Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

26 150

Algemene Vergadering der Verenigde Naties

Nr. 186

BRIEF VAN DE MINISTERS VAN BUITENLANDSE ZAKEN EN VOOR
BUITENLANDSE HANDEL EN ONTWIKKELINGSSAMENWERKING
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 14 september 2020
Deze brief informeert u over de inzet van het Koninkrijk der Nederlanden
voor de 75e zitting van de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties
(AVVN) te New York, waarvan de ministeriële week van 21 september t/m
2 oktober 2020 plaatsvindt. Dit jaar zal de ministeriële week, in verband
met de COVID-19 pandemie, virtueel plaatsvinden. Het formele
programma van de 75e AVVN bestaat uit het General Debate, de viering
van 75 jaar VN en drie toppen (de Summit on Biodiversity, de High-level
meeting on the 25th Anniversary of the Fourth World Conference on
Women, en de Summit on the Total Elimination of Nuclear Weapons).
Een speciale bijeenkomst van de AVVN over de COVID-19 pandemie is in
november gepland. Tijdens het programma zullen lidstaten deelnemen via
vooraf opgenomen videoboodschappen. Ook side-events zullen virtueel
plaatsvinden. Het verslag in de bijlage blikt terug op de 74e zitting van de
AVVN (sept. 2019 – heden)1.
75 jaar VN
Dit jaar viert de VN haar 75-jarig bestaan. Het moment om stil te staan bij
de vooruitgang die is geboekt sinds de oprichting in 1945 én een blik op
de toekomst te werpen. Het Koninkrijk is sinds de oprichting van de VN in
1945 lid.
De huidige pandemie onderstreept de noodzaak van effectieve multilaterale samenwerking in het algemeen en de rol van de VN daarbij in het
bijzonder. De 75e ministeriële week sluit hierop aan met het thema: «The
future we want, the United Nations we need: reaffirming our collective
commitment to multilateralism – confronting COVID-19 through effective
multilateral action». 75 jaar VN biedt de gelegenheid om te reflecteren op
de rol van de VN bij het formuleren van antwoorden op de grote
vraagstukken van deze tijd. Naast de huidige pandemie die onze
1

kst-26150-186
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl«

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 26 150, nr. 186

1

gezondheid, economieën en samenlevingen bedreigt, spelen er geopolitieke spanningen, verandert ons klimaat in hoog tempo, is er groeiend
wantrouwen tegenover mondialisering en de keerzijde van technologische
vooruitgang en groeit de ongelijkheid. De Secretaris Generaal van de VN
(SGVN), António Guterres, schetste deze ontwikkelingen aan het begin
van dit jaar in zijn Four Horsemen toespraak, waarin hij benadrukte dat
deze mondiale uitdagingen alleen gezamenlijk kunnen worden aangepakt.
De COVID-19 crisis en de wijze waarop landen en bevolkingsgroepen in
staat zijn van een dergelijke schok te herstellen, hebben de ongelijkheid in
de wereld nog eens pijnlijk blootgelegd. Dit onderstreept het belang van
het wereldwijd bewerkstelligen van de Duurzame Ontwikkelingsdoelen
(SDG’s). Het Koninkrijk blijft zich dan ook sterk inzetten voor het behalen
van de SDG’s en de strijd tegen ongelijkheid, waarbij het van belang is op
een inclusieve, groene manier te herstellen van de COVID-19 crisis. De
bescherming en bevordering van mensenrechten vormen daar een
cruciaal onderdeel van. Het aanpakken van ongelijkheid in de wereld en
het behalen van de SDG’s ziet het Koninkrijk als een uitdaging die een
krachtenbundeling van alle VN-lidstaten vereist.
In het kader van deze ontwikkelingen en de toenemende druk op het
multilaterale systeem blijft het Koninkrijk zich sterk maken voor een
effectievere werking van de VN. Goed functionerende multilaterale
samenwerking is essentieel voor het behoud en de bevordering van vrede
en veiligheid in de wereld. Vrede en veiligheid stonden 75 jaar geleden
centraal bij de oprichting van de VN en zijn sindsdien een belangrijk
onderdeel geweest van de inzet van het Koninkrijk tijdens de AVVN.
De inzet van het Koninkrijk voor de 75ste AVVN treft u hieronder en kan
gezien de traditionele inzet van het Koninkrijk en de huidige context
worden samengevat langs drie lijnen, te weten (1) het versterken van
multilaterale samenwerking, (2) het bevorderen van vrede, veiligheid en
recht, en (3) het tegengaan van ongelijkheid, mede op basis van inclusief
en groen herstel van de COVID-19 crisis (bekend als Building Back Better).
Deze thema’s zijn nauw met elkaar verbonden en deels overlappend.
1. Versterken multilaterale samenwerking
Het Koninkrijk kan zich goed vinden in het centrale thema van de 75ste
AVVN: herbevestiging van onze collectieve toewijding aan multilateralisme, zeker ook bij de bestrijding van de COVID-19 pandemie en de
gevolgen daarvan. Het Koninkrijk is hier sterk aan gecommitteerd. Deze
grote, complexe en wereldwijde crisis kan alleen maar door effectieve
multilaterale samenwerking worden aangepakt.
Dat geldt voor de pandemie als gezondheidscrisis, maar ook voor de
enorme impact van COVID-maatregelen op sociaaleconomische ontwikkeling, voedselvoorziening, mensenrechten, vrede en veiligheid en op het
humanitaire vlak. Het Koninkrijk zet zich in om ervoor te zorgen dat
inspanningen en steunprogramma’s een inclusief en groen karakter
hebben, in het kader van Building Back Better en het bereiken van de
SDG’s.
Het Koninkrijk heeft een actieve en constructieve rol gespeeld bij de
bestrijding van de pandemie in IFI- en VN-verband. Met een bijdrage van
15 miljoen euro is het Koninkrijk de grootste donor van het door de SGVN
ingestelde COVID-19 Response and Recovery Fund om de sociaaleconomische impact te mitigeren. Daarnaast is 15 miljoen euro bijgedragen aan UNICEF en de Wereldgezondheidsorganisatie om de snelle
verspreiding van het coronavirus tegen te gaan. Het Koninkrijk heeft reeds

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 26 150, nr. 186

2

EUR 25 miljoen bijgedragen aan het Catastrophe Containment and Relief
Trust (CCRT) van het IMF om schuldendienstverlichting te realiseren voor
de allerarmste landen; staat met EUR 620 miljoen garant voor leningen
ten behoeve van de Poverty Reduction and Growth Trust (PRGT) van het
IMF; heeft naast de reguliere bijdragen aan de Wereldbank, EUR 10
miljoen bijgedragen om steun te verlenen aan de gezondheidssystemen
in lage-inkomenslanden. Bovendien zal het Koninkrijk nog EUR 20 miljoen
extra beschikbaar stellen voor schuldverlichtingsinitiatieven en aan
technische assistentie via o.a. het IMF en de Wereldbank, zodat kwetsbare
landen ondersteund worden bij versterking van hun begrotingsbeleid. Op
politiek niveau steunt het Koninkrijk samen met andere Europese landen
het pleidooi van de SGVN voor een wereldwijde staakt-het-vuren in het
licht van de COVID-19 pandemie. Ook heeft het Koninkrijk politieke en
financiële steun verleend aan het werk van de WHO. Mede dankzij een
actieve rol van Europese landen lukte het om bij de World Health
Assembly op 19 mei 2020 overeenstemming te bereiken over een
gezamenlijke verklaring, die steun uitspreekt voor de WHO en oproept tot
een evaluatie van de aanpak van de COVID-19 crisis zodra dit opportuun
is. De prioriteit ligt nu bij het oplossen van de onmiddellijke crisis. Het
virus houdt zich niet aan grenzen, het is dan ook in ieders belang dat een
werkend vaccin zo snel mogelijk beschikbaar komt. Om zorg te dragen
voor eerlijke en wereldwijde toegang tot COVID-vaccins, geneesmiddelen
en diagnostica is onder leiding van de WHO de Access to Covid Toolsaccelerator (ACT-A) opgezet. Het Koninkrijk draagt via verschillende
kanalen hieraan EUR 85 miljoen bij. Vervolgens is het nodig om te kijken
hoe binnen het huidige multilaterale systeem het voorkomen en
herstellen van toekomstige gezondheidscrises versterkt kan worden.
Daarbij draait het ook om de vraag in welke mate landen bereid zijn om
organisaties als de WHO extra bevoegdheden en middelen te geven. De
Global Preparednesss Monitoring Board (GPMB), waar de Minister van
Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking lid van is, zal
hieraan rond de AVVN-week in haar jaarrapport «A World in Disorder»
naar ook aandacht besteden. Daarnaast is Nederland voorzitter van de
Global Health Security Agenda (GHSA): een mondiaal initiatief om de
implementatie van de International Health Regulations wereldwijd te
verbeteren. Om toekomstige gezondheidscrises te voorkomen is een
integrale inzet nodig. Het Koninkrijk draagt daarom financieel en politiek
bij aan de tripartite OneHealth-aanpak, die bestaat uit een samenwerking
tussen de WHO, de Voedsel- en Landbouworganisatie (FAO) en de
Wereldorganisatie voor diergezondheid (OIE).
Geopolitieke spanningen, vooral die tussen de VS en China, zijn als
gevolg van de pandemie verder toegenomen. Gelet op de ernst van de
crisis voor de volksgezondheid en de economie wereldwijd, is een
doortastende en internationaal gecoördineerde respons van groot belang.
Actieve multilaterale betrokkenheid van grootmachten als de VS en China
is daarbij onontbeerlijk. Een in het oog springend voorbeeld van de
toegenomen spanningen is de politisering van de WHO. Het Koninkrijk
heeft daarover zorgen, want dit gaat ten koste van de cruciale rol die de
WHO heeft bij het coördineren van de internationale COVID-19 aanpak.
Het Koninkrijk ziet dat de groeiende internationale spanningen een
negatieve impact hebben op het multilaterale stelsel. Een effectief
werkende multilaterale orde is echter essentieel om het hoofd te kunnen
bieden aan mondiale thema’s. Deze zijn neergelegd in de SDG’s, die o.m.
betrekking hebben op gezondheid, voedselzekerheid, klimaat, biodiversiteit, water, vrede en veiligheid, en economie en handel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 26 150, nr. 186

3

De druk op het multilaterale stelsel, die in de afgelopen jaren steeds
sterker is geworden, heeft Duitsland en Frankrijk ertoe aangezet om een
Alliantie voor Multilateralisme op te richten. Dit is een samenwerkingsverband van meer dan zestig landen van alle continenten die hechten aan
een goed functionerend multilateraal stelsel en op regelmatige basis
concrete dossiers bespreken, waaronder de multilaterale aanpak van de
COVID-19 crisis. Nederland is een actieve deelnemer aan deze alliantie.
Verder intensiveert Nederland bilaterale diplomatieke contacten met een
aantal gelijkgezinde landen, om ook via die weg te komen tot versterkte
samenwerking in multilaterale verbanden.
Nederland zet zich, samen met de andere lidstaten van de EU, in voor een
effectieve VN waarin door alle landen op constructieve wijze wordt
samengewerkt. Dit jaar, waarin we het 75 jarig bestaan van de VN vieren
en daarbij terug- en vooruitblikken, is een goed moment om te kijken hoe
we het functioneren van de VN kunnen verbeteren. Wat het Koninkrijk
betreft staan hier twee zaken centraal: de eigen verantwoordelijkheid van
VN lidstaten en de noodzaak om de VN te hervormen en moderniseren.
Het functioneren van de VN valt of staat met de opstelling van de 193
lidstaten. Verantwoordelijk lidmaatschap betekent een aantal zaken: het
op tijd en volledig betalen van de contributie, zich houden aan de
spelregels en op een constructieve manier meewerken aan oplossingen
die het gemeenschappelijk belang dienen. Op al die terreinen valt de
komende periode nog winst te boeken. De VN en bijhorende organisaties
zijn zelf aan zet als gaat om het eigen functioneren. De inspanningen van
de SGVN in het kader van VN-hervormingen zijn gericht op het bewerkstelligen van een VN die fit for purpose is. Dat wil zeggen dat de VN op
een effectieve, efficiënte en transparante wijze en proactief om kan gaan
met hedendaagse mondiale uitdagingen.
VN hervormingen
De COVID-19 pandemie is een serieuze test voor de door de SGVN
ingezette VN-hervormingen, die als doel hebben de VN beter, sneller en
effectiever te maken. De crisis heeft de toegevoegde waarde van de
hervormingen direct laten zien; de VN COVID-respons is in veel gevallen
effectiever gebleken door inzet van een geïntegreerd landenteam, waarin
verschillende VN-organisaties nauw samenwerken met een onafhankelijke
VN-landenvertegenwoordiger. Het Koninkrijk hecht er groot belang aan
dat nu wordt doorgepakt bij de implementatie van deze hervormingen en
de verdere versterking van de nexus vredesopbouw, ontwikkeling en
humanitaire hulp.
Eens te meer is duidelijk geworden dat voldoende financiële middelen
cruciaal zijn voor het goed functioneren van het VN-systeem, en in het
bijzonder voor de verduurzaming van het hervormingsproces. Het
Koninkrijk steunt de SGVN in zijn streven naar een verbeterde begrotingssystematiek en de verbreding van de financieringsbasis. De afspraken van
het Funding Compact dienen nauwgezet gemonitord en nageleefd te
worden door zowel de lidstaten als het VN-systeem. Het Koninkrijk had
een leidende rol bij de totstandkoming van het Compact in 2019 en zal
deze rol blijven spelen.
Voor het realiseren van de SDG’s is wat het Koninkrijk betreft speciale
aandacht nodig voor de bestrijding van ongelijkheid, waaronder genderongelijkheid, gelijke rechten voor LHBTI personen, de inzet op Leaving No
One Behind en het hanteren van de mensenrechtenbenadering. Het is
belangrijk dat duurzame ontwikkelingsraamwerken van de VN op een
transparante manier tot stand komen. De geïntegreerde aansturing van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 26 150, nr. 186

4

politieke en veiligheidsinstrumenten binnen het VN-secretariaat moet
leiden tot een meer daadkrachtige VN-inzet. Het streven naar duurzame
ontwikkeling, de aanpak van grondoorzaken van armoede, preventie van
grootschalige mensenrechtenschendingen en conflict, duurzame
vredesopbouw (peacebuilding), en de inzet op sustaining peace blijven de
leidraad voor onze inzet op VN-brede hervormingen.
Initiatieven om seksuele uitbuiting en grensoverschrijdend gedrag (Sexual
Exploitation and Abuse and Sexual Harassment: SEAH) binnen de VN aan
te pakken liggen op koers; de fundering is gelegd, maar er is ook nog
belangrijk werk te verrichten. Het onderwerp «voorkomen van, en
adequaat handelen in geval van SEAH» is geagendeerd binnen vrijwel alle
onderdelen van de VN en de vormgeving en opvolging van stappenplannen vormen onderwerp van discussie in de verschillende bestuursraden. Het Koninkrijk zal hierin een actieve rol blijven spelen. Het
komende jaar zal daarnaast met de VN worden gewerkt aan een
SEAH-update van de bilaterale financieringsovereenkomsten. Eerder zijn
15 grote donoren onder leiderschap van het Koninkrijk gezamenlijke
clausules op dit terrein overeengekomen, welke gedeeld zijn met de VN.
Deze clausules dienen als uitgangspunt voor bilaterale onderhandelingen
tussen deze donoren en hun VN partners over nieuwe financieringsovereenkomsten, met als doel SEAH afspraken te harmoniseren en beter te
verankeren.
2. Het bevorderen van vrede, veiligheid en recht
Het bevorderen van vrede, veiligheid en recht blijft, zoals in voorgaande
jaren, een rode draad bij de inzet van het Koninkrijk binnen de VN.
VN-missies en operaties
Het Koninkrijk blijft zich inzetten voor initiatieven ter hervorming en
verbetering van de effectiviteit van VN-vredesmissies. Leidend hierbij is
het Action for Peacekeeping initiatief dat in maart 2018 door de SGVN
werd gepresenteerd. Binnen het Action for Peacekeeping initiatief heeft
het Koninkrijk zich gecommitteerd tot een aanjagende en proactieve rol op
de deelthema’s performance and accountability en protection. Ook maakt
het Koninkrijk zich sterk voor het deelthema safety and security. Ter
voorbereiding van de UN Peacekeeping Ministerial in april 2021, organiseert het Koninkrijk samen met Pakistan een hoogambtelijke conferentie
waarbij de nadruk zal liggen op zowel dit thema als ook op de rol van
VN-missies bij het beschermen van de burgerbevolking. Tot slot blijft het
Koninkrijk actief lid van de G10, een groep VN-lidstaten die zich als
voortrekkers op hervorming van vredesmissies hebben opgeworpen.
Accountability
De druk op het multilaterale stelsel en de internationale rechtsorde laat
zich voelen op de voor het Koninkrijk prioritaire strijd tegen straffeloosheid. Het Koninkrijk maakt zich sterk voor de berechting en vervolging
van daders van vooral de meest ernstige misdrijven en grootschalige
mensenrechtenschendingen. Om die reden is het Koninkrijk nauw
betrokken bij de review van het Internationaal Strafhof door onafhankelijk
experts, ten einde de organisatie te versterken. Het Koninkrijk zal de
onafhankelijkheid en het belang van het Strafhof blijven verdedigen, en
zet zich daarnaast in voor andere initiatieven en mechanismes die
gerechtigheid voor slachtoffers proberen te bewerkstelligen. Het
Koninkrijk benadrukt het belang van waarheidsvinding, gerechtigheid en
rekenschap voor het neerhalen van vlucht MH17, ook in VN verband. Dit
blijft een prioriteit. Verder zal Minister van Buitenlandse Zaken Blok tijdens

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 26 150, nr. 186

5

de Ministeriële week van de AVVN een bijeenkomst organiseren over
mensenrechtenschendingen en foltering door het Syrische regime. Het
Koninkrijk zet in op het ter verantwoording roepen van de daders van deze
gruweldaden en roept de internationale gemeenschap op zich hierbij aan
te sluiten.
Samen met de EU en andere gelijkgezinde landen blijft het Koninkrijk zich
ook inzetten voor gerechtigheid in Myanmar, door samenwerking met de
bewijzenbank voor Myanmar (IIMM), het Internationaal Strafhof en de VN
speciaal vertegenwoordiger en door op te roepen tot de volledige
implementatie van de voorlopige maatregelen zoals bevolen door het
Internationaal Strafhof. In de discussies over de mandaatverlenging voor
UNSMIL in Libië, pleit het Koninkrijk voor een steviger mandaat op het
gebied van mensenrechten en het tegengaan van straffeloosheid. Het is
van belang dat UNSMIL en de fact finding missie zoals gemandateerd
door de Mensenrechtenraad elkaar versterken. In Soedan zet het
Koninkrijk zich tenslotte samen met internationale partners in voor een
succesvolle democratische transitie. Van groot belang hierbij is dat zij die
zich recent en in het verleden schuldig hebben gemaakt aan misdaden,
hiervoor verantwoordelijk voor worden gehouden. Dit is ook de wens van
de Soedanese bevolking. Het Koninkrijk verwelkomt de stappen die hierin
zijn gezet door de civiele Soedanese transitieregering, maar wil tevens
opmerken dat er nog een lange weg te gaan is.
Ontwapening
Ontwapening, wapenbeheersing en non-proliferatie zijn centrale
elementen binnen de preventie-agenda van de Geïntegreerde Buitenlanden Veiligheidsstrategie (GBVS). Binnen de Eerste Commissie van de AVVN
wordt gesproken over het opstellen van normen en het verbeteren van de
toepassing van bestaande internationale juridische kaders. Het Koninkrijk
zet zich onder meer in voor het universeel worden en versterken van het
non-proliferatieverdrag (NPV), de inwerkingtreding van het kernstopverdrag (CTBT), het wapenhandelsverdrag (ATT) en het verdrag inzake het
verbod op antipersoonsmijnen (Verdrag van Ottawa). Belangrijk hierbij is
de verificatie van ontwapeningsovereenkomsten, het werken aan
risicovermindering, transparantie, en het bevorderen vertrouwenwekkende maatregelen. De inzet van het Koninkrijk is om zoals voorgaande
jaren deel te nemen aan de antinucleaire wapen top dit jaar.
Cyber en nieuwe technologieën
Het Koninkrijk zet in VN-verband in op het versterken van de internationale rechtsorde in het digitale domein, waaronder de waarborging van
mensenrechten. Zo wordt binnen de Eerste Commissie de internationale
veiligheidsarchitectuur voor het cyberdomein ontwikkeld, waarbij wordt
ingezet op de toepassing van internationaal recht in cyberspace en de
consolidatie en implementatie van aanvullende gedragsnormen. Ook
wordt er gestreefd naar bescherming tegen kwaadaardige cyberoperaties
van de publieke kern van het internet, van de technische infrastructuur
voor verkiezingen en van de gezondheidssector. Binnen de Derde
Commissie wordt ingezet op het voorkomen van de duplicatie van
bestaande instrumenten in de context van cybercrime en op het promoten
van een op mensenrechten gebaseerde benadering van cyberspace.
Ter bevordering van de weerbaarheid van de internationale cyberinfrastructuur en om wereldwijde dreiging voortvloeiend uit cyberrisico’s te
mitigeren zet het Koninkrijk in op capaciteitsopbouw en op technische en
institutionele kennisoverdracht. Omdat sociale en economische activiteiten steeds sneller verschoven zijn naar het digitale domein ligt de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 26 150, nr. 186

6

nadruk op het versterken van internationale samenwerkingsverbanden op
het terrein van digitalisering, ter bevordering van een veilig, open en vrij
internet.
Bestrijding van terrorisme en gewelddadig extremisme
Het Koninkrijk zal in VN-verband blijven inzetten op internationale
samenwerking op het gebied van contraterrorisme en het tegengaan en
voorkomen van gewelddadig extremisme. Overkoepelend wordt hierbij
gestreefd naar de naleving van mensenrechten en inclusie van het
maatschappelijk middenveld. Komend jaar zal de door COVID-19
uitgestelde herziening van de Global Counter-Terrorism Strategy
plaatsvinden, waarbij het Koninkrijk zal inzetten op het tegengaan van
financiering van terrorisme, het voorkomen van gewelddadig extremisme,
en de omgang met terugkerende Foreign Terrorist Fighters (FTFs). Voor
het laatste, staat voor het Koninkrijk met name de vervolging, rehabilitatie
en re-integratie van FTFs centraal en wordt de aanpak van het United
Nations Office of Counter-Terrorism (UNOCT) ondersteund.
Nederland zal komend jaar samen met Marokko en de UNOCT een
initiatief leiden om beleidsaanbevelingen te ontwikkelen voor het
tegengaan van terrorismefinanciering. Hierbij wordt getracht de negatieve
consequenties voor maatschappelijke organisaties (inclusief humanitaire
organisaties) zo veel mogelijk te beperken en samenwerking te bevorderen. Dit initiatief geeft daarmee concrete uitvoering aan VNVR-resolutie
2462 (2019).
Geestelijke gezondheid en psychosociale steun en weerbaarheid
In vervolg op de internationale conferentie Mind the Mind now in oktober
2019 in Amsterdam, blijft het Koninkrijk politiek, diplomatiek en programmatisch werken aan structurele integratie van MHPSS (Mental Health and
Psychosocial Support) in respons op crises. In aanvulling hierop bepleit
het Koninkrijk bovendien dat ook bij vredesopbouw door de VN systematisch aandacht wordt besteed aan psychosociale dynamiek en de kracht
van MHPSS om weerbaarheid van mensen en gemeenschappen te
vergroten. Tijdens de High Level Week organiseert Minister Kaag een
speciale bijeenkomst over MHPSS om het belang hiervan in het herstel
van de COVID-19 crisis te benadrukken en om brede steun te werven voor
het opnemen van MHPSS in VN-inspanningen die gericht zijn op
duurzame vrede, in het kader van de 2020 review van de VN vredesopbouw architectuur.
Vrouwen, Vrede en Veiligheid (1325)
In 2020 wordt stilgestaan bij het twintigjarige bestaan van VN-resolutie
1325. Twintig jaar geleden werd in de VNVR unaniem onderkend dat
vrouwen en meisjes zelf het recht hebben om mee te beslissen over hun
eigen leven en over de toekomst van hun land. VN-lidstaten werden
opgeroepen de nodige stappen te ondernemen om de participatie van
vrouwen aan vrede- en veiligheidsprocessen te versterken en om
vrouwen en meisjes te beschermen tegen alle vormen geweld, inclusief
seksueel geweld, voor, tijdens en na conflict.
De afgelopen 20 jaar is bescheiden vooruitgang geboekt. Op resolutie
1325 volgden nog negen resoluties die daar nadere aanvulling op en/of
uitwerking aan gaven. Ondanks deze afspraken, nationale actieplannen en
een veelvoud aan opgebouwde kennis en onderzoek, blijft concrete
implementatie en verbetering van de positie van vrouwen en meisjes inof uit conflict- en oorlogsgebieden, ver achter op de voornemens. De
SGVN roept derhalve op tot meer ambitie en verbeterde implementatie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 26 150, nr. 186

7

van gemaakte afspraken. Nederland zal dit jaar haar Vierde Nationale
Actieplan (NAP) 1325 lanceren. Dit NAP zal concreet bijdragen aan de
implementatie van de 1325-agenda in Nederland en daarbuiten. De focus
is daarbij gericht op: gendersensitief- en coherent overheidsbeleid op alle
niveaus; versterking van de rol en participatie van vrouwen en meisjes in
vrede-en veiligheidsprocessen; preventie van conflict en geweld; en
bescherming van de rechten van vrouwen en meisjes (in conflictgebieden
en in Nederland).
Landensituaties
Het Koninkrijk vraagt binnen VN-verband continue aandacht voor het
bevorderen van vrede, veiligheid en recht in specifieke landensituaties.
Hierbij staan diepere oorzaken van conflict alsook aansprakelijkheid voor
schendingen van mensenrechten en internationale rechtsorde centraal.
Het vinden van een inclusieve politieke oplossing voor conflicten in
Jemen, Libië en Syrië blijft van groot belang voor het bereiken van
duurzame vrede in de bredere zin. Hierbij dient de cruciale rol van
vrouwen te worden erkend en geborgd. Het Koninkrijk ondersteunt het
VN-proces in Jemen voor het bereiken van duurzame vrede en zal het
lidmaatschap van de Mensenrechtenraad gebruiken om druk te blijven
houden op alle partijen ten aanzien van gerechtigheid.
In Libië blijft het Koninkrijk de VN-missie (UNSMIL) actief ondersteunen
om te komen tot een duurzame politieke oplossing voor het conflict, met
in de eerste plaats een duurzaam staakt-het-vuren en geloofwaardige
stappen op het politieke spoor. Het Koninkrijk doet dit o.a. middels
lidmaatschap van de International Follow-up Committee for Libya, het
geopolitieke platform dat toeziet op de in januari in Berlijn gemaakte
internationale afspraken omtrent Libië en het co-voorzitterschap van de
daar uit voortvloeiende International Humanitarian Law and Human
Rights werkgroep. Daarnaast wordt aandacht gevraagd voor handhaving
van het VN-wapenembargo en effectieve internationale en Europese inzet
richting regionale organisaties, landen in de regio en de strijdende
Libische fracties.
Ook ingeval Syrië blijft het Koninkrijk zich inzetten voor een duurzame,
politieke oplossing van het conflict onder auspiciën van de VN conform
VN-resolutie 2254. Het conflict in Syrië gaat zijn tiende jaar in, terwijl de
noden hoger dan ooit zijn: miljoenen mensen zijn ontheemd en de
humanitaire situatie verslechtert verder door een economische crisis,
COVID-19 en beperkte humanitaire toegang. Het Koninkrijk blijft humanitaire hulp leveren aan de meest kwetsbaren in Syrië en blijft zich inzetten
voor een gedegen opvang en leefomstandigheden van Syrische vluchtelingen in de buurlanden.
De situatie in een aantal Afrikaanse landen blijft de aandacht vragen. De
inzet van het Koninkrijk gaat daarbij vooral uit naar de landen in de Sahel
en in de Hoorn van Afrika. Het Koninkrijk sluit zich aan bij verklaringen
van de VN waarin de recente staatsgreep in Mali wordt veroordeeld. Het
Koninkrijk benadrukt het belang van een snelle, civiel geleide en door de
Malinese bevolking gesteunde, transitieperiode en terugkeer naar
democratisch verkozen bestuur. In de Hoorn van Afrika steunt het
Koninkrijk de democratische transitie in Soedan en de politieke en
economische hervormingen in Ethiopië. Het Koningrijk benadrukt het
belang van de spoedige implementatie van het Zuid-Sudanese vredesakkoord en de vertaling van het vredesakkoord tussen Ethiopië en Eritrea
naar binnenlandse hervormingen en verbetering van de mensenrechtensi-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 26 150, nr. 186

8

tuatie. Het Koninkrijk steunt tevens de inspanningen van de VN in Somalië
om vreedzame, eerlijke en inclusieve verkiezingen te ondersteunen.
Aan de oostflank van Europa heeft het Koninkrijk belang bij stabiliteit en
veiligheid. Essentieel daarbij is respect voor de territoriale integriteit van
Oekraïne en Georgië. In VN-verband spreekt het Koninkrijk zich dan ook
uit wanneer de territoriale integriteit van deze landen geschonden wordt,
zoals bij de illegale Russische annexatie van de Krim. Het Koninkrijk
onderstreept eveneens het belang van een vreedzame en democratische
oplossing voor de huidige crisis in Wit-Rusland.
Venezuela, buurland van het Koninkrijk, verkeert in een diepgewortelde
crisis die door COVID-19 nog zorgelijker is geworden. Het Koninkrijk zet,
samen met de EU, onverminderd in op volledige toegang van humanitaire
hulp. Een geloofwaardige dialoog tussen regiem en oppositie is nodig om
de democratie te herstellen en uit de crisis te komen. Het Koninkrijk en de
International Contact Group brengen deze boodschap over aan relevante
partners.
Ten aanzien van de humanitaire crisis in Myanmar blijft het Koninkrijk
onverminderd inzetten op het tegengaan van straffeloosheid en mensenrechtenschendingen die worden begaan tegen de Rohingya en andere
minderheden. Door de intensivering van het conflict in Rakhine State is
toegang tot het gebied voor humanitaire hulp nog moeilijker geworden.
Het Koninkrijk blijft humanitaire hulp leveren aan Bangladesh en roept
Myanmar op om de veilige, vrijwillige, waardige en duurzame terugkeer
van vluchtelingen mogelijk te maken. Daarnaast wordt in de aanloop naar
de verkiezingen in november 2020 aandacht gevraagd voor vrijheid van
meningsuiting en persvrijheid.
Het Koninkrijk blijft zich inspannen voor gecoördineerde betrokkenheid
van de AVVN en de Mensenrechtenraad bij deze landensituaties.
3. Tegengaan van ongelijkheid en Building Back Better
De COVID-19 pandemie heeft de ongelijkheid in de wereld uitvergroot en
verdiept. Het Koninkrijk acht het van belang dat de huidige crisis wordt
benut om hier zo goed mogelijk van te herstellen – op een inclusieve en
groene manier onder de noemer «Building Back Better». Hierbij is de
insteek dat inspanningen die nu worden genomen ter bevordering van
herstel van de COVID-19 crisis ook rekening houden met het tegengaan
van ongelijkheid op de langere termijn, het uitbannen van honger en het
leefbaar houden van de planeet door klimaatverandering en milieudegradatie tegen te gaan. De SDG’s en universele mensenrechten bieden hierbij
het raamwerk van waaruit duurzaam, d.w.z. groen en inclusief herstel kan
worden mogelijk gemaakt.
Duurzame Ontwikkelingsdoelen (SDG’s)
Tijdens de ministeriële week, op 25 september 2020 is het precies vijf jaar
geleden dat alle 193 VN-lidstaten Agenda 2030 aannamen, met daarin
vervat de 17 SDG’s. Daarmee is ook de door de VN uitgeroepen Decade of
Action and Delivery voor het behalen van de SDG’s aangebroken. Er is de
afgelopen vijf jaar zeker voortgang geboekt, maar de huidige wereldwijde
beleidsinzet en investeringen zijn op dit moment onvoldoende om de
doelen in 2030 te behalen. Het versnellen en vergroten van acties ten
behoeve van de SDG’s is essentieel. De aanzienlijke negatieve effecten
van de COVID-19 pandemie onderstrepen bovendien het belang van
inclusief en groen herstel uit de crisis. De Caribische delen van het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 26 150, nr. 186

9

Koninkrijk zijn ook zwaar getroffen, vooral door de sociaal economische
gevolgen.
Breed gedeelde aandachtspunten tijdens de laatste ministeriële SDG-top
(High Level Political Forum on Sustainable Development, afgelopen juli)
zijn schuldverlichting, circulaire economie en het betrekken van jongeren.
Politiek leiderschap is urgenter dan ooit, omdat het komende decennium
bepalend zal zijn voor de kwaliteit van leven van toekomstige generaties.
Om die reden organiseert de SGVN een apart «SDG-moment» op het
niveau van staatshoofden/regeringsleiders. Het Koninkrijk zal hier acte de
présence geven om daarmee het belang en haar toewijding aan het
behalen van de SDG’s te onderstrepen.
Mensenrechten
De eerbiediging van de mensenrechten is een voorwaarde voor duurzaam
herstel uit de COVID-19 crisis. Respect voor mensenrechten en versterkte
ontwikkeling nemen de voedingsbodem voor conflicten en instabiliteit
weg en dragen bij aan het behalen van de SDG’s. Het Koninkrijk zal pleiten
voor internationale steun ter versterking van het
VN-mensenrechtensysteem. Bovendien pleit het Koninkrijk voor een
integrale benadering van mensenrechten als onderdeel van de vrede en
veiligheids- en ontwikkelingspilaar van de VN. Het Koninkrijk is sinds
1 januari 2020 weer voor drie jaar lid van de VN-Mensenrechtenraad. De
inzet van ons lidmaatschap is in eerste instantie gericht op het verdedigen
van het bestaande mensenrechtensysteem. Daarnaast zal worden
gestreefd naar structurele en inhoudelijke versterking, bijvoorbeeld door
onverminderd in te zetten op aandacht voor de randvoorwaarden voor het
lidmaatschap, op de vrijheid van religie en levensovertuiging, de vrijheid
van meningsuiting en gelijke rechten voor LHBTI’s. Gedurende het
lidmaatschap zal het Koninkrijk ernstige mensenrechtensituaties in landen
blijven aankaarten. Het gaat dan onder meer over het aanspreken van
landen als Venezuela, Myanmar, Jemen, Syrië, Iran, Eritrea, Burundi, Libië,
Saoedi-Arabië, Egypte en China op de mensenrechtensituatie in eigen
land (zie ook Kamerstuk 32 735, nr. 287). Ten slotte zal het Koninkrijk in
december 2020 de World Press Freedom Conferentie organiseren ter
gelegenheid van de Internationale Dag van de Persvrijheid, op 9 en
10 december 2020.
Vrouwenrechten en gendergelijkheid
Het jaar 2020 markeert het 25-jarig jubileum van de Beijing Declaration
and Platform of Action, met gendergelijkheid en empowerment van
vrouwen en meisjes als doelstelling. Om de implementatie hiervan en van
de SDG’s te versnellen, leidt het Koninkrijk in de periode 2020 tot 2025
samen met Canada en internationale organisaties de Beijing+25 actiecoalitie: Investing in Feminist Movements. Tijdens de 75e zitting van de AVVN
vindt een Beijing+25 viering plaats in de vorm van een virtuele top op
1 oktober 2020.
Gendergelijkheid en de versterking van de positie van vrouwen en meisjes
is een dwarsdoorsnijdende prioriteit voor het Koninkrijk die o.a. wordt
meegenomen bij discussies over de verbinding tussen de SDG-agenda,
mensenrechten en accountability. In de Derde Commissie van de 75e
zitting van de AVVN werken het Koninkrijk en Frankrijk aan de tweejaarlijkse resolutie gewijd aan het voorkomen en uitbannen van geweld tegen
vrouwen en meisjes. De resolutie richt zich dit jaar op toegang tot
rechtshulp voor survivors van gender based violence.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 26 150, nr. 186

10

Humanitaire hulp & diplomatie
Thema’s waar het Koninkrijk specifieke aandacht voor heeft tijdens de
aankomende AVVN zijn; modernisering en versterking van het internationale noodhulpsysteem (Grand Bargain en opvolging daarvan) en
vervolgstappen inzake VNVR-resolutie 2417 over conflict en honger.
De COVID-19 crisis heeft de relevantie van modernisering en versterking
van het internationale noodhulpsysteem nog eens benadrukt. Tegen die
achtergrond zal het Koninkrijk tijdens de AVVN specifiek aandacht vragen
voor de voortgang en het vervolg van het Grand Bargain-proces. Deze
internationale afspraken gaan over modernisering, over effectiviteit en
efficiëntie en over een grotere rol voor de mensen in nood zelf. Minister
Kaag voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking speelt als
«Eminent Person» binnen dit proces een rol als aanjager en katalysator.
Nederland belegt in 2021 een bijeenkomst in Amsterdam over het vervolg
van de Grand Bargain. Een uitdaging blijft in dit verband de noodzaak van
daadwerkelijke en effectieve coördinatie, transparantie en verantwoording, en de noodzaak van joint needs assessments, joint
programming en joint accountability van VN-organisaties. De komende
drie jaar wil Nederland in de OCHA Donor Support Group een actieve
bijdrage leveren aan de gedachtevorming daarover.
Het Koninkrijk wil bij de aanstaande AVVN met bondgenoten een verder
vervolg geven aan VNVR-resolutie 2417 over conflict en honger. Deze
resolutie veroordeelt uithongering van de burgerbevolking als methode
van oorlogvoering. De resolutie is in 2018 op initiatief van het Koninkrijk
unaniem door de VN-Veiligheidsraad aangenomen.
Klimaat en biodiversiteit
Een belangrijke vereiste voor het behalen van de SDG’s in 2030 is het
tegengaan van klimaatverandering en het vergroten van weerbaarheid
tegen de impact van klimaatverandering. Overal ter wereld worden de
effecten van klimaatverandering gevoeld en alleen samen, in multilateraal
verband, kunnen we deze mondiale uitdaging aan. Alleen zo kunnen we
resultaten bereiken op het gebied van klimaat, biodiversiteit en andere
milieu-gerelateerde SDG’s. Dat geldt evenzeer voor de vormgeving van
duurzaam, d.w.z. inclusief en groen herstel van de COVID-19 crisis.
De noodzaak om klimaatverandering tegen te gaan blijft onverminderd
groot. De pandemie legt bloot hoe kwetsbaar onze economieën en
politieke systemen zijn. Als we klimaatverandering en milieudegradatie
niet tegengaan, worden onze samenlevingen alleen maar kwetsbaarder
voor externe schokken. Indien we ervoor zorgen dat wereldwijde
investeringen voor economisch herstel na de COVID-19 crisis niet alleen
verlies aan economische ontwikkeling en werkgelegenheid tegengaan,
maar ook bijdragen aan klimaatslimme, inclusieve economische groei,
behalen we met de herstelinvesteringen een toekomstbestendig resultaat.
Het Koninkrijk blijft daarom – naast de nationale aanpak via het klimaatakkoord – wereldwijd anderen stimuleren hun aandeel te leveren aan de
realisatie van de doelstellingen van de Overeenkomst van Parijs, ook in de
veranderende mondiale context (Kamerstuk 31 793, nr. 194). Dit gebeurt
onder andere via het Nederlandse co-voorzitterschap van het NDC
Partnership, de vergroening van multilaterale banken, bilaterale klimaatdiplomatie richting derde landen, coördinatie met de EU-klimaatdiplomatie
en het ondersteunen van klimaatactie in en door ontwikkelingslanden.
Klimaatdiplomatie richt zich op dit moment ook specifiek op het bepleiten
van groen en inclusief economisch herstel en Building Back Better.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 26 150, nr. 186

11

Vorig jaar organiseerde de SGVN en marge van de ministeriële week een
aparte klimaattop, de Climate Action Summit. Uit deze top zijn verschillende thematische coalities en initiatieven voortgekomen, bedoeld om
landen aan te sporen tot meer ambitie en klimaatactie onder de Overeenkomst van Parijs. De SGVN zal deze initiatieven tijdens de 75e Algemene
Vergadering opnieuw onder de aandacht brengen, onder meer via een
mogelijk high-level event later dit jaar. Het Koninkrijk zal hieraan vanzelfsprekend een actieve bijdrage leveren. Met het uitstel van de
VN-klimaattop in Glasgow naar 2021 is het tijdens deze AVVN extra van
belang om het momentum voor klimaatactie en ambitie vast te houden.
Onder meer als gastland voor het Global Center on Adaptation en initiator
van de Global Commission on Adaptation (GCA), voelt Nederland een
bijzondere verantwoordelijkheid om klimaatadaptatie hoog op de agenda
te houden. De Minister-President zal in zijn toespraak tijdens het General
Debate de aandacht vestigen op de Climate Adaptation Summit (CAS) die
Nederland in januari 2021 organiseert. De inzet is om het belang van
adaptatie en de CAS ook op andere momenten bij de AVVN onder de
aandacht te brengen. De kwetsbaarheden voor de gevolgen van klimaatverandering – waaronder de kleinschaligheid en de directe impact – van
Small Island Developing States (SIDS), ook binnen het Koninkrijk, zullen
hierbij ook specifiek naar voren worden gebracht.
Dit jaar vormt de UN Summit on Biodiversity onderdeel van de AVVN
ministeriele week. De top is bedoeld om biodiversiteit centraler op de
VN-agenda te plaatsen en momentum te genereren voor het in mei 2021
in Kunming af te sluiten «Post-2020 Global Biodiversity Framework»
onder het Biodiversiteitsverdrag (CBD). Inzet is dat de Minister-President
middels een videoboodschap zal interveniëren. Het Koninkrijk zal deze top
aangrijpen om het belang van gezamenlijke actie te benadrukken, te
wijzen op de positieve rol die de financiële sector kan spelen en het
belang onderstrepen dat in Kunming behalve over meer ambitie ook
afspraken worden gemaakt over verbeterde implementatie. Over de
bredere CBD-inzet van het kabinet en haar besluit om de inzet op
internationale biodiversiteit te versterken is uw Kamer op 9 april jl.
geïnformeerd (Kamerstuk 26 407, nr. 134).
Het Koninkrijk zal de VN constructief-kritisch blijven volgen en haar
bijdrage leveren aan de belangrijke taak waar zij al 75 jaar voor staat;
vrede, veiligheid en recht, en het gezamenlijk aanpakken van steeds
veranderende wereldwijde uitdagingen.
De Minister van Buitenlandse Zaken,
S.A. Blok
De Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking,
S.A.M. Kaag

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 26 150, nr. 186

12