Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

29 684

Waddenzeebeleid

Nr. 185

BRIEF VAN DE MINISTERS VAN INFRASTRUCTUUR EN WATERSTAAT EN VAN LANDBOUW, NATUUR EN VOEDSELKWALITEIT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 20 juni 2019
De Waddenzee is een van de belangrijkste en mooiste natuurgebieden van
Nederland. De natuurwaarden en het unieke open landschap zijn van
nationaal en internationaal belang. De Waddenzee heeft dan ook niet voor
niets de status van Werelderfgoed. Tegelijkertijd leiden nieuwe ontwikkelingen op het gebied van o.a. klimaatverandering, energietransitie,
economische ontwikkeling en recreatie tot nieuwe opgaven en kansen.
Gezien de kwetsbaarheid van het gebied vereist dit een zorgvuldige en
gecoördineerde aanpak die in goed overleg en samen met de betrokken
overheden, beheerders, gebruikers en maatschappelijke organisaties tot
stand moet komen. In deze brief schetsen wij hoe wij deze aanpak de
toekomstige jaren vorm willen geven. We onderscheiden daarbij de
volgende thema’s:
– Governance van de Wadden;
– Investeringen in natuurherstel en -ontwikkeling van de Waddenzee;
– Agenda Waddengebied 2050;
Voorts wordt de stand van zaken geschetst rondom de activiteiten in het
kader van de Waddenzee als Werelderfgoed en trilaterale samenwerking.
Tenslotte wordt ingegaan op de mogelijkheid en wenselijkheid van de
Waddenzee als rechtspersoon.
Governance van de Wadden
In het Regeerakkoord is opgenomen «dat er één beheerautoriteit komt
voor de Waddenzee die een integraal beheerplan uitvoert, waardoor
betere bescherming van natuurgebieden gecombineerd wordt met beter
visbeheer». Om beter zicht op het vraagstuk te krijgen is aan AT Osborne
gevraagd om een onafhankelijke verkenning uit te voeren. De uitkomsten
van de Verkenning Beheerautoriteit Waddenzee (als bijlage bijgevoegd1)
vormen de basis voor de uitwerking van de ambitie in het Regeerakkoord.

1

kst-29684-185
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 684, nr. 185

1

De verkenning is uitgevoerd op basis van de huidige wettelijke kaders en
tot stand gekomen in overleg met betrokken partijen (overheden,
gebruikers, beheerders en maatschappelijke organisaties). Zoals aangegeven in de brief van 22 januari 2018 (Kamerstuk 29 684, nr. 154) zijn de
volgende randvoorwaarden meegegeven voor de verkenning:
– een voor de verschillende stakeholders herkenbare en aanspreekbare
organisatievorm, inclusief politieke aansturing, van de beheerautoriteit, die gezaghebbend en slagvaardig is, rekening houdend met het
feit dat de verantwoordelijkheden op verschillende overheidsniveaus
liggen en er geen sprake kan zijn van centralisatie of decentralisatie
van taken;
– één samenhangende en planmatige aanpak van natuur- en visbeheer,
waarin alle aspecten van het beheer (natuur, vis en water) samen
komen waaronder ook de taken die voortvloeien uit het UNESCO
Werelderfgoed Waddenzee (promotie, educatie en draagvlakvergroting).
Omdat het waterbeheer onlosmakelijk is verbonden met het natuur- en
visbeheer, is ook het thema water meegenomen in de verkenning. Tijdens
het Algemeen Overleg van 24 januari 2018 is door uw Kamer verzocht om
na te gaan of de wijze waarop het beheer in het Duitse en Deense deel van
de Waddenzee aanknopingspunten biedt voor de inrichting van een
beheerautoriteit («lessons learned») én of toevoeging van de Noordzeekustzone en het meenemen van het thema mijnbouw moeten worden
overwogen.
Uitkomsten verkenning
De verkenning beschrijft het huidige beheer van de Waddenzee en bevat
een probleemanalyse. Op basis daarvan worden zes varianten aangereikt
voor de inrichting van een beheerautoriteit. Deze varianten hebben
gemeen dat er sprake is van een opdrachtgeversoverleg bestaande uit (de
voor het beheer) bevoegde gezagen en een opdrachtnemer die een
coördinerende functie richting de beheerders vervult. De varianten
verschillen qua samenstelling van het opdrachtgeversoverleg (Rijk of Rijk
en provincies) en de wijze van aansturing.
Uit de probleemanalyse komt naar voren dat de natuurkwaliteit van de
Waddenzee onder druk staat. Hoewel de instandhoudingsdoelstellingen
worden behaald, blijken volgens AT Osborne de natuurontwikkelingsdoelstellingen nog achter te blijven. Hiervoor zijn volgens AT Osborne
meerdere oorzaken aan te wijzen:
– grote fysieke ingrepen in het verleden, zoals de afsluiting van de
Zuiderzee en de Lauwerszee, waardoor de natuurlijke dynamiek van
het Waddensysteem verstoord is geraakt;
– externe factoren, zoals klimaatverandering en zeespiegelstijging;
– oorzaken die door de complexiteit en dynamiek van het ecosysteem
nog niet goed begrepen worden;
– beleidsmatige keuzes ten aanzien van het medegebruik van de
Waddenzee, waardoor activiteiten plaatsvinden die mogelijk van
invloed zijn op de natuurwaarden;
– aandachtspunten in het huidige natuurbeheer op de Waddenzee.
Uit het bovenstaande blijkt dat verbetering van het bestaande beheer – en
daarmee de oprichting van een beheerautoriteit – niet dé (enige)
oplossing is voor structurele verbetering van de natuurkwaliteit. Ook op
andere terreinen is aandacht nodig, bijvoorbeeld waar het gaat om
toekomstige beleidskeuzes ten aanzien van het medegebruik. Bovendien
zijn aanvullende beheerinspanningen nodig om de vastgestelde streefbeelden te behalen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 684, nr. 185

2

Uit de analyse van de huidige beheerpraktijk komt naar voren dat de
bestaande organisatie en governance van het beheer van de Waddenzee
als complex, ondoeltreffend en ondoelmatig wordt ervaren. Dit komt
mede door het grote aantal partijen dat betrokken is bij het beheer van de
Waddenzee. Vooral bij het natuurbeheer zijn er meerdere partijen
verantwoordelijk voor de beleidscyclus. «Er is daarnaast sprake van
diverse overlegstructuren die vooral gericht zijn op informeren en
afstemmen. Door gebrek aan regie en doorzettingsmacht verloopt de
besluitvorming over lastige kwesties traag of komt niet tot stand».
Daarnaast wordt gewezen op de huidige samenwerkingscultuur. Deze
kenmerkt zich door een grote mate van betrokkenheid van overheden en
niet-gouvermentele organisaties. Bij alle partijen heerst een grote
bereidwilligheid om actief bij te dragen aan het verbeteren van het beheer
van de Waddenzee. Dit is een groot goed. Er is echter ook sprake van een
groot aantal gesprekstafels waar partijen gelijkwaardig aan deelnemen,
terwijl de belangen en verantwoordelijkheden verschillend zijn. Hierdoor
wordt soms ten onrechte de suggestie gewekt dat er door alle partijen ook
méé besloten kan worden. Hoewel met de Samenwerkingsagenda Beheer
Waddenzee 2014–2018 goede stappen zijn gezet, hebben alle partijen
behoefte aan meer slagvaardigheid en daadkracht. Alle stakeholders
achten het daarom noodzakelijk om de governance van het beheer te
verbeteren.
De uitkomsten van de verkenning zijn voor ons aanleiding om de
governance van de Wadden te herzien. Naast de instelling van de
Beheerautoriteit Waddenzee worden daarom twee nieuwe overleggen
geïntroduceerd: het Bestuurlijk Overleg Waddengebied en het
Omgevingsberaad Waddengebied.
Beheerautoriteit Waddenzee
Als uitwerking van het Regeerakkoord en in lijn met de verkenning van AT
Osborne worden de beheeractiviteiten in de Waddenzee beter op elkaar
afgestemd, met als doel het natuur-, vis- en waterbeheer van de
Waddenzee in samenhang te verbeteren en te versterken. Een belangrijk
uitgangspunt hierbij is om een heldere scheiding aan te brengen tussen
opdrachtgeverschap en opdrachtnemerschap.
Er wordt een Opdrachtgeversoverleg ingesteld, waarin de Ministeries van
LNV, IenW en de provincies Noord-Holland, Fryslân en Groningen zijn
vertegenwoordigd, omdat deze overheden formeel opdrachtgever en/of
bevoegd gezag zijn voor het natuur- en vis- en waterbeheer van de
Waddenzee. Dit overleg zal worden voorgezeten door het Ministerie van
LNV. De taken van het Opdrachtgeversoverleg zijn: vanuit het beleid
kaders meegeven voor beheer, hoofdkeuzes maken, prioriteiten stellen,
een integraal beheerplan laten opstellen en vaststellen en het operationeel aansturen van een compacte eenheid. Tezamen vormen deze de
beheerautoriteit Waddenzee.
De eenheid staat onder leiding van twee directeuren. Stakeholders zullen
worden betrokken bij de uitwerking hiervan. De eenheid heeft een
onafhankelijke positie, staat los van de bestaande beheerorganisaties en
krijgt van het Opdrachtgeversoverleg de opdracht om:
– een samenwerkingsovereenkomst op te stellen waar de opdrachtgevers, de coördinerend opdrachtnemer en de beheerders van de
Waddenzee onderling afspraken maken over doelen, werkwijze en
taken;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 684, nr. 185

3

–

de samenwerking en afstemming tussen de beheerders te bevorderen
door de opstelling van een meerjarig integraal beheerplan Waddenzee
te coördineren en de voortgang en uitvoering daarvan te monitoren.
Door de onafhankelijke positie van de twee directeuren hebben deze geen
andere belangen dan het versterken van de onderlinge samenwerking en
het verbeteren van de afstemming tussen de bestaande beheerders.
De keuze om twee directeuren te benoemen hangt samen met de
tweeledigheid van de werkzaamheden. Die zijn enerzijds van bestuurlijke
aard, namelijk het onderhouden van contacten met bestuurders en
directeuren van de beheerorganisaties én met het opdrachtgeversoverleg.
Anderzijds betreft het juist operationele aangelegenheden die een goede
coördinatie vergen. Met het aanstellen van twee directeuren wordt tevens
de continuïteit goed gewaarborgd.
Dit integrale beheerplan Waddenzee wordt samen met alle betrokken
beheerders2 opgesteld en bevat al het beheer van de Waddenzee en
vormt de schakel tussen de (wettelijk verplichte) sectorale beheerplannen
voor natuur, visserij en water. Het beheer van de Waddenzee wordt hierbij
breed gedefinieerd. Het gaat om fysiek beheer, vergunningverlening,
monitoring, handhaving en onderzoek (gelieerd aan het beheer) en de
taken die voortvloeien uit de status van de Waddenzee als UNESCO
Werelderfgoed, zoals promotie, educatie en draagvlakvergroting.
De beheerautoriteit Waddenzee monitort de uitvoering van het beheerplan
en signaleert knelpunten, onder andere knelpunten die een beleidsopvatting vergen. De beheerautoriteit beschikt niet over een eigen beheerbudget en treedt niet in de bevoegdheden van de huidige beheerders. De
bekostiging en de verantwoording van het beheer blijft via de reguliere
lijnen verlopen; de individuele beheerorganisaties hebben immers
eigenstandige (wettelijke) taken, bijbehorende verantwoordingslijnen. De
meerwaarde van het plan is dat beheerders hun middelen en activiteiten
zodanig inzetten respectievelijke organiseren (qua timing, prioritering en
omvang) dat het beheerplan in samenhang kan worden uitgevoerd. De
beheerautoriteit zal beheerders aanspreken indien afspraken uit het
beheerplan niet worden nagekomen.
Na vier jaar wordt geëvalueerd of de doelstellingen van het beheerplan
zijn behaald (of daarop uitzicht bestaat) en wordt tevens nagegaan of
organisatorische aanpassingen nodig zijn.
Scope beheerautoriteit
In het Algemeen Overleg van 24 januari 2018 (Kamerstuk 29 684, nr. 163)
is toegezegd om na te gaan of het toevoegen van de Noordzeekustzone
aan het te beheren gebied meerwaarde heeft. Vanuit een ecologisch
perspectief lijkt dit aantrekkelijk, aangezien de Noordzeekustzone
onlosmakelijk verbonden is met de Waddenzee. De Noordzeekustzone
strekt zich echter naar het zuiden uit voorbij het Marsdiep tot en met de
kustzone van Noordelijk Noord-Holland. Toevoeging van deze zone roept
daardoor praktische bezwaren op. Ook gelden er andere internationale
verplichtingen (Noordzee is buitenwater en de Waddenzee binnenwater)
waarmee rekening moet worden gehouden. Er is daarom voor gekozen
om als geografische scope de eenduidige begrenzing van de Waddenzee
uit het Besluit algemene regels ruimtelijke ordening (Barro), de Waterregeling, Natura 2000 en het UNESCO Werelderfgoed aan te houden. Dat wil
niet zeggen dat afstemming van het beheer tussen de Noordzee en de
2

De beheerders zijn o.a.: Rijkswaterstaat, LNV/Waddenunit, de provinciale landschappen,
Staatsbosbeheer, Natuurmonumenten en particuliere terreinbeheerders.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 684, nr. 185

4

Waddenzee geen aandacht behoeft. Afstemming van het beheer tussen de
Noordzeekustzone en de Waddenzee is en blijft belangrijk aandachtspunt
en zal moeten worden geborgd in het beheerplan.
Tijdens hetzelfde Algemeen Overleg is ook de vraag aan de orde gekomen
of en in hoeverre de beheerautoriteit een rol heeft bij mijnbouwactiviteiten zoals gas- en zoutwinning. Geredeneerd vanuit de gewenste
scheiding tussen beleid en beheer, is naar onze opvatting voor de
beheerautoriteit geen rol weggelegd voor het maken van een beleidsmatige afweging. Niet alleen ten aanzien van mijnbouw, maar ook niet ten
aanzien van ander (mede)gebruik van de Waddenzee. Daarentegen wordt
wel verwacht dat er vanuit de beheerpraktijk ontwikkelingen (bijvoorbeeld
via monitoring, vergunningverlening, e.d.) worden gesignaleerd en
geagendeerd bij het Opdrachtgeversoverleg. Deze vormen input voor
nieuwe beleidsmatige afwegingen of vragen om een beleidsreactie van
het Rijk of de provincies.
De verkenning bevat eveneens op verzoek van de Tweede Kamer een
analyse van het natuurbeheer van de Waddenzee in Duitsland en
Denemarken om na te gaan of er lessen te leren zijn voor de inrichting van
de beheerautoriteit. Uit de analyse blijkt dat er grote verschillen zijn in het
gevoerde beleid ten aanzien van natuurbescherming en het gebruik van
de Waddenzee: van natuur met medegebruik (Nederland), tot nadruk op
natuur (Duitsland) en nadruk op recreatieve ontwikkeling (Denemarken).
Daarbij moet bovendien worden aangetekend dat Duitsland de intensief
gebruikte gebieden buiten de natuurafbakening houdt, waardoor
vraagstukken binnen het te beheren gebied minder discussies oproepen.
Ook zijn er institutionele verschillen en heerst een andere bestuurscultuur.
AT Osborne concludeert dat het Duitse en Deense model beperkte waarde
hebben voor de inrichting van de beheerautoriteit. Wel kan op basis van
de vergelijking met Duitsland en Denemarken worden geconcludeerd dat
eenduidige aansturing van het beheer een belangrijk ingrediënt is voor
het verbeteren van het beheer.
Bestuurlijk Overleg Waddengebied
Naast een andere organisatie van het beheer van de Waddenzee is er ook
aanleiding om de governance structuur met betrekking tot de beleidsvorming in het Waddengebied te wijzigen. Zoals eerder gesteld is er een
relatief groot aantal gesprekstafels waar partijen gelijkwaardig aan
deelnemen, terwijl de belangen en verantwoordelijkheden verschillend
zijn. Hierdoor wordt soms ten onrechte de suggestie gewekt dat er ook
aan deze tafels mee besloten kan worden. Om hier meer duidelijkheid in
aan te brengen stellen wij voor om naast de Beheerautoriteit Waddenzee
een Bestuurlijk Overleg Waddengebied en een Omgevingsberaad
Waddengebied in te stellen. Deze drie overleggen tezamen vormen de
governancestructuur van het beheer en beleid voor het Waddengebied.
Met het Bestuurlijk Overleg Wadden wordt een overleg geïntroduceerd
waarin het Rijk, de drie provincies, kust- en eilandgemeenten en waterschappen bestuurlijk vertegenwoordigd zijn, plus een vertegenwoordiger
vanuit het Omgevingsberaad. Het overleg is gericht op strategische
besluitvorming voor het beleid voor het Waddengebied en zal onder
voorzitterschap komen te staan van de Minister van IenW als coördinerend bewindspersoon voor de Wadden.
Omgevingsberaad Waddengebied
Als derde pijler van de governance zal een Omgevingsberaad Waddengebied worden ingesteld. Met dit overleg wordt een platform gecreëerd

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 684, nr. 185

5

waar gestructureerd discussies over het Waddengebied kunnen worden
geïnitieerd en gevoerd, alsook informatie uitgewisseld. De betrokkenheid
van stakeholders bij de beleidsvorming is cruciaal, te meer daar stakeholders in het Waddengebied dikwijls ook shareholder zijn. We zullen het
Omgevingsberaad samen met stakeholders nader vormgeven en het
functioneren daarvan ondersteunen. Gebruikers, maatschappelijke
organisaties en de Waddenacademie worden uitgenodigd om aan dit
beraad deel te nemen. Rijk en regionale overheden gebruiken het
Omgevingsberaad voor het bespreken en toetsen van beleidsvoorstellen.
Het beraad maakt daarmee integraal onderdeel uit van de beleidsomgeving en kan in die hoedanigheid tevens thema’s agenderen in het
Bestuurlijk Overleg Waddengebied. Ook kan via het Omgevingsberaad de
organisatie van zogenaamde toogdagen worden opgepakt.
De heer Brok, commissaris van de Koning van Fryslân en huidige
voorzitter van het Regiecollege Waddengebied, is bereid gevonden om in
zijn functie als rijksheer het voorzitterschap van het Omgevingsberaad en
het vicevoorzitterschap van het Bestuurlijk Overleg Waddengebied op zich
te nemen, zodat de connectie tussen beide overleggen goed geborgd is.
Rijk, provincies en andere overheden zijn geen lid, maar participeren in
het Omgevingsberaad. Daarmee is in de fase van beleidsontwikkeling en
-toetsing een goede samenwerking tussen stakeholders en overheden
verzekerd.
Met de introductie van de drie pijlers onder het Wadden(zee)beheer en het
beleid voor het Waddengebied worden verantwoordelijkheden beter
gescheiden, is helder wat de aard van de overleggen is en is sprake van
een evenwichtige structuur die recht doet aan de verantwoordelijkheden
en expertise van alle betrokken partijen in het Waddengebied.
In het licht van de nieuwe structuur zal kritisch gekeken worden naar
bestaande overleggremia. Een aantal daarvan kan komen te vervallen dan
wel opgaan in de nieuwe structuur, zoals het Regiecollege Waddengebied
en bestaande gremia rondom beheer. Dit zal met de partijen die daar nu
aan deelnemen nader worden uitgewerkt.
Samen investeren in natuurherstel en -ontwikkeling
De verkenning van AT Osborne adviseert niet alleen om de organisatie en
samenwerking in het beheer te verbeteren, maar laat ook zien dat de
instelling van een beheerautoriteit niet hét (enige) antwoord is op de
geconstateerde problemen. Zoals uit de probleemanalyse naar voren
komt, staat de natuurkwaliteit van de Waddenzee onder druk. De
instandhoudingsdoelstellingen worden gehaald, maar de natuurontwikkelingsdoelstellingen blijven nog achter. Naast verbetering van het beheer is
ook extra aandacht nodig voor investeringen. Rijk en provincies trekken
hier samen in op.
De Ministeries van IenW, LNV en de provincies investeren gezamenlijk in
het Waddengebied en blijven dat de komende jaren doen. Vanuit een
gezamenlijke ambitie en een gezamenlijke inzet van middelen wordt
gewerkt aan de grote opgaven voor de wadden: natuurherstel en
-ontwikkeling, verduurzaming van het medegebruik, klimaatadaptatie en
versterking van het Werelderfgoed. Het Bestuurlijk Overleg Waddengebied is de plek waar het gesprek over de ambities en de gezamenlijke
inzet plaatsvindt.
In december 2018 is de Tweede Kamer geïnformeerd (zie ook motie De
Groot, Kamerstuk 35 000 XIV, nr. 60) over het vrijmaken van budget voor
de uitvoering van het «Programma naar een Rijke Waddenzee

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 684, nr. 185

6

2019–2022». IenW en LNV zijn samen met de waddenprovincies en de
natuurorganisaties opdrachtgever van dit programma. Er zijn financiële
afspraken gemaakt voor de uitvoering van de eerste twee jaren van het
4-jarige programma dat een omvang heeft van ca. 2 miljoen euro per jaar.
Het aandeel van het Rijk bedraagt jaarlijks ca. 1,5 miljoen euro. Dit najaar
gaat het Rijk met de mede-opdrachtgevers van het programma opnieuw
om tafel om afspraken te maken voor de jaren 2021 en 2022. Het is van
groot belang dat ook de laatste twee jaren van het programmaplan
worden uitgevoerd.
Daarnaast ondersteunt het Rijk de uitvoering van het Actieplan Broedvogels dat binnen trilateraal kader is ontwikkeld en de omzetting van de
trilaterale Swimway-Visie naar een actieprogramma. De Minister van LNV
stelt hiervoor in totaal 4 miljoen resp. 0,6 miljoen euro beschikbaar t/m
2022. Provincies en LNV zijn in overleg om beide projecten financieel
mogelijk te maken. Naar verwachting zullen de provincies over hun
bijdragen eind juni besluiten. Hiermee is invulling gegeven aan de
gewijzigde motie van het lid De Groot «budget voor natuurverbetering in
de Waddenzee» (Kamerstuk 35 000 XIV, nr. 60).
De provincies investeren in het Waddengebied via het Investeringskader
Waddengebied (IKW) en middels het Waddenfonds. Eind 2015 hebben zij
10 miljoen euro gereserveerd voor de opkoop van garnalenvergunningen
en natuurherstel. De regeling ligt op dit moment voor in Brussel. In 2018
is besloten over een totaal investeringsbedrag van ruim 100 miljoen euro
verdeeld over een 6-tal majeure opgaven op het gebied van natuurontwikkeling en verduurzaming economie. Zij geven daarmee een forse impuls
aan de ecologie en economie van het Waddengebied. Zo wordt het
Werelderfgoed Waddengebied versterkt met ruim 4 miljoen euro voor het
project Waddentools en wordt circa 8 miljoen euro gereserveerd voor het
versterken en vermarkten van de Waddenzee. In 2018 is in de Eems
Dollard de kleirijperij van start gegaan en een pilot om landbouwgronden
op te hogen met slib. Een ander voorbeeld is het Lauwersmeergebied
waar vismigratie wordt gestimuleerd in combinatie met verbetering van
toeristische voorzieningen.
In het kader van de aanvullende middelen uit het Regeerakkoord voor
natuur en water is 16 miljoen euro beschikbaar gesteld voor het Waddengebied. Circa 10 miljoen euro daarvan is beschikbaar voor de pilot
Buitendijkse Slibsedimentatie Eems Dollard (Kamerstuk 35 000 A, nr. 95).
Een ander deel daarvan zal beschikbaar komen voor het werk van de
beheerautoriteit en voor maatregelen in de Waddenzee. In het kader van
de Programmatische Aanpak Grote Wateren worden maatregelen
genomen om te komen tot ecologisch gezonde, toekomstbestendige grote
wateren waarin hoogwaardige natuur goed samengaat met een krachtige
natuur. U wordt hier voor de zomer in een separate brief over
geïnformeerd
Rijk en provincies zullen de komende jaren gezamenlijk blijven investeren
in de Wadden en zullen elkaar versterken ten gunste van natuur en
duurzaam medegebruik.
Agenda voor het Waddengebied 2050
Per brief van 6 juli 2017 (Kamerstuk 29 684, nr. 152) bent u geïnformeerd
over het voornemen om samen met de partijen in de regio een gebiedsagenda Wadden 2050 (hierna: Agenda voor het Waddengebied 2050) te
ontwikkelen. Dit sluit aan bij de ambitie van het Rijk om, zoals aangegeven
in het Nationaal Waterplan 2016 – 2021, voor de grote wateren gebiedsagenda’s op te stellen. Vanuit de verantwoordelijkheid van het Rijk voor de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 684, nr. 185

7

grote wateren heeft het Rijk het voortouw bij de totstandkoming van deze
agenda. Het doel van deze agenda is om te komen tot een richtinggevend
en integraal perspectief van het Rijk en de provincies samen met
gemeenten, waterschappen, natuurorganisaties en het bedrijfsleven in het
Waddengebied. De gebiedsagenda zal het langetermijnperspectief
beschrijven tot 2050 en formuleert een aantal gezamenlijke ambities en
ontwikkelingsprincipes. De hoofddoelstelling van de huidige Structuurvisie Waddenzee, «een duurzame bescherming en ontwikkeling van de
Waddenzee als natuurgebied en het behoud van het unieke open
landschap», blijft onverminderd van kracht.
Het plangebied omvat het open water van de Waddenzee (overeenkomstig het PKB-gebied) en een aangrenzende zone daar waar gerelateerd aan de wateropgave en aan de hoofddoelstelling voor de
Waddenzee. Het gaat hierbij om ontwikkelingen ten aanzien van onder
meer bereikbaarheid, cultureel erfgoed, economie, klimaat en energietransitie. Dit moet in samenhang worden bezien. Afhankelijk van de opgave
kan de invloedssfeer van de agenda voor de Wadden zich meer of minder
ver uitstrekken. De Agenda zal ook een eerste aanzet bevatten van het
later gezamenlijk op te stellen uitvoeringsprogramma.
Met de Agenda voor het Waddengebied wordt de verbinding gelegd
tussen de verschillende opgaven in het gebied.
De agenda wordt vastgesteld door het Bestuurlijk Overleg Wadden en
vormt het vertrekpunt voor beleid, de uitvoering en het beheer. Voor het
Rijk is de agenda een instrument voor de interne afstemming tussen
verschillende beleidssectoren en voor de externe afstemming met
regionale partijen. Voor provincies als gebiedsregisseur biedt de agenda
handvatten om verbindingen te leggen tussen regionale en lokale plannen
en gebiedsbrede beleidsdoelen. Met het gezamenlijk vaststellen van de
agenda spreken partijen die aansluiten met elkaar af zich in te spannen
om de in deze agenda opgenomen strategieën door te laten werken in
hun eigen beleid, regelgeving en prioritering. Partijen blijven echter zelf
verantwoordelijk voor de besluitvorming hieromtrent en het daarbij
betrekken van bewoners en andere partijen.
Op dit moment wordt hard gewerkt aan de totstandkoming van de
agenda. Dit proces heeft enige vertraging opgelopen vanwege onder
meer de samenhang met de inrichting van de governance van de
Wadden. Nu dit vorm heeft gekregen, gaan wij er vanuit dat de Agenda
voor het Waddengebied begin 2020 aan uw Kamer kan worden aangeboden. De komende periode zal benut worden om met partijen te komen
tot een gedragen agenda met een gezamenlijk integraal perspectief,
ambities en opgaven.
Trilaterale Waddenzeesamenwerking en Werelderfgoed
In de brief van 4 juli 2018 (Kamerstuk 29 684, nr. 162) bent u geïnformeerd
over de uitkomsten van de Conferentie van Leeuwarden waarin wij als de
3 Waddenzee-landen gezamenlijk afspraken hebben gemaakt voor de
komende jaren. Het Duits voorzitterschap heeft daaruit een aantal
prioriteiten benoemd die breed gedeeld worden. Dit betreft onder andere
de inzet om het al vele jaren bestaande trilaterale monitoringssysteem,
wat de basis vormt voor de periodieke ecologische beoordeling van de
toestand van de Waddenzee, te actualiseren zodat het geschikt blijft voor
meerdere doeleinden. Ook de nauwere samenwerking met de
wetenschap- en onderzoekswereld op basis van de Trilaterale Onderzoeksagenda past in ons trilaterale initiatief om de nieuwe uitdagingen waar dit
gebied voor staat, gezamenlijk op te pakken. Kwesties als wat de gevolgen
van klimaatverandering zijn voor dit gebied, hoe de neerwaartse trend in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 684, nr. 185

8

broedvogels te keren en wat de oorzaken zijn van de afnemende visbestanden, vereisen een gezamenlijke aanpak samen met beheerders en
onderzoekers.
De samenwerking op internationaal terrein wordt versterkt. Een belangrijke inzet hierbij is de versterking met die landen waarmee de Waddenzee
is verbonden via de trekvogels, zodat de Waddenzee haar rol kan blijven
houden als onmisbare pleisterplaats voor de miljoenen trekvogels. De
internationale samenwerking betreft ook het bijdragen aan de uitwisseling
van kennis en ervaring met andere mariene werelderfgoederen. Verder
wordt de komende jaren ingezet op thema’s als de plastic vervuiling,
lichtvervuiling en de verdere verduurzaming in de toeristische branche.
Als werelderfgoed verdient de Waddenzee die extra aandacht op het
gebied van natuurverbetering en transities naar een duurzaam (economisch) medegebruik en het maatschappelijk belang dat daarmee
samenhangt. Reden om feestelijk stil te staan bij het feit dat de
Waddenzee deze maand al 10 jaar behoort tot het UNESCO Werelderfgoed. Onder het motto «One Wadden Sea. Two wheels. Three
countries» organiseert de trilaterale Waddenzee samenwerking een
werelderfgoed fietstocht. Vanuit Nederland en Denemarken fietst een
diversiteit aan liefhebbers van de Waddenzee van verschillende nationaliteiten gedurende 10 dagen naar elkaar toe tot ze elkaar op 30 juni treffen
in Willemshaven op het Werelderfgoedfestival. Een werelderfgoed
ervaringsfestival om de Waddenzee in de schijnwerpers te zetten voor het
grote publiek.
Waddenzee als rechtspersoon
Tijdens het Algemeen Overleg Wadden van 24 januari 2018 (Kamerstuk
29 684, nr. 163) heeft het Kamerlid Arissen gevraagd om uw Kamer te
informeren over de vraag hoe de Waddenzee een status als rechtspersoon
kan krijgen en of dit wenselijk is. De gedachte hierachter is dat de
Waddenzee als rechtspersoon in staat wordt gesteld zelf voor haar rechten
op te komen, waardoor deze beter zou worden beschermd. Wij achten het
echter onnodig en onwenselijk om rechtspersoonlijkheid toe te kennen
aan de Waddenzee. Theoretisch is het mogelijk om de status van
rechtspersoon toe te kennen aan de Waddenzee. Dit zou betekenen dat de
natuur van de Waddenzee als entiteit deel kan nemen aan het rechtsverkeer met rechten en plichten. Daarmee zou de natuur bezittingen en
schulden kunnen hebben, alsook overeenkomsten aangaan en als entiteit
toegang hebben tot de rechtsgang.
Rechtspersoonlijkheid is echter geen noodzakelijke voorwaarde om de
natuur te beschermen. De bescherming van natuur, landschappelijke en
cultuurhistorische waarden van de Waddenzee is van nationaal belang. Dit
is een publieke taak – in beginsel uitgevoerd door de overheid met de
daarbij horende controlemogelijkheden – die feitelijk ook goed wordt
behartigd, zonder dat de Waddenzee rechtspersoonlijkheid heeft. De
belangen van de natuur worden daarnaast ook behartigd door belangenverenigingen. Deze organisaties kunnen momenteel al opkomen voor de
belangen van de natuur bij de rechter.
Aan dit vraagstuk is ook de vraag gekoppeld over de wenselijkheid van
het instellen van een natuurrecht of grondrecht. De Nederlandse
Grondwet bevat al een verankering voor milieu en leefomgeving in artikel
21. Daarnaast gelden op grond van internationale verdragen, Europeesrechtelijke verplichtingen en nationale regelgeving waarborgen om de
natuurwaarden, landschappelijke en cultuurhistorische waarden van de
Waddenzee te beschermen. Deze wet- en regelgeving bepalen de taken en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 684, nr. 185

9

verantwoordelijkheid van de overheid voor de Waddenzee en leggen
beperkingen op aan activiteiten die schadelijk kunnen zijn voor de
Waddenzee. Het is een taak van overheden om dit goed uit te voeren met
de daarbij horende democratische controlemechanismen. Daarmee
waarborgt de huidige wet- en regelgeving een goede en robuuste
bescherming van de Waddenzee.
De Minister van Infrastructuur en Waterstaat,
C. van Nieuwenhuizen Wijbenga
De Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,
C.J. Schouten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 684, nr. 185

10