Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2010–2011

32 710 IXA

Jaarverslag en slotwet Nationale Schuld 2010

Nr. 1

JAARVERSLAG VAN NATIONALE SCHULD (IXA)
Aangeboden 18 mei 2011

kst-32710-IXA-1
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage ongedefinieerd

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXA, nr. 1

1

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXA, nr. 1

2

Aandeel in uitgaven IXA van de beleidsartikelen (x € 1000)

Kasbeheer
6.020.180

Financiering Staatsschuld
37.229.873
Aandeel in ontvangsten IXA van de beleidsartikelen (x € 1000)

Kasbeheer
4.611.746

Financiering Staatsschuld
53.392.192

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXA, nr. 1

3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXA, nr. 1

4

Inhoudsopgave
blz.
A
1
2

ALGEMEEN
Aanbieding van het jaarverslag en verzoek tot dechargeverlening
Leeswijzer

7
11

B
3
4
4.1
4.2
5
6

BELEIDSVERSLAG
Beleidsprioriteiten
Beleidsartikelen
Financiering Staatsschuld
Kasbeheer
Niet-beleidsartikel
Bedrijfsvoeringsparagraaf

12
12
15
15
32
37
38

C
7
8
8.1

JAARREKENING
Verantwoordingsstaat van Nationale Schuld
Saldibalans
Toelichting op de saldibalans

39
39
40
40

D
9.1
9.2

BIJLAGE
Lijst met afkortingen
Begrippenlijst

44
44
45

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXA, nr. 1

7

5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXA, nr. 1

6

Algemeen

A. ALGEMEEN
1. AANBIEDING EN DECHARGEVERLENING
Aan de Voorzitters van de Eerste en de Tweede Kamer van de
Staten-Generaal
Hierbij bied ik het jaarverslag met betrekking tot de begroting van
Nationale Schuld (IXA) over het jaar 2010 aan.
Onder verwijzing naar de artikelen 63 en 64 van de Comptabiliteitswet
2001 verzoek ik de beide Kamers van de Staten-Generaal de Minister van
Financiën decharge te verlenen over het in het jaar 2010 gevoerde
financiële beheer met betrekking tot de uitvoering van de begroting van
Nationale Schuld en met betrekking tot het financieel beheer over de
centrale kassen van ’s Rijks schatkist.
Ten behoeve van de oordeelsvorming van de Staten-Generaal over dit
verzoek tot dechargeverlening is door de Algemene Rekenkamer als
externe controleur op grond van artikel 82 van de Comptabiliteitswet 2001
een rapport opgesteld. Dit rapport wordt separaat door de Algemene
Rekenkamer aan de Staten-Generaal aangeboden. Het rapport bevat de
bevindingen en het oordeel van de Rekenkamer met betrekking tot:
a. het gevoerde financieel beheer en materieelbeheer;
b. de ten behoeve van dat beheer bijgehouden administraties;
c. de financiële informatie in het jaarverslag;
d. de betrokken saldibalans;
e. de totstandkoming van de informatie over het gevoerde beleid en de
bedrijfsvoering;
f.
de in het jaarverslag opgenomen informatie over het gevoerde beleid
en de bedrijfsvoering.
Bij het besluit tot dechargeverlening dienen verder de volgende, wettelijk
voorgeschreven, stukken te worden betrokken:
a. het Financieel jaarverslag van het Rijk over 2010;
b. het voorstel van de slotwet over het jaar 2010 dat met het onderhavige jaarverslag samenhangt;
c. het rapport van de Algemene Rekenkamer over het jaar 2010 met
betrekking tot het onderzoek van de centrale administratie van ’s Rijks
schatkist en van het Financieel jaarverslag van het Rijk;
d. de verklaring van goedkeuring van de Algemene Rekenkamer met
betrekking tot de in het Financieel jaarverslag van het Rijk over 2010
opgenomen rekening van uitgaven en ontvangsten van het Rijk over
2010, alsmede met betrekking tot de Saldibalans van het Rijk over
2010 (de verklaring van goedkeuring, bedoeld in artikel 83, derde lid,
van de Comptabiliteitswet 2001).
Het besluit tot dechargeverlening kan niet worden genomen, voordat de
betrokken slotwet is aangenomen en voordat de verklaring van
goedkeuring van de Algemene Rekenkamer is ontvangen.
De minister van Financiën,
J. C. de Jager

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXA, nr. 1

7

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXA, nr. 1

8

Algemeen

Dechargeverlening door de Tweede Kamer
Onder verwijzing naar artikel 64 van de Comptabiliteitswet 2001
verklaart de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal dat
de Tweede Kamer aan het hiervoor gedane verzoek tot dechargeverlening tegemoet is gekomen door een daartoe strekkend besluit,
genomen in de vergadering van

De Voorzitter van de Tweede Kamer,

Handtekening:

Datum:
Op grond van artikel 64, tweede lid van de Comptabiliteitswet 2001 wordt
dit originele exemplaar van het onderhavige jaarverslag, na ondertekening van de hierboven opgenomen verklaring, ter behandeling
doorgezonden aan de voorzitter van de Eerste Kamer.
Dechargeverlening door de Eerste Kamer
Onder verwijzing naar artikel 64 van de Comptabiliteitswet 2001
verklaart de voorzitter van de Eerste Kamer der Staten-Generaal dat
de Eerste Kamer aan het hiervoor gedane verzoek tot dechargeverlening tegemoet is gekomen door een daartoe strekkend besluit,
genomen in de vergadering van

De Voorzitter van de Eerste Kamer,

Handtekening:

Datum:
Op grond van artikel 64, derde lid van de Comptabiliteitswet 2001 wordt
dit originele exemplaar van het onderhavige jaarverslag, na ondertekening van de hierboven opgenomen verklaring, doorgezonden aan de
minister van Financiën.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXA, nr. 1

9

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXA, nr. 1

10

Leeswijzer

2. LEESWIJZER
Algemeen
In het jaarverslag Nationale Schuld (IXA) worden de gerealiseerde
beleidsdoelen, beleidsprestaties en de ingezette middelen ten opzichte
van de begroting 2010 verantwoord. In de begroting wordt onderscheid
gemaakt tussen schuld die extern wordt gefinancierd en de schulden of
tegoeden die verschillende aan de schatkist gelieerde instellingen hebben
bij het ministerie van Financiën. Het jaarverslag IXA is daarom
opgebouwd uit twee beleidsartikelen:
1. Financiering staatsschuld
2. Kasbeheer
Opbouw jaarverslag
De kern van het verslag bestaat uit het beleidsverslag. In het beleidsverslag wordt allereerst een overzicht van enkele kerncijfers met
toelichting gegeven (rentekosten, staatsschuld en opbouw en dekking
financieringsbehoefte). Daarna volgt een overzicht met bereikte resultaten
van de beleidsprioriteiten uit de begroting 2010. Daarna worden per
beleidsartikel de volgende onderdelen behandeld:
– Algemene doelstelling;
– Budgettaire gevolgen van beleid met een toelichting. Op grond van de
Comptabiliteitswet 2001 zijn voor de Nationale Schuld de verplichtingen gelijkgesteld aan de uitgaven. Daarom zijn de verplichtingen hierin
niet meegenomen. Tevens wordt er, gezien de totale omvang van de
uitgaven en ontvangsten op begroting IXA, afgerond in miljoenen;
– Operationele doelstellingen. Hierbij wordt een toelichting gegeven op
de doelbereiking en de gebruikte instrumenten en activiteiten. Waar
relevant is een tabel met prestatiegegevens toegevoegd;
– Overzicht afgeronde onderzoeken.
Tot slot bevat het beleidsverslag het niet-beleidsartikel en de bedrijfsvoeringsparagraaf.
Het jaarverslag bevat naast het beleidsverslag de Jaarrekening en bijlage.
De Jaarrekening bevat de verantwoordingsstaat en de saldibalans met
een toelichting daarop. De bijlage bevat een begrippenlijst.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXA, nr. 1

11

Beleidsprioriteiten

B. BELEIDSVERSLAG
3. BELEIDSPRIORITEITEN
3.1 Algemeen
Staatsschuld
De Staatsschuld die hier behandeld wordt, is exclusief het deel dat
betrekking heeft op de Illiquid Assets Back-up Facility (IABF). Dit deel
wordt verantwoord in hoofdstuk IXB. De staatsschuld is lager dan in de
begroting geraamd en komt uit op € 308 mld. ultimo 2010. De belangrijkste reden voor de lagere schuld is dat het tekort lager is dan verwacht.
Schuldverhouding Fortis Bank Nederland
Een van de maatregelen die getroffen zijn in het kader van de kredietcrisis
is de overname van diverse onderdelen van het Fortis consortium
(tegenwoordig onderdeel van ABN AMRO). Bij de overname zijn ook
leningen overgenomen. Hierdoor is een schuldverhouding met ABN
AMRO ontstaan. Deze vordering van de Nederlandse Staat bedraagt per
ultimo 2010 € 4,6 mld. Ruim € 1 mld. lager dan waarmee rekening is
gehouden in de begroting. Er is in het najaar van 2009 (na het opstellen
van de begroting) € 1,3 mld. vervroegd afgelost.
Interne schuldverhouding
Vanwege deelname aan het schatkistbankieren van publieke instellingen
is er sprake van een schuldverhouding tussen de Staat en de deelnemende instellingen. Deze interne schuldverhouding is negatief per ultimo
2010. Dit houdt in dat de Staat per saldo een vordering heeft op de
deelnemers. Deze schuldverhouding wordt met name veroorzaakt door de
ontwikkeling bij de sociale fondsen. De rekening-courant saldi van de
sociale fondsen zijn sinds eind 2009 negatief.
Tabel 1: Kerncijfers ontwerpbegroting en realisaties 2010 (in mld. euro’s)

EMU-schuld
EMU-staatsschuld 1
Schuldverhouding met ABN AMRO
(voorheen FBNL)
Interne schuldverhouding 2
Rentekosten staatsschuld (artikel 1)
Rentekosten schuldverhouding
ABNAMRO
Rentekosten interne schuldverhoudingen
(artikel 2)2
Rentekosten AOW-spaarfonds (artikel 2)
Totaal
1
2

Realisatie

Ontwerpbegroting

Verschil

371
308

381
328

– 10
– 20

– 4,6
– 9.3

– 5,9
– 15,8

1,3
6,6

9,8

11,1

– 1,3

– 0,2

– 0,2

0

– 0.4
1.8

– 0,4
1,8

0
0

11,1

12,4

– 1,3

exclusief IABF
exclusief AOW-spaarfonds

Rentekosten
De rentekosten staatsschuld zijn met € 9,8 mld. lager dan geraamd. Dit
wordt veroorzaakt door het lagere tekort van het Rijk en de lagere
rentestanden dan geraamd in de begroting.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXA, nr. 1

12

Beleidsprioriteiten

Opbouw en dekking financieringsbehoefte
De financieringsbehoefte bedroeg in 2010 € 114,3 mld. Dit is gedekt door
uitgifte van langlopende leningen en leningen op de geldmarkt.
Tabel 2. Opbouw en dekking van de financieringsbehoefte van het Rijk in 2010, inclusief
de geldmarkt (in mld. euro’s) 1
Realisatie

1

Financierinsgbehoefte:
Aflossingen kapitaalmarkt
Geldmarkt ultimo 2009
Kassaldo Rijk 2010
Totaal

23,3
62,4
28,6
114,3

Dekking door:
Kapitaalmarktuitgifte
Geldmarkt ultimo 2010

55,3
59,0

Totaal

114,3

In tegenstelling tot de overige tabellen worden in deze tabel cijfers op kasbasis weergegeven.

3.2 Financieringsbeleid en risicomanagement 2010
Om de staatsschuld zo goedkoop mogelijk te financieren bij een acceptabel risico voor de rijksbegroting is voor de periode 2008–2011 een
7-jaars gecentreerde portefeuille als benchmark gedefinieerd. Een
benchmark prikkelt om zo scherp mogelijk te opereren vanuit zowel de
beleidsvorming als de executie. Dit behelst niet alleen het realiseren van
zo laag mogelijke kosten door juiste financieringskeuzen en scherpe
executie, maar ook het zoveel mogelijk risico’s ten opzichte van de
benchmark afdekken. Het resultaat van schuldfinanciering wordt
inzichtelijk gemaakt door deze af te zetten tegen de benchmark. Het gaat
dan om zowel de kosten als het risico. Bij een vergelijkbaar risico is over
2010 sprake van een positief resultaat ten opzichte van de benchmark van
€ 492 mln. (inclusief resultaat op de Fortis portefeuille). Dit resultaat ten
opzichte van de benchmark is het gevolg van financieringskeuzen en
executie in de jaren 2008, 2009 en 2010. De schuldmanager heeft daarbij
niet actief posities ingenomen ten opzichte van de benchmark1. De
opbouw van het resultaat ten opzichte van de benchmark in termen van
kosten en risico wordt nader toegelicht in hoofdstuk 4.
3.3 Kasbeheer en beleidsprioriteiten 2010
Het beheer van publieke middelen dient efficiënt en veilig te gebeuren.
Een belangrijk instrument daartoe is geïntegreerd middelenbeheer, ook
wel schatkistbankieren genoemd. Schatkistbankieren houdt in dat
deelnemers al hun publieke middelen aanhouden in de schatkist. Publiek
geld wordt dan gebundeld en verlaat de schatkist pas als het echt nodig
is. Deelnemers aan het schatkistbankieren zijn ministeries, batenlastendiensten, begrotingsfondsen, sociale fondsen, een aantal rechtspersonen met een wettelijke taak (RWT’s) en een aantal subsidieregelingen.

1
Met uitzondering van beperkte positiename
door dealers in de geldmarkt.

In 2009 is voor het eerst naast integrale deelname ook partieel schatkistbankieren als optie aangeboden. Partieel schatkistbankieren houdt in dat
deposito’s bij de schatkist kunnen worden aangehouden zonder de eis om
integraal met alle middelen deel te nemen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXA, nr. 1

13

Beleidsprioriteiten

Het succes van het schatkistbankieren wordt afgemeten aan het aantal
deelnemende RWT’s en het budgettaire effect van schatkistbankieren voor
de Staat en de deelnemers. Het aantal integraal deelnemende RWT’s is in
2010 per saldo toegenomen met 12 en komt per ultimo 2010 uit op 181.
Zowel de Staat als de deelnemers hebben financieel voordeel bij het
schatkistbankieren. De Staat hoeft minder te lenen op de geld- en
kapitaalmarkt en de deelnemers profiteren van gunstige tarieven die de
Staat hanteert. Het totale voordeel als gevolg voor schatkistbankieren
voor de publieke sector is berekend op € 130 mln.
Naast een efficiënt en veilig beheer van de middelen streeft de rijksoverheid naar een efficiënte en betrouwbare afwikkeling van haar
betalingsverkeer. De basis hiervoor vormen contracten met het
bankwezen. Als prestatiemeting wordt jaarlijks gekeken naar de gemiddelde stukstarieven (absoluut en in vergelijking met het markttarief). Het
gemiddeld stukstarief komt in 2010 uit op 3,0 eurocent.
Beleidsprioriteit

Hoofddoelstelling

Prestaties in 2010

Hoofddoelstelling behaald?

Toename 25 nieuwe deelnemers
geïntegreerd middelenbeheer

194 deelnemers aan het
eind van het jaar

In 2010 is het aantal deelnemers
uitgekomen op 181

Nee

Betrouwbaar en efficiënt
betalingsverkeer van de
Rijksoverheid

Gemiddeld stukstarief van
de binnenlandse
betalingen van de
overheid bedraagt 2,9
(absoluut in eurocenten)
in 2010

Gemiddeld stukstarief bedraagt
3,0 (absoluut in eurocenten) in
2010

Nee

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXA, nr. 1

14

Beleidsartikelen

4. BELEIDSARTIKELEN
4.1 Financiering Staatsschuld
4.1.1 Algemene beleidsdoelstelling
Schuldfinanciering tegen zo laag mogelijke rentekosten onder acceptabel
risico voor de begroting.
Doelbereik en maatschappelijke effecten
Het risicobeleid is gebaseerd op een zo efficiënt mogelijke financiering
van de staatsschuld. Efficiënt wil zeggen tegen zo laag mogelijke kosten,
gegeven een aanvaardbaar risico voor de begroting. Voor het meten van
prestaties wordt per 2008 gebruik gemaakt van een benchmark. Gebruik
van de benchmark als stuurvariabele is eenduidig en transparant en
prikkelt tot slimme inzet van financieringsinstrumenten. Uit modelanalyse
blijkt dat gecentreerde portefeuilles efficiënt zijn1. Voor de periode
2008–2011 is een 7-jaars gecentreerde portefeuille als benchmark
vastgesteld. De benchmark schrijft precies voor hoe en tegen welk
rendement in theorie zou moeten worden gefinancierd. De rendementen
waartegen in theorie in enig jaar gefinancierd moet worden zijn
gebaseerd op marktrendementen in dat jaar. Kosten voor de benchmark
zijn daarom niet ex-ante vast te stellen. In de praktijk wijkt de financiering
af van wat de benchmark voorschrijft. De invulling van de werkelijke
financiering is een combinatie van gecontinueerd uitgiftebeleid en het
gebruik van renteswaps.
De prestatiemeting komt neer op het beoordelen van de mate waarin de
schuldmanager erin slaagt de benchmark te benaderen. Het gaat dan om
zowel de kosten als het risico van de benchmark. Over de prestatie van de
schuldmanager wordt ex-post gerapporteerd. Dit jaarverslag is de derde
keer dat hierover wordt gerapporteerd.
Succesfactoren
Fluctuaties in het renteniveau bepalen mede de rentekosten en het risico
op mogelijke mee- of tegenvallers daarin. Door het financieringsbeleid en
het risicomanagement wordt geprobeerd dit risico en de omvang van de
rentekosten te beperken. Als gevolg van het algemene budgettaire beleid
en de conjunctuur kunnen via het begrotingssaldo veranderingen
optreden in de financieringsbehoefte van de Staat. Net als in 2008 en 2009
was in 2010 door de crisis sprake van een hoge financieringsbehoefte in
vergelijking met voorgaande jaren. In 2008 is initieel de extra financieringsbehoefte voor het grootste deel opgevangen op de geldmarkt2. In
2009 en ook 2010 is het aandeel van de kapitaalmarkt weer toegenomen.
Net als in 2009 lag ook in 2010 de uitgifte van langlopende leningen
(staatsobligaties) hoger dan de aflossingen.

1
Het evaluatierapport is te vinden op
www.dsta.nl.
2
Zie de Outlook 2009 van het Agentschap.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXA, nr. 1

15

Beleidsartikelen

4.1.2 Budgettaire gevolgen artikel 1 Financiering Staatsschuld
Tabel 3: Budgettaire gevolgen van beleid art.1 Financiering staatsschuld (x € 1 mln.) 1
2006

2007

2008

2009

Realisatie
2010

Vastgestelde
begroting
2010

Verschil
2010

Uitgaven

37 245

36 319

31 471

44 980

37 230

34 464

2 766

Programma-uitgaven

37 234

36 307

31 458

44 959

37 205

34 441

2 764

Totaal rentelasten schuld
Rentelasten vaste schuld
Rentelasten vlottende schuld
Uitgaven voortijdige beëindiging

9 312
8 444
762
106

9 341
8 093
1 246
2

10 079
8 338
1 740
0

10 114
8 842
1 271
1

9 833
9 377
456
0

11 110
9 655
1 455
0

– 1 277
– 278
– 999
0

Aflossing vaste schuld
Mutatie vlottende schuld

27 922
0

26 966
0

21 379
0

34 845
0

23 349
4 023

23 331
0

18
4 023

11
4
7

12
4
8

13
4
9

21
6
15

25
6
19

23
6
17

2
0
2

Ontvangsten

25 126

27 277

62 200

60 532

53 392

57 153

Programma-ontvangsten

25 126

27 277

62 200

60 532

53 392

57 153

– 3 761
0
– 3 761

237
136
96
5

247
109
138
0

806
106
701
0

1 109
0
1 109
0

249
0
249
0

216
0
216
0

33
0
33

23 220
1 669

21 569
5 461

29 092
32 302

48 097
11 325

53 143
0

56 937
0

– 3 794
0

Apparaatuitgaven
Personeel en materieel
Overige kosten schulduitgifte

Totaal rentebaten schuld
Rentebaten vaste schuld
Rentebaten vlottende schuld
Ontvangsten voortijdige beëindiging
Uitgifte vaste schuld
Mutatie vlottende schuld
1

Als gevolg van afronding in miljoenen kan de som der delen afwijken van het totaal.

4.1.3 Toelichting tabel budgettaire gevolgen van beleid
Schuldovername Antillen.
De Nederlandse Staat heeft per 10 oktober 2010 Antilliaanse schuldtitels
overgenomen. De overname is verwerkt in artikel 1. De schuldtitels luiden
in Antilliaanse guldens (NAf), die via een vaste wisselkoers aan de dollar
is gekoppeld. In dollars bedroeg de schuld nominaal $ 1,8 mld. In euro’s
(tegen de koers van 10 oktober) bedroeg de schuld € 1,3 mld. De nog
resterende looptijd van de schuldtitels varieert van minder dan een jaar
tot circa 20 jaar. De overname van de schuldtitels wordt gefinancierd via
de begroting van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). De belasting van de begroting gebeurt niet in een keer voor
het volledige bedrag, maar wordt verdeeld over de jaren van de resterende looptijd van de schuldtitels. Dit wordt gerealiseerd door via het
schatkistbankieren (artikel 2) een lening te verstrekken. De som van de
jaarlijkse aflossing en rente hierop wordt vanuit de begroting van BZK
betaald.
De couponrente op de verschillende schuldtitels varieert van circa 5% tot
9% en is beduidend hoger dan de rente die de Nederlandse Staat zou
betalen voor vergelijkbare schuldpapieren. Daarom is er in feite sprake
van een agio. Deze bedraagt € 0,3 mld en komt voor rekening van BZK. De
hoofdsom van de lening aan BZK is daarom € 1,6 mld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXA, nr. 1

16

Beleidsartikelen

Bij de verrekening met BZK is gerekend met de wisselkoers van
10 oktober 2010. Veranderingen in de wisselkoers na 10 oktober hebben
geen gevolgen voor de verplichting van BZK aan artikel 2. Het wisselkoersrisico is op deze manier terecht gekomen op artikel 1 (beheer
staatsschuld).
Uitgifte vaste schuld en mutatie vlottende schuld
Het tekort is lager dan geraamd bij de begroting. Daarom is er minder
vaste schuld uitgegeven en is de uitstaande vlottende schuld gedaald. De
uitgifte van € 53,1 mld. vaste schuld (nominaal) is inclusief de overname
van de Antilliaanse schuldtitels.
Rentelasten vaste schuld
De rentelasten vaste schuld zijn lager dan geraamd. Er spelen hier twee
tegengestelde effecten. De lagere schulduitgifte en de lagere rentestanden
leiden tot minder rentelasten. Hiertegenover staat dat de rentelasten van
de euriborswaps hoger zijn geworden dan geraamd. In de raming worden
alleen de kosten of baten van al afgesloten swaps meegenomen. De
euribor swaps die na de begroting zijn afgesloten leiden tot hogere
rentelasten. Euriborswaps worden gebruikt om rentetarieven te ruilen
zodanig dat het renterisico van de schuld op het niveau van de benchmark
uitkomt (gemiddeld zeven jaar). Het effect van de lagere rentestanden en
lagere schulduitgifte domineert, waardoor per saldo de rentelasten
vanwege de vaste schuld lager zijn geworden.
Rentelasten vlottende schuld
De rentelasten vlottende schuld zijn aanzienlijk lager geworden. Belangrijkste oorzaak is dat de feitelijk rente op de korte leningen beduidend
lager is geweest dan de rekenrente.
Rentebaten vlottende schuld
De rentebaten vlottende schuld bestaan uit de rentebaten vanwege de
vordering van de Staat op ABN AMRO (voorheen Fortis Bank Nederland)
en rentebaten uit de eoniaswaps.
Eoniaswaps worden gebruikt om het renterisico van de vlottende schuld
op het eonia-niveau te brengen. Analyse heeft aangetoond dat financiering op de geldmarkt tegen daggeld tarief (eonia) het meest efficient is;
dat wil zeggen met de meest optimale verhouding tussen kosten en risico.
De swaps worden zodanig afgesloten dat de tarieven van de korte
schuldpapieren (looptijden tot één jaar) geruild worden tegen eonia
-tarief. De Staat betaalt dus per saldo kort (het eonia daggeld tarief) en
ontvangt lang (tot één jaar). Gemiddeld genomen geeft dit baten voor de
Staat.
4.1.4 Operationele doelstelling
Benaderen van de resultaten van de benchmark door zo efficiënt mogelijk
te voorzien in de financieringsbehoefte van de Staat.
Instrumenten/activiteiten
Voor het realiseren van de doelstelling kan het Agentschap een aantal
instrumenten inzetten:
• uitgifte van leningen op de kapitaalmarkt (DSL’s);
• inkoop van leningen op de kapitaalmarkt;
• uitgifte van leningen op de geldmarkt (DTC’s);

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXA, nr. 1

17

Beleidsartikelen

•
•
•
•

uitgifte van commercial paper (CP) in euro en vreemde valuta;
geldmarktdeposito’s;
renteswaps (euribor- en eoniaswaps) en
valutaswaps.

Elk jaar wordt vastgesteld wat de optimale inzet van instrumenten is. Op
de kapitaalmarkt wordt uitgegeven in leningen met looptijden tot 30 jaar.
Geprobeerd wordt het kapitaalmarktberoep gedurende het jaar zo stabiel
mogelijk te houden. Schommelingen in de financieringsbehoefte worden
zoveel mogelijk opgevangen op de geldmarkt. Dit betreft zowel regulering
van het schatkistsaldo als opvangen van fluctuaties in kasstromen als
gevolg van uitgifte en aflossing van kapitaalmarktleningen. De geldmarkt
moet daarvoor enerzijds voldoende groot zijn. Anderzijds moet de
geldmarkt ook niet te groot worden met het oog op liquiditeitsrisico.
Daarnaast kunnen met inkoop van kapitaalmarktleningen onvoorziene
fluctuaties in de financieringsbehoefte worden opgevangen.
Bij de schuldfinanciering spelen overwegingen ten aanzien van de markt –
die indirect bijdragen aan reputatie en lagere kosten – een belangrijke rol.
• Vanuit liquiditeitsoverweging is het belangrijk om leningen in
voldoende omvang uit te geven.
• Een strip- en destripfaciliteit en een repofaciliteit dragen bij aan
verhandelbaarheid en liquiditeit van staatsleningen.
• Daarnaast is jaarlijkse uitgifte van een nieuwe eurolening in het
10-jaars segment wenselijk om een volledige rentecurve tot 10 jaar te
onderhouden.
• Een transparant en consistent uitgiftebeleid wordt door met name de
kapitaalmarkt op prijs gesteld.
• Voor de plaatsing van leningen en het onderhouden van de markt voor
staatsleningen wordt nauw samengewerkt met banken (primary
dealers en single market specialists).
• Door roadshows, presentaties, persberichten en publicaties (o.a.
jaarbericht en kwartaalbericht) worden beleggers geïnformeerd
(transparant en tijdig).
• Actuele informatie wordt geplaatst op de website www.dsta.nl.
Mede door deze overwegingen zal in de praktijk de financiering afwijken
van wat de benchmark voorschrijft.
Meetbare gegevens
Risicoprofiel van de benchmark
De benchmark is een 7-jaars gecentreerde portefeuille. In de benchmark
wordt jaarlijks 1/7e deel van de schuld geherfinancierd door dagelijks een
deel uit te geven tegen het effectieve rendement van een 7-jaars staatslening. Het feitelijk begrotingstekort(-overschot) op kasbasis, dat jaarlijks
zorgt voor fluctuaties in de schuldomvang, is onderdeel van de
benchmark. In de benchmark wordt het begrotingstekort(-overschot) in
enig jaar gefinancierd tegen daggeldtarief (EONIA). In het daaropvolgende
jaar wordt dit begrotingstekort(-overschot) in de benchmark gelijk
verdeeld over de looptijden tot en met 7 jaar.
In 2010 was sprake van een begrotingstekort. Dit is zichtbaar in het
risicoprofiel van de benchmark per ultimo 2010 (figuur 1). Het risicoprofiel
is een weergave van het deel van de schuld waarover in enig jaar de rente
opnieuw moet worden vastgesteld. Voor 2011 is dat deel hoger dan voor
de jaren 2012 tot en met 2017 doordat in 2011 ook het tekort uit 2010 moet
worden geherfinancierd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXA, nr. 1

18

Beleidsartikelen

Figuur 1: Risicoprofiel van de benchmark ultimo 2010 (in € mld)

70
60
50
40
30
20
10
0
2011

2012

2013

BM geldmarkt II
BM geldmarkt I

2014

2015

2016

2017 2018− 2027− 2031−
2026 2030 2100

BM kapitaalmarkt 2008/2009/2010
BM kapitaalmarkt voor 2008

De benchmark is geïntroduceerd in 2008. Om ervoor te zorgen dat de
schuldmanager niet wordt afgerekend op keuzes uit het verleden was de
samenstelling van de benchmark per 1 januari 2008 in principe gelijk aan
de samenstelling van de schuldportefeuille per 1 januari 2008. In dit deel
van de benchmark zitten ook euriborswaps. Per 1 januari 2008 was sprake
van ca. € 30 mld. renterisico per jaar en was de totaal omvang van de
portefeuille ca. € 210 mld. De portefeuille van voor 2008 loopt geleidelijk
uit de benchmark, tot die tijd blijft deze zichtbaar in het risicoprofiel. De
bijdrage van de benchmarktransacties van voor 2008 aan het risico in het
eerste jaar (2011 in figuur 1 en 2010 in figuur 2) is lager dan in de latere
jaren (2012 t/m 2014 in figuur 1 en 2011 t/m 2014 in figuur 2) doordat
daarin ook het netto effect van het variabel rentende deel van de swaps is
verwerkt. Op een payerswap (receiverswap) wordt een vaste rente betaald
(ontvangen) en een variabele rente ontvangen (betaald). Wanneer de
omvang van de payerswaps groter is dan die van de receiverswaps wordt
per saldo de variabele rente ontvangen. Deze variabele rente staat
tegenover rente die in het eerste jaar wordt herzien. Dit verlaagt het
renterisico in het eerste jaar. Door het afsluiten van payerswaps voor 2008
is de schuldportefeuille en daarmee de benchmark verlengd.
Vanaf 1 januari 2008 zijn benchmarktransacties en werkelijke schuldfinanciering verschillend. In de jaren 2008, 2009 en 2010 is in de benchmark de
schuld dagelijks gefinancierd tegen een 7-jaars rendement. Dit is zichtbaar
in het risicoprofiel van de benchmark per ultimo 2010 in de jaren 2015,
2016 en 2017 (figuur 1). In het risicoprofiel per ultimo 2009 is dit zichtbaar
in de jaren 2015 en 2016 (figuur 2). Ook is zichtbaar dat het begrotingstekort uit vorige jaren, nadat het eerst is gefinancierd tegen daggeldtarief,
verder in de benchmark is verwerkt door herfinanciering in looptijden van
1 tot 7 jaar. Dit heeft ertoe geleid dat de absolute omvang van het risico in
de jaren 2011 t/m 2017 (in figuur 1) en 2010 t/m 2016 (in figuur 2) is
toegenomen. Door verwerken van het tekort is de omvang per jaar
gestegen van € 30 mld. begin 2008 tot € 40 mld. per ultimo 2010 (figuur
1).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXA, nr. 1

19

Beleidsartikelen

Figuur 2: Risicoprofiel van de benchmark ultimo 2009 (in € mld)

70
60
50
40
30
20
10
0
2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018− 2027− 2031−
2026 2030 2100

BM geldmarkt II
BM geldmarkt I

BM kapitaalmarkt 2008/2009
BM kapitaalmarkt voor 2008

De risicoprofielen van de benchmark per ultimo 2010 en 2009 maken
onderscheid tussen een geldmarkt I en geldmarkt II. Geldmarkt I is dat
deel van de schuld dat in de benchmark tegen daggeldtarief (EONIA) is
gefinancierd. Ook geldmarkt II is tegen daggeldtarief gefinancierd, maar
wordt apart vermeld omdat voor een deel van de financiering van
kredietcrisismaatregelen een aangepaste risicomanagement benadering
wordt toegepast. In 2008 heeft de Nederlandse Staat een belang genomen
in Fortis Bank Nederland Holding N.V., Fortis Verzekeringen Nederland
N.V., Fortis Corporate Insurance N.V. en indirect in het door Fortis
gekochte deel van RFS Holdings (ABN AMRO). Onderdeel van het
verwerven van de deelneming was de overname van korte en lange
leningen van Fortis Bank SA/NV aan Fortis Bank Nederland (Kamerstukken
II, 2008/09, 31 371, nr. 12). De leningen aan Fortis Bank Nederland zijn
verwerkt in de administratie van artikel 1 van begrotingshoofdstuk IXA.
Doordat zowel de financiering van deze leningen als de leningen zelf op
hetzelfde begrotingshoofdstuk zijn verwerkt, is voor dat deel van de
staatsschuld een efficiëntere risicomanagement benadering gekozen1.
Initieel was de omvang van de financiering van de leningen even groot als
de omvang van de leningen zelf. Na verloop van tijd is onder andere door
vervroegde aflossingen van de leningen door Fortis Bank Nederland de
samenstelling van dit deel van de schuldportefeuille veranderd. Het deel
van de benchmark waarmee de financiering van de leningen en de
resterende leningen aan Fortis Bank Nederland vergeleken moet worden
is BM geldmarkt II.
1
Het betreft hier een ALM-benadering (asset
& liability management), waarbij het
renterisico van de financiering van de
leningen is afgestemd op het renterisico van
de leningen aan Fortis Bank Nederland. Deze
benadering voor risicomanagement wijkt af
van wat doorgaans gebruikelijk is bij
staatsschuldfinanciering. De financieringsbehoefte wordt in de regel in totaliteit gedekt en
wordt niet afgestemd op het risico van de
bezittingen die ermee zijn gefinancierd.

Benaderen van de benchmark: risicoprofiel schuldportefeuille
De benchmark schrijft precies voor hoe en tegen welk rendement in
theorie zou moeten worden gefinancierd. In praktijk wordt de benchmark
benaderd door een combinatie van schulduitgifte en swaps. De keuze van
instrumenten is een afweging van kosten en risico. Elke keuze zal
aanvankelijk resulteren in een afwijking ten opzichte van de benchmark
met gevolgen voor de kosten en/of het risico van schuldfinanciering.
Uitgifte van een 7-jaars lening is immers niet hetzelfde als uitgifte van een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXA, nr. 1

20

Beleidsartikelen

10-jaars lening en de rente swappen van 10 naar 7 jaar, aangezien
swaprentes afwijken van rentes op staatsleningen. Dit wordt nader
toegelicht in de resultatenparagraaf.
Het Agentschap probeert het renterisico van de benchmark zoveel
mogelijk te benaderen. Er worden niet actief posities ingenomen1. Het
risicoprofiel van de schuldportefeuille (figuur 3) lijkt daardoor ultimo 2010
op dat van de benchmark (figuur 1). Het totale risico dat is gepresenteerd
in de schuldportefeuille is iets lager dan dat in de benchmark. Dit komt
door de wijze waarop het risico wordt gepresenteerd. Het risico wordt
gepresenteerd op basis van de nominale omvang van de schuldtitels. In
de benchmark wordt uitsluitend tegen par (prijs 100) gefinancierd. In
praktijk komt het echter zelden voor dat tegen par wordt uitgegeven.
Hierdoor ontstaat (dis)agio dat in het risicoprofiel van de schuldportefeuille niet zichtbaar is. In 2009 en 2010 zijn bijvoorbeeld oude leningen
met hogere coupon dan de geldende marktrente heropend. Hierdoor is bij
uitgifte sprake van een agio (prijs > 100). Dit betekent dat door de uitgifte
van nominaal € 48,1 mld. in 2009 en € 51,9 mld. in 2010 voor (her)financiering in de kas meer is binnengekomen dan het nominale bedrag. In
2009 bedroeg het agio € 0,9 mld. en in 2010 bedroeg dit € 1,8 mld. In
2010 was er daarnaast sprake van een agio op de schuldtitels die zijn
overgenomen van het land Nederlandse Antillen en Curaçao (€ 0,3 mld).
Door agio zal de nominale omvang van de schuldportefeuille lager zijn
dan die van de benchmark. Daarnaast ontstaan door verschillen in de
financiering in de schuldportefeuille en die in de benchmark ofwel hogere
ofwel lagere rentelasten. Deze rentelasten moeten ook worden gefinancierd. Verschillen in de rentelasten zullen dus uiteindelijk ook resulteren in
hogere of lagere nominale schuld.
Figuur 3: Risicoprofiel van de schuldportefeuille ultimo 2010 (in € mld)

70
60
50
40
30
20
10
0
−10
−20
2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017 2018− 2027− 2031−
2026 2030 2100

Leningen aan Fortis Bank Nederland
Financiering voor leningen (FRN)
Geldmarkt inclusief collateral
Kapitaalmarkt inclusief swaps

1
Met uitzondering van beperkte positiename
door dealers in de geldmarkt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXA, nr. 1

21

Beleidsartikelen

Figuur 3a: Risico als gevolg van uitgifte van leningen ultimo 2010 (in € mld) (links) en figuur 3b: Bijsturing door de
swapportefeuille ultimo 2010 (in € mld)
90

90

70

70

50

50

30

30

10

10

−10

−10

−30

−30

−50

−50

−70

−70
2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017 2018− 2027− 2031−
2026 2030 2100

Leningen aan Fortis Bank Nederland
Financiering voor leningen (FRN)

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017 2018− 2027− 2031−
2026 2030 2100

Swaps (variabel rentende deel)
Swaps (vastrentende deel)

Geldmarkt inclusief collateral
Kapitaalmarkt inclusief swaps

Het risicoprofiel (figuur 3) is opgebouwd uit het risico dat gevolg is van de
uitgifte van leningen (figuur 3a) en het effect van de swapportefeuille
waarmee dit risico wordt bijgestuurd (figuur 3b).
In figuur 3b is te zien dat de swaps voor de jaren 2011 tot en met 2017 het
risico verhogen (per saldo payerswaps). Vanaf het jaar 2018 verlagen de
swaps het risico (per saldo receiverswaps). Doordat per ultimo 2010 de
omvang van de payerswaps groter is dan die van de receiverswaps
verlaagt het variabel rentende deel van de swaps het risico in het eerste
jaar. Dit is in figuur 3 terug te zien als lagere risicobijdrage van de
kapitaalmarkt inclusief swaps in het eerste jaar. Door de payerswaps is
effectief een deel van de geldmarktfinanciering omgezet naar kapitaalmarktfinanciering. Er kan niet zonder meer worden bepaald welk deel van
de geldmarkt dit betreft. In het risicoprofiel van de schuldportefeuille per
ultimo 2010 blijft de bijdrage van de geldmarkt aan het totale risico in
2011 daarom groot en de bijdrage van de kapitaalmarkt klein.
Ten opzichte van de benchmark is in de schuldportefeuille (figuur 3)
sprake van kleine afwijkingen in de latere jaren. Dit komt omdat enkele
swaps bij lange leningen in 2023, 2028 en 2037 in het verleden in
omliggende, meer liquide segmenten zijn afgesloten.
Het risico in de schuldportefeuille in 2011 (figuur 3) lijkt lager dan het
risico in 2011 in de benchmark (figuur 1). Dit is onder andere gevolg van
de overname van de schuldtitels van het land Nederlandse Antillen en
Curaçao (€ 1,3 mld.) in oktober 2010. De overgenomen leningen variëren
in looptijden tot 20 jaar. De verplichting luidt in NAf. Hierdoor is op deze
leningen sprake van wisselkoers- en renterisico. In de benchmark staat dit
risico volledig in 2011 (BM geldmarkt I) want de overname van de
schuldtitels is onderdeel van het begrotingstekort van 2010 en wordt dus
gefinancierd tegen daggeldtarief. Doordat het wisselkoers- en renterisico
voor de overgenomen schuldtitels nog niet is afgedekt en bijgestuurd
staat in de schuldportefeuille € 1,2 mld. van het risico (nog) verspreid in
de jaren 2012 tot en met 2030 en niet in 2011.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXA, nr. 1

22

Beleidsartikelen

Daarnaast is in de schuldportefeuille (figuur 3) de omvang van de
resterende leningen aan Fortis Bank Nederland per ultimo 2010 zichtbaar
(€ 4,6 mld). Tegenover deze leningen staat per ultimo 2010 nog financiering in de vorm van Floating Rate Notes (FRN) die onderhands zijn
geplaatst bij Fortis Bank Brussel (€ 7 mld). Het resultaat op deze financiering en leningen wordt bepaald ten opzichte van de benchmark
geldmarkt II (figuur 1). Dit stelt ons in staat als alle transacties zijn
afgelopen het resultaat op de Fortis portefeuille te bepalen.
Benchmark en prestatiemeting
De prestatiemeting in termen van kosten is gebaseerd op «total cost» (zie
box 1). Het resultaat op basis van «total cost» omvat meer dan alleen de
(gerealiseerde) rentelasten zoals verantwoord in de tabel budgettaire
gevolgen van beleid. Ook (ongerealiseerde) waardeveranderingen van de
schuldportefeuille zijn onderdeel van het resultaat. Marktwaardeveranderingen spelen dus een rol in het resultaat ten opzichte van de benchmark.
Dit is noodzakelijk om resultaten van de feitelijke portefeuille goed te
kunnen vergelijken met resultaten van de benchmark. Een vergelijking van
uitsluitend de gerealiseerde rentelasten en -baten op transactiebasis is
daarvoor ontoereikend. In de schuldportefeuille en de benchmark zullen
de momenten waarop schuld aflost en herfinanciering plaatsvindt
verschillend zijn en om daarmee rekening te houden is een «total cost»
benadering nodig. Door het contant maken van alle aangegane verplichtingen worden marktwaardeveranderingen bepaald en effecten van de
gekozen uitgiftestrategie toegerekend aan het resultaat. Zo wordt ex-post
transparant of de schuldmanager de benchmark goed heeft benaderd.
Box 1: Totaal Cost
«Total cost» is een methode voor berekenen van de kosten op een
schuldportefeuille voor een specifieke rapportageperiode (in dit
geval een jaar). De methode is afgeleid van «total return»1. In de
«total cost» methode wordt de waarde van de schuldportefeuille aan
het begin van de rapportageperiode vergeleken met de waarde aan
het eind van de periode. Zo wordt een resultaat verkregen. Hierbij
worden ook tussentijdse rentebetalingen en kosten voor schulduitgifte verwerkt. De methode is gevoelig voor schuldmutaties
gedurende de rapportageperiode. Deze mutaties worden in de
schuldportefeuille veroorzaakt door het begrotingstekort(-overschot). Door daarmee ook in de benchmark rekening te houden, zijn
de «total cost» resultaten van de schuldportefeuille te vergelijken
met die van de benchmark.
Zowel voor de schuldportefeuille als voor de benchmark wordt het
resultaat berekend. De prestatiemeting komt neer op vergelijken van het
resultaat van de schuldportefeuille met het resultaat van de benchmark.
Het verschil tussen beide heet het resultaat ten opzichte van de
benchmark.

1

Een methode voor het berekenen van het
rendement op een portefeuille beleggingen
over een bepaalde periode. De waarde aan het
begin van de periode wordt vergeleken met de
waarde aan het eind van de periode. In de
meest simpele situatie, waarbij gedurende de
periode geen onttrekkingen of toevoegingen
in de portefeuille plaatsvinden, is de waardemutatie gedeeld door de waarde aan het
begin van de periode het rendement.

Resultatenparagraaf
Het resultaat ten opzichte van de benchmark is opgesplitst naar een
resultaat op de kapitaalmarkt (X1), een resultaat op de geldmarkt (X2) en
een resultaat op de leningen aan Fortis en de financiering daarvan (X3).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXA, nr. 1

23

Beleidsartikelen

Resultaat tov benchmark – 2010
Total Cost
(in € mln)

1

B1
B2
A1
A2

Benchmark transacties van vóór 2008
Benchmark transacties 2008/2009/2010
Staatsschuld kapitaalmarkt
Kapitaalmarkt euriborswaps

– 6 227
– 6 614
– 13 692
1 366

X1

Resultaat kapitaalmarkt tov benchmark (A1 + A2 – B1 – B2) 1

B3
A3
A4

Benchmark geldmarkt I
Staatsschuld geldmarkt
Geldmarkt eoniaswaps

– 165
– 279
65

X2

Resultaat geldmarkt tov benchmark (A3 + A4 – B3)1

– 49

B4
A5
A6
A7

Benchmark geldmarkt II
Floating rate notes (FRN) voor financiering leningen aan Fortis
Leningen aan Fortis Nederland
Euriborswaps voor Fortis portefeuille

– 12
– 121
258
– 122

X3

Resultaat Fortis portefeuille tov benchmark (A5 + A6 + A7 – B4)1

26

Z

Totaal resultaat tov benchmark (X1 + X2 + X3)1

492

515

negatief getal komt overeen met een negatief resultaat tov de benchmark

Het totale resultaat ten opzichte van de benchmark voor 2010 is € 492
mln. positief (Z). Dit resultaat is opgebouwd uit een positief resultaat van
€ 515 mln. (X1) voor de kapitaalmarkt ten opzichte van de benchmark en
een negatief resultaat ten opzichte van de benchmark van € 23 mln.
(– € 49 mln. + € 26 mln.) voor de geldmarkt (X2) inclusief het resultaat op
de leningen aan Fortis en de financiering daarvan (X3).
Positief resultaat kapitaalmarkt ten opzichte van de benchmark (€ 515
mln.)
Het resultaat van de kapitaalmarkt (A1 + A2) kan worden uitgesplitst in
een resultaat ten opzichte van de benchmarktransacties van vóór 2008
(B1) en een resultaat ten opzichte van de benchmark transacties uit 2008,
2009 en 2010 (B2).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXA, nr. 1

24

Beleidsartikelen

Resultaat kapitaalmarkt t.o.v. benchmark
Resultaat op swaps bij lange leningen en inkopen

B1
Benchmark transacties van vóór 2008
A1a Staatsschuld kapitaalmarkt uitgegeven voor 2008 incl. inkopen
A2a Kapitaalmarkt euribor swaps afgesloten voor 2008
X1a resultaat tov benchmark (A1a + A2a – B1)

Resultaat op uitgiftes en swaps in 2008/2009/2010

B2
Benchmark transacties 2008/2009/2010
A1b Staatsschuld kapitaalmarkt uitgegeven in 2008/2009/2010
A2b Kapitaalmarkt euribor swaps afgesloten in 2008/2009/2010

Total Cost
(in € mln)
– 6 227
– 8 872
2 624
– 21

Total Cost
(in € mln)
– 6 614
– 4 820
– 1 258

X1b resultaat tov benchmark (A1b + A2b – B2)

536

X1

515

resultaat kapitaalmarkt tov benchmark (X1a + X1b)

Het grootste deel van het resultaat van de kapitaalmarkt ten opzichte van
de benchmark (X1b) is het gevolg van kapitaalmarktuitgiftes en swaps in
2008, 2009 en 2010 (€ 536 mln.). Dit kan als volgt worden verklaard. De
staatscurve is gedaald in 2010 (figuur 4). Hierdoor is er op de benchmark
transacties (B2) en de uitgiftes (A1b en A1a) sprake van negatieve
resultaten (zie box 2). De swapcurve is in 2010 eveneens gedaald (figuur
5). In de jaren 2008 tot en met 2010 zijn per saldo meer payerswaps dan
receiverswaps afgesloten. In dat geval wordt er netto vaste rente betaald
en variabele rente ontvangen. Het resultaat over 2010 op dat deel van de
swapportefeuille is daardoor negatief (A2b). Doordat de spread (staat –
swap) is afgenomen – met andere woorden de staatscurve is sterker
gedaald dan de swapcurve – (figuur 6), is er in 2010 sprake van een
positief resultaat van de payerswaps ten opzichte van de benchmarkuitgiftes en een negatief resultaat van de receiverswaps ten opzichte van de
kapitaalmarktuitgiftes. De omvang van de in 2008, 2009 en 2010
afgesloten payerswaps is groter dan die van de receiverswaps. Ook is de
omvang van de benchmarkuitgifte cumulatief over 2008, 2009 en 2010
groter dan die van de kapitaalmarktuitgifte. Per saldo is hierdoor sprake
van een positief resultaat van € 536 mln. (X1b) voor de kapitaalmarkt
transacties (A1b) en swaps in 2008, 2009 en 2010 (A2b) ten opzichte van
de benchmark (B2).
Op de swaps en uitgiftes in de voorgaande jaren (A1a + A2a) is het
resultaat nagenoeg gelijk aan het resultaat op de benchmarktransacties
voor 2008 (B1) omdat het voor het grootste deel dezelfde transacties zijn.
Een klein negatief resultaat van € 21 mln. ten opzichte van de benchmark
(X1a) is gevolg van swaps die in omliggende segmenten zijn afgesloten
bij enkele lange leningen (– € 20,7 mln.) en enkele inkopen op onderhandse leningen en onder de inkoopfaciliteit1 (€ 0,2 mln.).
1
De inkoopfaciliteit biedt beleggers de
mogelijkheid om posities in ‘oude’ openbare
leningen met een uitstaand bedrag van
minder dan € 2,5 mld te verkopen aan de
Staat. De laatste lening die onder de inkoopfaciliteit viel was de 7,5% DSL die afliep op
15 april 2010.

Box 2: Opbouw resultaat
Bij een daling van het renteniveau worden leningen duurder en meer
waard voor de investeerder en minder waard voor de Staat.
Receiverswaps worden meer waard voor de Staat en payerswaps
worden minder waard als het renteniveau daalt. De uitgiftes in de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXA, nr. 1

25

Beleidsartikelen

benchmark worden ook minder waard bij een rentedaling, omdat
immers later tegen een lagere rente uitgegeven had kunnen worden.
In de schuldportefeuille wordt de benchmark benaderd door een
combinatie van leningen en swaps. Voor het resultaat ten opzichte
van de benchmark zijn daarom spreads van belang. De swapspread
is het verschil tussen de swaprente en het effectieve rendement op
een staatslening met een vergelijkbare resterende looptijd. Bij
uitgifte wordt deze spread vastgezet. Door veranderingen in de
spread nadat deze is vastgezet ontstaan marktwaardeverschillen die
het resultaat ten opzichte van de benchmark mede verklaren.
Figuur 4: staatscurve is gedaald in 2010

5,0
4,5
4,0
3,5
3,0
% 2,5
2,0
1,5
1,0
0,5
0
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28

Looptijd in jaren
Staatscurve 31-12-2009

Staatscurve 31-12-2010

Figuur 5: swapcurve is gedaald in 2010

4,5
4,0
3,5
3,0
2,5
%
2,0
1,5
1,0
0,5
0,0
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28

Looptijd in jaren
Swapcurve 31-12-2009

Swapcurve 31-12-2010

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXA, nr. 1

26

Beleidsartikelen

Figuur 6: spread staatsrente – swaprente is afgenomen in 2010

0,4
0,2
0,0
−0,2
%
−0,4
−0,6
−0,8
−1,0
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28

Looptijd in jaren
Spread staat – swap 31-12-2009
Spread staat – swap 31-12-2010

Negatief resultaat geldmarkt ten opzichte van de benchmark (€ 49 mln.)
In de benchmark wordt de geldmarkt gefinancierd tegen daggeldtarief
(EONIA). In praktijk wordt gefinancierd door een combinatie van
geldmarktinstrumenten en eoniaswaps. Door de uitgifte van leningen met
looptijden tot 1 jaar en het afsluiten van eoniareceiverswaps wordt met
uitzondering van beperkte positiename ook in de geldmarkt effectief tegen
daggeldtarief (EONIA) gefinancierd. Op de geldmarktinstrumenten is
sprake van een negatief resultaat (A3). Op de swaps is sprake van een
positief resultaat (A4). Per saldo is er over 2010 voor de geldmarkt sprake
van een groter negatief resultaat dan in de benchmark (B3). Het resultaat
van de geldmarkt ten opzichte van de benchmark is daardoor negatief
(X2). Dit wordt verklaard door twee tegengestelde effecten. In de eerste
plaats is de gemiddelde omvang van de geldmarkt in de schuldportefeuille (ca. € 58 mld.) groter dan de gemiddelde omvang van de geldmarkt
in de benchmark (ca. € 38 mld.). Effectief is door het afsluiten van
payerswaps weliswaar een deel van de geldmarktfinanciering uit de
schuldportefeuille omgezet naar kapitaalmarktfinanciering, maar dit kan
zonder vuistregel niet worden toegerekend en blijft dus zichtbaar in het
resultaat van de geldmarkt ten opzichte van de benchmark. Het gemiddelde daggeldtarief in 2010 bedroeg 0,43%. Hierdoor is sprake van een
negatief resultaat ten opzichte van de benchmark van ca. € 86 mln. In de
tweede plaats wordt door uitgifte van geldmarktinstrumenten in
looptijden variërend tot 1 jaar en afsluiten van eoniareceiverswaps een
spread ten opzichte van EONIA gerealiseerd. Effectief heeft de Staat zich
hierdoor in 2010 gefinancierd tegen EONIA min gemiddeld 6¼ basispunt.
Dit levert een positieve bijdrage aan het resultaat ten opzichte van de
benchmark van ca. € 36 mln. Door de twee tegengestelde effecten is voor
de geldmarkt (exclusief Fortis portefeuille) ten opzichte van de benchmark
per saldo sprake van een negatief resultaat van € 50 mln. Dit is het
gerealiseerde resultaat ten opzichte van de benchmark. Het verschil
tussen het negatieve total return resultaat van € 49 mln. ten opzichte van
de benchmark (X2) en de € 50 mln. negatief gerealiseerd resultaat wordt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXA, nr. 1

27

Beleidsartikelen

verklaard door een klein ongerealiseerd positief marktwaarde effect van
€ 1 mln. (zie paragraaf gerealiseerd en ongerealiseerd resultaat).
Positief resultaat op leningen aan Fortis en financiering daarvan (€ 26
mln.)
Door de daling in de swapcurve gedurende 2010 (figuur 5) is er sprake van
een positief resultaat van € 258 mln. op de leningen aan Fortis Nederland
(A6). Deze leningen worden gewaardeerd tegen de swapcurve plus een
opslag. Door de daling in de swapcurve staat er tegenover het positieve
resultaat op de leningen een negatief resultaat van € 122 mln. op de
euriborpayerswaps die in 2009 zijn afgesloten bij de Fortis leningen (A7).
Het positieve effect op de leningen aan Fortis weegt op tegen het
negatieve effect op de swaps, omdat niet bij alle leningen swaps zijn
afgesloten. Een deel van de leningen kent immers variabele rente en sluit
daardoor zonder swaps al aan bij de variabele rente van de financiering
die daartegenover staat.
De leningen aan Fortis zijn gefinancierd met Floating Rate Notes (FRN). De
FRNs worden gewaardeerd tegen de staatscurve. Op de FRN is sprake van
een negatief resultaat van € 121 mln. (A5). Doordat de spread tussen
swaprente en staatsrente in 2010 is afgenomen (figuur 6) is er per saldo in
2010 sprake van een positief resultaat van € 14 mln. (A5+A6+A7) op de
leningen aan Fortis, de financiering daarvan en de swaps voor risicomanagement. Dit positieve resultaat weegt ruimschoots op tegen het
negatieve resultaat in de benchmark van € 12 mln. (B4). Dit resultaat is
gevolg van financiering tegen daggeldtarief (EONIA). Per saldo resulteert
een positief resultaat van € 26 mln. ten opzichte van de benchmark voor
de Fortis portefeuille (X3).
Gerealiseerd en ongerealiseerd resultaat
Het resultaat ten opzichte van de benchmark kan worden uitgesplitst in
een gerealiseerd resultaat en een ongerealiseerd resultaat.
Resultaat tov benchmark – 2010

1

gerealiseerd

ongerealiseerd

Total Cost (in
€ mln)

– 3 863
– 5 791
– 8 755
– 583

– 2 364
– 823
– 4 937
1 950

– 6 227
– 6 614
– 13 692
1 366

316

200

515

B1
B2
A1
A2

Benchmark transacties voor 2008
Benchmark transacties 2008/2009/2010
Staatsschuld kapitaalmarkt
Kapitaalmarkt euriborswaps

X1

resultaat kapitaalmarkt tov benchmark (A1 + A2 – B1 – B2) 1

B3
A3
A4

Benchmark geldmarkt I
Staatsschuld geldmarkt
Geldmarkt eoniaswaps

– 165
– 281
66

1
2
–1

– 165
– 279
65

X2

resultaat geldmarkt tov benchmark (A3 + A4 – B3)1

– 50

1

– 49

B4
A5
A6
A7

Benchmark geldmarkt II
Floating rate notes (FRN) voor financiering leningen aan Fortis
Leningen aan Fortis Nederland
Euriborswaps voor Fortis portefeuille

– 12
– 165
174
– 56

0
44
84
– 67

– 12
– 121
258
– 122

X3

resultaat Fortis portefeuille tov benchmark (A5 + A6 + A7 – B4)1

– 35

61

26

Z

totaal resultaat tov benchmark (X1 + X2 + X3)1

231

262

492

negatief getal komt overeen met een negatief resultaat tov de benchmark

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXA, nr. 1

28

Beleidsartikelen

Het totale positieve resultaat ten opzichte van de benchmark over 2010 is
opgebouwd uit een positief gerealiseerd (€ 231 mln.) en een positief
ongerealiseerd resultaat (€ 262 mln.). Een positief gerealiseerd resultaat
ten opzichte van de benchmark impliceert dat de netto rentelasten over
2010 lager zijn geweest dan wanneer precies zo was gefinancierd als de
benchmark voorschrijft. Dit betekent echter nog niet dat in volgende jaren
de rentelasten voor de schuldportefeuille ook lager zullen zijn. Dit hangt
immers ook af van de toekomstige ontwikkeling van de rente en de
financieringskeuzen die in latere jaren worden gemaakt. Het positieve
ongerealiseerde resultaat ten opzichte van de benchmark laat zien dat,
ceteris paribus, de financieringskeuzen die in 2008, 2009 en 2010 zijn
gemaakt gunstig zijn ten opzichte van de benchmark.
De gerealiseerde resultaten voor de schuldportefeuille zijn terug te vinden
in de tabel budgettaire gevolgen van beleid. Dit is in de onderstaande
tabel inzichtelijk gemaakt.
Relatie met tabel 3 budgettaire gevolgen van beleid
(in € mln)
A1a Staatsschuld kapitaalmarkt
A2
Kapitaalmarkt euriborswaps
A7
Euriborswaps voor Fortis portefeuille

– 8 738
– 583
– 56

I

– 9 377

rentelasten vaste schuld (A1a+A2+A7)

A3a Staatsschuld geldmarkt
A5
Floating rate notes (FRN) voor financiering leningen aan Fortis

– 290
– 165

II

– 456

rentelasten vlottende schuld (A3a+A5)

A1b DDA fee

– 17

III

– 17

overige kosten schulduitgifte (A1b)

A3b Staatsschuld geldmarkt
A4
Geldmarkt eoniaswaps
A6
Leningen aan Fortis Nederland

9
66
174

IV

249

rentebaten vlottende schuld (A3b+A4+A6)
totaal rentelasten staatsschuld (I+II+III+IV–A6)
resultaat op leningen aan Fortis (A6)

– 9 774
174

A

totaal rentelasten staatsschuld (inclusief Fortis)

– 9 600

B

totaal rentelasten benchmark (B1+B2+B3+B4)
totaal gerealiseerd resultaat tov benchmark (A – B)

1

– 9 831
1

231

negatief getal komt overeen met een negatief resultaat tov de benchmark

Risicoparagraaf
Herfinancierings- en liquiditeitsrisico
De Staat heeft eind 2008 op verschillende manieren geïntervenieerd om
de financiële stabiliteit te bewaren. Als gevolg daarvan was er sprake van
extra financieringsbehoefte. De extra financieringsbehoefte is in 2008 in
eerste instantie opgevangen op de geldmarkt. De geldmarkt is voor een
AAA land doorgaans voldoende diep om schommelingen in de financieringsbehoefte veroorzaakt door onverwachte tegenvallers in het begro-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXA, nr. 1

29

Beleidsartikelen

tingssaldo snel op te vangen. Financiering op de kapitaalmarkt is hiervoor
minder geschikt, vanwege de lagere liquiditeit en bijbehorende negatieve
prijseffecten. Bovendien kan door de extra financieringsbehoefte initieel
op te vangen op de geldmarkt, worden vastgehouden aan een
voorspelbare en transparante uitgiftestrategie op de kapitaalmarkt.
Geldmarktfinanciering impliceert wel herfinanciering in het volgende jaar.
Dit risico wordt apart gemanaged. Liquiditeitstechnisch is het Agentschap
daarom sinds 2009 aan het verlengen door een twee keer zo groot
kapitaalmarktberoep dan voorheen (ca € 50 mld. versus € 25–30 mld.). De
geldmarkt neemt daardoor geleidelijk af, maar blijft voldoende groot om
te kunnen fungeren als buffer voor het opvangen van onverwachte
mutaties in het begrotingssaldo.
Renterisico
Naast liquiditeitstechnische verlenging is er in 2009 en 2010 ook sprake
geweest van rentetechnische verlenging door de inzet van swaps. Doordat
in 2009 en 2010 per saldo meer payerswaps zijn afgesloten dan receiverswaps is een deel van de geldmarkt effectief tegen de lange rente
gefinancierd (het renterisico is daardoor afgenomen). Tot en met 2008 was
er sprake van netto rentebaten op de swapportefeuille. Door de inzet van
renteswaps om het risico te verlagen is er in 2009 sprake van netto
rentelasten op de swapportefeuille. Dit zijn feitelijk de kosten voor
risicoreductie. Payerswaps zijn swaps waarbij de Staat een vaste rente
betaalt en een variabele rente ontvangt. Bij receiverswaps betaalt de Staat
een variabele en ontvangt een vaste rente. Dit impliceert dat een
vertekend beeld ontstaat over het risicoprofiel van de schuldportefeuille
als swaps buiten beschouwing worden gelaten.
Met renteswaps wordt het renterisico van de uitgifte op kapitaal- en
geldmarkt bijgestuurd tot dat van de beoogde 7-jaars gecentreerde
portefeuille. Bij uitgiftes op de kapitaalmarkt worden daarvoor
euriborswaps gebruikt en bij geldmarkttransacties eoniaswaps. In 2010
zijn er € 61,9 mld. euriborpayerswaps en € 50,9 mld. -receiverswaps
afgesloten. Door het nieuwe risicokader zijn de volumes in de
euriborswapportefeuille toegenomen (tot ca. € 419,6 mld. eind 2010). In
de eoniaswapportefeuille was altijd al sprake van relatief grote volumes
door de kortere looptijden (tot maximaal één jaar). Ter illustratie in 2010
zijn er voor € 190,2 mld. eoniaswaps afgesloten. Meer dan de helft
daarvan (ca. 60%) is binnen het lopende kalenderjaar afgelopen.
Valutarisico
Het Agentschap geeft sinds 2007 Commercial Paper uit in euro en
vreemde valuta met looptijden tot een jaar. Door uitgifte in vreemde
valuta wordt een grotere markt en goedkopere funding bereikt. Hierdoor
loopt de Staat echter wel valutarisico. Om dit risico op te heffen worden
valutaswaps afgesloten (GBP 3,6 mld, USD 58,6 mld en CHF 0,5 mld in
2010). De gemiddelde looptijd van de valutaswaps ligt rond 20 dagen voor
GBP en CHF en rond 37 dagen voor USD. De looptijden variëren van
enkele dagen tot een jaar.
Rente- en valutaswaps vormen integraal onderdeel van het risicobeleid.
Door het gebruik van swaps loopt de Staat echter wel kredietrisico.
Kredietrisico
Het Agentschap sluit swaps af onder een standaard contract (ISDA Master
Agreement). Het Agentschap sluit in principe alleen de meest voorkomende (plain vanilla) renteswaps en valutaswaps af en gebruikt geen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXA, nr. 1

30

Beleidsartikelen

complexere derivaten. Een credit support annex bij het ISDA contract
helpt het kredietrisico op tegenpartijen limiteren. In deze annex is
voorzien dat de tegenpartijen onderpand (cash of overheidspapier)
moeten storten wanneer een verplichting aan de Staat ontstaat. De annex
vereist niet dat de Staat onderpand stort bij tegenpartijen. Onderpand
wordt in de meeste gevallen bijgestort op basis van dagelijkse waardering
van de swaps. In principe worden swaps alleen afgesloten met Primary
Dealer (PD) of Single Market Specialist (SMS) die zeer kredietwaardig zijn
(tenminste twee van de drie ratings minimaal AA- van S&P/Fitch of Aa3
van Moody’s). Voor (nieuwe) partijen met lagere rating (A+ of A1) wordt
upfront onderpand vereist voordat swaps kunnen worden afgesloten. Als
één van de ratings wordt verlaagd tot beneden A (S&P/Fitch) of A2
(Moody’s) dan heeft het Agentschap de mogelijkheid tot onmiddellijke
afwikkeling (unwinden) van de swaps.
Het Agentschap loopt ook kredietrisico over overtollige gelden die tijdelijk
worden uitgezet. Om dit risico te beperken moeten tegenpartijen voldoen
aan minimale ratingeisen. Daarnaast wordt het kredietrisico beperkt door
zo min mogelijk ongedekt en niet voor langere periodes uit te zetten. Dit
betekent dat er bij voorkeur gebruik wordt gemaakt van buy sell back
transacties (gedekte deposito’s) waarbij onderpand in de vorm van
staatsobligaties bij het Agentschap wordt gestort. Mocht een tegenpartij
niet aan zijn verplichting kunnen voldoen dan kan dit onderpand worden
uitgewonnen. De kredietcrisis heeft geleid tot verdere aanscherping van
de regels.
Concentratierisico
Ter voorkoming van concentratierisico is er een limietsysteem. Het
limietsysteem schrijft voor welk deel van het totale kredietrisico op één
enkele tegenpartij mag worden gelopen. Kredietrisico zelf wordt (veelal)
gedekt door het onderpand. Concentratierisico is belangrijk bij default van
een tegenpartij. Bij default van een tegenpartij vallen swaptransacties weg
en ontstaat een openstaande positie voor de Staat. Deze positie moet
weer worden gesloten omdat er anders sprake is van een rente- of
valutarisico voor de Staat. Mocht de kleine kans dat een tegenpartij met
goede rating toch wegvalt zich voordoen, dan zou in beginsel het
onderpand voldoende moeten zijn om door het afsluiten van nieuwe
swaps de positie te sluiten (zonder dat daarvoor extra kosten moeten
worden gemaakt).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXA, nr. 1

31

Beleidsartikelen

4.2 Kasbeheer
4.2.1 Algemene beleidsdoelstelling
Optimaal kasbeheer van het Rijk en van de instellingen die aan de
schatkist zijn gelieerd.
Maatschappelijke effecten
Deelname aan het geïntegreerd middelenbeheer, ook wel schatkistbankieren genoemd, stelt deelnemers in staat hun middelen risicoloos aan te
houden in de schatkist. Door het schatkistbankieren worden de middelen
van het Rijk en de aan het Rijk gelieerde instellingen gebundeld. Dit levert
besparingen op voor de hele overheid.
Verder wordt het betalingsverkeer centraal aanbesteed. Banken worden
geprikkeld om diensten tegen zo gunstig mogelijke prijs/kwaliteitverhouding aan te bieden. Dit bevordert de betrouwbaarheid en efficiëntie
van het betalingsverkeer.
Succesfactoren
Het behalen van bovenstaande doelstelling hangt af van de volgende
factoren:
• De wens van mogelijke vrijwillige deelnemers om middelen met
minimaal risico bij de schatkist onder te brengen tegen de geldende
schatkisttarieven;
• De bekendheid met schatkistbankieren bij mogelijke vrijwillige
deelnemers;
• De resultaten van de centrale aanbesteding van het betalingsverkeer
van de rijksoverheid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXA, nr. 1

32

Beleidsartikelen

4.2.2 Budgettaire gevolgen artikel 2 Kasbeheer
Tabel 4: Budgettaire gevolgen van beleid art. 2 Kasbeheer (x € 1 mln.) 1
Algemene beleidsdoelstelling: Optimaal
kasbeheer van het Rijk en van de
instellingen die aan de schatkist zijn
gelieerd.

2006

2007

2008

2009

Realisatie
2010

Vastgestelde
begroting
2010

Verschil
2010

Uitgaven
Programma-uitgaven

3 625
3 623

4 028
4 026

6 968
6 966

17 996
17 996

6 020
6 019

10 985
10 985

– 4 965
– 4 966

Rentelasten
Verstrekte leningen
Mutaties in rekening-courant en
deposito’s 2
Uitgaven bij voortijdige beëindiging
leningen

2 134
1 379

2 485
1 210

2 048
1 903

1 821
7 616

1 941
4 070

2 067
1 521

– 126
2 549

110

330

3 015

8 558

0

7 396

– 7 396

0

0

0

0

8

0

8

2

2

2

1

1

2

–1

Ontvangsten

1 046

1 198

1 143

6 981

4 612

1 665

2 947

Programma-ontvangsten
Rentebaten
Ontvangen aflossingen
Mutaties in rekening-courant en
deposito’s2
Ontvangsten bij voortijdige beëindiging

1 046
464
579

1 198
462
736

1 143
506
634

6 981
525
6 455

4 612
508
2 642

1 665
643
1 012

2 947
– 135
1 630

0
3

0
0

0
3

0
1

1 375
87

–
–

1 375
87

Apparaatuitgaven

1

Als gevolg van afronding in miljoenen kan de som der delen afwijken van het totaal.
De posten uitgaven mutaties in rekening-courant en deposito’s en ontvangsten mutaties in rekening-courant en deposito’s zijn gesaldeerd
weergegeven.
2

Rentelasten
De rentelasten zijn lager dan begroot. De belangrijkste oorzaak is het
lagere korte rentetarief.
Verstrekte leningen en ontvangen aflossingen
De verstrekte leningen zijn aanzienlijk hoger dan verwacht. De belangrijkste oorzaak is de lening die aan het ministerie van Binnenlandse Zaken
en Koninkrijksrelaties (BZK) is verstrekt t.b.v. de overname van de schuld
van Antilliaanse schuldtitels. Deze lening bedraagt € 1,6 mld. Afgezien
van deze lening komt de raming circa € 0,9 mld. hoger uit. Zowel aan de
baten-lastendiensten als aan de RWT’s is meer geleend dan was geraamd.
De ontvangen aflossingen vallen eveneens hoger uit dan geraamd in de
begroting 2010. Dit kan grotendeels worden verklaard door de aflossingen
van Prorail.
Mutaties in rekening-courant en deposito’s
Deelnemers aan het schatkistbankieren houden via een rekening-courant
tegoed en/of deposito hun middelen aan in de schatkist. Een daling van
het rekening-courant saldo of van de aangehouden middelen in deposito
vormt een uitgave voor het Rijk, omdat minder middelen in de schatkist
worden aangehouden. Andersom geldt dat een stijging van het saldo
rekening-courant of van de aangehouden deposito’s als een ontvangst
telt; er worden immers meer middelen in de schatkist aangehouden. Het
leeuwendeel wordt verklaard door de ontwikkeling bij de sociale fondsen.
De saldi zijn meer gestegen dan werd aangenomen bij de begroting.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXA, nr. 1

33

Beleidsartikelen

Voortijdige beëindiging
De mutaties bij voortijdige beëindiging van leningen wordt voor het
leeuwendeel verklaard door de voortijdige aflossing van een lening van
Prorail. Dit was niet meegenomen in de raming van begroting 2010.
4.2.3 Operationele doelstellingen
Operationele doelstelling 1
Het kasbeheer van de rijksoverheid en de aan haar gelieerde instellingen
doelmatig inrichten.
Maatschappelijk effect
Publieke middelen worden risicoloos en tegen lage rentekosten beheerd.
Instrumenten/activiteiten
• De verplichting tot het in de schatkist aanhouden van de middelen van
departementen, baten-lastendiensten, sociale fondsen, begrotingsfondsen en rechtspersonen met een wettelijke taak;
• Het via centrale financiering kunnen voorzien in de leenbehoefte van
instellingen die deelnemen aan het geïntegreerd middelenbeheer;
• Het begeleiden en adviseren van de deelnemende instellingen;
• Het benaderen van instellingen die op vrijwillige basis hun gelden
mogen aanhouden in de schatkist met de daarbij behorende
faciliteiten.
Tabel 5: Prestatiegegevens met betrekking tot de deelname van rechtspersonen met wettelijke taak (RWT’s)
Indicator

Aandeel deelnemende RWT’s
Totale voordeel publieke sector
(Als gevolg van deelname RWT’s in € mln.):

Realisaties

Streefwaarde

Realisatie

2008

2009

2010

2010

146

169

194

181

7

100

10

130

Aantal deelnemers
Het aantal integraal deelnemende RWT’s is in 2010 per saldo toegenomen
met 12 en komt per ultimo 2010 uit op 181. Dit is lager dan de streefwaarde uit de begroting. De nieuwe instroom in 2010 bestaat uit 14
onderwijsinstellingen, één provincie en vijf overige rechtspersonen met
een wettelijke taak. In 2010 hebben acht instellingen hun deelname aan
het schatkistbankieren beëindigd. Bij vier instellingen kwam dit door
fusies of door de opheffing van de wettelijke of publieke taak. Door vier
instellingen is aangegeven dat de lage creditrente aanleiding was het
opzeggen van de deelname aan schatkistbankieren.
In 2010 zijn vier gemeenten hun subsidiegelden voor het project Spoorse
Doorsnijdingen gaan aanhouden in de schatkist. Deze tellen niet mee bij
het aantal nieuwe deelnemers.
Baten Schatkistbankieren voor de publieke sector:
Door het aanhouden van de middelen hoeft de Staat minder te lenen en
bespaart zij rentekosten. Hier staat weliswaar een rentevergoeding voor
het aanhouden van de middelen tegenover, maar per saldo is er een
voordeel. Het financiële voordeel voor de deelnemers wordt bepaald door
de verschillen tussen tarieven gehanteerd door de Staat en private
banken. Het voordeel voor de deelnemer is niet eenduidig vast te stellen,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXA, nr. 1

34

Beleidsartikelen

omdat dit sterk bepaald wordt door de situatie op de financiële markten
alsmede de individuele situatie van de instelling.
Voor 2010 is het financiële voordeel voor de publieke sector berekend op
€ 130 mln1. Het voordeel was in de begroting 2010 geraamd op € 10 mln.
Het voordeel was zeer voorzichtig geraamd vanwege de grote
onzekerheid en de hoge volatiliteit op de financiële markten. Door de lage
korte rente in 2010 waren de rentekosten over de aangehouden middelen
lager dan verwacht.
Operationele doelstelling 2
Het betalingsverkeer van het Rijk betrouwbaar en efficiënt afwikkelen.
Maatschappelijk effect
Optimale prijs-kwaliteitsverhouding van het betalingsverkeer van het Rijk.
Goed functionerend betalingsverkeer van en naar het Rijk draagt bij aan
de betrouwbaarheid van de overheid.
Instrumenten/activiteiten
Regelmatig de lopende contracten betalingsverkeer opnieuw aanbesteden.
Meetbare gegevens
Gemiddeld stukstarief van de binnenlandse betalingen van de rijksoverheid.
Het gemiddelde stukstarief voor 2010 is uitgekomen op 3 cent. Dit ligt
hoger dan de streefwaarde van 2,9 cent geraamd in begroting 2010. Dit is
te verklaren door een verandering in de opbouw t.o.v. voorgaande jaren.
Het stukstarief van afgelopen jaren betrof uitsluitend het tarief voor de
bulk producten. Het tarief voor 2010 bevat ook duurdere producten zoals
buitenlandoverboekingen.
Tabel 6: Prestatiegegevens
Indicator

Gemiddeld stukstarief:
– absoluut (in eurocenten)

2008

2009

Streefwaarde
2010

Realisatie 2010

3

3

2,9

3

1
Conform Beleidsdoorlichting Schatkistbankieren, kamerstuk 31 935, nr. 3.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXA, nr. 1

35

Beleidsartikelen

4.2.4 Overzicht afgeronde onderzoeken

Overig evaluatieonderzoek

1

Onderzoek
Onderwerp

AD of
OD 1

A. Start
B. Afgerond

Vindplaats

Aanbesteding betalingsverkeer
Belastingdienst

OD 2

A. 2009
B. 2010

http://ted.europa.eu/
udl?uri=TED:NOTICE:3629822010:TEXT:NL:HTML

AD = Algemene Doelstelling; OD = Operationele Doelstelling

Beleidswijzigingen n.a.v. beleidsdoorlichting 2009
De beleidsdoorlichting schatkistbankieren is 12 november 2009 aangeboden aan de Tweede Kamer. Naar aanleiding van de conclusies uit de
beleidsdoorlichting is in 2010 een aantal beleidswijzigingen doorgevoerd.
De omvangvereisten voor deelname zijn versoepeld, waardoor ook
relatief kleinere instellingen de mogelijkheid krijgen om te schatkistbankieren. Daarnaast zijn de internet faciliteiten van schatkistbankieren
uitgebreid met o.a. het online plaatsen van deposito’s en de richtlijnen die
gelden voor het afbouwen van beleggingen voor deelnemers die
besluiten te gaan schatkistbankieren versoepeld om deelname aan
schatkistbankieren zijn aantrekkelijker te maken.
Aanbesteding betalingsverkeer belastingdienst
In 2010 is perceel A, het betalingsverkeer van de Belastingdienst,
Europees aanbesteed. Bij deze aanbesteding is het perceel opgesplitst in
twee deelpercelen, het inkomende betalingsverkeer van de Belastingdienst (perceel A1) en het uitgaande betalingsverkeer van de Belastingdienst (perceel A2). Beide deelpercelen zijn gegund aan ING Bank N.V. Het
contract gaat in op 1 mei 2011 voor een periode van vier jaar, met een
eenmalige en eenzijdige optie voor de opdrachtgever tot verlenging met
een periode van 3 jaar.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXA, nr. 1

36

Beleidsartikelen

5. NIET-BELEIDSARTIKEL
5.1 Budgettaire gevolgen niet-beleidsartikel
Tabel 8: budgettaire gevolgen nominaal en onvoorzien (x € 1 00)
Nominaal en onvoorzien

Realisatie

Vastgestelde
begroting

Verschil

2006

2007

2008

2009

2010

2010

2010

Verplichtingen

0

0

0

0

0

0

0

Uitgaven
Prijsbijstelling
Loonbijstelling

0
0
0

0
0
0

0
0
0

0
0
0

0
0
0

0
0
0

0
0
0

5.2 Toelichting tabel budgettaire gevolgen van beleid
De loon- en prijsbijstelling is tussen de 1e en 2e suppletoire begroting
uitgedeeld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXA, nr. 1

37

Beleidsartikelen

6. BEDRIJFSVOERINGSPARAGRAAF
Inleiding
Er wordt op een gestructureerde wijze aandacht besteed aan de bedrijfsvoering. Op basis van periodieke informatie over de beleids- en bedrijfsvoeringsprocessen en de risico’s die daarbij naar voren komen, wordt
systematisch bewaakt of de doelstellingen op doelmatige en rechtmatige
wijze worden gerealiseerd. Waar nodig wordt bijgestuurd.
Rechtmatigheid
Het afgelopen jaar heeft bij het Agentschap een fraude plaatsgevonden bij
de behandeling van verjaarde waarden. Om herhaling te voorkomen is het
proces verjaarde waarden in overleg met de accountantsdienst herzien en
er zijn bijeenkomsten geweest om de cultuur aan te scherpen. Daarnaast
is er een start gemaakt om alle betaalprocessen bij het Ministerie door te
lichten.
Er zijn geen onrechtmatigheden en/of onzekerheden geconstateerd die de
tolerantiegrens op artikelniveau cq. hoofdstukniveau overschrijden.
Totstandkoming van niet-financiële beleidsinformatie
Op basis van de mij beschikbare informatie zijn er geen belangrijke
tekortkomingen geconstateerd in de totstandkoming van niet-financiële
beleidsinformatie.
Conclusie
Over het begrotingsjaar 2010 is sprake geweest van beheerste bedrijfsprocessen. De bedrijfsprocessen voorzien tevens in waarborgen voor een
rechtmatige begrotingsuitvoering.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXA, nr. 1

38

C JAARREKENING
7. VERANTWOORDINGSSTAAT VAN NATIONALE SCHULD
Departementale verantwoordingsstaat (jaarverslag) 2010 van de Nationale Schuld (IXA) (x € 1 000)

Art. Omschrijving

(1)

(2)

(3)=(2)–(1)

Oorspronkelijk vastgestelde begroting

Realisatie 1

Verschil realisatie en oorspronkelijkv
astgestelde begroting

Verplichtingen
TOTAAL

45 449 478

58 808 237

01
02

Beleidsartikelen
Financiering Staatsschuld
Kasbeheer

34 464 414
10 985 064

45 449 478
34 464 414
10 985 064

58 808 237
57 153 161
1 655 076

03

Niet-beleidsartikelen
Nominaal en onvoorzien

0

0
0

0
0

De gerealiseerde bedragen zijn steeds naar boven afgerond.

Verplichtingen

37 229 873
6 020 180

Uitgaven Ontvangsten

43 250 053

58 003 938

43 250 053
37 229 873
6 020 180

58 003 938
53 392 192
4 611 746

0
0

0
0

Verplichtingen

Uitgaven Ontvangsten

– 2 199 425

– 804 299

2 765 459
– 4 964 884

– 2 199 425
2 765 459
– 4 964 884

– 804 299
– 3 760 969
2 956 670

0

0
0

0
0

Beleidsartikelen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXA, nr. 1

1

Uitgaven Ontvangsten

39

Beleidsartikelen

8. SALDIBALANS
Ministerie van Financiën – Nationale Schuld (IXA)
Saldibalans per 31 december 2010 (bedragen x € 1 000)
DEBET
OMSCHRIJVING
1.

3.

Uitgaven t.l.v. de begroting
2009
Uitgaven t.l.v. de begroting
2010
Liquide middelen

4.
5.

CREDIT
31-12-2010

31-12-2009

OMSCHRIJVING
2.

62 975 969
43 250 052
12

19 6.

Rekenig-courant RHB
Uitgaven buiten begrotingsverband
5a. Kas-transverschillen
Sub-totaal

19 033 621

7 627 523

3 978 850
5 190 527
71 453 062

4 626 264
3 611 288
78 841 063

8.

17 923 061

20 052 630 8a.

Extra-comptabele vorderingen

9.

Ontvangsten t.g.v. de begroting
2009
Ontvangsten t.g.v. de begroting
2010
Ontvangsten buiten begrotingsverband

31-12-2010

31-12-2009

67 512 744
58 003 937
13 449 125

11 328 319

Sub-totaal

71 453 062

78 841 063

Tegenrekening extracomptabele vorderingen
Extra-comptabele schulden

17 923 061
310 709 747

20 052 630
287 067 182

0

0

400 085 870

385 960 875

9a. Tegenrekening extracomptabele schulden
10. Voorschotten

310 709 747
0

287 067 182
0 10a. Tegenrekening voorschotten

Totaal-generaal

400 085 870

385 960 875

Totaal-generaal

8.1 Toelichting bij de saldibalans per 31 december 2010
Algemene toelichting
Alle bedragen zijn opgenomen tegen nominale waarden en vermeld in
duizenden euro’s tenzij anders aangegeven. Relevante posten worden
hieronder nader toegelicht. Hierbij is de nummering van de saldibalans
aangehouden. Door afronding van bedragen op duizenden euro’s, kunnen
totaaltellingen niet aansluiten bij de som der delen.
Specifieke toelichting per saldibalanspost
1. Uitgaven ten laste van de begroting
Deze post bevat de nog niet met het ministerie van Financiën (Rijkshoofdboekhouding) verrekende begrotingsuitgaven 2010. Verrekening van de
begrotingsuitgaven zal plaatsvinden nadat de Slotwet door de StatenGeneraal is vastgesteld.
2. Ontvangsten ten gunste van de begroting
Deze post betreft de nog niet met het ministerie van Financiën (Rijkshoofdboekhouding) verrekende begrotingsontvangsten 2010. Verrekening
van de begrotingsontvangsten zal plaatsvinden nadat de Slotwet door de
Staten-Generaal is vastgesteld.
3. Liquide middelen
De liquide middelen bestaan uit de saldi op bank- en girorekeningen en bij
de kasbeheerders aanwezige kasgelden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXA, nr. 1

40

Beleidsartikelen

4. Rekening-courant Rijkshoofdboekhouding
Deze post geeft de financiële verhouding met de Rijkshoofdboekhouding
weer. Er zijn drie rekening-courantverhoudingen nl. Geïntegreerd
Middelen Beheer, het Partieel Schatkistbankieren en het Agentschap. De
bedragen zijn per 31 december 2010 in overeenstemming met de opgaven
van de Rijkshoofdboekhouding.
5. Uitgaven buiten begrotingsverband
Deze post kan als volgt worden gespecificeerd.

Te realiseren (dis)agio
Vooruitbetaalde rente onderhandse leningen
Te ontvangen rente swaps
Vooruitbetaalde disconto
Te ontvangen rente vlottende schuld
CO2-veiling
Te ontvangen rente m.b.t. GMB
Totaal

Ultimo 2010

Ultimo 2009

– 1 446 345
323
4 839 142
89 467
195 663
0
300 600

122 078
346
3 848 090
88 844
211 823
57
355 025

3 978 850

4 626 263

5a. Kas-transverschillen
Op deze rekening zijn de bedragen opgenomen welke zijn verantwoord in
de uitgaven en ontvangsten, maar nog niet daadwerkelijk in de kas zijn
uitgegeven en ontvangen.
De begrotingsuitgaven en ontvangsten worden sinds 2002 niet op kas-,
maar op transactiebasis verantwoord.
6. Ontvangsten buiten begrotingsverband
Deze post kan als volgt worden gespecificeerd.
Ultimo 2010

Ultimo 2009

Te betalen rente onderhandse leningen
Te betalen rente openbare schuld
Te betalen rente swaps
Te betalen rente vlottende schuld
Derden van het Agentschap
Te betalen rente m.b.t. GMB

66 306
6 119 838
4 755 003
127 977
2 355 777
24 224

49 903
5 620 093
4 017 869
109 565
1 509 941
20 948

Totaal

13 449 125

11 328 319

Ultimo 2010

Ultimo 2009

Callgeldleningen u/g
Extra-comptabele vorderingen
Loans
Overige
Sell/Buy Back transtransacties
Verstrekte leningen batenlasten-diensten
Verstrekte leningen RWT’s en derden

0
0
4 575 000
0
0
8 262 150
5 085 911

0
0
7 825 000
60
307 754
7 601 445
4 318 371

Totaal

17 923 061

20 052 630

8. Extra-comptabele vorderingen
Deze post kan als volgt worden gespecificeerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXA, nr. 1

41

Beleidsartikelen

De lening aan het ministerie van Binnenlandse Zaken ten behoeve van de
overname van de Antilliaanse schuld van € 1,6 mld. en de aflossingen van
PRORAIL zijn verwerkt. De stand van de verstrekte leningen RWT’s en
derden is ultimo 2010 per saldo aanzienlijk hoger dan geraamd (ruim
€ 750 mln.).
9. Extra-comptabele schuld
Deze post kan als volgt worden gespecificeerd.
Ultimo 2010

Ultimo 2009

Vaste schuld
– Staatsschuld

243 051 740

213 204 100

Vlottende schuld
– Dutch Treasury Certificates
– Callgeldleningen o/g
– Sell/Buy Back transacties
– European Commercial Paper (ECP)
– Onderhands Floating Rate Note (FRN)
– RC baten-lastendiensten
– RC RWT’s en derden
– RC Sociale Fondsen
– Overig

47 900 000
3 265 000
16 927
5 417 657
7 000 000
1 590 021
2 089 063
– 3 296 729
0

52 190 000
3 095 000
431 424
5 463 259
10 000 000
1 595 366
2 056 066
– 3 522 227
0

202 000
3 474 068

224 100
2 330 094

310 709 747

287 067 182

Overige schuld
– Deposito’s baten-lastendiensten
– Deposito’s RWT’s en derden
Totaal

De extra-comptabele schulden hebben betrekking op in het verleden
binnen begrotingsverband geboekte ontvangsten, waarvan op termijn
nog verrekening met derden zal plaatsvinden. Deze post betreft voornamelijk de vaste staatsschuld (€ 243,1 mld.), vlottende staatsschuld (€ 63,6
mld.) en daarnaast bevatten de extra-comptabele schulden ook de
schulden die betrekking hebben op de verhoudingen tussen de RHB en de
deelnemers aan geïntegreerd middelenbeheer.
De rekening-courant tegoeden vallen onder de vlottende schuld omdat ze
direct opvraagbaar zijn.
Instellingen die deelnemen aan het geïntegreerd middelenbeheer kunnen
lenen. De afgesloten leningen zijn vorderingen van de Staat op de
deelnemers. De vorderingen bedragen ultimo 2010 € 13,3 mld. Aan de
Baten lasten diensten is € 8,3 mld. uitgeleend en € 5,1 mld. aan Rechtpersonen met wettelijke taak. De vordering is inclusief een lening aan het
ministerie van Binnenlandse Zaken ten behoeve van de overname van de
Antilliaanse schuld op 10 oktober 2010. De gewogen gemiddelde looptijd
van de leningen bedraagt bij de Baten lasten diensten circa 9,4 jaar en bij
Rechtpersonen met wettelijke taak circa 14,6 jaar.
Instellingen kunnen ook deposito’s plaatsen. Hierdoor ontstaat een schuld
van de Staat aan de deelnemers. De deposito’s zijn voor het overgrote
deel kortlopend. Het zijn vooral de Rechtpersonen met wettelijke taak die
deposito’s hebben uitstaan. Baten lasten diensten hadden op 31 december
€ 0,2 mld. uitstaan. Rechtpersonen met wettelijke taak € 3,4 mld. De
gewogen gemiddelde looptijd bij de Baten lasten diensten was circa 5
maanden. Bij de Rechtpersonen met wettelijke taak bedroeg de gemiddelde looptijd circa 10 maanden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXA, nr. 1

42

Beleidsartikelen

Voor een specificatie naar uitgiftejaar van de stand van de vaste schuld
per 31 december 2010 wordt verwezen naar het onderstaande overzicht.
Specificatie van de vaste schuld naar jaar van uitgifte per 31 december 2010 (bedragen
x 1 mln. euro) 1
Jaar van uitgifte

Openbaar

Onderhands

Totaal

Vóór 1991
1991
1992
1993
1994
1995
1996/1997
1998
1999/2000
2001
2002
2003
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
Totaal 2

27,0
0
0
9 806,5
0
0
0
10 983,8
0
14 076,0
14 064,0
14 983,0
14 324,8
26 076,2
17 574,5
13 155,0
27 328,0
40 842,3
37 126,5
240 367,6

67,2
228,2
757,6
150,4
55,2
67,3
0
38,1
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
1 320,2 1
2 684,2

94,2
228,2
757,6
9 956,9
55,2
67,3
0
11 021,9
0
14 076,0
14 064,0
14 983,0
14 324,8
26 076,2
17 574,5
13 155,0
27 328,0
40 842,3
38 446,7
243 051,8

1
Jaar van eerste uitgifte betekent dat ingeval van een heropening van een lening, het bedrag
wordt opgenomen bij het oorspronkelijke jaar van eerste uitgifte van de (heropende) lening
1
Verplichtingen uit hoofde van schuldtitels uitgegeven door het land Nederlandse Antillen en
het eilandgebied Curaçao, overgenomen door de Nederlandse Staat per 10 oktober 2010
2
Door afronding kan de som van de componenten afwijken van het totaal.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXA, nr. 1

43

Beleidsartikelen

D. BIJLAGE
9.1 Lijst met afkortingen
BBP
CHF
CP
DDA
DSL
DTC
EMU
EONIA
Euribor
GBP
GMB
RWT
USD

Bruto Binnenlands Product
Zwitserse Frank
Commercial Paper
Dutch Direct Auction
Dutch State Loan
Dutch Treasury Certificate
Economische en Monetaire Unie
European OverNight Index Average
Euro Interbank Offered Rate
Pond Sterling
Geïntegreerd Middelen Beheer
Rechtspersoon met een Wettelijke Taak
United States Dollar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXA, nr. 1

44

Beleidsartikelen

9.2 Begrippenlijst
Agio
De premie die wordt betaald boven op de nominale waarde van een
obligatie. Als de couponrente van een lening hoger is dan de marktrente,
heeft de betreffende lening een agio.
AOW-spaarfonds
Fonds waarin de, voor de toekomstige AOW-uitgaven geoormerkte
schuldreductie wordt bijgehouden. Hiertoe vinden vanaf 1997 stortingen
in het fonds plaats en over de als geheel ten gunste van het fonds
geboekte bedragen wordt jaarlijks rente bijgeboekt. Het fonds maakt deel
uit van de collectieve sector.
Baten-lastendienst
Een onderdeel van de rijksoverheid waarvoor afwijkende beheersregels
gelden gericht op het bevorderen van bedrijfsmatig werken. Belangrijk
aspect hierbij is dat het batenlastenstelsel wordt toegepast en de dienst
toegang heeft tot een leen- en depositofaciliteit bij de minister van
Financiën.
Commercial Paper (CP)
Schuldbewijzen met een looptijd tot 1 jaar die kunnen worden ingezet om
(tijdelijke) kastekorten van het Rijk te financieren. CP is een geldmarktinstrument dat wordt uitgegeven en verhandeld op discontobasis. CP kent
flexibele uitgiftemomenten en looptijden. Bovendien bestaat de
mogelijkheid uit te geven in vreemde valuta. CP is een aanvulling op het
DTC programma.
Comptabiliteitswet 2001
In de Comptabiliteitswet 2001 is het beheer van de financiën van het Rijk
vastgesteld. De diverse hoofdstukken in deze wet gaan in op onder andere
de begroting, het begrotingsbeheer en de bedrijfsvoering van het Rijk, het
toezicht van de ministers en de verantwoording van het Rijk.
Deposito
Het deposito is geld dat door een belegger voor een bepaalde rentevaste
periode tegen een rentevergoeding is ondergebracht bij een bank of – in
het geval van geïntegreerd middelenbeheer – bij de schatkist van de
rijksoverheid. De looptijd van een deposito kan variëren van een dag
(zogeheten daggeld) tot meerdere jaren.
Dutch State Loans (DSL’s)
Engelse benaming voor Nederlandse staatsleningen.
Dutch Treasury Certificates (DTC’s)
Engelse benaming voor Nederlands schatkistpapier. Schuldbewijzen met
een korte looptijd uitgegeven door het Rijk om tijdelijke kastekorten van
het Rijk te financieren. DTC’s worden uitgegeven en verhandeld op
discontobasis. DTC wordt uitgegeven in looptijden tot en met 1 jaar op
vooraf vastgestelde data.
EMU-schuld
Het totaal van de uitstaande leningen ten laste van de gehele collectieve
sector. Dit is de optelsom van de uitstaande leningen ten laste van het
Rijk, de sociale fondsen en de lokale overheid, minus de onderlinge

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXA, nr. 1

45

Beleidsartikelen

schuldverhoudingen tussen deze drie subsectoren. De EMU-schuld is een
brutoschuldbegrip.
Eoniaswap
Een eoniaswap is een renteswap, waarbij een vaste rente wordt geruild
tegen de variabele eonia rente (European OverNight Index Average).
Eonia is de gemiddelde daggeld rente, die dagelijks wordt vastgesteld
door de ECB.
Euriborswap
Een Euriborswap is een renteswap, waarbij een vaste rente wordt geruild
tegen een variabele Euribor rente (Euro Interbank Offered Rate). Een
Euribor-tarief kan betrekking hebben op verschillende duren, maar
meestal wordt het 6-maands tarief bedoeld.
Gecentreerde portefeuille
Een portefeuille die gekenmerkt wordt door een gelijkmatig aflosprofiel
dat in stand gehouden kan worden door voortdurend in één en dezelfde
looptijd leningen uit te geven.
Geïntegreerd middelenbeheer
Het bundelen van publieke middelen gericht op een doelmatig kasbeheer.
Publieke middelen zijn middelen die verkregen zijn bij of krachtens de wet
ingestelde heffing(en).
Gevestigde schuld
Leningen met een oorspronkelijke looptijd van meer dan één jaar. Wordt
veelal aangeduid met de term vaste schuld.
Liquiditeit
In een markt met voldoende liquiditeit kunnen grote aan- en verkooporders verhandeld worden zonder dat dit een substantieel effect op de
prijs (koers) heeft.
Nationale schuld
Vaste (gevestigde) en vlottende schuld van de Staat zoals die samenhangt
met het artikel Financiering staatsschuld en het artikel Kasbeheer in deze
begroting.
Primary Dealers
Sinds 1999 maakt de Staat gebruik van een stelsel van Primary Dealers
voor de distributie en promotie van Nederlandse staatsleningen. Het
stelsel bestaat op dit moment (in 2010) uit 15 banken. Bij het samenstellen
van de groep Primary Dealers wordt veel aandacht besteed aan een goede
balans tussen banken die zijn gericht op de lokale, de regionale, en de
mondiale markten. Deze balans is gewenst met het oog op het bereiken
van een brede spreiding aan eindbeleggers in Nederlandse staatsobligaties.
Het belangrijkste doel van de samenwerking met de Primary Dealers is
om de markt voor Nederlandse staatsleningen liquide te houden. Met alle
Primary Dealers is een éénjarig contract aangegaan. De Primary Dealers
verplichten zich om DSL’s af te nemen, te verspreiden en te promoten. Tot
de verplichtingen hoort ook een maandelijkse rapportage over de
verrichte activiteiten op de secundaire markt en het quoteren van DSL’s en
DTC’s. Tegenover deze verplichtingen staat het exclusieve recht om DSL’s
bij het Agentschap af te nemen en gebruik te maken van de repo- en
stripfaciliteit. De Primary Dealers ontvangen daarnaast een provisie die

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXA, nr. 1

46

Beleidsartikelen

onder andere afhankelijk is van de afgenomen hoeveelheid DSL’s bij
emissies.
Rechtspersoon met een Wettelijke Taak (RWT)
Een zelfstandige organisatie die in een wet geregelde taak uitvoert met
behulp van publiek geld, welk geld is verkregen bij of krachtens de wet
ingestelde heffing.
Rekening-courant
Een rekening waarover in de regel giraal betalingsverkeer wordt
afgewikkeld en waaruit (een deel van) de onderlinge financiële
verhouding is op te maken tussen de houder van de rekening en de
instelling alwaar de rekening wordt aangehouden.
Rekenrente
Boekhoudkundig veronderstelde rente in begroting en meerjarencijfers.
Renteswap
Een renteswap is een contract tussen twee partijen waarin wordt
overeengekomen om gedurende de looptijd een vaste rente te ruilen
tegen een variabele rente (meestal 6 of 3 maanden).
Repofaciliteit
Een instrument om de liquiditeit van staatsleningen en DTC’s te garanderen. Onder bepaalde condities kunnen Primary Dealers (en in het geval
van DTC’s ook Single Market Specialists) in geval van schaarste staatsleningen of DTC’s lenen van de Staat tegen een vergoeding.
Schatkistsaldo
Saldo op de rekening van het Rijk bij De Nederlandsche Bank.
Single Market Specialists
Een aantal geselecteerde banken die naast de Primary Dealers deelnemen
aan het DTC-marktstelsel, een in 2001 op initiatief van de Nederlandse
Staat gestart marktstelsel. Onderdeel van het stelsel is de quotering van
DTC’s. In het stelsel nemen zowel Primary Dealers als een aantal
geselecteerde banken deel, die zich Single Market Specialists mogen
noemen. Naast de verplichting tot het quoteren krijgen deze partijen
exclusief toegang tot de elektronische veilingen van DTC’s. Ook kunnen
de partijen beroep doen op een repofaciliteit voor DTC’s.
Staatsschuld
Het totaal van de uitstaande geldelijke leningen van de Staat (vaste en
vlottende schuld) is de bruto staatsschuld. Leningen met een oorspronkelijke looptijd van meer dan één jaar vormen de vaste (gevestigde)
staatsschuld. Leningen met een oorspronkelijke looptijd van maximaal
één jaar vormen de vlottende staatsschuld. Soms wordt een ruimere
definitie gebruikt voor de vlottende staatsschuld, namelijk bestaande uit
leningen met een oorspronkelijke looptijd van maximaal twee jaar. De
staatsschuld is niet gelijk aan de EMU-schuld, die een breder begrip meet.
Strip- en destripfaciliteit
Een stripfaciliteit stelt beleggers in staat een bepaalde lening te
ontbinden. Dat betekent dat de hoofdsom en elk van de coupons van de
specifieke lening apart verhandeld kunnen worden. Een destripfaciliteit
daarentegen biedt de mogelijkheid om een reeks van coupons aan een
hoofdsom te binden en op deze manier een nieuwe lening te creëren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXA, nr. 1

47

Beleidsartikelen

Vaste schuld
Leningen met een oorspronkelijke looptijd van meer dan één jaar. Wordt
ook wel gevestigde schuld genoemd.
Vlottende schuld
Leningen met een oorspronkelijke looptijd van maximaal één jaar.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXA, nr. 1

48