Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2012–2013

21 501-33

Raad voor Vervoer, Telecommunicatie en Energie

Nr. 435

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 13 september 2013
Binnen de vaste commissie voor Economische Zaken hebben enkele
fracties de behoefte een aantal vragen en opmerkingen voor te leggen aan
de minister van Economische Zaken over de Informele Energieraad, die
van 19-20 september 2013 zal plaatsvinden in Vilnius, Litouwen. De
volledige agenda is opgenomen aan het einde van het verslag.
De op 10 september 2013 toegezonden vragen en opmerkingen zijn met
de door de staatssecretaris bij brief van 12 september 2013 toegezonden
antwoorden hieronder afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
Hamer
De adjunct-griffier van de commissie,
Van Bree

kst-21501-33-435
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-33, nr. 435

1

Inhoudsopgave
I.

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties

2

Vragen van de leden van de VVD-fractie
Vragen van de leden van de PvdA-fractie
Vragen van de leden van de D66-fractie

2
3
4

II.

Antwoord / Reactie van de minister

6

III.

Volledige agenda

14

I. Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
stukken behorende bij het schriftelijk overleg over de Informele
Energieraad d.d. 19-20 september 2013 in Vilnius. Zij hebben daarover
nog een aantal vragen.
Op de eerste dag van de Informele Raad zal worden gesproken over de
externe dimensie van het Europese energiebeleid. De minister geeft aan
dat Nederland ten aanzien van dit onderwerp een genuanceerdere positie
kent dan een aantal andere in het bijzonder Oost-Europese lidstaten, maar
dat Nederland achter de conclusies hierover staat van de Europese Raad
van mei dit jaar. Die conclusies roepen op tot meer samenhang en een
betere afstemming van het externe EU-energiebeleid door onder meer te
garanderen dat akkoorden met de belangrijkste leverings- en doorvoerlanden volledig stroken met de wetgeving van de interne markt. Dit draagt
ook bij aan de verbetering van de concurrentiepositie van de EU.
Daarnaast ziet de minister meerwaarde in acties op Europees niveau bij
een energiecrisis, zoals de gascrisis van 2009, of bij het bevorderen van de
veiligheid van kerncentrales. Daarbij schrijft de minister dat hij wel hecht
aan een goede balans tussen nationale en bilaterale belangen enerzijds en
gecoördineerde EU-inzet anderzijds. De minister gaat hier echter niet
nader op in. De leden van de VVD-fractie vragen daarom hoe hij die
balans denkt te bereiken. Waar ligt wat hem betreft de grens inzake het
geven van bevoegdheden aan de EU? Wat zijn op dit moment de
belangrijkste verschillen in de opstelling van Nederland en die van de EU?
Welke toekomstige knelpunten zijn te voorzien?
De leden van de VVD-fractie lezen dat op de tweede dag van de Informele
Raad zal worden gesproken over het vervolmaken van de interne
energiemarkt in 2014. Het gaat hierbij over de implementatie van de
richtlijnen uit het in 2009 aangenomen «derde energiepakket» door alle
lidstaten, maar ook door nog bestaande regionale knelpunten op te lossen
in de vorm van Projecten van Gemeenschappelijk Belang (PCI’s) waarvoor
financiële steun uit de EU beschikbaar komt. De lijst met PCI’s, waarvoor
Nederlandse netbeheerders drie projecten hebben aangedragen, zal in
oktober 2013 worden vastgesteld. Het European Environmental Bureau
(EEB) heeft de Commissie in juni 2013 een brief gestuurd met kritiek op
het selectieproces voor deze PCI’s, dat in de ogen van het EEB niet
transparant genoeg is en dreigt te leiden tot de selectie van enkele
projecten die het milieu schade toebrengen. Deze leden vragen de
minister hoe hij tegen deze kritiek van het EEB aankijkt. Is de kritiek van
het EEB ook van toepassing op de vanuit Nederland ingediende
projecten? Passen die projecten in het nationale energiebeleid? Is de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-33, nr. 435

2

minister tevreden over de transparantie van het proces en de deelname
vanuit Nederland?
Op de vorige Informele Energieraad van april 2013 was de winning van
onconventionele olie en gas (met name schaliegas) een onderwerp van
gesprek. Het voorzitterschap concludeerde toen dat er kansen zijn, zoals
het versterken van de voorzieningszekerheid en de concurrentiekracht van
de EU en het verminderen van de C02-uitstoot (minder import van kolen).
Maar dat er ook uitdagingen zijn, zoals de mate van bevolkingsdichtheid,
de veiligheid en publieke acceptatie. De Commissie en een aantal andere
lidstaten doen momenteel nader onderzoek, net als in Nederland is
gebeurd. Is de minister voornemens om zijn Europese collega’s uit de
lidstaten en van de Commissie op de hoogte te brengen van de
uitkomsten van het Nederlandse onderzoek of is dit wellicht al gebeurd? Is
de minister betrokken bij de discussies, die hierover binnen de Commissie
en in andere lidstaten worden gevoerd? In hoeverre mengt de minister
zich zelf in dit debat? Kan de minister een overzicht geven van de
schaliegasplannen en de ontwikkelingen in omringende EU-lidstaten?
De leden van de VVD-fractie lezen verder dat de Commissie een presentatie zal houden over de voorlopige resultaten van de consultatie over het
groenboek over het klimaat- en energiebeleid voor 2030. De Nederlandse
conceptreactie op dit groenboek, waarvoor de deadline 2 juli 2013 was, is
nog niet verstuurd, omdat het kabinet eerst de resultaten van het
SER-akkoord erin wil verwerken. Nu het SER-akkoord is ondertekend zijn
deze leden benieuwd wanneer de Nederlandse reactie op het groenboek
komt. Wordt er nog wel geluisterd naar de Nederlandse reactie nu deze zo
ver na de deadline zal worden ingestuurd? Op welke andere wijze zal de
minister de komende tijd de dialoog met de Commissie aangaan over de
ontwikkeling van de in het groenboek geopperde voorstellen? Op welke
manier zal de minister het recent gepresenteerde onderzoek naar de
winning van schaliegas in de Nederlandse reactie op het groenboek
verwerken?
Met belangstelling hebben de leden van de VVD-fractie het BNC-fiche
gelezen over het EU-voorstel om de Richtlijn Nucleaire Veiligheid te
wijzigen, dat het toezicht op nucleaire installaties onafhankelijker en
effectiever moet maken. In het fiche verwijst het kabinet naar de unaniem
aangenomen motie van de leden Vos en Leegte (Kamerstuk 32 645, nr. 48),
waarin wordt opgeroepen tot instelling van een onafhankelijke autoriteit
voor het toezicht op kernenergie. Het voorstel geeft in feite een uitwerking
van die motie, zo schrijft de minister. In april 2013 schreef de minister in
zijn reactie op de motie van de leden Vos en Leegte dat hij van plan was
de Kamer in september 2013 nader te informeren over zijn plannen.
Verloopt de uitwerking van de plannen nog volgens deze planning? Leidt
dit fiche en/of de onderhandelingen daarover momenteel in Brussel tot
bijstelling van zijn plannen?
Vragen van de leden van de PvdA-fractie
De leden van de PvdA-fractie hebben met instemming kennisgenomen
van de geannoteerde agenda voor de Informele Energieraad. Deze leden
zijn over het algemeen positief over de inzet van de minister. Zij hebben
nog enkele opmerkingen en vragen.
Deze leden zijn tevreden over de inzet van Litouwen om tot meer
interconnectie te komen. Welke verbindingen tussen Nederland en onze
buurlanden acht de minister de komende jaren nog noodzakelijk? Worden
deze verbindingen ook concreet gerealiseerd?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-33, nr. 435

3

Deze leden constateren dat er een presentatie gegeven zal worden over de
energie- en klimaatdoelen voor 2030, maar dat hier nog geen gedachtewisseling over plaats gaat vinden. Op welke termijn gaat dit wel gebeuren
en op welke termijn moeten doelstellingen uiteindelijk worden vastgesteld? Deze leden hechten eraan te vermelden dat zij graag spoedige
voortgang zien op dit terrein.
Deze leden hebben, gezien het SER-akkoord, begrip voor de late reactie
van de minister op het groenboek. Op welke termijn kan de Kamer de
inzet van de minister verwachten?
De leden van de PvdA-fractie zijn tot slot tevreden over het voorstel van
de Europese Commissie met betrekking tot de Wijziging van de Richtlijn
Nucleaire Veiligheid. Dit voorstel voor onder meer grotere transparantie
en onafhankelijkheid sluit volgens de minister goed aan bij zijn plannen
om te komen tot een onafhankelijke autoriteit in Nederland. Wat is
daarvan de stand van zaken op dit moment, zo vragen deze leden.
Vragen van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
geannoteerde agenda voor de Informele Energieraad in Vilnius. Deze
leden benutten dit schriftelijk overleg graag om nog een aantal vragen te
stellen over de inzet van de minister in Europees verband.
Externe dimensie van het EU-energiebeleid
De leden van de D66-fractie hebben met interesse kennisgenomen van het
onderscheid dat de minister aanbrengt tussen «strategische energierelaties», waarbij een duidelijke meerwaarde bestaat voor een gecoördineerd extern energiebeleid en het eigenstandige onderhouden van
zelfstandige economische en politieke relaties met derde landen, zeker als
bredere (economische) belangen, handelsbelangen en de Nederlandse
positie als «Gasland» aan de orde zijn. Deze leden vragen de minister of
hij nader in kan gaan op de vraag waar de scheidslijn ligt tussen relaties
die primair via gecoördineerd extern energiebeleid ingevuld moeten
worden en welke primair nationaal ingevuld zouden moeten worden. Kan
de minister aangeven of de relaties met Rusland, Noorwegen, Algerije en
Azerbeidzjan in de eerste of de tweede categorie vallen, en wat voor
gevolgen dat heeft voor de wijze waarop de relatie wat de minister betreft
zou moeten worden ingevuld? Hoe borgt de minister dat dit Europese
optreden en de Nederlandse stellingname hand in hand kunnen gaan?
Wordt bijvoorbeeld ingezet op de detachering van Nederlandse (hoge)
ambtenaren bij de Europese Commissie op gasgebied?
De leden van de D66-fractie vragen de minister of hij de Kamer tijdig
nader kan informeren over de mogelijke inhoud van de conceptconclusies
van het Voorzitterschap.
De leden van de D66-fractie vragen de minister wat de voor- en nadelen
zouden zijn van individueel lidmaatschap van het Internationaal Energie
Agentschap (IEA) ten aanzien van een eventueel gemeenschappelijk
lidmaatschap via de EU.
Interne energiemarkt
De leden van de D66-fractie vragen de minister hoe Nederland ervoor
staat met betrekking tot het implementeren van de relevante Europese
wet- en regelgeving. Zijn er naast de Energiebesparingsrichtlijn nog
andere voorbeelden waar Nederland op achterloopt?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-33, nr. 435

4

De leden van de D66-fractie vragen de minister meer helderheid te geven
over zijn inzet met betrekking tot de PCI’s. Welke projecten steunt
Nederland wel en niet binnen Noordwest-Europa en daarbuiten? Zijn er
objectieve en concrete criteria voor een PCI bekend, of criteria die de
Nederlandse regering zou willen stellen aan mogelijke projecten? Is er bij
de weging van PCI-projecten sprake van een inschatting van Europese
Maatschappelijke Kosten en Baten? Wordt er actief ingezet op bijvoorbeeld een Noordzeenet voor wind op zee als PCI? Is een conceptlijst met
PCI’s al bekend? Zo ja kan de minister de Kamer hierover informeren? Kan
de minister aangeven waarom de interconnector Doetinchem-Wesel
bijvoorbeeld in aanmerking zou moeten komen voor de PCI-status?
De leden van de D66-fractie vragen de minister of er al meer bekend is
over de op hand zijnde nieuwe Mededeling over overheidsingrijpen in de
elektriciteitsmarkt, en of de minister een eerste indicatie kan geven van
zijn opstelling ten aanzien van de Mededeling? Deze leden vragen de
minister of bij de gedachtewisseling over de eigen energiebronnen van de
EU ook een discussie over onconventionele olie en gas aan de orde zal
zijn. Zo ja, wat is het standpunt inzake schaliegas dat de minister in
Europees verband uitdraagt?
Europees klimaat- en energiebeleid 2030
De leden van de D66-fractie vragen de minister of hij kan toezeggen dat hij
de Kamer minimaal een week voor het wetgevingsoverleg Energie op
7 oktober 2013 kan informeren over de inhoud van de conceptreactie op
het groenboek Europees klimaat- en energiebeleid. Verliest Nederland aan
invloed door deze late reactie? Is er in het Pentalateraal Forum overleg
geweest over een gemeenschappelijke opstelling met betrekking tot het
groenboek?
De leden van de D66-fractie vragen de minister om aan te geven wat
bekend is over het krachtenveld met betrekking tot de discussie over een
CO2-doelstelling versus doelstellingen voor zowel CO2, hernieuwbare
energie als energiebesparing in 2030. Ook vragen deze leden de minister
of hij kan aangeven wat de opstelling van diverse landen is ten aanzien
van hervorming van het Europese emissiehandelssysteem (ETS) via een
hogere lineaire reductiefactor. Welke lidstaten steunen deze insteek
expliciet of neigen daarnaar?
Deze leden merken op dat de minister in dit kader geen uitspraken doet
over energiebelastingen. Is de minister van mening dat Europese
minimumharmonisatie van energiebelastingen, bijvoorbeeld op basis van
CO2- inhoud van brandstoffen, een positieve bijdrage kan leveren aan
energiebesparing, kosteneffectieve reductie van CO2-uitstoot en een gelijk
speelveld binnen de Europese energiemarkt?
Fiche energietechnologieën en innovatie
De leden van de D66-fractie vragen de minister voor welke vormen van
duurzame energie het Europese schaalniveau onmisbaar is om onderzoek
en innovatie aan te jagen. Deze leden merken op dat voor de ontwikkeling
van veel vormen van duurzame energie, zoals het heien voor wind op zee
of de inzet van zonnepanelen op daken, de nationale spelregels sterk
wisselen tussen de lidstaten. Vindt de minister dat harmonisatie van
dergelijke regels een bijdrage zou kunnen leveren aan de totstandkoming
van een grensoverschrijdende Europese markt voor energie-innovatie? Zo
ja, waarom is dit geen onderdeel van deze beleidsagenda? Deze leden
merken tot slot op dat het veilen van rechten om Nederlandse emissierichtlijn lucht (NeR)-projecten te financieren in principe de CO2-prijs in het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-33, nr. 435

5

ETS drukt. Deze leden vragen de minister of het klopt dat er nog geen
enkel project onder de NeR-regeling van de tekentafel is gekomen, en of
het veilen van extra emissierechten om deze regeling te financieren door
het verlagen van de CO2-prijs niet indirect ten koste gaat van het
investeringsklimaat voor klimaatvriendelijke investeringen in duurzame
energie en innovatie.
II. Antwoord van de minister
Vragen van de leden van de VVD-fractie
Externe dimensie van het EU energiebeleid
De leden van de VVD-fractie vroegen om nadere toelichting op de
Nederlandse positie ten aanzien van de externe dimensie van het
Europese energiebeleid, waar de grenzen liggen inzake het geven van
bevoegdheden aan de EU welke knelpunten zijn te voorzien. Wat zijn op
dit moment de belangrijkste verschillen in de opstelling van Nederland en
van die van de EU. En welke toekomstige knelpunten zijn te voorzien.
In de geannoteerde agenda heb ik de raadsconclusies van 2011 over het
belang van coördinatie van extern EU energiebeleid aangehaald. De
Europese Raad van mei 2013 onderstreepte voorts dat akkoorden met de
belangrijkste leverings- en doorvoerlanden volledig dienen te stroken met
de interne markt wetgeving. De EU onderhoudt om deze redenen relaties
met derde landen. Nederland blijft echter ook zelfstandig bilaterale
relaties onderhouden met de genoemde landen, zeker als belangen van
Nederlandse bedrijven en de Nederlandse positie als «gasland» in het
geding zijn. Het Verdrag geeft lidstaten hiertoe ook de ruimte. De
scheidslijn ligt dus bij de Nederlandse belangen. Het EU-optreden wordt
regelmatig besproken met de lidstaten. In de Raad wordt ook het mandaat
van de Commissie vastgesteld voor onderhandelingen met derde landen.
Op die manier kan geborgd worden dat het Europees optreden en dat van
Nederland hand in hand blijven gaan.
Interne energiemarkt
De leden vroegen naar de kritiek van het EEB (European Environmental
Bureau) met betrekking tot het selectieproces van de Projecten van
Gemeenschappelijk Belang (PCI’s) en in hoeverre dit ook van toepassing is
op de Nederlandse projecten.
Het EEB stelt in haar brief aan de Europese Commissie dat in het
selectieproces van de PCI’s onvoldoende rekening zou zijn gehouden met
de mogelijke (schadelijke) milieueffecten van de infrastructuurprojecten.
Hiernaast zouden haar leden onvoldoende betrokken zijn geweest bij het
proces waarin de projecten zijn beoordeeld. Echter, voorafgaand aan de
vaststelling van de PCI-lijst zijn er verschillende inspraakrondes geweest
voor alle stakeholders waaronder milieuorganisaties. Deze waren
georganiseerd door de Europese Commissie, tezamen met de Europese
toezichthouders (ACER) en de organisaties van de gezamenlijke transmissiesysteembeheerders (ENTSO-E en ENTSO-G). Uiteindelijk zijn het de
lidstaten die verantwoordelijk zijn voor de milieutechnische beoordeling
van de energie-infrastructuurprojecten. Indien partijen bezwaren hebben
tegen bepaalde projecten dienen zij dit bij de betrokken lidstaten aan de
orde te stellen.
Verder heeft de Europese Commissie een handleiding opgesteld die
lidstaten kunnen gebruiken bij het stroomlijnen van de milieutechnische

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-33, nr. 435

6

beoordeling van energie-infrastructuurprojecten. Hierin wordt onder meer
aandacht besteed aan de vereisten die volgen uit:
• de milieueffectbeoordelingsrichtlijn;
• de richtlijn strategische milieubeoordeling;
• de vogel- en habitatrichtlijn;
• Natura 2000;
• de Espoo en Aarhus Conventies.
De drie Nederlandse projecten die als potentieel project van Europees
belang zijn ingediend passen in het nationale energiebeleid. Randvoorwaarde voor realisatie van deze projecten is dat deze projecten voldoen
aan de eisen die zijn gesteld in de vigerende wet en regelgeving. De
Europese natuur en milieuregelgeving is hier uiteraard onderdeel van.
Hierop vindt een toets plaats in het kader van de formele besluitvorming.
Het gaat om de volgende projecten:
• TenneT heeft in het kader van de ontwikkeling van het Noordzeenet het
project COBRA, een interconnector met Denemarken ingebracht.
– TenneT heeft ook het project Doetinchem-Wesel ingediend, een
interconnector met Duitsland.
– GTS heeft een project ingediend gericht op vervanging van
compressoren en het daarmee versterken van de transportcapaciteit met België en Duitsland.
Hiermee acht ik dat er voldoende waarborgen zijn ingebouwd om te
komen tot een zorgvuldige beoordeling van de projecten die in Europa
van gemeenschappelijke belang zijn.
De leden vroegen of de minister voornemens is om zijn Europese
collega’s uit de lidstaten en van de Commissie op de hoogte te brengen
van de uitkomsten van het Nederlandse onderzoek naar de winning van
schaliegas of dat dit wellicht al is gebeurd? Is de minister aangehaakt op
de discussie die hierover binnen de Commissie en in andere lidstaten
wordt gevoerd? In hoeverre mengt de minister zich zelf in dit debat?
Verder vroegen de leden of de minister een overzicht kan geven van de
schaliegasplannen en de ontwikkelingen in omringende landen?
De Commissie is op de hoogte van de Kamerbrief en het rapport dat op
26 augustus naar de Tweede Kamer is gestuurd. De Commissie heeft nog
geen formeel document naar de Europese Raad gestuurd over schaliegas.
De activiteiten van de Commissie bevinden zich op dit moment nog in de
onderzoeksfase.
De manier waarop de Europese landen met schaliegas omgaan, laat grote
onderlinge verschillen zien. In Polen is men bezig met exploratie, vooral
omdat men het niet-conventionele gas ziet als kans om voor de gasvoorziening de afhankelijkheid van Rusland te verminderen. Vier lidstaten
hebben momenteel een moratorium op schaliegas (Frankrijk, Luxemburg,
Bulgarije en Tsjechië).
In een aantal andere Europese landen wordt de mogelijkheid van
schaliegas verkend c.q. de eerste boringen geplaatst. Dit geldt bijvoorbeeld voor het Verenigd Koninkrijk die heeft aangegeven tot winning van
schaliegas te willen overgaan.
Europees klimaat- en energiebeleid 2030
De leden van de VVD-fractie vroegen, nu het SER-akkoord is getekend,
wanneer de Nederlandse reactie op het groenboek komt. Wordt er nog
wel geluisterd naar de Nederlandse reactie nu deze zo ver na de deadline
wordt verstuurd, zo vroegen deze leden zich af. Ook vroegen de leden op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-33, nr. 435

7

welke wijze de regering de dialoog met de Commissie over de ontwikkeling van de in het groenboek geopperde voorstellen aangaan. Ten slotte
vroegen de leden of de minister het recent gepresenteerde onderzoek
naar de winning van schaliegas in de reactie op het groenboek opneemt.
De kabinetsreactie wordt naar verwachting deze week naar uw Kamer
verstuurd. Nederland heeft de Europese Commissie in kennis gesteld van
het feit dat de reactie op het groenboek later naar hen zal worden
verstuurd. Ook veel andere lidstaten zijn later met hun reactie dan de
deadline van 2 juli jl. (14 lidstaten hebben een reactie verstuurd). Het
kabinet verwacht dat de Commissie de later binnenkomende reacties,
waaronder die van Nederland, nog zal meenemen in haar vervolgacties.
Nederland wacht de nadere voorstellen van de Commissie af. De
Commissie zal op zijn vroegst in het najaar een impact assessment naar
de lidstaten sturen. Bij het uiteindelijke voorstel zal meer dan nu duidelijk
worden op welke wijze de Commissie een CO2-reductiedoel voor de
periode 2020–2030 zal vertalen naar ETS- en niet-ETS sectoren. Voor het
kabinet is het van belang om daarna te laten onderzoeken welke effecten
de voorstellen die de Commissie dan doet op Nederland zullen hebben.
Op basis van die informatie zal Nederland zijn nadere standpunten
bepalen. Kosteneffectiviteit en het gelijke speelveld voor op de export
gerichte bedrijven staat bij die standpuntbepaling voorop.
In de reactie op het groenboek wordt niet specifiek ingegaan op de
gewenste ontwikkeling van diverse energiedragers. De reactie betreft
inhoudelijk met name de hoogte van een CO2-reductiedoel, de rol van ETS
om dat doel te halen, en de rol van eventuele aanvullende doelen op het
gebied van hernieuwbare energie en energiebesparing zonder specifiek in
te zoomen op soorten energie. Een verwijzing naar het onderzoek naar de
winning van schaliegas ontbreekt derhalve in deze reactie.
BNC-fiche nucleaire veiligheid
In april schreef de minister in zijn reactie op de motie Vos/Leegte, die
oproept tot instelling van een onafhankelijke autoriteit voor het toezicht
op kernenergie, dat hij van plan was de Kamer in september nader te
informeren over zijn plannen. De leden van de VVD fractie wilden weten
of de uitwerking van de plannen nog volgens deze planning verloopt?
Leidt dit fiche en/of de onderhandelingen daarover momenteel in Brussel
tot bijstelling van zijn plannen?
Zoals toegezegd ontwikkel ik een plan voor een sterke onafhankelijke
autoriteit en stel ik alles in het werk om in het voorstel te anticiperen op
de voorstellen vanuit de EU en tevens tempo te blijven maken. Naar
verwachting zal in september interdepartementale besluitvorming
plaatsvinden. Zo spoedig mogelijk na besluitvorming in de Ministerraad
zal ik de Tweede Kamer informeren.
Vragen van de leden van de PvdA-fractie
Interne energiemarkt
De leden van de fractie van de Partij van de Arbeid vroegen welke
verbindingen met buurlanden de regering de komende jaren noodzakelijk
acht en of deze verbindingen ook concreet worden gerealiseerd.
Het kabinet hecht veel waarde aan uitbreiding van de grensoverschrijdende verbindingen in de komende jaren. Met de nieuwe 380 kV
verbinding Doetinchem-Wesel zal de interconnectiecapaciteit met

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-33, nr. 435

8

Duitsland worden uitgebreid. De realisatie van deze verbinding is gepland
in 2016. Hiermee zullen de mogelijkheden voor grensoverschrijdende
elektriciteitshandel en bijbehorend transport aanzienlijk worden uitgebreid. Daarnaast worden de mogelijkheden onderzocht voor een nieuwe
verbinding met Denemarken (Cobra-lijn). Het is echter nog onzeker of en
wanneer deze verbinding zal worden gerealiseerd. Verder bekijkt de
landelijk netbeheerder TenneT nadere mogelijkheden voor verdere
uitbreiding van interconnectiecapaciteit met Duitsland.
Europees klimaat- en energiebeleid 2030
De leden van de PvdA-fractie vroegen wanneer een gedachtewisseling
over de energie- en klimaatdoelen voor 2030 zal plaatsvinden en op welke
termijn doelstellingen uiteindelijk moeten worden vastgesteld. De leden
van de PvdA-fractie vroegen tevens, nu het SER-akkoord is getekend, op
welke termijn de Kamer de inzet van de regering kan verwachten.
De Commissie zal op zijn vroegst in het najaar een impact assessment
naar de lidstaten sturen en beoogt voor de Energieraad van 12 december
een voorstel uit te brengen. De vorm van het voorstel (mededeling of
richtlijn) is vooralsnog niet bepaald.
Dan zal meer dan nu duidelijk worden op welke wijze de Commissie een
CO2-reductiedoel voor de periode 2020–2030 wil vertalen naar ETS- en
niet-ETS sectoren. Voor het kabinet is het van belang om daarna te laten
onderzoeken welke effecten de voorstellen die de Commissie dan doet op
Nederland zullen hebben. Op basis van die informatie zal Nederland zijn
nadere standpunten bepalen. Op de Europese Raad in maart 2014 zal dit
onderwerp opnieuw aan de orde komen, mede met het oog op de
klimaattop in Parijs in 2015. De kabinetsreactie wordt naar verwachting
deze week naar uw Kamer verstuurd.
BNC-fiche nucleaire veiligheid
De leden van de PvdA-fractie zijn tevreden over het voorstel van de
Europese Commissie m.b.t. de wijziging van de richtlijn nucleaire
veiligheid. Dit voorstel voor onder meer grotere transparantie en
onafhankelijkheid sluit volgens de regering goed aan bij de plannen van
de PvdA-fractie om te komen tot een onafhankelijke autoriteit in
Nederland. De leden vroegen wat de stand van zaken is op dit moment?
Zoals toegezegd ontwikkel ik een plan voor een sterke onafhankelijke
autoriteit en stel ik alles in het werk om in het voorstel te anticiperen op
de voorstellen vanuit de EU en tevens tempo te blijven maken. Naar
verwachting zal in september interdepartementale besluitvorming
plaatsvinden. Zo spoedig mogelijk na besluitvorming in de Ministerraad
zal ik de Tweede Kamer informeren.
Vragen van de leden van de D66-fractie
Externe dimensie van het EU energiebeleid
De leden van de D66-fractie vroegen waar de scheidslijn ligt tussen
relaties die primair nationaal ingevuld zouden moeten worden ofwel via
gecoördineerd extern energiebeleid en in welke categorie de relaties met
Rusland, Noorwegen, Algerije en Azerbeidjan vallen. De leden van de
D66-fractie vroegen verder hoe de regering borgt dat dit Europese
optreden en de Nederlandse stellingname hand in hand kunnen gaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-33, nr. 435

9

In de geannoteerde agenda heb ik de raadsconclusies van 2011 over het
belang van coördinatie van extern EU energiebeleid aangehaald. De
Europese raad van mei 2013 onderstreepte voorts dat akkoorden met de
belangrijkste leverings- en doorvoerlanden volledig dienen te stroken met
de interne markt wetgeving. De EU onderhoudt om deze redenen relaties
met Rusland, Noorwegen, Algerije en Azerbeidjan. Nederland blijft echter
ook zelfstandig bilaterale relaties onderhouden met de genoemde landen,
zeker als belangen van Nederlandse bedrijven en de Nederlandse positie
als «gasland» in het geding zijn. De scheidslijn ligt dus bij de Nederlandse
belangen. Het EU-optreden wordt regelmatig besproken met de lidstaten.
In de Raad wordt ook het mandaat van de Commissie vastgesteld voor
onderhandelingen met derde landen. Op die manier kan geborgd worden
dat het Europees optreden en dat van Nederland hand in hand blijven
gaan.
De leden van de D66-fractie vroegen om wat de voordelen en nadelen
kunnen zijn van een gemeenschappelijk lidmaatschap bij het IEA via de
Unie.
Het Internationaal Energie Agentschap (IEA) is de mondiale organisatie op
het terrein van analyses van de regionale en mondiale energieontwikkelingen, zowel op het gebied van fossiele brandstoffen als van duurzame
energie. Het IEA is daarnaast bij uitstek het platform van de aangesloten
landen om kennis te delen. Het IEA geeft inzicht in de ontwikkeling van de
energiemarkten, maar ontwikkelt geen beleid.
Van de 27 lidstaten zijn er 19 ook lid van de EU. De EU heeft de status van
deelnemer en participeert als alle anderen in de discussies. Lidmaatschap
van de EU namens de lidstaten heeft geen meerwaarde. Integendeel, de
rol en positie van het IEA als mondiale energie denktank is gebaat bij
diversiteit.
De leden van de D66-fractie vroegen of zij tijdig geïnformeerd kunnen
worden over de inhoud van de voorzitterschapsconclusies.
Voorzitterschapsconclusies hebben geen formele status en kunnen door
het Voorzitterschap worden getrokken, ook zonder dat daarover overeenstemming bestaat in de Raad. Naar verwachting zullen deze op de
energieraad in december worden gepresenteerd. Op dat moment zal uw
Kamer via de geannoteerde agenda op de hoogte worden gesteld van de
strekking van de voorzitterschapsconclusies.
Interne energiemarkt
De leden van de D66-fractie vroegen de regering hoe Nederland ervoor
staat met betrekking tot het implementeren van de relevante Europese
wet en regelgeving? Zijn naast de Energiebesparingsrichtlijn nog andere
voorbeelden waar Nederland op achterloopt?
Behalve richtlijn 2012/27 betreffende energie-efficiënte, die op 5 juni 2014
moet zijn geïmplementeerd en waarvoor op dit moment een wetsvoorstel
in voorbereiding is, bestaat een kleine achterstand met betrekking tot de
Euratom-richtlijn 2011/70 inzake veilig beheer van verbruikte splijtstof en
radioactief afval. Deze richtlijn moest op 23 augustus jl. zijn omgezet. De
implementatie bevindt zich in een afrondend stadium, de voor de
implementatie benodigde algemene maatregel van bestuur ligt in het
kader van de wettelijk voorgeschreven nahangprocedure tot eind
september bij de Tweede en Eerste Kamer (Kamerstuk 25 422, nr. 106).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-33, nr. 435

10

De leden van de D66 fractie vroegen de regering meer helderheid te
geven over haar inzet met betrekking tot de Projects of Common Interest.
Welke projecten steunt Nederland wel en niet binnen Noord West Europa
en daarbuiten? Zijn er objectieve en concrete criteria voor een PCI bekend,
of criteria die de Nederlandse regering zou willen stellen aan mogelijke
projecten? Is er bij de weging van PCI projecten sprake van een
inschatting van Europese maatschappelijke kosten en baten? Wordt er
actief ingezet op bijvoorbeeld een Noordzee net voor wind op zee als PCI?
Is een conceptlijst met PCI’s al bekend, en zo ja kan de regering de Kamer
hierover informeren? Kan de regering aangeven waarom de interconnector Doetinchem-Wesel bijvoorbeeld in aanmerking zou moeten komen
voor de PCI status?
De leden van de D66 hebben om meer helderheid gevraagd over de inzet
van Nederland met betrekking tot (de selectie van) de projecten van
gemeenschappelijk belang (PCI’s).
Vanuit Nederland zijn alleen door de landelijke netbeheerders projecten
ingediend als kandidaat PCI’s. Het gaat om twee projecten van Tennet, te
weten Doetinchem-Wesel (een interconnector met Duitsland) en COBRA
(een interconnector met Denemarken) en een project van GTS. Dit laatste
behelst het optimaliseren van gascompressoren om de transportcapaciteit
met de België en Duitsland te versterken.
Deze projecten zijn besproken in de volgende regionale groepen die in het
kader van het PCI-proces zijn opgericht: de Noordwest Europese elektriciteitscorridor, de Noordwest Europese gascorridor en de North Sea Grid
elektriciteitscorridor. De North Sea Grid corridor vormt hierbij dus een
aparte regionale groep waarin verschillende projecten zijn opgenomen
door de betrokken lidstaten om infrastructuur op de Noordzee mogelijk te
maken. In al deze groepen was de Nederlandse overheid vertegenwoordigd.
Binnen deze en de andere regionale groepen is in samenspraak met de
Europese Commissie een inschatting gemaakt van de toegevoegde
waarde van alle ingediende projecten en daarnaast is beoordeeld of zij
voldoen aan de criteria die zijn vastgelegd in de verordening over
energie-infrastructuur. Het gaat dan onder meer om het versterken van de
voorzieningszekerheid, het verbeteren van de marktintegratie, de bijdrage
aan een meer duurzame energiehuishouding en het grensoverschrijdend
effect op tenminste twee lidstaten. Deze criteria sluiten aan bij de
Nederlandse inzet t.a.v. de ontwikkeling van de Europese energieinfrastructuur.
Hierop heeft ACER een uiteindelijke toets uitgevoerd waarna de regionale
groepen de conceptlijst in juli 2013 hebben vastgesteld. De door
Nederland ingediende projecten voldoen aan de criteria en zijn onderdeel
van deze lijst. In het najaar zal de Europese Commissie de regionale lijsten
samenvoegen tot een definitieve Europese lijst van projecten van
Europees belang.
Daarna zal deze lijst openbaar worden gemaakt. In het daarop volgende
traject is onder meer voorzien in een kosten-baten analyse, een methodologie daarvoor wordt thans in opdracht van de Europese Commissie
ontwikkeld door de organisaties van de gezamenlijke transmissiesysteembeheerders (ENTSO-E en ENTSO-G).
De leden van de D66 fractie vroegen naar de op handen zijnde
mededeling over overheidsingrijpen in de elektriciteitsmarkt en of de
regering een indicatie kan geven van haar opstelling.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-33, nr. 435

11

Volgens de laatste berichten zal de Europese Commissie in de loop van
september een nieuwe mededeling uitbrengen over overheidsinterventies
in de elektriciteitsmarkt. In het verlengde van de mededeling zal de
Commissie naar verwachting ook richtsnoeren uitbrengen over capaciteitsmechanismen, stimuleringsmechanismen voor hernieuwbare energie
en vraagzijde management. Na het uitkomen van deze mededeling zal ik
uw Kamer hierover nader informeren en daarbij ingaan op de opstelling
van het kabinet.
De leden vroegen of er ook een discussie over onconventionele olie en
gas aan de orde zal zijn, en zo ja wat het schaliegas standpunt is dat de
regering in Europees verband uitdraagt?
Op 26 augustus is het onderzoeksrapport van Witteveen+Bos met
betrekking tot het onderzoek naar de mogelijke gevolgen en risico’s van
de opsporing en winning van schaliegas in Nederland in termen van
veiligheid voor mens, natuur en milieu naar de Tweede Kamer gezonden
(Kamerstuk 28 982, nr. 132). Bij dit onderzoek is tevens de vigerende weten regelgeving tegen het licht gehouden. In die Kamerbrief heb ik
aangegeven dat ik het advies van de Commissie MER afwacht, alvorens ik
een besluit neem over de mogelijk vervolgstappen. Dit advies verwacht ik
eind september. Zodra er een kabinetsstandpunt over schaliegas is, zal dit
ook in Europees verband gedeeld worden. Tot die tijd is de vigerende
Nederlandse opstelling in Europa dat er in Nederland geen exploratie van
schaliegas zal plaatsvinden.
Europees klimaat- en energiebeleid 2030
De leden van de D66-fractie vroegen of de regering de Kamer voor het
wetgevingsoverleg Energie kan informeren over de conceptreactie op het
groenboek. De leden vroegen zich af of Nederland aan invloed verliest
door deze late reactie. Verder vroegen de leden of er in het Pentalateraal
Forum overlegd is geweest over een gemeenschappelijke opstelling met
betrekking tot het groenboek.
De kabinetsreactie wordt naar verwachting deze week naar uw Kamer
verstuurd. Nederland heeft de Europese Commissie in kennis gesteld van
het feit dat de reactie op het groenboek later naar hen zal worden
verstuurd. Ook veel andere lidstaten zijn later met hun reactie dan de
deadline van 2 juli jl. (14 lidstaten hebben een reactie verstuurd). Het
kabinet verwacht dat de Commissie de later binnenkomende reacties,
waaronder die van Nederland, nog zal meenemen in haar vervolgacties.
Dit onderwerp is tot op heden niet geagendeerd in het Pentalateraal
Forum. Wel zijn er bilaterale contacten geweest over het groenboek met
een aantal buurlanden, waaronder Duitsland.
De leden van de D66-fractie vroegen of iets bekend is over het krachtenveld met betrekking tot de discussie over een CO2-doelstelling versus
doelstellingen voor zowel CO2, hernieuwbare energie als energiebesparing in 2030.
De Europese Commissie heeft 595 reacties gekregen op het groenboek,
waaronder van 14 lidstaten. Uw Kamer kan de reacties vinden op
http://ec.europa.eu/energy/consultations/
20130702_green_paper_2030_en.htm. De Commissie zal deze reacties
tijdens de informele energieraad in Vilnius presenteren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-33, nr. 435

12

Zonder uitputtend te willen zijn, laten de reacties van de lidstaten
eenduidigheid zien over de noodzaak van nieuwe CO2-doelen. Over het
ambitieniveau en de voorwaardelijkheid van het doel, bijvoorbeeld de
afhankelijkheid van het bereiken van een mondiaal akkoord of het verlies
aan concurrentiekracht verschillen de meningen. Ten aanzien van een
energie-efficiëntie doelstelling is vooralsnog Denemarken uitgesproken
voorstander van het stellen van een bindende doelstelling voor 2030.
Vrijwel alle andere lidstaten pleiten hetzij voor het uitblijven van een
bindende energie-efficiëntie doelstelling voor 2030 of voor uitstel van
deze keuze, door bijvoorbeeld eerst de evaluatie van de energie-efficiëntie
richtlijn in 2014 af te wachten. Ook ten aanzien van een duurzame
energiedoelstelling voor 2030 is er sprake van verdeeldheid. Een aantal
lidstaten is voorstander, een ander deel wenst alleen een CO2-doelstelling
om daarmee flexibiliteit te creëren om op de meest kosteneffectieve wijze
de klimaatdoelstelling in te vullen. Voor bijvoorbeeld het Verenigd
Koninkrijk speelt de inzet van nucleaire energie daarbij een belangrijke rol.
Meerdere lidstaten geven aan dat publieke belangen van voorzieningszekerheid en betaalbaarheid van de energievoorziening even belangrijk zijn
als de verduurzaming van de energiehuishouding en meer aandacht
dienen te krijgen. Portugal en Spanje stellen bijvoorbeeld dat eerst aan de
noodzakelijke randvoorwaarden van een goede interne energiemarkt met
voldoende interconnectiecapaciteit moet worden voldaan.
Zonder deze voorwaarden zal verdere uitbouw van duurzame energie het
energiesysteem op het Iberische schiereiland kwetsbaar maken. Een
aantal lidstaten wijst op de hoge kosten die gepaard gaan met de opbouw
van meer hernieuwbare energie en wijzen op een eerlijke kostenverdeling
binnen Europa.
De leden vroegen wat de opstelling van diverse landen is ten aanzien van
hervorming van het ETS via een hogere lineaire reductiefactor.
Veel landen lijken bereid om ETS als belangrijkste instrument voor
CO2-reductie te behouden inclusief aanscherping van het ETS-plafond. De
positie van energie-intensieve bedrijven speelt daarbij voor veel lidstaten
een rol. Ook voor de Nederlandse inzet op dit terrein is deze voorwaarde
belangrijk.
De leden vroegen de mening van de regering over Europese minimumharmonisatie van energiebelastingen, bijvoorbeeld op basis van
CO2-inhoud van brandstoffen, waardoor een positieve bijdrage kan
worden geleverd aan energiebesparing, kosteneffectieve reductie van
CO2-uitstoot en een gelijk speelveld binnen de Europese Energiemarkt.
De Europese Commissie heeft in 2011 een wijzigingsvoorstel voor de
richtlijn energiebelastingen gepubliceerd. Belangrijk onderdeel van het
voorstel was het baseren van de minimumtarieven op een CO2- en een
energiedeel. Over het voorstel is een BNC-fiche opgesteld (Kamerstuk
22 112, nr. 1170). Kern van de beoordeling was dat het kabinet gemengde
gevoelens heeft over het voorstel. Enerzijds biedt een aanpassing van de
richtlijn energiebelastingen kansen. Het kabinet is namelijk met de
Europese Commissie van mening dat er aanleiding is tot modernisering
van de richtlijn energiebelastingen, met name indien dit het functioneren
van de interne markt kan verbeteren. Ook biedt het de mogelijkheid om
een discussie te voeren over de huidige belastingen op energieproducten
en elektriciteit en te pleiten voor het verhogen van minimumtarieven.
Anderzijds heeft het kabinet sterke twijfels bij de verschillende elementen
van het richtlijnvoorstel. De herziening van deze richtlijn en de implementatie daarna in nationale wet- en regelgeving vergt een lange adem. De

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-33, nr. 435

13

besluitvorming over dit voorstel in de Raad vindt plaats op basis van
unanimiteit. Op de korte termijn verwachten wij geen aanpassingen op dit
vlak.
BNC-fiche energietechnologieën en innovatie
De leden van de D66-fractie vroegen de regering voor welke vormen van
duurzame energie het Europese schaalniveau onmisbaar is om onderzoek
en innovatie aan te jagen. Vindt de regering dat harmonisatie van regels
aangaande de ontwikkeling van duurzame energie een bijdrage zou
kunnen leveren aan de totstandkoming van een grensoverschrijdende
Europese markt voor energie-innovatie. Zo ja, waarom is dit geen
onderdeel van de beleidsagenda.
In principe kan samenwerking op Europese schaal bij onderzoek en
innovatie voordelen bieden voor elke vorm van duurzame energie, door
het bundelen van krachten en voorkomen van dubbel werk. Ook kan het
schaalniveau van onderzoeksprojecten de capaciteiten van een lidstaat te
boven gaan en is samenwerking met andere lidstaten en de Europese
Commissie noodzakelijk.
Dit is bijvoorbeeld denkbaar bij grootschalige demonstratieprojecten voor
CCS (afvang en opslag van CO2). Harmonisatie van regels kan vooral
voordelen bieden bij de ontwikkeling van duurzame energie bij de uitrol
ervan, niet zozeer bij het stimuleren van onderzoek en innovatie.
De leden van de D66-fractie merken op dat het veilen van rechten om NER
projecten te financieren in principe de CO2 prijst in het ETS drukt. Deze
leden vragen de regering of het klopt dat er nog geen enkel project onder
de NER regeling van de tekentafel is gekomen, en of het veilen van extra
emissierechten om deze regeling te financieren door het verlagen van de
CO2 prijs niet indirect ten koste gaat van het investeringsklimaat voor
klimaatvriendelijke investeringen in duurzame energie en innovatie?
Het veilen van de NER 300 rechten heeft geen invloed op de prijs van
CO2-emissies. Deze rechten zijn afkomstig uit de reservepot voor nieuwe
bedrijven. Overgebleven rechten zouden alsnog worden geveild. Er
worden in totaal 300 miljoen CO2-rechten geveild om de projecten onder
de NER 300 te financieren.
Op dit moment is er nog geen NER 300 project gerealiseerd. Volgens de
NER 300 regeling moeten de projecten uit de eerste ronde pas uiterlijk
18 december 2014 hun definitieve investeringsbesluit nemen en uiterlijk
18 december 2016 in productie gaan. In de eerste ronde hebben in totaal
23 hernieuwbare projecten financiering vanuit de NER gekregen.
III. Volledige agenda
Brief regering – minister van Economische Zaken, H.G.J. Kamp –
5 september 2013 – Informele Energieraad 19-20 september 2013/
Geannoteerde agenda (Kamerstuk 21 501–33, nr. 433).
Brief regering – minister van Economische Zaken, H.G.J. Kamp – 24 juni
2013 – Verslag van de Energieraad van 7 juni 2013 (Kamerstuk 21501–33,
nr. 428).
Brief regering – minister van Buitenlandse Zaken, F.C.G.M. Timmermans –
7 juni 2013 – Fiche inzake Mededeling energietechnologieën en innovatie
(Kamerstuk 22 112, nr. 1633).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-33, nr. 435

14

Brief regering – minister van Buitenlandse Zaken, F.C.G.M. Timmermans –
30 augustus 2013 – Fiche: Wijziging Richtlijn Nucleaire Veiligheid
(Kamerstuk 22 112, nr. 1672).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-33, nr. 435

15