier naar een vraag die mevrouw
Verdonk in eerste termijn heeft gesteld. Zij heeft mij
gevraagd om bij de Veiligheidsraad aan te dringen op
passende maatregelen. De Veiligheidsraad heeft
resoluties aangenomen. Wij praten al ik weet niet
hoelang over dit onderwerp in de Kamer. Ik zie mevrouw
Verdonk voor het eerst bij een bespreking over dit
onderwerp. Ik herhaal dat er resoluties zijn die de EU- en
de NAVO-operatie effectief mandateren.
De heer Poppe (SP): De roep om mariniers aan boord en
terugvechten doet mij denken aan de zeventiendeeeuwse maatregelen voor de zeilende koopvaardij.
Ik heb nog een vraag over de brief die de minister
heeft toegezegd. Dreigt er niet het risico van een
escalatie van geweld? De kapers zullen niet bang zijn van
de mariniers aan boord. Dat is gewoon een soort extra
bemanning; ze zien dan wat meer hoofden boven de
verschansing. Het gaat er natuurlijk om welke middelen
de mariniers meekrijgen om het schip te verdedigen. Een
.50 mitrailleur lijkt mij niet voldoende. Wat dan wel? Daar
moeten wij toch meer informatie over krijgen.
Minister Van Middelkoop: Wij moeten ervoor oppassen
dat wij uitglijden. De heer Poppe stelt mij vragen over
een situatie die zich op dit moment niet voordoet. Ik heb
gezegd dat wij met elkaar nadenken over de vraag of dit
een optie is naast de grouptransit. Ik beantwoord nu
geen vragen waarmee die optie als het ware al wordt
ingevuld. Dit zou echt onverantwoord zijn.
De heer Poppe (SP): De vraag was ook gericht op de
brief. Ik vraag de minister om na te denken over de
vraag wat er nodig is en wat een marinier zou moeten
meenemen. Dit alles in het kader van de vraag of dit een
dreiging van escalatie van geweld is.
De voorzitter: Het was een motiverende opmerking.
De heer Poppe (SP): Ja. Ik vraag of de minister de
Kamer daarover in de toegezegde brief wil informeren.
Mevrouw Peters (GroenLinks): Ik ben benieuwd of het
kabinet toch een beetje is opgeschoven in zijn standpunt.
Bij monde van staatssecretaris De Vries luidde het eerst:
nee, Nederland doet dat met fregatten en patrouilleschepen, aparte schepen en geen bewapende militairen
aan boord. Nu zegt de minister: wij gaan het onderzoeken. Hij staat er dus niet principieel afwijzend tegenover.
Is dit inderdaad een verschuiving van het standpunt?

voortschrijdend inzicht. De staatssecretaris heeft toen
heel correct een uitleg gegeven van de stand van zaken.
Nogmaals, ik houd het niet voor onmogelijk dat dit ook
de stand van zaken in de internationale inzet blijft. Wij
moeten dit debat niet afsluiten met de verwachting dat
hierna de tweede optie, mariniers op de schepen, eraan
komt. Wij gaan die optie onderzoeken en ook niet meer
dan dat. Ik beloof echt niet dat dit zal gebeuren, dat
belooft de NAVO niet en dat belooft de Europese Unie
ook niet.
Mevrouw Peters (GroenLinks): Ik vind dit onvoldoende.
Wij zijn toch politici onder elkaar. Het is één ding om de
technische mogelijkheden te onderzoeken. Het is een
ander ding om een politieke voorkeur voor een mogelijkheid te hebben. Het heeft niet de voorkeur van mijn
fractie om de kant van die optie op te gaan. Wat is de
voorkeur van de minister? Ik zou graag horen dat het zijn
voorkeur niet heeft.
Minister Van Middelkoop: De praktijk bewijst dat de
voorkeur van het operationeel hoofdkwartier, onder de
politieke verantwoordelijkheid van alle ministers van
Defensie, uitgaat naar group transit. Daarnaast staat het
denken niet stil.
De heer Haverkamp (CDA): Het is goed dat het denken
niet stilstaat. Het zou echter niet de eerste keer zijn, want
sommige schepen van het World Food Programme
waren zo kwetsbaar dat er besloten is om mariniers aan
boord te stationeren. Het zou dus niet iets nieuws zijn.
Wij moeten natuurlijk nog wel goed nadenken over de
consequenties.
Minister Van Middelkoop: U vroeg meer dan u zichzelf
wellicht realiseert. Bij het World Food Programme was er
sprake van een fregat dat naast het schip van het World
Food Programme voer en een beveiligingsteam aan
boord van het schip. De vraag die nu op tafel ligt, is of
het mogelijk is om koopvaardijschepen met mariniers te
beveiligen, ook als er geen fregat in de buurt is. Ik wees
er niet voor niets op dat je minder waarnemingscapaciteit hebt als er geen fregat in de buurt is. Op al dit
soort vragen gaan wij antwoord proberen te geven.
De heer Haverkamp (CDA): Ik doel op de situatie dat
een schip te langzaam of te kwetsbaar is om deel te
nemen aan een group transit. Is het dan een optie om
mariniers aan boord te plaatsen, net zoals wij dat hebben
gedaan voor het World Food Programme? Ik vraag dat,
omdat ik net als u niet zit te wachten op een zeeslag
waarbij een Nederlands schip een aantal dagen wordt
belegerd.
Minister Van Middelkoop: Wij weten nu wel zo’n beetje
wat de probleemanalyse is. Geef mij de tijd om daarop
in een brief in te gaan.

Minister Van Middelkoop: Je kunt spreken over

De heer Van Dam (PvdA): De eerste vraag is natuurlijk
wat eigenlijk een Nederlands schip is, want een schip dat
om fiscale redenen op de Antillen is geregistreerd en een
Oekraïense bemanning heeft, noemen wij ook een
Nederlands schip.
Een risico-inschatting moet u nu al wel kunnen maken,
want die is ook gemaakt voor de huidige missie. Die
inschatting was dat er vanwege het islamitische

Tweede Kamer

13 mei 2009
TK 83

Kaping Nederlands schip

83-6501

Van Middelkoop
extremisme in Somalië ook een risico bestaat op gerichte
aanslagen op westerse militairen. Lopen die mariniers
geen extra gevaar als ze zonder al die geavanceerde
apparatuur op een koopvaardijschip zitten met enkel een
paar mitrailleurs, terwijl er piraten rondvaren met
raketwerpers? Gaat het niet te ver om Nederlandse
mariniers aan dergelijke gevaren bloot te stellen?
Minister Van Middelkoop: De heer Van Dam weet dat
het de gebruikelijke gang van zaken is dat ik de
Commandant der Strijdkrachten een advies vraag als het
kabinet militaire inzet overweegt. Op basis daarvan neem
ik mijn politieke verantwoordelijkheid. Hij stelt een
relevante vraag, maar ik wil die vraag, voordat ik hem
beantwoord, toch echt eerst laten toetsen binnen de
militaire lijn. De Handelingen van dit debat worden
natuurlijk wel meegenomen naar het ministerie.
Voorzitter. Ik heb inmiddels een antwoord van
mevrouw Verdonk en anderen ontvangen op de vraag
over snelheid als factor. Een group transit houdt rekening
met de vaarsnelheid van het traagste schip. Tragere
schepen worden dus niet genegeerd. Wellicht moet wel
het vaarschema worden gereguleerd. Voor zeer trage
objecten, zoals olieplatforms, die een à twee knopen
halen, werkt een group transit natuurlijk niet. Hiernaar
gaat natuurlijk niet mijn eerste zorg uit, maar ik kan mij
voorstellen dat je in zo’n geval kiest voor de klassieke
beveiliging van een escorterend fregat. Dat is de manier
waarop het operationeel hoofdkwartier werkt met het
gegeven dat schepen verschillende snelheden hebben.
De heer Haverkamp vroeg naar een liaison van de
reders bij het operationeel hoofdkwartier. Ik denk niet dat
dit nodig is, nog los van het feit dat dit echt een militair
hoofdkwartier is dat niet bemand moet worden met
civiele personen. Civiele reders zouden dan ook in plaats
daarvan een loket of een telefoonnummer moeten
kunnen benutten. Ik heb echter niet gehoord dat hierover
klachten zijn binnengekomen.
De heer Van der Staaij vroeg of zich niet te veel
ministeries met dit onderwerp bemoeien en wie nu
precies de leiding heeft. De heer Van der Staaij weet dat
verschillende ministers hierover verantwoording
afleggen tegenover de Kamer. Zo liggen er nog vragen
voor, waarop de minister van Justitie een antwoord zou
kunnen geven. Voor de reders is het natuurlijk veel
belangrijker dat zij geen keuze hoeven te maken tussen
ministers maar contact kunnen opnemen met het
Maritime Center met vragen over de Golf van Aden. Daar
kunnen zij ook een vaarschema aan overleggen.
Het punt van de geluidskanonnen wordt voor zover
relevant meegenomen in de brief.
De voorzitter: Voor alle duidelijkheid: twee knopen is
iets meer dan drie km per uur. Daarmee zijn wij weer
gewoon in autosnelheden beland.
Minister Van Middelkoop: Ik wist het, maar ik vond het
zo’n wijsneuzerige opmerking.
De voorzitter: Sorry. Dan heb ik die wijsneuzerige
opmerking gemaakt. Dank u wel minister.
©
Staatssecretaris Huizinga-Heringa: Voorzitter. In de
afgelopen weken lijkt het aantal kapingen toe te nemen,

Tweede Kamer

Kaping Nederlands schip

ondanks de toegenomen internationale marine-inzet, met
name bij Somalië en de Golf van Aden. Piraten opereren
op vrij grote afstand van Somalië, tot bij de Seychellen.
Dat is een buitengewoon trieste ontwikkeling die naast
de economische schade enorm traumatische ervaringen
voor de bemanningen tot gevolg heeft. De regering
neemt deze zaak zeker serieus, wat ook al is gebleken uit
de beantwoording van de minister van Defensie. Een en
ander leidt ook tot de nodige aandacht in de pers. Voor
de Kamer is de kaping van de Marathon, een schip onder
Nederlandse vlag dat in het Antilliaanse register is
ingeschreven, de directe aanleiding van dit debat. Dat
brengt mij direct bij de vragen van de heer Voordewind.
Hij vraagt welk ministerie actie moet ondernemen en
moet gaan handelen in deze situatie. Op dit moment
doet het ministerie van Justitie dat met het OM. Omdat
het om een strafbaar feit gaat, hebben die bij de
overheid het voortouw.
De heer Voordewind vraagt ook naar de rol van
Verkeer en Waterstaat. Verkeer en Waterstaat speelt in
dezen maar een heel beperkte rol. Deze beperkt zich tot
het draaiboek. Het ministerie van Verkeer en Waterstaat
kijkt of een reder die een beroep doet op bescherming,
bij het Nederlandse register hoort en maatregelen
genomen heeft om zichzelf te beveiligen. Als de reder
zich op die punten kwalificeert, kijkt het ministerie van
Buitenlandse Zaken ernaar. Mogelijkheden voor
bescherming worden door het ministerie van Defensie
bezien. Vervolgens komt er een aanbeveling van die drie
ministeries. Uiteindelijk wordt door vijf ministeries
besloten of tot beveiliging overgegaan kan worden.
In het geval van de Marathon is daar geen sprake van
geweest. De Marathon heeft geen aanspraak gemaakt in
het kader van het draaiboek maar heeft zich gewend tot
het Europees coördinatiecentrum dat actief is in de Golf
van Aden. Daar is om bijstand gevraagd.
De heer Haverkamp (CDA): De betrokkenheid van vijf
ministeries klinkt buitengewoon zorgvuldig. Ik ga ervan
uit dat er een aantal protocollen is waardoor u ondertussen heeft kunnen zeggen: als wij dit afvinken, dan kan er
uiteindelijk één persoon aftekenen. Dit gebeurt dan
alleen in uitzonderingssituaties.
Staatssecretaris Huizinga-Heringa: Wat ik zo-even heel
kort beschreef, is de procedure rond het draaiboek. Dat
draaiboek is vorig jaar opgesteld en vertrouwelijk
aangeboden aan de Kamer. Wij hebben daarover
gesproken. Situaties van piraterij zijn complex. Daar zijn
nu eenmaal veel verschillende ministeries bij betrokken,
wat nu ook weer blijkt. Het draaiboek is opgesteld om
zorgvuldig te kunnen kijken. Daarmee wordt ervoor
gezorgd dat ondanks de betrokkenheid van de verschillende ministeries, op een goede en vlotte manier een
antwoord komt op de vraag van een reder: ik ben hier, ik
moet daar naartoe, het is een gevaarlijk gebied, kan ik
bescherming krijgen? Zonder de verantwoordelijkheden
van de verschillende ministeries tekort te doen, biedt het
draaiboek de kans om in een vaak heel korte tijd een
verantwoord antwoord op die vraag te geven. Er zijn vijf
ministeries bij betrokken, maar het gaat zeer zorgvuldig.
De heer Haverkamp (CDA): Het draaiboek piraterij gaat
over de hele wereld terwijl wij ons nu even op dit gebied
concentreren. Ik kan mij voorstellen dat de procedure vrij

13 mei 2009
TK 83

83-6502

Huizinga-Heringa
snel gaat vanwege de rules of engagement die wij al
hebben afgesproken.
Staatssecretaris Huizinga-Heringa: De procedure gaat
op zich vrij snel. Ik ga nu direct even in op de vraag die u
gesteld hebt over de stand van zaken met betrekking tot
de actualisatie van het draaiboek. Deze maand ontvangt
de Kamer hierover een brief, maar ik kan er al iets over
zeggen. Het draaiboek blijkt een goede, gestroomlijnde
procedure in gang te zetten. Maar juist voor de Golf van
Aden, met het Europese coördinatiecentrum, vragen wij
ons af of we niet met de reders tot een andere invulling
moeten komen; het lijkt daar namelijk dubbel werk om
zowel aan Nederland als aan de Europese coördinatiecommissie om bijstand te vragen. Ons voorstel aan de
reders is om meteen naar de Europese coördinatiecommissie te gaan, die heel actief is in de Golf van
Aden. Voor de rest van de wereld blijkt het draaiboek
echter goed te werken.
Verschillende leden vroegen naar de 110 aanvragen
die voor Nederlandse bijstand kwalificeerden, maar
waarbij uiteindelijk slechts in twee gevallen daadwerkelijk bijstand werd verleend. Dat is een groot verschil,
maar het heeft te maken met de enorm grote wereld,
waarin toch maar weinig Nederlandse schepen zijn. In de
praktijk blijkt het daarom vaak niet mogelijk om
beveiliging te bieden. Het internationale en Europese
initiatief lijkt me dan ook buitengewoon goed om in de
Golf van Aden met landen samen te werken voor een
betere beveiliging.
De heer Voordewind (ChristenUnie): Voorzitter. Ik heb
daar begrip voor; één schip is op dit moment beperkt.
Wij vroegen echter ook waarom wij om veel informatie
vragen bij het ministerie, maar zo goed als geen
antwoorden krijgen.
Staatssecretaris Huizinga-Heringa: Eerlijk gezegd sta ik
daar een beetje van te kijken. In het draaiboek blijkt dit
goed te werken. Er is ook een Platform piraterij, waarin
betrokken ministeries en reders en allerlei andere
betrokkenen spreken over alle aspecten die met piraterij
te maken hebben: wat kan een reder doen om zichzelf te
beveiligen, hoe kunnen schepen zo goed mogelijk
worden ingericht, wat zijn de eventuele mogelijkheden
om te wachten op konvooien, of om een andere route te
kiezen zonder al te veel economische verliezen? Ik denk
dat de regering zich zeer inzet om de reders goed toe te
rusten met voldoende informatie.
De heer Aptroot (VVD): Voorzitter. De staatssecretaris
heeft het over veel inzet van de regering om de reders te
helpen, maar ik word niet blij van de cijfers waaruit blijkt
dat van 110 vragen om bijstand en beveiliging er twee
werden ingewilligd; dat is eigenlijk nihil en bijna
standaard wordt er dus nee gezegd. Juist de staatssecretaris van Verkeer en Waterstaat, het ministerie dat er is
voor onze koopvaardijvloot, zou moeten zeggen dat dit
een ramp is en dat alles op alles wordt gezet om die
beveiliging te bieden. De staatssecretaris zegt: ik vind het
allemaal heel vervelend en erg, maar het is wel zo. Ik
meen toch niet dat dit de houding van de staatssecretaris
zal zijn na afloop van dit debat.

bemanning, ongeacht de economische schade. Het is
buitengewoon zorgwekkend dat we in plaats van een
afname een toename zien. Ik refereerde eraan dat de
procedure van het draaiboek op zichzelf goed en snel
werkt, maar het is triest om te constateren dat in de 110
gevallen waarin de regering graag veiligheid zou willen
bieden, zij daar niet de mogelijkheden voor heeft. Ik
dacht dat dat juist de reden voor dit debat was. Volgens
mij hoorde ik de minister van Defensie juist daarom
zeggen dat hij zich bijzonder inzet voor het vinden van
antwoorden, zowel internationaal als anderszins. De
regering is dus met zeer veel inzet bezig om dit grote
kwaad enigszins in te dammen.
De heer Aptroot (VVD): Ik wil toch echt een actieve
houding zien bij de staatssecretaris. Zij heeft de
koopvaardij in haar portefeuille. Wat gaat zij, wat gaat de
regering doen? De minister heeft een aantal bedenkingen
en moet bepaalde zaken nog uitzoeken. Daar ben ik
absoluut niet gelukkig mee, maar een deel begrijp ik in
het licht van zijn positie. Wij gaan hem straks echter
middels een motie opporren om heel snel actie te
ondernemen. Van de staatssecretaris verwachten wij
echter dat zij zich actief inzet en zegt: ik zet alles op alles,
wij maken middelen vrij en zorgen ervoor dat de
Nederlandse koopvaardijvloot wordt beschermd.
Staatssecretaris Huizinga-Heringa: De staatssecretaris
van Verkeer en Waterstaat is een bewindspersoon van
Verkeer en Waterstaat en niet van Defensie, niet van
Justitie en niet van Buitenlandse Zaken.
De heer Aptroot (VVD): Maar wel de bewindspersoon
voor de koopvaardijvloot.
Staatssecretaris Huizinga-Heringa: Als kabinet hebben
wij met elkaar een goede inzet. Juist omdat piraterij zo’n
enorm probleem is, hebben wij met vijf ministeries een
goede procedure gemaakt. Wij zijn bezig in het platform
piraterij om te doen wat wij kunnen doen. De minister
van Defensie heeft hier toegezegd dat hij zijn uiterste
best zal doen om te onderzoeken wat wij nog meer
kunnen doen. De heer Aptroot kan niet verwachten dat
één enkel bewindspersoon er als Don Quichot op uit
trekt om de koopvaardij te verdedigen. Zo werkt het niet
in het kabinet, dus dat zou hij niet moeten vragen. Bij
wat valt onder mijn verantwoordelijkheid en ligt binnen
mijn mogelijkheden, werk ik met grote inzet om de
koopvaardij te ondersteunen. Wat ik niet kan, dat kan ik
niet.
De heer Van der Staaij (SGP): Van de kant van de
Nederlands reders heb ik als kritiekpunt gehoord dat er
zo weinig informatie is over de afwikkeling van de
bijstandsverzoeken. Het gaat er dus niet alleen om dat de
capaciteit beperkt is. Het idee bestaat dat verzoeken op
een berg van aanvragen komen, waarbij onduidelijk is
wanneer er een beslissing wordt genomen. Kortom, de
informatievoorziening over de beslissing op die
bijstandsverzoeken laat veel te wensen over.

Staatssecretaris Huizinga-Heringa: Ik begon met erop te
wijzen hoe traumatisch zo’n kaping kan zijn voor de

Staatssecretaris Huizinga-Heringa: Dit kan ik niet direct
linken aan iets wat ik heb gehoord. De actualisatie van
het draaiboek gaat komende maand naar de Kamer.
Daarin komt ook aan de orde hoe het draaiboek tot nu
toe werkt. Ik zeg de Kamer toe dat wij daar nog eens met

Tweede Kamer

13 mei 2009
TK 83

Kaping Nederlands schip

83-6503

Huizinga-Heringa
extra aandacht naar zullen kijken in het licht van de
opmerkingen die de heer Van der Staaij nu aan mij
doorgeeft.
Ik heb al een heel aantal van de aan mij gestelde
vragen beantwoord, zoals de actualisatie waar de heer
Haverkamp naar vroeg, en de aanvragen. De heer
Voordewind en de heer Poppe hebben gevraagd: hebt u
inzicht in hoe de reders omgaan met hun eigen
veiligheid? Veel reders doen vanzelfsprekend het uiterste.
Bij een aanvraag voor begeleiding wordt standaard
gevraagd wat de reder zelf heeft gedaan aan zijn
veiligheid, of hij de mogelijkheid heeft overwogen om
het gevaar te ontlopen en hoe hij zijn schip heeft
ingericht. Wij stimuleren dat dus, maar de reders nemen
daarin ook zelf hun verantwoordelijkheid. Helaas zijn er
ook reders die niet altijd de best practices volgen en zich
niet aanmelden voor de group transits, terwijl dat in onze
ogen toch wel een verantwoorde daad zou zijn.
De heer Poppe (SP): Mijn vraag ging over het goed
zeemanschap: de kapitein is verantwoordelijkheid voor
de veiligheid van schip en bemanning. Hij moet de
meest veilige koers uitzetten: niet over stenen, niet door
lagedrukgebieden waar tyfoons dreigen enzovoorts. Ook
dit is een gevaarlijk gebied. Hebben de kapteins van de
Nederlandse rederijen de vrijheid om zelf de veiligste
koers of het veiligste moment van varen te bepalen,
bijvoorbeeld door te wachten op een konvooi? Of is het
economische belang van rederijen belangrijker? Zolang
dit een gevaarlijk gebied is – in tweede termijn zal ik nog
iets zeggen over het wegnemen van de bron van het
probleem – moet de Nederlandse koopvaardij uitgaan
van goed zeemanschap en de veiligste koers varen.
Staatssecretaris Huizinga-Heringa: Ik kan u geen
helderheid geven over de verhouding tussen reder en
kapitein. Als er bij Verkeer en Waterstaat een aanvraag
binnenkomt in het kader van het draaiboek, wordt
serieus bezien of het mogelijk is om een andere route te
nemen of om nog even te wachten. Ook wordt bezien of
het schip dat om bijstand vraagt, hier zelf naar heeft
gekeken. Als de overtuiging bestaat dat er een mogelijkheid is om het gevaar te ontlopen, wordt de aanvraag
om bijstand niet gehonoreerd.
De heer Poppe (SP): Het gaat niet zo goed met de
scheepvaart, er is minder traffic als gevolg van de
economische crisis. Daardoor bestaat het gevaar dat er
een soort concurrentievervalsing ontstaat tussen
rederijen die hun schepen de snelste, kortste weg laten
varen en de rederijen die goed zeemanschap in acht
nemen en de veiligste koers varen. Is de regering in staat
om in elk geval tegen de Nederlandse rederijen te
zeggen: u dient die en die koers te varen? Toen ik als
zeeman begon, mocht je door de Duitse Bocht alleen
maar langs de boeitjes varen, want daarnaast lagen
zeemijnen.
Staatssecretaris Huizinga-Heringa: Ik ben het met u
eens dat het een heel slechte ontwikkeling zou zijn als dit
zo was. Nogmaals: als er een aanvraag wordt ingediend,
wordt steeds bezien of het mogelijk is om een andere
route te varen of door even wachten het gevaar te
ontlopen. In sommige gevallen is het heel erg moeilijk
om een andere route te volgen. De Golf van Aden is daar
wel een voorbeeld van. Maar het is absoluut zo dat,

Tweede Kamer

Kaping Nederlands schip

wanneer door goed zeemanschap – zoals u het uitdrukt –
het gevaar kan worden ontlopen, een vraag om bijstand
niet zal worden gehonoreerd.
Mevrouw Peters (GroenLinks): Ik wil graag van de
staatssecretaris horen wat zij vindt van de praktijk van
Nederlandse reders – en verzekeringsmaatschappijen
financieren dat – om private beveiligers, ex-militairen, in
te huren en mee te laten varen in bewapende volgboten.
Staatssecretaris Huizinga-Heringa: Met die vraag
begeef ik mij helemaal op het terrein van justitie. Ik wilde
het eigenlijk maar overlaten aan de minister van Justitie
om die vragen te beantwoorden.
De voorzitter: Wij zullen de minister van Justitie vragen,
hierop schriftelijk te antwoorden.
Mevrouw Verdonk (Verdonk): De staatssecretaris dient
de belangen van de koopvaardijschepen te behartigen. Is
zij in dat kader ook wel eens naar haar collega van
Defensie gegaan en heeft zij wel eens een gesprek met
hem gehad met als insteek: de koopvaardijschepen
dienen gewoon beveiligd te worden?
Staatssecretaris Huizinga-Heringa: Wij zien elkaar heel
regelmatig, dat begrijpt u. Ook over deze zaken hebben
wij regelmatig met elkaar gesproken.
Mevrouw Verdonk (Verdonk): Maar niet met de insteek
die ik zojuist noemde, begrijp ik.
U zei dat bepaalde reders of schepen zich niet
aanmelden voor een konvooi. Wat zouden de redenen
daarvoor kunnen zijn?
Staatssecretaris Huizinga-Heringa: Het is altijd het
beste om dat aan de reders zelf te vragen. Op een vraag
die mij gesteld wordt, constateer ik dat het helaas de
praktijk is.
Mevrouw Verdonk (Verdonk): Ik mag toch aannemen dat
de belangenbehartiger van de koopvaardijschepen ook
weet waarom schepen zich niet aanmelden voor een
konvooi en dat ook zou moeten willen weten. Moeten zij
te lang wachten? Moeten zij een week blijven liggen
totdat zij behoren tot de groep die een bepaalde snelheid
heeft? Zou dat de reden kunnen zijn?
Staatssecretaris Huizinga-Heringa: Ik stel voor dat wij
eens bij de reders uitzetten waarom zij zich niet melden.
Aan de andere kant is het natuurlijk heel raar dat een
reder er geen gebruik van maakt als het kabinet zegt: als
je een gevaarlijk gebied moet passeren, meld je aan en
wij gaan kijken of we er op een of andere manier voor
kunnen zorgen dat je er veilig langs kunt. Je moet wel
heel goede redenen hebben om dan te zeggen: laat mij
daar maar buiten. Ik kan ze eerlijk gezegd niet bedenken,
maar ik begrijp dat mevrouw Verdonk daar wel een idee
over heeft. Nogmaals, wanneer er tussen kabinetsleden
geen overleg was geweest met de inzet om het uiterste
te doen om de piraterij terug te dringen, zou dit
draaiboek er niet hebben gelegen en dan zou de minister
van Defensie niet zo hebben geantwoord als hij heeft
gedaan. Dan was heel veel van wat wij nu doen niet van
stapel gelopen.

13 mei 2009
TK 83

83-6504

De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door de leden
Aptroot, Verdonk en Boekestijn. Naar mij blijkt, wordt de
indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 102 (29521).
©
De heer Madlener (PVV): Voorzitter. Wat een regering is
dit toch: wij zetten ons in voor de veiligheid van allerlei
volkeren in de wereld, maar onze eigen koopvaardij laten
wij in de steek. Ik heb twee moties. De eerste luidt:
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
De heer Voordewind (ChristenUnie)
© M. Sablerolle – Gouda

overwegende dat Nederlandse koopvaardijschepen
adequate bescherming verdienen tegen piraterij;

De voorzitter: Ik neem aan dat er behoefte is aan een
tweede termijn. Een aantal sprekers heeft dat aangekondigd. Ik sta in tweede termijn geen interrupties meer toe.
Hebt u een motie, dan vraag ik u om die in te dienen. U
krijgt een minuut spreektijd. Bent u door uw tijd heen,
dan kap ik u af.

verzoekt de regering om in de wateren rond Somalië,
waar zeer veel piraten actief zijn, zwaarbewapende
mariniers te plaatsen op Nederlandse koopvaardijschepen die daar om verzoeken,

©

De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door het lid
Madlener. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan
voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 103 (29521).

De heer Aptroot (VVD): Voorzitter. Mijn fractie is niet
tevreden met de beantwoording, maar wel met het feit
dat de mogelijkheid om mariniers op de schepen te
plaatsen wordt onderzocht. De houding dat het allemaal
erg moeilijk is wekt bij mijn fractie niet de indruk dat
alles uit de kast wordt gehaald om de koopvaardijschepen te beveiligen. Mijn fractie vindt dat dat wel
moet, dat daar middelen voor zijn en dat de Kamer
daarvoor eigenlijk binnen twee weken een plan
toegestuurd moet krijgen. Daarom dien ik de volgende
motie in.

en gaat over tot de orde van de dag.

De heer Madlener (PVV): Mijn tweede motie gaat over
de berechting. Wij willen absoluut niet dat er Somaliërs
naar Nederland komen die vervolgens allerlei bijstand
gaan genieten, in luxe cellen gaan verkeren en na
detentie niet meer teruggaan. Wij willen alles op alles
zetten om die daar te laten berechten. Daartoe dien ik de
volgende motie in.
Motie

Motie
De Kamer,
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat piraterij een grote bedreiging vormt
voor de Nederlandse koopvaardijschepen;
overwegende dat er verschillende goede mogelijkheden
zijn om piraterij aan te pakken, zoals het verlengen van
de NAVO- of EU-missie, versterking van de inzet van
marineschepen en/of luchtsteun van Nederland of van
bondgenoten en het mee laten varen van bewapende
mariniers;
verzoekt de regering om binnen twee weken met een
voorstel te komen waarbij alle middelen worden ingezet
om effectief piraterij aan te pakken,

overwegende dat Somalische piraten beter in de regio
van herkomst berecht kunnen worden;
verzoekt de regering om af te zien van het berechten van
Somalische piraten in Nederland en om alles op alles te
zetten om berechting in de regio mogelijk te maken,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door het lid
Madlener. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan
voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 104 (29521).
©

en gaat over tot de orde van de dag.
De heer Voordewind (ChristenUnie): Voorzitter. Ik dank

Tweede Kamer

Kaping Nederlands schip

13 mei 2009
TK 83

83-6505

Voordewind
de minister voor zijn beantwoording en toezegging dat
hij bereid is om na te denken over de suggestie die ik in
eerste termijn heb gedaan. Hij zegt er wel bij dat hij daar
bezwaren en overwegingen tegen heeft en terughoudend
is. Bovendien zegt hij dat hij de Kamer daarover voor het
volgende algemeen overleg over Atalanta zal informeren.
Ik heb het gecheckt: op 29 juni aanstaande vindt het
plaats, dus over zes à zeven weken. Dat vindt mijn fractie
echt te laat. Daarom dien ik de volgende motie in.

Staatssecretaris Timmermans deed de door haar
aangehaalde uitspraak namelijk gewoon in een debat
over piraterij vanmorgen. Als mevrouw Verdonk dit
onderwerp zo belangrijk vindt, moet zij eens naar de
debatten gaan.
De voorzitter: Mevrouw Verdonk wordt persoonlijk
aangesproken.
Mevrouw Verdonk (Verdonk): Ik heb vanmorgen vanaf
tien uur in deze zaal gezeten, bij een debat over
asielzaken. Allerlei onderwerpen vind ik belangrijk, maar
ik heb maar één lijf. Ik stel voor dat dit soort opmerkingen eens stoppen. Ze getuigen van een bijzonder grote
kinderachtigheid.

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat schepen voor de kust van Somalië in
toenemende mate ten prooi vallen aan piraterij;
constaterende dat de militaire konvooien van de EU en
de NAVO voorlopig nog niet toereikend zijn en de
uitgestrektheid van het gebied en de frequentie van de
kapingpogingen om aanvullende maatregelen vragen;
overwegende dat Zwitserland, Frankrijk en België
inmiddels serieus overwegen om mariniers aan boord
van schepen te plaatsen;
verzoekt de regering, de mogelijkheden te onderzoeken
om gewapende militairen aan boord van koopvaardijschepen te plaatsen, wanneer er geen EU- of NAVOkonvooi beschikbaar is dat deze schepen bescherming
kan bieden;
verzoekt de regering tevens, de Kamer te informeren
over de eventuele bijdrage aan de beveiliging die in
redelijkheid van de reders kan worden gevraagd;
verzoekt de regering, de Kamer hierover binnen twee
weken te informeren,

De heer Van Dam (PvdA): Daar ben ik het niet mee eens.
Als je onderwerpen belangrijk vindt, maak je keuzes. Dan
ga je niet de regering verwijten dat zij iets gezegd heeft
in een debat waarbij je zelf niet aanwezig was. Je moet
bij een debat aanwezig zijn of het debat niet voeren.
Over een komisch duo gesproken, er is een aantal
opmerkingen gemaakt over het Nederlandse belang,
namelijk het beschermen van Nederlandse schepen. Dat
is precies de angel van dit debat. Wat is het werkelijke
Nederlandse belang? Nederland heeft een open
economie, met een grote internationale haven, waar olie
en andere grondstoffen geïmporteerd worden die voor
onze economie van levensbelang zijn. Deze grondstoffen
komen voor het grootste deel via niet-Nederlandse
schepen ons land binnen. Het echte Nederlandse belang
is dus niet het beschermen van Nederlandse schepen,
maar van de internationale scheepvaart. Dit betekent dat
wij internationaal moeten werken.
De PVV zei vanmorgen tijdens het debat dat ieder land
zichzelf maar moet beschermen. Onze marine kan onze
schepen niet beschermen. We zullen dit internationaal
moeten aanpakken. Daarom gaat het volgens mij. We
horen van de minister nog wel welke instrumenten naast
de bestaande missies kunnen worden ingezet.
©

en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door het lid
Voordewind. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan
voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 105 (29521).
©
Mevrouw Verdonk (Verdonk): Voorzitter. Wat weer een
debat! De minister van Defensie staat te stotteren en de
staatssecretaris van Verkeer en Waterstaat kan niet
bedenken waarom reders niet willen meevaren in een
konvooi. Het lijkt wel een komisch duo.
Ik kreeg net een berichtje door. Staatssecretaris
Timmermans heeft gezegd dat Somalische kapers
berecht moeten worden voor het gerechtshof in Den
Haag. Ik hoor graag de reactie van de bewindspersonen
op deze uitspraak.
©
De heer Van Dam (PvdA): Voorzitter. Misschien moet
mevrouw Verdonk gewoon eens naar debatten komen.

Tweede Kamer

Kaping Nederlands schip

De heer Haverkamp (CDA): Voorzitter. Ik dank het
kabinet hartelijk voor de beantwoording, ook voor de
duidelijkheid die gecreëerd is met betrekking tot het
mandaat. Ook is er goed bekeken of maatwerk mogelijk
is. Ik heb de minister zo begrepen dat wij de brief
tenminste krijgen vóór het debat over Atalanta. Maar als
het mogelijk is om de brief eerder te sturen, zal de
minister dit niet nalaten. Ik dank de staatssecretaris voor
de actualisatie van het draaiboek over piraterij. Het is
goed dat zij aandacht heeft voor bureaucratie. Ik sluit mij
aan bij de opmerkingen van de heer Van Dam over het
belang van een veilige zee.
Ik sluit af met de constatering dat het mij goed doet
dat de PVV zich zorgen maakt over een schip dat vaart
onder Antilliaanse vlag. In het verleden was het
standpunt van de PVV dat de Antillen op Marktplaats
mochten worden gezet. Nu gaat de PVV zo ver dat ze
Nederlandse mariniers inzet voor de beveiliging van
Antilliaanse schepen.
De voorzitter: De heer Madlener vraagt mij of hij hierop
mag reageren, maar de heer Haverkamp reageerde en

13 mei 2009
TK 83

83-6506

Haverkamp
sprak de heer Madlener niet direct aan. Dit in tegenstelling tot wat bij mevrouw Verdonk gebeurde.

Minister Van Middelkoop: Voorzitter. Het kan heel kort.
Er liggen nog twee puur feitelijke vragen uit de eerste
termijn. Er is een vraag gesteld over het aantal gekaapte
schepen en of er sprake was van EU group transit. Mij

wordt medegedeeld dat van de 29 gekaapte schepen er 5
in een group transit voeren. Overigens wordt daaraan
toegevoegd dat vier van de vijf gevallen speelden in de
periode dat een deel van de schepen van de EU-missie
Atalanta tijdelijk onder nationale vlag voer. Ik voeg dit
maar toe, zonder dat ik er onmiddellijk een intelligente
observatie aan kan toevoegen. Het geeft een beetje aan
dat de kans inderdaad een stuk kleiner is en de risico’s
geringer zijn, maar dat ze er nog wel degelijk zijn, zoals
ik al zei in het interruptiedebat dat ik met de heer Van
Dam had.
Ik kan bevestigen dat er nog altijd een gekaapt
Belgisch schip is waarop zich een Nederlander bevindt.
In tweede termijn, met een echo uit eerste termijn,
heeft mevrouw Peters een vraag gesteld over een
internationaal tribunaal. Ik kan verwijzen naar een van de
brieven – zij heeft gelijk, het dossier begint behoorlijk
omvangrijk te worden – die naar de Kamer is gestuurd
door de ministers van Defensie, BuZa en Justitie. Deze
gaat over de internationale berechting, in reactie op de
notitie van professor Knoops na de hoorzitting. In deze
brief wordt gewezen op de herzieningsconferentie van
het Internationaal Strafhof die op gezette tijden
plaatsvindt. Daarover zullen naar ik aanneem de
ministers van BuZa en Justitie de Kamer nader berichten.
Ik voeg er echter dit citaat aan toe: ″De internationale
Contact Group on Piracy off the Coast of Somalia staat in
beginsel overigens niet positief tegenover het berechten
van piraterij door een internationaal tribunaal.″ Ik geef
het maar even door. Een verder debat kan gevoerd
worden op een daartoe het meest geëigende moment, in
aanwezigheid van de minister van Justitie.
Dan kom ik op de moties. De heer Aptroot was zo
welwillend om te erkennen dat er het afgelopen jaar het
een en ander is gedaan. Het kostte hem wel moeite.
Dank voor deze erkenning. Wat er is gedaan, gebeurde
overigens met steun van de VVD-fractie. Ik kan eraan
toevoegen dat hier een minister van Defensie staat die
trots is op de inzet die de Koninklijke Marine het
afgelopen jaar heeft gepleegd voor de VN, in het kader
van de NAVO en later ook voor de EU. In zijn motie
vraagt de heer Aptroot om stante pede – zo beschouw ik
een termijn van twee weken namelijk – met een voorstel
te komen om alle middelen, wat die ook verder mogen
zijn, in te zetten om effectief de piraterij aan te pakken.
Met alle respect, wij zetten middelen in. Wij hebben
daarvoor, onder leiding van het hoofdkwartier, bepaalde
methodes. Die zijn relatief effectief. Ik heb vervolgens
gezegd, ook in antwoord op vragen van de heer Aptroot,
dat de Kamer een brief van mij ontvangt over eventuele
andere opties naast de geprefereerde en gekozen optie
van de group transit. Ik zou het onverantwoord vinden
als de Kamer bij motie extra inzet stuurt. Als wij al tot de
conclusie zouden komen dat er andere mogelijkheden
zijn, dan berichten wij de Kamer daarover op reguliere
wijze; ik vermoed zelfs via een artikel 100-brief. De motie
is dus onverstandig en ik moet haar echt ontraden.
De heer Madlener heeft een motie ingediend waarbij ik
mij, met alle respect, toch afvraag of ik hier vandaag
voor niets heb staan praten. Ik dacht dat ik van de Kamer
enig begrip had gekregen voor het feit dat ik ga
nadenken over andere opties en dat ik daar echt de tijd
voor moet hebben, ook omwille van de bescherming van
de mensen om wie het gaat. Dat zijn niet alleen de
mariniers, maar ook de bemanningsleden van de
schepen. En wat doet de heer Madlener? Die vraagt de

Tweede Kamer

13 mei 2009
TK 83

©
De heer Poppe (SP): Voorzitter. Ik sta voor de veiligheid
van het schip en zijn bemanning. Dit geldt voor
Nederlandse schepen en voor andere schepen. Piraterij is
een gevaar voor schip en bemanning. De bron van de
piraterij is het leegvissen van de visgronden van de
Somaliërs. Dit gebeurde nog niet zo lang geleden. De
Somaliërs gingen als goede zeelui aan de piraterij. Zij
worden door maffia aan de wal nu gesteund. Dat
probleem moet worden aangepakt. De vraag is of deze
regering het illegaal vissen door Europese vissers voor
de kust van Somalië wil verbieden of tegengaan.
Er worden beveiligde routes aangewezen, waarop
schepen al dan niet in konvooi varen. Is de regering
bereid om met verzekeringsmaatschappijen af te spreken
dat, als een reder afwijkt van de veilige routes, dit hem
een aardige duit gaat kosten?
©
Mevrouw Peters (GroenLinks): Voorzitter. De uitkomst
van dit debat bestaat uit nogal een aantal brieven: de
brief van de minister van Defensie over de technische
mogelijkheden voor en de bezwaren tegen het hebben
van mariniers aan boord en de brief van de minister van
Justitie met alle ingewikkelde juridische vragen die zijn
gerezen. Mag ik verzoeken dat die brief ook ingaat op
wat Nederland kan doen ter bevordering van de
oprichting van zo’n speciaal internationaal tribunaal dat
de piraten kan berechten? Verder verzoek ik de regering
om nog een brief, over de Nederlandse inzet bij de
bijeenkomst van de internationale contactgroep voor
Somalië eind deze maand waar de oorzaken van de
piraterij zullen worden besproken. Wij hebben hier
vanochtend in het AO over de Razeb gesproken.
©
De heer Van der Staaij (SGP): Voorzitter. Ik wil graag
beide bewindslieden bedanken voor de beantwoording.
Ik denk dat er brede eensgezindheid bestaat over het
idee dat we alles moeten doen om piraterij zo veel
mogelijk te voorkomen en tegen te gaan en om de
informatievoorziening aan ook de Nederlandse reders te
optimaliseren. Mijn dank voor de gedane toezegging om
zowel de mogelijkheden voor bescherming via Nederlandse mariniers nader te onderzoeken als ook de
klachten over de afwikkeling van bijstandverzoeken te
betrekken bij de draaiboekdiscussie en de evaluatie
daarvan. Wij wachten de berichten daarover graag af.
De voorzitter: Ik geef het woord aan de minister van
Defensie. Ik denk dat hij bijna direct over kan gaan tot
het geven van zijn oordeel over de moties. Er zijn
namelijk niet zo veel vragen gesteld.
©

Kaping Nederlands schip

83-6507

Van Middelkoop
Kamer om een uitspraak over het plaatsen van zwaarbewapende mariniers op Nederlandse koopvaardijschepen. Ik zou het prettig vinden als niet alleen de
minister van Defensie, maar ook de krijgsmacht, en de
marine in het bijzonder, serieus worden genomen. Geef
mij de tijd om erover na te denken. Ik respecteer de
wensen van de heer Madlener, de heer Aptroot en
anderen om met antwoorden te komen op al die
ingewikkelde vragen. Laten wij daarna in volle verantwoordelijkheid al dan niet een beslissing nemen, maar
niet bij motie zo’n optie invoeren. Deze motie moet ik
zeer ontraden.

de beantwoording van één vraag, gesteld door de heer
Poppe. Hij vroeg mij of ik bereid ben om met de
verzekeraars in overleg te treden om de premie aan te
passen aan de routes die de koopvaardijschepen kiezen.
Ik heb in eerste termijn gezegd dat bij een vraag om
begeleiding uitdrukkelijk wordt gekeken naar de
mogelijkheden van de kapitein om een veilige route te
kiezen. Dat is mijn verantwoordelijkheid. Verzekeraars
zijn private ondernemingen. Ik denk dat zij zelf heel goed
in staat zijn om dit op zich te nemen en om af te wegen
of er brood in zit. Ik denk niet dat zij mij daarvoor nodig
hebben.

De voorzitter: De heer Madlener wil interrumperen. Dat
mag als iets onduidelijk is in de beantwoording van de
minister, maar ik sta geen debat toe.

De voorzitter: De heer Poppe meldt mij dat een vraag
van hem niet beantwoord is. Ik geef hem de gelegenheid
om de vraag kort te duiden, waarna de bewindspersoon
daar nog antwoord op zal geven.

De heer Madlener (PVV): Dat is ook helemaal niet nodig.
Ik vind namelijk dat die mariniers al hadden moeten
worden ingezet op schepen. Ik vind de woorden van de
minister echter zo hoopvol, dat ik mijn motie aanhoud in
afwachting van de brief die hij de Kamer stuurt.
De voorzitter: Op verzoek van de heer Madlener stel ik
voor, zijn motie (29521, nr. 103) van de agenda af te
voeren.
Daartoe wordt besloten.
Minister Van Middelkoop: Dan hoop ik dat de heer
Madlener zijn hoop ontleent aan mijn toezegging om na
te denken en de brief te sturen, en niet meer dan dat.
Nogmaals, ik heb niet beloofd dat het gaat gebeuren.
De heer Madlener heeft ook een motie ingediend over
het berechten van Somalische piraten. Ik vind dit een
beetje buiten de orde, omdat de Kamer de minister van
Justitie niet heeft willen uitnodigen. Of de heer Madlener
trekt dus de consequentie hieruit of ik vraag de minister
van Justitie om de Kamer schriftelijk hierover te
informeren. Ik vind het echter een beetje ongelukkig om
deze vraag aan mijn collega van Justitie door te
geleiden, want dan licht ik één aspectje uit een vrij
complex juridisch probleem, waarvoor hij de verantwoordelijkheid draagt. Ik zie de heer Madlener in elk geval
meedenkend kijken. Dat is hoopgevend. Misschien wil hij
een ander moment afwachten om deze motie in
stemming te brengen. Hij heeft de tijd om de motie
eventueel aan te houden.
Ik kom ten slotte bij de motie van de heer Voordewind.
Die is echt overbodig. De heer Voordewind heeft eerder
hier zijn creativiteit op losgelaten. Dat waardeer ik zeer.
Dat is ook anderen overgenomen. Ik heb dat gehonoreerd door te beloven daarover een gefundeerde brief
aan de Kamer te sturen. Ik heb overigens gezegd dat ik
dat voor het AO EU Atalanta wil proberen. Op dat
moment wist ik echter niet dat dit pas geagendeerd is
voor 29 juni. Wij hebben tijd zat. Dat lukt echt wel, dat
durf ik nog wel te zeggen. Geef mij even de tijd. Bind mij
niet aan twee weken. Ik geef de heer Voordewind in
overweging om zijn zegeningen te tellen. Ik heb zijn idee
opgepakt. Ook anderen hebben dat gedaan. Kortom, ik
vind deze motie overbodig.

De heer Poppe (SP): Ik heb gevraagd om te bevorderen
dat in Europees verband Europese illegale visserij wordt
gestopt. Dat is namelijk een vorm van viszeeroverij.
Minister Van Middelkoop: Zonder dat ik onmiddellijk
een oordeel heb over de feiten waarover de heer Poppe
spreekt, zal ik zijn wens doorgeven aan de eerstverantwoordelijke minister, de minister van LNV, want de
minister van Defensie gaat hier niet over. Ik heb er het
nodige over gelezen en ik denk dat dit punt de aandacht
van de regering mag krijgen. Ik laat het verder graag aan
haar over wat zij met deze vraag doet. Ik zal het
doorgeven.
De beraadslaging wordt gesloten.
De voorzitter: Er zijn twee toezeggingen in dit debat
gedaan. De minister van Defensie zal de mogelijkheid
van militaire beveiligingsteams op schepen, al dan niet
in internationaal verband te organiseren, nader onderzoeken en de Kamer daarover zo mogelijk voor het AO
over de operatie Atalanta informeren. Hij heeft al gezegd
dat dit zal lukken, omdat dit 29 juni zal plaatsvinden.
De tweede toezegging is dat de Kamer deze maand
nog een brief zal ontvangen over de actualisatie van het
draaiboek piraterij.
Over de moties zal aanstaande dinsdag worden
gestemd.
De vergadering wordt enige ogenblikken geschorst.
Aan de orde is het spoeddebat over het Nationaal
Historisch Museum.
©

Staatssecretaris Huizinga-Heringa: Voorzitter. Mij rest

De heer Van der Ham (D66): Voorzitter. Er is gedoe
rondom het Nationaal Historisch Museum en dat is
jammer. Het is goed dat zo’n er museum komt, zodat
mensen meer kennis krijgen van de ideeën, de mensen
en de gebeurtenissen die ons land hebben gevormd.
Maar er is dus gedoe. Er is gedoe over de inhoud van
het museum; daar zullen wij na de hoorzitting in juni ook
wel over spreken. Dit debat gaat wat mij betreft vooral
over de locatie.
Arnhem heeft de race voor het Nationaal Historisch
Museum gewonnen met hun voorstel om het pal naast

Tweede Kamer

13 mei 2009
TK 83

©

Nationaal Historisch Museum

83-6508