Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2014–2015

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

3208
Vragen van de leden Van Klaveren en Bontes (beiden Groep Bontes/Van
Klaveren) aan de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid over het
onderzoek naar jodenhaat onder islamitische jongeren (ingezonden 19 juni
2015).
Antwoord van Minister Asscher (Sociale Zaken en Werkgelegenheid)
(ontvangen 31 augustus 2015)
Vraag 1
Bent u bekend met het bericht «Rapport blijft op de plank»?1
Antwoord 1
Ja. Het rapport «Antisemitisme onder jongeren in Nederland» is 16 juni jl.
naar uw Kamer verzonden.2
Vraag 2
Klopt het dat één van de conclusies is dat meer dan 10% van de islamitische
jongeren negatief is over Nederlandse joden? Zo ja, welke oorzaken ziet u
hiervoor?
Antwoord 2
Ja. Een van de resultaten van het onderzoek is dat 12% van de ondervraagde
moslimjongeren «niet zo positief» denkt over joden in Nederland.
Leeftijd (jonger), opleidingsniveau (lager) en geslacht (mannelijk) zijn van
invloed op de mate waarin islamitische jongeren niet zo positief over Joden
in Nederland denken. Aan de jongeren die niet zo positief denken over Joden
in Nederland, is in het onderzoek gevraagd toe te lichten waarom. In
antwoord op deze vraag noemen islamitische jongeren het vaakst «vanwege
het conflict tussen Israël en de Palestijnen».
Vraag 3
Hoe verhouden de uitkomsten van dit rapport zich tot de conclusie van het
onderzoek «Antisemitism Worldwide» (2009), waarin men stelt dat daar waar
de islamitische gemeenschap groeit ook het antisemitisme groeit?

1
2

ah-tk-20142015-3208
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2015

http://m.telegraaf.nl/article/24156700/gevoelig-rapport-blijft-op-de-plank
Vergaderjaar 2014–2015, 30 950, nr. 78, 16 juni 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

1

Antwoord 3
De doelstelling van het onderzoek naar triggerfactoren voor antisemitisme
was om beter inzicht te krijgen in de oorzaken van antisemitische vooroordelen onder jongeren, factoren die een rol spelen bij antisemitische incidenten
onder jongeren en in hoeverre deze uniek zijn in relatie tot andere vooroordelen met een discriminatoir karakter. Het onderzoek levert geen ondersteuning
voor het beeld dat antisemitisme inherent is aan de islam of moslims in
Nederland. Religie speelt wel een rol maar deze rol is niet eenduidig. Zo lijkt
de mate waarin islamitische jongeren religie belangrijk vinden en zich
identificeren als moslim, de kans te vergroten dat jongeren niet positief
denken over joden in Israël, de staat Israël en zionisten maar blijkt frequentie
van moskeebezoek geen rol te spelen.
Vraag 4
Hoe duidt u de uitkomsten van het onderzoek in relatie tot de conclusie van
het rapport van professor Koopmans, die stelt dat liefst 45% van de moslims
zegt joden niet te vertrouwen?
Antwoord 4
Het percentage van 45% van de moslims dat zegt joden niet te vertrouwen is
gebaseerd op een survey onder moslims van verschillende leeftijdsgroepen
in Duitsland, Frankrijk, Nederland, België, Oostenrijk en Zweden. De
hoofddoelstelling van deze survey was om de integratie van moslims op een
aantal aspecten in kaart te brengen.
Het onderzoek naar triggerfactoren richtte zich alleen op jongeren in
Nederland met het oog op het inventariseren van oorzaken en triggerfactoren
voor antisemitisme. In die zin zijn deze studies niet vergelijkbaar.
Vraag 5
Welke oorzaken ziet u voor de uitkomsten van het onderzoek van Motivaction
(2014) dat 58% van de Turkse Nederlanders van mening is dat alle joden
verantwoordelijk zijn voor de Israëlische politiek en dat 83% van de Turkse
Nederlanders niet gelooft in vriendschap tussen joden en moslims?
Antwoord 5
Zoals ik aangegeven heb in de brief over dit onderzoek die 30 juni jl. naar uw
Kamer is gezonden3, blijkt dat er een aantal serieuze tekortkomingen zijn in
de opzet en uitvoering van het onderzoek van Motivaction. Daarmee zijn
zowel de validiteit als de betrouwbaarheid van de door Forum gepresenteerde bevindingen in het geding en zijn de uitkomsten niet generaliseerbaar
naar de totale populatie. De bevindingen schetsen dan ook geen representatief beeld van de opvattingen die leven onder jongeren van Turkse en
Marokkaanse herkomst in Nederland.
Vraag 6
Erkent u, mede op basis van de aangehaalde onderzoeken, dat er sprake is
van een botsing der beschavingen – zoals verwoord door professor Huntington – en dat het opkomend antisemitisme in Nederland daar (ook) een gevolg
van is?
Antwoord 6
Het onderzoek stelt niet dat triggerfactoren voor antisemitisme en negatieve
vooroordelen te maken hebben met een zogenoemde botsing der beschavingen.
Vraag 7
Welke werkzame oplossingen draagt u aan om het antisemitisme onder
moslims te bestrijden?
Antwoord 7
Antisemitisme is onaanvaardbaar. Op scholen kan een belangrijke bijdrage
geleverd worden aan het verminderen van vooroordelen en discriminatie. Als
onderdeel van de herijking van het huidige actieprogramma discriminatie en
3

Vergaderjaar 2014–2015, 32 824, nr. 101, 30 juni 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

2

de totstandkoming van een nieuw actieplan zal ook gekeken worden naar de
ontwikkelingen in het onderwijs.
We staan pal achter docenten en helpen hen om antisemitisme en discriminatie bespreekbaar te maken in de klas. Hierover worden lokale ronde tafels
georganiseerd met docenten en er loopt een pilot waarbij leraren als
onderdeel van hun opleiding beter worden toegerust om de actualiteit en de
rechtstaat in de klas bespreekbaar te maken. In de beleidsreactie van de
Staatssecretaris van OCW op onderzoek naar ervaringen van leraren bij het
gesprek in de klas over maatschappelijke thema’s van 1 juli jongstleden zijn
ook enkele maatregelen aangekondigd ter uitbreiding van het ondersteuningsaanbod aan leraren4.
Voor een volledige beleidsreactie op het onderzoek acht ik afronding van het
nader onderzoek essentieel. Zo kan meer duiding gegeven worden aan de rol
van het Midden-Oosten conflict in relatie tot het begrip zionisme. Dit kan
bijvoorbeeld richting geven aan een verbeterde aanpak in het onderwijs. De
uitkomsten van dit onderzoek onderstrepen in ieder geval dat we als
samenleving voortdurend moeten investeren in het bestrijden van antisemitisme, vooroordelen en discriminatie.

4

Vergaderjaar 2014–2015, 27 923, nr. 208, 1 juli 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

3