Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

25 883

Arbeidsomstandigheden

32 043

Toekomst pensioenstelsel

Nr. 422

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN SOCIALE ZAKEN EN
WERKGELEGENHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 17 november 2021
1. Aanleiding
Op 1 februari 2021 heeft de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid uw Kamer geïnformeerd over de inwerkingtreding van de
tijdelijke Maatwerkregeling Duurzame Inzetbaarheid en Eerder Uittreden
(hierna: MDIEU)1. De MDIEU is een subsidieregeling die voortvloeit uit het
Pensioenakkoord (2019) en als doel heeft dat werkenden zoveel mogelijk
gezond werkend hun pensioen halen, ook degenen die zwaar werk
verrichten.
De MDIEU loopt van 2021 tot en met 2025 en stelt in totaal € 1 miljard
beschikbaar. De MDIEU wordt uitgevoerd door Uitvoering van Beleid
(hierna: UVB), een onderdeel van het Ministerie van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid dat belast is met het uitvoeren van subsidieregelingen.
Samenwerkingsverbanden van sociale partners in sectoren kunnen
subsidie aanvragen voor projecten op het gebied van duurzame inzetbaarheid en eerder uittreden. Bij dat laatste onderdeel ondersteunt
MDIEU-subsidie werkgevers bij het aanbieden van regelingen voor eerder
uittreden (hierna: RVU’s) aan oudere werknemers voor wie het
doorwerken tot het pensioen te zwaar is geworden.
RVU’s zijn belast met een eindheffing van 52%, maar per 2021 geldt een
fiscale vrijstelling van de RVU-heffing als de betreffende regeling voor
vervroegde uittreding aan bepaalde voorwaarden voldoet: de
RVU-uitkering mag niet hoger zijn dan het niveau van netto-AOW (voor
2021 komt dit neer op bruto € 22.164 per jaar) en niet eerder ingaan dan
drie jaar voorafgaand aan de AOW-leeftijd. Deze vrijstelling is, net als de
middelen voor de MDIEU, afgesproken in het Pensioenakkoord en geldt
tot en met 2025.

1

kst-25883-422
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Kamerstuk 32 043, nr. 559

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 883, nr. 422

1

Binnen de MDIEU zijn twee typen subsidieaanvragen mogelijk: voor
sectoranalyses en voor activiteitenplannen. Voor beide typen subsidieaanvragen worden verschillende aanvraagtijdvakken opengesteld. De MDIEU
is ontwikkeld in samenspraak met sociale partners in de Stichting van de
Arbeid en ook de voortgang wordt periodiek met hen besproken.
Beslissingen omtrent de aanvraagtijdvakken en de subsidieplafonds
worden steeds genomen na afstemming met de Stichting van de Arbeid.
In deze brief ga ik in op de stand van zaken van de subsidie voor sectoranalyses (paragraaf 2), de stand van zaken van de subsidie voor activiteitenplannen (paragraaf 3), het monitoring- en evaluatieonderzoek
(paragraaf 4) en de diverse onderzoeken rondom RVU (paragraaf 5). De
komende jaren zal ik uw Kamer regelmatig informeren over de voortgang
van de MDIEU.
2. Stand van zaken subsidie voor sectoranalyses
Sectoren moeten hun MDIEU-subsidieaanvraag voor een activiteitenplan
onderbouwen aan de hand van een sectoranalyse. Een sectoranalyse
geeft inzicht in de meerjarige opgaven op het gebied van duurzame
inzetbaarheid en eerder uittreden waar een sector voor staat. Ook laat de
sectoranalyse zien wat nodig is om te zorgen dat werkenden in de
betreffende sector in de toekomst zoveel mogelijk gezond werkend hun
pensioen bereiken.
Om sectoren op weg te helpen met een sectoranalyse, konden zij in
februari 2021 en in september 2021 een aanvraag indienen voor een vaste
subsidie van € 20.000 voor het laten uitvoeren van een sectoranalyse.
Sectoren hebben uitgebreid gebruikgemaakt van deze mogelijkheid. In
totaal zijn er 104 subsidieaanvragen voor sectoranalyses ingediend; 78
aanvragen in het eerste aanvraagtijdvak en 26 aanvragen in het tweede
aanvraagtijdvak.
3. Stand van zaken subsidie voor activiteitenplannen
Het eerste aanvraagtijdvak voor activiteitenplannen heeft van 1 juni tot en
met 30 juli 2021 opengestaan. In dit aanvraagtijdvak zijn bij het Ministerie
van SZW veertien subsidieaanvragen ingediend en is er in totaal voor
€ 129 miljoen subsidie aangevraagd. Uit de ingediende aanvragen komt
naar voren dat acht sectoren een aanvraag hebben ingediend voor zowel
activiteiten op het gebied van duurzame inzetbaarheid als eerder
uittreden. De overige zes sectoren hebben subsidie aangevraagd voor
uitsluitend duurzame inzetbaarheidsactiviteiten. In totaal is grofweg 40%
subsidie aangevraagd voor activiteiten betreffende duurzame inzetbaarheid en grofweg 60% voor activiteiten betreffende eerder uittreden. In
totaal was voor dit aanvraagtijdvak een subsidiebudget van € 350 miljoen
beschikbaar. Het niet-benutte gedeelte in 2021 schuift door naar volgende
aanvraagtijdvakken in latere jaren.
Voor het onderdeel duurzame inzetbaarheid worden de subsidiabele
thema’s van de MDIEU-regeling alle vier goed benut in de geplande
activiteiten. De meeste activiteiten passen binnen het thema «het
bevorderen van gezond, veilig en vitaal werken». De sectoren zetten veelal
in op voorlichting, coaching en e-learnings voor leefstijladvies en
stressreductie. Leidinggevenden krijgen workshops aangeboden om
ongezonde situaties op de werkvloer te leren herkennen. Zij leren daar het
gesprek met de medewerkers over aan te gaan. De overige thema’s («het
bevorderen van goed werkgeverschap en opdrachtgeverschap», «het
stimuleren van een leven lang ontwikkelen én de arbeidsmobiliteit van
werkenden» en «het bevorderen van bewustwording van de eigen regie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 883, nr. 422

2

van werkenden op hun loopbaan») komen ook goed aan bod. In één
sector wordt de eigen regie gestimuleerd door vouchers beschikbaar te
stellen waarmee werkenden DI-aanbod kunnen afnemen. Een sector
organiseert een «Pubquiz DI» voor de werknemers om belang van
duurzame inzetbaarheid onder de aandacht te brengen.
Uit de tot dusver ingediende aanvragen lijkt het investeren in DI vooral
nieuw voor kleinere bedrijven binnen de sectoren. De meeste sectoren
willen het al ontwikkelde aanbod van duurzame inzetbaarheid bestendigen en intensiveren. Het bestendigen gaat om het aanbieden van
bestaande activiteiten aan een nieuwe doelgroep. Intensiveren bestaat
voornamelijk uit het opschalen van bestaande activiteiten, het aanbrengen
van nieuwe accenten in bestaande programma’s en het vergroten van de
bekendheid via communicatie en online platforms. Maar ook het directe
contact met de werknemers in hun dagelijkse werkpraktijk wordt
georganiseerd door het inzetten van leermeesters (collega’s met veel
kennis en ervaring), adviseurs, leidinggevenden en coaches. Nieuw is de
mogelijkheid om in het kader van duurzame inzetbaarheid subsidie aan te
vragen voor financiële adviesgesprekken. In deze gesprekken kunnen de
effecten op inkomen en pensioen van eerder uittreden, generatiepacten
en/of seniorenregelingen aan de orde komen. De mogelijkheid om dit
instrument in te zetten wordt opgepakt door de sectoren en gebeurt vaak
in combinatie met een RVU-aanbod.
De acht sectoren die in hun activiteitenplan subsidie aanvragen voor
RVU’s, blijven met hun RVU-regelingen binnen de kaders van de
RVU-drempelvrijstelling (maximaal drie jaar voor de AOW-leeftijd en ten
hoogste € 22.164 per jaar in 2021). Alle acht sectoren kiezen voor een
uitkering rond de maximale hoogte van de drempelvrijstelling. Bij zeven
van de acht sectoren is sprake van een collectieve regeling en bij één is
ruimte voor maatwerk door bedrijven en branches binnen de sector. Bij de
zeven collectieve regelingen wordt bij de vaststelling van de hoogte van
de RVU-uitkering rekening gehouden met de arbeidstijd. Bij sectoren met
weinig kleine deeltijdbanen heeft dit geen groot effect op de gemiddelde
hoogte van de RVU-uitkering, maar voor sectoren waar veel werknemers
kleine dienstverbanden hebben valt de gemiddelde RVU-uitkering dan
lager uit. Sectoren kunnen er ook voor kiezen om het RVU-bedrag te
maximeren op het laatstverdiende loon. De meeste sectoren bieden RVU’s
maximaal drie jaar voor de AOW-leeftijd aan. RVU’s van maximaal 1 tot
2 jaar voor de AOW-leeftijd komen ook voor. Sectoren bakenen de
doelgroep voor eerder uittreden af aan de hand van het aantal jaar dat
een werknemer in de sector of branche heeft gewerkt en het aantal jaar in
een bepaalde functies die zij als zwaar benoemen. De criteria worden per
sector net iets anders ingevuld, met bijvoorbeeld verschillen in het
minimaal aantal jaar werkzaam in sector en/of functie.
Ten opzichte van het aantal aangevraagde sectoranalyses is het aantal
subsidieaanvragen voor een activiteitenplan beperkt. Uit gesprekken van
mijn ministerie met sectoren en met sociale partners in de Stichting van
de Arbeid komt naar voren dat een aantal sectoren meer tijd nodig had
om te komen van een sectoranalyse tot een activiteitenplan. Men is hierbij
soms afhankelijk van overleg aan cao-tafels. Mijn verwachting is dat in het
aankomende aanvraagtijdvak voor activiteitenplannen in het eerste
kwartaal van 2022 meer sectoren een subsidieaanvraag voor een
activiteitenplan zullen indienen. Ik baseer deze verwachting op de
hoeveelheid sectoren die al wél een subsidie hebben aangevraagd voor
een sectoranalyse en de vele gesprekken die mijn ministerie voert met
sectoren die een aanvraag voor een activiteitenplan voorbereiden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 883, nr. 422

3

4. Monitorings- en evaluatieonderzoek
Onderzoeksbureau SEOR zal een onafhankelijk monitorings- en evaluatieonderzoek uitvoeren. SEOR monitort tijdens de looptijd van de regeling
het gebruik en de uitvoering van de regeling. Na de looptijd levert SEOR
een beleidsevaluatie op die ingaat op de doeltreffendheid en doelmatigheid van de MDIEU. Met het onderzoek wordt verantwoording afgelegd
over de besteding van het budget in het licht van de doelstellingen.
Het onderzoek is in september 2021 gestart. In het tweede kwartaal van
2022 wordt de eerste voortgangsrapportage opgeleverd. Deze biedt een
eerste inzicht in uitgaven, bereik, uitvoering en ontvangst van de MDIEU.
Uw Kamer wordt voor de zomer van 2022 over de voortgangsrapportage
geïnformeerd. Ook in de periode 2023 tot en met 2025 levert SEOR
periodieke tussenrapportages, waarover uw Kamer steeds geïnformeerd
zal worden. In 2026 levert SEOR de eindevaluatie over de MDIEU op.
5. Diverse onderzoeken rondom RVU
Onderzoek naar niet-deelname RVU
Op 28 september (Handelingen II 2021/22, nr. 4, item 6) heeft de Tweede
Kamer de gewijzigde motie aangenomen van de leden Gijs van Dijk en
Maatoug over het toegankelijker maken van de regeling om eerder te
stoppen met werken2. De motie verzoekt de regering te onderzoeken of
RVU’s minder toegankelijk zijn voor sommige werknemers vanwege
financiële knelpunten, bijvoorbeeld vanwege een laag inkomen of klein
pensioen.
De fiscale vrijstelling voor RVU’s is sinds 1 januari 2021 ingevoerd. Dit
betekent dat er nog niet zoveel ervaringscijfers zijn en het te vroeg is om
conclusies te trekken over het gebruik. Het al dan niet gebruik maken van
een RVU-aanbod blijft een individuele keuze, die vraagt om een persoonlijke afweging. Naar aanleiding van de motie Gijs van Dijk en Maatoug zal
ik laten onderzoeken bij enkele sectoren die RVU al toepassen, wat de
beweegredenen zijn voor werknemers die wel aanspraak kunnen doen op
een RVU-regeling, maar ervoor kiezen om dit niet te doen. In dit
onderzoek zal ik de genoemde knelpunten laten meenemen. Over dit
onderzoek zullen de sociale partners in de Stichting van de Arbeid op de
hoogte worden gehouden. Ik zal uw Kamer in het vroege voorjaar van
2022 informeren over de uitkomsten van het onderzoek.
Onderzoek cao-afspraken RVU
Mijn ministerie heeft dit jaar onderzoek gedaan naar cao-afspraken over
RVU. Over de stand van zaken van cao-afspraken over RVU in het eerste
kwartaal van 2021 is uw Kamer in juli 2021 geïnformeerd.3 Ik ben
voornemens het cao-onderzoek begin 2022 te herhalen. Over dit
onderzoek zullen de sociale partners in de Stichting van de Arbeid op de
hoogte worden gehouden. Ik zal uw Kamer in het vroege voorjaar van
2022 over de resultaten van het onderzoek informeren.
6. Tot slot
De MDIEU is dit jaar uit de startblokken gekomen: de regeling is in
werking getreden en sectoren zijn begonnen met het opstellen van hun
sectoranalyses en activiteitenplannen. De verwachting is dat de MDIEU in
2
3

Kamerstuk 32 043, nr. 569
Kamerstuk 29 544, nr. 1072

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 883, nr. 422

4

2022, als het tweede aanvraagtijdvak voor activiteitenplannen wordt
opengesteld, flink op stoom zal komen. Dit tweede aanvraagtijdvak wordt
opengesteld van 10 januari 2022 tot en met 31 maart 2022. Het
beschikbare subsidiebudget is € 450 miljoen.
Uw Kamer zal in de eerste helft van 2022 twee keer van mij horen op dit
dossier. In het vroege voorjaar zal ik uw Kamer informeren over de
uitkomsten van het onderzoek naar niet-deelname aan RVU en over de
monitor naar cao-afspraken over RVU. Over de eerste voortgangsrapportage van de monitoring van SEOR en de stand van zaken van het
tweede aanvraagtijdvak voor activiteitenplannen informeer ik uw Kamer
voor de zomer van 2022.
De Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
A.D. Wiersma

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 883, nr. 422

5