THEMAONDERZOEK ENTREEOPLEIDINGEN
Inventariserend onderzoek naar het loopbaanperspectief van de entreestudent

Utrecht, juni 2018

Voorwoord

Je hebt nog geen diploma’s gehaald. Hoe dat zo gekomen is? Dat kan door van alles
zijn. Misschien paste jij niet bij je middelbare school, of de scholen pasten niet bij
jou. Of je was als nieuwkomer vooral bezig met de Nederlandse taal. Of je leerde op
de praktijkschool of in het voortgezet speciaal onderwijs een goede werknemer te
worden en vond het jammer dat je daar geen diploma kon halen. En misschien zit je
thuis, zonder werk en zonder diploma. Nu staat er gelukkig nog een deur open naar
nieuwe kansen: een mbo-entreeopleiding. Daarmee kun je misschien alsnog aan een
baan komen, of een vervolgopleiding doen die je een grotere kans op werk geeft.
Entreeopleidingen vormen op die manier voor diverse groepen kwetsbare jongeren –
en ook ouderen – een eerste stap in het mbo. Een goede entreeopleiding kan een
keerpunt in hun leven betekenen. In hoeverre bereiken de opleidingen dat tot nu
toe? De entreeopleiding bestaat sinds 2014, dit is een eerste onderzoek naar de
stand van zaken bij een betrekkelijk nieuwe opleidingsvorm. Wij hebben onderzoek
gedaan naar het loopbaanperspectief van entreestudenten. Als inspectie voeren wij
een reeks onderzoeken uit rond de kwetsbare leerling en student.
Wat hebben we kunnen vaststellen? Allereerst dat het mbo trots mag zijn op de
ongelooflijke betrokkenheid die we hebben gezien. Iedere student krijgt een kans,
elk uitgereikt diploma betekent pure winst voor de student en de samenleving. Ook
zijn er zichtbaar goede stappen gezet in de ontwikkeling van de opleiding en in de
samenwerking met netwerkpartners. Ook zien we steeds vaker dat de opleiding in
de beroepspraktijk wordt vormgegeven.
Maar we zijn er nog niet. Een flink deel van de studenten heeft na de opleiding toch
geen baan en participeert niet. Ook als ze wel een diploma hebben gehaald. Mogelijk
ligt een oorzaak in de nog niet sluitende aanpak bij de overgang van onderwijs naar
werk.
Er moet daarom beter worden samengewerkt om de doorstroom naar onderwijs of
werk te laten slagen. Binnen en buiten het onderwijs. Want we hebben het bij
entreeopleidingen over onderwijs, maar de opgave en de oplossing omvatten
verschillende domeinen. Wat we nu investeren in het onderwijs, kan later
besparingen opleveren in het sociale domein. En als iemand ook zonder diploma aan
het werk komt, dan is dat ook een succes.
Entreeonderwijs kent een grote diversiteit qua instroom. Is de entreeopleiding voor
al deze studenten de beste oplossing? Dat vraagt om beleidskeuzen, in ieder geval
om een stevige discussie. Een aantal zaken vraagt nog verdere ontwikkeling om te
kunnen inspelen op de diverse instroom: een visie op en invulling van de
arbeidsmarktroute van de entreeopleiding, meer ruimte binnen de
inrichtingsvereisten en een betere didactiek. En ook moeten opleidingen goed zicht
krijgen op de daadwerkelijke resultaten: hoe doen entreestudenten het in niveau 2
en wat is uiteindelijk het arbeidsmarktsucces van hen die uitstromen?
Want dat is de maatschappelijke opgave: het vergroten van het loopbaanperspectief
van entreestudenten. Die opgave ligt bij beleidsmakers, bij bestuurders in het
onderwijs, bij de gemeenten en bij werkgevers. En aan docententeams is de taak
om vanuit al hun passie en betrokkenheid de entreeopleiding verder te
professionaliseren. En ik zou zeggen: leer daarbij vooral van elkaar, want we zagen
kansrijke voorbeelden en werkzame oplossingen.

Passie, visie en doorontwikkeling van entree, ook voorbij de grens van het
onderwijs. Zo kunnen we met de entreeopleiding als onderdeel van een netwerk die
kwetsbare jongeren en ouderen inderdaad een kans en een toegang tot de
samenleving bieden. Toegang tot een maatschappelijk leven, met werk en als het
lukt met een diploma.
Monique Vogelzang
Inspecteur-generaal van het Onderwijs

Inhoud

Voorwoord

3

Inhoud

5

Samenvatting

6

1
1.1
1.2
1.3
1.4
1.5

Inleiding
Achtergrond en aanleiding
Doel en onderzoeksvragen
Opzet van het onderzoek
Leeswijzer
Dankwoord

12
12
13
13
14
14

2
2.1
2.2
2.3
2.4

Entreeopleidingen en hun studenten
Het entreeonderwijs
Wie zijn de studenten in entreeopleidingen?
Ontwikkelingen in de instroom
Conclusies

16
16
17
22
24

3
3.1
3.2
3.3

Toeleiding en plaatsing in entree
Toeleiding naar entree
De intake
Conclusies en aanbevelingen

26
26
28
30

4
4.1
4.2
4.3
4.4
4.5

Het onderwijs in entreeopleidingen
Inrichting van het onderwijs
Pedagogisch klimaat en didactiek
Begeleiding en ondersteuning studenten
Kwaliteitscultuur en onderwijskundig leiderschap
Conclusies en aanbevelingen

32
32
37
37
39
40

5
5.1
5.2
5.3
5.4
5.5

Na de entreeopleiding
Het diploma
Doorstroom naar niveau 2
Uitstroom naar de arbeidsmarkt
Arbeidsmarkttoeleiding
Conclusies en aanbevelingen

42
42
44
46
47
50

6
6.1
6.2
6.3
6.4

Bestuurlijke en financiële aspecten rond entreeonderwijs
Positionering entreeopleidingen
Financiering entreeonderwijs
Bestuurlijke verantwoordelijkheid
Conclusies en aanbevelingen

53
53
54
55
55

Literatuur

57

Bijlagen
Bijlage I Verklarende woordenlijst en definities
Bijlage II Onderzoeksverantwoording
Bijlage III Opzet kwantitatieve analyses
Bijlage IV Instroom
Bijlage V Uitstroom
Bijlage VI Loopbaancoaches in het Deense onderwijsstelsel

58
58
60
62
64
72
78

Samenvatting

De Inspectie van het Onderwijs voerde in 2017-2018 een inventariserend onderzoek
uit naar entreeopleidingen, opleidingen die zijn bedoeld voor studenten zonder
diploma van het voortgezet onderwijs (vo). Met de uitkomsten willen we bijdragen
aan de betekenis van het onderwijs voor deze vaak kwetsbare groep１. Dit doen we
door onze inzichten te delen en aanbevelingen te formuleren voor beleidsmakers,
uitvoerders en inspectie. Het doel van het onderzoek is om een eerste inzicht te
krijgen in de betekenis van het entreeonderwijs voor het loopbaanperspectief van de
circa 13.000 studenten die nu ingeschreven staan in entreeopleidingen. De
onderzoeksvragen daarbij zijn:





Welke doelgroepen zien we in entreeonderwijs? Wat weten we van de
instroom, de uitkomst en het vervolg op entreeopleidingen?
Vergroot het aangeboden onderwijs de kansen van studenten, en welke
belemmeringen en risico’s bestaan er?
Wat is de bestuurlijke en organisatorische constellatie waarin
entreeopleidingen functioneren?
Welke rol spelen relevante partijen in het netwerk van de entreeopleidingen?

Aanleiding en achtergrond
Entreeopleidingen zijn in 2014 in het middelbaar beroepsonderwijs (mbo)
geïntroduceerd ter vervanging van de mbo-niveau 1-assistentenopleidingen. Ze
bereiden studenten zonder diploma van het voortgezet onderwijs voor op de
arbeidsmarkt of op doorstroom naar mbo-niveau 2. Daarmee maken ze deel uit van
het maatschappelijk vangnet voor kwetsbare (jonge) mensen. Het entreeonderwijs
is nog jong en volop in ontwikkeling. Ook het maatschappelijk speelveld rond entree
is stevig in beweging. Zo ligt sinds de decentralisatie van (jeugd)zorg en arbeid bij
de gemeenten een belangrijke rol en opgave in de ondersteuning van hen die niet
vanzelf participeren in de maatschappij, gezamenlijk met het (regionale) onderwijs
en andere maatschappelijke organisaties in de regio.
Met het verzorgen van de entreeopleidingen vervullen mbo-onderwijsinstellingen en
scholen voor praktijkonderwijs (pro) en voortgezet speciaal onderwijs (vso) hun deel
in de maatschappelijke opdracht om perspectief te bieden aan studenten die niet
eerder een onderwijsdiploma behaalden.
Opzet van het onderzoek
Het themaonderzoek bestond, na een eerste verkenning, uit drie onderdelen: een
kwantitatieve analyse van de instroom- en uitstroomgegevens (bij alle
onderwijsinstellingen), een instellingsonderzoek bij teams en besturen en een
omgevingsonderzoek in het netwerk van entreeteams. Daarnaast hebben we
studentinterviews gehouden.
Conclusies
We concluderen dat het loopbaanperspectief van een entreestudent visie, passie en
doorontwikkeling van entree vergt. Visie van alle betrokken partijen op waar
entreeonderwijs voor staat. Passie voor de kansen van de bijzondere doelgroepen in
entreeonderwijs. En de doorontwikkeling van de nog jonge entreeopleidingen als
onderdeel van het vangnet van kwetsbare jongeren en ouderen. Concreet leidt dit
tot de volgende deelconclusies en aanbevelingen.

１ NJI (2017c): factsheet over risicovolle jongeren.

1. Entreeopleidingen zijn niet passend voor iedereen; de diversiteit onder
studenten is groot.










Uit ons onderzoek blijkt dat de doelgroep van entreeonderwijs zeer heterogeen
van samenstelling is. De instroom bestaat concreet naast (soms nog jonge)
ongediplomeerde leerlingen uit verschillende niveaus van het voortgezet
onderwijs, in toenemende mate ook uit leerlingen uit het praktijkonderwijs, het
voorgezet speciaal onderwijs en de internationale schakelklas (isk) en uit
ouderen, onder wie uitkeringsgerechtigden en statushouders die (re)integreren.
Ook melden zich steeds meer leerlingen vanuit pro en vso zonder positief
doorstroomadvies van hun school bij entreeopleidingen.
Entreeteams ervaren meer en zwaardere complexiteit in de problematiek van de
studenten. In een aantal steden stromen bovendien studenten in, die alleen in
kleinere groepen met veel begeleiding gedijen. De term ‘speciaal middelbaar
beroepsonderwijs’ wordt in dit verband wel eens gebruikt.
Uit het onderzoek blijkt voorts dat de plaatsing in entreeonderwijs in de praktijk
niet drempelloos２is; wettelijk toelaatbare kandidaat-studenten worden niet altijd
toegelaten. Teams schatten op basis van allerlei (ervarings)criteria de
plaatsbaarheid van de kandidaten in. Hoewel de genoemde criteria navolgbaar
zijn, en onderwijsinstellingen gericht zijn op het bieden van kansen, worden de
redenen voor een negatief advies niet altijd transparant gecommuniceerd.
In de toeleiding naar entreeonderwijs zien we dat de samenwerking tussen het
isk, vso en pro doorgaans naar tevredenheid verloopt op basis van structurele
regionale afspraken. Voor het voortgezet onderwijs is dat duidelijk minder het
geval. Hierdoor wordt niet altijd recht gedaan aan het belang van de jongere en
gaat veel tijd verloren aan het verkrijgen van informatie en het zoeken naar
afstemming over een individuele casus.
Tijdens de intake wordt zelden onderzocht of entreeonderwijs wel het meest
passende mbo-niveau is. Sommige kandidaat-studenten zijn beter af met een
passende plaatsing elders in het mbo. Dit laatste geldt met name voor een deel
van de vo-uitvallers en isk’ers, die op grond van hun capaciteiten op hogere
mbo-niveaus geplaatst zouden kunnen worden.

Aanbevelingen
We concluderen dat de instroom divers is en niet drempelloos en dat de
entreeopleiding hierdoor niet passend is voor iedereen. Dit leidt tot de volgende
aanbevelingen aan het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW), de
onderwijsonderwijsinstellingen en de netwerkpartners (gemeenten, werkgevers):
OCW

Heroverweeg de drempelloze instroom bij entreeonderwijs.
Entreeonderwijs kan niet voor iedereen passend zijn. De spreiding van
opleidingsbehoefte en ondersteuningsvraag wordt mogelijk te groot, wat leidt tot
handelingsverlegenheid bij de teams en minder adequate opleidingsroutes met
mogelijke uitval van studenten tot gevolg.
Netwerkpartners

Werk samen aan alternatieve, duurzame scholings- en participatietrajecten
binnen de regio voor hen voor wie entreeonderwijs niet de passende route is.
Zo wordt non-participatie in de maatschappij door deze groep mogelijk
voorkomen. De beschikbaarheid van alternatieve trajecten moet gekoppeld zijn
aan de heroverweging van de drempelloze instroom in entreeopleidingen.

２ Er wordt gesproken van drempelloos, omdat een student geen diploma hoeft te hebben om te worden toegelaten.
Er moet echter wel aan andere eisen worden voldaan, namelijk dat de student niet meer leerplichtig is en niet
voldoet aan de vooropleidingseisen van mbo-niveau 2 of hoger (artikel 8.1.1b WEB).

Onderwijsinstellingen

Onderzoek of plaatsing op hogere mbo-niveaus reëel is.
Plaats studenten met een hogere niet-afgeronde voorgezet onderwijsopleiding
én isk’ers met een hoge cognitie op een hoger mbo-niveau dan entree. Dit
voorkomt demotivatie en maakt de onderwijscarrières van de betreffende
studenten niet onnodig lang. Ook op hogere mbo-niveaus is passend onderwijs
immers mogelijk.

Maak afspraken met vo-scholen in de regio over het proces van aanmelding.
Werk als mbo meer samen met het aanleverend voortgezet onderwijs als het
gaat om de plaatsing van jonge ongediplomeerde vo’ers. De ‘Gedragslijn
Regionale samenwerking in de overstap naar het mbo’３ kan hierbij mogelijk
behulpzaam zijn. Dat geldt ook voor de dialoog in het kader van het op
overeenstemming gerichte overleg voor passend onderwijs.
2. Binnen het entreeonderwijs zijn veel stappen gezet om studenten
kansen en perspectief te bieden; tegelijkertijd is er nog veel
ontwikkelpotentieel.












We zien veel trots bij entreeteams op wat ze nu bereikt hebben, ook gezien de
korte tijd dat de opleiding bestaat én de diversiteit aan doelgroepen die zij
bedienen. De belangrijkste opgave van de entreeteams is het onderwijs zodanig
in te richten dat het voor de diverse doelgroepen passend is en kansen biedt:
kwalificeren voor mbo-niveau 2 of gerichte voorbereiding op de arbeidsmarkt.
De visie van onderwijsinstellingen op de inrichting van het entreeonderwijs is bij
veel onderwijsinstellingen nog in ontwikkeling. Die visie speelt een belangrijke
rol bij het passend inspelen op de diverse doelgroepen. Hier zijn veel factoren
binnen en buiten het onderwijs van invloed. Onderwijsinstellingen en teams
zoeken bij die invulling naar de balans tussen de drie functies van het onderwijs:
het kwalificeren, socialiseren en alloceren van de student.
Een belangrijke tendens op het moment is het meer praktijkgericht vormgeven
van de opleidingen, waarbij onderwijs in toenemende mate ook buiten de
schoolmuren plaats vindt. Dit vraagt om goed doordachte opleidingsconcepten,
inclusief de kwaliteitsborging daarvan. Hetzelfde geldt voor de
samenwerkingsverbanden met onderwijspartners als het praktijkonderwijs en
het voortgezet (speciaal) onderwijs voor het aanbieden van entreeopleidingen.
Het toezicht van de inspectie is op dit moment nog onvoldoende toegesneden op
alle verschillende uitvoeringsvarianten van entreeonderwijs.
De inrichtingsvereisten (kwalificatievereisten, keuzedelenverplichting,
onderwijstijd, leerwegen) voor entreeopleidingen zorgen voor veel tijdsdruk
(feitelijke opleidingsduur 10 maanden) en werpen ook belemmeringen op voor
de inrichting van het onderwijs. Er wordt breed getwijfeld aan de toegevoegde
waarde van keuzedelen. Het ontbreekt aan de flexibiliteit om het onderwijs
passend te maken voor de doelgroepen en het daarmee bijvoorbeeld
praktijkgerichter te maken. Ook gaat hierdoor tijd verloren die anders ingezet
zou kunnen worden om voldoende aandacht te geven aan bijvoorbeeld de
socialiserende functie (vormende doelen) van de opleiding.
De onderwijsinstellingen hebben veel prioriteit gegeven aan de invulling van de
route van kwalificeren, terwijl de arbeidsmarktgerichte route nog niet goed is
ontwikkeld. Door aan de laatste optie meer aandacht te besteden zou deze route
een volwaardig en positief alternatief kunnen zijn, in plaats van een route voor
de afvallers of uitvallers.
De invulling van de socialiserende functie door het pedagogisch klimaat en in het
verlengde daarvan de begeleiding van de studenten is binnen de onderzochte
teams met prioriteit door de teams ontwikkeld. De loopbaanbegeleiding voorbij
de reikwijdte van de opleiding kan als onderdeel van de begeleiding versterkt
worden. De entreeopleiding is immers een eerste stap. Ook de gedifferentieerde

３ https://www.mboraad.nl/sites/default/files/documents/gedragslijn_regionale_samenwerking_in_de_overstap.pdf

didactiek passend bij de diverse doelgroepen binnen entree kan duidelijk
sterker.
Aanbevelingen
We concluderen dat in het entreeonderwijs veel goede stappen zijn gezet om
entreestudenten kansen en perspectief te bieden om hun schoolloopbaan weer een
nieuwe start te geven mét zicht op hun eerste diploma. Niettemin is er ook nog
duidelijk ontwikkelpotentieel voor de entreeopleidingen om meer studenten passend
te kunnen bedienen, omdat er nu sprake is van belemmeringen. We komen tot de
volgende aanbevelingen aan het ministerie van OCW, de onderwijsinstellingen en de
inspectie:
OCW

Creëer meer flexibiliteit binnen de wettelijke kaders van entree.
Hierdoor wordt schakelen tussen stage en begeleide onderwijstijd en tussen de
leerwegen gemakkelijker. Door de keuzedelenverplichting af te schaffen en de
generieke eisen meer realistisch vast te stellen (1F in plaats van 2F) neemt de
examendruk af. Een flexibeler kader biedt entreeteams de mogelijkheid tot meer
maatwerk bij de inrichting voor hun studenten.
Onderwijsinstellingen

Geef in het programma en in de loopbaanbegeleiding duidelijk invulling aan de
arbeidsmarktroute.
Hiermee wordt deze route een volwaardig alternatief voor de kwalificerende
route en biedt deze kansen aan studenten voor wie de kwalificerende route niet
passend is.

Versterk het didactisch repertoire.
Dit is belangrijk, gegeven de noodzaak tot differentiatie voor de diverse
doelgroepen in entreeonderwijs. Dit vergroot het leereffect van de studenten.

Borg de onderwijskwaliteit van alle entree-uitvoeringsvarianten.
Dit geldt ook wanneer ze in de praktijk worden vormgegeven of gezamenlijk met
andere onderwijsonderwijsinstellingen worden aangeboden.
Inspectie van het Onderwijs

Richt passend toezicht in op alle varianten van entreeonderwijs.
Dat betekent toezicht op entreeonderwijs binnen mbo-instellingen, bij
entreeonderwijs in de beroepspraktijk als ook bij entreeonderwijs in
samenwerking met pro, vo en vso.
3. Het loopbaanperspectief van een entreestudent vergt een sluitende
aanpak in de keten. Hier is nog niet altijd sprake van.







In aansluiting op het entreeonderwijs maakt de kandidaat idealiter een
vervolgstap richting arbeidsmarkt of naar mbo-niveau 2. In de praktijk blijkt de
entreeopleiding weliswaar een stap in de goede richting voor wat betreft het
loopbaanperspectief van de entreestudent, maar biedt ze geen garantie voor
duurzame participatie op de arbeidsmarkt.
Een meerderheid van de deelnemers haalt een diploma. Na het behalen van het
diploma stroomt ongeveer de helft van de studenten door naar niveau 2.
Bij de doorstroom naar niveau 2 zijn knelpunten. De niveau 2-teams maken zich
zorgen over de uitwerking van het toelatingsrecht in relatie tot deelnemers met
een negatief doorstroomadvies vanuit de entreeopleiding. Daarnaast vindt in
enkele situaties ook bij een positief advies vanuit de entreeopleiding nog selectie
plaats. Dit staat op gespannen voet met het toelatingsrecht op niveau 2 voor
gediplomeerde entreestudenten.
Als het gaat om het perspectief op de arbeidsmarkt vindt maar een derde van de
studenten in de beroepsopleidende leerweg (bol) een baan. De studenten in de
beroepsbegeleidende leerweg (bbl) en examendeelnemers zijn daarin duidelijk
succesvoller. Van de studenten die het mbo na de entreeopleiding verlaten, zit





vervolgens een substantieel deel zonder werk, uitkering of onderwijs. In de
voorbereiding op en toeleiding naar de arbeidsmarkt is ruimte voor verbetering
in de samenwerking tussen onderwijs en gemeenten. Lang niet altijd is sprake
van een overdracht, laat staan warme overdracht waarin gezamenlijk wordt
bepaald wat een deelnemer nodig heeft om succesvol de stap naar de
arbeidsmarkt te zetten. Als er al afspraken over de overdracht zijn, beperken die
zich meestal tot de doorgeleiding naar de volgende verantwoordelijke in de
keten.
Risicovol is de afstemming die tussen alle betrokken partijen rond een jongere
moet plaatsvinden wanneer de jongere van de ene fase overgaat naar de
andere. Dit vergroot het risico bij de overgang, zeker als er ook nog andere
netwerkpartijen betrokken zijn, want wie neemt de regie over de loopbaan van
de student in die fase? Veel wordt verwacht van de goede samenwerking in de
keten. Een alternatieve aanpak is de loopbaancoach van 12 tot 23 jaar voor
iedere kwetsbare jongere. Deze begeleidt de student bij de overgang tussen
onderwijsfases en bij de overstap van onderwijs naar arbeid.
Teams hebben op dit moment nog geen systematisch zicht op hoe de
deelnemers het over de tijd doen in niveau 2 of op de arbeidsmarkt. Hiermee
ontbreekt het hen aan essentiële informatie over het vervolgsucces van hun
opleidingen. Om te kunnen beoordelen welke aanpak effectief is, is het cruciaal
om kwetsbare jongeren/studenten gedurende een langere periode te volgen.

Aanbevelingen
We concluderen dat de aansluiting op het vervolgonderwijs en de arbeidsmarkt niet
altijd zodanig verloopt dat het loopbaanperspectief van de student ermee gediend is.
Zeker voor hen die uitstromen uit het onderwijs zal na de arbeidsmarktroute,
begeleiding en ondersteuning nodig zijn. Dit is een gemeenschappelijke opdracht
voor alle maatschappelijk betrokken netwerkpartijen rondom entree in het kader
van de sluitende aanpak. Ook is nog te weinig een stelselbeeld over het meerjaren
vervolgsucces van entree. Om de kansen op het vervolg van entree te vergroten
vergt dit:
OCW en onderwijsinstellingen

Creëer duidelijkheid rond de doorstroom en plaatsing in niveau 2.
Primair gaat het over de kwalificatie-eisen taal en rekenen en over het
dooradvies van het entreeteam in relatie tot het toelatingsrecht.
Gemeenten en onderwijsinstellingen

Versterk de samenwerking rond studenten die het onderwijs verlaten.
In de overgang van onderwijs naar arbeid is een goede samenwerking tussen
gemeenten en onderwijsinstellingen noodzakelijk. Niet in de laatste plaats
omdat de helft van de bol-uitstroom geen baan of uitkering heeft en niet naar
school gaat.
Netwerkpartners

Werk samen om een sluitende aanpak rond de loopbaan van kwetsbare jongeren
vorm te geven.
Dat geldt voor de samenwerking gericht op werk tussen onderwijsinstellingen,
tussen onderwijs en zorg en tussen onderwijs en gemeenten.
Onderwijsinstellingen

Richt monitoring en nazorg voor de entreestudenten in.
Zo ontstaat zicht op succesfactoren en kan de samenwerking met
netwerkpartijen worden gestimuleerd. Ook kan het arbeidsmarktperspectief van
de diverse uitstroomrichtingen beter ingeschat worden.

Bestuurlijke betrokkenheid
Bij de vormgeving, positionering en regionale inbedding van entree is een rol
weggelegd voor de bestuurders. Hierin zien we verschillen tussen de besturen.
Aanbevelingen
Onze conclusie leidt tot de volgende aanbevelingen aan de onderwijsinstellingen:

Versterk de bestuurlijke betrokkenheid bij het aangaan van de regionale
verbinding.
Bestuurlijke betrokkenheid is onontbeerlijk voor de loopbaan van de
entreestudent en tegelijkertijd voor het ontzorgen van entreeteams.

Zoek bestuurlijk de afstemming met de netwerkpartners rond zorgverlening.
Doe dit daar waar geen schoolteam van de jeugdzorg aanwezig is binnen de
instellingsmuren. Dit ontzorgt entreeteams.
Vervolg
De inspectie zal over enkele jaren een analyse maken van het meerjaren
vervolgsucces van de entreeopleiding, om te kunnen vaststellen hoe de
entreestudenten op de arbeidsmarkt en niveau 2 hun weg vinden richting duurzame
participatie.

Stan
‘Dit is mijn laatste kans om er iets van te maken’
Achtergrond
Stan is zeventien jaar en woont bij zijn moeder, zijn stiefvader is daar vaak ook.
Meestal kan hij thuis rustig werken. Stan heeft op het vmbo en ook al op de basisschool
vaak gehoord dat hij niet goed kan leren. Daardoor heeft hij op het vmbo zijn motivatie
verloren en is hij afgehaakt; hij heeft zijn diploma niet gehaald. Hij wil nu op deze
school en hierna laten zien dat hij het wel kan. Deze opleiding voelt echt als een laatste
kans om nog een diploma te halen en iets van zijn leven te maken.
Entree
Stan vindt dat hij echt geholpen wordt op de opleiding. Het is alleen niet altijd makkelijk
om de motivatie vast te houden, zeker als andere studenten niet komen opdagen en
hun best niet doen. Het is ook zeker niet altijd leuk op school. En ook al willen docenten
graag helpen, toch overheerst ook het gevoel dat hij het zelf moet doen. Het wordt
duidelijk dat Stan verantwoordelijkheid neemt.
Droom
Stan wil in de toekomst gewoon een huis en een baan waarmee hij dat kan betalen.
Misschien een gezin. Hij noemt ook nog dat hij zijn vader goed wil kunnen verzorgen.
Hij wil door in de ICT.

1

Inleiding

Jongeren hebben soms extra steun en begeleiding nodig in hun ontwikkeling en hun
(school)loopbaan. Sommige jongeren lukt het om welke reden dan ook, niet om een
diploma te behalen in het reguliere voortgezet onderwijs. Sinds 2014 kunnen deze
jongeren een entreeopleiding volgen. Met een diploma van deze opleiding kunnen ze
vervolgens doorstromen naar een mbo niveau 2-opleiding, of uitstromen naar werk.
Hoe functioneert het entreeonderwijs als het gaat om het bieden van extra
ondersteuning en kansen aan de (groepen) studenten die hierop aangewezen zijn?
Wat betekent dit onderwijs voor hun loopbaanperspectief? Dat wil de Inspectie van
het Onderwijs met dit inventariserende themaonderzoek naar entreeopleidingen in
beeld brengen.
1.1

Achtergrond en aanleiding
Met de Wet doelmatige leerwegen４ zijn de entreeopleidingen in 2014 geïntroduceerd
als opvolger van de assistentenopleidingen op mbo-niveau 1. De eerste
inschrijvingen volgden in 2015 en sinds 2016 bestaat op dit niveau alleen nog het
entreeonderwijs. Entreeopleidingen zijn bedoeld voor jongeren vanaf zestien jaar
zonder diploma van het voortgezet onderwijs. Er zijn in totaal negen
uitstroomprofielen. Het onderwijs wordt aangeboden door mboonderwijsinstellingen, maar ook door scholen voor praktijkonderwijs en scholen voor
voortgezet speciaal onderwijs. De entreeopleidingen worden door de
onderwijsonderwijsinstellingen al dan niet in samenwerking met hun netwerk
ontwikkeld.
Het algehele doel van de veranderingen op mbo-niveau 1 is om, met een
intensievere coaching en loopbaanbegeleiding, te zorgen dat de kwaliteit van het
onderwijs toeneemt, de uitval uit niveau 1 fors daalt en de opleidingsduur wordt
teruggedrongen. Daarnaast dienen ook studenten die geen startkwalificatie hebben
behaald tot het maximum van hun capaciteiten te worden opgeleid en te worden
voorbereid op een actieve participatie aan de samenleving.
Bewegend maatschappelijk speelveld
Het entreeonderwijs is nog jong en volop in ontwikkeling. Ook het maatschappelijk
speelveld rond entreeonderwijs is stevig in beweging. Zo ligt sinds de decentralisatie
van de (jeugd)zorg en arbeid een belangrijke rol en opgave bij de gemeenten in de
ondersteuning van mensen die niet vanzelf participeren in de maatschappij. Ze
werken daarbij idealiter samen met het onderwijs en andere maatschappelijke
organisaties in de regio. Met het verzorgen van de entreeopleidingen vervullen de
mbo-onderwijsinstellingen en pro- en vso-scholen hun deel in deze maatschappelijke
opdracht om perspectief te bieden aan studenten die niet eerder een
onderwijsdiploma behaalden.
Themaonderzoek inspectie
Als onderdeel van de programmalijn Kansengelijkheid en toegankelijkheid heeft de
inspectie in het Jaarwerkplan 2017 het themaonderzoek over het onderwerp
‘kwaliteit van entreeopleidingen’ opgenomen. Dit onderwerp heeft in het
Jaarwerkplan 2018 een verbreding en verdieping gekregen naar ‘kwetsbare groepen
leerlingen in het stelsel; kansen en obstakels’. In aansluiting op het onderzoek naar

４ Wijziging van onder meer de Wet educatie en beroepsonderwijs ten behoeve van het bevorderen van meer
doelmatige leerwegen in het beroepsonderwijs en het moderniseren van de bekostiging van het
beroepsonderwijs, kortweg Wet doelmatige leerwegen.
Pagina 12 van 79

entreestudenten zal in het voorliggende onderwijs onderzoek gedaan worden naar
de kwetsbare leerlingen５.
1.2

Doel en onderzoeksvragen
Met dit onderzoek willen we een eerste inzicht krijgen in de betekenis van het
entreeonderwijs voor het loopbaanperspectief van de circa dertienduizend studenten
die nu ingeschreven staan in entreeopleidingen. We willen de uitkomsten van dit
themaonderzoek agenderen en betrokkenen zo nodig activeren om tot verdere
ontwikkeling en verbeteringen te komen.
Het themaonderzoek heeft als hoofdvragen６:





1.3

Welke doelgroepen zien we in entreeonderwijs? Wat weten we van de instroom,
de uitkomst en het vervolg op entreeopleidingen?
Vergroot het aangeboden onderwijs de kansen van studenten, en welke
belemmeringen en risico’s bestaan er?
Wat is de bestuurlijke en organisatorische constellatie waarin entreeopleidingen
functioneren?
Welke rol spelen relevante partijen in het netwerk van de entreeopleidingen?

Opzet van het onderzoek７
Het themaonderzoek bestond, na een eerste verkenning, uit drie onderdelen: een
kwantitatieve analyse van de instroom- en uitstroomgegevens (bij alle mboonderwijsinstellingen), een instellingsonderzoek bij teams en besturen, en een
omgevingsonderzoek in het netwerk van entreeteams. Daarnaast hebben we
interviews met studenten gehouden.
Instellingsonderzoek
Het instellingsonderzoek vond plaats op basis van een beredeneerde steekproef van
tien onderwijsinstellingen. Bij elke instelling bezochten we één entreeopleiding van
één team. Bij vier grote onderwijsinstellingen in de steekproef ging het om twee
opleidingen van verschillende locaties. Alle negen entree-uitstroomprofielen hebben
we tenminste één keer onderzocht. Tijdens het onderzoek hebben we geen
opleidings- of instellingsoordelen gegeven, omdat we onderzoek deden naar de
betekenis van het entreeonderwijs en niet naar de kwaliteit van de individuele
entreeopleiding. Wel hebben we het Onderzoekskader mbo 2017 als toetsingskader
gebruikt, als referentiekader voor het toezicht op de onderwijskwaliteit.
Entreeopleidingen worden niet alleen door mbo-onderwijsinstellingen aangeboden.
Daarom hebben we ook bij een school voor praktijkonderwijs en bij twee scholen
voor voortgezet speciaal onderwijs een onderzoek naar de aangeboden
entreeopleiding uitgevoerd.
We hebben ons beperkt tot de bekostigde onderwijsinstellingen, met name vanwege
het relatief beperkte aanbod van entreeopleidingen bij de niet-bekostigde
onderwijsinstellingen.

５ Zie www.onderwijsinspectie.nl/onderwerpen/themaonderzoeken
６ In de Onderzoeksverantwoording (zie bijlage II) beschrijven we ook een aantal subvragen.
７ Zie bijlage II voor een uitgebreide beschrijving.
Pagina 13 van 79

Omgevingsonderzoek
Aan de in totaal veertien teams hebben we gevraagd wie hun netwerkpartners zijn
in het voorliggend onderwijs (bijvoorbeeld voortgezet onderwijs of
praktijkonderwijs), bij gemeenten (leerplicht, de Regionale Meld- en
Coördinatiefunctie voortijdig schoolverlaten (RMC), werk en inkomen en jeugdzorg)
en in het werkveld. Voorafgaand aan elk instellingsbezoek interviewden we een
beperkte selectie van de netwerkpartners.
Interviews
In aanvulling op het instellingsonderzoek hebben we bij een aantal studenten een
interview afgenomen over hun achtergrond en dromen８. Ook hebben we een aantal
direct betrokkenen uit het mbo naar aanleiding van het onderzoek ter plaatse
gevraagd of we een karakteristiek citaat mochten opnemen. In het rapport zijn de
studentportretten geanonimiseerd opgenomen.
1.4

Leeswijzer
In hoofdstuk 2 beschrijven we wat entreeopleidingen zijn en welke studenten er
onderwijs volgen. De toeleiding en de plaatsing van entreestudenten komen aan bod
in hoofdstuk 3. In hoofdstuk 4 gaan we nader in op het onderwijs dat wordt geboden
in entreeopleidingen. In hoofdstuk 5 bespreken we het vervolg op entreeonderwijs.
We sluiten in hoofdstuk 6 af met de bestuurlijke inbedding van het entreeonderwijs.
De bijlagen bestaan uit een verklarende woordenlijst, de onderzoeksverantwoording,
een beschrijving van de opzet van de kwantitatieve analyses en de uitkomsten uit
deze kwantitatieve analyse (instroom- en uitstroomgegevens).

1.5

Dankwoord
We willen alle studenten, teams, bestuurders en geïnterviewde netwerkpartners
bedanken voor de openheid en het enthousiasme waarmee we werden ontvangen en
de constructieve gesprekken die we voerden.

８ Zie voor meer goede portretten van entreestudenten: Studenten journalistiek Windesheim (2014), "Queen Latifa
en andere levensverhalen uit het mbo" en idem, (2018) "King Leroy en andere levensverhalen uit het middelbaar
beroepsonderwijs"
Pagina 14 van 79

Myrthe
‘Nu kan ik werken aan mijn toekomst’
Achtergrond
Myrthe is 17 jaar en verblijft sinds anderhalf jaar in een instelling voor residentiële
jeugdzorg. Binnenkort gaat ze begeleid wonen. Na het speciaal basisonderwijs heeft ze
op verschillende internaat scholen gezeten maar geen van de opleidingen afgerond.
Entree
Myrthe volgt de interne entree opleiding consumptief. Ze vertelt dat de school heel veel
voor haar betekent. “Ik kon hier niet anders dan entree onderwijs volgen en daarvan
een diploma halen. Ik heb hier veel geleerd. De leraren en vooral mijn mentor zijn een
enorme steun. Zij steunen me mentaal en emotioneel. Door hen hoefde ik niet meer
aan alle (privé) zorgen te denken, maar vooral aan school. Nu kan ik werken aan mijn
toekomst. Door de stage in de kookstudio kan ik kennismaken met ‘buiten’. Zo leer ik
wat er van me verwacht wordt en hoe het gaat in de ‘gewone wereld’. Ik krijg prima
begeleiding van de docent. Hij geeft me vertrouwen. Alle docenten hier op school gaan
voor je. Ik ben blij dat ik mijn entreediploma heb gehaald. Ik kreeg de kans om ook het
sociale hygiëne certificaat te halen; dat vind ik erg goed. ‘In de horeca opent dat
deuren’.
Als ik straks op mezelf ga wonen, krijg ik ook extra ondersteuning van een coach. Zo
kan ik leren hoe ik me financieel kan redden. Ook op sociaal emotioneel gebied kan ik
bij de coach terecht. Daarna wil ik echt zelfstandig wonen.”
Droom
“Ik wil graag naar het roc en daar de opleiding gastheer/gastvrouw op niveau 2 doen.
Binnenkort heb ik een intake gesprek. Ik hoop dat ik aangenomen word. Mijn droom is
dat ik een toekomst heb in de horeca. Ik wil later ook een eigen bedrijf in de horeca. Nu
werk ik soms al bij een vriendin in de zaak. Dat gaat heel goed, ik vind het contact met
klanten plezierig. Ik wil graag gastvrij zijn en ervoor zorgen dat klanten goed geholpen
worden.”

Pagina 15 van 79

2

Entreeopleidingen en hun studenten

In dit hoofdstuk duiden we de entreeopleidingen. Hoe zien de opleidingen eruit en
welke onderwijsinstellingen bieden ze aan? Ook staan we stil bij de studenten die de
entreeopleidingen volgen. Wie zijn zij? Verder gaan we nader in op de
ontwikkelingen in de instroom de afgelopen jaren.
2.1

Het entreeonderwijs
In deze paragraaf schetsen we kort hoe het entreeonderwijs eruitziet. We staan stil
bij de opbouw van de entreeopleiding, bij de diversiteit aan aanbieders van
entreeopleidingen en bij de tendens om steeds meer entreeopleidingen in de
beroepspraktijk aan te bieden. Tot slot benoemen we de belangrijkste landelijke
overleggen rond entreeonderwijs.
Opbouw entreeopleiding
Voor de entreeopleiding is een nieuw kwalificatiedossier ingevoerd. Dit entreekwalificatiedossier kent negen uitstroomrichtingen (zie tabel 2.3b) die, vergelijkbaar
met de kwalificatiedossiers voor andere mbo-opleidingen, zijn opgebouwd uit een
basis- en profieldeel, keuzedelen en generieke kwalificatie-eisen. Bij sommige
onderwijsinstellingen kunnen studenten zich eerst oriënteren door te kiezen voor
een algemene entree-inschrijving, om vervolgens later te kiezen voor een
uitstroomprofiel, zoals assistent verkoop/retail. De entreeopleidingen kunnen
worden aangeboden in de varianten beroepsopleidende leerweg en
beroepsbegeleidende leerweg . De entree-opleiding heeft een (nominale)
opleidingsduur van één jaar. Na vier maanden dient de instelling de student een
bindend studieadvies te geven.
Een entreediploma geldt niet als een startkwalificatie; daarvoor is minimaal een
diploma op mbo-niveau 2 nodig. In de Wet educatie en beroepsonderwijs (hierna:
WEB) zijn voor entreeonderwijs twee uitstroomroutes aangegeven. Allereerst
kunnen studenten met een afgeronde entreeopleiding doorstromen naar een niveau
2-opleiding. Daarnaast kent de entreeopleiding een arbeidsmarktroute (met of
zonder entreediploma), die studenten voorbereidt op de stap naar de arbeidsmarkt９.
Entreestudenten die mét entreediploma uitstromen naar de arbeidsmarkt en een
baan vinden, worden niet aangemerkt als voortijdig schoolverlater (vsv’er)１０.
Studenten die de arbeidsmarktroute volgen en zonder diploma een baan vinden
gelden wel als vsv’er.
Diversiteit in aanbieders van entreeonderwijs
Entreeonderwijs wordt aangeboden door regionale opleidingscentra (roc’s),
agrarische opleidingscentra (aoc’s) en niet-bekostigde onderwijsinstellingen (nbi’s)
en door scholen voor praktijkonderwijs , voorgezet speciaal onderwijs en voorgezet
onderwijs. Vso- of vo-scholen kunnen de entreeopleidingen alleen op basis van een
in de wet geregelde samenwerkingsovereenkomst met een bekostigde mboinstelling aanbieden１１. Voor pro-scholen bestaat deze wettelijke basis niet, maar
wordt de samenwerking gedoogd１２. Bij deze samenwerkingen is de mbo-instelling
altijd verantwoordelijk voor de examinering en diplomering. Over het verzorgen van
９ WEB, artikel 7.2.2 derde lid.
１０ Regeling resultaatafhankelijke bekostiging vsv mbo, bijlage A bij artikel 7: zie D5.
１１ Zie voor wettelijke basis voor het vo artikel 10b9 WVO in samenhang met 14a, tweede lid, WEC en artikel. 8.4.2
WEB. Zie voor wettelijke basis voor het vso artikel 10b9 WVO in samenhang met artikel 14a, tweede lid, WEC en
artikel 8.5.2 WEB.
１２ https://www.mboraad.nl/sites/default/files/publications/samenwerking_pro-mbo_entree_naar_de_toekomst.pdf

Pagina 16 van 79

het onderwijs aan en de begeleiding van de studenten kunnen de
samenwerkingspartners afspraken maken１３.
Uitvoeringsvarianten entreeonderwijs: steeds meer in de praktijk
Tijdens het onderzoek zijn we verschillende uitvoeringsvarianten van het
entreeonderwijs tegengekomen. Binnen de roc’s, aoc’s en nbi’s bestaan ten eerste
de reguliere entreegroepen. Deze groepen zijn in de regel kleiner van omvang dan
reguliere mbo-groepen op hogere mbo-niveaus. Groepen worden zowel geordend op
basis van de uitstroomprofielen als naar doelgroepen, zoals leerlingen uit
internationale schakelklassen, jonge moeders en leerlingen met specifieke
gedragsproblematiek.
Daarnaast bestaan er ook ‘entreeplus’-varianten. Hierin worden studenten met een
extra ondersteuningsvraag geplaatst in kleinere groepen met meer begeleiding,
soms ook op aparte locaties. Gemeenten dragen financieel bij om deze specifieke
groepen mogelijk te maken. In de vier grote steden zijn we tijdens het onderzoek
dergelijke entreeplusvarianten tegengekomen.
Een derde uitvoeringsvariant betreft entreeopleidingen die binnen de
werkveldpraktijk worden verzorgd, dus binnen een bedrijf of instelling. De opleiding
wordt dan uitgevoerd in nauwe samenwerking met een bedrijf of instelling. Vrijwel
alle mbo-onderwijsinstellingen gaven tijdens het onderzoek aan deze variant verder
te willen uitbouwen, omdat de authentieke beroepscontext voor veel studenten met
een grote afstand tot de arbeidsmarkt én het onderwijs passender is.
Inspectietoezicht op entreeopleidingen
Tijdens het onderzoek hebben we geconstateerd dat het inspectietoezicht zich
primair richt op het aanbod bij roc’s en aoc’s. Er is beperkt toezicht op de overige
aanbieders van entree (pro, vso en vo). Dat geldt ook voor het aanbod in de
werkveldpraktijk. De inspectie zal haar toezicht beter op de diverse
uitvoeringsvarianten van entree moeten inrichten.
Landelijke afstemming over entreeopleidingen
Op landelijk niveau zijn er twee platforms waar op regelmatige basis gesproken
wordt over de entreeopleidingen. Allereerst is dat de bedrijfstakgroep Entree van de
MBO Raad. Primair wil deze bedrijfstakgroep kennisdeling en de uitwisseling van
ervaringen op het gebied van entreeopleidingen stimuleren. Daarnaast adviseert
binnen de Samenwerkingsorganisatie Beroepsonderwijs Bedrijfsleven (SBB) de
thema-adviescommissie Entree het SBB-bestuur over de aansluiting van de
entreeopleiding op de arbeidsmarkt. De commissie richt zich daarbij onder andere
op mogelijkheden voor scholen en leerbedrijven om maatwerk en flexibiliteit te
bieden.
2.2

Wie zijn de studenten in entreeopleidingen?
Zo’n dertienduizend studenten volgen in 2017-2018 de entreeopleiding. Wie zijn zij?
Wat is hun achtergrond en welke doelgroepen kunnen we onderscheiden? Dat zijn
gegevens waarmee entreeteams bij hun onderwijs vervolgens rekening moeten
houden.

１３ Tijdens het onderzoek hebben we vastgesteld dat er ook samenwerkingen bestaan tussen niet-bekostigde mboonderwijsonderwijsinstellingen en pro-, vso- of vo-scholen. Hiervoor ontbreekt de wettelijke grondslag.
Pagina 17 van 79

Samenstelling entreestudenten: grote diversiteit
De groepen studenten die onderwijs krijgen in entreeopleidingen hebben
verschillende onderwijsachtergronden (tabel 2.2a). In het algemeen zijn vijf
hoofdcategorieën te onderscheiden. Ongeveer een kwart heeft het reguliere
voortgezet onderwijs zonder diploma verlaten. Een vijfde komt uit het
praktijkonderwijs en iets minder dan een vijfde uit het voortgezet speciaal
onderwijs. Niet alleen het aandeel vanuit de verschillende schoolsoorten is over de
jaren gegroeid, ook in absolute zin is de instroom van deze laatste groepen in het
entreeonderwijs toegenomen. Ook het aandeel en de aantallen studenten uit de
internationale schakelklas zijn de afgelopen jaren sterk toegenomen, naar bijna een
vijfde van de studenten. Van ongeveer een vijfde is de vooropleiding onbekend; het
grootste deel van hen (62 procent op dit moment) heeft een niet-westerse
migratieachtergrond. Van de totale entreepopulatie heeft ongeveer 65 procent van
de deelnemers een migratieachtergrond, van wie 57 procent een niet-westerse. De
laatste en kleinste groep betreft studenten die instromen met een diploma uit het
voortgezet onderwijs,
wat formeel niet is
Bob Ruiter, intaker niveau 2 ROC van
toegestaan.
Amsterdam: “In entree zetten we studenten
weer rechtop.”
De studenten zijn
ook divers van aard
als het gaat om
persoonlijke omstandigheden. Alle teams gaven tijdens het onderzoek aan dat de
instroom de laatste jaren gemiddeld genomen complexer is geworden, vaak doordat
entreestudenten problemen hebben op meerdere leefgebieden (leerachterstand,
zelfoverschatting, gedragsstoornissen, psychische problematiek, schulden,
huisvesting, problematisch gezin, jonge moeder, taalachterstand).

Kees
‘Dit is een kans om weer lekker te werken’
Achtergrond
Kees is 60 jaar en al vijf jaar werkloos. Daarvoor heeft hij ruim dertig jaar gewerkt als
kabeltrekker. Hij heeft geen afgeronde opleiding op mbo niveau.
Entree
Via de gemeente is Kees ingestroomd in de entreeopleiding. Hij wist niets van de
groenvoorziening, maar hij vindt het leuk werk. Het is fijn om altijd buiten te zijn. Kees
moet erg wennen aan weer naar school gaan. Taal en rekenen vallen niet mee op zijn
leeftijd. Praten gaat een stuk makkelijker. Ook het werken op de computer vindt hij lastig.
De beroepstheorie en de praktijklessen vindt hij leuker. Al moet hij wel hard oefenen op al
die moeilijke plantennamen!
Kees heeft wel een vrijstelling voor burgerschap. Dat hij de oudste is in de groep is geen
probleem, vindt hij, hij wordt geaccepteerd.
Droom
Kees hoopt dat hij met zijn diploma nog een paar jaar kan werken, want bezig zijn is beter
dan thuiszitten op de bank!

Pagina 18 van 79

Ook wordt door hen een verband gelegd naar de toegenomen instroom uit pro, vso
en isk. In een aantal steden stromen bovendien studenten in, die alleen in kleinere
groepen met veel begeleiding gedijen. De term ‘speciaal middelbaar
beroepsonderwijs’ wordt in dit verband wel eens gebruikt.
Tabel 2.2a Samenstelling populatie per instroomcohort１４*
voorliggend onderwijs

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

geen diploma voortgezet onderwijs

8%

11%

16%

25%

29%

27%

25%

onbekend

75%

66%

56%

34%

22%

21%

21%

praktijkonderwijs

4%

5%

8%

13%

19%

21%

19%

internationale schakelklas

4%

6%

7%

10%

11%

13%

19%

voortgezet speciaal onderwijs

7%

9%

11%

16%

18%

17%

15%

voortgezet onderwijs (incl. vbo)

2%

3%

4%

2%

1%

1%

1%

19.745

18.466

15.600

totaal (aantallen)

11.105 10.550

10.661 12.004

Bron: Inspectie van het Onderwijs, 2018 *mbo 1 (2011-2015), entree (2015-2017)

Vijf hoofdgroepen nader bekeken
We kunnen de vijf hoofdgroepen als volgt karakteriseren, waarbij in aanmerking
moet worden genomen dat ook sprake is van overlap tussen de categorieën:
1) Geen diploma in het voortgezet onderwijs behaald (25 procent)
Het gaat hier om leerlingen die zonder diploma zijn uitgestroomd uit het
voortgezet onderwijs en nog kwalificatieplichtig zijn. Entreeonderwijs is voor
deze leerlingen een vorm van laatstekansonderwijs, om alsnog een diploma
te kunnen behalen.
2) Onbekend: deelnemers waarvan geen vooropleiding bekend is (21 procent)
Gemiddeld genomen gaat het om oudere studenten waarvan de
vooropleiding in de onderwijsdata onbekend is, omdat de diploma’s of het
ongediplomeerd uitstromen toen nog niet geregistreerd werden. Het betreft
ook statushouders waarvan de vooropleiding onbekend is. Een deel van de
huidige kandidaten zonder bekende vooropleiding komt via gemeenten
vanuit de re-integratie naar de entreeopleidingen. Dat geldt ook voor
statushouders. Omdat deze mensen nog geen afgesloten opleiding met
diploma op startkwalificatieniveau hebben, is de entreeopleiding één van de
opties waar de gemeenten uit kunnen kiezen bij re-integratie. Hierin wordt
vaak samengewerkt met het lokale roc. De entreeopleiding mag dan met
behoud van de uitkering gevolgd worden.
3) Praktijkonderwijs gevolgd (19 procent)
Voor leerlingen uit het praktijkonderwijs biedt entreeonderwijs de kans om
een mbo-diploma te behalen. Hoewel praktijkonderwijs ‘eindonderwijs’ is en
bij instroom in praktijkonderwijs de verwachting is dat een diploma op mboniveau niet haalbaar is, biedt entreeonderwijs een substantieel deel van
deze doelgroep de kans om toch alsnog een mbo-diploma te behalen en
eventueel door te stromen naar mbo-2. De entreeopleiding is voor deze
doelgroep daarmee een verrijking en een kans.
4) Internationale schakelklas gevolgd (19 procent)
Voor isk-leerlingen heeft de entreeopleiding de functie om toegang te krijgen
tot het onderwijs in Nederland. Deelnemers hebben vaak een disharmonisch
profiel: zij zijn cognitief in staat tot een hoger onderwijsniveau, maar door
een lage beheersing van de Nederlandse taal wordt vaak de inschatting
gemaakt dat het niet mogelijk is in een hoger niveau in te stromen. De
entreeopleiding is, bij een laag taalniveau, vaak de enige mogelijkheid voor

１４Door afronding tellen percentages niet altijd op tot 100%. Dit geldt voor meer tabellen in dit rapport.
Pagina 19 van 79

deze doelgroep om onderwijs te volgen (Jeugdombudsman Den Haag,
2017).
5) Voortgezet speciaal onderwijs gevolgd (15 procent)
Voor leerlingen uit het voortgezet speciaal onderwijs die de
arbeidsmarktgerichte route volgen of voor wie de diplomaroute uiteindelijk
niet haalbaar blijkt, geldt eveneens dat de entreeopleiding een verrijking en
een kans betekent.

Rosa
‘Ik ga met een brede lach naar het volgende niveau’
Achtergrond
Rosa is een jonge moeder van 25 jaar met 2 kinderen. Ze woont zelfstandig in een grote
stad en doet de entreeopleiding assistent zorg en dienstverlening. Rosa kwam als jong
meisje naar Nederland, maar verhuisde na het overlijden van een broertje en de
gedwongen verkoop van hun huis terug naar haar geboorteland Curaçao. Rosa haalde op
Curaçao haar vmbo-kaderdiploma, maar kreeg het niet omdat haar vader het schoolgeld
niet kon betalen. Ze stopte vervolgens als gevolg van twee opeenvolgende
zwangerschappen met school. Als alleenstaande moeder verhuisde ze weer naar
Nederland en startte met een mbo 1-opleiding.
Entree
Eerder moest Rosa stoppen met haar opleiding, omdat haar pasgeboren zoontje veel zorg
nodig had en ze op zoek moest naar zelfstandige woonruimte. Nu is ze zeer gemotiveerd
om haar eerste diploma te halen. En dat gaat ook zeker lukken. “Ik heb zo meteen mijn
diploma en dan ga ik met een brede lach naar het volgende niveau!” Het was een heel
leerzaam jaar voor haar. “Ik heb een mentor die me heel erg steunt. Dat geldt ook voor
de klassenbegeleider, die me met van alles kan helpen. Mijn docent is mijn beste
vriendin!”
Droom
Rosa’s droom is om verpleegkundige te zijn op de intensive care van een ziekenhuis.

Ongediplomeerde studenten uit het voorgezet onderwijs: verschillen in vooropleiding
De groep ‘ongediplomeerde uitstroom uit het voorgezet onderwijs’ kan ook naar de
opleidingen van herkomst uitgesplitst worden. Ongeveer de helft van de studenten
heeft de basisberoepsgerichte leerweg van het vmbo gevolgd (tabel 2.2b).
Daarnaast starten ook oud-leerlingen met een afgebroken opleiding vmbo-kader,
vmbo-gemengd/theoretisch (vmbo-g/t) en havo in de entreeopleiding. Het gaat in
totaal om zo’n 40 procent. De meeste uitval vindt plaats in het laatste en het
voorlaatste jaar van het voortgezet onderwijs. Mét een diploma in het voorgezet
onderwijs had deze groep kunnen starten met een vervolgopleiding op niveau 3/4
van het mbo of, met een havodiploma, in het hbo.

Pagina 20 van 79

Tabel 2.2b Onderwijssoort ongediplomeerde studenten vanuit voortgezet onderwijs per cohort
onderwijssoort
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
brugjaar voortgezet
onderwijs

14%

15%

14%

14%

12%

13%

13%

vmbo-basis

52%

47%

47%

50%

51%

48%

47%

vmbo-kader

19%

19%

22%

20%

20%

21%

21%

vmbo-g/t

14%

18%

16%

15%

15%

16%

17%

havo

1%

1%

1%

1%

1%

1%

1%

totaal (aantallen)

1.520

2.094

2.438

2.776

3.017

2.875

2.945

Bron: Inspectie van het Onderwijs, 2018

Helft jonger dan achttien
De gemiddelde leeftijd van studenten in entreeopleidingen is sinds 2011 beduidend
gedaald (figuur 2.2a); ongeveer de helft van de studenten is jonger dan achttien
jaar. Een belangrijk deel wordt tijdens de opleiding achttien en dan vervalt de
kwalificatieplicht. Dit kan gevolgen hebben voor hun motivatie om de opleiding af te
maken. De daling van de leeftijd is primair terug te voeren op de sterke daling van
het aandeel 27-plussers in de entreeopleiding (2011: 36 procent; 2017: 11
procent). Verder valt op dat ongeveer 1 procent (ruim honderd studenten) van de
startende studenten nog geen zestien jaar is.１５ Onderwijsinstellingen gaven tijdens
het onderzoek met enige regelmaat aan grenzen te moeten stellen aan de jonge
instroom vanuit het voortgezet onderwijs. Zij doen dit door aan te sturen op een
verlengd verblijf in het voortgezet onderwijs (zie hoofdstuk 3).

Figuur 2.2a Instroomcohorten naar aandeel per leeftijdsgroep

60%
50%
40%
30%
20%
10%
0%
2011

2012

15 jaar en jonger

2013

2014

2015

2016

2017

16-17 jaar

18-22 jaar

23-26 jaar

27 jaar en ouder

Bron: Inspectie van het Onderwijs, 2018

１５ Alleen als de leerplichtambtenaar hier vrijstelling voor verleend, is dit toegestaan, o.g.v. 3b Leerplichtwet 1969.
Pagina 21 van 79

2.3

Ontwikkelingen in de instroom
Hoe heeft de instroom in de entreeopleidingen zich de afgelopen jaren ontwikkeld?
En waar kiezen studenten voor? Die vragen beantwoorden we in deze paragraaf.
Na sterke daling weer lichte stijging aantal studenten
In 2017 stroomden er twaalfduizend studenten in entreeopleidingen in en stonden
er, zoals al vermeld, ruim dertienduizend ingeschreven (tabel 2.3a). In eerdere
jaren was dat verschil groter. Het extra aantal ingeschreven studenten betreft
studenten (ruim duizend in 2017) die langer dan een jaar ingeschreven staan in een
entreeopleiding (of, voorheen, een mbo-niveau 1-opleiding). De instroom in niveau
1 van het mbo nam in de periode 2011-2014 met bijna de helft af, waarna de
instroom vanaf 2015 stabiliseerde. In 2017 is weer sprake van een toename van de
instroom in entreeopleidingen.
Tabel 2.3a Instroom entree naar cohort en totaal ingeschreven in mbo 1/entreeopleidingen１６
inschrijvingen

2011

2012

2013

instroom per
19.745
18.466
15.600
cohort
totaal
26.532
25.080
24.184
ingeschreven
Bron: Inspectie van het Onderwijs, 2018

2014

2015

2016

2017

11.105

10.550

10.775

12.004

20.855

14.465

13.237

13.175

Yasmina
‘De leraren geloven in me’
Achtergrond
Yasmina woont bij haar moeder. Zij betaalt haar eigen rekeningen en werkt daarom ook. Ze
vindt dat normaal voor iemand van negentien. Yasmina is gestrand in het voortgezet
onderwijs, in klas 2 van de havo. Vervolgens kwam ze te jong terecht in een bbl-opleiding,
waar ze te zelfstandig moest zijn. Dat ging niet goed, en daarom heeft ze de opleiding
moeten verlaten. Nu kan ze die zelfstandigheid beter aan; ze is ook ouder nu, en gaat dan
ook heel snel door de opleiding heen.
Entree
Niet alle docenten en mentoren zijn even goed, vindt Yasmina. Wel ervaart ze dat de
docenten in haar geloven. Ze vindt de opleiding niet zo moeilijk. De bbl-opleiding ging mis
omdat ze er niet volwassen mee omging. Nu lukt dat wel en kan ze de opleiding van één
jaar in een half jaar doen.
Droom
Yasmina wil graag maatschappelijk werker worden, ze wil graag kinderen helpen. Ze gaat
de entreeopleiding van de zomer afronden en dan na de zomer een vervolgopleiding in die
richting volgen.

１６ In de analyses in het rapport hebben we de instroomcohorten als uitgangspunt genomen, met name omdat
daarmee de veranderingen met de introductie van entreeonderwijs goed geïllustreerd kunnen worden.
Pagina 22 van 79

Fors minder bbl-studenten, meer bol-studenten
Het aandeel en aantal bbl-studenten per cohort is in de loop der jaren sterk
afgenomen (figuur 2.3a). Waar voorheen iets meer dan de helft van de studenten
een bbl-traject volgde (2011: 52 procent), zien we dit aandeel in de loop der jaren
sterk afnemen (2017: 19 procent). In absolute aantallen gaat het om een afname
van bijna achtduizend studenten. Deze sterke daling is voornamelijk terug te voeren
op het wegblijven van autochtone bbl-deelnemers boven de 27 jaar, die eerder via
bedrijfsgerichte trajecten een mbo-niveau 1-diploma haalden. Het absolute aantal
bol-studenten per cohort is licht toegenomen (met circa 250). Een sterke toename
zien we van het aandeel bol-studenten per cohort (van 42 procent in 2011 naar 75
procent in 2017). Het aantal examendeelnemers per cohort is afgenomen (met circa
300), terwijl het aandeel examendeelnemers per cohort licht toenam (van 6 procent
naar 7 procent). De examendeelnemers betreffen de entreestudenten die de
opleiding volgen aan een pro, vso of vo-school en examen doen bij een roc of aoc１７.

Figuur 2.3a Instroom naar type leerweg, absoluut (linker as) en relatief (rechter as) per cohort
Bron: Inspectie van het Onderwijs, 2018

25000
20000
15000

100%
1138

1013
9915

8269

10000
5000

80%

1140

60%

6153

1015

922

976

2608

2447

2218

823
2231

40%
20%

8692

9057

8434

7482

7181

7581

8950

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

0

0%
bol

bbl

ex

bol

bbl

ex

Verschillen per mbo-instelling
Per mbo-instelling verschilt het aandeel entreestudenten sterk: bij sommige
onderwijsinstellingen is 15 procent van de deelnemers entreestudent, maar er zijn
ook onderwijsinstellingen zonder entreestudenten (zie figuur B1 en B2 in bijlage IV).
Twee uitstroomprofielen binnen entree populair
Bij inschrijving kiest ongeveer een kwart van de instromende studenten voor
assistent dienstverlening en zorg en ongeveer 15 procent voor assistent
verkoop/retail (tabel 2.3b). De overige uitstroomrichtingen zijn veel kleiner, waarbij
de opleiding assistent procestechniek opvallend weinig deelnemers kent.
Sinds de introductie van de entreeopleiding kiest ongeveer 3 procent van de
deelnemers voor assistent plant (groene) leefomgeving, het uitstroomprofiel binnen
de entreeopleiding dat door de aoc’s verzorgd wordt. Voor de start van de
entreeopleiding hadden aoc’s een breder aanbod van assistentenopleidingen, en ook
beduidend meer deelnemers.

１７ Zie bijlage IV voor nadere toelichting op examendeelnemers / niet bekostigde deelnemers.
Pagina 23 van 79

Tabel 2.3b Instroom uitgesplitst naar opleidingsnaam per cohort
opleidingsnaam

2015

2016

2017

2015

2016

2017

Ass. bouwen, wonen en onderhoud

352

584

706

5%

6%

6%

Ass. dienstverlening en zorg

1.590

2.442

3.183

24%

24%

27%

Ass. horeca, voeding of voedingsindustrie

580

830

1.105

9%

8%

9%

Ass. installatie- en constructietechniek

542

690

868

8%

7%

7%

Ass. logistiek

364

520

613

5%

5%

5%

Ass. mobiliteitsbranche

198

422

585

3%

4%

5%

Ass. procestechniek

10

46

31

0%

0%

0%

Ass. verkoop/retail

1.204

1.614

1.909

18%

16%

16%

Ass. plant of (groene) leefomgeving

185

348

375

3%

3%

3%

Entree-kwalificatiedossier

1.677

2.559

2522

25%

25%

21%

Totaal instroom ingeschreven in entree

6.702

10.141

12.004

100%

100%

100%

Totale instroom in niveau 1

10.550

10.661

12.004

.

.

Bron: Inspectie van het Onderwijs, 2018

2.4

Conclusies
Zo’n twaalfduizend studenten startten in 2017 met een entreeopleiding. Deze
populatie is zeer heterogeen van samenstelling. We onderscheiden vijf subgroepen:
de uitvallers uit het voortgezet onderwijs, de bijstandsgerechtigden en
statushouders die een (re)integratietraject volgen via de gemeente, de instromers
uit praktijkonderwijs, de instromers uit voortgezet speciaal onderwijs en de
instromers uit internationale schakelklassen.
Ongeveer de helft van de studenten is jonger dan achttien jaar. Entreeteams zien
een toename van de complexiteit door meer multiproblematiek bij de studenten en
door een stijgende instroom uit praktijkonderwijs, voortgezet speciaal onderwijs en
internationale schakelklassen. Ook blijkt de motivatie om entreeonderwijs te volgen
bij de kandidaten sterk uiteen te lopen.
Het toezicht van de inspectie is op dit moment nog onvoldoende toegesneden op alle
verschillende uitvoeringsvarianten van entreeonderwijs. Hierop zou passend toezicht
ingericht moeten worden.

Pagina 24 van 79

Yaro
‘Mijn droom is, dat niet alles mislukt’
Achtergrond
Yaro is 16 jaar en woont met zijn ouders en drie broertjes bij zijn ouders. Zijn oudere zus
studeert rechten. Vader is regelmatig afwezig, omdat hij dan in detentie zit of omdat hij in
het buitenland verblijft. Na de basisschool is Yaro met een vwo advies naar de havo
gegaan. Vanwege gedragsproblemen en sociaal-emotionele problemen belandde hij op de
Rebound, waarna hij naar vmbo-t is gegaan. Daar ging het niet goed, hij had slechte
resultaten, bleef zitten in de derde en vertoonde agressief gedrag. Omdat er eigenlijk
geen andere opleiding was, ging hij naar entree.
Entree
Yaro volgt nu de opleiding automotive bij entree. Hij wilde eerst een versnelde opleiding
fietstechniek doen maar omdat het stagebedrijf failliet ging, had hij geen stageplaats
meer en kon die opleiding niet doorgaan. “Maar automotive is niet echt mijn ding, dus
daar wil ik niet in verder gaan”. Yaro geeft aan dat hij nu niet meer van het vechten is,
“door trainingen leerde ik mij te beheersen. Ik denk nu aan de consequenties”.
Entree betekent voor hem het ophalen van extra informatie, het is weer een klein
opstapje omhoog. Het is het laatste vangnet. Yaro vertelt dat hij heel goed begeleid wordt
door zijn mentor, die hem ook helpt zoeken naar stages en vertrouwen geeft. “De mentor
zegt ook er vertrouwen in te hebben dat ik het examen kan doen; hij helpt me daarbij.
Dat betekent heel veel voor me”.
Droom
Yaro weet nog niet goed wat hij na entree wil gaan doen, daarom doet hij volgende week
een beroepskeuzetest op school. “Misschien wil ik wel iets doen met koken. Als ik me
goed focus op mijn gedrag kan ik eigenlijk alles wel doen, want ik ben slim genoeg.
Misschien wil ik ook wel iets doen met sport en discipline, want als ik geen structuur heb,
gaat het niet goed met mij.
Mijn droom is dat niet alles moet mislukken, ik leef met de dag en laat alles op me
afkomen. Belangrijk is dat mijn familie achter me staat; het is jammer dat ik eerder
verkeerde keuzes heb gemaakt”.

Pagina 25 van 79

3

Toeleiding en plaatsing in entree

In het vorige hoofdstuk bespraken we de instroom qua aantallen en samenstelling.
In dit hoofdstuk gaan we in op de werkwijzen en overwegingen bij het intake- en
plaatsingsbeleid van de onderwijsinstellingen, en eventuele afspraken die daarover
gemaakt zijn met het voorliggend onderwijs of met gemeenten. Welke kansen en
belemmeringen bestaan er bij de overgang naar entreeonderwijs? We sluiten af met
conclusies en aanbevelingen.
3.1

Toeleiding naar entree
De aanmelding voor entreeonderwijs vindt plaats op uiteenlopende manieren. De
ongediplomeerde uitvallers uit het voortgezet onderwijs melden zich doorgaans op
eigen initiatief aan, of via leerplicht/RMC. Bij studenten uit praktijkonderwijs,
voortgezet speciaal onderwijs en internationale schakelklassen zijn er vaak
afspraken tussen aanleverend onderwijs en roc’s of aoc’s. Bij statushouders en
ouderen met een afstand tot de arbeidsmarkt gebeurt de toeleiding (soms collectief)
via de gemeente (werk en inkomen).
Meestal geen afspraken met aanleverend voortgezet onderwijs
Met het voorgezet onderwijs hebben roc’s of aoc’s meestal geen afspraken over de
toeleiding van kandidaat-entreestudenten. De belangrijkste reden die tijdens het
onderzoek genoemd werd, is dat het aantal vo-scholen te groot is om afspraken te
maken. De praktijk van de entreeteams is dat intakers met de voorliggende school
over individuele aanmeldingen bellen voor informatie en om vast te stellen wat de
reden van uitval uit het voortgezet onderwijs was. Regelmatig komt dan de vraag
aan de orde of een verlengde (alternatieve) plaatsing in het voortgezet onderwijs
niet verstandiger is voor de betreffende kandidaat dan instroom in een
entreeopleiding. De indruk bij entreeteams en ook bij gemeenten is dat kandidaten
soms te jong en te vroeg naar de entreeopleiding worden verwezen.
Tijdens het onderzoek kwamen we in dit verband als good practice een goede
samenwerkingsvorm tegen. In een regio wordt op basis van een convenant tussen
alle vo- en mbo-scholen samengewerkt voor de toeleiding naar en plaatsing in
entreeonderwijs. Problematische aanmeldingen bij entreeopleidingen worden in een
centrale plaatsingscommissie besproken en kunnen leiden tot plaatsing aan één van
de drie mbo’s of tot alternatieve plaatsing in het voortgezet onderwijs. Naast de
onderwijsonderwijsinstellingen hebben ook RMC en de samenwerkingsverbanden
voortgezet onderwijs zitting in de plaatsingscommissie.
Van betekenis is in dit kader een recente wetswijziging over het toelatingsrecht in
het mbo en een vervroegde aanmelddatum voor het mbo. Deze wetswijziging gaat
onder meer de informatie-uitwisseling tussen voortgezet onderwijs en mbo
regelen.１８ Naast de informatie-uitwisseling ligt er vervolgens ook een bestuurlijk
vraagstuk om een passende toeleiding voor vo-leerlingen naar entreeonderwijs vorm
te geven. Daarbij moeten goede afspraken gemaakt worden over
informatieoverdracht en warme overdracht, en ook naar alternatieven binnen het
voortgezet onderwijs gekeken worden. Het gestructureerd overleggen met

１８ Wijziging van de Wet educatie en beroepsonderwijs en enkele andere wetten ter invoering van een vroegtijdige
aanmelddatum voor en toelatingsrecht tot het beroepsonderwijs. De artikelen die gaan over de
informatieoverdracht zijn echter nog niet in werking getreden. Zie ook de Gedragslijn Regionale samenwerking in
de overstap naar het mbo (code of conduct).
Pagina 26 van 79

gemeenten, de samenwerkingsverbanden voortgezet onderwijs en mboonderwijsinstellingen kan hierin mogelijk een versnelling betekenen.１９
Toeleiding vanuit pro vaak via convenant, vso neemt soms ook deel
De toeleiding vanuit het praktijkonderwijs is vaak geregeld via een convenant tussen
het betreffende roc en de praktijkscholen in de regio. De praktijk is dat alleen
leerlingen met een positief advies vanuit het praktijkonderwijs en een
overdrachtsdossier in aanmerking komen voor een intake en plaatsing in het mbo.
In een beperkt aantal regio’s uit het onderzoek doen vso-scholen ook mee met
dergelijke convenanten. Voor de entreeteams en voor de pro- en vso-scholen is het
een dilemma dat steeds meer leerlingen uit praktijkonderwijs en voortgezet speciaal
onderwijs zich zonder een positief advies toch aanmelden bij een entreeopleiding.
De drempelloze instroom staat dan op gespannen voet met het professionele
oordeel vanuit zowel entreeonderwijs als praktijkonderwijs en voortgezet speciaal
onderwijs over de plaatsbaarheid, en met de inschatting dat een succesvol
doorlopen van de entree nu niet reëel is.

Larissa
‘Ik moet eigenlijk nog op zoek naar mezelf’
Achtergrond
Larissa is negentien jaar en woont zelfstandig. Haar moeder woont vlakbij en daardoor
kan Larissa elke dag bij haar eten. Larissa gaat met de trein naar school. Soms werkt ze
bij als visagiste, mensen opmaken voor feesten en bruiloften. Larissa heeft op
verschillende scholen gezeten maar geen diploma gehaald. Zoals ze zelf zegt: “Mijn cijfers
waren wel goed, maar mijn gedrag niet. Ik was jong en wilde stoer doen. Ik kon niet over
mijn emoties praten, kon me niet uiten en ging met verkeerde mensen om. Dat heeft me
in problemen gebracht. Ik werd weggestuurd van school. Ik was pas zeventien toen ik
dakloos werd. Ik kreeg met allerlei hulpverleners te maken.”
Entree
Larissa wilde weer naar school. “Ik wilde een diploma halen. Van een buurmeisje hoorde
ik allemaal goede dingen over deze school. Ik doe zorg en op woensdagavond en zondag
doe ik nog een andere opleiding ernaast, een particuliere, voor visagie. Met dat diploma
kun je je eigen bedrijf beginnen. Door omstandigheden loop ik alleen een beetje achter.
Ik moet nog aan een stage beginnen.” Op de entreeopleiding wil Larissa leren hoe ze met
mensen kan omgaan. “Vroeger was ik best wel heel agressief. En nu gaat dat beter. Dat
heb ik hier ook wel geleerd. Ik had in het begin altijd discussies met mijn mentor. Op een
dag zijn we heel goed gaan praten. En sindsdien ben ik heel goed met hem geworden. En
hij heeft mij gemotiveerd. Door mijn mentor heb ik weer zin in school. Ik word ook goed
verwelkomd hier op school! Elke dag met goeiemorgen en met een hand, en ze weten
gewoon je naam! Dat helpt dus echt.” Larissa krijgt nu ook hulp, anders dan vroeger, van
twee coaches. Die helpen met financiën en met overzicht houden als haar hoofd chaotisch
is.
Droom
Larissa hoopt haar entreediploma te halen. Daarna weet ze het nog niet. “Ik ben best wel
jong maar ik moet eigenlijk nog op zoek naar mezelf. Mijn droom? Ik vind dat moeilijk om
te beantwoorden. Gelukkig worden… ofzo?”

１９ Voorgenomen Wijziging van onder meer de Wet educatie en beroepsonderwijs inzake regionale samenwerking
voortijdig schoolverlaten en jongeren in een kwetsbare positie.
Pagina 27 van 79

Internationale schakelklas
Vaak hebben entreeteams een vorm van samenwerking met de school van de isk
gericht op oriëntatie op de entreeopleidingen voor de toekomstige studenten en
uiteindelijke collectieve toeleiding.
3.2

De intake
De doelgroep die zich initieel meldt bij entreeopleidingen is zeer divers (zie
hoofdstuk 2). Na de aanmelding bij een entreeopleiding volgt bij alle onderzochte
teams altijd een uitvoerige intake. Vaak is ook het zorgteam bij een verdiepende of
verlengde intake betrokken.
Doel van de intake: zicht op plaatsbaarheid
De entreeopleiding is in principe drempelloos toegankelijk.２０ In de praktijk maken
onderwijsinstellingen onderscheid tussen deze drempelloze toelaatbaarheid en
plaatsbaarheid. Bij de plaatsbaarheid worden afwegingen gemaakt over de houding
en het gedrag van de kandidaat-student, over schoolbaarheid en leerbaarheid, over
het op orde zijn van de leefgebieden, en over de benodigde extra ondersteuning (zie
ook Eimers, Ledoux en Smeets, 2017).
Tijdens de intake beoordelen de entreeteams in hoeverre de kandidaat plaatsbaar is.
Doel van de intake is dan ook in de eerste plaats om een beeld krijgen van
potentiële student, van de mogelijkheden en mogelijke beperkingen om de opleiding
te kunnen volgen. Daarnaast is het belangrijk om te weten of de student
gemotiveerd is. Bij de motivatie spelen bij 18-plussers soms financiële motieven een
rol. Een jongere kan bijvoorbeeld afgewezen zijn voor een uitkering en nog wel recht
hebben op studiefinanciering.
Achtergrondinformatie niet altijd direct beschikbaar
De informatie over de achtergrond van de kandidaat krijgen de teams direct van de
kandidaat, maar dan moet deze die wel willen geven. Dan kan er ook contact gelegd
worden met eventuele hulpverlening. Regelmatig ontdekken teams pas in de loop
van de tijd dat er nog andere netwerkpartijen (bijvoorbeeld jeugdzorg en
reclassering) bij een student betrokken zijn. Ook is in lang niet alle gevallen een
overdrachtsdossier of warme overdracht van het voorliggend onderwijs beschikbaar.
Intakefunctionarissen moeten hier dan actief achteraan gaan. Dit belast de
entreeteams, zie ook 3.1.
Vrijwel altijd aanvullende criteria
Voor het beantwoorden van de vraag wat een kandidaat nodig heeft in het kader
van de opleiding en of de opleiding op dat moment de geschikte stap is, blijken
vrijwel alle onderwijsinstellingen aanvullende criteria te hanteren. Allereerst kijken
teams naar het gedrag van de kandidaat. Is deze in staat de opleiding en de stage
te volgen? Daarnaast wordt een al dan niet positief advies van de voorliggende proof vso-school overgenomen. Ook hanteren sommige onderwijsinstellingen het IQ als
criterium. Verder wordt overal beoordeeld of een kandidaat zijn primaire
leefgebieden op orde heeft. Als er bijvoorbeeld sprake is van geen vaste woonplek,
schulden, verslaving of psychische instabiliteit is dat een reden om niet te plaatsen.
Teams beoordelen op basis van hun ervaring de mate waarin deze leefgebieden op
orde zijn als randvoorwaardelijk voor een succesvolle deelname aan de
entreeopleiding.

２０ Er wordt gesproken van drempelloos, omdat een student geen diploma hoeft te hebben om te worden
toegelaten. Er moet echter wel aan andere eisen worden voldaan, namelijk dat de student niet meer leerplichtig
is en niet voldoet aan de vooropleidingseisen van mbo-niveau 2 of hoger (artikel 8.1.1b WEB).
Pagina 28 van 79

Bij anderstaligen geldt dat de beheersing van het Nederlands op A2-niveau als
minimum wordt gehanteerd om met de entreeopleiding te kunnen starten. Ook dit is
een ervaringsgegeven van de entreeteams. Eerder startten ook kandidaten met
lagere beheersingsniveaus van het Nederlands, maar dit bleek het effectief leren
tijdens de opleiding voor deze kandidaten te veel in de weg te staan. Ten slotte
geldt voor een deel van de onderwijsinstellingen dat ze aanmeldingen vanuit het
voortgezet speciaal onderwijs niet honoreren, vanwege de verwachte gedragsmatige
problematiek bij de kandidaten. Teams verwachten dan handelingsverlegen te zijn.

Pepito
‘Ik geef nu zelf hulp’
Achtergrond
Pepito is zeventien jaar (bijna achttien) en woont met zijn ouders en vijf zussen in een
flat. Hij is daar ook geboren, zijn ouders komen uit Marokko. Hij leeft op kosten van zijn
ouders, maar heeft zelf een bijbaantje bij de supermarkt. Pepito heeft de reguliere
basisschool tot en met groep 4 gevolgd en is daarna doorgestroomd naar het speciaal
basisonderwijs. Via vmbo-basis kwam hij in het praktijkonderwijs. Pepito vond het daar
“te makkelijk”, en is vorig jaar “van school weggestuurd”. Zo is hij bij de entreeopleiding
terechtgekomen.
Entree
School vindt Pepito wel belangrijk, “vooral diploma’s”, maar ook bij de entreeopleiding is
het niveau eigenlijk te laag voor hem. Nederlands kan hij al goed, en rekenen heeft hij
net afgesloten op 2F. Heel af en toe vindt hij school wel leuk, vooral als je iets mag doen.
Hij vindt het jammer dat hij geen Engels krijgt, dat zou hij graag beter willen leren. En hij
zou minder stage willen doen, en meer lessen willen krijgen. Hij vindt het “irritant” dat
jongens zoals hij samen met de jongens van de isk in één groep les krijgen, vanwege het
verschil in taalvaardigheid in het Nederlands. Hij wil vooral een diploma halen op deze
school, maar vertelt ook dat hij rustiger is geworden op school. De eerste twee maanden
van het jaar rende hij nog wel eens door de klas, gooide hij met dingen, dat is nu niet
meer zo. Hij heeft daar geen hulp bij gehad: “Dat doe ik zelf”. Vroeger kreeg hij wel hulp.
Pepito heeft goede herinneringen aan de mensen van het project voor de buitenschoolse
opvang van buitenlandse jongeren van acht tot twaalf jaar. “Ik geef nu zelf hulp, aan de
buitenlandse medestudenten die nog niet goed Nederlands kunnen”. Hij helpt hen met de
taal, als ze iets in de les niet goed begrijpen.
Droom
Volgend jaar gaat Pepito de opleiding Bouw binnenwerk (metselen) doen op niveau 2. En
hopelijk kan hij daarna naar de opleiding Vliegtuigtechniek, op niveau 3. Want dat is zijn
droom, na gratis geld en slapen: vliegtuigen repareren op Schiphol.

Criteria voor entreeplus
In de vier grote steden worden verder voor de entreeplusvarianten, in samenspraak
met de gemeenten, specifieke criteria gehanteerd die de toegang tot dergelijke
trajecten regelen. Dit gaat om studenten met multiproblematiek voor wie het
reguliere entreeonderwijs geen oplossing is (zie hoofdstuk 2). De extra middelen
maken deze trajecten mogelijk.

Pagina 29 van 79

Zelden onderzoek naar plaatsing op hoger niveau
We zagen al dat ongeveer 40 procent van de ongediplomeerde uitstroom uit het
voortgezet onderwijs van een vmbo-kader, vmbo-g/t of havo afkomstig is (zie
hoofdstuk 2, tabel 2.2b). En ook onder de isk’ers is, zo constateerden we,
regelmatig sprake van een (hoge) vooropleiding in het land van herkomst. Tijdens
de intake blijkt echter zelden door de teams te worden onderzocht of de kandidaat
niet beter op een hoger mbo-niveau geplaatst zou kunnen worden. De
ongediplomeerde uitstroom uit het voortgezet onderwijs wordt meestal automatisch
geplaatst in de entreeopleiding. Dat geldt ook voor de isk’ers. De overweging daarbij
is dat dit soms nodig is vanwege belemmeringen op het sociaal-emotionele vlak.
Maar geldt niet binnen het hele mbo dat passend onderwijs geboden dient te
worden? Zijn deze kandidaten, met andere woorden, een opgave voor de
entreeteams of voor de hogere mbo-teams?
Zelden formeel getoetst
Tijdens het onderzoek gaven teams aan niet getoetst te hebben op formele
weigeringsgronden, met uitzondering van de vraag of een student de afgelopen
twee jaar ingeschreven heeft gestaan voor een entreeopleiding.２１ Verder wordt
zelden schriftelijk gemotiveerd afgewezen. Wanneer teams inschatten dat plaatsing
niet reëel is, wordt kandidaten geadviseerd eerst bijvoorbeeld hun leefgebieden op
orde te krijgen of voor een (begeleide) route richting arbeidsmarkt te kiezen. De
entreeopleiding is dan op een later moment mogelijk een goede stap. Zo’n advies
gecombineerd met niet-plaatsing betekent de facto een afwijzing, die dus in de
meeste gevallen niet is gebaseerd op een wettelijke weigeringsgrond.
3.3

Conclusies en aanbevelingen
Samenwerking bij toeleiding kan versterkt worden
In de toeleiding naar de entreeopleiding zien we dat de samenwerking tussen
voortgezet onderwijs en mbo beperkt is vormgegeven waar die voor de
internationale schakelklassen, praktijkonderwijs en voortgezet speciaal onderwijs
meer gestructureerd verloopt. Informatieoverdracht en gezamenlijk zoeken naar de
beste plaats voor de student zijn aspecten die nu soms veel tijd van entreeteams
vergen en voor kandidaten tot mogelijk niet-optimale plaatsing leiden. Een verlengd
alternatief verblijf in het voortgezet onderwijs, bijvoorbeeld op een andere voschool, kan passender zijn dan instroom in de entreeopleiding. We concluderen dat
de samenwerking versterkt kan worden in het belang van de loopbaan van de
student.
Intake leidt tot beperking kansen, plaatsing niet altijd passend
Bij de intake en plaatsing trekken we twee conclusies. Ten eerste blijkt dat de
entreeopleiding in de praktijk niet drempelloos is, terwijl de wet dit wel voorschrijft.
Kandidaat-studenten worden niet altijd geplaatst, waarbij de formele
weigeringsgronden uit de wet daarvoor meestal niet worden gehanteerd. Teams
schatten op basis van allerlei (ervarings)criteria de plaatsbaarheid van de
kandidaten in. De gehanteerde criteria achten we navolgbaar, want als op voorhand
al zeer sterke twijfels over succesvol deelnemen bestaan, is starten niet zinvol. Bij
sterke twijfel toch inschrijven en uiterlijk na vier maanden weer uitschrijven – met

２１ Zie WEB artikel 8.1.1b, tweede lid. Er zijn nog drie andere weigeringsgronden:
1.
Artikel 8.1.1, vierde lid WEB: als de betrokkene de grondslag en de doelstellingen van de instelling niet
respecteert.
2.
Artikel 8.1.1, vierde lid WEB: als er gegronde vrees is dat de betrokkene van die inschrijving en de daaraan
verbonden rechten misbruik zal maken door in ernstige mate afbreuk te doen aan de eigen aard van die
instelling, dan wel indien is gebleken dat de betrokkene van die inschrijving en de daaraan verbonden rechten
een dergelijk misbruik heeft gemaakt.
3.
Artikel 8.1.7b WEB: als de betrokkene ongeschikt is voor de toekomstige uitoefening van het beroep. Deze
weigeringsgrond is sinds 1 april 2018 van kracht.
Pagina 30 van 79

een negatief bindend studieadvies – leidt tot maatschappelijk verlies en extra
faalervaring en demotivatie bij de kandidaat. Het is in die gevallen wél essentieel dat
(de facto) niet toegelaten kandidaten de verdere ondersteuning krijgen die ze nodig
hebben. In een recente studie wordt hiervoor ook gepleit (Eimers, Hublart, Blokdam,
Herngreen, Zunderdorp en Van der Woude, 2017).
Een tweede conclusie is dat tijdens de intake zelden wordt onderzocht of een deel
van de vo-uitvallers en isk’ers niet beter op hogere mbo-niveaus geplaatst kan
worden. Door te starten in de entreeopleiding worden deze kandidaten op een te
laag niveau aangesproken, wat risico’s met zich meebrengt voor hun motivatie. Dit
vergroot de kans op uitval. Ook wordt hun schoolcarrière hierdoor mogelijk onnodig
verlengd.
Aanbevelingen
Onze conclusies leiden tot de volgende aanbevelingen aan onderwijsinstellingen en
het ministerie van OCW:
Onderwijsinstellingen

Maak afspraken met vo-scholen in de regio over het proces van
aanmelding.
Het gaat hier om afspraken over de aanmelding van de ongediplomeerde
uitstroom uit het voortgezet onderwijs. Spreek ook af in welke gevallen gezocht
moet worden naar een alternatief verlengd verblijf in het voortgezet onderwijs in
het kader van passend onderwijs.

Onderzoek als instelling en entreeteam of plaatsing op hogere mboniveaus reëel is.
Dit geldt specifiek voor kandidaten uit vmbo-kader, vmbo-g/t, havisten en
isk’ers. Soms kan de aanname zijn dat een kandidaat vanwege gedrag of
anderszins beter af is in de entreeopleiding.

Op het moment dat er niet toegelaten wordt, moet het de gewoonte
worden dat onderwijsinstellingen dit gemotiveerd schriftelijk toelichten.
Nu is er sprake van een mondeling advies en niet toelaten. Tegelijkertijd moet
er warme overdracht naar de gemeente of de school van herkomst plaatsvinden,
zodat de kandidaat in beeld blijft.
OCW

Heroverweeg de drempelloze instroom in entree.
Moet entreeonderwijs voor iedereen toegankelijk zijn, ook als de kans op succes
niet reëel is? Bezie of de huidige weigeringsgronden in de wet kunnen worden
uitgebreid in het licht van de toegenomen complexiteit van de doelgroepen die
zich aanmelden. Is hier mbo passend, of is een ander type traject passender?
Netwerkpartners

Werk samen aan alternatieve, duurzame scholings- en
participatietrajecten binnen de regio voor hen voor wie entreeonderwijs
niet de passende route is.
Door alternatieve scholings- en participatietrajecten te creëren, wordt mogelijk
non-participatie in de maatschappij door deze groep voorkomen. De
beschikbaarheid van alternatieve trajecten moet gekoppeld zijn aan de
heroverweging van de drempelloze instroom in entreeopleidingen.

Pagina 31 van 79

4

He
t onde
rw
i
js inen
t
reeop
le
id
ingen

Ind
i
thoo
fds
tukbesp
reken wehe
tonde
rw
i
jsvandeen
t
reeop
le
id
ingen
, waa
rb
i
j we
spec
i
f
iekk
i
jkeno
fd
i
tonde
rw
i
jsdekansenvanen
t
rees
tuden
tenve
rg
roo
t
.Ee
rde
r
cons
ta
tee
rden weda
tdeins
t
roomzee
rd
ive
rsis
. Hoegevendeonde
rw
i
js
teams
b
innend
ied
ive
rs
i
te
i
tvo
rmaandeinvu
l
l
ingvanhe
tonde
rw
i
js
, me
the
toogopde
be
lang
r
i
jks
tefunc
t
iesvanonde
rw
i
js?Wa
tz
i
jndee
rva
rend
i
lemma
’s? We
lke
a
fs
temm
ingv
ind
tp
laa
tsinhe
tre
levan
tene
twe
rkvandeen
t
reeop
le
id
ingen? We
s
lu
i
tena
f me
tconc
lus
iesenaanbeve
l
ingen
.
4
.1

In
r
ich
t
ingvan he
t onde
rw
i
js
B
i
jdein
r
ich
t
ingvanhe
tonde
rw
i
jsishe
tzoekennaa
rdegoedeba
lanstussende
ve
rsch
i
l
lendefunc
t
iesvanhe
tonde
rw
i
js
:kwa
l
i
f
ice
ren
,soc
ia
l
ise
renena
l
loce
ren
.B
i
j
kwa
l
i
f
ice
rengaa
the
tomdea
lgemeneenbe
roepsspec
i
f
iekevaa
rd
igheden
,b
i
j
soc
ia
l
ise
renompe
rsoon
l
i
jke
-en
bu
rge
rschapscompe
ten
t
iesenb
i
j
L
isanne Geu
r
ts
,(docen
ten
t
ree
)
:
a
l
loce
renomdeove
rgangvan
“En
t
reeiszoleuk
,e
lkedagisande
rs
,
onde
rw
i
jsnaa
ra
rbe
idsma
rk
t
iede
res
tuden
tisun
iek
”
.
(Onde
rw
i
js
raad
,2007
)
. Deju
is
te
ba
lans wo
rd
tinbe
lang
r
i
jke ma
te
bepaa
lddoo
rdev
is
ieop
en
t
reeonde
rw
i
jsende
doe
lg
roep
(en
) waa
rvoo
rhe
tonde
rw
i
js wo
rd
tve
rzo
rgd
. Ded
ive
rs
i
te
i
tdaa
rvanvo
rm
t
voo
ren
t
ree
teamseenex
t
rau
i
tdag
ingb
i
jhe
tzoekennaa
rdeju
is
tein
r
ich
t
ingen
o
rgan
isa
t
ievanhe
tonde
rw
i
js
.
Kwa
l
i
f
ica
t
ie
rou
te
:kade
rskne
l
len
Inde WEB wo
rdenvoo
ren
t
reeonde
rw
i
jstweeu
i
ts
t
room
rou
tesaangegeven
:een
rou
ted
iekwa
l
i
f
icee
r
tvoo
rn
iveau2eneena
rbe
idsma
rk
t
rou
te(z
iehoo
fds
tuk2
)
.A
l
le
onde
rw
i
js
ins
te
l
l
ingenhebbene
rvee
lt
i
jdenene
rg
ieinges
tokenom dehe
rz
iene
kwa
l
i
f
ica
t
ies
t
ruc
tuu
r me
the
tn
ieuween
t
ree
-kwa
l
i
f
ica
t
iedoss
ie
rinvu
l
l
ingtegeven
. De
negenu
i
ts
t
roomp
ro
f
ie
len wo
rdena
lsz
invo
le
rva
ren
.
N
ie
t
tem
inb
l
i
jk
tu
i
tonsonde
rzoekda
tdevoo
rsch
r
i
f
tenvoo
rdein
r
ich
t
ingvande
en
t
reeop
le
id
ingsomste we
in
igbeweg
ings
ru
im
teb
ieden
,o
fda
tdezeru
im
ten
ie
t
wo
rd
tbenu
t omtekunnenin
spe
lenopdeonde
rw
i
jsbehoe
f
tevandedoe
lg
roep
:de
soc
ia
l
ise
rendeena
l
loce
rendefunc
t
ievanhe
tonde
rw
i
js
. Da
tkom
t
,geventeams
aan
,onde
rande
redoo
rda
te
rindeongevee
rt
ien maandenda
tdeop
le
id
ingduu
r
t
,
vee
lgeëxam
inee
rd moe
t wo
rdenomdes
tuden
tentekwa
l
i
f
ice
ren
.D
i
tve
rg
tvee
lt
i
jd
eninze
t
,zowe
lvandes
tuden
ta
lsvanhe
tteam
. Dekeuzede
lenz
i
jnh
ie
rhe
t mees
t
u
i
tgesp
rokenvoo
rbee
ldvan
. Maa
rookdetaa
l
-enrekene
isenve
rgenvee
lvande
dee
lneme
rs
.
Spann
ingtussenin
r
ich
t
ingsve
re
is
tenenf
lex
ib
i
l
i
te
i
t
Da
tdekade
rskne
l
len
,b
l
i
jk
t wannee
rteams maa
twe
rk w
i
l
lenb
iedendoo
rf
lex
ibe
lin
tespe
lenopdedoe
lg
roepen
,co
l
lec
t
ie
fo
find
iv
iduee
l
,b
i
jvoo
rbee
ld me
teen mee
r
p
rak
t
i
jkge
r
ich
teinvu
l
l
ingvanhe
tp
rog
ramma
. Dein
r
ich
t
ingsve
re
is
ten(kwa
l
i
f
ica
t
ie
e
isen
,onde
rw
i
js
t
i
jd
,lee
rwegen
)ve
rhoudenz
ichn
ie
ta
l
t
i
jdto
tdegevoe
ldenoodzaak
aanf
lex
ib
i
l
i
te
i
t
:


A
lsteamsdeen
t
reeop
le
id
ing mee
ra
rbe
idsma
rk
tge
r
ich
tw
i
l
lenin
r
ich
ten
,lopenze
nuaantegendee
isenronddekeuzevoo
ró
fbo
ló
fbb
l
,endeve
rde
l
ingtussen
onde
rw
i
jsu
renens
tage
-u
ren
. Deteams makendaa
rb
i
jze
ldengeb
ru
ikvande
Pag
ina32van79







moge
l
i
jkhedeninde we
toma
fte w
i
jkenvandeonde
rw
i
jsu
ren m
i
tsisvo
ldaan
aaneenaan
ta
lc
r
i
te
r
ia
.２２
Hoewe
ldeu
i
ts
t
roomp
ro
f
ie
lenu
i
the
tkwa
l
i
f
ica
t
iedoss
ie
reendu
ide
l
i
jkhe
rkenbaa
r
d
ip
lomadoe
lb
ieden
,s
lu
i
tenzen
ie
ta
l
t
i
jdaanopdereg
iona
le moge
l
i
jkhedeno
f
de mo
t
iva
t
iec
.q
.he
ttoekoms
tbee
ldvandes
tuden
t
.U
i
the
tonde
rzoekb
l
i
jk
tda
t
a
lsreac
t
ieh
ie
rops
tagesz
ichsomsbewegenopdeg
rensv
lakkentussentwee
p
ro
f
ie
len
.
Dekeuzede
lenvoegen
En
t
reedocen
ten ROC Wes
t
-B
raban
t:“
Doo
r
voo
rdeen
t
reedee
lneme
rs
g
o
e
d
e
l
e
s
s
e
n
w
e
r
k
e
n
w
i
j
m
e
e
a
a
n
d
e
we
in
igtoe
,he
tkos
tvee
l
maa
tschapp
i
jvandetoekoms
t
”
.
t
i
jdomzeint
ien
maandenteo
rgan
ise
ren
enhe
tleve
r
teenex
t
ra
examenmomen
top
.Teamsbepe
rkendekeuzevaaks
te
rko
fk
iezenze
l
fa
lvas
t
voo
rdes
tuden
ten
,b
i
jvoo
rbee
ldvoo
reenremed
ië
rendkeuzedee
l
,te
rw
i
j
lda
took
s
tandaa
rdonde
rdee
lvanhe
tonde
rw
i
jsp
rog
rammazoukunnenz
i
jn
. Ove
r
igens
bes
taa
tb
i
js
tuden
tendebehoe
f
teomtek
iezennauwe
l
i
jks
,zob
leekt
i
jdensons
onde
rzoek
.
Dere
fe
ren
t
ien
iveaus2Fvoo
r Nede
r
landsenrekenenb
l
i
jkenb
innen
en
t
reeonde
rw
i
js we
in
igrea
l
is
t
isch
, wan
tv
r
i
jwe
lgeens
tuden
t(me
tu
i
tzonde
r
ing
vandevo
-u
itva
l
le
rs me
thoge
recogn
i
t
ie
)haa
l
tda
tn
iveau
.D
i
tb
l
i
jk
tu
i
tde
examendoss
ie
rsd
ie web
i
ja
l
leteamshebbenbekeken
.Toch wo
rd
te
rvaak we
l
opda
tn
iveaugeëxam
inee
rd
.D
i
tleve
r
tzee
rlageresu
l
ta
tenopd
ien
ie
t
s
t
imu
le
rendz
i
jnvoo
rdes
tuden
ten
.Somm
igeteamshan
te
renderu
im
ted
ie
doo
rde m
in
is
te
risgebodenomophe
tlage
ren
iveauteexam
ine
ren
.B
i
jde
zak
/s
laagbes
l
iss
ingte
l
lenderesu
l
ta
tennogn
ie
t mee
. He
tre
fe
ren
t
ien
iveau
ene
rz
i
jdsendegebodenru
im
teande
rz
i
jdsc
reëe
r
tb
i
jdedoo
rs
t
roomnaa
r
n
iveau2ru
is
.Teamsgavenaanh
ie
rsomsove
rted
iscuss
ië
ren me
tden
iveau2
teams
.

A
rbe
idsma
rk
t
rou
tenogonde
ron
tw
ikke
ld
Dea
rbe
idsma
rk
t
rou
teb
innenhe
ten
t
reeonde
rw
i
jsisin2014inde we
topgenomen
,
nada
tde Onde
rw
i
js
raadh
ie
rin2013eenadv
iesove
rhadu
i
tgeb
rach
t
(Onde
rw
i
js
raad
,2013
)
. Dezerou
teisbedoe
ldvoo
rd
ies
tuden
ten
,voo
rw
iehe
t
beha
lenvaneens
ta
r
tkwa
l
i
f
ica
t
ie(op mbo
-n
iveau2
)o
fookeenen
t
reed
ip
loman
ie
t
rea
l
is
t
ischb
l
i
jk
t
. He
tonde
rw
i
jsindezerou
ter
ich
tz
ichopdevoo
rbe
re
id
ingopde
a
rbe
idsma
rk
tendaa
rmeeopdesoc
ia
l
ise
rendeena
l
loce
rendefunc
t
iesvanhe
t
onde
rw
i
js
.
T
i
jdensonsonde
rzoekhebben wegecons
ta
tee
rdda
tde a
rbe
idsma
rk
t
rou
tenog
nauwe
l
i
jksexp
l
ic
ie
ton
tw
ikke
ldisinb
i
jvoo
rbee
ldeen mee
ropde
a
rbe
idsma
rk
tvoo
rbe
re
id
inggeën
tonde
rw
i
jsp
rog
ramma
. Wecons
ta
te
renda
tdefocus
p
r
ima
i
rl
ig
topdein
r
ich
t
ingvandekwa
l
i
f
ice
renderou
te
,ook wannee
rdeop
le
id
ing
mee
rp
rak
t
i
jkge
r
ich
to
fineenhyb
r
idelee
romgev
ing(be
roepsp
rak
t
i
jk
) wo
rd
t
vo
rmgegeven
.A
lseens
tuden
tgeenen
t
reed
ip
lomakanha
len
,zoudena
l
te
rna
t
ieve
bew
i
jzeno
fce
r
t
i
f
ica
ten waa
rmeeh
i
jkanaan
tonen wa
th
i
j we
lbehee
rs
teen
a
l
te
rna
t
ie
fz
i
jn２３. Dezez
i
jn wenauwe
l
i
jkstegengekomen
.

２２ Z
iea
r
t
ike
l7
.2
.7
,de
rdeenv
ie
rdel
id WEB
.
２３ Inhe
tregee
rakkoo
rdVe
r
t
rouwenindetoekoms
t wo
rd
tvanvakce
r
t
i
f
ica
tengesp
roken
. He
tvo
r
igekab
ine
t
maak
tedeins
te
l
l
ingsve
rk
la
r
ing moge
l
i
jk
:
h
t
tps
:
/
/www
.
r
i
jksove
rhe
id
.n
l
/documen
ten
/
fo
rmu
l
ie
ren
/2017
/12
/04
/mode
l
ins
te
l
l
ingsve
rk
la
r
ing
-mbo.Envanu
i
t
SBB wo
rd
ta
leenaan
ta
ljaa
rgewe
rk
t me
t Bo
r
is
, waa
r
injonge
reneenp
rak
t
i
jkve
rk
la
r
ingkunnenk
r
i
jgen
.D
i
tis
p
r
ima
i
rvoo
rp
roenvsolee
r
l
ingenbedoe
ld
.
Pag
ina33van79

Ook een nadere invulling van de voorbereiding op de toetreding van de
arbeidsmarkt van deze groep troffen we niet aan. Binnen praktijkonderwijs en
voortgezet speciaal onderwijs is het gebruikelijk om een uitstroomdossier op te
stellen, al dan niet in samenwerking met de gemeente. In zo’n uitstroomdossier zou
kunnen staan wat de student nodig heeft aan extra begeleiding en andere faciliteiten
(zoals een doelgroepregister) bij het zoeken en behouden van een baan.
Een externe oorzaak voor het onderontwikkeld zijn van de arbeidsmarktroute is
mogelijk dat er een negatieve prikkel staat op toeleiding naar werk. Immers,
studenten die geen entreediploma halen maar wel een baan hebben, gelden toch als
voortijdig schoolverlater. Onderwijsinstellingen merken dat vervolgens in hun
resultaatafhankelijke bekostiging２４.

Simon
‘Die docenten zijn echt super!’
Achtergrond
Simon is negentien jaar en komt uit een gezin met een moeder, vader en één broer. Hij
heeft een passie voor kickboksen: daar weet hij alles over te vertellen. Simon heeft altijd
al moeite gehad met leren. Taal en rekenen en het automatiseren daarvan gaan bij hem
niet vanzelf. Na de basisschool ging Simon naar het praktijkonderwijs. Tijdens die
opleiding liep hij stage bij de gemeente in het groenonderhoud. Zijn stagebegeleider was
tevreden over hem en raadde hem aan om een entreeopleiding te gaan doen. Daarmee
zou hij misschien een baan bij de gemeente kunnen bemachtigen. Vanuit de
praktijkschool is Simon begeleid bij de overgang naar de entreeopleiding. Nu zit hij in de
laatste maanden van zijn bbl-entreeopleiding en is hij vier dagen per week aan het werk
bij de gemeente. Daardoor heeft hij ook inkomen.
Entree
Simon vertelt dat de entreeopleiding goed gaat en ook leuk is. Hij heeft veel geleerd. Taal
en rekenen gaan steeds beter, maar blijven moeilijk. Aan plantenkennis heeft Simon een
flinke kluif. Maar zijn ouders helpen bij het leren, door af en toe met hem te oefenen. Ook
docenten helpen veel. Ze nemen de tijd om zo nu en dan met Simon de stof apart door te
nemen en extra te oefenen. “Die mensen zijn echt super!” Simon zit samen met ongeveer
tien studenten in de klas. Soms gaan ze in de pauze ergens wat eten of, als het mooi
weer is, na school ergens een drankje doen. Simon raadt zijn vrienden ook aan om naar
deze opleiding te gaan als ze leren moeilijk vinden.
Droom
Simon wil graag blijven werken bij het groenonderhoud van de gemeente. Daarom is hij
nu bezig om daar een baan te regelen. Hij voelt zich daar op zijn plaats en is “simpelweg
gelukkig bij de groenvoorziening”!

２４ Regeling resultaatafhankelijke bekostiging vsv mbo, bijlage A bij artikel 7: zie D5.

Pagina 34 van 79

Entreeonderwijs in hybride leeromgeving kansrijk
In de doorontwikkeling van de entreeopleidingen constateren we dat veel
onderwijsinstellingen vormen van hybride leren hebben ontwikkeld, waarbij de
entreeopleiding (onderwijs en begeleiding) binnen een bedrijf wordt uitgevoerd en
niet op de locatie van het roc of aoc. Het doel is de opleiding in een meer
authentieke werkveldsetting te laten plaatsvinden, wat voor kandidaten met een
grotere afstand tot onderwijs en arbeidsmarkt zinvol kan zijn. Teams en
onderwijsinstellingen zijn positief over de ervaringen. Deze variant motiveert die
studenten en vergroot volgens de onderwijsinstellingen hun kans op succes. Wel
vragen dit soort varianten organisatorisch meer, en er is ook qua borging van de
kwaliteit extra alertheid vereist.
Streaming naar specifieke groepen is oplossing waar dat kan
De onderwijsinstellingen hebben oplossingen gezocht om met de diversiteit in de
doelgroep om te gaan. Kleinere onderwijsinstellingen hebben meestal geen
mogelijkheden om specifieke groepen in te richten. Zij combineren alle instroom in
enkele groepen en geven aan dat de interactie tussen de doelgroepen juist
profijtelijk voor de deelnemers kan zijn, bijvoorbeeld als het gaat om de
taalverwerving. We constateren echter dat het differentiëren tussen de diverse
doelgroepen in één groep wel een grote uitdaging voor het entreeonderwijs is. Dat
gaat over omgaan met verschillen zowel in cognitie als in gedrag (zie 4.2).
Daar waar sprake is van voldoende volume qua deelnemersaantal, worden
doelgroepen gescheiden van elkaar in klassen geplaatst. Als dat gecombineerd kan
worden met additionele financiering vanuit de gemeente, versterkt dat de
mogelijkheid om groepen te maken, die gegeven hun kenmerken vergelijkbaar zijn.
Ook wordt daarbij in de groepsgrootte rekening gehouden met de
begeleidingsvraag. Zo kwamen we tegen: groepen voor moeilijk lerenden, groepen
met internaliserend en externaliserend gedrag, groepen voor jonge moeders, en
groepen isk’ers en statushouders met extra taallessen.
In sommige steden extra middelen voor faciliteiten beschikbaar
In enkele (grote) steden zijn extra middelen beschikbaar voor additionele
faciliteiten, waaronder entreeplusvarianten (zie ook hoofdstuk 6). De middelen
worden door de gemeenten onder voorwaarden beschikbaar gesteld. Doordat deze
faciliteiten meestal niet toegankelijk zijn voor studenten uit andere gemeenten, kan
hier wel de vraag rijzen of daarmee geen kansenongelijkheid ontstaat als het gaat
om de toegankelijkheid van het mbo afhankelijk van de gemeente waarin een
potentiële entreestudent toevallig woont.

Pagina 35 van 79

Conciërge Gerrit
‘Gerrit ontvangt zijn leerlingen met open armen’
Gerrit werkt al 10 jaar op deze locatie als conciërge. Van oorsprong is hij
stratenmaker, later is hij de beveiliging ingegaan, en heeft hij ook in een penitentiaire
inrichting gewerkt. Momenteel volgt hij een training tot pedagogisch conciërge. Want
het omgaan met leerlingen is zijn belangrijkste taak.
Volgens hem is de school door schade en schande wijs geworden. Hij schetst het
beeld van 10 jaar geleden, toen de school begon met geitjes, die gevoerd moesten
worden door de leerlingen, met een moestuin waar de leerlingen in de aarde konden
wroeten. Daar bleken de leerlingen niet op zitten te wachten. In de loop van de tijd
hebben ze steeds meer zicht gekregen op de leerlingen, en begrepen dat elke leerling
anders is en ze de leerlingen meer op maat moeten bedienen. De afgelopen tien jaar
is de school enorm gegroeid, van zo’n 40 leerlingen naar nu ruim 200. Ze komen van
heinde en verre hier naar toe.
Gerrit geeft aan dat het team er vooral op gericht is de leerlingen naar school te laten
komen. Dat valt niet mee, de absentie is hoog, en de uitval ook. Essentieel is dat de
school begrip heeft voor de situatie van de leerling. Gerrit straalt mildheid uit: hij
begrijpt wel dat het voor leerlingen moeilijk is om naar school te komen als thuis de
ouders de hele dag op de bank liggen. En hij snapt het wel dat leerlingen zich niet
kunnen concentreren of snel boos worden als ze geen ontbijt hebben gehad. Hij bakt
dan een tosti voor de leerling, praat wat met hem. Bovendien: hij komt zelf uit een
achterstandsbuurt. Daar gelden andere regels. Daar ben je al snel een nerd als je
naar school gaat, al is het ‘maar’ niveau 1.
Af en toe roept een docent Gerrit met zijn portofoon op in de klas, als er een
akkefietje is tussen twee leerlingen. Gerrit neemt er dan één uit, praat wat, laat hem
een beetje afkoelen, een sigaretje roken. Gerrit probeert vooral zelf rustig te blijven,
en geeft de leerling ruimte om te kalmeren, een time-out te nemen.
Soms ziet Gerrit zijn leerlingen nog eens. Als ze in een busje van een bouwbedrijf
langsrijden, en even een groet komen brengen. Dan ziet ‘ie dat velen toch nog goed
terechtkomen. Gerrit verwelkomt ze met open armen.

Pagina 36 van 79

4
.2

Pedagog
ischk
l
imaa
ten d
idac
t
iek
He
tpedagog
ischk
l
imaa
tk
r
i
jg
tb
i
jen
t
reeop
le
id
ingenvee
laandach
t
. Defys
iekeen
soc
ia
leve
i
l
ighe
idspe
lendaa
rb
i
jookeenro
l
. He
td
idac
t
ischhande
lenindek
laskan
s
te
rke
r
.
G
ro
tebe
t
rokkenhe
id
,s
te
rkpedagog
ischk
l
imaa
t
Kenme
rkendvoo
ra
l
leonde
rw
i
js
ins
te
l
l
ingenenteamst
i
jdenshe
tonde
rzoekisde
g
ro
tebe
t
rokkenhe
idb
i
jdes
tuden
tenvana
fdes
ta
r
tvandeop
le
id
ing
.Een
vee
lgehoo
rd mo
t
tob
i
jdeteamsis
:dere
la
t
iegaa
tvoo
rdep
res
ta
t
ie
.Pasa
lsde
s
tuden
tz
ichve
i
l
igengekendvoe
l
t
,kom
tdezetoeaanle
ren
.Teamsinves
te
ren
daa
romookvee
lineenpedagog
ischenve
i
l
igk
l
imaa
t
.D
i
tv
inden weeens
te
rk
on
tw
ikke
ldpun
t
.Fys
iekeve
i
l
ighe
id wo
rd
tvaakgec
reëe
rddoo
reenapa
r
tgebouwo
f
lokaa
l
/a
fde
l
ingb
innendeins
te
l
l
ingbesch
ikbaa
rtes
te
l
len
. Desoc
ia
leve
i
l
ighe
id
wo
rd
tges
t
imu
lee
rddoo
rdein
r
ich
t
ingvank
le
ine
reg
roepen
,somsbewus
teinze
top
gemengdeg
roepen(omve
rsch
i
l
lentele
ren waa
rde
ren
)
,g
roepsvo
rmende
ac
t
iv
i
te
i
tenb
i
jdes
ta
r
tengedu
rendehe
tjaa
r
,du
ide
l
i
jkerege
lsvoo
rdeomgang
.
He
tpedagog
ischk
l
imaa
tisvoo
ra
l
leen
t
ree
teamsspee
rpun
t
.Inenke
legeva
l
len
wo
rd
te
rvanu
i
teenspec
i
f
iekconcep
ta
lsteamgewe
rk
t
,zoa
lshe
t pos
i
t
ivebehav
io
r
suppo
r
t-mode
l
, maa
r mees
ta
lope
re
renteamsvanu
i
teenaan
ta
la
lgemenep
r
inc
ipes
a
lss
t
ruc
tuu
r
,voo
rspe
lbaa
rhe
idendu
ide
l
i
jkhe
idb
ieden
.
D
ive
rs
i
te
i
tve
rg
tb
reedd
idac
t
ischrepe
r
to
i
re
De mees
teteamshebbengeenexp
l
ic
ie
teu
i
tgangspun
tenvoo
rhe
td
idac
t
isch
hande
lenindek
lasge
fo
rmu
lee
rd
. Moge
l
i
jkl
ig
tdeve
rk
la
r
inge
r
inda
tinhe
t
ve
r
lengdevandes
te
rkon
tw
ikke
ldebege
le
id
ingenex
t
raonde
rs
teun
ingdeteams
eendu
ide
l
i
jkefocushebbenophe
tc
reë
renvaneenpedagog
ischek
l
imaa
ten
aanpak
.
He
td
idac
t
ischrepe
r
to
i
re
indelessenb
l
i
j
f
tdaa
rb
i
j
Vaakgehoo
rdb
i
jen
t
ree
teams
:“
Dere
la
t
ie
ach
te
r
.B
i
jhe
tinspe
lenop
gaa
tvoo
rdep
res
ta
t
ie”
.
deve
rsch
i
l
leninde
g
roepenzagen we
,
ondanksvee
linze
t
,
hande
l
ingsve
r
legenhe
idenru
im
tevoo
rve
rbe
te
r
ing
. He
tomgaan me
tve
rsch
i
l
lenin
taa
lbehee
rs
ingindek
laso
f me
tu
i
teen
lopendecogn
i
t
iesve
r
l
iepvaak moe
izaam
.
Ook wasdegekozend
idac
t
ischeaanpakinre
la
t
ieto
tdedoe
lg
roepsomsn
ie
t
e
f
fec
t
ie
f
.Zocons
ta
tee
rden weda
teeng
roo
taan
ta
lu
renpe
rdag we
rkenineen
e
lek
t
ron
ischelee
romgev
inggeenv
ruch
tba
relee
rs
i
tua
t
iec
reëe
r
tvoo
reenp
rak
t
isch
inges
te
ldeg
roeps
tuden
ten
.

4
.3

Bege
le
id
ingenonde
rs
teun
ings
tuden
ten
Voo
reendee
lvandeg
roepisen
t
reeonde
rw
i
jseensp
r
ingp
lanknaa
reend
ip
loma
,
voo
reen ande
rdee
l eenlaa
ts
tekans
.Ina
l
legeva
l
lenisbege
le
id
ingenex
t
ra
onde
rs
teun
ingessen
t
iee
l
. Hoegaanonde
rw
i
js
ins
te
l
l
ingenenen
t
ree
teamsh
ie
rmee
om?

Pag
ina37van79

Begeleiding en ondersteuning overwogen vormgegeven
De onderwijsinstellingen en teams zijn zich terdege bewust van de kwetsbaarheid
van de doelgroepen die binnenkomen in de entreeopleiding. De intake is, zoals
besproken in hoofdstuk 3, vaak uitvoerig: vanaf dat moment wordt de verbinding
met de deelnemer aangegaan. De ondersteuningsstructuur, die vaak naast de
onderwijsteams
georganiseerd
wordt, is meestal
Karin Hol-Kruimink, teamleider entree Deltion:
ook bij de intake
‘De fysieke afstand tussen zorg en school moet verkleind
betrokken. De
worden. Zodat docenten zich weer op hun primaire taak
contacten naar de
kunnen richten én weer kunnen slapen. En de student het
gemeentelijke
onderwijs en de zorg krijgt die hij verdient’.
jeugdzorg of andere
instanties verlopen
vaak via het
ondersteuningsteam; in enkele gevallen legt het team zelf de contacten (NJi, 2016).
Mix van elementen bij invulling begeleiding
Bij alle teams is goed nagedacht over de opzet van de begeleiding en de
ondersteuning. Belangrijk ontwikkelpunt van de afgelopen jaren is het zoeken naar
de juiste balans tussen begeleiding en extra ondersteuning of zorg. Qua invulling
van de begeleiding zien we een mix van drie elementen, waarbij teams al dan niet
heel bewust kiezen voor bepaalde accenten die aansluiten bij hun visie en/of de
behoefte van de doelgroep.
Het eerste element van de begeleiding is gericht op de studievoortgang en de
oriëntatie op de vervolgstap na de entreeopleiding. Een tweede element is gericht
op de vorming in termen van persoonlijke ontwikkeling en groei, ook in het kader
van de loopbaan. In een enkel geval zagen we tijdens het onderzoek dat een team
de loopbaanoriëntatie en -begeleiding als uitgangspunt voor de inrichting van het
onderwijs en de begeleiding had genomen. Het derde element is gericht op de
zorgvraag van de deelnemers. Dit element speelt bijvoorbeeld een belangrijke rol in
de mix van begeleiding bij de entreeplusvarianten. De teams zijn primair gericht op
hun lerende en vormende taken, en worden gefaciliteerd als zij extra zorg en
ondersteuning kunnen overlaten aan specialisten. In vrijwel alle gevallen is er per
groep een mentor die de spilfunctie vervult: naar de student, naar de extra
ondersteuning, naar het team en naar de beroepspraktijkvorming; één
aanspreekpunt voor elke student.
Aandacht voor volgende fase
In de begeleiding is altijd ook aandacht voor de volgende stap in de loopbaan, na
het afsluiten van de entreeopleiding: doorstuderen op niveau 2 of toetreden tot de
arbeidsmarkt. Studenten krijgen in de loop van de opleiding hierover een advies van
het entreeteam. Natuurlijk komt het toch ook voor dat studenten tussentijds
uitvallen uit de opleiding, omdat de opleiding niet lukt of vanwege problemen in de
persoonlijke levenssfeer.
Bij de overgang naar de volgende fase in de loopbaan is er vaak ook sprake van een
overdracht in de begeleiding. Zeker als er meerdere partijen (zorg, reclassering,
inburgering, gemeente) bij betrokken zijn, kan dit risicovol zijn en is het de vraag
waar de regie ligt. De kwetsbare entreestudent is doorgaans (nog) niet in staat die
zelf op te pakken. De regie ligt tijdens de opleiding bij de mentor van de student. In
het kader van de sluitende aanpak is door alle landelijke partijen in het sociaal
domein afgesproken dat intensief samenwerken en een warme overdracht essentieel
zijn (Gemeenten, VNG, Divosa, Ingrado, SBB, VO-raad, MBO Raad, VNO-NCW/MKB
Nederland, FNV, CNV, GGZ Nederland, Jeugdzorg Nederland, VOBC, VGN, Sociaal
Pagina 38 van 79

Werk Nederland, NJi, Movisie en de ministeries van SZW, OCW, VWS, J&V, 2017).
Dat kan bij uitval uit de entreeopleiding overdracht aan de RMC-regio of de
gemeente zijn. Bij een overgang naar de arbeidsmarkt zal dat ook meestal de
gemeente zijn.
In hoofdstuk 5 bespreken we de aansluiting op de arbeidsmarkt en niveau 2
uitvoerig. Dan besteden we ook aandacht aan een alternatief begeleidingsmodel dat
een oplossing zou kunnen zijn voor het vraagstuk van de regie over de loopbaan en
de risico’s bij de overgangen tussen onderwijs en de toetreding naar werk.
Bindend studieadvies zelden negatief
Het studieadvies wordt weliswaar bij alle teams uit het onderzoek gegeven, maar is
zelden bindend negatief. De meeste teams geven namelijk aan zo lang mogelijk te
proberen een student binnenboord te houden. Het bindend studieadvies na vier
maanden komt vaak ook te vroeg. Aan studenten die nog kwalificatieplichtig zijn,
dus jonger dan achttien jaar, maar wel een negatief bindend studieadvies krijgen,
moet de instelling de mogelijkheid bieden om zich bij een andere opleiding in te
schrijven. Doorgaans vindt de uitval uit de opleiding op andere momenten en meer
op eigen initiatief van de student plaats.
Afstemming met gemeentelijke zorg- en hulpverlening
In de grotere roc’s is vaak jeugdzorg aanwezig in de school: een voorportaal van het
wijkteam. Hiermee is de zorg dicht in de buurt van de jongeren, met de aantekening
dat jongeren van buiten de gemeente geen gebruik kunnen maken van de
binnenschoolse jeugdzorg. Entreeteams moeten voor hen contact leggen met (het
betreffende wijkteam in) de woongemeente van de student.
In kleinere roc’s en aoc’s is vaak geen schoolteam van de jeugdzorg aanwezig. Daar
zoekt het entreeteam contact met de woongemeente van de betreffende jongeren.
Hierdoor hebben entreeteams vaak met heel veel verschillende partijen te maken,
zeker gezien de multiproblematiek van de jongeren. Dan kan het overzicht van de
diverse contactpersonen rondom zorg in gemeenten en wijkteams ontbreken, niet in
de laatste plaats door de frequente wisseling van contactpersonen die een aantal
teams ervaart. In enkele gemeenten zijn er speciale functies ingericht met als doel
dit overzicht te maken en te onderhouden (NJi, 2016). Een vaker gehoorde
oplossing vanuit entreeteams is om de begeleiding te organiseren langs de lijnen
van de verschillende gemeenten, zodat een mentor maar met één gemeente te
maken heeft.

4.4

Kwaliteitscultuur en onderwijskundig leiderschap
De ontwikkeling van entreeopleidingen sinds 2014 vergt sterk onderwijskundig
leiderschap, zowel op team- als op managementniveau. Dit is niet in de laatste
plaats nodig tegen de achtergrond van de veranderingen in het relevante netwerk
(overheveling van arbeids- en zorgtaken naar de gemeenten) en de complexer
wordende instroom. Zie ook verantwoordelijkheden op bestuursniveau in hoofdstuk
6.

Pagina 39 van 79

Duidelijke visie brengt teams verder
Tijdens het onderzoek zagen we dat teams met een duidelijke visie op het doel van
entreeonderwijs, het pedagogisch klimaat en het didactisch handelen, verder in hun
ontwikkeling zijn bij het passend invullen van het onderwijs aan de diverse
doelgroep. Een weloverwogen samenstelling van het team als het gaat om
opleidingsniveau, ervaring met de doelgroep, onderwijskundige en vakinhoudelijke
bagage en een cultuur waarin samenwerken en reflectie centraal staan, zijn daarbij
essentiële randvoorwaarden.

4.5

Conclusies en aanbevelingen
Veel werk verzet
Sinds de introductie van entreeonderwijs hebben de onderwijsinstellingen en teams
hard gewerkt aan de vormgeving van entreeopleidingen. Veel teams zijn trots op
wat er nu staat en hoe er gewerkt wordt met de diverse doelgroepen binnen het
entreeonderwijs. De opleidingen zijn ook nog in ontwikkeling, met als belangrijke
tendens het meer praktijkgericht vormgeven van de entreeopleiding, ook in hybride
leeromgevingen.
Knellende inrichtingsvereisten
Tegelijkertijd knellen de inrichtingsvereisten: teams missen ruimte en ervaren
tijdsdruk om het onderwijs passend te maken voor de doelgroep, en daarmee
voldoende aandacht te kunnen geven aan het socialiseren of de vormende doelen
van de opleiding. Ook zien we behoefte aan ruimte om te kunnen inspelen op
studenten die niet direct passen in het mbo-opleidingsstramien dat kwalificeert voor
niveau 2. We constateren dat er veel entreevarianten ontstaan van de
kwalificerende route, maar dat de arbeidsmarktroute onderontwikkeld is.
Opleidingen hebben vaak geen alternatief arbeidsmarktgericht programma voor
studenten die geen entreediploma of geen startkwalificatie kunnen halen.
Pedagogisch klimaat goed, gedifferentieerde didactiek uitdaging
Het pedagogisch klimaat vinden we goed ontwikkeld. Eén van de belangrijke
uitdagingen van entreeonderwijs is een gedifferentieerde didactiek om goed te
kunnen omgaan met de diverse doelgroep. De begeleiding en de extra
ondersteuning is weloverwogen vormgegeven. Onderdeel van de begeleiding is de
oriëntatie op en een advies over de vervolgstap na de entreeopleiding. De overgang
is een kwetsbare fase, omdat de regie op de loopbaan dan overgaat naar een
andere instantie. Hier komen we in het hoofdstuk 5 op terug.
Aanbevelingen
Onze conclusies leiden tot de volgende aanbevelingen aan het ministerie van OCW
en de onderwijsinstellingen:
OCW

Creëer ruimte in de kaders van entreeonderwijs.
Zorg daarmee dat schakelen tussen stage en begeleide onderwijstijd en de
leerwegen gemakkelijker wordt. Hiermee kunnen teams gedurende het
opleidingsjaar voor studenten een opleidingsprogramma op maat maken.

Schrap de verplichting van keuzedelen in entreeonderwijs.
Ze hebben voor de studenten geen toegevoegde waarde en het creëert vooral
examendruk gedurende de gecomprimeerde opleidingsduur van de
entreeopleiding.

Stel realistische eindniveaus taal en rekenen voor entreeonderwijs.
Het referentieniveau moet perspectief bieden, en dat doet het huidige niveau 2F
nu in de meeste gevallen niet.
Pagina 40 van 79

Onderwijsinstellingen

Geef in het programma en in de loopbaanbegeleiding duidelijk invulling
aan de arbeidsmarktroute.
Hiermee wordt deze route een volwaardig alternatief voor de kwalificerende
route en biedt deze kansen aan studenten voor wie de kwalificerende route niet
passend is.

Versterk het didactisch repertoire.
Dit is belangrijk, gegeven de noodzaak tot differentiatie voor de diverse
doelgroepen in entreeonderwijs. Dit vergroot het leereffect van de studenten.

Borg de onderwijskwaliteit van alle entree-uitvoeringsvarianten.
Dit geldt ook wanneer ze in de praktijk worden vormgegeven of gezamenlijk met
andere onderwijsonderwijsinstellingen worden aangeboden.

Anna
‘Mijn droom is dat ik mijn opleiding afmaak’
Achtergrond
Anna is achttien jaar en woont bij haar moeder. Haar oudere broer woont bij vader. Anna
werkt achter de kassa bij de supermarkt – normaal gesproken 8 uur per week, maar nu
loopt ze daar ook stage. Anna is geboren in Nederland en heeft na negen jaar basisschool
twee jaar vmbo-tl gedaan. “Dat ging een beetje slecht. Ik was een vervelend puberkind en
had geen goede relatie met de leraren. Kon het ook niet zo goed vinden met de andere
leerlingen. Ik ging erg veel spijbelen. Toen moest ik naar Time-out. Daar zat ik op basis,
dat was onder mijn niveau. Door mijn gedrag moest ik naar een andere school, daar deed
ik kader derde en vierde jaar. Daar was het allemaal slecht geregeld en ging ik weer
spijbelen. Heb echt mijn best gedaan om een diploma te halen, maar ik kreeg geen
toestemming om examen te doen omdat ze zeiden dat ik een toets niet gehaald had. Dat
was niet waar, want mijn lerares zei de dag ervoor nog dat ik wel examen mocht doen.
Sinds die dag ben ik daar niet meer naar school geweest. Een half jaar zat ik toen thuis.
Van de leerplichtambtenaar kreeg ik een loopbaancoach. Toen moest ik eerst gaan werken
en in september naar entree. Dat wilde ik niet, maar het moest toch. Entree leek me geen
leuke school, maar het was een optie…”
Entree
Entree is inderdaad een optie als je niets anders meer hebt, vindt Anna. “Ze helpen je hier
goed om te ontdekken welke kant je op kunt. Ze zijn hier wel duidelijk in wat voor jou
bereikbaar is, niet iedereen is immers even slim. Ze doen een capaciteitentest, ze kijken
goed naar wat je kunt. Ze helpen je goed om ervoor te zorgen dat je niet weer stopt met
een opleiding. Ze willen hier dat je succes hebt! Ik moet nu eerst zorgen dat mijn
slaapproblemen opgelost worden. Door die problemen kom ik vaak te laat en heel erg moe
op school. Dan wil ik mijn examen gaan halen, dat moet lukken want ik heb al veel
gedaan. Voor mijn gedrag heb ik nog steun van mijn voogd en van de reclassering.”
Droom
Anna wil graag Maatschappelijke zorg (speciale doelgroepen) doen, een niveau 4opleiding. “Binnenkort heb ik een intakegesprek en een capaciteitentest. Ik hoop dat ik
aangenomen word. Entree moet een advies geven, maar ik verwacht dat dat positief is.
Mijn droom is dat ik mijn opleiding afmaak, daarna een goede baan krijg en veel geld ga
verdienen.”

Pagina 41 van 79

5

Na de entreeopleiding

In dit hoofdstuk bespreken we het vervolg op de entreeopleiding. Vergroot het
onderwijs de kansen van entreestudenten? Hoe verloopt de doorstroom naar niveau
2 en de uitstroom naar de arbeidsmarkt? De afgelopen jaren zijn er landelijke en
regionale initiatieven ondernomen om tot een sluitende aanpak te komen om de
kwetsbare jongere passend te begeleiden bij de stappen richting maatschappelijke
participatie. Welke rol speelden de netwerkrelaties van entreeopleidingen als
onderwijscollega’s, gemeenten en werkgevers hierin? We sluiten af met conclusies
en aanbevelingen.
5.1

Het diploma
Een belangrijk doel van veel entreestudenten is het behalen van het entreediploma.
Het is meestal het eerste diploma dat deze studenten halen. De diploma-uitreiking is
vaak een bijzonder feestelijk moment. Voor uitvallers uit het voortgezet onderwijs
betekent het een nieuwe kans, voor de ex-pro- of -vso-leerling is het de erkenning
dat ze wél een diploma kunnen halen. En voor de ex-isk-leerling is het de eerste
stap in het Nederlandse onderwijs.
Meerderheid haalt diploma
Een ruime meerderheid haalt het diploma, waarbij de bbl’ers en examendeelnemers
wat succesvoller zijn dan de bol-kandidaten (tabel 5.1a). Over de tijd genomen valt
op dat het aandeel gediplomeerden toeneemt terwijl de ongediplomeerde uitstroom
afneemt. De scherpe toename van het aandeel gediplomeerde bbl-ers hangt
vermoedelijk samen met de afname van de bedrijfsgerichte trajecten, die vaak veel
minder diplomagericht qua opzet waren. Een belangrijk doel bij de introductie van
entreeonderwijs, minder uitval, lijkt hiermee gehaald.
Tabel 5.1a Entreediploma één jaar na de start
Gemiddeld
status

2011

2012

2013

2014

2015

2016

geen diploma

52%

50%

55%

17%

18%

16%

wel een diploma

26%

29%

31%

68%

67%

69%

doubleur

22%

21%

14%

15%

15%

16%

totaal (aantallen)

19.745

18.466

15.600

11.105

10.550

10.775

Bol
status

2011

2012

2013

2014

2015

2016

geen diploma

35%

34%

35%

17%

17%

16%

wel een diploma

42%

45%

46%

65%

66%

66%

doubleur

22%

21%

19%

17%

17%

18%

totaal (aantallen)

8.246

8.782

8.247

7.453

7.177

7.581

Bbl
status

2011

2012

2013

2014

2015

2016

geen diploma

67%

69%

82%

17%

20%

17%

wel een diploma

11%

9%

10%

72%

69%

75%

doubleur

23%

22%

8%

11%

10%

8%

totaal (aantallen)

10.361

8.544

6.340

2.637

2.451

2.218

Pagina 42 van 79

Examendeelnemer
status

2011

2012

2013

2014

2015

2016

geen diploma

35%

35%

38%

12%

14%

12%

wel een diploma

47%

50%

48%

77%

73%

76%

doubleur

19%

15%

14%

11%

13%

11%

totaal (aantallen)

1.138

1.140

1.013

1.015

922

976

Bron: Inspectie van het Onderwijs, 2018

De verschillende doelgroepen in entreeonderwijs lopen ook uiteen voor wat betreft
het aandeel studenten dat een diploma haalt (zie tabel B17 in bijlage V). Opvallend
goed doen de ex-pro-leerlingen het: bijna 80 procent haalt een entreediploma. Dit
duidt erop dat het doorstroomadvies dat praktijkscholen hun deelnemers geven
vaak terecht is en dat praktijkonderwijs voor een deel van de pro-leerlingen geen
eindonderwijs blijkt te zijn. De ex-isk-leerlingen scoren gemiddeld qua
diplomaresultaat, terwijl de uitvallers uit het voortgezet onderwijs en ex-vsoleerlingen relatief wat minder vaak een diploma halen. Wel geldt dat een
meerderheid van hen een diploma haalt.
Er zijn overigens wel grote verschillen tussen onderwijsinstellingen: bij sommige
onderwijsinstellingen haalt meer dan 80 procent van de studenten een diploma,
waar dat in andere gevallen slechts 45 procent is (zie figuur B3 in bijlage V). In het
kader van dit onderzoek is geen analyse naar de oorzaken van de
instellingsverschillen gedaan. In het onderzoek naar het vervolgsucces dat de
inspectie over enkele jaren wil doen, wordt dit meegenomen, naast dat het bij
instellingsonderzoek ter sprake gebracht zal worden.
Geen bezwaar tegen verlengen
Een jaar na de start staat circa 16 procent van de studenten wederom ingeschreven
in de entreeopleiding. Voor een deel betreft het studenten met een verlengde
studieduur, waarbij dat bij een aantal entreeplusvarianten op voorhand al zo
geprogrammeerd is, maar er zijn ook studenten die individueel verlengen. De
meeste onderwijsinstellingen gaven tijdens het onderzoek aan geen bezwaar te
hebben tegen verlengen in het licht van de cascadebekostiging en vooral een
maximale kans te willen bieden op studiesucces. Een klein deel van deze groep
studenten betreft ook switchers (zie tabel B13 in bijlage V). Zij staan een jaar later
in een ander uitstroomprofiel van het kwalificatiedossier ingeschreven.
Tabel 5.1b Vervolg op entreeopleiding na één jaar
Gemiddeld
status

2011

2012

2013

2014

2015

2016

doorstroom naar niveau 2

26,0%

28,5%

31,3%

40,6%

42,6%

47,2%

uitstroom met diploma

.

.

.

27,2%

24,6%

21,6%

uitval zonder diploma

51,7%

50,3%

54,6%

16,9%

17,6%

15,6%

nog in entreeopleiding

22,3%

21,2%

14,1%

15,3%

15,2%

15,6%

totaal (aantallen)

19.745

18.466

15.600

11.105

10.550

10.775

status

2011

2012

2013

2014

2015

2016

doorstroom naar niveau 2

42,4%

44,8%

45,9%

47,9%

50,0%

52,0%

uitstroom met diploma*

.

.

.

17,4%

15,8%

14,0%

uitval zonder diploma

35,4%

33,9%

35,4%

17,4%

17,1%

15,7%

nog in entreeopleiding

22,2%

21,4%

18,7%

17,3%

17,2%

18,2%

totaal (aantallen)

8.246

8.782

8.247

7.453

7.177

7.581

Bol

Pagina 43 van 79

Bbl
status

2011

2012

2013

2014

2015

2016

doorstroom naar niveau 2

10,7%

8,9%

9,7%

17,2%

19,8%

27,5%

uitstroom met diploma*

.

.

.

54,4%

49,6%

47,6%

uitval zonder diploma

66,6%

69,2%

82,1%

17,3%

20,4%

16,6%

nog in entreeopleiding

22,7%

21,9%

8,2%

11,1%

10,2%

8,3%

totaal (aantallen)

10.361

8.544

6.340

2.637

2.451

2.218

status

2011

2012

2013

2014

2015

2016

doorstroom naar niveau 2

46,7%

49,8%

47,6%

47,8%

46,1%

54,6%

uitstroom met diploma*

.

.

.

28,8%

27,2%

21,6%

uitval zonder diploma

34,7%

34,7%

38,5%

12,3%

13,9%

12,3%

nog in entreeopleiding

18,5%

15,4%

13,9%

11,1%

12,8%

11,5%

totaal (aantallen)

1.138

1.140

1.013

1.015

922

976

Examendeelnemer

* niet berekend voor eerdere cohorten vanwege mogelijkheid tot stapelen van AKA-diploma
Bron: Inspectie van het Onderwijs, 2018

Vervolg op entree: meerderheid stroomt uit
Veel studenten willen na hun entreeopleiding doorstuderen aan een opleiding op
niveau 2. Dat geldt zeker voor de bol-studenten, terwijl het beeld bij bbl-studenten
sterker wisselt. Tabel 5.1b geeft de vervolgstap op de entreeopleiding weer,
uitgesplist naar bol, bbl en examendeelnemer.
Gemiddeld 47 procent van alle gediplomeerde entreestudenten vervolgt zijn
loopbaan op niveau 2. Daarnaast stroomt bijna 40 procent uit het onderwijs. Dat
zijn gediplomeerden en studenten die tussentijds gestopt zijn.
5.2

Doorstroom naar niveau 2
Alle studenten in de entreeopleiding krijgen, als ze erin slagen het entreediploma te
halen, een advies van het entreeteam of doorstuderen op niveau 2 realistisch is of
dat uitstroom naar de arbeidsmarkt op dat moment een betere stap is. In de
samenwerking tussen entreeteams en de niveau 2-teams bij de overgang van
studenten naar niveau 2 is de laatste jaren sprake van een positieve ontwikkeling.
Afspraken over doorstroom
De overgang van entreestudenten naar niveau 2 was lang niet altijd
vanzelfsprekend, omdat op niveau 2 sterk werd getwijfeld aan de potentie van de
entreestudenten. Dat leidde er in het verleden met enige regelmaat toe dat het
advies van het entreeteam niet werd overgenomen en dat een uitvoerige
intakeprocedure, inclusief testen, werd uitgevoerd. De laatste jaren is geïnvesteerd
in de samenwerking en in afspraken over doorstroom en warme overdracht.
Inmiddels zijn er binnen de meeste onderwijsinstellingen afspraken over de
doorstroom gemaakt. Het advies van het entreeteam is dan leidend. In een enkel
geval is er nog sprake van de oude situatie, waarbij studenten met een
entreediploma niet in alle gevallen geplaatst worden.
Twee thema’s: doorstroomeisen taal en rekenen en toelatingsrecht
Twee thema’s rond de doorstroom domineren momenteel de interne gesprekken.
Het eerste betreft de doorstroomeisen met betrekking tot taal en rekenen. Hoe moet
met het actuele en het verwachte eindniveau van de student worden omgegaan in
het kader van het advies? Dit speelt zeker bij de ex-isk’ers een rol, maar ook bij een
deel van ex-pro-leerlingen. Een entreediploma, waarin de resultaten voor taal en
Pagina 44 van 79

rekenen nog niet meetellen, betekent in de praktijk voor de teams nog niet
automatisch dat starten op niveau 2 reëel is. De meeste teams hanteren daarbij het
criterium dat een deelnemer minimaal 1F moet beheersen en onderweg naar 2F
moet zijn.
Het tweede thema betreft het toelatingsrecht van gediplomeerde entreestudenten.
Zowel bij het entreeonderwijs als aan de zijde van niveau 2 bestaat er een zorg dat
alle studenten, ook zij die het advies krijgen vooralsnog niet door te studeren,
doorstromen op basis van het toelatingsrecht. En dat daarbij dus het professionele
advies dat een vervolg op niveau 2 niet reëel is, niet wordt opgevolgd. Het risico dat
de student niveau 2 niet succesvol doorloopt, wordt dan groot geacht. Bij de
examendeelnemers, die meestal uit praktijkonderwijs of voortgezet speciaal
onderwijs komen, speelt dit dilemma eveneens. Tot nu toe wordt het advies van de
pro- of vso-school meestal overgenomen, en worden alleen potentiële studenten
met een positief advies geplaatst, maar niveau 2-teams zien een toename van het
aantal studenten dat zich aanmeldt zonder een positief advies.
Nog geen gegevens over succes in niveau 2
Uit de data is op dit moment nog niet te bepalen of entreestudenten succesvol zijn
op niveau 2. Daarvoor is vervolgonderzoek over twee of drie jaar nodig. Dan is een
aantal cohorten entreestudenten doorgestroomd naar niveau 2 en kan bepaald
worden wat het succes is en of er verschillen zijn tussen de doelgroepen. De
onderzochte onderwijsinstellingen en entreeteams hebben geen van allen een
systematisch inzicht in het succes van de uitstroom.

Selina
‘De taal was nog zo moeilijk’
Achtergrond
Selina is net 17 jaar geworden. Twee jaar geleden is ze met haar moeder, vader en broer
uit Syrië in Nederland gekomen. Ze heeft twee jaar les gehad op het isk en heel hard
gewerkt om Nederlands te leren. En met resultaat! Voordat Selina naar entree kon gaan,
moest ze eerst nog een tijdje stage lopen in de kinderopvang. Verder moest ze examens
afleggen, onder andere voor Nederlands en rekenen. Dat is allemaal goed gegaan.
Entree
Selina vertelt dat ze eerst erg moest wennen op entree. Ze was erg verlegen. Daarbij
vond ze de taal nog zo moeilijk. Dat maakte ook een vak als Burgerschap ingewikkeld.
Ze durfde bijna niet te praten in de klas. Maar nu voelt Selina zich fijn op school. Ze
praat ook meer en werkt samen met haar klasgenoten. Selina vertelt dat de docenten
ook goed voor haar zorgen. Ze houden goed in de gaten hoe het met haar gaat. Selina is
trots, want ze haalt mooie cijfers op entree.
Droom
Selina heeft zich aangemeld voor een niveau 2 opleiding. Ze hoopt snel te horen of ze
aangenomen wordt. Haar droom is om doktersassistente te worden en ze wil hard
werken om dat te bereiken.

Pagina 45 van 79

5.3

Uitstroom naar de arbeidsmarkt
Studenten kunnen na de entreeopleiding ook uitstromen naar de arbeidsmarkt, met
of zonder diploma. De arbeidsmarktroute is daar specifiek op gericht. De vraag is
hoe succesvol entreestudenten zijn op de arbeidsmarkt. Alle entreeteams geven aan
zorgen te hebben over het duurzame karakter van het eventuele gevonden werk.
Een structureel zicht op de uitgestroomde studenten en hoe hun
arbeidsmarktparticipatie zich ontwikkelt, hebben de teams niet.
Bbl’ers en examendeelnemers vaker een baan
Ongeveer 40 procent van de studenten stroomt uit de entreeopleiding naar de
arbeidsmarkt of stopt met de opleiding, met of zonder diploma. Er zijn geen grote
verschillen als het gaat om de arbeidsmarktdeelname na uitstroom of een jaar later,
waarbij aangemerkt moet worden dat de data op dit moment nog wel beperkt zijn
als het gaat om het aantal jaren.２５
Studenten uit de bbl (66 procent) en examendeelnemers (48 procent) hebben direct
na uitstroom vaker een baan dan bol’ers (24 procent) (tabel 5.3a). Datzelfde geldt
een jaar later. Daarbij worden ze ook beter betaald dan bol’ers. Entreestudenten die
met een diploma uitstromen hebben daarbij vaker een baan (51 procent) dan zij die
zonder een diploma (25 procent) zijn uitgestroomd (tabel 5.3b). Dit kan een
aanwijzing zijn dat de arbeidsmarktroute nog onderontwikkeld is en nu vooral een
route voor de uitvallers is. Immers als de voorbereiding op en de toeleiding naar de
arbeidsmarkt programmatisch ingevuld zou zijn, was de overstap naar de
arbeidsmarkt mogelijk succesvoller en vonden studenten daadwerkelijk een baan.
Tabel 5.3a Succes op de arbeidsmarkt van instroomcohort 2014-2015 naar
bol/bbl/examendeelnemer
bol
positie op arbeidsmarkt

Oktober 2015

Oktober 2016

Werknemer

880 (24%)

1.080 (30%)

Uitkering

850 (24%)

970 (27%)

Anders

1.850 (52%)

1.530 (43%)*

* waarvan 13% teruggekeerd naar onderwijs
bbl
positie op arbeidsmarkt

Oktober 2015

Oktober 2016

Werknemer

1.410 (66%)

1.420 (66%)

Uitkering

500 (23%)

490 (23%)

Anders

230 (11%)

230 (11%)**

** waarvan 2% teruggekeerd naar onderwijs
examendeelnemer
positie op arbeidsmarkt

Oktober 2015

Oktober 2016

Werknemer

300 (48%)

340 (55%)

Uitkering

140 (23%)

140 (23%)

Anders

170 (29%)

130 (22%)***

*** waarvan 7% teruggekeerd naar onderwijs
Bron: Inspectie van het Onderwijs, 2018

２５ De analyse zal over een aantal jaren herhaald moeten worden, ook om te kunnen vaststellen hoe duurzaam de
arbeidsrelatie is.
Pagina 46 van 79

Tabe
l5
.3b Succesopdea
rbe
idsma
rk
tvanins
t
roomcoho
r
t2014
-2015naa
r we
l
/geen
en
t
reed
ip
loma
En
treed
ip
loma behaa
ld
pos
i
t
ieoparbe
idsmark
t

Ok
tobe
r 2015

Ok
tobe
r 2016

We
rkneme
r

1
.970(51%
)

2150(56%
)

U
i
tke
r
ing

780(20%
)

790(21%
)

Ande
rs

1
.100(29%
)

910(23%
)*

* waa
rvan8%te
ruggekee
rdnaa
ronde
rw
i
js
Geenen
treed
ip
loma behaa
ld
pos
i
t
ieoparbe
idsmark
t

Ok
tobe
r 2015

Ok
tobe
r 2016

We
rkneme
r

620(25%
)

680(27%
)

U
i
tke
r
ing

700(28%
)

810(33%
)

Ande
rs

1
.160(47%
)

990(40%
)**

** waa
rvan9%te
ruggekee
rdnaa
ronde
rw
i
js
B
ron
:Inspec
t
ievanhe
t Onde
rw
i
js
,2018

G
ro
teg
roeppa
r
t
ic
ipee
r
tn
ie
tenhee
f
tgeeninkomen
Debo
l’
e
rsv
indendusookinhe
tjaa
rnau
i
ts
t
roomnauwe
l
i
jkseenbaan
.Eendee
l
vanhen(13
p
rocen
t
)k
ies
tdan
RMCLeeuwa
rden
:
opn
ieuwvoo
rhe
t
‘
D
e
o
v
e
r
s
t
a
pm
om
en
tenz
i
jndezwaks
teschake
l’
.
onde
rw
i
js
.Z
ie
tabe
l5
.3a
.Ech
te
r
,
we moe
tenook
cons
ta
te
renda
teenbe
lang
r
i
jkdee
l(43p
rocen
t
)zonde
rinkomen(we
rko
fu
i
tke
r
ing
)
n
ie
tfo
rmee
lpa
r
t
ic
ipee
r
t
. Deen
t
reeop
le
id
inghee
f
tvoo
rhennogn
ie
tde wegnaa
r
we
rkeninkomengeë
f
fend
. Deonde
rw
i
js
ins
te
l
l
ingenb
iedengeennazo
rgenhebben
ookgeenande
revo
rmvanges
t
ruc
tu
ree
rde mon
i
to
r
ingvanhunu
i
tges
t
roomde
dee
lneme
rsnaa
rdea
rbe
idsma
rk
t
. Onde
r mee
rhe
t Nede
r
landsJeugd
ins
t
i
tuu
tp
le
i
t
voo
rhe
t mon
i
to
renvandezedeg
roepkwe
tsba
rejonge
renenon
tw
ikke
l
tdaa
r
momen
tee
lookeen mon
i
to
rvoo
r(N
J
i
,2017a
)
.
5
.4

A
rbe
idsma
rk
t
toe
le
id
ing
Deove
rgangvanonde
rw
i
jsnaa
ra
rbe
idve
rg
t
,zeke
rvoo
rde mees
tkwe
tsba
re
jonge
ren
,reg
iona
lesamenwe
rk
ingtussena
l
lebe
t
rokkenins
tan
t
ies
.Zonde
r
samenwe
rk
inginhe
tne
twe
rkishe
tr
is
icog
roo
tda
ten
t
rees
tuden
tengeenbaan
kunnenv
indeno
fbehouden(Reg
iop
lan
,2015
)
. Moge
l
i
jk w
i
jzende c
i
j
fe
rsinde
vo
r
igepa
rag
raa
fdaa
rookop
. He
tsamenwe
rkenaaneens
lu
i
tendeaanpakge
r
ich
t
oppa
r
t
ic
ipa
t
ievandekwe
tsba
rejonge
reniseenlande
l
i
jkep
r
io
r
i
ta
i
redoe
ls
te
l
l
ing
waa
raanvee
l maa
tschappe
l
i
jkeo
rgan
isa
t
iesz
ichve
rbondenhebben(Gemeen
ten
e
.a
.
,2017
)
.
Tweeu
i
tgangspun
tenove
rgangonde
rw
i
js
-we
rk
Eenrecen
tes
tud
iegee
f
ttweeessen
t
ië
leu
i
tgangspun
tenvoo
rdeove
rgangvan
onde
rw
i
jsnaa
r we
rk
:




“He
tt
rans
i
t
iedenken
”
:deove
rgangvanschoo
lnaa
r we
rkisgeen
ove
rgangsmomen
t
, maa
reenp
rocesda
tbeg
in
tindeschoo
lendoo
r
loop
tinhe
t
we
rk
.
Ande
rsbege
le
iden
:he
tve
r
t
rekpun
tindebege
le
id
ingisdejonge
reenz
i
jn
ve
rhaa
l
. Daa
rb
i
j wo
rd
tgekekennaa
ra
l
lelee
fgeb
ieden
.Indebege
le
id
ingz
i
jn
pe
rsoon
l
i
jkcon
tac
t
,ve
r
t
rouwen
,e
igenve
ran
twoo
rde
l
i
jkhe
idencon
t
inu
ï
te
i
tde
s
leu
te
lwoo
rden
”(E
ime
rse
.a
.
,2017
)
.

Pag
ina47van79

Deze uitgangspunten benadrukken de noodzaak van een nauwe samenwerking
tussen de verschillende instanties die betrokken zijn bij kwetsbare jongeren: de
overgang naar werk staat niet op zichzelf, maar maakt deel uit van de bredere
ontwikkeling die jongeren doormaken. Juist kwetsbare jongeren hebben
persoonlijke, op hun situatie afgestemde begeleiding nodig om die transitie vorm te
geven.
Nog niet altijd bestuurlijk contact onderwijsinstellingen-gemeenten
De mbo-onderwijsinstellingen zijn bij de overgang naar werk verantwoordelijk voor
de voorbereiding van hun entreestudenten op de arbeidsmarkt. De gemeenten zijn
op grond van de Participatiewet verantwoordelijk voor het bieden van ondersteuning
bij het vinden en behouden van werk. Daarvoor beschikken ze over een uitgebreid
instrumentarium, zoals onder andere loonkostensubsidie (doelgroepregister), noriskpolis, jobcoaching/begeleiding en (beschutte) werkplekken.２６ Deze
verantwoordelijkheidsverdeling wordt herkend door de onderwijsinstellingen en
gemeenten die we spraken tijdens ons onderzoek.
Beide partijen zijn zich ook bewust van het feit dat ze moeten samenwerken.
Desondanks valt op dat er op bestuurlijk niveau nog lang niet altijd regelmatig
contact is tussen onderwijsinstellingen en gemeenten over de
arbeidsmarkttoeleiding van entreestudenten. Soms wordt dat overgelaten aan de
entreeteams.
Soms eigen arbeidsmarktbemiddelaars in entreeteams
Meestal verzorgt de gemeente vanuit haar verantwoordelijkheid de toeleiding naar
werk. In de praktijk kwamen we in een paar teams eigen arbeidsmarktbemiddelaars
tegen, die een deel van de arbeidsmarktoeleiding van de studenten zelf vormgaven.
Vooral het werkveld in het eigen netwerk werd dan benaderd voor een mogelijke
baan voor hun studenten. Naast een baan voor de student is ook de vsvprestatiebekostiging een prikkel om zelf de toeleiding naar werk te doen, zo gaven
de teams aan. Immers, studenten die met diploma naar de arbeidsmarkt gaan en
een baan vinden, gelden niet als vsv’er – zonder diploma overigens wel (zie
hoofdstuk 2).
Overdracht naar gemeente nog niet optimaal
Op het niveau van de teams horen we dat de samenwerking met gemeenten met
name bestaat uit een administratieve overdracht van studenten naar de gemeente
die de schooluitval (RMC) of arbeidsbemiddeling en eventuele
arbeidsmarktbegeleiding uitvoert. Een overdrachtsdossier zoals dat in het
praktijkonderwijs of voortgezet speciaal onderwijs gebruikelijker is, wordt zelden
gemaakt. Goede persoonlijke contacten met de gemeentelijke functionarissen
kunnen wel behulpzaam zijn, maar de ervaring van teams is ook dat functionarissen
vaak wisselden, waarmee ook de goede samenwerking weer stopte. In een enkele
instelling is de gemeentelijke arbeidsmiddeling regelmatig in het roc bij de
entreeopleiding om gezamenlijk met het team de stap van de studenten naar de
arbeidsmarkt voor te bereiden.
In de literatuur worden enkele goede praktijkvoorbeelden genoemd.２７ In ons
onderzoek kwamen we echter ook onderwijsinstellingen tegen waar nog nauwelijks
tot geen afspraken met de afdeling arbeid en inkomen van de gemeente bleken te
zijn. Studenten moeten daar veel meer zelf de weg naar arbeidsmarkt vinden. De
vraag is of de zelfredzaamheid daar groot genoeg voor is.

２６ Zie bijvoorbeeld https://www.samenvoordeklant.nl/wetten/participatiewet.
２７ Zie bijvoorbeeld het School-ex-programma van het Graafschap College (NJi, 2017b).
Pagina 48 van 79

Daa
r waa
rdegemeen
te
l
i
jkea
rbe
idsbem
idde
l
ingdoo
rb
i
jvoo
rbee
ldeenjobcoachin
hu
isis
,l
i
jk
tsp
rakevant
rans
i
t
iedenkenove
rdeove
rgangvanonde
rw
i
jsnaa
r we
rk
en wo
rd
tdaa
r
indoo
ronde
rw
i
jsengemeen
tegezamen
l
i
jkopge
t
rokken
. Daa
rl
i
jken
ookdeonde
rs
teun
ingsv
ragen(ma
tevanbege
le
id
ing
, ma
tevanbesche
rmd we
rk
,
ma
tevane
igenve
rd
ienve
rmogen
)vandes
tuden
tb
i
jdeove
rgang mee
raanbodte
komen
. De
bege
le
id
ing
vandes
tuden
t
Ineke Mu
lde
r
,d
i
rec
teu
rS
ta
r
tco
l
legeZadk
ine
:‘
Ikzouhe
t Deense
d
ie moe
t
loopbaanmode
l we
leengoeda
l
te
rna
t
ie
fvoo
r Nede
r
landv
inden
,
wo
rden
omda
the
tge
r
ich
tisopdejonge
renenn
ie
topdeins
tan
t
ies
.Ik
ove
rged
ragen
,
baa
lsomsvana
l
lehok
jesinonss
te
lse
ld
ie wedangaan
ve
r
toon
t
op
lossen me
t wa
rmeove
rd
rach
tena
l
le
r
le
icoö
rd
ina
t
ie
m
inde
r
ac
t
iv
i
te
i
tene
tce
te
ra
. Da
tee
tvee
lt
i
jdopd
ien
ie
taandejonge
re
d
iscon
t
inu
ï
te
i
t
.
bes
teedkan wo
rden.
’

Geens
lu
i
tendeaanpakrondove
rgangs
tuden
t
Indep
rak
t
i
jkishe
tt
rans
i
t
iedenkenech
te
rnogn
ie
tb
reedingebed
. Vake
rzagen we
t
i
jdenshe
tonde
rzoekda
tonde
rw
i
js
ins
te
l
l
ingenengemeen
te
,endeeven
tuee
l
ande
rebe
t
rokkenpa
r
t
i
jen(b
i
jvoo
rbee
ldzo
rg
)
,ope
re
renvanu
i
thune
igendome
in
.
Des
tuden
t wo
rd
thoogu
i
tadm
in
is
t
ra
t
ie
fove
rged
ragen
,ensoms ook n
ie
t
. Daa
rmee
gaa
te
ronvo
ldoendebege
le
id
ingskenn
isove
rnaa
rdevo
lgendeins
tan
t
ie.D
ie moe
t
dan wee
ropn
ieuws
ta
r
ten
. Dedoo
rgaandereg
ieopdeloopbaanvandes
tuden
t
on
tb
reek
tdoo
rdeze noggeb
rekk
igesamenwe
rk
ingvanins
tan
t
ies
. Deaanpakrond
des
tuden
ts
lu
i
tn
ie
tvanze
l
fsp
rekend
.
Goedevoo
rbee
ldenv
inden weinhe
tbu
i
ten
land
.In Denema
rkenl
ig
tdereg
ien
ie
tin
deke
ten
, maa
rg
r
i
jp
taanb
i
jdes
tuden
t
.E
lkelee
r
l
ing
,a
lsh
i
jto
teenr
is
icog
roep
behoo
r
t
,k
r
i
jg
tvana
f12jaa
rto
tongevee
r25jaa
reenloopbaancoach(vanu
i
tde
gemeen
te
)d
ieb
i
jdeove
rgangentussenonde
rw
i
js
,tussenonde
rw
i
jsen
a
rbe
idsma
rk
tenvan we
rknaa
r we
rkcoach
tenbege
le
id
t
. Decoach
inggaa
tove
rhe
t
op
le
id
ingsn
iveauendes
tud
iekeuze
, maa
rr
ich
tz
ichookopdev
raaghoede
toe
t
red
ingnaa
rdea
rbe
idsma
rk
the
tbes
tebege
le
idkan wo
rden
. He
tdoe
lisom
schoo
lu
i
tva
ltevoo
rkomenenduu
rzamepa
r
t
ic
ipa
t
ie moge
l
i
jkte maken
. De
loopbaancoach
ingisin
tens
ieve
rvoo
rkwe
tsba
rejonge
ren
.B
i
jdeove
rgangentussen
onde
rw
i
jsisdeloopbaancoachbes
l
iss
ingsbevoegd
,b
i
jvoo
rbee
ldove
rve
r
leng
ingvan
eenscho
l
ings
t
ra
jec
t
.２８
Geensys
tema
t
ischz
ich
topsuccesb
i
jonde
rw
i
js
ins
te
l
l
ingen
De mbo
-onde
rw
i
js
ins
te
l
l
ingenhebbennadeu
i
ts
t
roomnaa
rdea
rbe
idsma
rk
tgeen
sys
tema
t
ischz
ich
tophe
tsuccesvanhunen
t
rees
tuden
tenopde a
rbe
idsma
rk
t
.Ze
vo
lgenhuns
tuden
tenopad
-hoc bas
is
, maa
rn
ie
tges
t
ruc
tu
ree
rd
. Daa
rmeek
r
i
jgen
zegeeninz
ich
tinhe
ta
rbe
idsma
rk
tpe
rspec
t
ie
fvandeen
t
ree
-u
i
ts
t
roomp
ro
f
ie
len
,en
we
tenzen
ie
to
fdevoo
rbe
re
id
ingentoe
le
id
ingve
rbe
te
rdzoukunnen wo
rden
.

２８ Z
ieb
i
j
lage V
Ivoo
reenbesch
r
i
jv
ingvanhe
t Deenseloopbaanmode
l
.
Pag
ina49van79

Robert
‘Hij werkt ontzettend veel’
Achtergrond
Robert is net 18 en woont met twee broers bij zijn moeder. Hij verdient zijn geld als
stukadoor en als kok in een Italiaans restaurant. Daar maakt hij pasta’s - de Carbonara
is zijn favoriet. Hij werkt ontzettend veel.
Robert is op zijn zesde met zijn moeder en broers naar het zuiden van het land
verhuisd, na de scheiding tussen zijn moeder en zijn aan drugs en alcohol verslaafde
vader, die inmiddels overleden is. Hij is na de basisschool naar het praktijkonderwijs
gegaan, zeer tegen zijn zin. Binnen het PRO ging hij in de vierde naar de
voorbereidingsklas voor entree, maar volgde in het vijfde jaar toch het traject
arbeidsmarkt. Na de vijfde is hij begonnen aan de Entree-opleiding dienstverlening en
zorg (BOL), maar daar werd hij opgeleid ‘om wc’s schoon te maken’. Dat had hij na 2
maanden wel gezien, waarna de school hem doorgestuurd heeft naar zijn huidige BBL
entree opleiding op een ander roc.
Entree
Via STUC werk en leren vond hij een stukadoor bij wie hij aan de slag kon.’
Het gaat nu goed met hem. Hij vindt het geweldig op entree en staat er goed voor. Hij
is dankbaar voor de kans die hem, ‘als laatbloeier’, nog geboden wordt en hij is
vastbesloten dit jaar met succes af te ronden. Hij baalt van de medestudenten die niet
gemotiveerd zijn. De isk’ers, die willen wel, maar er zijn veel leerlingen die alleen maar
lopen te keten. Hij vindt dat school veel te soft is naar deze leerlingen: ze moeten ze
veel eerder van school sturen, wat heb je hier te zoeken als je zelf niet wil? Robert
heeft leren omgaan met zijn ADHD, kan zich iets langer concentreren. Hulp heeft hij
gehad van zijn ‘meester’ op de entree, daar kan hij altijd bij terecht. Maar nu heeft ‘ie
dat niet meer nodig. Verder heeft hij ook geen hulp van buitenaf.
Droom
Na dit jaar wil Robert naar de stukadoorsopleiding op niveau 2, hij hoopt dat hij bij zijn
huidige werkgever kan blijven. Hij wilde dat hij op zijn twaalfde had geweten wat hij nu
weet: dat je je kansen moet pakken, dat school belangrijk is, dan had hij niet zo
gekeet, was hij niet zo’n lastpak geweest. Hij geeft daar niemand de schuld van, vindt
ook niet dat anderen iets hadden moeten doen om hem de goede kant op te sturen. Hij
was en is volkomen verantwoordelijk voor zijn eigen leven.

5.5

Conclusies en aanbevelingen
Spanning rond toelating en doorstroom
Een meerderheid van de entreestudenten haalt een diploma, waarbij bbl’ers en prostudenten bovengemiddeld presteren. Na het behalen van het diploma stroomt
ongeveer de helft door naar niveau 2. Het professionele advies vanuit de
entreeopleiding wordt daarbij inmiddels meestal opgevolgd, maar soms vindt er nog
selectie plaats. Hier ontstaat een spanning met het toelatingsrecht op niveau 2 voor
gediplomeerde entreestudenten. Tegelijkertijd maken niveau 2-teams zich zorgen
over de instroom van deelnemers met een negatief advies. Rond de taal- en
rekeneisen zou voor de overgang een heldere kaderstelling moeten komen. De
huidige situatie leidt te vaak tot onduidelijkheid voor studenten met de ambitie om
door te stromen naar niveau 2.

Pagina 50 van 79

Geen structureel zicht op vervolg
Entreeteams hebben nog geen structureel zicht op hoe de studenten het over de tijd
doen in niveau 2. Als het gaat om baankansen vindt maar een derde van de bol’ers
een baan. Ook studenten van de ongediplomeerde uitstroom hebben vaak geen
baan. Mogelijk hangt dit samen met de onderontwikkelde arbeidsmarktroute. De
bbl’ers en examendeelnemers zijn daarin duidelijk succesvoller. Ook zit een
substantieel deel van de entreestudenten thuis zonder werk, uitkering of onderwijs.
De samenwerkende inspecties van het sociale domein, verenigd in het Toezicht
Sociaal Domein (TSD), doen momenteel onderzoek naar de participatie van
jongvolwassen zonder startkwalificatie (TSD, 2018).
Ruimte voor verbetering bij overgang
Wat betreft de voorbereiding en toeleiding naar de arbeidsmarkt en in de
samenwerking tussen onderwijsinstellingen en gemeenten, en ook andere betrokken
instanties, is de conclusie dat er momenteel nog duidelijk ruimte voor verbetering is
om die overgang goed te laten verlopen. Dat laten de cijfers ook zien. Niet in de
laatste plaats omdat de overgang op zichzelf al een breuk in de betrokkenheid van
maatschappelijke partijen betekent, terwijl de loopbaan van de student doorloopt.
Dit maakt de toetreding naar werk een kwetsbaar moment.
De inspectie doet over enkele jaren een analyse naar het meerjarenvervolgsucces
van het entreeonderwijs, om zo vast te stellen hoe de entreestudenten op de
arbeidsmarkt en niveau 2 hun weg vinden richting duurzame participatie.
Aanbevelingen
Onze conclusies leiden tot de volgende aanbevelingen aan het ministerie van OCW,
de onderwijsinstellingen, gemeenten en overige netwerkpartners:
OCW en onderwijsinstellingen

Creëer duidelijkheid rond de doorstroom en plaatsing in niveau 2.
Primair gaat het over de kwalificatie-eisen taal en rekenen en over het advies
van het entreeteam in relatie tot het toelatingsrecht.
Gemeenten en onderwijsinstellingen

Versterk de samenwerking rond studenten die het onderwijs verlaten.
In de overgang van onderwijs naar arbeid is een goede samenwerking tussen
gemeenten en onderwijsinstellingen noodzakelijk. Niet in de laatste plaats
omdat 50 procent van de bol-uitstroom geen baan of uitkering heeft en niet
naar school gaat.
Netwerkpartners

Werk samen om een sluitende aanpak rond de loopbaan van kwetsbare
jongeren vorm te geven.
Dat geldt voor de samenwerking tussen onderwijsonderwijsinstellingen, tussen
onderwijs en zorg en tussen onderwijs en gemeenten, gericht op werk.
Onderwijsinstellingen

Richt monitoring en nazorg voor de entreestudenten in.
Zo ontstaat zicht op succesfactoren en kan de samenwerking met
netwerkpartijen worden gestimuleerd. Ook kan het arbeidsmarktperspectief van
de diverse uitstroomrichtingen beter ingeschat worden.

Pagina 51 van 79

Leyla
‘Belangrijk dat ik eerst weer rust en balans in mijn leven krijg’
Achtergrond
Leyla is 16 jaar en woont bij haar Turkse moeder samen met twee jongere zusjes. Haar
broer woont bij haar Irakese vader. Leyla werkt zo’n 12 uur per week als
kassamedewerker. Leyla vertelt dat ze geboren is in Nederland maar dat ze toen ze
twaalf was met haar moeder en zusjes naar Turkije ging. “Daar zat ik op de Amerikaanse
school. Omdat ik mijn vader erg miste ben ik twee jaar later alleen terug gegaan naar
Nederland. Toen ik terugkwam in Nederland ging ik naar HAVO 2. Ik had erg veel
achterstand. Ik spijbelde veel en had verkeerde vrienden. Toen is er erg veel gebeurd in
mijn leven. Op mijn 15e heb ik examens gedaan en vier certificaten behaald. Omdat er
zoveel nare dingen gebeurd waren, kon ik niet naar VAVO of nog een keer examen
doen.”
Entree
“Ik had entree nodig om weer tot rust te komen. Eerst was entree vooral ‘een laatste
kans’, nu voelt het voor mij alsof het ‘zo moest zijn’. Op entree steunen ze je in alles. Je
mag eerst laten zien wie je bent en wat je kunt en daarna mag je op niveau aan je
opdrachten werken. Ze komen hier niet teveel op je af, ze zitten je niet op je nek. Dat
vind ik prettig. Iedereen hier wil graag dat de mensen slagen en met een goed niveau
van school af gaan. Ze gaan hier respectvol met je om, iedereen is gelijk. Ze geven je
hier echt kansen. Het is belangrijk dat ik eerst weer rust en balans in mijn leven krijg en
mijn problemen kan verwerken”.
Droom
“Ik ga de kappersopleiding niveau 3 doen. Ik kan niet wachten tot ik daar na de zomer
kan beginnen! Mijn droom is dat ik een wereldreis ga maken, daarna wil ik werken en
dan een eigen bedrijf beginnen.”

Pagina 52 van 79

6

Bestuurlijke en financiële aspecten rond
entreeonderwijs

In dit hoofdstuk bespreken we de vraag wat de bestuurlijke en organisatorische
constellatie is waarin de entreeopleidingen functioneren. Hoe geven besturen
invulling aan de maatschappelijke opgave om onderwijs te bieden aan kwetsbare
jongeren en ouderen? Hoe treden ze op in het relevante netwerk in het kader van de
sluitende aanpak rond kwetsbare jongeren en ouderen? We sluiten af met conclusies
en aanbevelingen.
6.1

Positionering entreeopleidingen
Entreeopleiding vaak apart
Besturen en teams hebben er meestal voor gekozen de entreeopleidingen apart
binnen de instelling te positioneren, dus niet als onderdeel van de doorlopende
branchegerichte leerlijn. Vaak hebben ze ook een eigen locatie. Het bijzondere
karakter van de doelgroep die een specialistische aanpak vraagt, heeft dan meer
gewicht gekregen dan het argument van de doorlopende leerlijn. Naast de
geclusterde expertise rond bijvoorbeeld intake of extra ondersteuning, ontstaat zo
ook de mogelijkheid om groepen voor de algemeen vormende vakken of mentoraat
te combineren.

Mina
‘Stap voor stap door naar het hbo’
Achtergrond
Mina is 17 jaar, geboren in Nederland, en woont met haar twee zussen bij haar ouders. Ze
komt, zoals ze zelf zegt, uit een leuk gezin. Haar oudste zus is al 23 jaar en zij volgt een
opleiding voor verpleegkundige. Haar jongste zusje is 6 jaar oud.
Mina heeft na de basisschool vmbo-basis gedaan. In die tijd was ze weinig op school, ze bleef
liever thuis. Ze was ook niet bezig met de toekomst. Omdat ze zo weinig aanwezig was,
‘verknalde’ ze haar examens. Toen ze vervolgens naar entree moest, vond ze dat eerst maar
moeilijk te accepteren.
Entree
Mina vindt entree een goede school, ‘je leert wat je op het vmbo niet geleerd hebt’, zoals
Nederlands, Rekenen, schoonmaken maar ook aanwezig zijn. Mina vertelt dat ze nu weer
gewend is om naar school te gaan en dat ze met plezier naar school komt. Daarom vindt ze
entree ook heel geschikt voor mensen die nog niet weten wat ze willen worden en ook voor
mensen die de Nederlandse taal nog niet goed beheersen.
Droom
Na entree gaat Mina door naar een opleiding voor verzorgende op niveau 2, ze is daar al
aangenomen. Daarna wil ze ‘stap voor stap’ via niveau 3 en 4 naar het hbo. Ze wil leren om
operatie-assistente te worden. Het liefst wil ze naar andere landen gaan om mensen te
helpen waar dat echt nodig is, bijvoorbeeld in oorlogsgebieden. Maar daarvoor of daarna wil
ze graag een eigen praktijk beginnen in de gezondheidszorg, want daar ligt haar hart en haar
toekomst.

Pagina 53 van 79

6.2

Financiering entreeonderwijs
Bekostiging volstaat niet
De meerderheid van de besturen geeft aan dat de bekostiging voor entreeonderwijs
(ongeveer 10.000 euro per deelnemer) niet volstaat en dat er intern geschoven
wordt met gelden richting de entreeopleidingen. Met name de kleinere groepen en
de intensievere begeleiding zijn hiervoor volgens de onderwijsinstellingen de
noodzakelijke aanleiding. Alle besturen zijn gelukkig met het vervallen van de
cascadebekostiging.
Verlengen entreeopleiding altijd toegestaan
Ondanks dat voor een tweede jaar entreeonderwijs onderwijsinstellingen een halve
bekostiging ontvangen (factor 0,6 in plaats van 1,2), is verlengen van de
entreeopleiding bij alle onderwijsinstellingen toegestaan. Wel blijkt dat veel
onderwijsinstellingen bij de plaatsing bekijken of een deelnemer nog recht op
bekostiging heeft (met als voorwaarde dat de deelnemer de laatste twee jaar niet
ingeschreven stond in een entreeopleiding). Als er geen recht op bekostiging is,
volgt bij de meeste onderwijsinstellingen dan meestal geen plaatsing. We zien dit
terug in de data, waaruit blijkt dat inderdaad maar een klein deel van de
ingeschreven studenten niet voor bekostiging in aanmerking komt (zie tabel B5 in
bijlage IV).
Soms additionele financiering
Een aantal onderwijsinstellingen geeft aan boven op de rijksbekostiging ook
additionele financiering vanuit de gemeenten te krijgen. In de vier grote steden zijn
extra middelen beschikbaar voor entreeplusvarianten, de kleinere groepen voor
studenten met extra ondersteuningsvragen (zie hoofdstuk 4). De bedragen
verschillen sterk, maar het kan gaan om duizenden euro’s per deelnemer. Dit is
geen structureel geld. Besturen en hun respectievelijke gemeente(n) waren tijdens
het onderzoek met elkaar in gesprek over het vervolg. Dit maakt de toekomst van
de huidige entreeplusvarianten onzeker.
Naast additioneel geld voor specifieke entreeplusvarianten betalen gemeenten soms
ook mee aan het schoolmaatschappelijk werk. Ook onderhandelen
onderwijsinstellingen met gemeenten over financiering van extra taallessen voor
isk’ers en statushouders. Met name in de grote steden zijn onderwijsinstellingen
daarin succesvol. In het algemeen blijkt dat de kleinere roc’s nauwelijks additionele
middelen ter beschikking hebben.
Gemeentelijke projecten: baten wegen niet op tegen lasten voor opleidingen
Veel onderwijsinstellingen geven aan dat er regelmatig incidentele gemeentelijke
projecten gericht op kwetsbare jongeren worden gestart, waarbij het voor de hand
ligt dat de entreeteams hierin zouden participeren. Het tijdelijke karakter weegt
echter lang niet altijd op tegen de inspanning die het van teams vergt.

Pagina 54 van 79

6
.3

Bes
tuur
l
i
jkeve
ran
twoorde
l
i
jkhe
id
Bes
tuu
rde
rsbe
t
rokken
B
i
jdevo
rmgev
ing
,pos
i
t
ione
r
ingenreg
iona
leinbedd
ingvanen
t
reeop
le
id
ingenis
eenbe
lang
r
i
jkero
l wegge
legdvoo
rdebes
tuu
rde
rs
.A
l
lenvoe
lenz
ich
maa
tschappe
l
i
jk
be
t
rokken
. Da
tu
i
t
Rob Schuu
r
,voo
rz
i
t
te
rcvb Noo
rde
rpoo
r
t
:
z
ichop
“
E
e
n
s
t
e
r
k
r
e
g
i
o
n
a
a
l
n
e
tw
e
r
k
d
a
t
e
e
n
h
e
r
on
twe
rpvan
ve
rsch
i
l
lende
e
n
t
r
e
e
a
a
n
d
u
r
f
t
,
i
s
e
e
n
s
t
e
r
k
s
t
im
u
l
e
r
e
n
d
e
f
a
c
t
o
rb
i
jhe
t
man
ie
ren
,
s
t
u
d
i
e
s
u
c
c
e
s
v
a
n
e
n
t
r
e
e
s
t
u
d
e
n
t
e
n
”
.
a
fhanke
l
i
jkvan
v
is
ie
,f
inanc
ië
le
pos
i
t
ievande
ins
te
l
l
ingendereg
iona
lecon
tex
t
.
T
i
jdenshe
tonde
rzoekzagen wedevo
lgendevo
rmenvanbe
t
rokkenhe
id
:





Somm
igebes
tu
renz
i
jnbe
t
rokkenb
i
jhe
t makenvana
fsp
raken me
the
t
(voo
r
l
iggend
)onde
rw
i
js
.
Somm
igebes
tu
ren makena
fsp
raken me
tgemeen
tenove
rdesamenwe
rk
ing
ronddeaans
lu
i
t
ingtussenonde
rw
i
js
,a
rbe
idsma
rk
tende(
jeugd
)zo
rg
. Me
t
daa
rb
i
jinsomm
igegemeen
tena
fsp
rakenove
radd
i
t
ione
le m
idde
lenvoo
r
spec
i
f
iekeg
roepenb
innenen
t
reeop
le
id
ingen.Ook wo
rdenineenaan
ta
l
gemeen
tena
fsp
rakengemaak
tove
rde(
re
)
in
teg
ra
t
ievang
roependee
lneme
rs
d
iev
iadegemeen
teins
t
romeninen
t
reeonde
rw
i
js
.
Somm
igebes
tu
renz
i
jnbe
t
rokkenb
i
jdea
fsp
rakend
ie me
t we
rkgeve
rsgemaak
t
wo
rdenove
rs
tagesenhe
tvo
rmgevenvanen
t
reeonde
rw
i
jsb
innende
be
roepsp
rak
t
i
jk
.

Ve
rsch
i
l
leninbe
t
rokkenhe
id
Wez
ienve
rsch
i
l
leninde ma
tevanbes
tuu
r
l
i
jkebe
t
rokkenhe
idb
i
jhe
taangaanvan
dereg
iona
leve
rb
ind
ingen me
t we
rkgeve
rsenande
reonde
rw
i
js
ins
te
l
l
ingeninhe
t
kade
rvanen
t
reeop
le
id
ingenenhe
tve
rs
te
rkenvandeloopbaankansenvan
kwe
tsba
rejonge
renenoude
ren
.２９ Inhe
tvo
r
igehoo
fds
tukcons
ta
tee
rden wea
lda
t
deaanpakronddeove
rgangvanonde
rw
i
jsnaa
r we
rkvanen
t
rees
tuden
tenn
ie
t
s
lu
i
tendis
. Wescha
t
teninda
tvoo
rdes
lu
i
tendeaanpakronddekwe
tsba
re
dee
lneme
r
,inc
lus
ie
fzo
rgve
r
len
ing
,bes
tuu
r
l
i
jkeinze
tendaa
ru
i
tvoo
r
tkomende
bes
tuu
r
l
i
jkbek
rach
t
igdea
fsp
rakenessen
t
iee
lz
i
jnvoo
rdeloopbaanvande
en
t
rees
tuden
t
,entege
l
i
jke
r
t
i
jdvoo
rhe
ton
tzo
rgenvanen
t
ree
teams
. He
t
Bes
tuu
rsakkoo
rd mboroep
tookopto
treg
iona
lesamenwe
rk
ing(MBO Raad
,2018
)
.

6
.4

Conc
lus
iesenaanbeve
l
ingen
B
i
jdevo
rmgev
ing
,pos
i
t
ione
r
ingenreg
iona
leinbedd
ingvanen
t
reeiseenro
l
wegge
legdvoo
rdebes
tuu
rde
rs
.A
lsonde
rdee
lvanhe
treg
iona
levangne
tvoo
r
kwe
tsba
rejonge
renenoude
renisd
i
tde maa
tschappe
l
i
jkeopgavevande
onde
rw
i
js
ins
te
l
l
ingenenhunbes
tu
ren.Weconc
lude
renda
the
tloopbaanpe
rspec
t
ie
f
vaneenen
t
rees
tuden
tv
is
ie
,pass
ieendoo
ron
tw
ikke
l
ingvanen
t
reeve
rg
t
.V
is
ievan
a
l
lebe
t
rokkenpa
r
t
i
jenop waa
ren
t
reeonde
rw
i
jsvoo
rs
taa
ta
lsonde
rdee
lvanhe
t
vangne
tvoo
rkwe
tsba
redoe
lg
roepen
. Maa
rookv
is
ievanbes
tu
renopdein
r
ich
t
ing
enu
i
tvoe
r
ingvanen
t
reeonde
rw
i
jsindereg
iozoda
the
ts
tuden
tenop
t
imaa
lhe
lpt
２９ Z
ievoo
reenvoo
rbee
ldvanreg
iona
lesamenwe
rk
ing Voo
rdee
len Ve
rvo
lgvanhe
tA
rcus Co
l
legeen ROC
Leeuwenbo
rgh
:h
t
tps
:
/
/www
.a
rcusco
l
lege
.n
l
/n
l
/o
rgan
isa
t
ie
/pe
rskame
r
/n
ieuws
/ac
tuee
l
/
twee
-m
i
l
joen
-subs
id
ie
voo
r
-p
rog
ramma
-voo
rdee
lve
rvo
lg
/1188.
Pag
ina55van79

zich te ontwikkelen en de stap naar participatie te maken. En bij alle
entreevarianten die er ontwikkeld worden, hoort ook visie op borging van de
kwaliteit. Passie gaat over de betrokkenheid bij de kwetsbaren in de samenleving en
passie voor het kansen bieden aan de bijzondere doelgroepen in entreeonderwijs. En
de doorontwikkeling van de nog jonge entreeopleidingen als onderdeel van het
vangnet van kwetsbare jongeren en ouderen vergt sturing en leiderschap niet in de
laatste plaats bij het leggen van verbindingen in het netwerk en het versterken van
de samenwerking. Concreet leidt dit tot de volgende conclusies en aanbevelingen
voor de besturen.
Aanbevelingen
Onze conclusies leiden tot de volgende aanbevelingen aan de onderwijsinstellingen:
Onderwijsinstellingen

Versterk de bestuurlijke betrokkenheid bij het aangaan van de regionale
verbinding.
Bestuurlijke betrokkenheid is onontbeerlijk voor de loopbaan van de
entreestudent en tegelijkertijd voor het ontzorgen van entreeteams.

Zoek ook bestuurlijk de afstemming met de netwerkpartners rond
zorgverlening.
Doe dit ook daar waar geen schoolteam van de jeugdzorg aanwezig is binnen de
instellingsmuren. Dit ontzorgt entreeteams.

Alain
‘Je kan niet op straat leven’
Achtergrond
Alain is 18 jaar en woont nu nog bij een vriend van zijn vader, maar gaat binnenkort bij
zijn vader wonen. Alain is drie jaar geleden vanuit Togo naar Nederland gekomen, waar
zijn vader al woonde. Hij is in Togo opgegroeid bij zijn moeder. Daar heeft hij de
basisschool en de middelbare school (het collège) doorlopen, de laatste helaas net zonder
diploma, omdat hij toen vertrok naar Nederland. In Nederland heeft hij 1,5 jaar
internationale schakelklas gedaan. Hoewel Alain ook naar mbo niveau 2 had gemogen,
adviseerde de isk docent toch entree, vooral vanwege de taal. Hij koos voor Techniek,
omdat hij uiteindelijk graag mbo podium en evenemententechniek wil doen. Alain doet al
sinds zijn 10e aan dansen, hiphop, musical en theater, nu ook in Nederland. Hij vertelt
enthousiast over artiesten die een voorbeeld voor hem zijn maar “ik wil mijn eigen stijl
ontwikkelen, het moet uit mezelf komen.”
Entree
Alain vindt school belangrijk, “je kan niet op straat leven”. Hij leert hier de taal, zijn
niveau is echt vooruit gegaan dit jaar. Ook is hij rustiger geworden; aan het begin van
het schooljaar vertoonde hij meer druk gedrag. Hulp krijgt hij zo nodig van vrienden, zijn
vader en van collega’s uit de muziek en het theater.
Droom
Alain wil na entree de opleiding evenementenlogistiek op niveau 2 gaan volgen en hij
hoort volgende week of hij aangenomen is. Om hopelijk daarna door te stromen naar de
opleiding op niveau 3, zodat hij zijn droom, werken in het theater en de muziek, kan
verwezenlijken.

Pagina 56 van 79

Literatuur

Eimers, T., Hublart, P., Blokdam, J., Herngreen, A., Zunderdorp, M., & Woude, S.
Van der (2017). Van school naar werk. Naar een andere benadering.
Eimers, T., Ledoux, G., & Smeets, E. (2017). Passend onderwijs in de praktijk.
Casestudies in het primair en voortgezet onderwijs en middelbaar beroepsonderwijs.
Nijmegen: KBA Nijmegen.
Gemeenten, VNG, Divosa, Ingrado, SBB, VO-raad, MBO Raad, VNO-NCW/MKB
Nederland, FNV, CNV, GGZ Nederland, Jeugdzorg Nederland, VOBC, VGN, Sociaal
Werk Nederland, NJi, Movisie en de ministeries van SZW, OCW, VWS, J&V (2017).
Samen | slim | slagvaardig kansen creëren voor minder zelfredzame jongeren 20172022. Utrecht: Nederlands Jeugdinstituut (NJi).
Jeugdombudsman Den Haag (2017). AMV’s in Den Haag. Een oriënterend onderzoek
naar de opvang van Alleenstaande Minderjarige Vreemdelingen in Den Haag. Den
Haag: Jeugdombudsman Den Haag.
MBO Raad en OCW (2018). Bestuursakkoord mbo 2018-2022: Trots, vertrouwen en
lef. Woerden/Den Haag: MBO Raad en ministerie van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap (OCW).
BZK (2017). Programma sociaal domein. Brief aan de voorzitter van de Tweede
Kamer der Staten-Generaal. Den Haag: Ministerie van Buitenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties (BZK).
NJi (2017a). Arbeidstoeleiding kwetsbare jongeren. Passend werk voor alle
jongeren. Utrecht: Nederlands Jeugdinstituut (NJi).
NJi (2017b). School-ex-programma – Graafschap College. Utrecht: Nederlands
Jeugdinstituut (NJi).
NJi (2016). Verkenning verbinding onderwijs en JGZ/SMW. Utrecht: Nederlands
Jeugdinstituut (NJi).
Onderwijs in cijfers: https://www.onderwijsincijfers.nl/
Onderwijsraad (2007). Sturen van vernieuwende onderwijspraktijken. Den Haag:
Onderwijsraad.
Onderwijsraad (2013). Meer kansen voor kwetsbare jongeren. Den Haag:
Onderwijsraad.
Regioplan (2015). Zonder netwerk gooi je de leerling over de schutting in de hoop
dat hij wordt opgepakt. Varianten, ervaringen en succesfactoren in de regionale
samenwerking arbeidsmarkttoeleiding kwetsbare jongeren. Amsterdam: Regioplan.
TSD (2018). Participatie van jongvolwassenen zonder startkwalificatie blijft laag.
Infographic. Utrecht: Toezicht Sociaal Domein (TSD).

Pagina 57 van 79

Bijlagen

Bijlage I Verklarende woordenlijst en definities

AKA

Arbeidsmarktkwalificerende
assistentopleiding

armoedeprobleemcumulatiegebied

Een apc-gebied is een postcodegebied met
een gemiddeld laag inkomensniveau, een
hoge werkloosheid en een hoge proportie
mensen met een niet-westerse
migratieachtergrond

BKA

Beroepskwalificerende assistentopleiding

cohort

Instroom per 1 oktober van jaar T

isk

Internationale schakelklas

jongeren in een kwetsbare positie
(JiKP)

Het aandeel jongeren in kwetsbare positie
wordt berekend door de jongeren die een
kwetsbare overstap hebben gemaakt (naar of
binnen het mbo (niveau 1 of 2) of uit het
onderwijs) te delen door het totaal aantal
jongeren die zijn door- of uitgestroomd uit
pro, vso-profiel arbeidsmarkt en
vervolgonderwijs, vmbo-basisberoepsgerichte
leerweg en mbo-1. Het aandeel jongeren in
kwetsbare positie per RMC-regio loopt van
70% tot 87%. Gegevens afkomstig van de
website https://www.onderwijsincijfers.nl/

leeftijd

De leeftijd op peildatum 1-10 in het jaar van
cohortinstroom

praktijkonderwijs (pro)

Student heeft hoofdinschrijving gehad in pro
in de periode 2010-2015 op peildatum 1-10

rendement

(1) Het behalen van een entreediploma
binnen 1 jaar; (2) het uiteindelijk behalen
van een entreediploma en (3) het op zak
hebben van een mbo-diploma

switch

De student heeft geen entreediploma behaald
in T en heeft in T+1 een inschrijving in een
crebo behorend tot niveau 1 met een andere
beroepscode (een overgang van inschrijving
op het kwalificatiedossier naar een
inschrijving op crebo-code is uitgezonderd)

type leerweg

Indien niet getoond is bol-dt bij bbl
toegevoegd

Pagina 58 van 79

uitval

De student heeft geen mbo-diploma in T en
geen inschrijving in het bekostigde mbo in
T+1

uitval entree

De student heeft geen entreediploma behaald
in T en heeft geen inschrijving in het
bekostigde mbo in T+1

vooropleiding

De vooropleiding van studenten. Indien een
student vso of isk heeft gevolgd, is dit als
vooropleiding geselecteerd. Hierbij gaat een
inschrijving in het isk boven een inschrijving
in het vso

voortgezet onderwijs (vo)

Student heeft hoofdinschrijving gehad in vo
in de periode 2010-2015 op peildatum 1-10

voortgezet speciaal onderwijs
(vso)

Student heeft hoofdinschrijving gehad in vso
in de periode 2010-2015 op peildatum 1-10

Pagina 59 van 79

Bijlage II Onderzoeksverantwoording

Vraagstelling
De centrale vraagstelling van het themaonderzoek luidt: wat is de betekenis van het
aangeboden onderwijs van de entreeopleidingen voor de kansen van studenten?
Welke belemmeringen bestaan er? En welke rol spelen andere relevante partijen in
de omgeving van de entreeopleidingen hierin?
We hebben hierbij een aantal deelvragen geformuleerd:
1. Welke doelgroepen worden door de entreeopleidingen bereikt en wat is het
resultaat in termen van instroom en doorstroom naar overig mbo of een plek op
de arbeidsmarkt zowel op landelijk als op instellingsniveau?
2. Hoe geven de onderwijsteams invulling aan het onderwijs (kwaliteitsgebieden
onderwijsproces en schoolklimaat) voor deze kwetsbare groep? Zijn de kansen
voor de studenten voor een goed vervolg hierdoor optimaal? Met kansen doelen
we op we de drie functies van het onderwijs: kwalificeren, socialiseren en
alloceren.３０ Welke belemmeringen en eventuele risico’s zijn er?
3. Wat is de bestuurlijke en organisatorische constellatie waarin entreeopleidingen
functioneren?
4. Welke rol spelen relevante partijen in het netwerk (gemeente, rmc, zorg en
aanleverend onderwijs enz.) van entreeopleidingen in het vergroten van de
kansen van studenten van entreeopleidingen? En wat zijn hierbij
succesbepalende factoren voor de entreeopleidingen?

Opzet onderzoek en organisatie
A. Verkenning:

Deskresearch (eerder onderzoek IvhO, OCW, MBO-Raad, ResearchNED,
SBB): beschikbare informatie assistentenopleidingen en/of
entreeopleidingen nu;

Een rondetafelgesprek met inspecteurs en analisten met als doel van hen te
horen wat hun vragen zijn bij Entreeopleidingen op basis van hun
ervaringen;

Verkennend gesprek met vier onderwijsinstellingen die Entree aanbieden;

Verkennend gesprek met Platform Entree en Mbo Raad;

Verkennend gesprek met Thema advies Commissie Entree (SBB);

Verkennend gesprek met Cedris (koepel Sociale werkvoorziening)

Verkennend gesprek met RMC-regio/contactgemeente;

Verkennend gesprek met Ingrado;

Verkennend gesprek met VNO-NCW;

Verkennend gesprek met OCW/MBO;

Verkennend gesprek met TSD.
B. Kwantitatieve analyse:
Voor de in- en doorstroomgegevens hebben we gebruik gemaakt van bestaande
bronnen en databestanden van de inspectie en het Centraal Bureau voor de
Statistiek (CBS). Zie voor uitwerking bijlage III.
C. Netwerk interviews en analyse:
We hebben circa 40 interviews gehouden met relevante partijen (gemeenten,
voorliggende scholen en werkgevers) in de omgeving van entreeopleidingen. We
３０ Zie voor definitie drie functies onderwijs bijvoorbeeld:
https://www.onderwijsraad.nl/upload/documents/publicaties/volledig/sturen_van_vernieuwende_onderwijspraktij
ken.pdf

Pagina 60 van 79

selecteren eerst beredeneerd met het oog op zo groot mogelijke representativiteit
een tiental onderwijsinstellingen ten behoeve van het kwalitatieve onderzoek (zie
fase 3). Vervolgens vragen we de entree-onderwijsteams de voor hen relevante
partijen in hun omgeving te benoemen startend vanuit de vraag in hoeverre deze
partijen bijdragen aan het succesvol doorlopen door studenten van de
entreeopleiding. Op basis van deze informatie kiezen we de relevante
gesprekspartners.
D. Instellingsbezoek; Kwalitatieve analyse:

Kwaliteitsonderzoek gedaan bij tien Mbo-onderwijsinstellingen (roc’s en aoc)
die entreeopleidingen aanbieden (één team). Bij vier onderwijsinstellingen
hebben we twee teams onderzocht. Alle negen kwalificaties uit het entree
kwalificatiedossier zaten in het onderzoek.

De kwaliteitsonderzoeken leverden ons een beeld op over het
onderwijsaanbod aan studenten van entreeopleidingen en de wijze waarop
de ondersteuning en begeleiding van deze studenten is geregeld. In het
verlengde hiervan ligt de vraag binnen welke bestuurlijke randvoorwaarden
de Entreeopleidingen gepositioneerd zijn en functioneren.

Verkennend is het thema financiën van entree in het onderzoek
meegenomen.
De volgende instellingen hebben we bezocht:
AOC Oost, ROC Mondriaan, ROC Midden Nederland, Arcus College, Noorderpoort,
Zadkine, ROC van Amsterdam, Koning Willem I College, Deltion College en Friesland
College.
Voorgezet speciaal onderwijs en praktijk onderwijs
Aanvullend op het onderzoek bij 10 onderwijsinstellingen waar ‘reguliere’
entreeopleidingen worden aangeboden binnen mbo-onderwijsinstellingen zijn we bij
2 scholen voor voorgezet speciaal onderwijs en bij een school voor praktijkonderwijs
geweest omdat daar in samenwerking met een roc entreeonderwijs wordt
aangeboden. We bezochten de volgende scholen:
Scholengemeenschap Harreveld, residentieel voortgezet speciaal onderwijs, Hofstad
College, praktijkonderwijs en De Pyler, voortgezet speciaal onderwijs
E.





Er zijn afstemmingsgesprekken over de resultaten gevoerd met:
OCW
TSD
BTG entree
Verschillende sectoren en afdelingen binnen de inspectie, waaronder een
klankbordgroep

F.


Directe betrokkenen bij het onderzoeksproject:
Yvonne van den Beuken, Stef Böger (projectleider), Karin van den Bosch – van
Knotsenburg, Grytsje Durkstra en Paula Pastoors, projectteam inspectie mbo
Diane de Haan, Wim Noort, Mirna Pit, Wilfred Roelink, Ursula Timmer, Frans
Veekens, Dinda van der Weijden en Gerard Zandbergen, inspectie mbo
Piet van der Pol, inspecteur SO
Johan Vos, inspectie VO
Ingeborg Maes, financieel inspecteur
Toegevoegd tijdelijk experts uit het onderwijsveld; 2 docenten entree: Lisanne
Geurts en Esther Oosterink
Robert Tholen, ResearchNed, Marjolein Muskens, Universiteit Maastricht, extern
onderzoekers betrokken bij met name het kwantitatieve- en netwerk onderzoek
Boudewijn van Diepen, grafische ontwerper hand-out.









Pagina 61 van 79

Bijlage III Opzet kwantitatieve analyses

Als uitgangspunt voor de analyse hebben we een cohortbenadering gekozen. Een
student is ingedeeld bij een cohort op het moment dat deze voor het eerst instroomt
in een entreeopleiding in de periode 2010-2017, ongeacht of de deelnemer een
vooropleidingsgeschiedenis in het mbo heeft of niet. De reden hiervoor is dat de
entreeopleiding centraal staat. De gegevens in dit rapport zijn beschrijvend van
aard. Per student is informatie over de vooropleiding en behaalde diploma’s in het
mbo (uit de examenbestanden) gekoppeld. We volgen de cohorten 2011 tot en met
2017; de onderwijsloopbanen zijn inzichtelijk gemaakt, zie onderstaande tabel. We
concentreren ons met name op de onderwijspositie in T en in T+1, met het oog op
de relatief recente invoering van de entreeopleiding. Bepaalde informatie wordt om
die reden alleen vanaf cohort 2014 gepresenteerd. We gebruiken steeds de term
‘entreeopleiding’, ook als het strikt genomen gaat om mbo-1 (periode voor augustus
2014).
Tabel B1: Datastructuur cohortbestand
jaar

20112012

20122013

20132014

20142015

20152016

20162017

20172018

2011

T

T+1

T+2

T+3

T+4

T+5

T+6

T

T+1

T+2

T+3

T+4

T+5

T

T+1

T+2

T+3

T+4

T

T+1

T+2

T+3

T

T+1

T+2

T

T+1

2012
2013
2014
2015
2016
2017

T

Uitval
Uitval wordt op twee manieren gedefinieerd:

Uitval entree: de student heeft geen entreediploma behaald in T en heeft
geen inschrijving in het bekostigde mbo in T+1.

Uitval: de student heeft geen mbo-diploma in T en geen inschrijving in het
bekostigde mbo in T+1.
Switch definiëren we als:

de student heeft geen entreediploma behaald in T en heeft in T+1 een
inschrijving in een crebo behorend tot niveau 1 met een andere beroepscode
(een overgang van inschrijving op het kwalificatiedossier naar een
inschrijving op crebocode is uitgezonderd).
De tabellen en figuren worden per cohort getoond, ofwel T. Voor studenten uit
cohort 2015 heeft het uitval- en switchgedrag dus betrekking op het studiejaar
2016-2017.
Voor de analyses betreffende de arbeidsmarkt zijn bestanden van het CBS gebruikt.
Analyses over de arbeidsmarkt zijn gebaseerd op onderstaande definities:
De populatie bestaat uit mbo-schoolverlaters: personen die op 1 oktober 2014 in het
bekostigd mbo stonden ingeschreven, op 1 oktober 2014 in het bekostigd mbo
stonden ingeschreven en op 1 oktober 2014 en 1 oktober 2015 als ingezetene
ingeschreven stonden in de Basisregistratie Personen (BRP).
Een schoolverlater wordt gedefinieerd als werknemer indien deze werkzaam is in de
maand oktober en dit geregistreerd staat in de polisadministratie van het UWV.

Pagina 62 van 79

Voor het bruto uurloon en maandloon worden de medianen getoond: de mediaan is
de middelste waarde van de naar grootte gerangschikte waarden.
Uitkeringsontvangers zijn gedefinieerd als personen die één of meerdere uitkeringen
ontvangen en die niet als werknemer geregistreerd staan. Onder uitkeringen wordt
hier verstaan: “werkloosheid (exclusief wachtgeld overheid), arbeidsongeschiktheid
(exclusief ziektewet), bijstand en overige uitkeringen (enkelen uitgezonderd)”.
Een schoolverlater wordt gedefinieerd als ‘terug naar onderwijs’ indien deze is
teruggekeerd in het onderwijs op 1 oktober 2016 en in de BRP geregistreerd staat.
bron: https://www.cbs.nl/nl-nl/maatwerk/2017/33/arbeidsmarktkenmerken-mboschoolverlaters-2014-15

Pagina 63 van 79

Bijlage IV Instroom

In 2017 is met name de instroom uit de isk en de instroom van niet-westerse eerste
generatie studenten opvallend gestegen.
Tabel B2: Samenstelling cohortpopulatie per cohort
Geslacht
geslacht

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

man

60%

59%

61%

61%

60%

59%

62%

vrouw

40%

41%

39%

39%

40%

39%

38%

Leeftijd
leeftijd

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

15 jaar en jonger

2%

2%

2%

1%

1%

1%

1%

16-17 jaar

32%

34%

38%

48%

49%

49%

48%

18-22 jaar

21%

22%

24%

29%

29%

31%

33%

23-26 jaar

8%

8%

8%

7%

7%

6%

6%

27 jaar en ouder

36%

33%

29%

15%

14%

13%

11%

Vooropleiding
vooropleiding

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

onbekend

75%

66%

56%

34%

22%

21%

21%

geen diploma vo

8%

11%

16%

25%

29%

27%

25%

praktijkonderwijs (pro)

4%

5%

8%

13%

19%

21%

19%

speciaal onderwijs (vso)

7%

9%

11%

16%

18%

17%

15%

internationale
schakelklas (isk)

4%

6%

7%

10%

11%

13%

19%

vo (incl. vbo)

2%

3%

4%

2%

1%

1%

1%

Migratieachtergrond
migratieachtergrond

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

onbekend

9%

7%

6%

1%

1%

2%

0%

49%

47%

45%

44%

42%

39%

35%

8%

9%

9%

10%

11%

10%

8%

20%

21%

23%

24%

25%

29%

38%

14%

15%

16%

21%

22%

21%

19%

Apc-gebied
Apc-gebied

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

onbekend

8%

7%

4%

1%

2%

1%

1%

geen apc-gebied

58%

59%

60%

59%

60%

62%

62%

apc-gebied

34%

34%

36%

39%

38%

38%

37%

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

19.745

18.466

15.600

11.105

10.550

10.775 12.004

geen
migratieachtergrond
westerse
migratieachtergrond
niet-westerse: eerste
generatie
niet-westerse: tweede
generatie

Totaal (aantallen)

Pagina 64 van 79

De meeste studenten die niet in Nederland geboren zijn, zijn afkomstig uit Syrië,
Somalië en Eritrea (Tabel B3). In 2017 is met name de stijging van studenten uit
Syrië en Eritrea opvallend.
Tabel B3: Geboorteland van studenten naar cohort
geboorteland

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

Nederland

13.034

12.008

10.064

7.640

7.042

6757

6824
425

Somalië

356

503

435

304

389

479

Syrië

38

40

25

35

132

430

1257

Nederlandse Antillen

551

542

430

374

313

303

246

Polen

296

365

450

258

306

279

224

Eritrea

23

30

39

29

80

184

783

Marokko

353

332

316

179

165

158

142

Afghanistan

219

274

271

257

213

153

211

Irak

256

271

241

191

186

155

157

Suriname

308

290

271

176

149

146

109
99

Turkije

433

402

367

192

118

142

Ethiopië

47

47

52

43

49

84

212

Iran

82

70

72

52

78

74

68

Bulgarije

29

42

46

54

41

56

44

totaal

17.918

17.098

14.625

10.998

10.396

10.517

11.958

Daling van de instroom in bbl
In de periode 2011-2017 is het aantal deelnemers aan bbl fors teruggelopen. Een
nadere analyse laat zien dat in de bbl vooral het aantal 27-plussers is afgenomen
(Tabel B4).
Tabel B4: Bbl-studenten van 27 jaar en ouder per cohort, in aantallen
leeftijd

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

27 jaar en ouder

6.700

5.699

4.130

1.358

1.246

1.015

858

Niet-bekostigde deelnemers
We zagen eerder dat een klein aandeel van de studenten niet-bekostigd is;
ongeveer tien procent. Een nadere blik op deze groep laat zien dat het hier met
name examenstudenten betreft (Tabel B5). Het absolute aantal deelnemers is in
2017 gedaald.
Tabel B5: Niet-bekostigde studenten naar type leerweg naar cohort
type leerweg

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

bol

160

160

113

156

135

147

79

bbl

422

371

489

165

131

79

26

bol-deeltijd

49

14

13

8

4

0

0

examendeelnemer (ex)

1.138

1.140

1.013

1.015

922

976

823

bol

9%

9%

7%

12%

11%

12%

9%

bbl

24%

22%

30%

12%

11%

7%

3%

bol-deeltijd

3%

1%

1%

1%

0%

0%

0%

examendeelnemer (ex)

64%

68%

62%

76%

77%

81%

89%

Totaal (aantallen)

1.769

1.685

1.628

1.344

1.192

1202

928

Pagina 65 van 79

Examendeelnemers zijn grotendeel studenten die een ingedaalde variant van de
entreeopleiding volgen in pro, vso of regulier vmbo/lwoo. Wanneer we kijken naar
de vooropleidingsgeschiedenis van examendeelnemers, zien we dat het aandeel met
een pro-verleden in de loop der jaren toeneemt tot meer dan de helft in 2017.
Tabel B6: Vooropleiding van examendeelnemers naar cohort
vooropleiding

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

onbekend

57%

41%

28%

18%

4%

3%

1%

geen diploma vo

11%

13%

14%

18%

17%

11%

16%

praktijkonderwijs (pro)

17%

24%

33%

34%

46%

47%

56%

speciaal onderwijs (vso)

12%

17%

18%

26%

30%

34%

21%

internationale
schakelklas (isk)

1%

2%

4%

3%

3%

4%

4%

onbekend

1%

2%

2%

2%

1%

0%

1%

Totaal (aantallen)

1.138

1.140

1.013

1.015

922

976

823

Overige tabellen en figuren instroom
Tabel B7: Geslacht, uitgesplitst naar type leerweg per cohort
bol
geslacht

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

vrouw

41%

42%

41%

40%

41%

41%

38%

man

59%

58%

59%

60%

59%

59%

62%

totaal (aantallen)

8.246

8.782

8.247

7.453

7.177

7.551

8.950

geslacht

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

vrouw

38%

40%

35%

34%

37%

35%

36%

man

62%

60%

65%

66%

63%

65%

64%

totaal (aantallen)

10.361

8.544

6.340

2.637

2.451

2.199

2.231

geslacht

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

vrouw

43%

43%

43%

42%

41%

40%

40%

man

57%

57%

57%

58%

59%

60%

60%

totaal (aantallen)

1.138

1.140

1.013

1.015

922

888

823

2015

2016

2017

bbl

examendeelnemer

Tabel B8: Leeftijd, uitgesplitst naar type leerweg per cohort
bol
leeftijd

2011

2012

2013

2014

15 jaar en jonger

3%

2%

2%

1%

1%

0%

1%

16-17 jaar

55%

55%

56%

56%

55%

54%

50%

18-22 jaar

32%

33%

33%

33%

34%

35%

37%

23-26 jaar

5%

6%

6%

7%

7%

6%

7%

27 jaar en ouder

5%

5%

4%

3%

3%

5%

6%

totaal (aantallen)

8.246

8.782

8.247

7.453

7.177

7.551

8.950

Pagina 66 van 79

bbl
leeftijd

2011

2012

2013

2014

2015

2016

15 jaar en jonger

0%

0%

0%

0%

0%

1%

0%

16-17 jaar

10%

8%

8%

16%

18%

22%

29%

18-22 jaar

14%

13%

15%

22%

21%

23%

25%

23-16 jaar

12%

12%

11%

11%

10%

9%

7%

2017

27 jaar en ouder

65%

67%

65%

51%

51%

46%

38%

totaal (aantallen)

10.361

8.544

6.340

2.637

2.451

2.199

2.231

leeftijd

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

15 jaar en jonger

9%

11%

8%

7%

7%

6%

7%

16-17 jaar

72%

77%

78%

77%

76%

73%

76%

18-22 jaar

10%

10%

11%

14%

12%

18%

15%

23-16 jaar

1%

1%

1%

1%

1%

1%

0%

examendeelnemer

27 jaar en ouder

6%

2%

3%

1%

5%

3%

1%

totaal (aantallen)

1.138

1.140

1.013

1.015

922

888

823

Tabel B9: Vooropleiding, uitgesplitst naar type leerweg per cohort
bol
vooropleiding

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

onbekend

57%

46%

36%

25%

13%

15%

18%

geen diploma vo

14%

19%

24%

32%

36%

32%

27%

pro

5%

6%

8%

11%

17%

18%

15%

Vso

11%

13%

14%

16%

18%

16%

14%

isk

9%

12%

13%

14%

16%

18%

25%

vo (incl. vbo)

3%

4%

5%

2%

1%

1%

0%

totaal (aantallen)

8.246

8.782

8.247

7.453

7.177

7.581

8.950

vooropleiding

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

onbekend

93%

91%

88%

69%

57%

51%

41%

geen diploma vo

1%

2%

3%

7%

12%

14%

17%

pro

1%

2%

2%

10%

15%

18%

22%

vso

3%

3%

5%

10%

13%

15%

17%

isk

0%

0%

0%

1%

1%

1%

2%

vo (incl. vbo)

1%

1%

2%

2%

2%

1%

1%

10.361

8.544

6.340

2.637

2.451

2.218

2.231

vooropleiding

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

onbekend

58%

42%

31%

20%

4%

3%

1%

geen diploma vo

11%

13%

14%

18%

17%

11%

16%

pro

17%

24%

31%

33%

46%

47%

56%

vso

12%

17%

18%

25%

29%

34%

21%

isk

1%

2%

4%

3%

3%

4%

4%

bbl

totaal (aantallen)
examendeelnemer

vo (incl. vbo)

1%

2%

2%

2%

1%

0%

1%

totaal (aantallen)

1.138

1.140

1.013

1.015

922

976

823

Pagina 67 van 79

Tabel B10: Geslacht, uitgesplitst naar type vooropleiding per cohort
onbekend
geslacht

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

vrouw

40%

42%

38%

38%

44%

43%

37%

man

60%

58%

62%

62%

56%

57%

63%

totaal (aantallen)

15.009

12.357

8.841

3.893

2.358

2.277

2.508

geslacht

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

vrouw

43%

45%

41%

40%

39%

38%

40%

geen diploma vo

man

57%

55%

59%

60%

61%

62%

60%

totaal (aantallen)

1.426

2.003

2.331

2.736

3.044

2.849

2.945

geslacht

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

vrouw

48%

46%

46%

46%

46%

45%

46%

man

52%

54%

54%

54%

54%

55%

54%

totaal (aantallen)

748

913

1.142

1.407

1.974

2.185

2.317

geslacht

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

vrouw

29%

31%

31%

30%

29%

31%

31%

man

71%

69%

69%

70%

71%

69%

69%

totaal (aantallen)

1.352

1.592

1.648

1.753

1.852

1.815

1.834

geslacht

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

vrouw

40%

41%

43%

44%

40%

41%

32%

man

60%

59%

57%

56%

60%

59%

68%

totaal (aantallen)

759

1.113

1.095

1.067

1.167

1.435

2.325

geslacht

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

vrouw

27%

31%

33%

35%

42%

48%

41%

man

73%

69%

67%

65%

58%

52%

59%

totaal (aantallen)

451

488

543

249

155

77

75

pro

vso

isk

V(b)o

Pagina 68 van 79

Tabel B11: Leeftijd, uitgesplitst naar type vooropleiding per cohort
onbekend
leeftijd

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

15 jaar en jonger

1%

1%

0%

0%

0%

0%

0%

16-17 jaar

22%

20%

18%

20%

3%

4%

5%

18-22 jaar

18%

18%

18%

23%

16%

17%

20%

23-26 jaar

11%

12%

13%

16%

19%

20%

23%

27 jaar en ouder

48%

49%

50%

41%

63%

60%

51%

totaal (aantallen)

15.009

12.357

8.841

3.893

2.358

2.277

2.508

leeftijd

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

15 jaar en jonger

8%

7%

5%

3%

2%

2%

3%

16-17 jaar

75%

74%

77%

78%

78%

81%

83%

18-22 jaar

16%

16%

15%

16%

15%

14%

11%

23-26 jaar

1%

2%

2%

3%

4%

3%

2%

27 jaar en ouder

0%

0%

0%

0%

0%

0%

1%

totaal (aantallen)

1.426

2.003

2.331

2.736

3.044

2.849

2.945

geen diploma vo

pro
leeftijd

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

15 jaar en jonger

1%

2%

2%

1%

1%

0%

1%

16-17 jaar

64%

60%

60%

58%

53%

52%

50%

18-22 jaar

35%

37%

36%

38%

42%

46%

46%

23-26 jaar

0%

1%

1%

3%

3%

2%

2%

27 jaar en ouder

0%

0%

0%

0%

0%

0%

1%

totaal (aantallen)

748

913

1.142

1.407

1.974

2.185

2.317

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

vso
leeftijd
15 jaar en jonger

4%

3%

3%

1%

2%

2%

1%

16-17 jaar

61%

62%

58%

57%

55%

56%

59%

18-22 jaar

34%

34%

39%

40%

40%

39%

38%

23-26 jaar

0%

0%

1%

1%

2%

3%

3%

27 jaar en ouder

0%

0%

0%

0%

0%

0%

0%

totaal (aantallen)

1.352

1.592

1.648

1.753

1.852

1.815

1.834

leeftijd

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

15 jaar en jonger

2%

1%

1%

1%

0%

0%

0%

16-17 jaar

48%

49%

44%

45%

45%

44%

38%

18-22 jaar

50%

50%

54%

54%

52%

54%

61%

23-26 jaar

0%

0%

1%

1%

2%

1%

1%

27 jaar en ouder

0%

0%

0%

0%

0%

0%

0%

totaal (aantallen)

759

1.113

1.095

1.067

1.167

1.435

2.325

leeftijd

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

15 jaar en jonger

1%

2%

1%

0%

1%

0%

0%

16-17 jaar

72%

68%

64%

59%

43%

32%

25%

18-22 jaar

22%

25%

27%

28%

26%

44%

28%

23-26 jaar

3%

4%

5%

8%

16%

13%

11%

isk

v(b)o

27 jaar en ouder

2%

2%

3%

5%

14%

10%

36%

totaal (aantallen)

451

488

543

249

155

77

75

Pagina 69 van 79

Tabel B12: Migratieachtergrond, uitgesplitst naar type vooropleiding per cohort
onbekend
migratieachtergrond

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

geen

57%

55%

49%

42%

28%

20%

12%

westers

9%

10%

11%

12%

16%

13%

8%

niet-w. 1e gen.

21%

23%

28%

33%

51%

62%

77%

niet-w. 2e gen.

12%

12%

12%

12%

5%

5%

4%

totaal (aantallen)

13.211

11.028

7.907

3.837

2.308

2.259

2.490

migratieachtergrond

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

geen

48%

50%

51%

51%

49%

50%

53%

westers

7%

6%

6%

7%

7%

9%

9%

niet-w. 1e gen.

13%

12%

11%

9%

9%

8%

7%

geen diploma vo

niet-w. 2e gen.

33%

32%

31%

33%

35%

33%

31%

totaal (aantallen)

1.424

1.999

2.328

2.734

3.039

2.846

2.943

migratieachtergrond

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

geen

41%

47%

50%

50%

55%

54%

53%

westers

6%

6%

5%

5%

6%

6%

6%

niet-w. 1e gen.

17%

16%

13%

11%

11%

9%

9%

niet-w. 2e gen.

35%

32%

31%

33%

28%

31%

31%

totaal (aantallen)

748

913

1.142

1.407

1.972

2.185

2.317

migratieachtergrond

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

geen

61%

60%

61%

60%

63%

61%

59%

westers

7%

6%

7%

7%

8%

8%

7%

niet-w. 1e gen.

7%

8%

7%

8%

5%

6%

5%

pro

vso

niet-w. 2e gen.

25%

26%

25%

25%

25%

25%

30%

totaal (aantallen)

1.352

1.592

1.648

1.753

1.851

1.815

1.834

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017
0%

isk
migratieachtergrond
geen

0%

0%

0%

0%

0%

0%

westers

19%

23%

24%

27%

24%

18%

9%

niet-w. 1e gen.

80%

77%

75%

73%

76%

82%

91%

niet-w. 2e gen.

1%

0%

0%

0%

0%

0%

0%

totaal (aantallen)

741

1.087

1.070

1.051

1.151

1.419

2.314

migratieachtergrond

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

geen

69%

69%

70%

56%

56%

61%

51%

westers

5%

6%

5%

7%

6%

6%

7%

niet-w. 1e gen.

5%

6%

5%

7%

7%

5%

11%

niet-w. 2e gen.

21%

20%

19%

29%

30%

27%

32%

totaal (aantallen)

451

488

542

249

155

77

75

v(b)o

Pagina 70 van 79

30%

ROC Albeda College
Landstede
AOC Oost
AOC Terra
Wellantcollege
ROC Rivor
ROC Kop van N-H
Koning Willem I College
STC
ROC Friese Poort
Nordwin College
AOC De Groene Welle
Lentiz onderwijsgroep
SVO
ROC Da Vinci College
Citaverde College
AOC West Brabant
ROC Graafschap College
Clusius College
AOC Groenhorst
Rijn IJssel
ROC Friesland College
ROC Midden Nederland
ROC Ter Aa
ID College
Zadkine
ROC van Flevoland
ROC Gilde Opleidingen
ROC Alfa College
Sg De Rooi Pannen
Noorderpoort College
ROC West-Brabant
ROC Tilburg
ROC Eindhoven
Deltion College
ROC Leeuwenborgh
ROC A12
ROC Nijmegen
ROC Horizon College
ROC Arcus College
Scalda
ROC Drenthe College
ROC Nova College
ROC van Amsterdam
Regio College
Helicon
ROC AVENTUS
ROC Mondriaan
ROC van Twente
ROC de Leijgraaf
ROC TOP
MBO Utrecht
MBO Amersfoort
0
ROC Albeda College
Landstede Centraal
AOC Oost
AOC Terra
Wellantcollege
ROC Rivor
ROC Kop van Noord-Holland
Koning Willem I College
Scheepvaart en Transport…
ROC Friese Poort
Nordwin College
AOC De Groene Welle
Lentiz onderwijsgroep
SVO Vakopleiding Food
ROC Da Vinci College
Citaverde College
AOC West Brabant
ROC Graafschap College
Clusius College
ROC Rijn IJssel
ROC Friesland College
ROC Midden Nederland
ROC ter Aa
ID College
Zadkine
ROC van Flevoland
ROC Gilde Opleidingen
ROC Alfa College
Scholengemeenschap De…
Noorderpoort College
ROC West-Brabant
ROC Tilburg
ROC Leiden Duin- en…
ROC Summa College
Deltion College
ROC Leeuwenborgh
ROC A12
ROC Nijmegen
ROC Horizon College
ROC Arcus College
Scalda
ROC Drenthe College
ROC Nova College
ROC van Amsterdam
ROC Zaanstreek-Waterland
Helicon (AOC)
ROC AVENTUS
ROC Mondriaan
ROC van Twente
ROC de Leijgraaf
ROC TOP
MBO Utrecht
MBO Amersfoort

Figuur B1: Cohortinstroom in periode 2014-2017 naar instelling

1.200

2015

2014

2016

2015

2017

1.000

800

600

400

200

Figuur B2: Relatieve aantal inschrijvingen met verblijfsjaar=1 in entree t.o.v. totale
inschrijvingen met verblijfsjaar=1 in periode 2014-2016 naar instelling

2016

25%

20%

15%

10%

5%

0%

Pagina 71 van 79

Bijlage V Uitstroom

Switch
Switch (na ingeschreven zijn geweest in een entreeopleiding, een jaar later opnieuw
beginnen in een andere entreeopleiding) komt weinig voor in entreeopleidingen.
Tabel B13: Switch naar type leerweg per cohort
type leerweg

2011

2012

2013

2014

2015

2016

bol

2%

2%

2%

2%

4%

4%

bbl

1%

1%

0%

1%

1%

1%

examendeelnemer

1%

1%

1%

1%

1%

2%

totaal (aantallen)

19.745

18.466

15.600

11.105

10.550

10.775

Doorstroom
Het percentage studenten dat binnen de nominale tijd een entreediploma behaalt
verschilt per instelling en cohort.
Figuur B3: Entreediploma behaald binnen één jaar in cohort 2014, 2015 en 2016
naar instelling (a tm yy, in willekeurige volgorde)

100%

2014

2015

2016

80%

60%

a
b
c
d
e
f
g
h
i
j
k
l
m
n
o
p
q
r
s
t
u
v
w
x
y
z
aa
bb
cc
dd
ee
ff
gg
hh
ii
jj
kk
ll
mm
nn
oo
pp
qq
rr
ss
tt
uu
vv
ww
xx
yy

40%

Pagina 72 van 79

Ook doorstroompercentages van entree naar niveau mbo 2 verschillen per cohort en
instelling.
Figuur B4: Nominale doorstroom naar niveau 2 of hoger in cohort 2014, 2015 en
2016 naar instelling (a t/m ww, in willekeurige volgorde)
Aanvullende tabellen uitstroom
2014

2015

2016

100%

80%

60%

40%

20%

a
b
c
d
e
f
g
h
i
j
k
l
m
n
o
p
q
r
s
t
u
v
w
x
y
z
aa
bb
cc
dd
ee
ff
gg
hh
ii
jj
kk
ll
mm
nn
oo
pp
qq
rr
ss
tt
uu
vv
ww

0%

Tabel B14: Rendement naar leerweg per cohort
nominaal
type leerweg

2014

2015

2016

bol

63%

64%

64%

bbl

71%

68%

74%

examendeelnemer

76%

73%

75%

totaal (aantallen)

11.105

10.550

10.775

type leerweg

2014

2015

2016

bol

77%

75%

65%

bbl

82%

78%

74%

examendeelnemer

85%

82%

76%

totaal (aantallen)

11.105

10.550

10.775

uiteindelijk*

*mbo-diploma behaald, bekend tot 1-10-2017 (voorlopige data)

Tabel B15a: Uitval naar vooropleiding per cohort
vooropleiding

2011

2012

2013

2014

2015

2016

onbekend

59%

62%

76%

28%

20%

15%

geen diploma vo

18%

14%

15%

5%

15%

16%

pro

16%

17%

12%

4%

12%

10%

vso

50%

48%

52%

26%

27%

26%

isk

31%

27%

30%

13%

11%

10%

vo (incl. vbo)

23%

21%

16%

6%

20%

19%

totaal

52%

50%

55%

17%

18%

16%

Pagina 73 van 79

Tabel B15b: Switch naar vooropleiding per cohort
vooropleiding

2011

2012

2013

2014

2015

2016

onbekend

1%

1%

1%

0%

1%

2%

geen diploma vo

2%

2%

2%

4%

4%

4%

pro

2%

2%

2%

1%

2%

2%

vso

3%

1%

2%

3%

3%

4%

isk

2%

1%

1%

2%

3%

4%

vo (incl. vbo)

1%

2%

0%

1%

1%

0%

totaal
totaal (aantallen)

1%

1%

1%

2%

1%

2%

19.745

18.466

15.600

11.105

10.550

10.775

Tabel B16: Positie in bekostigd mbo één jaar na instroom in entree naar
vooropleiding per cohort*
onbekend
positie in bekostigd mbo

2011

2012

2013

2014

2015

2016

niet in mbo, geen diploma

.

.

.

28%

20%

15%

niet in mbo, wel diploma

.

.

.

53%

47%

45%

entreeopleiding

22%

21%

11%

7%

12%

12%

niveau 2+

19%

16%

13%

13%

21%

28%

totaal (aantallen)

15.009

12.357

8.841

3.893

2.348

2.284

positie in bekostigd mbo

2011

2012

2013

2014

2015

2016

niet in mbo, geen diploma

.

.

.

5%

15%

16%

niet in mbo, wel diploma

.

.

.

7%

14%

12%

entreeopleiding

25%

22%

19%

23%

19%

20%

niveau 2+

57%

64%

66%

64%

52%

52%

totaal (aantallen)

1.426

2.003

2.331

2.736

3.017

2.875

positie in bekostigd mbo

2011

2012

2013

2014

2015

2016

niet in mbo, geen diploma

.

.

.

4%

12%

10%

geen diploma vo

pro

niet in mbo, wel diploma

.

.

.

11%

22%

17%

entreeopleiding

20%

18%

16%

19%

11%

10%

niveau 2+

64%

65%

72%

66%

55%

62%

totaal (aantallen)

748

913

1.142

1.407

1.971

2.253

positie in bekostigd mbo

2011

2012

2013

2014

2015

2016

niet in mbo, geen diploma

.

.

.

26%

27%

26%

vso

niet in mbo, wel diploma

.

.

.

22%

21%

19%

entreeopleiding

23%

21%

20%

18%

16%

15%

niveau 2+

27%

32%

28%

35%

36%

39%

totaal (aantallen)

1.352

1.592

1.648

1.753

1.888

1.847

positie in bekostigd mbo

2011

2012

2013

2014

2015

2016

niet in mbo, geen diploma

.

.

.

13%

11%

10%

niet in mbo, wel diploma

.

.

.

17%

16%

14%

entreeopleiding

29%

25%

19%

17%

20%

22%

niveau 2+

40%

49%

51%

53%

53%

54%

totaal (aantallen)

759

1.113

1.095

1.067

1.168

1.439

isk

Pagina 74 van 79

v(b)o
positie in bekostigd mbo

2011

2012

2013

2014

2015

2016

niet in mbo, geen diploma

.

.

niet in mbo, wel diploma

.

.

.

6%

20%

19%

.

17%

25%

entreeopleiding

12%

26%

14%

10%

11%

13%

niveau 2+

3%

65%

66%

73%

65%

41%

52%

totaal (aantallen)

451

488

543

249

158

77

* aandeel zonder inschrijving uitgesplitst naar wel/niet nominaal behalen entreediploma
** niet berekend voor eerdere cohorten vanwege mogelijkheid tot stapelen van AKA-diploma

Tabel B17: Rendement naar vooropleiding per cohort
nominaal
vooropleiding

2014

2015

2016

onbekend

65%

67%

72%

geen diploma vo

68%

63%

62%

pro

77%

77%

78%

vso

54%

56%

57%

isk

69%

68%

67%

vo (incl. vbo)

68%

57%

68%

totaal

66%

66%

67%

vooropleiding

2014

2015

2016

onbekend

72%

78%

72%

geen diploma vo

85%

75%

62%

pro

92%

84%

78%

vso

68%

64%

57%

isk

84%

84%

67%

vo (incl. vbo)

86%

66%

69%

totaal

79%

76%

68%

Uiteindelijk*

*mbo-diploma behaald, bekend tot 1-10-2017 (voorlopige data)

Pagina 75 van 79

Arbeidsmarkt
De gegevens over arbeidsmarkt zijn afkomstig van het CBS, uit een bestand waarin
de arbeidsmarktpositie in 2015 en 2016 van mbo-schoolverlaters uit het studiejaar
2014-2015 wordt weergegeven. Hierin is een selectie gemaakt van schoolverlaters
uit de entreeopleiding. Het bestand van CBS kent enkele beperkingen: er worden
namelijk alleen waarden getoond als er tenminste vijf schoolverlaters zijn;
bovendien zijn aantallen en percentage afgerond (zie bijlage 1 voor definities).
Tabel B18: Arbeidsmarktpositie 2015 en 2016 van schoolverlaters entree studiejaar
2014-2015
arbeidsmarktpositie

totaal

schoolverlaters entreeopleiding studiejaar 20142015

6.340

werknemer in oktober 2015

3.020 (48%)

werknemer min. 12 uur in oktober 2015

2.580 (41%)

mediaan bruto uurloon 2015 (werknemers min. 12
uur)

€10,70

mediaan bruto maandloon 2015 (werknemers min.
12 uur)

€1.050

uitkering in oktober 2015

1.490 (24%)

werknemer in oktober 2016

3.210 (51%)

werknemer min. 12 uur in oktober 2016

2.840 (45%)

mediaan bruto uurloon 2016 (werknemers min. 12
uur)

€11,10

mediaan bruto maandloon 2016 (werknemers min.
12 uur)

€1.200

uitkering in oktober 2016

1.600 (25%)

terug naar onderwijs oktober 2016

540 (8%)

niet in BRP oktober 2016

110 (2%)

Tabel B19: Arbeidsmarktpositie 2015 en 2016 van schoolverlaters entree studiejaar
2014-2015, uitgesplitst naar type leerweg (geen samenvoeging bol-dt en bbl)
arbeidsmarktpositie

bol

bbl

ex

schoolverlaters entreeopleiding
studiejaar 2014-2015

3.580

2.140

610

werknemer in oktober 2015

1.210 (34%)

1.470 (68%)

350 (57%)

werknemer min. 12 uur in oktober 2015

880 (24%)

1.410 (66%)

300 (48%)

mediaan bruto uurloon 2015
(werknemers min. 12 uur)

€7,50

€11,10

€7,50

mediaan bruto maandloon 2015
(werknemers min. 12 uur)

€630,00

€1.470,00

€840,00

uitkering in oktober 2015

850 (24%)

500 (23%)

140 (23%)

werknemer in oktober 2016

1.360 (38%)

1.480 (69%)

370 (60%)

werknemer min. 12 uur in oktober 2016

1.080 (30%)

1.420 (66%)

340 (55%)

mediaan bruto uurloon 2016
(werknemers min. 12 uur)

€8,70

€11,60

€9,00

mediaan bruto maandloon 2016
(werknemers min. 12 uur)

€840,00

€1.540,00

€950,00

uitkering in oktober 2016

970 (27%)

490 (23%)

140 (23%)

terug naar onderwijs oktober 2016

450 (13%)

40 (2%)

40 (7%)

niet in BRP oktober 2016

90 (3%)

10 (1%)

0 (0%)

Pagina 76 van 79

Tabel B20: Arbeidsmarktpositie 2015 en 2016 van schoolverlaters entree studiejaar
2014-2015, uitgesplitst naar wel/geen mbo-diploma behaald
arbeidsmarktpositie

wel diploma

geen diploma

schoolverlaters entreeopleiding studiejaar
2014-2015

3.850

2.480

werknemer in oktober 2015

2.240 (58%)

780 (31%)

werknemer min. 12 uur in oktober 2015

1.970 (51%)

620 (25%)

mediaan bruto uurloon 2015 (werknemers min.
12 uur)

€10,90

€9,10

mediaan bruto maandloon 2015 (werknemers
min. 12 uur)

€1.150,00

€810,00

uitkering in oktober 2015

780 (20%)

700 (28%)

werknemer in oktober 2016

2.370 (61%)

840 (34%)

werknemer min. 12 uur in oktober 2016

2150 (56%)

680 (27%)

mediaan bruto uurloon 2016 (werknemers min.
12 uur)

€11,10

€10,19

mediaan bruto maandloon 2016 (werknemers
min. 12 uur)

€1.250,00

€1.030,00

uitkering in oktober 2016

790 (21%)

810 (33%)

terug naar onderwijs oktober 2016

300 (8%)

230 (9%)

niet in BRP oktober 2016

50 (1%)

60 (2%)

Pagina 77 van 79

Bijlage VI Loopbaancoaches in het Deense onderwijsstelsel
In Denemarken wordt sinds 2004 een actief beleid gevoerd op het gebied van
loopbaanbegeleiding vanaf het moment dat leerlingen hun intrede doen in het
Deense onderwijsstelsel. Van het 7e tot hun 15e of 16e jaar gaan leerlingen naar een
publieke ‘folkeskole’ of een private variant daarvan. Gedurende die periode worden
zij gemonitord door loopbaancoaches (‘guidance counsellors’) die verbonden zijn aan
de gemeente via een youth guidance centre. De loopbaancoaches komen met name
in beeld bij de overgang van dit verplichte onderwijs naar het beroeps- of hoger
voorgezet onderwijs of de arbeidsmarkt.３１ In die laatste schooljaren beoordeelt de
coach (die op de betreffende school zijn werkplek heeft) of de leerling voldoende in
staat is om door te stromen naar het vervolgonderwijs en bepaalt tevens welk
vervolgonderwijs het meest geschikt is voor de leerling. Die inschatting baseert de
coach op de belangstelling van de leerling en diens cognitieve, sociale en
persoonlijke ontwikkeling tot dan toe. Mocht een leerling kunnen doorstromen, dan
moet de leerling, samen met zijn ouders, een scholingsplan opstellen. Als de leerling
nog niet toe is aan vervolgonderwijs, krijgt hij een extra schooljaar, met daarin
specifieke aandacht voor loopbaanontwikkeling. Het oordeel van de coach is leidend:
tot hun 18e kunnen leerlingen alleen naar dat onderwijs doorstromen dat door de
coach is aanbevolen.
Als de leerling doorgestroomd is naar het vervolgonderwijs blijft de coach de leerling
monitoren. Bij uitval krijgt de coach bericht en heeft deze de plicht de leerling op te
sporen, en met hem en zijn ouders, als de leerling jonger is dan 18, het
scholingsplan te evalueren en eventueel bij te stellen. Vervolgens wordt een
overeenkomst aangegaan met de jongere en evt. zijn ouders. In extreme gevallen
kan de coach financiële sancties opleggen aan de jongere of de ouders (bij
minderjarigen) indien de jongere of zijn ouders te weinig meewerken. De coaches
begeleiden jongeren die tot de risicogroepen behoren tot hun 25 e. Zij werken nauw
samen in de regio met scholen, beroepsopleidingen, lokale werkgevers en
arbeidsbureaus. Overigens kunnen jongeren de youth guidance centres ook zelf
benaderen als zij hulp nodig hebben bij hun loopbaanontwikkeling.
De hele opzet van de youth guidance centres is ingegeven door het streven van de
Deense overheid om te bereiken dat in 2020 95% van de schoolverlaters met een
diploma het vervolgonderwijs afsluit. Het aantal vroegtijdige schoolverlaters is
inmiddels gedaald van 12,5% in 2008 naar 7,8% in 2015. Denemarken presteert
hiermee in vergelijking met andere Europese landen bovengemiddeld.
Belangrijkste geraadpleegde bronnen:
Europese Commissie (2016) Education and Training Monitor 2016
https://ec.europa.eu/education/sites/education/files/monitor2016-dk_en.pdf
Nurse, Anne M. (2014) Setting the Bar High: Danish Youth Education Counselors
and National School-Completion Goals in International Journal for the Advancement
of Counselling
Euroguidance Denmark (2014) Guidance in Education – the education guidance
system in Denmark.
https://star.dk/en/active-labour-market-policy-measures/tackling-youthunemployment-in-denmark/
http://eng.uvm.dk/educational-and-vocational-guidance/youth-guidance-centres

３１ Van hun 15e tot en met hun 17 moeten leerlingen verplicht onderwijs volgen of werkzaam zijn.
Pagina 78 van 79

http://eng.uvm.dk/upper-secondary-education/vocational-education-and-training-vet-

Pagina 79 van 79