Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

21 501-08

Milieuraad

21 501-33

Raad voor Vervoer, Telecommunicatie en Energie

Nr. 908

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN INFRASTRUCTUUR EN
WATERSTAAT EN DE MINISTER VOOR KLIMAAT EN ENERGIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 30 augustus 2023
Met deze brief informeren wij u, mede namens de Minister van Infrastructuur en Waterstaat en de Minister voor Natuur en Stikstof, over de
informele bijeenkomst van milieuministers op 10 juli jl. en de gedeelde
informele bijeenkomst van milieu- en energieministers op 11 juli jl. die
plaatsvonden in Valladolid, Spanje.
Daarnaast informeren wij u over het akkoord in de trilogen over de
verordening betreffende ozonlaag afbrekende stoffen en de stand van
zaken in de trilogen over de verordening betreffende gefluoreerde
broeikasgassen.
Tot slot bieden wij u, mede namens de Minister van Infrastructuur en
Waterstaat, de kwartaalrapportage aan met de stand van zaken van de
lopende onderhandelingen van de Europese voorstellen op het terrein van
het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat.
De Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat,
V.L.W.A. Heijnen
De Minister voor Klimaat en Energie,
R.A.A. Jetten

kst-21501-08-908
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-08, nr. 908

1

I. Verslag informele bijeenkomst van milieu- en energieministers
op 10 en 11 juli 2023
De informele bijeenkomst van milieu- en energieministers op 10, 11 en
12 juli jl. stond in het teken van het reflecteren over hoe de ecologische,
klimaat en energie transities in Europa kunnen worden versneld om de
grote wereldwijde crises het hoofd te bieden, zonder de welvaart in
gevaar te brengen. Er vond geen besluitvorming plaats.
Op 10 juli waren voor de milieuministers drie sessies gepland, waarbij het
Spaans voorzitterschap inzette op een integrale benadering van de
geagendeerde onderwerpen. Het Spaans voorzitterschap wilde het tijdens
de eerste sessie hebben over een geïntegreerd beheer van bodem, water,
bos en biodiversiteit. Tijdens de tweede sessie werd ingegaan op
maatregelen om zwerfvuil op zee aan te pakken. Tot slot werd in de derde
werksessie de balans tussen biodiversiteit en hernieuwbare energie
besproken.
Op 11 juli vond er een gezamenlijke sessie van milieu- en energieministers plaats over de verwachtingen voor COP28 en de bijdrage van de
energiesector. Aansluitend vond op 12 juli een informele bijeenkomst van
energieministers plaats. Uw Kamer wordt hier apart over geïnformeerd.
10 juli
Eerste sessie: Naar een geïntegreerd beheer van bodem, water,
bos en biodiversiteit
Het voorzitterschap benadrukte de urgentie van een goed beheer van
bodem, water, bos en biodiversiteit om de uitdagingen op het gebied van
klimaatverandering, verlies van biodiversiteit en milieuvervuiling het
hoofd te bieden. Het voorzitterschap onderstreepte de noodzaak om tot
een integrale benadering te komen rondom beheer, en de silo mentaliteit
en gefragmenteerd beleid te doorbreken op EU-niveau. Het voorzitterschap nodigde lidstaten uit om hierop te reflecteren.
De Europese Commissie (hierna: Commissie) steunde de oproep tot een
meer geïntegreerde benadering rondom het beheer van bodem, water,
bos en biodiversiteit. De Commissie gaf aan met een interdisciplinaire blik
te werk te gaan om niet alleen een groene, maar ook een inclusieve
transitie vorm te geven. Daarnaast benadrukte zij dat de EU moet
focussen op het oplossen van de biodiversiteitscrisis. Als voorbeeld gaf
de Commissie de uitwerking van de afspraken voortvloeiend uit COP15
(Kamerstuk 26 407, nr. 146), de natuurherstelverordening, en de recent
gepresenteerde plannen voor bodembeleid: het op 5 juli gepresenteerde
voorstel voor een Richtlijn Bodemmonitoring en veerkracht (Bijlage bij
Kamerstuk 36 397, nr. 1).1
Tot slot gaf de Commissie aan dat een geïntegreerde benadering nodig is
op bos en marine biodiversiteit om deze ecosystemen te bedienen.
Vrijwel alle lidstaten gaven aan zich te kunnen vinden in het benaderen
van bodem, water, bos en biodiversiteit via een geïntegreerde benadering.
Dit betekent niet alleen een klimaat- of biodiversiteitsbenadering, maar
ook dat sociaaleconomische aspecten meegenomen kunnen worden in de
uitwerking van Europees beleid. Verschillende lidstaten zeiden dat er in
toenemende mate op nationaal niveau integraal gewerkt wordt. Daarnaast
benadrukten lidstaten dat de Green Deal gezien kan worden als de
integrale benadering op Europees niveau, met diverse uitwerkingen per
1

COM(2023) 416.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-08, nr. 908

2

sector onder het gehele pakket. Ook benadrukten enkele lidstaten dat
acties rondom de Green Deal, zoals natuurkwaliteit en biodiversiteit maar
ook economische activiteit, complementair moet zijn aan elkaar. Tot slot
benadrukten enkele lidstaten uitdagingen voor geïntegreerd beleid, zoals
een gedegen gezamenlijke evaluatie van de haalbaarheid van gestelde
Europese doelen voor beheer van bodem, water, bos en biodiversiteit, en
de beschikbaarheid van Europese fondsen en financiële middelen om de
implementatie uit te voeren.
Nederland heeft benadrukt dat in Nederland via nationaal beleid, zoals
water en bodem sturend2, ingezet wordt op een integrale benadering
zoals geagendeerd door het voorzitterschap. Verder heeft Nederland
benadrukt dat via de implementatie van het Nationaal Programma
Landelijk Gebied (NPLG) geïntegreerd wordt gewerkt aan diverse doelen
rondom natuur, biodiversiteit, water, bodem, lucht en klimaat.
Tweede sessie: Van bron tot zee. Maatregelen om zwerfvuil op
zee te verminderen
Tijdens de tweede sessie benadrukte het voorzitterschap dat zwerfvuil op
zee, maar ook in rivieren, overal aanwezig is in de EU. Het voorzitterschap
gaf aan dat de doelen die de EU zich gesteld heeft, gehaald moeten
worden, en dat meer inzet noodzakelijk is. De internationale afspraken
rondom de duurzame ontwikkelingsdoelen, en andere internationale inzet
om plasticvervuiling tegen te gaan, zijn hierbij van belang. Het voorzitterschap onderstreepte dan ook de noodzaak om tot een bindend
VN-verdrag over plasticvervuiling te komen.
De Commissie herhaalde dat met diverse Europese initiatieven plastics
teruggedrongen dienen te worden. De Commissie gaf het voorbeeld dat
binnen de nulverontreinigingsambitie het doel gesteld is om 30%
terugdringing van marine zwerfvuil in 2030 te bereiken. Daarnaast
benadrukte de Commissie dat vervuiling niet aan de Europese grens
ophoudt, waardoor internationale samenwerking noodzakelijk is. Ook
onderstreepte de Commissie het belang van de onderhandelingen voor
een VN-verdrag over plasticvervuiling met bindende doelen en maatregelen, een gehele levenscyclus benadering, het aanpakken van zorgwekkende additieven en chemicaliën in plastics, en het verminderen van
plastics gemaakt van fossiele brandstoffen. Tot slot benadrukte de
Commissie het «vervuiler betaalt»-principe, en de noodzaak om bedrijven
mee te nemen in het implementeren van wetgeving.
Alle lidstaten onderschreven de noodzaak om plasticvervuiling tegen te
gaan op zee, maar ook in rivieren, en dat hiervoor een aanpak voor de
gehele waardenketen, en ook aan de bron noodzakelijk is. In dat licht
onderschreven vrijwel alle lidstaten de noodzaak om meer inzet te plegen
via bestaande EU-wetgeving om zwerfvuil aan te pakken. Ook verwelkomden vrijwel alle lidstaten de EU-inzet om plasticvervuiling tegen te
gaan, en de inzet binnen de Hoge Ambitie Coalitie3 om tot een bindend
VN-verdrag over plasticvervuiling te komen. Tot slot riepen enkele
lidstaten de Commissie op om snel een ambitieus voorstel te presenteren
rondom microplastics. Nederland onderschreef de noodzaak van een
gezamenlijke Europese bronaanpak om plasticvervuiling in de EU terug te
dringen. Ook riep Nederland op om tot een internationaal bindend
VN-verdrag over plasticvervuiling te komen eind 2024, dat ook de
2
3

Kamerstukken 27 625 en 30 015, nr. 592.
Engels: «the High Ambition Coalition (HAC) to End Plastic Pollution»: De HAC bestaat op dit
moment uit 58 leden (waaronder 16 EU-lidstaten inclusief Nederland en de EU als geheel) die
pleiten voor een ambitieus en bindend VN-verdrag over plasticvervuiling.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-08, nr. 908

3

voorkant van de plasticsketen aanpakt via een focus op reductie, het
stimuleren van hergebruik en een circulaire plastics economie.
Derde sessie: De balans tussen hernieuwbare energie en biodiversiteitsbeheer
Het voorzitterschap benadrukte dat het een complex vraagstuk is dat niet
alleen uit economische- en milieu-elementen bestaat, maar ook sociale
aspecten heeft. Als voorbeeld van het sociale aspect werd de noodzaak
benoemd om inwoners van de EU mee te nemen in het uitrollen van
hernieuwbare energie zoals zonnepanelen of windmolens. Daarnaast
benadrukte het voorzitterschap dat planning en identificatie van locaties
waar natuurinclusief gebouwd kan worden, belangrijk is voor de uitrol van
hernieuwbare energieprojecten.
De Commissie onderstreepte dat het geen twijfel heeft over de noodzaak
om hernieuwbare energie uit te rollen in de EU, maar dat tegelijkertijd de
biodiversiteit beschermd moet worden. De Commissie benoemde daarbij
ter illustratie het bouwen van kunstmatige riffen in zee, en natuurinclusief
bouwen van windparken op zee. Er werd benadrukt dat voor de balans
tussen hernieuwbare energie en biodiversiteitsbeheer het belangrijk is om
goed in kaart te brengen waar de kansen liggen. De Commissie
benadrukte dat REpowerEU4 en RED III5 raamwerken geeft om dit proces
te versnellen.
Vrijwel alle lidstaten onderschreven het doel om tot een balans te komen
tussen het versnellen van de uitrol van hernieuwbare energie en de
bescherming van de biodiversiteit. Enkele lidstaten gaven aan dat
versnelling van vergunningverlening voor hernieuwbare energieprojecten
noodzakelijk is om de energietransitie te versnellen, maar dat dit niet ten
koste moet gaan van biodiversiteitsverlies. Veel lidstaten gaven aan al
natuurinclusief te werken en hier in hun vergunningverlening rekening
mee te houden. Daarnaast onderschreven diverse lidstaten de noodzaak
om ook de sociale aspecten mee te nemen in de uitrol van hernieuwbare
energie en de stakeholders samen te laten werken. Ook gaven enkele
lidstaten aan dat er meer inzet nodig is op financiering van de uitrol van
hernieuwbare energie. Nederland benadrukte dat de balans gevonden
moet worden tussen natuur- en biodiversiteitsbeheer enerzijds en
hernieuwbare energieprojecten anderzijds, en dat deze doelen niet
tegenover elkaar staan. Een voorbeeld hiervoor dat Nederland inbracht, is
het combineren van hernieuwbare energieprojecten op zee met het
bevorderen van biodiversiteit door natuurinclusief te bouwen. Ook
benoemde Nederland de nationale programma’s rondom regionale
energiestrategieën en strategie voor wind op zee als voorbeelden van
inclusief werken tussen hernieuwbare energie en biodiversiteit.
11 juli
Sessie verwachtingen COP28 en bijdrage energiesector
Tijdens de informele bijeenkomst van milieuministers vond een gezamenlijke sessie met de energieministers plaats over de verwachtingen voor
COP28 en de bijdrage van de energiesector.

4
5

Verordening (EU) 2023/435.
Raad van de Europese Unie, 10794/2023 (Het voorstel bevindt zich op dit moment in de
juristen-linguïsten fase. In de komende tijd zal het als hamerstuk voorliggen in het Europees
Parlement en de Raad. Na goedkeuring zal de RED III richtlijn officieel worden gepubliceerd in
het Publicatieblad van de EU).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-08, nr. 908

4

COP28 vindt plaats tussen 30 november en 12 december 2023 in Dubai.
Tijdens de COP onderhandelt de EU als één partij. De Nederlandse inzet
wordt daarom hoofdzakelijk vastgelegd in de EU-posities die voorafgaand
aan iedere COP door de lidstaten en de Commissie worden vastgesteld.
Tijdens de Milieuraad van 16 oktober 2023 zal de gezamenlijke positie van
de EU voor COP28 worden vastgesteld in zogenoemde Raadsconclusies.
Tijdens deze informele bijeenkomst is hier al een begin mee gemaakt.
Aankomend COP28 voorzitter Sultan Al Jaber uit de Verenigde Arabische
Emiraten, lichtte zijn prioriteiten voor COP28 toe. Ten eerste moeten
fossiele brandstoffen worden afgebouwd en hernieuwbare energiecapaciteit worden opgeschaald. In dit kader riep hij op tot het afspreken van
mondiale pledges op het gebied van hernieuwbare energie en energieefficiëntie. Ten tweede is meer kapitaal nodig, vooral voor ontwikkelingslanden. Op COP28 moet een besluit genomen worden over de
vormgeving van het tijdens COP27 afgesproken fonds voor schade en
verlies als gevolg van klimaatverandering (Loss and Damage Fund).
Daarnaast moet meer private financiering worden gemobiliseerd en
spelen multilaterale ontwikkelingsbanken een cruciale rol. Tot slot moet
het raamwerk over de Global Goal on Adaptation worden vastgesteld en
financiering voor klimaatadaptatie worden opgeschaald. De COP28
voorzitter riep de EU op om hierin een leidende rol te pakken, wat
onderschreven werd door het Spaanse voorzitterschap.
De Commissie gaf aan dat de EU veel van de genoemde prioriteiten deelt
en dat het zich aansluit bij de oproep van de COP28 voorzitter om
vrijwillige pledges voor te bereiden op het gebied van hernieuwbare
energie en energie-efficiëntie. De Commissie stelt voor de jaarlijks
ingezette hernieuwbare energiecapaciteit wereldwijd te verdrievoudigen
van 2020 tot en met 2030 en verder, en dat 95% van de nieuwe elektriciteitscapaciteit uit hernieuwbare energiebronnen of kernenergie moet
komen. Daarnaast stelt de Commissie voor de wereldwijde snelheid van
energie-efficiëntie verbeteringen gedurende het komende decennium
(2020–2030), gemeten in finale energie-intensiteit, minimaal te verdubbelen. Het merendeel van de lidstaten gaf aan voorstander te zijn van
mondiale pledges op het gebied van hernieuwbare energie en energieefficiëntie. Volgens het kabinet kan dit helpen investeringen in
hernieuwbare energie en energie-efficiëntie op te schalen, vooral in
ontwikkelingslanden.
Op gebied van mitigatie riep een groot aantal lidstaten, waaronder
Nederland, op tot een ambitieuze uitkomst van de Global Stocktake, dat
niet alleen de balans op zou moeten maken van de implementatie van de
Overeenkomst van Parijs, maar ook een duidelijk pad moet bevatten om
de wereld dichterbij het 1,5 gradendoel te brengen. Hierbij werd
verwelkomd dat de EU met het Fit-for-55-pakket het goede voorbeeld
geeft en andere landen kan aansporen om geüpdatete Nationally
Determined Contributions6 voor 2030 in te dienen en hun ambitie in de
volgende cyclus NDC’s vanaf 2025 te verhogen.
Een aantal klimaatambitieuze lidstaten, waaronder Nederland,
benadrukten dat hoewel het afvangen en opslaan van CO2 en andere
reductietechnologieën (Carbon Capture and Storage, CCS) nodig is
richting klimaatneutraliteit, deze technologieën enkel toegepast zouden
moeten worden in sectoren waar geen alternatieven voorhanden zijn.

6

Nationally Determined Contributions (NDC’s) zijn de inspanningen van elk land om de
nationale emissies te verminderen en zich aan te passen aan de gevolgen van klimaatverandering.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-08, nr. 908

5

Er was veel aandacht voor de noodzaak nieuwe financiering te mobiliseren, met name voor ontwikkelingslanden. Zo benadrukten een aantal
lidstaten, waaronder Nederland, de noodzaak om een besluit te nemen
over het Loss and Damage Fund. Ook onderstreepte een groot aantal
lidstaten, waaronder Nederland, de noodzaak om private financiering op
te schalen en de cruciale rol die multilaterale ontwikkelingsbanken spelen.
Tot slot spraken enkele lidstaten zich uit voor een overeenkomst op het
raamwerk over de Global Goal on Adaptation en het belang van het
opschalen van financiering voor klimaatadaptatie.
II. Akkoord trilogen verordening betreffende ozonlaag afbrekende
stoffen en stand van zaken trilogen verordening betreffende
gefluoreerde broeikasgassen.
Verordening betreffende de ozonlaag afbrekende stoffen (ODS)
Op 13 juni is overeenstemming bereikt tussen de Raad, het Europees
Parlement en de Commissie over de herziening van de verordening
betreffende de ozonlaag afbrekende stoffen (ODS)7.
Er zijn ten opzichte van de algemene oriëntatie geen grote wijzigingen. Er
is overeenstemming bereikt over aangescherpte regelgeving ten aanzien
van het voorkomen van emissies uit isolatieschuim in de afvalfase. Ook is
er overeenstemming over het moderniseren van het ODS quotum- en
vergunningensysteem en het leggen van een koppeling met het Europese
douane systeem Single Window CERTEX.
Het kabinet is tevreden over het akkoord. Met de voorgestelde maatregelen rondom isolatieschuim en bouwafval kunnen de komende jaren
beter emissies voorkomen worden. Daarnaast leveren de voorgestelde
versoepelingen rond het vergunningensysteem en het registratiesysteem
voor laboratoriumgebruik diverse lastenbeperkingen op voor het
betrokken bedrijfsleven. Inwerkingtreding van de nieuwe verordening is
voorzien op 1 januari 2024. Het is nog niet bekend wanneer de stemming
in het EP zal plaatsvinden.
Verordening betreffende gefluoreerde broeikasgassen (FGAS)
De herziening van de ODS verordening hangt nauw samen met de
herziening van de verordening gefluoreerde broeikasgassen (FGAS)8. Tot
op heden is het in de trilogen nog niet gelukt hier een akkoord op te
bereiken. Het grootste discussiepunt tussen de Raad en het EP betreft
toekomstige productverboden voor warmtepompen en airconditioning die
volledig FGAS vrij zijn. Het is nog niet bekend wanneer de volgende
triloog plaatsvindt. Voor het kabinet is het van belang dat er zo snel
mogelijk overeenstemming wordt bereikt zodat de verordening per
1 januari 2024 in werking kan treden.

7
8

COM (2022) 151 final (Kamerstuk 22 112, nr. 3419).
COM (2022) 150 final (Kamerstuk 22 112, nr. 3418).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-08, nr. 908

6