Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2012–2013

33 660

Wijziging van de Wet aansprakelijkheid
kernongevallen in verband met de toepassing
van artikel 1, onderdeel b, van het Verdrag van
29 juli 1960 inzake wettelijke aansprakelijkheid
op het gebied van kernenergie

Nr. 3

MEMORIE VAN TOELICHTING
ALGEMEEN
De Wet aansprakelijkheid kernongevallen (Wako) bevat regels ter
uitvoering van het op 29 juli 1960 te Parijs tot stand gekomen Verdrag
inzake wettelijke aansprakelijkheid op het gebied van de kernenergie
(Trb. 1961, 27; 1962) en het op 31 januari 1963 te Brussel tot stand
gekomen Verdrag tot aanvulling van het Verdrag van Parijs (Trb. 1963,
171). De Verdragen van Parijs en Brussel zijn sinds hun totstandkoming
door meerdere protocollen aan gepast, waarbij de meest recente protollen
(Trb. 2005, 89 en Trb. 2005, 90) nog wachten op gelijktijdige ratificatie door
alle verdragsstaten die ook lidstaat zijn van de Europese Unie. De
aanpassingswetgeving in verband met de protocollen van 2005 is in 2008
in het Staatsblad verschenen en zal gelijktijdig met de ratificatie van die
protocollen inwerkingtreden.1 Verwachting is dat deze inwerkingtreding
reeds plaatsvindt voor, of in elk geval gelijktijdig met, de inwerkingtreding
van de wijziging van de Wako die thans wordt voorgesteld. De inwerkingtreding zal overeenkomstig de systematiek van de vaste verandermomenten plaatsvinden.
Het Verdrag van Parijs regelt de aansprakelijkheid van exploitanten van
kerninstallaties voor schade uit kernongevallen en de verplichting
hiervoor een verzekering of andere financiële zekerheid te hebben en in
stand te houden. De definitie van de kerninstallatie in het Verdrag van
Parijs is ruim. Om te voorkomen dat hierdoor installaties onder de
reikwijdte van het Verdrag van Parijs zouden vallen waarvan de risico’s dit
niet rechtvaardigen, is in artikel 1, onderdeel b, van het Verdrag van Parijs
de mogelijkheid opgenomen om kerninstallaties van de toepassing van
het Verdrag uit te sluiten. Hiervoor is een nader besluit van de op grond
van het verdrag ingestelde Bestuurscommissie noodzakelijk. In 1990 heeft
1

kst-33660-3
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Wet van 30 oktober 2008 tot wijziging van de Wet aansprakelijkheid kernongevallen ter
uitvoering van het Protocol van 12 februari 2004 houdende wijziging van het Verdrag van
29 juli 1960 inzake wettelijke aansprakelijkheid op het gebied van de kernenergie en ter
uitvoering van het Protocol van 12 februari 2004 houdende wijziging van Verdrag van
31 januari 1963 tot aanvulling van het Verdrag van 29 juli 1960 inzake wettelijke aansprakelijkheid op het gebied van de kernenergie (Stb. 2008, 509)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 660, nr. 3

1

de Bestuurscommissie een dergelijk besluit genomen ten aanzien van
kerninstallaties die in het proces van ontmanteling verkeren (NE/M(90)1).
Hierbij is bepaald dat de radioactieve waarden van de installatie onder
vastgestelde limieten moeten liggen en dat het uiteindelijk de verdragsstaat blijft die besluit of er van deze mogelijkheid gebruik wordt gemaakt.
Aangezien er nadere besluitvorming van de verdragsstaat is vereist, moet
dus ook de nationale wetgeving in deze mogelijkheid voorzien. In
Nederland is dat thans niet het geval. Dit wetsvoorstel strekt ertoe deze
mogelijkheid alsnog te creëren.
ARTIKELSGEWIJS
ARTIKEL I
A
Artikel 5, tweede lid, biedt de mogelijkheid om de aansprakelijkheid van
een exploitant te verlagen als de aard van de desbetreffende kerninstallatie of van de desbetreffende nucleaire stoffen daartoe aanleiding geeft.
Een dergelijk besluit is primair van financiële en technische aard. Naast
betrokkenheid van de Minister van Financiën ligt dan ook die van de
Minister van Economische Zaken in de rede. Met deze wijziging van artikel
5, derde lid, wordt dit bewerkstelligd.
B
Het voorgestelde artikel 5a, eerste lid, gaat uit van een dubbele toetsing
alvorens de minister van Financiën (in samenspraak met de minister van
Veiligheid en Justitie en de minister van Economische Zaken) een
kerninstallatie kan uitsluiten van de toepassing van het Verdrag van Parijs.
Allereerst moet vaststaan dat wordt voldaan aan de door de Bestuurscommissie vastgestelde criteria. Daarnaast zal ook, voor zover het besluit van
de bestuurscommissie daarvoor de ruimte laat, een zelfstandige afweging
worden gemaakt waarbij wordt gelet op bijzondere risico’s van de
betreffende installatie. Deze afweging is noodzakelijk omdat er in beginsel
geen reden is om kerninstallaties van het Verdrag uit te sluiten, louter
vanwege het feit dat er sprake is van zeer beperkte risico’s. Ook voor een
resterend risico (hoe beperkt ook) heeft het de voorkeur de aansprakelijkheid en dus ook de verplichte verzekering in stand te houden. Er kan
echter een situatie ontstaan dat een verzekering op grond van het verdrag
niet meer proportioneel is. Bij ontmantelde kerninstallaties kan dit
bijvoorbeeld het geval zijn als de installatie onklaar is gemaakt, splijtstoffen zijn verwijderd en de radioactiviteit substantieel is afgenomen. Het
risico wordt dan in een bepaalde fase van het ontmantelingsproces
vergelijkbaar met dat van diverse andere instellingen die met radioactieve
bronnen werken en niet onder het verdrag vallen. Een verplichte
verzekering tot minimaal € 70 miljoen (het nieuwe minimum bedrag als
de protocollen van 2005 geratificeerd worden) zou dan tot onnodige
kosten kunnen leiden terwijl het niet meer reëel is te veronderstellen dat
schades van een dergelijke omvang kunnen worden veroorzaakt.
Opgemerkt zij nog dat overwogen is om in artikel 5a uitsluitend uitvoering
te geven aan het (tot op heden enige) besluit van de Bestuurscommissie
uit 1990. In het belang van bestendige wetgeving is er echter voor
gekozen om artikel 5a – in navolging van artikel 1, onderdeel b, van het
Verdrag – een meer generiek karakter te geven, zodat artikel 5a in de
toekomst ook ter uitvoering van eventuele andere besluiten van de
Bestuurscommissie kan dienen. De – binnen de marges van de besluiten
van de Bestuurscommissie – te maken afweging zal in essentie immers
steeds dezelfde zijn: staat de verzekeringsplicht op grond van het verdrag
nog in verhouding tot de risico’s?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 660, nr. 3

2

Indien de minister een kerninstallatie of nucleaire stoffen onder de
reikwijdte van het Verdrag van Parijs uithaalt, kan het wenselijk zijn dat
ten aanzien van het beperkte risico dat daardoor niet meer onder het
verdrag valt toch nog enkele waarborgen gelden. Hierin voorziet artikel
5a, tweede lid. De Minister van Financiën kan op grond van die bepaling
de aansprakelijkheid van de exploitant in standhouden eventueel met
vaststelling van een maximumbedrag of specificaties ten aanzien van de
daarvoor te verkrijgen financiële zekerheid. De minister kan de vorm van
de aansprakelijkheid bepalen, zijnde risicoaansprakelijkheid of schuldaansprakelijkheid. De minister is hierbij niet meer gebonden aan het verdrag,
zodat deze eisen kunnen worden toegespitst op het concrete risico,
bijvoorbeeld door een maximumaansprakelijkheid lager dan € 70 miljoen
vast te stellen of een verzekeringsdekking te eisen voor alleen de concreet
te noemen ongevalsituaties die zich nog zouden kunnen voordoen.
Indien een kerninstallatie op basis van artikel 5a, eerste lid, onder de
reikwijdte van het Verdrag van Parijs is uitgehaald en niet van de
mogelijkheid van artikel 5a, tweede lid gebruik wordt gemaakt, verdwijnt
daarmee niet alle aansprakelijkheid. In plaats van een risicoaansprakelijkheid tot een vastgesteld maximum geldt dan bij ongevallen de
reguliere aansprakelijkheid zoals die is vastgelegd in de artikelen 6:162 en
6:174 van het BW. De exploitant kan daarvoor eventueel zelf een passende
andersoortige verzekeringsdekking nemen.
ARTIKEL II
Artikel I van dit voorstel tot wijziging van de Wako is gebaseerd op de
veronderstelling dat de van de Wet van 30 oktober 2008 (Stb. 509), die de
Wako eveneens wijzigt, reeds in werking is getreden. Artikel II regelt de
situatie waarin die inwerkingtreding nog niet heeft plaatsgevonden.
Hiervoor moet enerzijds worden bepaald dat de betrokkenheid van de
minister van Economische Zaken wordt geregeld in artikel 5, derde lid,
van de Wako, zoals dat luidt zonder inwerkingtreding van de Wet van
30 oktober 2008 en anderzijds deze betrokkenheid al in de Wet van
30 oktober 2008 worden vastgelegd.
De minister van Financiën,
J.R.V.A. Dijsselbloem
De minister van Veiligheid en Justitie,
I.W. Opstelten
De minister van Buitenlandse Zaken,
F.C.G.M. Timmermans
De minister van Economische Zaken,
H.G.J. Kamp

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 660, nr. 3

3