Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

31 293

Primair Onderwijs

31 289

Voortgezet Onderwijs

Nr. 692

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN
WETENSCHAP
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 6 juli 2023
In deze brief informeer ik u over het eindrapport van het onderzoek Breed
gesprek governance en (mede)zeggenschap, over de bestuursstructuur in
de school- en bestuursorganisaties in het funderend onderwijs.
De bestuursstructuur is van belang voor goed onderwijs. Onderwijs dat
leerlingen de kennis en vaardigheden aanleert die nodig zijn om actief
deel uit te maken van onze samenleving. In een fijne school werken
schoolleider(s) en het schoolteam samen aan het leerklimaat op de
school. Het schoolteam, de schoolleiders en het schoolbestuur staan op
basis van vertrouwen en interesse in elkaars perspectief met elkaar in
verbinding en voeren het goede gesprek met elkaar. Zo is voor alle
actoren duidelijk wie welke taak en rol bij het maken van keuzes heeft,
welke keuzes gemaakt worden en hoe deze keuzes uitpakken.
Die samenwerking en dat goede gesprek komen echter niet op alle
scholen vanzelf tot stand. Soms is er wrijving tussen schoolleider en
schoolbestuur en bestaat er onduidelijkheid over de verdeling van
beslissingen en verantwoording tussen schoolbestuur en schoolleider.
Daarom wil ik kijken hoe ik knelpunten in de samenwerking kan oplossen.
Zodat op alle scholen het goede gesprek en de bestuursstructuur

kst-31293-692
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 293, nr. 692

1

bijdragen aan de kwaliteit van het onderwijs. Dit sluit aan bij de
opdrachten uit het coalitieakkoord (Bijlage bij Kamerstuk 35 788, nr. 77)1.
De vraag naar de verdeling van beslissingen en verantwoording is een
vraag naar zeggenschap. Het thema zeggenschap is, samen met bekostiging en arbeidsvoorwaardenvorming, als fundamenteel sturingsvraagstuk benoemd in de kabinetsreactie op het interdepartementaal
beleidsonderzoek «Koersen op kwaliteit en kansengelijkheid»2 (hierna:
IBO).
Regioplan heeft in samenwerking met CAOP en Leeuwendaal op verzoek
van voormalig Minister voor Primair en Voortgezet Onderwijs tussen
oktober 2022 en april 2023 een breed gesprek georganiseerd over
governance en (mede)zeggenschap. Met deze brief bied ik u het
eindrapport over dat breed gesprek aan. Daarmee voer ik tevens de motie
van de leden Westerveld en Kwint3 uit, waarmee uw Kamer heeft verzocht
de bestuursstructuur in het funderend onderwijs te evalueren.
Deze brief heeft betrekking op de bestuursstructuur in de school- en
bestuursorganisaties in het funderend onderwijs. De bestuursstructuur
van samenwerkingsverbanden is onderdeel van de verbeteraanpak
passend onderwijs waar in het debat van 5 april over is gesproken en
waar ik u weer over informeer in de volgende voortgangsrapportage
passend onderwijs in het voorjaar van 2024.
Kernbegrippen
Zeggenschap
Het recht om over iets te beslissen. In het funderend onderwijs heeft
alleen het bevoegd gezag zeggenschap. Het bevoegd gezag heeft de
mogelijkheid om beslissingen bij leraren of schooldirecteur neer te
leggen (bijvoorbeeld via het professioneel statuut of managementstatuut), maar het bevoegd gezag blijft eindverantwoordelijk.
Medezeggenschap
Het recht van over iets mee te mogen spreken, met gedachte aan
invloed op de beslissing of besluitvorming. In het bijzonder het recht
van werknemers om in het beheer van de school mee te spreken.
Met medezeggenschap kun je «meepraten» over en invloed
uitoefenen op beslissingen, zodat degene met zeggenschap dit kan
of moet meewegen in de beslissing. In de huidige bestuursstructuur
hebben onderwijspersoneel, ouders en vo-leerlingen medezeggenschap. Dit is geregeld in de Wet medezeggenschap op scholen
(hierna: WMS). De WMS schrijft voor dat over bepaalde voorstellen
van het bevoegd gezag de (gemeenschappelijke) medezeggenschapsraad of ondersteuningsplanraad advies of instemming mag
geven. Het besluit wat de (gemeenschappelijke) medezeggenschapsraad of ondersteuningsplanraad neemt, is echter een
beslissing over al dan niet instemming of positief of negatief advies.
1

Het gaat om de opdrachten: 1) We brengen scholen in positie door investeringen zoveel
mogelijk rechtstreeks naar de klas te laten gaan, volgens de systematiek van de werkdrukmiddelen. 2) Scholen gaan zich beter verantwoorden over de inzet en effectiviteit van de middelen
zonder de administratieve lastendruk te verhogen. 3) We versterken de zeggenschap van
schoolleiders en leraren evenals de betrokkenheid en inspraak van ouders en leerlingen. 4) We
versterken de positie en kwaliteit van schoolleiders waardoor op elke school een lerende
cultuur ontstaat ten behoeve van het verhogen van de onderwijskwaliteit voor ieder kind.
2
Kamerstukken 31 293 en 31 289, nr. 669
3
Kamerstuk 34 251, nr. 99

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 293, nr. 692

2

De inhoudelijke beslissing ligt ook in die gevallen nog steeds bij het
bevoegd gezag.
Governance of bestuursstructuur
De manier waarop rollen, beslissingsbevoegdheden en verantwoordelijkheden in de school- en bestuursorganisatie belegd zijn en hoe
de besluitvorming tot stand komt. Het gaat daarbij om vragen als
wie mag wat beslissen in de school- en bestuursorganisatie, en wie
daarover mag meepraten.
Bevoegd gezag
De rechtspersoon die een school in stand houdt en bestuurt. Het
bevoegd gezag kan uit één orgaan bestaan met functionele
scheiding tussen intern toezicht en bestuur: bestuur, inclusief
toezichthoudende bestuursleden. Of het kan uit twee organen
bestaan met organieke scheiding tussen intern toezicht en bestuur.
Het bevoegd gezag is aanspreekpunt van de onderwijswetten en
eindverantwoordelijk voor al wat er onder haar gezag plaatsvindt. In
de dagelijkse praktijk spreekt men vaak over het schoolbestuur in
plaats van de term bevoegd gezag.
Schoolleider
De directeur of rector van een school.
1. Het onderzoek «Breed gesprek governance en (mede)zeggenschap»
Het onderzoek draait om de vraag of de huidige rollen en verantwoordelijkheden in en om scholen in het funderend onderwijs werkbaar en
toekomstbestendig zijn.
Voor het onderzoek is gesproken met 363 onderwijsbestuurders, intern
toezichthouders, (gemeenschappelijke) medezeggenschapsraadsleden en
ondersteuningsplanraadsleden, schoolleiders, leraren en ondersteuners,
ouders, leerlingen, belangenbehartigers en vertegenwoordigers van
gemeenten en samenwerkingsverbanden. Aan de werkconferentie hebben
139 personen deelgenomen. Er was diversiteit naar onderwijssoort en in
kleine en grote schoolbesturen en er was spreiding van deelnemers over
het land.
De belangrijkste conclusies en het volledige rapport vindt u in de bijlage.
Verder gaven de onderzoekers aanbevelingen. De drie prioritaire
aanbevelingen zijn:
1. Verbeteren van kennis en informatie over inhoud en proces van
medezeggenschap.
2. Vergroten deelname en betrokkenheid, door zowel inhoudelijk als
randvoorwaardelijk de medezeggenschap aantrekkelijker te maken.
3. Versterken van de positie van de schoolleider, op basis van een
nadere verkenning van mogelijke routes van voorkeuren voor en
potentiële gevolgen van de versterking van de positie van de
schoolleider.
Ik herken de conclusies uit het eindrapport, deze ben ik in verschillende
gesprekken in het onderwijs ook tegen gekomen. Ik zie echter wel wrijving
tussen de conclusies dat er geen behoefte is aan wijzigingen in het
besturingsproces en de rol en positie van de schoolleider aandacht

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 293, nr. 692

3

verdient. Het verkennen van de rol en positie van de schoolleider raakt
mogelijk ook het besturingsproces als geheel (zie paragraaf 3).
Ik herken de prioritaire aanbevelingen als logische vervolgstap in dit
proces en omarm deze. Ik geef hieronder aan hoe ik opvolging wil geven
aan deze drie aanbevelingen. De overige aanbevelingen neem ik mee in
de bredere verkenning (zie paragraaf 3).
2. Ondersteunen medezeggenschap en het «goede gesprek»
Ik geef invulling aan de aanbevelingen 1 en 2 door leerlingenparticipatie
te bevorderen en ondersteuning voor medezeggenschap te organiseren.
Hoe ik dat doe beschrijf ik hieronder. Vervolgens sta ik stil bij het
instemmingsrecht op hoofdlijnen van de begroting. Tot slot beschrijf ik
het belang van het «goede gesprek» en licht ik toe hoe dat gesprek eruit
ziet. In paragraaf 3 ga ik in op de verkenning naar de positie van de
schoolleider.
Meer inspraak voor leerlingen
Uit het eindrapport blijkt dat informele vormen van medezeggenschap
voor leerlingen een waardevolle invulling van inspraak zijn. Leerlingenpanels kunnen bijvoorbeeld voorstellen doen over zaken die ín de school
spelen. Leerlingen kunnen vaak goed de vinger op de zere plek leggen en
aangeven wat ze nodig hebben om beter onderwijs te krijgen.
Daarom help ik scholen in het primair onderwijs bij het goed organiseren
van leerlingenparticipatie. Ook voor scholen in het voortgezet onderwijs
ben ik van plan dit de komende drie jaar te doen. Deze ondersteuning
wordt gedekt vanuit de OCW begroting. Ik ben daarover in gesprek met
het LAKS, LBVSO en NJI. Hiermee geef ik invulling aan de motie van het
Kamerlid Segers c.s.4.
Ik hoop hiermee de kennis en informatie over medezeggenschap bij
leerlingen te verbeteren en hun betrokkenheid te vergroten. Ik juich toe
dat in medezeggenschapsraden in het voortgezet onderwijs de leerlingen
volwaardig lid zijn. Dit vergt van schoolbesturen en schoolleiders dat
rekening wordt gehouden met hun behoefte aan begrijpelijke informatievoorziening.
Ondersteunen medezeggenschap
Uit het eindrapport blijkt dat alle actoren in de school en het bestuur
gebaat zijn bij procedurele en inhoudelijke kennis over de medezeggenschap. De ouders en leerlingen in de medezeggenschap zijn vrijwilligers,
met beperkte kennis, tijd en aandacht, die wel een steuntje in de rug
kunnen gebruiken om te geven om hun betrokkenheid bij de school en de
medezeggenschapsraad goed vorm te geven.
Daarom wil ik de komende drie jaar met een nieuw project ondersteuning
bieden aan de medezeggenschap. Dit omdat het project Sterk Medezeggenschap is geëindigd. Daarin werkten AOb, CNV, FvOV, LAKS, VOO,
Ouders en Onderwijs, AVS, VO-raad en PO-Raad samen. Bij Sterk
Medezeggenschap konden medezeggenschapsraden terecht voor
informatie en ondersteuning, bijvoorbeeld in de vorm van handreikingen.
Bij het nieuwe project kunnen naast medezeggenschapsraden ook
bestuurders, intern toezichthouders en schoolleiders terecht met hun
vragen. Het gaat om vragen bij medezeggenschap en om hulp bij het
4

Kamerstuk 36 200 VIII, nr. 106

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 293, nr. 692

4

voeren van het «goede gesprek» in de school. De middelen voor deze
ondersteuning worden gedekt op de OCW begroting.
Daarnaast wil ik met sociale partners en andere partners verkennen hoe
we meer aandacht kunnen genereren voor medezeggenschap en het
«goede gesprek», bijvoorbeeld in samenwerking met opleidingen voor
schoolleiders en door middel van communicatie.
Ondersteuning bij medezeggenschap in Caribisch Nederland
Ook in Caribisch Nederland leeft de wens om de medezeggenschap te
versterken, bleek uit gesprekken met schoolbestuurders, schoolleiders,
leraren medezeggenschapsraadsleden, leerlingen en ouders. Daarom wil
ik met een nieuw project ook scholen en schoolbesturen in Caribisch
Nederland daarvoor ondersteuning bieden. De middelen voor deze
ondersteuning worden gedekt binnen de begroting van OCW.
Geen wetsvoorstel voor instemmingsrecht op hoofdlijnen van de
begroting
Ik zie af van het plan om het instemmingsrecht op hoofdlijnen van de
begroting wettelijk te regelen. Volgens het eindrapport vinden veel
medezeggenschapsraadsleden het instemmingsrecht niet nodig en is er
vooral behoefte aan tijd en kennis bij de (gemeenschappelijke)
medezeggenschapsraden bij de bestaande rechten van de medezeggenschapsraad.5 Een extra instemmingsrecht vergroot die behoefte alleen
maar. Daarnaast hebben medezeggenschapsraadsleden al meer inspraak
op de inzet van budget, bijvoorbeeld budget uit het Nationaal Programma
Onderwijs en de subsidie basisvaardigheden.
Ik investeer daarom liever in ondersteuning van de medezeggenschap en
de verbetering van de positie van de schoolleider (zie paragraaf 3).
Het «goede gesprek»: good governance
In het eindrapport wordt door alle actoren gewezen op het belang van het
«goede gesprek». Het «goede gesprek» betekent dat in de school- en
bestuursorganisatie door alle betrokkenen gesproken wordt over
(voorgenomen) besluiten, dat hun inbreng gehoord en meegewogen
wordt en dat na het besluit wordt geëvalueerd of de beoogde doelen
gehaald zijn. Bij genomen besluiten moet het voor alle betrokkenen helder
zijn hoe dit besluit tot stand is gekomen en welke afwegingen gemaakt
zijn.
Het «goede gesprek» betekent niet dat besluiten met consensus genomen
moeten worden, maar betekent wel dat de besluiten en besluitvorming
inzichtelijk moeten zijn voor alle betrokkenen. Belangrijke randvoorwaarden voor het goede gesprek zijn wederzijds respect, belangstelling
voor elkaars inbreng, goede en tijdige informatievoorziening en oog voor
het algemeen belang.
Ik onderschrijf het belang van het «goede gesprek». Daarom wil ik
aandacht vragen voor een goede betrokkenheid van de schoolleider,
leraren, onderwijsondersteunend personeel, ouders en leerlingen bij de
besluitvorming in de school- en bestuursorganisatie en het samenwerkingsverband passend onderwijs.

5

Pagina 23 en 24 van het eindrapport

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 293, nr. 692

5

In het bijzonder vraag ik aandacht voor de betrokkenheid van de schoolleider, waar het om pedagogisch-didactische beslissingen gaat, ook van
de leraren en het onderwijsondersteunend personeel. Het «goede
gesprek» kan bijdragen aan het vergroten van de deelname en betrokkenheid in de medezeggenschap, omdat in voortdurend gesprek de
inhoud beter afgestemd kan worden op de behoeften van de verschillende
actoren.
Gelet op het belang van de schoolleider voor de praktijk en de reeds in
gang gezette ontwikkelingen, zoals het Nationaal Programma Onderwijs,
het inclusief onderwijs, de subsidie masterplan basisvaardigheden en de
werkdrukmiddelen is het tijd om daar waar het nog niet gebeurt, de
schoolleider onderdeel te maken van het «goede gesprek» op de school.
Daarom voeg ik de schoolleider toe aan de zogenoemde governancedriehoek. Deze wordt daarmee een «governanceruit» van schoolbestuur,
intern toezicht, schoolleider en medezeggenschapsraad. Dit model wil ik
bij toekomstig beleid hanteren: daar waar mogelijk dient de rol en positie
van de schoolleider aan bod te komen.

Deze ruit laat zien dat deze vier actoren samen met elkaar werken en
iedere actor met de ander in gesprek moet zijn om te komen tot beslissingen over de belangrijke besluiten op school, zoals strategische koers
en richtinggevende kaders. Het is daarmee een voorschrijvend model van
goed bestuur.
Dit model beschrijft het gesprek tussen de actoren binnen de school- en
bestuursorganisatie en niet de verdeling van zeggenschap. Het model
beschrijft ook niet de beïnvloeding van de besluitvorming door andere
partijen, zoals gemeenten en samenwerkingsverbanden. Dat heeft een
plek in de verbeteraanpak passend onderwijs6 en in de werkagenda
inclusief onderwijs7.
3. Verkenning versterking positie schoolleider
Dan de derde aanbeveling om een verkenning te doen naar de positie van
de schoolleider. Deze aanbeveling raakt aan het bredere vraagstuk van
zeggenschap, dat ik in de inleiding van deze brief noemde.
In het eindrapport wordt gewezen op de sleutelrol van de schoolleider, als
de persoon bij wie informatie, wensen, opdrachten en behoeften samen
komen. Bij scholen en schoolbesturen met een goede samenwerking heeft
de schoolleider al een krachtige rol. De schoolleider is daar een onderwijs6
7

Kamerstuk 31 497, nr. 448
Kamerstuk 31 497, nr. 446

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 293, nr. 692

6

kundig leider in de school en een onmisbare gesprekspartner van het
schoolbestuur. Het schoolbestuur heeft dan ook in het managementstatuut geregeld dat de schoolleider zelfstandig kan beslissen over
belangrijke randvoorwaarden voor het onderwijs op school. Dit is ook in
lijn met de code goed bestuur van de PO-Raad en VO-raad.
Er zijn echter ook scholen en schoolbesturen waar schoolleiders nog geen
krachtige rol hebben. Dat levert wrijving in de school op, die niet ten
goede komt aan de onderwijskwaliteit. Daarom wil ik komende maanden
verkennen welke elementen van belang zijn voor een krachtige rol en
positie van de schoolleider en welke mogelijkheden er zijn om de positie
van de schoolleider te versterken. Deze elementen kunnen ook raken aan
de bestuursstructuur in het funderend onderwijs.
Ik heb bij de verkenning oog voor de bredere verhoudingen in de schoolen bestuursorganisatie. Te denken is ook aan de eindverantwoordelijkheid
van het schoolbestuur, de zeggenschap van de leraar, de inspraak van de
leerling en het effect op onderwijskwaliteit. Het gaat mij erom de
voorwaarden te scheppen, ook in de structuur, die bijdragen aan het
«goede gesprek» en een krachtige rol en positie van de schoolleider op
iedere school.
Ik wil het hele spectrum van mogelijkheden onderzoeken, met ook een
kritische houding naar de rol van de rijksoverheid hierbij. Ik houd daarbij
rekening met de bestaande financiële middelen op mijn begroting. Deze
uitwerking sluit aan bij de toezegging uit de kabinetsreactie op het IBO8
om naar het fundamentele sturingsvraagstuk van zeggenschap te kijken.
De verkenning heeft betrekking op de effecten op onder meer bekostiging,
uitvoerbaarheid, toezicht, samenwerking (met bijv. gemeenten) en
(bestaande) juridische kaders in het gehele stelsel van funderend
onderwijs. Omdat de rol en positie van de schoolleider raakt aan de
bestuursstructuur in het funderend onderwijs. Ofwel het raakt aan de
vragen over zeggenschap.
Zoals genoemd, is in de kabinetsreactie op het IBO aangekondigd dat er
keuze-richtingen komen op de thema’s zeggenschap, bekostiging en
arbeidsvoorwaardenvorming. Deze keuze-richtingen omvatten samenhangende pakketten, waarin zeggenschap, bekostiging en arbeidsvoorwaardenvorming zijn samengenomen. Deze vormen de basis voor
nader gesprek met uw Kamer en met betrokkenen in het onderwijs over
hoe we ons onderwijs willen organiseren.
Tot slot
In deze brief heb ik u geïnformeerd over mijn reactie op het rapport Breed
gesprek governance en (mede)zeggenschap. Ik moedig scholen en
schoolbesturen aan om deze brief te zien als aanmoediging om met alle
betrokkenen in de school te praten (en in gesprek te blijven) over de
verdeling van beslissingsbevoegdheden en het organiseren van inspraak.
Dit ten gunste van het onderwijs aan de leerlingen.
In het voorjaar van 2024 informeer ik u over de voortgang.
De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
R.H. Dijkgraaf

8

Kamerstukken 31 293 en 31 289, nr. 669

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 293, nr. 692

7

BIJLAGE:

SAMENVATTING CONCLUSIES BREED GESPREK GOVERNANCE
EN (MEDE)ZEGGENSCHAP
Conclusies bij het thema governancestructuur
De onderzoekers concluderen dat het besturingsproces in ruime zin,
inclusief intern toezicht, medezeggenschap en verantwoording, in het
algemeen goed werkbaar is. Aan grote wijzigingen in de structuur van de
(mede)zeggenschap bestaat in het primair onderwijs en voortgezet
onderwijs geen behoefte, concluderen de onderzoekers. Wel lijkt een
versterking van de positie van de schoolleider op zijn plaats, die vervult
namelijk in de praktijk een sleutelrol. Ook de werkbaarheid van de
governance kan verbeterd worden. Door de actoren in het veld is vooral
gewezen op het belang van het «goede gesprek». Basisvoorwaarden
hiervoor zijn: wederzijds respect, belangstelling voor elkaars inbreng,
goede en tijdige informatievoorziening en oog voor het algemeen belang.
Belangrijk is dat de betrokkenen beschikken over voldoende tijd, kennis en
vaardigheden. Dat is nu niet altijd het geval, waardoor de medezeggenschap niet het juiste tegenwicht kan bieden aan het bestuur.9
Conclusies bij het thema versterken zeggenschap
De onderzoekers concluderen dat de huidige medezeggenschapsstructuur
goed werkbaar is. In algemene zin biedt de WMS voldoende (wettelijke)
structuur voor de medezeggenschap.10 Tegelijkertijd vormen de beperkte
belangstelling van onderwijspersoneel, ouders en vo-leerlingen voor de
(gemeenschappelijke) medezeggenschapsraad en onvoldoende inhoudelijke kennis van de (gemeenschappelijke) medezeggenschapsraadsleden
aandachtspunten voor een sterke medezeggenschap. Opvallend is dat de
belangstelling van leerlingen en ouders voor inspraak/medezeggenschap
groter is naarmate de onderwerpen min of meer direct aan hun onderwijssituatie (of die van hun kind) raken. Informele vormen van inspraak, zoals
leerlingenraden, ouderraden en panels kunnen in dat opzicht een nuttige
aanvulling zijn op de meer formele medezeggenschapsstructuur.
Andersom kan geredeneerd worden dat de formele medezeggenschap
leert van informele inspraakvormen door de onderwerpen zo concreet
mogelijk te vertalen naar de (gevolgen voor de) dagelijkse onderwijssituatie.11
Conclusies voor het thema investeringen naar de klas
De onderzoekers concluderen dat de ervaringen tot nu met de werkdrukmiddelen en Nationaal Programma Onderwijs middelen en de signalen uit
de gesprekken laten zien dat de werkdrukmiddelensystematiek12 werkbaar
is. De onderzoekers concluderen daarbij wel dat het draagvlak niet bij
iedereen en onder alle geledingen even groot is. Positieve kant van de
systematiek is dat deze bij medezeggenschapsraadsleden leidt tot meer
betrokkenheid en draagvlak voor de gemaakte keuzes. Schoolbesturen
zien risico’s op het gebied van financial control en een mogelijke spanning
tussen de keuzes van de school en het bredere belang van het bestuur.
Schoolbesturen benoemen ook het spanningsveld dat ontstaat wanneer
op schoolniveau beslissingen worden genomen, terwijl de

9

Pagina 59 van het eindrapport
Pagina 61 van het eindrapport
11
Pagina 59 van het eindrapport
12
Systematiek waarmee financiële middelen door de overheid via het schoolbestuur aan de
scholen beschikbaar worden gesteld, waarbij het schoolteam, geledingen van of de gehele
medezeggenschapsraad zelf beslissen hoe deze middelen worden ingezet om het meegegeven doel te bereiken.
10

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 293, nr. 692

8

eindverantwoordelijkheid op bestuursniveau ligt. De werkdrukmiddelensystematiek stelt daarnaast praktische eisen aan de tijd, capaciteit en
competenties van medezeggenschapsraadsleden. De druk die het legt op
de personeelsleden is een reden om terughoudend te zijn met het
toepassen van deze systematiek, zo concluderen de onderzoekers. De
onderzoekers benoemen dat flankerend beleid kan helpen om te
toepassing van de werkdrukmiddelensystematiek te bevorderen.13
Conclusies bij het thema rol en positie schoolleider
De positie van de schoolleider is een punt van aandacht in de governancestructuur, zo concluderen de onderzoekers. Die positie is van
strategisch belang voor de organisatie en kwaliteit van het onderwijs,
maar heeft nu geen formele rol in de governanceverhoudingen. Zowel
schoolleiders als (gemeenschappelijke) medezeggenschapsraadsleden
benadrukken de noodzaak van versterking van deze rol. Vanuit schoolbestuurders wordt hier wisselend over gedacht.14 De onderzoekers geven
aan dat het gebrek aan formele positie in de praktijk geen bezwaar hoeft
te zijn, maar dat er zich situaties kunnen voordoen waarin er een
disbalans ontstaat tussen de formele partners in de governancedriehoek
(bestuur, medezeggenschap, intern toezicht) en de positie van de
schoolleider daarbinnen.15 De onderzoekers geven drie mogelijke routes
mee voor de versterking van de positie van de schoolleider: 1) juridische
route, waarbij eindverantwoordelijkheid en eindverantwoording deels op
schoolniveau gelegd worden, 2) vertrouwensroute, waarbij het bestuur en
schoolleider samen werken aan gedeeld leiderschap en 3) alternatieve
route, waarbij het bestuur en schoolleider afspraken vastleggen in het
managementstatuut. De onderzoekers geven geen voorkeursrichting mee,
maar raden aan om nader onderzoek te doen.16
Conclusies bij het thema verantwoording
De onderzoekers concluderen ten aanzien van de begrotingssystematiek
en de taakverdeling daarin tussen bestuur en schoolleiding dat deze
werkbaar is. De mate waarin dit voor een school tot administratieve lasten
leidt, verschilt per schoolbestuur. Anders is dit voor tijdelijke subsidieregelingen die vaak wel tot extra verantwoordingslast leiden. De onderzoekers concluderen op basis van de gesprekken dat dat ook geldt voor
een eventueel toekomstige inzet van de werkdrukmiddelensystematiek.
Een dergelijke systematiek vraagt allereerst om duidelijkheid en toegankelijkheid van de financiële informatie, naast betere facilitering van de
medezeggenschap, in de zin van kennis en tijd. Meer dan aan de
financiële cijfers hechten (gemeenschappelijke) medezeggenschapsraadsleden aan de onderliggende motivatie van de begroting en eventuele
gevolgen voor de school en het onderwijs. De onderzoekers concluderen
dat instemming op het schoolbeleid is belangrijker dan instemming op de
begroting.
Drie prioritaire aanbevelingen
De onderzoekers geven per thema een aantal aanbevelingen, zie daarvoor
pagina’s 61 tot en met 63 van het eindrapport. Zij geven in totaal dertien
aanbevelingen mee. Daarbij merken de onderzoekers op dat alle aanbevelingen even waardevol zijn, maar dat er uit praktische overwegingen drie
aanbevelingen geprioriteerd kunnen worden:
13

Pagina 60 van het eindrapport
Pagina 60 van het eindrapport
15
Pagina 36 van het eindrapport
16
Pagina 60 van het eindrapport
14

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 293, nr. 692

9

1.
2.
3.

Verbeteren van kennis en informatie over inhoud en proces van
medezeggenschap.
Vergroten deelname en betrokkenheid, door zowel inhoudelijk als
randvoorwaardelijk de medezeggenschap aantrekkelijker te maken.
Versterken van de positie van de schoolleider, op basis van een
nadere verkenning van mogelijke routes van voorkeuren voor en
potentiële gevolgen van de versterking van de positie van de
schoolleider.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 293, nr. 692

10