Evaluatieonderzoek
Centraal Bureau voor de Statistiek
2004-2009

Eindrapport
3 november 2011
Drs. R. Berndsen
Dr. M. Pen
Drs. L. van Rens
A. Lambrechtse MA MSC
I. Witte
Prof. dr. P. van den Besselaar, Vrije Universiteit Amsterdam

43925

Evaluatieonderzoek
Centraal Bureau voor de Statistiek
2004-2009

Inhoud

Pagina

1. Inleiding

1

1.1 Aanleiding
1.2 Doel van het onderzoek
1.3 Methodologische aspecten

1
2
2

2. Wettelijke kaders en sturing

4

2.1 Wet op het CBS en Kaderwet ZBO’s
2.2 Sturingsafspraken tussen ministerie en CBS
2.3 Verantwoordelijkheden en taken CCS

4
5
6

3. Programmering en gegevensverzameling

8

3.1
3.2
3.3
3.4

Meerjarenprogramma en werkprogramma
Gegevensverzameling
Kwaliteitsborging
Administratieve lasten

4. Statistische output en bereik
4.1
4.2
4.3
4.4
4.5

Statistische output
Prestatie-indicatoren
Toegang tot data
Gebruik van data door doelgroepen
Internationale betekenis van het CBS

5. Bedrijfsvoering
5.1
5.2
5.3
5.4
5.5
5.6

8
11
12
14

16
16
18
19
23
24

26

Organisatie
Financiën
Reorganisatievoorzieningen
Personeel
Loonkostenontwikkeling
Kostprijsmodel

26
27
32
35
37
39

6. Samenvatting en conclusies

42

43925

Bijlagen:
1. Begeleidingscommissie
2. Onderzoeksvragen
3. Schriftelijke bronnen
4. Geïnterviewde personen
5. Systeem van prestatie-indicatoren voor 2004-2006
6. Herzien systeem van prestatie-indicatoren voor 2007-2009

43925

1. Inleiding

1.1 Aanleiding
Het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) is het nationale statistische instituut van Nederland.
De geschiedenis van het CBS gaat terug tot 1892, toen de voorloper van het CBS, de Centrale
1
Commissie voor de Statistiek (CCS), werd opgericht. Het instituut heeft tot taak het publiceren van
betrouwbare en samenhangende statistische informatie, die inspeelt op actuele maatschappelijke
behoeften. Het CBS levert ook nationale statistieken aan Eurostat, het statistische bureau van de
Europese Unie. De informatie die het CBS publiceert, omvat uiteenlopende maatschappelijke
aspecten, van macro-economische indicatoren als economische groei en consumentenprijzen tot de
inkomenssituatie van personen en huishoudens.
De positie en taken van het CBS zijn voor het laatst geactualiseerd in de Wet op het Centraal
2
Bureau voor de Statistiek van 20 november 2003. Met de inwerkingtreding van die wet op 3 januari
2004 is het CBS een zelfstandig bestuursorgaan (ZBO) geworden.
De kosten voor de uitoefening van de CBS-taken komen ten laste van de rijksbegroting. De minister
van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie (voorheen Economische Zaken), is
systeemverantwoordelijk voor de statistische informatievoorziening van rijkswege. De minister is
eindverantwoordelijk voor ‘het in stand houden van de voorwaarden voor de productie van
statistieken en voor de rechtmatigheid en doelmatigheid van de besteding van de publieke gelden
3
die daarmee gemoeid zijn’.
In artikel 82 van de Wet op het CBS is vastgelegd dat de doelmatigheid en doeltreffendheid van het
functioneren van het CBS elke vijf jaar wordt geëvalueerd. 4 In april 2011 heeft het ministerie van
EL&I aan Berenschot de opdracht gegeven om dit onderzoek uit te voeren. Het onderzoek heeft
betrekking op de periode 2004-2009. Dit document is het evaluatierapport dat uit dit onderzoek
voortkomt. Bij het onderzoek was een begeleidingscommissie betrokken. De leden van deze
commissie zijn genoemd in bijlage 1.

1

In 1899 werd het CBS opgericht om de commissie te ondersteunen.

2

Staatsblad 2003, 516.

3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 hoofdstuk XIII, nr. 2.

4

Per 1 januari 2011 is dit artikel vervangen door artikel 39 eerste lid van de Kaderwet ZBO’s: Tweede Kamer

2009-2010, 32 151, nr. 3, p. 9.

1
43925

1.2 Doel van het onderzoek
Het onderzoek heeft tot doel inzicht te geven in de doeltreffendheid en doelmatigheid van het
functioneren van het CBS in de periode 2004-2009. Onder doeltreffendheid wordt verstaan: de mate
waarin het CBS erin is geslaagd om haar wettelijke taken uit te voeren in overeenstemming met de
door de CCS vastgestelde missie, meerjarenprogramma’s en werkprogramma’s. Bij het bepalen van
de doelmatigheid wordt gekeken naar de organisatie en inzet van menskracht en middelen ten
opzichte van de output gedurende de evaluatieperiode.
De onderzoeksvragen (zie bijlage 2) zijn geclusterd naar een aantal thema’s die in dit rapport aan
bod komen:


Kaders, sturing en waarborging van doeltreffendheid en doelmatigheid (hoofdstuk 2).



Rolinvulling en taakuitvoering CCS (hoofdstuk 2).



Uitvoering van (wettelijke) taken, werkwijze en externe samenwerking (hoofdstukken 3 en 4).



Doeltreffendheid (hoofdstukken 4 en 6).



Doelmatigheid (hoofdstukken 5 en 6).

Figuur 1.1 Evaluatiethema’s

1.3 Methodologische aspecten
Reviewmodel
In het evaluatieonderzoek hebben we gewerkt volgens de reviewmethode. Dit houdt in dat we in
hoofdzaak hebben gekeken naar het systeem rond het CBS en de procedurele en procesmatige
doorwerking ervan. We hebben de functionele kaders onderzocht (wetgeving, sturingsafspraken,
procedures en processen) en de wijze waarop het CBS stuurt op doeltreffendheid en doelmatigheid.

2
43925

Analyse schriftelijke bronnen
Voor de analyse van het CBS is gebruik gemaakt van een groot aantal schriftelijke bronnen. Zo is
het functioneren van het CBS in de afgelopen jaren vanuit verschillende invalshoeken reeds
geanalyseerd en beoordeeld. Ook zijn de prestaties van het CBS al eerder onderzocht via
internationale peer review. In de evaluatie hebben we ons daarom in belangrijke mate gebaseerd op
beschikbaar schriftelijk materiaal. Een overzicht van bronnen is opgenomen in bijlage 3.
Interviews
In aanvulling op de analyse van schriftelijke bronnen hebben we ruim dertig interviews gedaan met
sleutelpersonen binnen en buiten het CBS. Bijlage 4 bevat een overzicht van de geïnterviewden. De
interviews hadden tot doel om aanvullende informatie te vergaren ter beantwoording van de
onderzoeksvragen. De interviewverslagen zijn ter goedkeuring voorgelegd aan de respondenten en
waar nodig aangepast.
Onderscheid naar feiten, opvattingen en conclusies
In het evaluatierapport maken we onderscheid tussen feiten, informatie van geïnterviewden (voor
zover relevant voor de beantwoording van de onderzoeksvragen) en onze eigen conclusies. Bij de
beschrijving van feitelijkheden baseren we ons op schriftelijke bronnen die traceerbaar zijn. De
informatie van geïnterviewden plaatsen we in de context van de feitenanalyse. De conclusies
worden uiteengezet in het slothoofdstuk.

3
43925

2. Wettelijke kaders en sturing

2.1 Wet op het CBS en Kaderwet ZBO’s
Het CBS is op 3 januari 2004 een publiekrechtelijke ZBO geworden. Een ZBO is ‘een
bestuursorgaan van de centrale overheid dat bij de wet, krachtens de wet bij algemene maatregel
van bestuur of krachtens de wet bij ministeriële regeling met openbaar gezag is bekleed, en dat niet
hiërarchisch ondergeschikt is aan een minister’.5 Tot 2004 was het CBS een onderdeel van het
ministerie van EZ. Het belangrijkste argument voor de ZBO-status was dat statistische
informatievoorziening op geen enkele wijze doorkruist mag worden door politieke belangen.
Daarnaast was het noodzakelijk dat het CBS een grotere beheersmatige armslag kreeg door de
introductie van een baten/lastenstelsel en een grotere managementverantwoordelijkheid van de
6
leiding van het CBS voor zijn personeel. De ZBO-status geeft aan dat de minister niet inhoudelijk
verantwoordelijk is voor de statistieken en hier ook geen invloed op kan uitoefenen. Het is wel de
verantwoordelijkheid van de minister om statistiekproductie mogelijk te maken en toe te zien op de
doelmatigheid. De ministeriële verantwoordelijkheid heeft betrekking op de hoofdlijnen en geldt niet
voor elk detail in het doen en laten van het CBS.
De taken van het CBS en de kaders waarbinnen het instituut werkt, zijn vastgelegd in de Wet op het
CBS. Artikel 3 regelt de wettelijke taak: ‘het van overheidswege verrichten van statistisch onderzoek
ten behoeve van praktijk, beleid en wetenschap en het openbaar maken van de op grond van
zodanig onderzoek samengestelde statistieken’. Artikel 4 gaat over de taak van het CBS voor de
productie van communautaire statistieken en artikel 5 geeft ruimte voor het verrichten van
statistische werkzaamheden voor derden in incidentele gevallen, zonder dat sprake is van oneerlijke
mededinging met private aanbieders van vergelijkbare diensten. 7 De invulling van de wettelijke
taken zijn door het CBS vastgelegd in meerjarenprogramma’s (vijfjaarlijks) en werkprogramma’s
(jaarlijks).

5

Kaderwet ZBO’s, artikel 1a, Tweede Kamer, vergaderjaar 2009-2010, 32 151, nr. 3.

6

Tweede Kamer, vergaderjaar 2001-2002, Kamerstuk 28 277, nr. 3.

7

Het CBS valt niet onder de ‘Aanwijzing inzake verrichten marktactiviteiten door organisaties binnen de

Rijksdienst’, omdat het CBS een ZBO met eigen rechtspersoonlijkheid is. De Wet op het CBS geeft wel
restricties aan de marktactiviteiten van het CBS. Indien het CBS een opdracht voor externe opdrachtgevers wil
gaan uitvoeren, betracht men voorzichtigheid en laat het CBS zich indien gewenst door de Landsadvocaat
adviseren over de uit te voeren opdracht en eventuele strijdigheid met de Wet op het CBS. Het CBS berekent
bij activiteiten voor marktpartijen een genormeerde kostprijs door en ook zijn de uitkomsten van deze
opdrachten voor iedereen gelijkelijk beschikbaar, ook al heeft de opdrachtgever ervoor betaald.

4
43925

Vertaling van wettelijke taak naar missie
‘De missie van het CBS is het publiceren van betrouwbare en samenhangende statistische informatie, die
inspeelt op de behoefte van de samenleving’. (…) ‘De kwaliteit van de statistische informatie moet
onomstreden zijn. Statistieken moeten snel beschikbaar zijn en de samenhang tussen allerlei
maatschappelijke ontwikkelingen zichtbaar maken.’

8

Uit interviews met vertegenwoordigers van het ministerie van EL&I, leden van de Centrale
Commissie voor de Statistiek (CCS) en managers van het CBS, blijkt dat het wettelijke kader goed
werkbaar is. Er zijn gedurende de evaluatieperiode geen problemen naar voren gekomen die
oorzakelijk verband houden met een disfunctionerend of beperkend wettelijk kader.
2.2 Sturingsafspraken tussen ministerie en CBS
Als uitwerking van de Wet op het CBS zijn sturingsafspraken opgesteld, die gaan over de
bestuurlijke relatie tussen het CBS, de CCS en het ministerie van EL&I. Deze afspraken zijn na de
invoering van de Kaderwet ZBO’s op enkele punten herzien. 9 De sturingsafspraken beogen de
verantwoordelijkheden duidelijk te maken en de bureaucratie zo klein mogelijk te houden. In de
sturingsafspraken is vastgelegd welke informatiestromen en overlegmomenten passen bij de
verantwoordelijkheden en taken, zoals die zijn opgeschreven in de Wet op het CBS. Het document
bevat afspraken over de goedkeuring van meerjarenprogramma’s, werkprogramma en begroting,
halfjaarrapportages, jaarverslag en jaarrekening en de accountantsverklaring. Verder omvatten de
sturingsafspraken overlegmomenten tussen de DG CBS, de secretaris-generaal EL&I, de CCS en
de minister (eens per jaar in mei) en is er ruimte gemaakt voor ambtelijk overleg en informatieuitwisseling van operationele zaken (bijv. financieel-economische zaken, personeelszaken en
arbeidsvoorwaarden).
Op basis van gesprekken met het ministerie, de CCS en het CBS constateren we dat zich
gedurende de evaluatieperiode geen knelpunten hebben voorgedaan die te wijten zijn aan de
sturingsafspraken tussen het ministerie en CBS. De sturingsafspraken worden over het algemeen
goed nageleefd door de partijen en dragen bij aan een werkbare relatie.
Het ministerie van EL&I is beheersmatig verantwoordelijk voor het CBS, maar daarnaast ook (net
als de andere ministeries) gebruiker van statistische informatie. In die hoedanigheid nemen
vertegenwoordigers van EL&I deel aan adviesraden. Het departement is vertegenwoordigd in de
adviesraad economische statistieken en de adviesraad macro-economie. (In hoofdstuk 3 wordt

8

Missie uit jaarverslag 2009. Deze is gelijk aan (of vergelijkbaar met) de missies zoals verwoord in

documenten eerder in de evaluatieperiode.
9

Nadere afspraken over de sturingsrelatie, ministerie van EZ/CBS, 16 maart 2006.

5
43925

aandacht besteed aan het proces van statistische programmering en de advisering door
adviesraden.)
2.3 Verantwoordelijkheden en taken CCS
De Centrale Commissie voor de Statistiek (CCS) is een zelfstandig bestuursorgaan zonder
rechtspersoonlijkheid dat op basis van de Wet op het CBS een aantal taken heeft gekregen in
verband met het CBS en de statistische informatievoorziening van het Rijk. De CCS heeft
bestuurlijke en coördinerende taken en toezichtstaken. De CCS bestaat uit maximaal 11 leden die
door de minister van EL&I worden benoemd op aanbeveling van de Commissie. De CCS vergadert
tenminste vier keer per jaar in aanwezigheid van de directeur-generaal van het CBS, de
plaatsvervangend DG en directeur Centrale Staven van het CBS. De secretaris van de CCS is in
dienst van het CBS.
CCS-taken
Bestuurlijk:


Beoordelen en vaststellen van het meerjarenprogramma en werkprogramma (incl. begroting) van het CBS.
In de praktijk komt deze taak neer op het beoordelen van de samenhang en de relevantie van de
programmatische voornemens in relatie tot de maatschappelijke behoefte en de financiële en
organisatorische kaders.



Beoordelen en vaststellen van het jaarverslag en de jaarrekening van het CBS. De DG stelt deze vast in
overeenstemming met de CCS.

Coördinerend:


Bevorderen van een statistische informatievoorziening van rijkswege die voorziet in de behoeften van
praktijk, beleid en wetenschap en het bevorderen van de nauwkeurigheid en de volledigheid van de van
overheidswege openbaar te maken statistieken.

Toezichthoudend:


Toezicht op de aanname van werk-voor-derden in verband met de vermijding van mededinging met private
aanbieders van vergelijkbare diensten die uit een oogpunt van goede marktwerking ongewenst is.



Toezicht op de verwerving van gegevens op een zodanige wijze dat de daaruit voortvloeiende
administratieve lasten voor ondernemingen en instellingen zo laag mogelijk zijn.



Toezicht op de uitvoering door de DG van de bevoegdheid tot het beschikbaar stellen van verzamelingen
van gegevens (microbestanden) ten behoeve van statistisch of (sociaal)wetenschappelijk onderzoek.

6
43925

Om haar taken te kunnen uitoefenen krijgt de CCS gevraagd en ongevraagd informatie van de DG.
Dit gebeurt in hoofdzaak via kwartaalrapportages. Deze rapportages gaan over strategische en
tactische ontwikkelingen van het CBS en de keuzen die het management heeft gemaakt. De
kwartaalrapportages vormen een samenvatting van de rapportages van de directeuren aan de DG.
De CCS wordt gevraagd te reflecteren op inhoudelijke en bedrijfsmatige ontwikkelingen waarover
verslag wordt gedaan. Naast de kwartaalrapportages ontvangt de CCS mondelinge en schriftelijke
informatie van DG CBS en andere leden van het management. Daarnaast voert de voorzitter van de
CCS in voorkomende gevallen overleg met de OR.
De CCS kan zich op grond van artikel 28 van de wet ook rechtstreeks tot derden wenden voor
informatie. Hierbij zou het kunnen gaan om de adviesraden van het CBS, de ministeries,
planbureaus of andere gebruikers. Op basis van interviews onder CCS-leden en voorzitters van
adviesraden blijkt dat dat zich vooral voordoet in de periode van het opstellen van het
meerjarenprogramma.
Gedurende de evaluatieperiode is de Auditcommissie (een subcommissie van de CCS die tot 2005
‘Kleine Commissie’ werd genoemd) intensief betrokken geweest bij de verbetering van de
bedrijfsvoering. De Auditcommissie had een klankbord- en adviesrol op het gebied van de
professionalisering van de bedrijfsvoering. In hoofdstuk 5 wordt verder ingegaan op de
ontwikkelingen in de bedrijfsvoering.
Uit bestudering van de jaarverslagen van de CCS over de jaren 2004 tot en met 2009 blijkt dat de
CCS verslag doet van haar toezichtstaken. Daarin staan uitspraken van de CCS over het feit dat
planning & control documenten (bijv. meerjarenprogramma, werkprogramma, jaarverslag,
jaarrekening) zijn vastgesteld c.q. goedgekeurd. Uit onze interviews en de CCS-jaarverslagen blijkt
dat de toezichthoudende taken consciëntieus zijn uitgevoerd.
Geïnterviewde stakeholders geven aan dat vooral de toezichthoudende taak voor de buitenwereld
goed zichtbaar is. De mede bestuurlijke en coördinerende taken zijn voor de buitenwereld minder
zichtbaar. Dat blijkt ook uit informatie uit CCS-jaarverslagen. Daaruit kan opgemaakt worden dat de
toezichthoudende taak is vervuld, maar niet hoe vorm is gegeven aan de bestuurlijke en
coördinerende taken. Het CBS geeft aan dat die mede bestuurlijke taak weldegelijk wordt
uitgevoerd. De CCS vervult haar sturende rol door het bediscussiëren, verrijken en vaststellen van
het meerjarenprogramma en de werkprogramma’s.

7
43925

3. Programmering en gegevensverzameling

3.1 Meerjarenprogramma en werkprogramma
Meerjarenprogramma
Elke vijf jaar stelt het CBS (in overeenstemming met artikel 14 van de CBS-wet) een
meerjarenprogramma op. Dat bevat een beschrijving van de op middellange termijn te realiseren
doelstellingen, de hoofdlijnen van het beleid, de contouren van werkzaamheden en projecten en de
financiële en organisatorische voorwaarden. In de evaluatieperiode 2004-2009 zijn twee
meerjarenprogramma’s van kracht geweest: het programma 2004-2008 en het programma 20092013. In de programma’s staat genoemd welke statistieken worden geproduceerd en welke
programmatische vernieuwingen worden doorgevoerd.
Het programma 2009-2013 bouwt in sterke mate voort op de veranderingen die in 2004 waren
ingezet. Toen is het statistische programma grondig herzien. Naast het beëindigen van weinig
gebruikte statistieken is een aantal nieuwe ontwikkelingen in gang gezet (operatie ‘Nieuw voor
oud’). Voorbeelden zijn de doorontwikkeling van het Economisch Statistisch Bestand (ESB) voor de
bedrijfseconomische gegevens en het Sociaal Statistisch Bestand (SSB) voor de persoons- en
huishoudensgegevens. Ook de Nationale Rekeningen (NR) voor de macro-economische gegevens
werden verder uitgebreid. Daarnaast zijn nieuwe statistieken ontwikkeld op het terrein van onder
andere vergrijzing, onderwijs, zorg, arbeidsdynamiek, sociale dynamiek. Over dergelijke
ontwikkelingen is zeer uitvoerig verslag gedaan in de jaarverslagen van het CBS. Verder wilde het
CBS zich meer richten op de gebruikers. Daartoe werd de website verbeterd, Statline beter
toegankelijk gemaakt, werd het Centrum voor Beleidsstatistiek opgericht en werd de toegang tot
micro-data verbeterd.

8
43925

Hoofdpunten meerjarenprogramma 2009-2013
Het CBS zet in zijn meest recente meerjarenprogramma de beleidslijn voort die in het meerjarenprogramma
2004-2008 in gang is gezet. Aandachtspunten zijn bijvoorbeeld meer dienstverlening voor en samenwerking
met gebruikers, zoals overheden en wetenschappelijke instellingen. Ook betere samenhang en
toegankelijkheid van informatie zijn belangrijke aandachtspunten.
Statistische informatie dient volgens de CCS en het CBS een breder beeld te geven van de ontwikkelingen
van de welvaart dan uitsluitend op basis van economische indicatoren. De CBS-speerpunten en de
ontwikkeling van statistieken voor de nieuwe planperiode staan in het perspectief van maatschappelijke
ontwikkelingen. Binnen vier thema’s worden in de periode 2009-2013 onderzoeks- en ontwikkelprojecten
gestart:
1)

Economische ontwikkelingen: aandacht voor effecten van globalisering, verwevenheid tussen industrie
en diensten, veranderende arbeidsrelaties, opkomst van bedrijven zonder (vast) personeel, meer
gedetailleerde regionaal-economische statistieken.

2)

Sociaaleconomische en maatschappelijke ontwikkelingen: aandacht voor de beschrijving van
achterstandsgroepen, ouderen en jongeren in relatie tot hun sociaaleconomische positie en
leefomgeving.

3)

(Groot)stedelijke problematiek: aandacht voor aspecten als mobiliteit en binnengemeentelijke
economische ontwikkelingen, informatie over wijken en buurten.

4)

Kwaliteit van het bestaan: aandacht voor statistische informatie over (subjectief) welzijn van de
bevolking, informatie over gezondheidszorg, relatie tussen kosten, gebruik en kwaliteit van de zorg,
verdere ontwikkeling van de duurzaamheidsmonitor over ruimte en ruimtegebruik, natuur en milieu,
mobiliteit, energieverbruik en –voorziening en duurzame energie.

Werkprogramma
Jaarlijks wordt een werkprogramma (ook wel jaarplan) opgesteld door de DG en beoordeeld en
vastgesteld door de CCS (in overeenstemming met artikel 15 en 16 van de CBS-wet), waarin de
doelstellingen uit het meerjarenprogramma worden geoperationaliseerd en waarin concrete
onderzoeks- en ontwikkelprojecten zijn opgenomen. In het werkprogramma wordt opgenomen
welke keuzes zijn gemaakt, wat het CBS gaat doen en welke kosten hiermee gepaard gaan.
Consultatie van adviesraden
Voor de totstandkoming van een meerjarenprogramma en werkprogramma voert het CBS overleg
met tal van stakeholders. Stakeholders zijn bijvoorbeeld vertegenwoordigers van de planbureaus

9
43925

(CPB, SCP, PBL), ministeries (EL&I, Financiën, I&M, SZW, BZK, VWS, V&J),
(sociaal)wetenschappelijke onderzoeksinstellingen (universiteiten, onderzoeksinstituten), het
bedrijfsleven (VNO-NCW,MKB Nederland) en andere ZBO’s/uitvoeringsinstellingen (DNB,
Belastingdienst, UWV).
Veel vertegenwoordigers van deze stakeholders zijn op grond van inhoudelijke expertise
bijeengebracht in adviesraden, die twee tot drie keer per jaar vergaderen. De vigerende
adviesradenstructuur is in 2004 ingevoerd. Er zijn zes adviesraden die elk een thematisch terrein of
onderwerp belichten. Naast de zes specialistische adviesraden (zie overzicht hieronder) is er de
adviesraad berichtgevers (ingesteld in 2008) waar vertegenwoordigers van bedrijven en
brancheorganisaties zitting hebben. Verder is er de centrale adviesraad die op strategisch niveau
advies uitbrengt aan de DG CBS. Deze bestond in de periode tot 2011 uit de voorzitters van de
zeven adviesraden, aangevuld met de directeuren van de drie planbureaus.

CBS-adviesraden (structuur sinds 2004)


Centrale adviesraad.



Adviesraad methodologie en kwaliteit.



Adviesraad economische statistieken.



Adviesraad macro-economische statistieken.



Adviesraad maatschappij en economie.



Adviesraad prijsstatistieken.



Adviesraad sociale statistieken.



Adviesraad berichtgevers (sinds 2008).

Via de adviesraden adviseren de stakeholders over mogelijkheden voor programmatische
vernieuwing. Ook worden adviesraden gevraagd te adviseren over prioriteiten en posterioriteiten in
statistische informatievoorziening. Na raadpleging van stakeholders bepaalt het CBS in overleg met
de CCS welke veranderingen in de statistische informatievoorziening (zowel inhoudelijk als
methodologisch) worden aangebracht. Hierbij worden de adviezen van stakeholders in overweging
genomen. Concrete vernieuwingsvoorstellen worden elk jaar in juni door de CCS besproken en zo
nodig in het jaar daarop overgenomen in het werkprogramma.
Uit interviews onder voorzitters en leden van adviesraden blijkt dat er over het algemeen waardering
is voor de wijze waarop de meerjarenprogramma’s en werkprogramma’s tot stand komen. De
stakeholders kunnen hun expertise inbrengen en vinden dat die inbreng ook (zij het soms in
beperkte mate of in aangepaste vorm) terug te vinden is in de CBS-plannen.
Verder is in interviews meermalen opgemerkt (en dat is ook terug te vinden in CBS-documenten)
dat de inhoudelijke prioriteiten voor circa 70 tot 80% vastliggen vanwege wet- en regelgeving binnen

10
43925

de Europese Unie. Het CBS wordt geacht veel statistieken te leveren aan Eurostat, het statistische
instituut van de EU. De inhoudelijke vernieuwing kan vooral worden gezocht binnen de statistieken
waarover geen internationale afspraken bestaan zowel voor wat betreft de economische, sociale en
ruimtelijke statistieken.
3.2 Gegevensverzameling
In de Wet op het CBS zijn de bevoegdheden van het CBS vastgelegd omtrent het verzamelen van
gegevens en de eisen die worden gesteld aan de gegevensverstrekkers. Er zijn in die wet twee
bronnen voor gegevens opgenomen. Ten eerste is er de verwervingsbevoegdheid die ervoor zorgt
dat het CBS voor statistische doeleinden gebruik kan maken van registraties en administraties die
met publieke middelen zijn gefinancierd (bijv. bij instellingen en diensten op Rijks-, provinciaal en
gemeentelijk niveau, bij waterschappen, openbare lichamen en ZBO’s). In de CBS-wet is geregeld
dat het CBS eerst optimaal gebruik dient te maken van registerdata voordat wordt geënquêteerd
onder doelgroepen.10 Uit interviews met stakeholders en na bestudering van diverse
samenwerkingsovereenkomsten (o.a. met DNB en Belastingdienst) blijkt dat het CBS nauwlettend
toeziet op de kwaliteit van databestanden en gegevensbescherming.
Ten tweede is er de verstrekking van individuele gegevens door ondernemingen, vrije
beroepsoefenaren, instellingen en rechtspersonen die daarvoor worden aangeschreven. Deze
partijen worden door het CBS ‘berichtgevers’ genoemd. De verstrekking van gegevens aan het CBS
geschiedt kosteloos binnen een gestelde termijn zonder dat een beroep kan worden gedaan op
geheimhoudingsverplichtingen (met uitzondering van verplichtingen die voortkomen uit
internationale regelgeving). Zo nodig kan het CBS een boete opleggen bij nalatigheid. Daar gaat
een procedure van aankondiging en reactie aan vooraf. Hoewel boetes in de praktijk worden
opgelegd, investeert het CBS bij voorkeur in de relatie met gegevensverstrekkers (bijv. door
informatie terug te geven) om zo de bereidheid tot medewerking zo groot mogelijk te houden.
Gegevens worden vaker dan in het verleden digitaal aangeleverd. Door technologische
ontwikkelingen en de verbeterde toegang tot elektronische databestanden worden gegevens steeds
efficiënter (d.w.z. met minder middelen en administratieve lasten) aan het CBS geleverd.
Voorbeelden zijn de WALVIS-data van Belastingdienst/UWV, gegevens over btw-inkomsten van de
Belastingdienst en bedrijfsgegevens uit gedeelde registers (eXtensible Business Reporting
Language) van de Belastingdienst en Kamers van Koophandel.
Uit gesprekken met publieke instellingen die registers beheren blijkt dat zij de samenwerking met
het CBS als doeltreffend ervaren. Samenwerkingsovereenkomsten geven de kaders aan
waarbinnen gewerkt wordt. Op de werkvloer werken CBS’ers en medewerkers van register
10

In de AMvB ‘Besluit gegevensverwerving CBS’ (Staatsblad 2008, 338) is vastgelegd bij welke bedrijven het

CBS zo nodig welke data mag uitvragen.

11
43925

beherende instellingen samen om de kwaliteit van registers en de ontsluiting/toegankelijkheid te
waarborgen. Zo zijn bij de Belastingdienst (onderdeel loonheffing) CBS-medewerkers toegevoegd
aan een gezamenlijk kwaliteitsteam (CBS-UWV-Belastingdienst).
Ook zien we steeds meer samenwerking bij het verzamelen van gegevens om dubbele uitvraag te
voorkomen. Zo is er samenwerking met de Kamers van Koophandel, VNO-NCW en MKB Nederland
om één gezamenlijke conjunctuurenquête af te nemen, de zogeheten Conjunctuur Enquête
Nederland (COEN). Voorheen verzamelden de partijen elk afzonderlijk hun data. Nu doet het CBS
dat. Het gevolg is een geringe toename van administratieve lasten die het CBS veroorzaakt, maar
per saldo een aanzienlijke afname van de administratieve lasten door de drie partijen gezamenlijk.
Met de ministeries van Justitie en Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties is het CBS in de
evaluatieperiode de Veiligheidsmonitor gestart, waardoor meer eenduidige cijfers over veiligheid
beschikbaar komen en een kostenbesparing wordt gerealiseerd. Een ander voorbeeld is het
Compendium voor de Leefomgeving dat is ontwikkeld met het Planbureau voor de Leefomgeving en
Wageningen Universiteit en Researchcentrum. Hierin zijn statistische indicatoren voor de
leefomgeving ontwikkeld.
Gegevensbescherming
In de Wet op het CBS is vastgelegd hoe het CBS met gegevensbescherming moet omgaan. Deze
wettelijke bepalingen worden strikt nageleefd. Dat blijkt uit de informatie in jaarverslagen en uit
gesprekken met gegevensverstrekkers en datagebruikers (bijv. gebruikers van micro-data die onder
strenge voorwaarden gebruik kunnen maken van brongegevens). Het CBS investeert ook in tools
voor gegevensbescherming bij veranderende statistiekproductie. Dergelijke activiteiten worden
medegefinancierd door Eurostat.
3.3 Kwaliteitsborging
Het CBS heeft in de evaluatieperiode verschillende initiatieven genomen voor kwaliteitsverbetering
van statistische processen. Veruit het meest omvangrijk en ingrijpend was de implementatie van het
ICT-masterplan uit 2006.11 Dit plan had tot doel om een uniforme CBS-brede business architectuur
te implementeren. Hierdoor zijn methoden, processen en ICT-toepassingen meer op één leest
geschoeid.12 Standaardisering en uniformering van statistische processen dragen bij aan efficiency
(minder maatwerksystemen, lagere kosten) en lagere administratieve lastendruk. Een ingrijpend
onderdeel van de procesvernieuwing was het herontwerp van de keten van economische
statistieken (project HEcS).

11

Ook de CCS noemt het ICT-masterplan in haar jaarverslag van 2006 bepalend voor de realisatie van de in

het meerjarenprogramma 2004-2008 opgenomen doelstellingen.
12

Jaarverslag 2005 en 2006.

12
43925

In de evaluatieperiode zijn ook structuren ontwikkeld die de kwaliteit van de statistiekproductie
moeten borgen. De belangrijkste zijn:


Interne audits voor de monitoring van de kwaliteit van statistische processen en risico’s. Het
CBS heeft een deel van de statistieken aangewezen als ‘imagobepalend’. De kwaliteit van die
cijfers moet onomstreden zijn. Cijferfouten kunnen belangrijke gevolgen hebben voor de
uitvoering van overheidsbeleid en afspraken tussen sociale partners. Cijfers worden
bijvoorbeeld gebruikt bij het corrigeren voor inflatie bij huren, uitkeringen en belastingtarieven.
Om de kwaliteit te waarborgen wordt elk van de imagobepalende statistieken eens in de drie
jaar geaudit. Dit gebeurt door een auditteam van de divisie Methodologie en Kwaliteit. Op de
overige statistieken worden regulier self-assessments uitgevoerd, die – indien nodig – gevolgd
worden door audits.



Toepassing van de European Statistics Code of Practice, 2004 (code voor de communautaire
statistieken).13 Daarbij hoort ook het ondergaan van peer review, waarin getoetst wordt of de
code wordt nageleefd.14 De code bestaat uit 15 beginselen die bij de productie van
communautaire statistieken moeten worden toegepast. Deze komen grotendeels overeen met
andere internationale normen, zoals de Fundamental Principles of Official Statistics die de
Statistische Commissie van de Verenigde Naties in 1994 heeft vastgesteld. De code voor de
communautaire statistieken heeft een tweeledig doel: verbetering van het vertrouwen in
statistische instanties in Europa én verbetering van de kwaliteit van de door hen geproduceerde
en verspreide statistieken. De code is hoofdzakelijk van toepassing op de productie van officiële
statistieken binnen het Europees statistisch systeem (ESS).



Reflectie door externe experts. Externe experts reflecteren regelmatig op de relevantie en
methoden van statistiekproductie. Zij worden daartoe uitgenodigd in adviesraden en op
(internationale) congressen en in workshops.



Actieve deelname aan het wetenschappelijk debat over statistische methoden en technieken.
Daarvoor zijn onderzoekers aangesteld of medewerkers vrijgemaakt voor wetenschappelijk
onderzoek (ca. 15 fte binnen de Divisie Methodologie en Kwaliteit). In 2010 heeft een externe

13

Deze code met Europese normen voor statistische instanties is opgesteld en goedgekeurd door de nationale

bureaus voor de statistiek. Op 17 november 2004 is een eerste ontwerp van de beginselen met de lidstaten in
het Comité Statistisch Programma (CSP) besproken. Vervolgens heeft het CSP aan een werkgroep de
opdracht gegeven een voorstel voor een praktijkcode uit te werken; dit voorstel is op 24 februari goedgekeurd
door de CSP.
14

In 2006 is een peer review uitgevoerd door drie internationale experts van andere statistische instellingen:

Peer review Central Bureau of Statistics, Netherlands on the implementation of the European Statistics Code of
Practice, door Jan Byfuglien, Daniel Defays en Günter Kopsch.

13
43925

commissie van drie deskundigen de kwaliteit van wetenschappelijke activiteiten over de periode
2006-2010 positief beoordeeld.15 Deelname aan het wetenschappelijk discours werd door de
commissie belangrijk gevonden omdat dit a) helpt om goede medewerkers aan te trekken c.q.
te behouden, en b) het mogelijk maakt externe validatie van methoden en technieken uit te
voeren.


Strategisch en tactisch bilateraal overleg met belangrijke partners zoals het CPB, DNB, het
ministerie van Financiën en het ministerie van BZK. Deze overleggen vinden circa twee maal
per jaar plaats. Bij het CBS zijn relatiebeheerders aangesteld die de ‘accounts’ beheren. Zij
zorgen dat het overleg met strategische partners goed verloopt.



Prestatie-indicatoren waarover wordt gerapporteerd in jaarverslagen (richting CCS en EL&I). Zie
voor de ontwikkeling op de prestatie-indicatoren paragraaf 4.2

Uit interviews blijkt dat stakeholders de kwaliteit van CBS-statistieken zeer hoog achten. In
samenwerkingsrelaties is kwaliteit van informatie altijd een belangrijke voorwaarde.
3.4 Administratieve lasten
Het beperken van de administratieve lastendruk voor berichtgevers is een wettelijke taak van het
CBS. Uit de meerjarenprogramma’s, werkprogramma’s en jaarverslagen blijkt dat dit ook een
belangrijk aandachtspunt is. De administratieve lastendruk is gedurende de evaluatieperiode
gedaald. In de evaluatieperiode zijn twee verschillende meetmethoden gebruikt. In 2002 is de eerste
rijksbrede nulmeting naar administratieve lasten gehouden, gevolgd door een tweede rijksbrede
nulmeting in 2007, waarbij een nieuwe rijksbrede berekeningsmethodiek is ingevoerd. In de eerste
jaren van de evaluatieperiode (2003-2006) is een daling van de administratieve lastendruk
tenietgedaan door een stijging in 2006 als gevolg van meer handel met meer EU-lidstaten en
gestegen invultijden van de enquêtes voor deze internationale handelsstatistiek. In 2007, 2008 en
2009 zijn de lasten gedaald met bijna 15% (bijlage 5). De administratieve lastendruk die wordt
veroorzaakt door het CBS bedroeg in 2009 minder dan 0,25% van de totale lastendruk die werd
veroorzaakt door publieke instellingen (€19,8 miljoen op een totaal van € 8 miljard).16
Ondanks inspanningen van het CBS om de lastendruk terug te brengen, is er bij veel bedrijven en
instellingen de perceptie dat de druk van ‘uitvragen’ nog steeds hoog is. Daarom heeft het CBS in
de evaluatieperiode een aantal maatregelen genomen om de beeldvorming om te buigen.
Voorbeelden zijn de ‘statistiekvakantie’ (MKB-bedrijven worden na deelname aan een statistiek een
jaar buiten de steekproef gehouden) en het voorkomen van stapeling (bedrijven worden in één jaar
15

External review methodological research 2006-2010, Peter van der Heijden, Peter Kooiman en Ineke Stoop,

5 oktober 2010.
16

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 29 515, nr. 323.

14
43925

maximaal één keer betrokken in een steekproef). Verder hecht het CBS aan goede contacten met
en informatievoorziening voor berichtgevers. In 2008 is de adviesraad berichtgevers ingesteld om te
adviseren over gegevensverzameling. Tot slot geeft het CBS als tegenprestatie steeds vaker
geaggregeerde informatie terug aan berichtgevers, bijvoorbeeld benchmarkgegevens op
sectorniveau.
In de evaluatieperiode heeft het CBS ook aandacht gehad voor het terugdringen van
interbestuurlijke administratieve lasten voor decentrale overheden. Het CBS is vanaf 2007
betrokken bij het project Single information Single audit (Sisa). Dit project gaat over de vermindering
en harmonisering van verantwoordingsinformatie over specifieke uitkeringen van decentrale
overheden aan departementen. Het CBS neemt deel aan de SiSa-begeleidingscommissie van het
ministerie van BZK. Verder is het CBS betrokken bij het proces van het aan- en doorleveren van
gegevens in het kader van SiSa.
Over het terugdringen van de interbestuurlijke administratieve lasten van decentrale overheden
zijn geen gevalideerde cijfers beschikbaar, alleen schattingen. Sinds 2011 heeft interbestuurlijke
administratieve lastendruk rijksbreed meer aandacht gekregen en wordt deze ook verder
onderzocht.

15
43925

4. Statistische output en bereik

4.1 Statistische output
De CBS-output is gesorteerd naar thema’s. Deze thematische indeling wordt gebruikt in de Statline
databank (www.cbs.nl) en bij publicaties, artikelen en boeken. Ook zijn per thema de begrippen,
classificaties en dataverzameling toegelicht.

CBS-thema’s
Arbeid en sociale zekerheid

Industrie en energie

Overheid en politiek

Bedrijven

Inkomen en bestedingen

Prijzen

Bevolking

Internationale handel

Veiligheid en recht

Bouwen en wonen

Landbouw

Verkeer en vervoer

Financiële en zakelijke diensten

Macro-economie

Vrije tijd en cultuur

Gezondheid en welzijn

Natuur en milieu

Handel en horeca

Onderwijs

Naast de thema’s zijn er ‘dossiers’. Deze zijn thema-overstijgend en bieden de belangrijkste
informatie die het CBS heeft over een specifiek onderwerp, zoals de globalisering of het
ondernemingsklimaat.

CBS-dossiers
Allochtonen

Globalisering

Ondernemingsklimaat

Conjunctuur

Historische reeksen

Vergrijzing

Duurzaamheid

Jongeren

Emancipatie

Kenniseconomie en productiviteit

Europese Unie

Levensloop
Nederland regionaal

In tabel 4.1 is de output opgenomen zoals in de jaarverslagen vermeld.

16
43925

Tabel 4.1 Output van het CBS, 2004-2009
Output

2004

2005

2006

2007

2008

2009

Persberichten gericht aan

149

147

120

97

88

84

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

79

111

114

Webartikelen 3)

232

214

202

345

301

304

Statlinetabellen

1.380

1.520

1.697

1.771

2.107

2.349

Publicaties papier 4)

onbekend

46

43

48

61

56

Publicaties electronisch 5)

onbekend

8

12

51

115

191

Eurostatleveringen 6)

650

726

754

806

751

876

Centrum voor

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

28

227

294

onbekend

onbekend

onbekend

onbekend

32

49

27.900

21.599

19.700

18.500

17.833

15.671

18.800

12.646

9.200

9.900

10.534

12.379

media

1)

Conjunctuurberichten over
korte termijn statistieken

2)

Beleidsstatistiek,
microdatabestanden 7)
Centrum voor
Beleidsstatistiek, overig
maatwerk (opdrachten)
Inlichtingen via infoservice,
telefonisch

8)

Inlichtingen via infoservice,
e-mail/brief/fax 8)
1)

Vanaf 2007 is het aantal persberichten aanzienlijk teruggebracht, omdat was gebleken dat een deel van de persberichten

niet werd overgenomen door de media. Berichten met minder dan 50% dekking in zes belangrijke landelijke dagbladen zijn
geschrapt.
2)

Een deel van de informatie die voorheen in persberichten werd opgenomen is sinds 2007 gepubliceerd als elektronisch

conjunctuurbericht op de website. Vanaf 2007 is het aantal elektronische conjunctuurberichten bijgehouden.
3)

Dit zijn artikelen waarover het CBS geen persbericht naar buiten brengt. Het gaat om ca. 4 à 5 artikelen per week. De

daling in 2008 wordt veroorzaakt doordat het aantal ‘kortjes’ (compacte nieuwsfeitjes, die ook worden meegeteld bij
webartikelen) in dat jaar en daarna fors lager was dan daarvoor. Deze vorm van output is afgebouwd.

17
43925

4)

Beeldbepalende publicaties worden nog altijd in hard copy naar buiten gebracht.

5)

Steeds meer publicaties die voorheen op papier verschenen worden nu in digitale vorm (pdf) op de website gepubliceerd.

6)

De daling van Eurostatleveringen in 2008 wordt verklaard door wijzigingen in enkele verordeningen waardoor informatie

meer geaggregeerd moet worden aangeleverd (en dus in minder leveringen).
7)

Het betreft hier gecontroleerde outputbestanden.

8)

Bij de infoservice wordt van oudsher onderscheid gemaakt tussen mondelinge en schriftelijke beantwoording van vragen.

Aan de infoservice per telefoon waren een tijd lang kosten verbonden, waardoor het zinvol was te weten hoeveel telefoontjes
er binnen kwamen.

Uit tabel 4.1 blijkt dat de output op nagenoeg alle onderdelen een grote toename laat zien. Zo is het
aantal Statlinetabellen in de periode 2004-2009 met 70% toegenomen. Het aantal webartikelen laat
ook een toename zien (31%). Dit zijn artikelen waarover het CBS geen persbericht naar buiten
brengt. De webartikelen laten in de eerste jaren een lichte daling zien, met een toename in 2007.
Vanaf dat jaar werden ook korte nieuwsfeitjes (‘kortjes’) meegeteld. Het aantal korte
nieuwsberichten is de laatste twee jaar teruggebracht.
Het aantal Eurostatleveringen is in de evaluatieperiode met 35% toegenomen. Ook worden de data
meer geaggregeerd aangeleverd. Dat betekent dus niet alleen meer leveringen, maar ook meer
data per levering.
Verder is zichtbaar dat het aantal publicaties (op papier én elektronisch) is gestegen van 54 (in
2005) naar 247 (in 2009). Het aantal leveringen van microbestanden en werk voor derden via het
Centrum voor Beleidsonderzoek is in de laatste jaren ook gestegen. Door het toenemend gebruik
van de CBS-website is de informatievoorziening via de Infoservice afgenomen. Ook het aantal
persberichten laat een afname zien, doordat het CBS dit aantal bewust heeft teruggebracht. Een
deel van de persberichten (rond bepaalde thema’s) werd niet overgenomen door de media. Deze
worden niet meer als persbericht uitgebracht.
4.2 Prestatie-indicatoren
Sinds het begin van de evaluatieperiode rapporteert het CBS aan de CCS en het ministerie van
EL&I over de prestaties. In de jaarverslagen 2004-2006 zijn prestatie-indicatoren opgenomen die
betrekking hebben op vermindering van administratieve lasten, respons op enquêtes, gebruik van
externe registers, tijdigheid van aanlevering van statistieken, validiteit van statistieken, kennisniveau
in de organisatie, extern gebruik van eindproducten, klanttevredenheid, doelmatigheid in de
bedrijfsvoering, kwaliteitszorg, het gebruik van Statline en de citatie van het CBS in kamerstukken.
Een uitvoerige tabel met de scores op de prestatie-indicatoren is weergeven in bijlage 5. Deze tabel
is door het CBS aangevuld met informatie voor de jaren 2007-2009. De overzichten laten een
overwegend positief beeld zien van de prestaties.

18
43925

In 2007 is een nieuw stelsel van prestatie-indicatoren van kracht geworden. Dit stelsel is
opgenomen in bijlage 6. Met enige regelmaat waren er in de jaren daarvoor discussies over de
focus en formulering van de prestatie-indicatoren. Op verzoek van de CCS leidde dit tot het voorstel
van de DG CBS aan het ministerie van EZ om in overleg met de CCS een nieuwe set te ontwikkelen
ten behoeve van de EZ-begroting 2007. Tijdens de eerste vergadering van de CCS in 2006 is de
inbreng voor de EZ-begroting 2007 vastgesteld. Het nieuwe stelsel van indicatoren valt uitéén in
twee delen: een deelverzameling voor de Kamer en het ministerie van EL&I en een additionele
deelverzameling voor de toezichthouder CCS.17 De indicatoren hebben betrekking op de uitvoering
van het meerjarenprogramma, het voldoen aan Europese afspraken, de realisatie van de
publicatiekalender, respons op primaire waarneming voor internationale handel, respons op de
uitgezette steekproef voor de enquête beroepsbevolking, gebruik van statistische output via Statline,
gebruik statistische output in media en Kamerstukken, productiviteit van het CvB, risicoanalyse van
statistieken, klanttevredenheid, kwaliteit van het financieel beheer, de correcte totstandkoming van
indicatoren, financiële gezondheid van het instituut, vernieuwing in het productieproces,
samenstelling van personeelsbestand en arbeidssatisfactie.
Voor de meeste onderwerpen zijn ook streefwaarden geformuleerd. Daar waar het CBS geen
invloed heeft op de uitkomsten (bijv. de overname van persberichten door media) is dat niet het
geval. De streefwaarden liggen volgens het CBS iets boven de historische prestatiecijfers, waaruit
blijkt dat de prestatienormen realistisch zijn, maar tegelijkertijd ambitie uitstralen.
De prestatiecijfers op de indicatoren voor de jaren 2007-2009 vertonen een overwegend positief
beeld. Op de meeste prestatie-indicatoren scoort het CBS op of boven het niveau van de
streefwaarden. Op enkele onderdelen scoort het CBS in een enkel jaar net iets onder de
streefwaarden.
4.3 Toegang tot data
Het CBS heeft in de evaluatieperiode veel energie gestoken in het toegankelijker maken van data.
Communicatie via internet is steeds meer centraal komen te staan. Een van de belangrijkste CBSproducten is Statline. Dit is de elektronische databank van het CBS. In Statline staat statistische
informatie over uiteenlopende maatschappelijke onderwerpen in de vorm van tabellen, grafieken en
kaarten. Alle informatie is gratis toegankelijk via de website. Via de website biedt het CBS ook
digitale publicaties, een webmagazine, de conjunctuurklok, CBS in uw buurt, de Bedrijvensite en
andere (interactieve) producten.

17

Voor de selectie van sturingsvariabelen werden vier criteria geformuleerd: 1) de set moet gericht zijn op

sturing en beheersing van het statistisch product, 2) de set moet beperkt blijven tot de essentie, 3) de set moet
niet uitlokken tot oneigenlijk strategisch gedrag, 4) de set moet begrijpelijk zijn voor de ontvangers ervan.

19
43925

Daarnaast zijn er nog enkele andere ontwikkelingen die de beschikbaarheid van statistische
informatie hebben vergroot. We noemen de maatwerkdiensten, microdataservices en
Eurostatleveringen.
Maatwerkstatistieken
In 2002 is het Centrum voor Beleidsstatistiek (CvB) opgericht om te voldoen aan de wensen van
gebruikers om specifieke bewerkte statistische informatie te ontvangen. Het CvB verricht op verzoek
kortlopende statistische onderzoeken. Voor vraagstukken van hoog specialistisch niveau verwijst
het CvB gebruikers door naar gespecialiseerde afdelingen van het CBS.
De grootste afnemers van maatwerkdiensten van het CBS zijn op dit moment de ministeries van
I&M, SZW en EL&I. Het CBS is voor veel partijen een aantrekkelijke dataleverancier en/of
samenwerkingspartner, omdat het de enige instelling is die voor statistische doeleinden de
wettelijke mogelijkheid heeft om persoons- en bedrijfsgegevens aan elkaar te koppelen (met
garanties voor privacybescherming). De resultaten van opdrachtonderzoek zijn openbaar
toegankelijk via de website van het CBS. Het CBS mag niet extra enquêteren in het kader van
maatwerkonderzoek, maar alleen gebruik maken van bestaand materiaal.
Het CvB is in de periode 2004-2009 gegroeid van 8 naar circa 40 fte.18 De groei is het gevolg van de
toegenomen vraag naar statistieken-op-maat. Omdat er inkomsten tegenover staan, leidt de groei
niet tot druk op de CBS-begroting.
Circa 8% van de bedrijfsopbrengsten van het CBS komt voort uit werk voor derden, waarvan een
belangrijk deel wordt verricht door het CvB. In totaal kwam het werk voor derden in 2009 overeen
met een bedrag van ruim € 15,5 miljoen. In de evaluatieperiode is het aandeel werk voor derden in
de totale opbrengsten gestegen van 5% naar 8%.
Microdata services
Om de wetenschappelijke en maatschappelijke waarde van microdata te vergroten heeft het CBS in
de evaluatieperiode besloten om microdata voor externe onderzoekers makkelijker beschikbaar te

18

FTE staat voor full time equivalent, dat wil zeggen het aantal werknemers omgerekend naar voltijd

medewerkers. Het CBS gebruikt zelf de term VTE (voltijds equivalent), maar vanwege de departementale
standaarden wordt hier de term FTE gebruikt.
De groei van het Centrum voor Beleidsstatistiek was in de evaluatieperiode gemaximeerd doordat het CBS te
maken had met de bezuinigingstaakstelling van kabinet Balkenende II. Deze bezuinigingstaakstellingen
hadden betrekking op zowel budget als formatie-omvang (de zogenoemde dubbel slot constructie in het kader
van de Bekker-norm). Een groei van (door opdrachtgevers gefinancierde) capaciteit bij het CvB zou moeten
leiden tot een extra personeelsreductie in de rest van de organisatie.

20
43925

stellen. Het CBS bood aanvankelijk on site access aan, maar sinds 2005 is ook begonnen met
remote access (toegang tot de microdata via een beveiligde verbinding).
Voor de toegang tot microdata is een machtiging nodig, die wordt afgegeven door de CCS.
Machtigingen worden verstrekt aan publieke en private organisaties met een onderzoekstaak. De
belangrijkste klanten van microdataservices zijn het CPB, SCP en de universitaire
19
onderzoekswereld.
In 2004 werd voor 58 projecten gebruik gemaakt van on-site toegang tot microdata. In 2008 ging het
om 202 projecten. In 2009 waren er bijna 50 aansluitingen op microdata via remote access (voor
circa 300 gebruikers bij 40 instellingen met een machtiging).
Het CBS brengt geen kosten in rekening voor statistische (micro)data, omdat die met publieke
middelen tot stand zijn gekomen. Wel worden kosten gerekend voor het bewerken en toegankelijk
maken van data. De tarieven voor het gebruik van microdata staan op de website. Kosten
verschillen voor gebruik on site (bijv. huur werkplek, administratiekosten nieuw project,
outputcontrole) en gebruik via remote access (installatie werkplek, abonnementskosten werkplek,
outputcontrole).
Het gebruik van microdata begint met een intake. De onderzoeker geeft aan welke data nodig zijn
en het CBS bekijkt wat er nodig is om die informatie te leveren. Na goedkeuring van de
projectaanvraag wordt toegang verleend tot de gespecificeerde dataset(s). Die toegang is beperkt
tot de precieze onderzoeksvragen die zijn ingediend (deze doelbinding wordt vastgesteld in de
intakefase). Als onderzoeksvragen wezenlijk veranderen of de doelbinding wordt geschonden, wordt
opnieuw een intake doorlopen. Projecten – ook van dezelfde onderzoeker – zijn apart ingedeeld, en

19

Beveiligde CBS-data voor onderzoekers worden ook toegankelijk gemaakt via het sociaalwetenschappelijk

data-archief DANS en de voorlopers ervan: het Wetenschappelijk-Statistisch Agentschap (WSA) van NWO en
daarvoor het Steinmetzarchief. WSA en meer recent DANS betaalden het CBS voor de datatoegang. Levering
van (gratis) data via DANS gebeurde aan het eind van de evaluatieperiode nog steeds, waarbij het aantal
bestanden is afgenomen, terwijl het gebruik ervan is toegenomen. Voordeel van de via DANS geleverde data is
dat de onderzoeker er niet voor hoeft te betalen, omdat er geen aanvullende bewerkingen plaatsvinden op de
data. Een ander voordeel is dat de onderzoeker ook eigen analytische software kan gebruiken. Nadeel is
echter dat de via DANS geleverde data minder gedetailleerd (ingedikt) zijn, vanwege
geheimhoudingsoverwegingen.

21
43925

kunnen geen gebruik maken van elkaars data. Dit heeft te maken met privacywetgeving, statistische
gedragscodes en beroepsethiek, zoals die van het International Statistiscal Institute.
Uit gesprekken met enkele (wetenschappelijke) onderzoekers blijkt dat de toegang tot
microdataservices wordt gewaardeerd, maar dat het systeem niet altijd even gebruiksvriendelijk
wordt gevonden. Zij geven aan dat de privacymaatregelen de flexibiliteit in het gebruik beperken
(bijv. koppeling van databestanden, het ontbreken van een ‘shared facility’ waardoor geen gebruik
gemaakt kan worden van het werk van databestanden voor eerdere projecten). Verder is kritiek
geuit op de kosten van het gebruik van microdata. De bewerking van data door het CBS is
tijdsintensief en als gevolg van de privacymaatregelen moet output nauwkeurig getoetst worden.
Dat brengt kosten met zich mee die een claim leggen op het wetenschappelijke onderzoeksbudget.
Het CBS was zich hier in de evaluatieperiode van bewust en heeft gewerkt (en werkt nog steeds)
aan de verbetering van de dienstverlening (kortere wachttijden, wijziging in structuur van de
tarieven).20 Het CBS draagt momenteel 60% van de kosten van de dienstverlening. Klanten betalen
de resterende 40%.
Leveringen aan Eurostat
Conform Europese afspraken levert het CBS statistische data aan Eurostat, een directoraatgeneraal van de Europese Commissie. De data die Eurostat verzamelt, worden gebruikt om de EC
te voorzien van beleidsinformatie. Data van Eurostat worden ook toegankelijk gemaakt voor praktijk
en wetenschap. Momenteel zijn er ruim 300 verordeningen betreffende de levering van statistische
informatie van lidstaten aan de EC/Eurostat. In een verordening worden definities en
referentieperioden gegeven voor de aan te leveren data. Dat betekent dat elk Europees land
dezelfde definities en meetperioden hanteert, zodat statistiekreeksen vergelijkbaar zijn.
Eurostat ziet toe op de kwaliteit en tijdigheid van statistieken. Kwaliteitsmaatstaven zijn vastgelegd
in de European Statistics Code of Practice (2004). De code bestaat uit 15 principes met indicatoren
om ze meetbaar te maken. De principes zijn verdeeld in drie groepen; institutioneel kader,
statistisch proces en statistische output. Belangrijke eisen als onafhankelijkheid, methodologie,
privacy waarborging en toegankelijkheid van resultaten kunnen met de code worden getoetst.
Het CBS heeft zich in 2006 opgegeven als vrijwilliger om een peer review te ondergaan aan de
hand van zeven principes van de code. De review diende zowel om de code te toetsen als om het
CBS te evalueren. Het CBS scoorde erg goed op de review, er waren enkel verbeterpunten op het

20

Het CBS geeft aan dat de wachttijden een gevolg zijn van het ‘dubbel slot’, het ‘slot’ op de begroting en

formatie-omvang.

22
43925

gebied van kwaliteitsmanagement.21 Volgens de review beschikt het CBS bijvoorbeeld over een
‘high degree of compliance in the area of statistical confidentiality’.
Het CBS monitort ook zelf de tijdigheid van de levering van statistieken aan Eurostat en rapporteert
daarover in het jaarverslag. Gedurende de evaluatieperiode schommelt het percentage tussen de
85 en 95.
4.4 Gebruik van data door doelgroepen
Volgens de wet heeft het CBS drie doelgroepen: praktijk, beleid en wetenschap (CBS-wet, art. 3).
Deze globale indeling kan nog verder worden gedifferentieerd. Op basis van de jaarverslagen en
interviews met stakeholders kan de volgende indeling worden gemaakt: planbureaus,
departementen, wetenschap, adviesorganen, pers/media, bedrijfsleven, overheden en samenleving.

Planbureaus

Departementen

Bedrijfsleven

Wetenschap

Adviesorganen

CBS

Pers/media

Overheden

Samenleving

Figuur 4.1 Doelgroepen van het CBS

21

Peer review Central Bureau of Statistics Netherlands on the implementation of the European Statistics Code

of Practice (2006).

23
43925

Klanttevredenheid
De klanttevredenheid is gedurende de evaluatieperiode jaarlijks gemeten. Het klantcijfer ligt in de
beginjaren rond 7,1 en 7,2 en in de laatste jaren op 7,3.
In 2010 heeft het CBS een meting naar het relatiebeheer uitgevoerd. Bij deze meting is nagegaan
hoe externe relaties de samenwerking met het CBS beoordelen en welke verbeteringen mogelijk
zijn. Hoewel deze meting buiten de evaluatieperiode valt, geven we toch een beeld van de
uitkomsten omdat de informatie ook betrekking heeft op de jaren voor 2010. De informatie is door
het CBS zelf verzameld middels interviews met 12 strategische relaties. Hieruit bleek dat zij over het
algemeen tevreden waren over de samenwerking met het CBS (gemiddelde waardering 7,7). Ten
aanzien van de inhoud van de contacten en de kwaliteit van de cijfers scoorde het CBS gemiddeld
een 8. De respondenten uit het CBS-onderzoek noemden de organisatie gedegen, betrouwbaar,
deskundig en goed in staat om snel de juiste mensen te selecteren en te mobiliseren. De
professionaliteit van de contacten werd met een 7,2 beoordeeld. Daarnaast werden door sommige
geïnterviewden enkele verbeterpunten genoemd: communicatie rondom het proces en bij
problemen/knelpunten, het publicatiebeleid van het CBS (persberichten van het CBS zijn volgens
respondenten soms te weinig genuanceerd en/of zorgen in een enkel geval voor onverwachte
vragen van de politiek en media), inzet/profilering van het CBS bij veranderingsprocessen rondom
registraties, doorlooptijd (door koppelen van bestanden en beveiligingsmaatregelen) en
initiatiekosten van remote access, en tot slot de klantvriendelijkheid bij maatwerkopdrachten
(waarbij de respondent hogere eisen stelt aan de snelheid van leveren). De meeste respondenten
gaven aan niet alle mogelijkheden die het CBS te bieden heeft, te kennen. Vooral het
maatwerkonderzoek was relatief onbekend.
4.5 Internationale betekenis van het CBS
De internationale vergelijkbaarheid van statistieken is van groot belang. Cijfers betreffende de
bevolkingsontwikkeling, economische ontwikkeling, arbeidsmarkt of het milieu van Nederland
moeten kunnen worden vergeleken met die van andere landen. Daarom speelt het CBS een
prominente rol in de internationale overlegfora van bijvoorbeeld de Europese Unie, Verenigde
Naties en OECD voor de ontwikkeling van standaarden, methoden en technieken (bijv. European
Statistical System Committee, Conference of European Statisticians, UN Statistical Commission,
Statistical Committee OECD). Het CBS geeft ook adviezen en trainingen aan buitenlandse
statistische instituten, binnen Europa wordt dit veelal gefinancierd door de Europese Unie.
Uit enkele interviews met vertegenwoordigers van internationale organisaties (Eurostat, UN) blijkt
dat de inbreng van het CBS in internationale fora belangrijk is. Het CBS loopt in vele opzichten
voorop (bijv. methodologie-ontwikkeling, ontsluiting van statistieken en microdata, interne
kwaliteitscontrole). Daardoor geldt het CBS in menig opzicht als een maatstaf voor de ontwikkeling
van nationale statistische instituten. Een voorbeeld is de Conjunctuurklok op de CBS-website, die
inmiddels door tientallen landen is overgenomen.

24
43925

Uit interviews met Nederlandse stakeholders die internationale ervaring hebben met statistische
agentschappen, blijkt dat het CBS wereldwijd gezien behoort tot de top van nationale statistische
instituten. Andere landen in de top zijn Canada, Australië en Scandinavische landen. Het
kwaliteitsoordeel over het CBS wordt ook bevestigd op de website van het Internationaal Monetair
Fonds: ‘The Netherlands first subscribed to the IMF's Special Data Dissemination Standard (SDDS)
in June 1996, and has met SDDS specifications for the coverage, periodicity, and timeliness of the
data since April 2000. The information on the SDDS website indicates that the Netherlands satisfies
the conditions for access and integrity for all data categories, and generally satisfies the SDDS
requirements for quality.’

25
43925

5. Bedrijfsvoering

5.1 Organisatie
Het CBS was in de evaluatieperiode opgebouwd uit zeven divisies: Bedrijfseconomische
Statistieken (BES), Macro-economische Statistieken en Publicaties (MSP), Sociale en Ruimtelijke
Statistieken, Methodologie en Kwaliteit, IT Services, Dataverzameling en Staven.22 Aan het hoofd
van elke divisie staat een divisiedirecteur. De divisiedirecteuren rapporteren aan de DG CBS.

DG

Centrale
Stafdiensten

Dataverzameling

Methodologie
en Kwaliteit

Macroeconomische
Statistieken en
Publicaties

Bedrijfseconomische
Statistieken

Sociale en
Ruimtelijke
Statistieken

IT Services

Figuur 5.1 CBS-organisatiestructuur in de evaluatieperiode

In de evaluatieperiode zijn verschillende (kleine) structuur- en (grote) procesveranderingen
doorgevoerd. Deze veranderingen hadden onder meer tot doel de taakstellingen in te lossen, de
lastendruk terug te dringen, de kwaliteit van statistische processen te verbeteren en het
applicatielandschap te rationaliseren.
Veel organisatieontwikkelingen in de evaluatieperiode waren een direct of indirect gevolg van de
implementatie van het ICT-masterplan uit 2006. Hiervoor ontving het CBS van het ministerie van
EL&I een doelfinanciering van € 21,6 miljoen. Het masterplan droeg bij aan de standaardisatie en
vereenvoudiging van processen. De uniformering van statistische processen met een nieuwe ICT-

22

Aan het begin van de evaluatieperiode, in 2004, zag de organisatie er nog iets anders uit. Details staan

weergegeven in de organogrammen van CBS-jaarverslagen. Per 2012 wordt de organisatiestructuur
aangepast (in 2011 wordt al met een deel van de nieuwe structuur geëxperimenteerd). Een van de grote
veranderingen betreft de vorming de divisie Keten Economische Statistieken, waarin delen van BES en MSP
zijn ondergebracht. Deze samenvoeging is een gevolg van het project Herontwerp Economische Statistieken
(HEcS). De diverse organisatiestructuuraanpassingen zijn doorgevoerd in samenhang met de verbeteringen
van statistische processen (zoals HEcS), de krimp van het personeelsbestand en de centralisaties van de
dataverzameling en ontwikkelcapaciteit.

26
43925

infrastructuur leidde tot de noodzaak om een aantal organisatorische wijzigingen door te voeren.
Om verwante processen organisatorisch bij elkaar te brengen is bijvoorbeeld besloten om één
organisatieonderdeel in te richten voor de gehele keten van economische statistieken.
Ook aan de kant van het management en de bedrijfsvoering zijn maatregelen getroffen om het CBS
te professionaliseren. Bij de ZBO-vorming werd geconstateerd dat de bedrijfsvoering van het CBS
aanzienlijk verbeterd kon worden. Een accountantsbureau heeft uitgebreid onderzoek gedaan naar
de stand van de bedrijfsvoering en aanbevelingen gedaan. In 2004 en daarna is het CBS aan de
slag gegaan met de verbetering van de bedrijfsvoering. Uit gesprekken met leden van de
Auditcommissie (deelcommissie van de CCS) blijkt dat zij, maar ook de accountant en het
ministerie, steeds positiever zijn gaan oordelen over de bedrijfsvoering en het financieel beheer.
De divisiedirecteuren van het CBS kregen een integrale managementverantwoordelijkheid. In een
jaarlijks managementcontract met de DG werden afspraken gemaakt over taken, resultaten en
financiële kaders. Verder werd de bedrijfsvoering gecentraliseerd waardoor op centraal niveau
actueel zicht ontstond op financiële en personele ontwikkelingen. De directie Centrale
Bedrijfsvoering (CBV) kreeg bij elke divisie een ‘vooruitgeschoven post’ in de persoon van een
divisiecontroller. Deze controllers vallen onder de directie CBV maar zijn tegelijkertijd adviseur voor
de divisiedirectie. Tot slot werd de P&C-cyclus vergaand geprofessionaliseerd. Er werd een
robuuste administratie opgezet waaruit actuele en betrouwbare financiële informatie voortkwam.
Op het gebied van human resources werden maatregelen genomen voor de verbetering van de
kennis en competenties van medewerkers. Er is in de evaluatieperiode geïnvesteerd in
vaardigheden voor het management van (ICT-)projecten, management development en inhoudelijke
verdieping van statistische kennis. Vanwege de toegenomen vergrijzing van het personeelsbestand
en de verschillende organisatorische en procesmatige veranderingen is ook geïnvesteerd in de
verbetering van employability (bevorderen interne mobiliteit, training en opleiding).23
5.2 Financiën
In deze paragraaf bespreken we een aantal financiële kengetallen van het CBS. Belangrijke
kengetallen zijn de inkomsten en lasten van het CBS en het bedrijfsresultaat dat daaruit voortvloeit.
Omdat de lasten van het CBS voor het grootste deel bestaan uit personele kosten, wordt hierop
uitvoerig ingegaan. De gepresenteerde cijfers zijn grotendeels afkomstig uit de jaarverslagen 20042009 van het CBS.
De winst- en verliesrekening in de jaarverslagen geeft inzicht in de inkomsten van het CBS (ook wel
bedrijfsopbrengsten genoemd), en de bedrijfslasten. Het bedrijfsresultaat is het verschil tussen deze
opbrengsten en lasten.
23

De gemiddelde leeftijd bedroeg in 2004 47,2 jaar en in 2009 48,5 jaar. Ruim de helft van het aantal

medewerkers was in 2009 meer dan 20 jaar in dienst en 50 jaar of ouder.

27
43925

De bedrijfsopbrengsten van het CBS bestaan voor veruit het grootste deel uit de jaarlijkse bijdrage
van het ministerie van EL&I. Daarnaast genereert het CBS zelf inkomsten uit opdrachten voor
derden. Beide inkomstenbronnen laten een stijging zien tijdens de evaluatieperiode (tabel 5.1 en
figuur 5.2). De bijdrage van het ministerie van EL&I is in de periode 2004-2009 met 19%
toegenomen. De totale bedrijfsopbrengsten zijn met 24% gestegen.
Zoals in de outputcijfers in paragraaf 4.1 is te zien, staat daar een relatief grotere stijging van de
output tegenover waarbij het reguliere werkprogramma volledig is uitgevoerd. Dat betekent dat de
doelmatigheid, dat wil zeggen de verhouding tussen de input (bedrijfsopbrengsten) en de output
(bijv. Statlinetabellen, Eurostatleveringen, webartikelen, publicaties, werk voor derden), zich positief
heeft ontwikkeld.
Naast de EL&I-bijdrage en de opdrachten voor derden, toont de winst- en verliesrekening ook de
mutatie onderhanden werk en de overige bedrijfsopbrengsten als onderdeel van de totale
bedrijfsopbrengsten.
Tabel 5.1 Bedrijfsopbrengsten CBS (x € 1.000)
2004

2005

2006

2007

2008

2009

159.130

164.467

166.562

172.941

179.783

189.927

Opdracht derden

8.424

9.478

10.448

14.067

16.696

15.609

Mutatie onderhanden werk

-836

417

1.204

-480

72

978

Overige opbrengsten

424

854

1.433

2.279

1.331

1.064

167.142

175.216

179.647

188.807

197.882

207.578

Bijdrage Ministerie van
Economische Zaken

Totaal bedrijfsopbrengsten

Bron: Winst- en verliesrekening, jaarverslagen 2004-2009.

Dat de inkomsten uit opdrachten voor derden slechts een bescheiden deel uitmaken van het totaal
wordt zichtbaar in onderstaande grafiek. Hierbij merken we op dat de groeimogelijkheden voor het
Centrum voor Beleidsstatistiek tijdens de evaluatieperiode beperkt waren als gevolg van het
zogeheten ‘dubbel slot’ (de taakstelling op zowel financiën als FTE-aantallen).

28
43925

Figuur 5.2 Inkomsten naar bron van herkomst

De bedrijfslasten op de winst- en verliesrekening bestaan uit lonen en salarissen, sociale lasten,
afschrijvingen materiële vaste activa en overige bedrijfslasten. Tabel 5.2 laat de totale bedrijfslasten
per jaar zien voor de jaren 2004-2009.

29
43925

Tabel 5.2 Bedrijfslasten (x € 1.000)
2004

2005

2006

2007

2008

2009

101.133

106.172

106.551

122.055

125.537

129.226

21.157

22.126

18.362

19.822

22.548

25.091

122.290

128.298

124.913

141.877

148.085

154.317

Afschrijvingen

6.339

4.583

4.565

3.645

5.891

6.025

Overige materiële kosten

36.826

34.706

41.931

41.790

42.702

40.948

165.455

167.587

171.409

187.312

196.678

201.290

10.963

4.924

-120

7.558

7.206

6.817

176.418

172.511

171.289

194.870

203.884

208.107

Lonen en salarissen
excl. dotatie
reorganisatievoorzieningen
Sociale kosten
Loonkosten
exclusief
reorganisatiekosten

Totale bedrijfslasten
excl. reorganisatiekosten

Dotatie/vrijval voorziening
reorganisatiekosten
Totaal bedrijfslasten
excl. rentelasten

Bron: Winst- en verliesrekening, jaarverslagen 2004-2009.

Meer informatie over de opbouw van deze lasten is te vinden in de toelichting op de winst- en
verliesrekening uit de jaarverslagen. Daaruit blijkt dat de personele kosten (lonen, salarissen, en
sociale lasten) met een aandeel van circa 75% veruit de grootste kostenpost vormen. Met iets
minder dan 10% vormen de huisvestingskosten de op één na grootste kostenpost. De overige
bedrijfslasten zoals bureaukosten, dienstreizen, automatisering en de afschrijvingen op materiële

30
43925

vaste activa bedragen elk minder dan 5%. De opbouw van de lasten vertoont geen grote verschillen
tijdens de evaluatieperiode.
Gedurende de gehele evaluatieperiode is het resultaat uit operationele activiteiten positief geweest.
Omdat er echter voorzieningen in het kader van de wachtgeldproblematiek gevormd dienden te
worden, is het eigen vermogen in de afgelopen periode nauwelijks gegroeid. In tabellen 5.3 en 5.4
wordt dit weergegeven.

Tabel 5.3 Bedrijfsresultaat inclusief renteopbrengsten (x € 1.000)
2004

2005

2006

2007

2008

2009

167.142

175.216

179.647

188.807

197.882

207.578

165.455

167.587

171.409

187.312

196.678

201.290

370

1.255

2.400

3.309

2.282

-455

2.057

8.884

10.638

4.804

3.486

5.833

10.963

4.924

-120

7.558

7.206

6.817

Bedrijfsresultaat

-8.906

3.960

10.758

-2.754

-3.720

-984

Bedrijfsresultaat, exclusief
dotatie
reorganisatievoorzieningen
en rentebaten en -lasten

1.687

7.629

8.238

1.495

1.204

6.288

Totaal bedrijfsopbrengsten
Totale bedrijfslasten
excl. reorganisatiekosten
Rente
Resultaat boekjaar
excl. reorganisatiekosten
Dotatie/vrijval voorziening
24

reorganisatiekosten

Bron: Winst- en verliesrekening, jaarverslagen 2004-2009

24

Excl. dotatie/vrijval reorganisatievoorziening 2000, aangezien deze mutatie verrekend wordt met het

ministerie van EZ.

31
43925

Tabel 5.4 Eigen vermogen (x € 1.000)

Eigen vermogen

2004

2005

2006

2007

2008

2009

-/-8.906

-/-4.946

5.812

3.058

-/-662

-/-1.646

Bron: Toelichting op de balans, jaarverslagen 2004-2009.

Figuur 5.3 geeft het totaal van dotaties aan de diverse reorganisatievoorzieningen en de gevolgen
van deze dotaties voor het bedrijfsresultaat weer.

Figuur 5.3 Opbrengsten en lasten exclusief dotatie reorganisatievoorzieningen (x € 1.000)

5.3 Reorganisatievoorzieningen
In de evaluatieperiode had het CBS te kampen met de gevolgen van verschillende reorganisaties. In
2004 heeft het ministerie van EL&I een toezegging gedaan om € 21 miljoen bij te dragen aan de ITprocesvernieuwing in het kader van de reorganisatie 2004.25 Deze toezegging is opgenomen op de
balans als vordering op het ministerie. De vordering bedroeg aan het eind van de evaluatieperiode

25

Oorspronkelijk bedroeg deze toezegging € 19 miljoen. Deze is in 2005 verhoogd naar € 21 miljoen.

32
43925

nog € 6 miljoen. (Daarnaast liep er nog een vordering vanwege de toezegging van het ministerie
voor een reorganisatie uit 2000. De hoogte van die vordering bedroeg in 2009 nog € 3,4 miljoen.)

Tabel 5.5 Vordering op het Ministerie van EZ voortvloeiend uit de reorganisaties 2000 en 2004 (x € 1.000)

Vordering op EZ als gevolg
van reorganisatie 2000 en
2004

2004

2005

2006

2007

2008

2009

24.707

23.190

19.680

16.313

13.128

9.354

Bron: Balans, jaarverslagen 2004-2009.

In aanvulling op de toezegging door het ministerie van EL&I heeft het CBS voorzieningen gecreëerd
om de kosten van reorganisaties te dekken. Deze voorzieningen zijn - gespecificeerd naar jaar - op
de balans opgenomen als vreemd vermogen.26
De toelichting op de balans laat zien dat er jaarlijks dotaties worden gedaan aan de diverse
reorganisatievoorzieningen, zowel van het betreffende jaar als van voorgaande jaren. Daarnaast
vindt er jaarlijks een afname plaats van reorganisatievoorzieningen in verband met gerealiseerde
kosten en vrijval.27 Tabel 5.6 en figuur 5.4 tonen de ontwikkeling van de reorganisatievoorzieningen
tijdens de evaluatieperiode.

26

Er zijn separate voorzieningen voor de reorganisaties 2000, 2004, 2005, 2006, 2007, 2008, en 2009.

27

Tijdens de evaluatieperiode is in een aantal jaren het beroep op de voorzieningen kleiner geweest dan

verwacht als gevolg van het herplaatsen van kandidaten, waardoor in die jaren een deel van de voorziening is
vrijgevallen.

33
43925

Tabel 5.6 Jaarlijkse toe- en afname reorganisatievoorzieningen (x € 1.000)
2004

2005

2006

2007

2008

2009

2010

6.898

35.710

36.970

29.156

31.717

33.183

34.210

29.963

12.300

677

11.301

8.957

13.878

7.314

675

3.664

6.595

5.167

5.769

6.399

-8.074

476

7.376

1.896

3.573

1.722

6.452

-3.241

Netto dotatie

28.812

1.260

-7.814

2.561

1.466

1.027

-4.001

Totaal reorganisatievoorziening
(incl. WW-verplichting) 31/12

35.710

36.970

29.156

31.717

33.183

34.210

30.209

Totaal reorganisatievoorziening
(incl. WW-verplichting)
Bruto dotatie
Onttrekkingen
Vrijval

Bron: Toelichting op de winst- en verliesrekening, jaarverslagen 2004-2010.

Het totale saldo van de voorzieningen voor de reorganisaties van 2004 tot en met 2010 bedroeg
aan het eind van 2010 nog ruim € 30 miljoen. De uitgaven voor de reorganisaties krijgen deels hun
beslag in de komende jaren. Daarom zullen de voorzieningen verder uitgeput worden in 2011 en
verder.

Figuur 5.4 Reorganisatievoorzieningen en nog te verwachten onttrekkingen o.b.v. jaarverslagen 2004-2010
(x € 1.000)

34
43925

5.4 Personeel
Als gevolg van taakstellingen die in de evaluatieperiode met het ministerie van EL&I zijn
afgesproken rondom FTE-aantallen, is de omvang van het personeel (uitgedrukt in FTE) tijdens de
evaluatieperiode teruggebracht. Tabel 5.7 en figuur 5.5 tonen het verloop van de FTE-aantallen in
de jaren 2004-2009. Aan het eind van de evaluatieperiode werd het reguliere werkprogramma
exclusief de nieuwe EU-verplichtingen en extra werkzaamheden in het kader van opdrachten voor
derden met circa 19% minder capaciteit uitgevoerd dan in 2004. Ultimo 2009 bedroeg het aantal
FTE 2.100, waarmee de FTE-reductie in 2009 ten opzichte van ultimo 2003, op 263 FTE uitkomt
(2.363 -/- 2.100). Deze reductie is het saldo van de afname van de bezetting door taakstellingen en
een toename van de bezetting van ongeveer 180 FTE door extra werk voor derden en nieuwe EUverplichtingen. Daarnaast is de groep hoger opgeleiden relatief groter geworden als gevolg van de
technologische procesvernieuwing.

28

Tabel 5.7 FTE gemiddelde aantallen (x 1.000)

Gemiddelde FTE

2003

2004

2005

2006

2007

2008

2009

2.363

2.302

2.203

2.112

2.178

2.195

2.140

Bron: bedrijfseconomische kerncijfers, jaarverslagen 2004-2009.

28

De aantallen FTE 2003 betreffen de stand per 31 december 2003. De overige aantallen betreffen de

gemiddelde stand voor het betreffende jaar, zoals de verslaggevingsrichtlijnen voorschrijven. In de getallen in
de tabel is ook de bezetting voor werk voor derden en nieuwe EU-verplichtingen opgenomen, die in de
evaluatieperiode is gestegen. De stand per 31 december 2009 was 2.100 FTE.

35
43925

Figuur 5.5 FTE aantallen

Kijken we naar de verhouding tussen de bedrijfsopbrengsten en aantallen fte’s, dan zien we dat
gedurende de evaluatieperiode de bedrijfsopbrengst per fte met ruim een derde is toegenomen
(tabel 5.8).

Tabel 5.8 Bedrijfsopbrengst per FTE (€)
2004

2005

2006

2007

2008

2009

167.142

175.216

179.647

188.807

197.882

207.578

FTE

2.302

2.203

2.112

2.178

2.195

2.140

Opbrengst per FTE

72,6

79,5

85,1

86,7

90,2

97,0

Totaal bedrijfsopbrengsten

Bron: jaarverslagen 2004-2009.

36
43925

5.5 Loonkostenontwikkeling
Kijken we naar de totale loonkosten29 dan zien we dat deze in de evaluatieperiode zijn toegenomen
(tabel 5.9, figuur 5.6).
Tabel 5.9 Ontwikkeling totale loonkosten (x € 1.000)
2004

2005

2006

2007

2008

2009

Lonen en salarissen,
excl. dotatie
reorganisatievoorzieningen
en inhuur

97.985

97.498

96.357

103.752

109.258

113.238

Sociale lasten

21.157

22.126

18.362

19.822

22.548

25.091

578

950

2.945

4.069

3.912

4.184

119.720

120.574

117.664

127.643

135.718

142.513

Inhuur bij statistische
divisies
Totale loonkosten

Bron: jaarverslagen 2004-2009 gecombineerd met door het CBS verstrekte inhuurgegevens

Figuur 5.6 Ontwikkeling totale loonkosten

29

De hier getoonde loonkosten zijn de loonkosten inclusief sociale lasten en inhuur ten behoeve van de

statistische divisies in het primaire proces, maar exclusief dotaties aan de reorganisatievoorzieningen en inhuur
op ondersteunende diensten.

37
43925

Dat de totale loonkosten zijn gestegen ondanks de reductie van het aantal FTE is het gevolg van
een toename van de loonkosten per FTE. Onderstaande tabel en grafiek tonen de ontwikkeling van
de loonkosten per FTE.

Tabel 5.10 Loonkosten per FTE, inclusief inhuur (x € 1.000)

Loonkosten per FTE

2004

2005

2006

2007

2008

2009

52,0

54,7

55,7

58,6

61,8

66,6

Bron: CBS-jaarverslagen 2004-2009, loonkosten hier (anders dan in jaarverslagen) weergegeven incl. inhuur

Figuur 5.7 Ontwikkeling loonkosten per FTE Bron: jaarverslagen 2004-2009 (x € 1.000)

De toename in de loonkosten per FTE – die gemiddeld 5,1% per jaar bedraagt – kan deels
verklaard worden door de jaarlijkse loonstijgingen ten gevolge van indexering en caoonderhandelingen (ca. 2%). Daarnaast is er sprake van een stijging in de loonkosten per FTE o.a.
als gevolg van de toename van het percentage medewerkers in hogere functieniveaus als gevolg

38
43925

van de verandering in de aard van de werkzaamheden.30 Was in 2004 het percentage lager
opgeleiden 39% en het percentage hoger opgeleiden 61%, aan het eind van de evaluatieperiode
waren die percentages respectievelijk 33% en 67%.31.
5.6 Kostprijsmodel
Het ministerie van EL&I (toen EZ) en de CCS wilden halverwege de evaluatieperiode meer
gedetailleerd inzicht krijgen in de kosten die het CBS maakt voor haar producten en diensten.
Daarom heeft het CBS een kostprijsmodel ontwikkeld, waarmee de kosten en kostprijzen van de
belangrijkste producten en diensten van het CBS werden bepaald. Het model heeft vooral een
informatie- en verantwoordingsfunctie richting het ministerie. Het model is opgesteld door de
bedrijfsvoeringsdirectie van het CBS en medio 2009 beoordeeld door een extern
accountantsbureau. Uit die externe beoordeling blijkt dat het model degelijk, transparant en relatief
eenvoudig is opgebouwd. Het model sluit volgens de externe beoordeling aan bij de primaire
processen en de financiële administratie van het CBS. Het bureau heeft een aantal aanbevelingen
gedaan voor modelmatige verbeteringen, ter vergroting van de inzichtelijkheid van de
kostenopbouw, die door het CBS zijn opgevolgd. In het model, dat door de CCS en de minister van
EL&I is goedgekeurd, (zie tabel 5.11) zijn de totale operationele kosten toegerekend aan de
producten van het CBS.
Het model is gebaseerd op de volgende uitgangspunten:


Het CBS maakt geen individuele statistische producten, maar levert statistische informatie per
thema/dossier.



Informatievoorziening aan het publiek wordt beschouwd als een product.



Op aanvraag levert het CBS werk voor derden.



Statistische bestanden vormen tussenproducten.





30

Tussen statistische bestanden en thema’s liggen bepaalde relaties waardoor de kosten van de
statistische bestanden niet eenduidig aan de eindproducten kunnen worden toegewezen.
De kosten voor sturing, ondersteuning, methodologie en IT-ontwikkeling worden over de
(tussen)producten verdeeld.

In navolging van de indeling die het CBS zelf hanteert, wordt hier salarisschaal 8 en lager beschouwd als

‘lager opgeleid’ en salarisschaal 9 en hoger als ‘hoger opgeleid’.
31

Bron: door het CBS verstrekte gegevens.

39
43925

Tabel 5.11 Samenvatting totale kosten van CBS-producten en -diensten (x € 1 miljoen), 2009
Producten

Vast programma

Vraaggestuurd

Totaal

61,8

0,1

61,9

Macro-economie

18

0,7

18,7

Arbeid en sociale zekerheid

8,5

2,7

11,1

Internationale handel

10,8

0,1

10,9

Bedrijven

9,1

1,5

10,5

Prijzen

7,9

0,2

8,1

Verkeer en vervoer

7,5

0

7,5

Industrie en energie

5,9

0,6

6,5

Natuur en milieu

4,3

1,9

6,2

Gezondheid en welzijn

5,5

0,1

5,6

Handel en horeca

4,8

0

4,8

Financiële en zakelijke diensten

4,3

0

4,3

Veiligheid en recht

3,8

0

3,8

Overheid en politiek

3,4

0,2

3,6

Bevolking

2,8

0,5

3,3

Bouwen en wonen

3,3

0

3,3

Onderwijs

2,8

0,2

3

Inkomen en bestedingen

1,8

0,5

2,4

Vrije tijd en cultuur

1,3

0,2

1,6

Landbouw

1,2

0,2

1,3

Dossiers 3)

5,7

0,6

6,3

Informatievoorziening 4)

6,1

0,0

6,1

MCB/Centrum voor Bel.statistiek 5)

0,0

2,2

2,2

0,0

2,3

2,3

180,6

14,8

195,3

Statistische bestanden

1)

Thema’s 2)

Blaise

6)

Totaal
1)

Verzameling bewerkte primaire en secundaire waarnemingen.

2)

Verzameling publicaties geordend conform de CBS-website.

3)

Thema-overstijgende publicaties.

40
43925

4)

Alle activiteiten om de CBS-cijfers aan het publiek te presenteren, bijv. Statline.

5)

Het Centrum voor Beleidsstatistiek levert maatwerk in statistische informatie voor beleidsmedewerkers en onderzoekers.

6)

Softwareprogramma voor het samenstellen van vragenlijsten dat wereldwijd verkocht wordt.

De systematiek voor de verdeling van de producten is voor het grootste deel gebaseerd op thema’s
en dossiers uit Statline. Deze indeling sluit grotendeels aan bij de structuur die het CBS hanteert in
externe communicatiebronnen (o.a. de website). De directe kosten zijn naar rato toegedeeld aan de
projecten. Directe kosten omvatten personeelskosten, kosten externen, huisvestingskosten en
reiskosten. Indirecte kosten zijn naar uren gealloceerd aan de directe kosten per project, met
uitzondering van de kosten van methodologie en IT-ontwikkeling, welke naar omzet per product zijn
gealloceerd.

41
43925

6. Samenvatting en conclusies

Het onderzoek naar de doeltreffendheid en doelmatigheid van het functioneren van het CBS over de
periode 2004-2009 is gebaseerd op schriftelijke bronnen en (geobjectiveerde) informatie uit
interviews onder circa 30 stakeholders. In dit hoofdstuk geven we een overzicht van de belangrijkste
bevindingen en conclusies.
Wettelijke kaders en sturing
De taken van het CBS en de kaders waarbinnen die taken dienen te worden uitgevoerd zijn duidelijk
omschreven in de wet en aanvullende sturingsafspraken. Deze vormen geen belemmering voor het
functioneren van het CBS. De operationele afspraken met het ministerie van EL&I waren helder
omschreven in de sturingsafspraken en deze bleken voor betrokkenen goed werkbaar. Naast de
formele uitwisseling van beleids- en sturingsdocumenten overeenkomstig de afspraken was er in de
jaren 2004-2009 ook met grote regelmaat formeel en informeel contact tussen het ministerie en het
CBS. Die overleggen zorgden ervoor dat beide partijen goed geïnformeerd bleven over
strategische, tactische en operationele zaken.
De wet bepaalt dat de CCS en de DG CBS sturing geven aan het CBS. Dat gebeurt in onderlinge
afstemming en in goede harmonie. Naast medebestuurder is de CCS ook coördinator van en
toezichthouder op de uitvoering van CBS-taken. De CCS heeft zich van die taak gekweten, zowel
ten aanzien van de statistische programmering en doeltreffendheid als ten aanzien van de
bedrijfsvoering en doelmatigheid. Als toezichthouder heeft de CCS (en in het bijzonder de
Auditcommissie) in de evaluatieperiode een belangrijke rol gespeeld bij het op orde brengen van de
bedrijfsvoering en de verbetering van de doelmatigheid. De toezichthoudende taak van de CCS is
voor de buitenwereld zichtbaarder dan de bestuurlijke taak.
Programmering en gegevensverzameling
De meerjarenprogramma’s en werkprogramma’s werden in de evaluatieperiode opgesteld door het
CBS en beoordeeld en goedgekeurd door de CCS. Bij de totstandkoming van de programma’s
worden stakeholders op diverse manieren betrokken (adviesraden, bilateraal overleg). Zo wordt ook
de relevantie van statistieken geborgd.
Het CBS maakte bij gegevensverzameling in toenemende mate gebruik van registers van andere
publieke instellingen. Daarvoor zijn samenwerkingsovereenkomsten opgesteld die werkbaar en
doeltreffend zijn gebleken. Het toenemend gebruik van registers leidde tot een verlaging van
administratieve lasten en meer doelmatigheid.
Het CBS besteedt veel aandacht aan de kwaliteit van data en integriteit bij de behandeling van data.
Er zijn in de evaluatieperiode diverse inspanningen gedaan om de kwaliteit te vergroten (bijv.
interne audits, expertmeetings, stakeholderoverleg). Het CBS sluit aan bij internationale

42
43925

standaarden voor kwaliteitsbewaking en laat zich ook regelmatig visiteren door externe deskundigen
(peer review).
Statistische output en bereik
De totale output van het CBS is in de evaluatieperiode gestegen. Ook op de prestatie-indicatoren
die zijn overeengekomen met het ministerie van EL&I en de CCS heeft het CBS in de
evaluatieperiode overwegend goed gescoord.
Het CBS heeft veel gedaan om de toegankelijkheid en het bereik van statistische informatie te
vergroten. Dit heeft ertoe geleid dat het gebruik van CBS-output in de loop van de jaren is
toegenomen (bijv. meer downloads, meer maatwerk, meer microdataservices). De
klanttevredenheid (door CBS gemeten) is gedurende de hele evaluatieperiode met ruim voldoende
beoordeeld (score 7,1 tot 7,3).
Bedrijfsvoering
Op het gebied van bedrijfsvoering heeft het CBS grote vooruitgang geboekt. De organisatie was aan
het einde van de evaluatieperiode aanzienlijk stabieler en meer in control dan tijdens de start van de
ZBO-status in 2004. Dit is eerder op basis van verantwoordingsstukken van het CBS ook opgemerkt
door de CCS en het ministerie van EL&I.
Uit de financiële gegevens in de jaarverslagen blijkt dat het resultaat uit operationele activiteiten van
het CBS in de jaren 2004-2009 positief is geweest. Omdat er echter voorzieningen in het kader van
de verwachte reorganisatiekosten gevormd dienden te worden is het eigen vermogen in de
afgelopen periode nauwelijks gegroeid.
Om de kosten die voortvloeien uit de reorganisaties in de periode 2004-2009 te dekken, heeft het
CBS voorzieningen getroffen. Omdat het merendeel van deze kosten zich aan het einde van de
evaluatieperiode nog niet gemanifesteerd heeft, resteert ultimo 2010 een bedrag aan voorzieningen
van ruim 30 miljoen euro.
De formatie-omvang van het CBS voor het reguliere werkprogramma is in de periode 2004-2009
met circa 19% gedaald. Tegelijkertijd is de formatie met 8% gegroeid vanwege nieuwe Europese
statistieken en toegenomen werk voor derden.
De loonkosten laten een stijging zien van gemiddeld 5,1% per jaar tijdens de evaluatieperiode. Deze
stijging kan deels verklaard worden door de jaarlijkse loonstijgingen ten gevolge van indexering en
cao-onderhandelingen. Voor het overige deel kan de stijging onder andere worden verklaard door
de toename van het percentage medewerkers in hogere functieniveaus als gevolg van de
veranderde aard van de werkzaamheden in de evaluatieperiode.

43
43925

Doeltreffendheid
De waarborging van doeltreffendheid is vooral een zaak van het CBS en de CCS. Zij organiseren de
doeltreffendheid van statistische informatievoorziening op onafhankelijke wijze, maar wel in goede
samenspraak en in samenwerking met strategische partners. Het CBS is in staat geweest om
doeltreffend te werk te gaan: er zijn heldere en relevante meerjarenprogramma’s en
jaarprogramma’s geformuleerd en deze programma’s zijn naar robuuste kwaliteitsmaatstaven
uitgevoerd. Dat heeft geleid tot eigentijdse statistieken van hoge kwaliteit, die nationaal en
internationaal door uiteenlopende doelgroepen zijn gebruikt en gewaardeerd.
Doelmatigheid
De verhouding tussen de input- en outputcomponenten geeft inzicht in de productiviteitsontwikkeling
en de ontwikkeling van de doelmatigheid van het CBS in de evaluatieperiode. Meetbare
inputcomponenten zijn bijvoorbeeld de formatieomvang (afname), de kosten per fte (toename), de
materiële kosten (toename), ICT-toepassingen (toename), gebruik van registerdata (toename) en de
veroorzaakte enquêtedruk voor bedrijven (afname). Meetbare outputcomponenten zijn het aantal
statistieken, publicaties en andere output (gemiddeld een toename), en de ontwikkeling van
prestatie-indicatoren (positief).
Op basis van de relatief grote stijging van CBS-output (zie paragraaf 4.1) bij een relatief veel
geringere stijging van de input (bedrijfsopbrengsten, zie paragraaf 5.2) kunnen we concluderen dat
de doelmatigheid zich positief heeft ontwikkeld. We zien ook dat er in de evaluatieperiode
initiatieven zijn genomen om de doelmatigheid beter in beeld te brengen, bijvoorbeeld met het
kostprijsmodel. Desalniettemin zien we bij het ministerie van EL&I een toenemende behoefte aan
meer verantwoording over doelmatigheid.
Aanbeveling
We zijn van oordeel – en dat is dan in feite ook de enige pregnante aanbeveling die voortkomt uit dit
evaluatieonderzoek – dat het goed is dat op het terrein van doelmatigheid nieuwe afstemming
plaatsvindt tussen het ministerie van EL&I en CBS/CCS om rekening te houden met veranderende
behoeftes en mogelijkheden. Het ministerie van EL&I en het CBS/CCS zouden in overleg moeten
treden over welke indicatoren voor doelmatigheid in dit licht het beste gebruikt kunnen worden voor
de komende periode.

44
43925

Bijlage 1
Begeleidingscommissie

43925

Begeleidingscommissie
Mw. drs. P.J.M. Smits (voorzitter)

Ministerie van EL&I

Mw. mr. G.B. Banning

Ministerie van EL&I

Drs. A.P.C. Brouwers

Ministerie van EL&I

Prof. dr. Ph.H.B.F. Franses

Erasmus Universiteit Rotterdam

Dr. M. van den Hauten

Ministerie van SZW

A.P.R. van Rooij/ mw. drs. S.J. Verweij

VNO NCW/ MKB Nederland

Ir. F.H.S. Tillie

Ministerie van EL&I

Projectsecretariaat:
Mw. drs. F. de Koff RE

Ministerie van EL&I

Mr. drs. T.IJ.M. de Vries

Ministerie van EL&I

43925

1

Bijlage 2
Onderzoeksvragen

43925

Onderzoeksvragen
In de terms of reference voor de evaluatie, opgesteld door het ministerie van EL&I, is de centrale
vraagstelling geoperationaliseerd. Daarnaast is een aantal specifieke aandachtspunten genoemd.
De vragen en aandachtspunten zijn hieronder geclusterd naar evaluatiethema’s en
onderzoeksvragen.
I. Kaders, sturing en waarborging van doeltreffendheid en doelmatigheid


Hoe is het geheel van wetgeving, sturingsafspraken, toezichts- en verantwoordingsrelaties rond
het CBS ingericht? Hoe werkt dit door in de interne besturing?



Hoe en in welke mate is gewaarborgd dat de wettelijke taken, namelijk het verrichten van
statistisch onderzoek, door het CBS worden gerealiseerd?



Is het systeem (wet- en regelgeving, randvoorwaarden) zodanig ingericht dat er mogelijkheden
zijn om te sturen op de doelmatigheid en doeltreffendheid van het CBS? Vindt die sturing ook
plaats?



Hebben zich gedurende de evaluatieperiode relevante ontwikkelingen voorgedaan in de kaders,
sturing en waarborging van doeltreffendheid en doelmatigheid, en zo ja welke?

II. Rolinvulling en taakuitvoering CCS


Hoe geeft de CCS invulling aan zijn rijksbrede taak voor de statistische informatievoorziening?



Hoe kunnen de rolinvulling en taakuitvoering van de CCS als medebestuursorgaan en
toezichthouder op het CBS worden beoordeeld in termen van doeltreffendheid en
doelmatigheid?



Hebben zich gedurende de evaluatieperiode relevante ontwikkelingen voorgedaan in de
rolinvulling en taakuitvoering van de CCS, en zo ja welke?

III. Uitvoering van (wettelijke) taken, werkwijze en externe samenwerking
Programmering en kwaliteitsborging


Hoe komt het statistisch programma tot stand, rekening houdend met Europese verplichtingen,
en hoe vindt vertaling plaats naar het werkprogramma van het CBS? (mensen en middelen).



Welke systemen zijn aanwezig om de relevantie van statistieken te toetsen?



Hoe wordt de zorgvuldigheid, onafhankelijkheid en integriteit van statistieken van het CBS
gewaarborgd?



Welke wettelijke eisen zijn er aan de verhouding tussen reguliere statistieken en werk voor
derden en hoe wordt daar in de praktijk mee omgegaan?

1
43925





Welke gevolgen heeft de opkomst van de levering van data-op-maat en microdata services en
hoe is de kostendekkendheid daarvan?
Welke gevolgen heeft de toegenomen vraag van departementen naar ‘eigen’ statistieken en
welke kosten gaan daarmee gepaard?



Kende het CBS in de te evalueren periode een adequate (interne) organisatie en governance en
een houdbaar financieel stelsel opdat haar taken op een doeltreffende en doelmatige wijze
werden vervuld?



Hoe tevreden zijn gebruikers/derden over het functioneren van het CBS als instituut en hun
dienstverlening/producten (blijkend uit beschikbare gebruikersonderzoeken), in welke mate is
die tevredenheid in de onderzochte periode veranderd en hoe kan dat worden verklaard?



Welke relevante ontwikkelingen hebben zich op bovenstaande punten voorgedaan in de
evaluatieperiode?

Gegevensuitwisseling


Hoe verloopt de internationale samenwerking van het CBS (met EU/Eurostat, OESO, VN, IMF,
ILO), gegevensoverdracht van het CBS naar anderen (bijv. remote access en gebruik van CBSenquêtedata door derden), gegevensoverdracht van anderen naar het CBS (overheidsdata, bijv.
Belastingdienstdata, Walvisdata, maar ook private maar door de overheid ondersteunde of
gefinancierde data, bijv. CITO) en samenwerking in het kader van werk voor derden? Hoe kan
geoordeeld worden over de beveiligings- en privacyvraagstukken die hiermee gepaard gaan?



Hoe kunnen de uitvoering van wettelijke taken, de werkwijze en de samenwerking en
gegevensuitwisseling met andere organisaties worden beoordeeld in termen van
doeltreffendheid en doelmatigheid?



Welke relevante ontwikkelingen hebben zich op bovenstaande punten voorgedaan in de
evaluatieperiode?

Administratieve lasten


Welke gevolgen heeft de uitvoering van wettelijke taken door het CBS voor het bedrijfsleven?



Op welke wijze maakt het CBS gebruik van haar bevoegdheden?



Wat is het effect van een verlaging van administratieve lasten voor bedrijven op het
kwaliteitsniveau van de statistieken?



Welke relevante ontwikkelingen hebben zich op bovenstaande punten voorgedaan in de
evaluatieperiode?

2
43925

IV. Doeltreffendheid


In welke mate zijn de in de wet vastgelegde taken en geoperationaliseerde doelstellingen van
het CBS bereikt? Met andere woorden: welk oordeel kan gegeven worden over de
doeltreffendheid van het CBS? (output en effecten in relatie tot gestelde doelen – voor zover te
onderzoeken o.b.v. beschikbare documenten).



Hoe heeft de doeltreffendheid van het CBS zich gedurende de evaluatieperiode ontwikkeld?

V. Doelmatigheid


Hoe kan de doelmatigheid van het CBS worden beoordeeld? 32 (verhouding tussen o.a. de
formatieomvang, financiële kosten, werkprocedures, prioritering van activiteiten, evenwicht
tussen hoofd- en bijtaken, keuze instrumentarium).



Hoe heeft de doelmatigheid van de bedrijfsvoering zich in de evaluatieperiode ontwikkeld?.

32

De vraag of het CBS beschikt over de juiste en/of voldoende taken is geen onderwerp van evaluatie. Ook

wordt – conform de terms of reference – geen onderzoek gedaan naar de aspecten van organisatie en
bedrijfsvoering die niet of slechts indirect, een relatie hebben met de onderzoeksvragen.

3
43925

Bijlage 3
Schriftelijke bronnen

43925

Schriftelijke bronnen

Openbare bronnen:
CBS, Meerjarenprogramma 2004-2008 en Meerjarenprogramma 2009-2013.
CBS, Werkprogramma’s (jaarplannen) 2004, 2005, 2006, 2007, 2008 en 2009.
CBS, Jaarverslagen en jaarrekeningen 2004, 2005, 2006, 2007, 2008 en 2009.
CBS, Sturen op statistieken - Visies uit de samenleving, 2004.
CBS, Kwaliteitsverklaring; Tot kwaliteit verplicht… (intern document), 16 juni 2008.
CBS, interne documenten inzake kostprijsmodel, 2009.
CBS, interne documenten inzake self assessments van statistische processen, 2010.
CBS, Belastingdruk en belastinguitgaven, 14 september 2010.
CBS, Kosten en tarieven Microdataservices, http://www.cbs.nl.
CCS, Jaarverslagen, 2004, 2005, 2006, 2007, 2008 en 2009.
Chaudron R., H. van Dijk en R. Nieuwenhuijs, Het belang van Europese regelgeving voor de statistiek en de
samenwerking tussen DNB en het CBS, in: Tijdschrift voor Compliance, nr. 6 - december 2009.
Eurostat, European Statistics Code of Practice, 2005.
Eurostat, Peer review Central Bureau of Statistics, Netherlands on the implementation of the European
Statistics Code of Practice, 2006.
Handvestgroep Publiek Verantwoorden, Code goed bestuur uitvoeringsorganisaties, oktober 2005.
IMF, Annual Observance Report of the Special Data Dissemination Standard for 2008.
Maarseveen J.G.S.J. van, R.Schreijnders (red.), Welgeteld een eeuw historie van het CBS, 1999.
Ministerie van EZ, Nadere afspraken over de sturingsrelatie tussen Minister EZ, DG CBS en CCS, 16 maart
2006 (intern document).
Rijksbegroting, Ministerie van Economische Zaken (XIII) voor het jaar 2009, Tweede Kamer, vergaderjaar
2008–2009, 31 700 hoofdstuk XIII, nr. 2.
Tweede Kamer, 2001-2002, 28 277, nr. 3.
Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 29 515, nr. 323.

1
43925

Tweede Kamer, 2009-2010, 32 151, nr. 3 (Kaderwet ZBO’s).
Tweede Kamer, 2006-2007, 30 850, nr. 11 (Algemene Rekenkamer over Verantwoording en toezicht bij
rechtspersonen met een wettelijke taak).
Tweede Kamer, 2007-2008, 25 268, nr. 53 (Aanmelding CBS als ZBO).
Wet op het Centraal Bureau voor de Statistiek van 20 november 2003, Staatsblad 2003, 516.
http://www.cbs.nl en subpagina’s.

Interne documenten:
Motivaction, Identiteit en imago van het CBS, 22 juni 2006.

CBS, Besturing programma De Vernieuwing en daaronder ressorterende projecten, 2009.
CBS, Normenkader voor statistische processen, 2011.
CBS, Samenwerkingsovereenkomst Ministerie van Financiën - CBS.
CBS, Samenwerkingsconvenant Kadaster – CBS, 2004.
CBS, Samenwerkingsconvenant Universiteit Utrecht – CBS.
CBS, Samenwerkingsovereenkomst CBS-DNB inzake de sectorrekeningen, 2006
CBS, Nadere samenwerkingsafspraken DNB – CBS, Verstrekking en verwerking van gegevens en
terugkoppeling, 2011.
CBS, Meting Relatiebeheer CBS, 2010.
CBS, Financiële halfjaarrapportages aan het ministerie van EZ 2004, 2005, 2006, 2007, 2008 en 2009.
CCS, Bestuursreglement Centrale Commissie voor de Statistiek, oktober 2003.
Heijder, P. van der, P. Kooiman en I. Stoop, External review methodological research 2006-2010,
5 oktober 2010.
KPMG, Accountantsrapporten Jaarrekeningen CBS, 2004, 2005, 2006, 2007, 2008, 2009.
Ministerie van EZ, brief inzake goedkeuring kostprijsmodel CBS, 27 april 2010, kenmerk 1005340.
Ministerie van EZ, subsidiebeschikking ICT CBS 21,6 miljoen, 21 december 2004.
Ministerie van SZW, Projectcontract SZW – CBS voor 2011, 3 december 2010.
PWC, Analyse verificatie extern verantwoordingsmodel EZ, 28 augustus 2009.
CBS, Masterplan ICT, 2006.

2
43925

Bijlage 4
Geïnterviewde personen

43925

Geïnterviewde personen
Mw. drs. R. van Alphen

Ministerie van SZW

Drs. W. Bakker

De Nederlandse Bank

Prof. dr. E. Bartelsman

Universiteit van Amsterdam

Mw. M. Bohata

Eurostat

H. Boonstra

KING

Mw. mr. I. Brakman

Centrale Commissie voor de Statistiek

Mw. L. Bratanova

UNECE

Drs. A.P.C. Brouwers

Ministerie van EL&I

Drs. P. Claassens

De Nederlandse Bank

Mr. J.T.H. Duijghuizen

Belastingdienst

Dr. J. van Duijn

Centrale Commissie voor de Statistiek

Drs. S. Ederveen

Ministerie van EL&I

Prof. dr. Ph.H.B.F. Franses

Erasmus Universiteit Rotterdam

Mr. J. Haasnoot

Ministerie van EL&I

Drs. F.W.M. Hendrikx

CBS

Drs. F.A. Hoeve

CBS

J. van Huut RA

Centrale Commissie voor de Statistiek

N. Klaver

VNO-NCW

Dr. A.H. Kroese

CBS

Mw. drs. M. Leijten

Ministerie van SZW

Mw. G. Lettinga

CBW MITEX

Drs. E.E. van de Lustgraaf

Edint

Mw. dr. D. Manting

Planbureau voor de Leefomgeving

Drs. W. van Nunspeet

CBS

Drs. R. Palstra

Vereniging Nederlandse Gemeenten

Mw. drs. M. Renaud

CBS

Dr. T.J.A. Roelandt

Ministerie van EL&I

Mw. drs. P. Smits

Ministerie van EL&I

Prof. dr. C.G.M. Sterks

Centrale Commissie voor de Statistiek

Mw. I. Stoop

Sociaal en Cultureel Planbureau

Prof. dr. C.N. Teulings

Centraal Planbureau

Mw. drs. M.I. Tóth Pál

CBS

Drs. G. van der Veen

CBS

Drs. P.W.A. Veld

Belastingdienst

Dr. J.P. Verbruggen

CPB

Mw. drs. L.A. Werkhoven-Verhey CBS
Dr. A. Zorlu

43925

Vrije Universiteit Amsterdam

Bijlage 5
Systeem van prestatie-indicatoren voor 2004-2006 (aangevuld met informatie voor 2007-2009)

43925

Systeem van prestatie-indicatoren CBS 2004-2006, aangevuld (voor zover mogelijk) met waarden voor 2007-2009
Stuurvariabele

Prestatie-

2004

2005

2006

20,2 mln.

19,1 mln.

20,7 mln.

2007

2008

2009

indicator
Vermindering

Totale lasten

administratieve

bedrijfsleven

lasten volgens
berekeningsmetho
de uit 2002

33

(toename door

(in 2003: € 20,7

nieuwe verplichte

mln.)

Europese
statistieken,
Intrastat)

33

In 2002 is de eerste rijksbrede nulmeting naar administratieve lasten gehouden. Daarbij is gebruik gemaakt van het Standaardkostenmodel dat door

EIM is ontwikkeld. Bij de berekening is de tijdsinzet van het bedrijfsleven vermenigvuldigd met een ‘uurtarief’ van € 33,51. In 2007 is een nieuwe
rijksbrede berekeningsmethodiek voor administratieve lasten ingevoerd, waardoor de cijfers 2007-2009 onderling wel vergelijkbaar zijn, maar geen
vergelijking kan worden gemaakt met de periode 2004-2006. In beide methodieken worden de administratieve lasten berekend door de tijdsinzet te
vermenigvuldigen met een ‘uurtarief’. In 2007 werd gerekend met een ‘uurtarief’ van € 37,45. Een belangrijke verandering in het Standaardkostenmodel
is de behandeling van ‘gemengde kosten’(kosten voor het verzamelen en bewaren van informatie zowel voor de overheid als voor de eigen
bedrijfsvoering). In de eerste nulmeting zijn de kosten volledig toegerekend als administratieve lasten. In de nulmeting 2007 zijn alleen die kosten

43925

Stuurvariabele

Prestatie-

2004

2005

2006

2007

2008

2009

23,1 mln.

21,7 mln.

21,3 mln.

19,8 mln.

75% respons

77% respons

77% respons

76% respons

indicator
Vermindering

Totale lasten

administratieve

bedrijfsleven

lasten volgens
rijksbrede
berekeningsmethode,
ingevoerd in 2007
Voldoende

% respons bij

respons

bedrijfsenquête

69,4%

73% respons

internationale
handel

gemeten die de ondernemer extra maakt omdat dit door de overheid verplicht is. Dit levert dus een intrinsieke vermindering op van de administratieve
lasten door het Rijk.

43925

Stuurvariabele

Prestatie-

2004

2005

2006

2007

2008

2009

60,1% respons

65% respons

65% respons

62% respons

61% respons

61% respons

-

-

indicator
% respons
personenenquête
beroepsbevolking
Toenemend

Groei van aantal

43,3% van de

61% van de

-prestatie-indicator -

gebruik van

processen met

processen maakt

processen maakt

vervallen

registers

gebruik van

gebruik van

gebruik van

registers

registers

registers

Tijdigheid van

% tijdige

90% tijdig geleverd 86% tijdig geleverd 93% tijdig geleverd 91%

88%

93%

aanlevering

leveringen aan

statistieken

Eurostat
% tijdige

91% conform

95% conform

90% conform

93%

92%

persberichten

planning

planning

planning

43925

87%

Stuurvariabele

Prestatie-

2004

2005

2006

2007

2008

2009

% tijdige

86% conform

85% conform

93% conform

prestatie-indicator

-

-

publicaties in

planning

planning

planning

vervallen

indicator

Statline
Hoge mate van

Afwijking van

Peiljaar 2001:

Peiljaar 2002:

Peiljaar 2003:

Peiljaar 2004:

Peiljaar 2005:

Peiljaar 2006:

validiteit

voorlopige cijfers

voldoende, 3

voldoende, 4

onvoldoende, 1

onvoldoende, 0

onvoldoende, 0

onvoldoende, 2

t.o.v. definitieve

kwartalen goed

kwartalen goed

kwartaal goed

kwartalen goed

kwartalen goed

kwartalen goed

Afwijking

Peiljaar 2003:

Peiljaar 2004:

Peiljaar 2005:

Peiljaar 2006:

Peiljaar 2007:

Peiljaar 2008:

voorlopige en

voldoende

voldoende

voldoende

voldoende

voldoende

voldoende

definitieve cijfers

(jaartotaal 3099;

(jaartotaal 13173;

(jaartotaal: 1299;

(jaartotaal 1078;

(jaartotaal 1117;

(jaartotaal 800);

bevolkingsgroei

11 maanden

11 maanden

alle maanden

alle maanden

alle maanden

alle maanden

afwijking <4000)

afwijking <4000)

afwijking <4000)

afwijking <4000)

afwijking <4000)

afwijking <4000)

34

cijfers
economische groei

34

Twee persberichten werden gecorrigeerd door nieuwe persberichten

43925

Stuurvariabele

Prestatie-

2004

2005

2006

2007

2008

2009

Afwijking tussen

88% (peiljaar

96% (peiljaar

98% (peiljaar

96% (peiljaar

100% (peiljaar

98% (peiljaar

voorlopige en

2003)

2004)

2005)

2006)

2007)

2008)

Consumenten-

prestatie-indicator

-

-

-

-

prijsindex: geen

vervallen

-

-

-

-

indicator

definitieve cijfers
internationale
handel

afwijking
Innovatieve

Aantal publicaties

11 publicaties

prestatie-indicator

organisatie/kennis

in gezaghebbende

waarvan 1

vervallen

niveau

wetenschappelijke

proefschrift en 10

tijdschriften

wetenschappelijke
publicaties

43925

Stuurvariabele

Prestatie-

2004

2005

2006

2007

2008

2009

71% dekking

62% dekking

58% dekking

prestatie-indicator

-

-

7,3

7,3

7,3

indicator
Mate van gebruik

Dekkings-

van eindproducten

percentage van

vervallen

persberichten
Hoge mate van

Gebruikersonder-

Positief oordeel

Index

Index

klanttevredenheid

zoek

CCS o.b.v.

klanttevredenheid:

klanttevredenheid:

raadpleging

7,13

7,2

€ 6,9 miljoen (na

€ 10,8 miljoen

positieve waarde

positieve waarde

positieve waarde

9

prestatie-indicator

-

-

Commissies van
Advies*
Doelmatigheid/

Exploitatieresultaat € 0,7 miljoen (na
dotatie

bedrijfsvoering

dotatie

reorganisatievoorzi reorganisatievoorzi

Optimale

Aantal

kwaliteitszorg

auditonderzoeken

43925

ening -/- € 8,9

ening € 4,0

miljoen)

miljoen)

6

6

vervallen

Stuurvariabele

Prestatie-

2004

2005

2006

2007

2008

2009

indicator
Gebruik van

Mate van gebruik

66% meer

70% meer

8,2 miljoen

11,2 miljoen

11,4 miljoen

11,2 miljoen

Statline

van statistische

verzoeken dan in

verzoeken dan in

opvragingen

opvragingen

opvragingen

opvragingen

informatie, gebruik

2003

2003

n.b.

13% groei (784

17% groei (808

696 keer geciteerd

916 keer geciteerd

901 keer geciteerd

keer geciteerd)

keer geciteerd)

-

-

0 berichten

0 berichten

0 berichten

Statline
CBS in

Mate van gebruik

Kamerstukken

van statistische
informatie, aantal
keren CBS
geciteerd in
Kamerstukken

Aantal formele

-

correcties op
publicaties
(persberichten)
Bron: jaarverslagen 2004-2009, aangevuld
met nieuwe CBS-cijfers

43925

Bijlage 6
Herzien systeem van prestatie-indicatoren voor 2007-2009

43925

Systeem van prestatie-indicatoren CBS 2007-2009
Prestatie-indicator

Omschrijving

Uitvoering

Samengevat oordeel Een positief

Meerjarenprogramma van de RvB over de
speerpuntprojecten

Streefwaarde

Score 2007

Score 2008

Score 2009

Positief

Positief

Positief

98%

100%

96%

83%

95%

85%

77%

77%

76%

62%

61%

61%

samengevat
algemeen oordeel op

en - programma’s op basis van de scores
basis van de

per speerpunt.

beoordelingscriteria:
‘integrale
benadering’,
‘projectstructuur
(inclusief
projectleiding)’ en
‘concrete output’.
Het wel of niet
voldaan hebben
aan de termijnen
voor invulling van
Europese
verordeningen.

Aan de ontwikkeling
voor alle
verordeningen moet
binnen de
vastgestelde termijn
zijn voldaan,
behoudens die
waarvoor officieel
uitstel is verkregen.

Realisatie

Percentage op de

90% van de geplande

publicatiekalender -

geplande datum

publicaties moet op

papieren publicaties

gepubliceerde

de geplande

Compliance EUontwikkeltermijnen

papieren publicaties. publicatiedatum zijn
gehaald.
Respons op primaire
waarneming –
internationale handel

De statistische

Een statistische

waarderespons voor

respons van minstens

de 10-wekencijfers

65%.

van het onderdeel
intrahandel van de
statistiek
Internationale
Handel.

Respons op

De door de interview Een respons van

uitgezette steekproef

organisatie

voor de enquête

verkregen respons

43925

minimaal 58%

1

Prestatie-indicator

Omschrijving

beroepsbevolking

op de enquête

(EBB)

Streefwaarde

Score 2007

Score 2008

Score 2009

11,2 miljoen

11,4 miljoen

11,2 miljoen

beroepsbevolking
(EBB)

Gebruik statistische

Aantal opvragingen

Aantal opvragingen

output - StatLine

via internet van

voor heel CBS in;

tabellen uit de

2007: 3.8 miljoen

StatLinedatabase

2008: 10.0 miljoen

door externe

2009: 10.0 miljoen

gebruikers.
Gebruik statistische

Percentage

Kengetal; geen

Persberichten

Persberichten

Persberichten

output –

persberichten en

streefwaarde want

93% ANP

94% ANP

93% ANP

mediadekking (ANP

webartikelen waar

moeilijk door CBS te

en dagbladen)

enerzijds het ANP en beïnvloeden.

42% DB

46% DB

38% DB

Web artikelen

Web artikelen

Web artikelen

72% ANP

80% ANP

75% ANP

29% DB

26% DB

22% DB

295

438

501

696

916

901

Eind Q4:

Eind Q4:

Eind Q4:

Projecten: 176

Projecten: 153

Projecten: 170

Instellingen:

Instellingen:

Instellingen:

67

63

66

anderzijds de zes
grote landelijke
dagbladen een
bericht over
opnemen.
Gebruik statistische

Aantal radio- en tv-

Kengetal; geen

output –

interviews.

streefwaarde want

mediadekking (radio-

moeilijk door CBS te

en tv)

beïnvloeden.

Gebruik statistische

Aantal keren dat het

Kengetal; geen

output - CBS in

CBS in

streefwaarde want

Kamerstukken

Kamerstukken wordt

moeilijk door CBS te

genoemd.

beïnvloeden.

Het aantal projecten

Kengetal; geen

Productie Centrum

voor Beleidsstatistiek dat door externe

streefwaarde want

onderzoekers wordt

moeilijk door CBS te

uitgevoerd via on-

beïnvloeden.

site werken, remote
execution of remote
access op
microbestanden die
door MCB

43925

2

Prestatie-indicator

Omschrijving

Streefwaarde

Score 2007

Score 2008

Score 2009

beschikbaar worden
gesteld, alsmede het
aantal
contractanten dat
met deze projecten
gemoeid is.
Risicoanalyse
statistieken

Samengevat intern

Geen enkele statistiek 1 met aanzienlijk 2 met aanzienlijk Geen

oordeel over de

met aanzienlijk risico

risico

risico

Algemeen oordeel

Een voldoende

7,3

7,3

7,3

van klanten over het

beoordeling (cijfer ≥

CBS.

7).

Toestand van het

Financieel beheer op

OK

OK

OK

OK

OK

OK

risico’s die spelen bij
de statistieken
opgenomen in de lijst
‘imagobepalende
35

statistieken’.
Klanttevredenheid

Kwaliteit financieel
beheer:
accountants-

financiële
beheer.

verklaring

Kwaliteit financieel
beheer: navolging
aanbevelingen
bedrijfsvoering

goedkeurende
accountantsverklaring.

Mate van uitvoering

Positief oordeel van

van de

de accountant over de

onderdelen van het

mate waarin de

onderhoudsplan

aanbevelingen uit de

financieel
beheer en gevolg
geven aan
andere

35

orde blijkend uit een

managementletter zijn
opgevolgd en het
onderhoudsplan voor

De directeur Methodologie toetst op tijdigheid, nauwkeurigheid en kwetsbaarheid. De score kan +, 0, - of – zijn.

Bij dubbel min wordt gesproken over een ‘aanzienlijk risico’.

43925

3

Prestatie-indicator

Omschrijving

Streefwaarde

Score 2007

Score 2008

Score 2009

OK

OK

OK

Een positieve waarde. OK

OK

OK

≥1

>1

<1

aanbevelingen uit de het desbetreffende
managementletter
van de

verslagjaar is
uitgevoerd.

accountant.
Correcte
totstandkoming
prestatie-indicatoren

Accountantsoordeel
over de
totstandkoming van
de prestatieindicatoren.

Financiële
gezondheid exploitatieresultaat

Het

Een volgens de
accountant correcte
totstandkoming van
de prestatieindicatoren.

exploitatieresultaat is
het resultaat uit de
operationele
bedrijfsvoering.

Financiële
gezondheid liquiditeit

Liquiditeit is de

>1

verhouding tussen

(0,75)

de kortlopende
vorderingen inclusief
de geldmiddelen en
de kortlopende
schulden.

Vernieuwing van
het productieproces

Uitspraak over de

Voldoende als

vorderingen van de

(minimale) uitslag van

Niet bekend

Voldoende

Voldoende

Positief

Positief

Positief

productievernieuwing een audit.
o.b.v. periodieke
onafhankelijke (dus
externe) audits.

Samenstelling van
het
personeelsbestand

43925

Afgewogen, door

Een positief, door de

CPO opgesteld en

directeur Centrale

door de directeur

Staven getoetst beeld

Centrale Staven

over de ontwikkeling

getoetst beeld over

van de samenstelling

de ontwikkeling van

van het

4

Prestatie-indicator

Omschrijving

Streefwaarde

de samenstelling en

personeelsbestand.

Score 2007

Score 2008

Score 2009

Niet bekend

7

7.3

kwaliteit van het
personeelsbestand
van het CBS.
Arbeidssatisfactie

Algemene

Rapportcijfer ≥ 7

tevredenheid van
CBS-medewerkers
met hun
arbeidssituatie.

Bron: jaarverslagen 2007-2009

43925

5