Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

29 689

Herziening Zorgstelsel

Nr. 560

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN
SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 25 november 2014
Met deze brief zend ik u vier onderzoeken op het gebied van de risicoverevening die zijn uitgevoerd in opdracht van het Ministerie van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport; een onderzoek naar overbetaling van
ouderen en chronisch zieken, een onderzoek naar ondercompensatie van
verzekerden die voorgaand jaar verpleging en verzorging kregen en de
kwantitatieve analyse van het risicovereveningssysteem voor somatische
zorg over 2009 en de kwantitatieve analyse van het risicovereveningssysteem van de geneeskundige GGZ en het eigen risico over 20091.
Overbetaling ouderen en chronisch zieken
Dit onderzoek heb ik in het dertigledendebat over risicoselectie van
17 april 2014 aan de Tweede Kamer toegezegd. Overbetaling is een
aanbeveling uit onderzoek waarin voorspelbare verliezen voor specifieke
groepen van ouderen en chronisch zieken zijn gepresenteerd2. In mijn
brief van 19 september jongstleden heb ik u reeds geïnformeerd over de
voorlopige uitkomsten3. In die brief heb ik toegezegd dat ik u na afronding
van het onderzoek zou informeren over de definitieve uitkomsten.
Met overbetaling wordt bedoeld de opwaartse aanpassing van de
compensaties uit het risicovereveningsmodel om ondercompensatie van
groepen verzekerden die niet in het risicovereveningsmodel zijn onderscheiden weg te nemen. In het onderzoek is het instrument overbetaling
getoetst op een aantal aspecten: prikkel tot risicoselectie, verbetering van

1

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
Van Kleef, R. C., R.C.J.A. Van Vliet en W.P.M.M. Van De Ven (2014), Risicoverevening 2014 voor
somatische zorg: Analyse van uitkomsten op subgroepniveau, Instituut Beleid en Management
Gezondheidszorg (iBMG), Erasmus Universiteit Rotterdam, Rotterdam. In opdracht van
AmCham.
3
Kamerstuk 29 689, nr. 544. In deze brief werd de term overcompensatie gebruikt.
2

kst-29689-560
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 689, nr. 560

1

de zorginkoop, verbeteren van het gelijke speelveld tussen zorgverzekeraars en uitvoerbaarheid, waarbij ook gekeken is naar juridische aspecten.
Uit het onderzoek blijkt dat overbetaling niet leidt tot minder prikkels tot
risicoselectie en niet noodzakelijk tot een verbetering van de mogelijkheden voor zorginkoop. De groep verzekerden via wie de overbetaling
plaatsvindt worden extra aantrekkelijk voor een zorgverzekeraar, niet de
verzekerden die verliesgevend zijn en voor wie de extra compensatie
bedoeld is. Overbetaling levert op de korte termijn een verbetering van
het gelijke speelveld tussen verzekeraars op, maar niet noodzakelijk op de
lange termijn; door overstappers kan het gelijke speelveld ook weer
afnemen. Voorts blijkt overbetaling in de praktijk lastig uitvoerbaar. De
risicoverevening rust op objectief bepaalde en via een statistisch model
berekende compensaties. Dit is verankerd in de Zorgverzekeringswet,
waarin expliciet vermeld is dat de vereveningsbijdrage statistisch
onderbouwd is (artikel 32, lid 4c) en dat de vereveningsbijdrage wordt
berekend op basis van vereveningscriteria die voor alle zorgverzekeraars
gelijk moeten zijn (artikel 32, lid 3). Gegeven de financiële belangen die
spelen, dient de wijze waarop de vereveningsbijdrage tot stand komt niet
ter discussie te staan. Indien arbitraire keuzes nodig zijn – bijvoorbeeld
welke groepen verliesgevende verzekerden gecompenseerd worden en
via welke vereveningskenmerken de overbetaling moet plaatsvinden – is
het instrument overbetaling mogelijk gevoelig voor bezwaar. Tevens geeft
het onderzoek aan dat het instrument overbetaling staatsteunrechtelijk
beoordeeld moet worden door de Europese Commissie.
Een andere belangrijke conclusie van het onderzoek is dat het niet per
definitie wenselijk is om voor iedere subgroep van verzekerden volledige
compensatie na te streven. Een deel van de inadequate compensatie voor
bepaalde groepen verzekerden wordt immers bepaald door praktijkvariatie tussen zorgaanbieders. Daarnaast kunnen verschillen in zorginkoop
tussen zorgverzekeraars leiden tot inadequate compensaties voor
sommige groepen verzekerden. Volledige compensatie van de gerealiseerde zorgkosten vanuit het systeem van risicoverevening zou praktijkvariatie tussen zorgaanbieders en verschillen in zorginkoop tussen zorgverzekeraars compenseren en de doelmatigheid zoals dat met de invoering
van de Zorgverzekeringswet wordt beoogd verminderen. Volgens het
onderzoek is het alleen wenselijk om het risicovereveningssysteem aan te
passen als de inadequate compensatie substantieel is, als deze structureel
van aard is, als de zorgverzekeraar de subgroep verzekerden goed kan
identificeren, als de zorgverzekeraar via zorginkoop of preventie niet in
staat is een belangrijk deel van de inadequate compensatie weg te nemen,
en als de aanpassing van het risicovereveningssysteem een gewenste
prikkelwerking tot gevolg heeft.
Het is belangrijk om de compensatie van chronisch zieken en ouderen te
verbeteren. Het oorspronkelijke onderzoek van iBMG naar overbetaling en
het huidige onderzoek van SiRM bevestigen dit. Beide onderzoeken geven
aan dat mijn huidige beleid naar het verbeteren van het ex ante vereveningssysteem met nieuwe of betere vereveningscriteria de voorkeur
verdient. In de praktijk blijkt dat de verdere verbetering van het vereveningsmodel niet gemakkelijk is. Ik ben blij dat verschillende partijen
meedenken over alternatieven. Overbetaling is zo’n alternatief. Uit dit
onderzoek naar overbetaling blijkt echter dat het instrument lastig
uitvoerbaar is, een groot beroep doet op de schaarse onderzoekscapaciteit
en arbitraire keuzes vraagt. Dit onderzoeksjaar blijf ik me daarom richten
op onderzoek naar de verbetering van de risicovereveningsmodellen. Ik
laat groot onderhoud uitvoeren op bestaande morbiditeitskenmerken
(farmaciekostengroepen, diagnosekostengroepen), ook in het kader van
de overhevelingen vanuit de AWBZ naar de Zorgverzekeringswet. Tevens

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 689, nr. 560

2

laat ik onderzoeken of de differentiatie van de morbiditeitskenmerken naar
leeftijd voorspelbare verliezen mitigeren. Daarnaast kan een vereveningskenmerk gericht op alleenstaande ouderen het resultaat van ouderen naar
verwachting verbeteren.
Kwantitatieve analyse 2009
Tijdens het Algemeen Overleg Risicoverevening van 23 september heb ik
aan de Tweede Kamer toegezegd om de onderzoeksrapporten van de
kwantitatieve analyses van het risicovereveningssysteem somatische
zorg, geneeskundige GGZ en het eigen risico over 2008 en 2009 naar de
Tweede Kamer te sturen. Bij brief van 17 december 2013 heb ik u reeds
geïnformeerd over de uitkomsten en de conclusies die ik verbonden heb
aan de kwantitatieve analyse risicovereveningssysteem somatische zorg4.
Uit de kwantitatieve analyses voor de geneeskundige GGZ en het eigen
risico blijkt dat de werking van het risicovereveningssysteem voor de
geneeskundige GGZ en het eigen risico in 2009 is toegenomen ten
opzichte van 2008. Voor het einde van het jaar informeer ik u over de
werking van het gehele risicovereveningssysteem 2010.
Ondercompensatie gebruikers verpleging en verzorging in
voorgaand jaar
In de eerdergenoemde brief van 19 september 2014 heb ik u reeds
geïnformeerd over de resultaten van het onderzoek naar de mate van
ondercompensatie bij gebruikers van verpleging en verzorging in een
voorgaand jaar. Tijdens het Algemeen Overleg Risicoverevening van
23 september heb ik toegezegd dat ik u ook het rapport zelf zou sturen.
De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
E.I. Schippers

4

Kamerstuk 29 689, nr. 492

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 689, nr. 560

3