Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2008–2009

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

3329
Vragen van de leden Gesthuizen en
Irrgang (beiden SP) aan de
staatssecretaris van Economische
Zaken en de minister van Financiën
over het voorstel om vanaf 2014 geen
contant geld meer te laten circuleren
in supermarkten. (Ingezonden 12 juni
2009)
1
Wat vindt u van het voorstel van het
Centraal Bureau Levensmiddelen om
vanaf 2014 geen contant geld meer te
laten circuleren in de supermarkten?1
2
Deelt u de mening dat contant geld
ook na 2014 als wettig betaalmiddel
moet kunnen worden gebruikt voor
betalingen? Zo ja, wat vindt u ervan
als klanten in een supermarkt na 2014
niet meer met een wettig
betaalmiddel kunnen betalen?
3
Deelt u de mening dat – wanneer de
helft van de transacties klanten
betreft die niet willen of kunnen
pinnen – het onwenselijk is dat
iedereen vanaf 2014 verplicht wordt
om te pinnen? Wat zijn uw
mogelijkheden op dit punt?
4
Wat zijn de resultaten van de
grootschalige proef in Almere, waar
supermarkten actief transacties met
contanten ontmoedigen? Kunnen
deze gegevens worden uitgesplitst
naar omzet en veiligheidscijfers?

KVR37024
2009Z11175
0809tkkvr3329
ISSN 0921 - 7398
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

Zo ja, op welke termijn? Zo nee,
waarom niet?
5
Staat dit verhaal compleet los van de
recente overeenkomst tussen
winkeliers en het ministerie van
Financiën aangaande de Single Euro
Payments Area (SEPA)?2 Zo ja, hoe
verhoudt dit zich tot de afspraak dat
het aantal betalingen via het
PIN-systeem de komende jaren niet
zal stijgen? Hoe verwacht u dat
mensen dan afrekenen in de
supermarkt? Verwacht u een
onverwachte comeback van de
ruilhandel?
6
Wat denkt u dat het effect op de
kosten voor het digitale
betalingsverkeer (bijvoorbeeld SEPA,
PIN) zal zijn als het alternatief van
contant geld verdwijnt?
7
Kunt u garanderen dat consumenten
op deze manier niet afhankelijk
worden voor hun boodschappen van
een duurdere creditcard? Zo nee,
waarom niet?
1

Het Financieele Dagblad, 11 juni 2009:
«Supermarkt weert vanaf 2014 contanten».
http://www.fd.nl/artikel/11754309/
supermarkt-weert-2014-contant en
2
Het Financieele Dagblad, 27 mei 2009:
«Banken bevriezen pintarief, winkels
omarmen SEPA».
http://www.fd.nl/artikel/11669135/
banken-bevriezen-pintarief-winkelsomarmen-sepa

Antwoord
Antwoord van minister Bos
(Financiën) (ontvangen 15 juli 2009),
Zie ook Aanhangsel Handelingen,
vergaderjaar 2008–2009, nr. 3146
1, 2 en 3
Het stimuleren van het gebruik van
elektronische betaalmiddelen ten
opzichte van contant geld gebeurt al
geruime tijd. Onder andere vanuit de
Stichting Bevorderen Efficiënt Betalen
(opgericht in 2005) en ook vanuit het
Maatschappelijk Overleg
Betalingsverkeer, waar zowel
Financiën, EZ alsook de banken, de
Consumentenbond,
ouderenorganisaties en de
detailhandel zijn vertegenwoordigd,
wordt benadrukt dat contante
betalingen veel kosten met zich
brengen en elektronische
betaalmiddelen zoals een
debet(pin)pas vanuit
maatschappelijke efficiëntie de
voorkeur verdienen. Naast het
kostenplaatje spelen ook de
veiligheid en toegankelijkheid een
belangrijke rol. Het aantal overvallen
op de detailhandel, waaronder
supermarkten, neemt de laatste jaren
toe. Hiertegenover staat dat niet
iedereen even gemakkelijk kan
betalen met een debetcard.
Het voorstel van het Centraal Bureau
Levensmiddelen om in supermarkten
zoveel mogelijk met gebruikmaking
van een debetcard te betalen draagt
bij aan de veiligheid omdat het
supermarkten tot een minder

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, Aanhangsel

7023

aantrekkelijk doelwit maakt voor
overvallers. Daarnaast verlaagt dit de
kosten van de winkeliers want
beveiligde geldtransporten, het
afstorten van geld en
beveiligingsmaatregelen in de
winkels brengen grote kosten met
zich. Hiervan kunnen ook
consumenten profiteren. Tot slot
maakt het ook de bestrijding van
zwart geld eenvoudiger.
Op zichzelf zijn wij om voornoemde
redenen voorstander van het
bevorderen van betalingen met een
debetcard. In de praktijk zal het
waarschijnlijk lastig zijn om volledig
op debetcardbetalingen over te
schakelen. Ondanks het feit dat bijna
iedereen in Nederland een
betaalrekening met pinpas heeft,
zullen er altijd groepen mensen zijn
die een voorkeur houden voor
contante betalingen. Hierbij valt
bijvoorbeeld te denken aan daklozen,
kinderen en ouderen die hun
boodschappen door anderen laten
doen. Ook genieten veel steden in
Nederland bezoeken van toeristen die
niet over een Nederlandse, of
Europese bankrekening beschikken.
Bovendien zijn er groepen
toonbankinstellingen die voor contant
blijven kiezen en waar betalen met
een debetcard niet mogelijk is.
Ongeacht hoe groot de groep
mensen precies is die niet pint, is
voor te stellen dat er supermarkten
blijven die, om ook deze groep te
kunnen bedienen, minimaal één
kassa openhouden waar nog met
contant geld betaald kan worden. Dit
kan ook van pas komen wanneer zich
een zeldzame storing aan het netwerk
voor elektronisch betalen zou
voordoen.
Uiteraard delen wij de mening dat
ook na 2014 de euro, ook in contante
vorm, een wettig betaalmiddel is. Dit
houdt echter niet direct in dat een
winkelier verplicht is om dit wettige
betaalmiddel te accepteren.
Winkeliers kunnen met hun klanten
overeenkomen welke betaalwijzen
geaccepteerd worden. Een cashloze
supermarkt zal daarom op het
moment dat de klant de winkel
betreedt, duidelijk moeten maken dat
betalingen in contanten niet
geaccepteerd worden (aan de pui en
aan de kassa).
4
In het onderzoeksrapport «op weg
naar een cashloze supermarktbranche
2014» dat de Stichting Bevorderen
Efficiënt betalen heeft laten uitvoeren,

is aangegeven dat er een aantal
initiatieven is in Nederland,
waaronder die in Almere, waar
supermarkten sterk aansturen op
elektronische betalingen, simpelweg
door het aantal kassa’s te
verminderen waarbij met contant
geld kan worden afgerekend. Omdat
in deze supermarkt(en) geen sprake is
van een volledig cashloos betalen, is
het niet mogelijk om de omzet van
een reguliere supermarkt te
vergelijken met een cashloze
supermarkt. De supermarktenbranche
houdt op dit moment niet bij wat de
effecten zijn van bepaalde projecten
om betalen met contant geld te
verminderen. Supermarkten zijn niet
alleen bezig met initiatieven omtrent
ontmoedigen van contant betalen,
maar ook met het aanmoedigen van
debetcardbetalingen ten koste van
contant betalen. Een voorbeeld
hiervan is de actie «pin en win»
(http:pin-en-win.nl). Ook landelijke
campagnes zoals «Klein bedrag?
PINnen mag!»dragen bij aan meer
debetcardbetalingen in Nederland.

6
Debetcardbetalingen zijn
kostenefficiënter voor de
maatschappij dan contante
betalingen. Hoe meer er met
gebruikmaking van een debetcard
betaald wordt, hoe goedkoper het
betalingsverkeer kan worden.
Overigens ga ik er niet vanuit dat op
korte termijn alle contant geld uit het
betalingsverkeer zal zijn verdwenen,
juist omdat er nu nog groepen
mensen zijn die graag met contant
geld betalen omdat er voor hen (nog)
geen goed alternatief beschikbaar is.
En omdat er instellingen blijven waar
betalen met een debetcard niet
mogelijk is (de markt, horeca,
eenmanszaken). Het accepteren van
debetcards is nog altijd een
beslissing van de individuele
ondernemer.
7
Consumenten kunnen behalve met
contant geld of een creditcard ook
met een debetcard betalen. De
debetcard, bijvoorbeeld de pinpas, is
een andere kaart dan een creditcard.

5
Wellicht refereert u aan het
aanvullend convenant
betalingsverkeer dat onlangs tussen
banken en detaillisten is afgesloten.
Dit convenant staat in beginsel los
van de hiervoor aangehaalde
initiatieven tot cashloos betalen. In de
nadere overeenkomst bij het
convenant is afgesproken dat het
tarief van betalingen met debetcard
de eerstkomende jaren niet zal
stijgen. Het aantal
debetcardbetalingen zou juist wel
moeten toenemen. Om deze reden is
bijvoorbeeld afgesproken dat het
aantal betaalautomaten bij
toonbankinstellingen zou moeten
stijgen naar 270.000 in 2012. Ik
verwacht dat mensen voornamelijk
met debetcard en contant zullen
betalen; de gemaakte afspraken
zullen deze eerste vorm stimuleren.
Overigens is in de nadere
overeenkomst bij het convenant ook
afgesproken dat banken zullen gaan
verkennen wat mogelijke
alternatieven zijn voor contant geld.
Gedacht kan bijvoorbeeld worden
aan plastic kaarten waarop
elektronisch geld is opgeslagen.
Ruilhandel is vanwege hoge
transactiekosten (zoekkosten) en
andere argumenten niet efficiënt en
dus geen alternatief.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, Aanhangsel

7024