Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2012–2013

33 605-V

Jaarverslag en slotwet Ministerie van
Buitenlandse Zaken 2012

Nr. 8

VERSLAG VAN EEN WETGEVINGSOVERLEG
Vastgesteld 26 juni 2013
De vaste commissie voor Buitenlandse Zaken en de algemene commissie
voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking hebben op
13 juni 2013 overleg gevoerd met minister Timmermans van Buitenlandse
Zaken en minister Ploumen voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking over het Jaarverslag van het ministerie van Buitenlandse Zaken over 2012.
Van het overleg brengen de commissies bijgaand stenografisch verslag
uit.
De voorzitter van de vaste commissie voor Buitenlandse Zaken,
Eijsink
De voorzitter van de algemene commissie voor Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking,
De Roon
De griffier van de vaste commissie voor Buitenlandse Zaken,
Van Toor

kst-33605-V-8
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 V, nr. 8

1

Voorzitter: Eijsink
Griffier: Van Toor
Aanwezig zijn vijf leden der Kamer, te weten: De Caluwé, Jasper van Dijk,
Eijsink, Maij en Sjoerdsma,
en minister Timmermans van Buitenlandse Zaken en minister Ploumen
voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking.
Aanvang 20.00 uur.
Aan de orde is de behandeling van:
– de brief van de minister van Buitenlandse Zaken d.d. 15 mei
2013 inzake het Jaarverslag Ministerie van Buitenlandse Zaken
2012 (Kamerstuk 33 605-V, nr. 1);
– de brief van de minister van Buitenlandse Zaken d.d. 6 juni
2013 met de lijst van vragen en antwoorden Jaarverslag
ministerie Buitenlandse Zaken over 2012 (Kamerstuk 33 605-V,
nr. 5);
– het wetsvoorstel Slotwet Ministerie van Buitenlandse Zaken
2012 d.d. 15 mei 2013 (Kamerstuk 33 605-V);
– de brief van de minister van Buitenlandse Zaken d.d. 6 juni
2013 met de lijst van vragen en antwoorden inzake Slotwet
ministerie Buitenlandse Zaken over 2012 (Kamerstuk 33 605-V,
nr. 7);
– het rapport en de brief van de president van de Algemene
Rekenkamer d.d. 15 mei 2013 bij het jaarverslag over het
Ministerie van Buitenlandse Zaken 2012 (Kamerstuk 33 605-V,
nr. 2);
– de brief van de minister van Buitenlandse Zaken d.d. 6 juni
2013 met de lijst van vragen en antwoorden rapport Algemene
Rekenkamer bij Jaarverslag ministerie Buitenlandse Zaken
over 2012 (Kamerstuk 33 605-V, nr. 6);
– de brief van de minister van Buitenlandse Zaken d.d. 15 mei
2013 inzake de aanbieding HGIS-jaarverslag 2012 (Kamerstuk
33 002, nr. 6);
– de brief van de minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking d.d. 12 april 2013 inzake de opvolging
algemeen overleg (Kamerstuk 31 274, nr. 9) over Evaluaties
Ontwikkelingssamenwerking over de mogelijkheden om beleid
op het niveau van begrotingsartikelen en/of sub-artikelen te
evalueren (Kamerstuk 31 271, nr. 10);
– de brief van de minister van Buitenlandse Zaken d.d. 4 juni
2013 inzake de jaarlijkse rapportage over Nederlandse
gedetineerden in het buitenland (motie Pechtold Kamerstuk
32 500-V, nr. 137) – peildatum 1 april 2013 (Kamerstuk 30 010,
nr. 19).
De voorzitter: Ik open dit wetgevingsoverleg van de vaste commissie
voor Buitenlandse Zaken en de algemene commissie voor Buitenlandse
Handel en Ontwikkelingssamenwerking. Ik heet de minister van Buitenlandse Zaken en de minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking welkom, evenals de leden en degenen die meeluisteren op
de publieke tribune en thuis. Dat zullen er velen zijn! Ik wil u graag
enthousiasmeren.
Voordat we met de vergadering beginnen merk ik op, omdat de leden
daar prijs op stellen, dat een lid van de commissie voor Buitenlandse
Zaken, mevrouw Bonis, haar lidmaatschap van de Tweede Kamer heeft
beëindigd. Dat wil zeggen dat zij de politiek en deze commissie – niet de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 V, nr. 8

2

PvdA – verlaten heeft. Ik denk dat ik namens de leden spreek als ik zeg dat
wij dat heel spijtig vinden. Ik wilde hier in ieder geval een opmerking over
hebben gemaakt. Het nieuws is voor ons allemaal nog heel vers en het zal
ons nog zeker even bezighouden. Het lijkt mij goed om haar dit vanaf deze
plek duidelijk te maken.
De griffier heeft de leden de procedure toegestuurd en die is vanmiddag
nog besproken in de procedurevergadering. Ik geef daarop een korte
toelichting. In dit wetgevingsoverleg zal de rapporteur van de commissie
eerst een inbreng geven namens de commissie. In dit geval is die
rapporteur de heer Sjoerdsma van de D66-fractie. Zijn inbreng zal
plaatsvinden namens de gehele commissie. De commissie heeft daarmee
ingestemd. De heer Sjoerdsma zal zo meteen als eerste spreken. Hij heeft
een spreektijd van zeven minuten. Op deze inbreng namens de commissie
zullen beide ministers vervolgens reageren. Als dat deel van het overleg
voorbij is, zal wederom de heer Sjoerdsma het woord nemen, net als de
andere collega’s, maar dan zal hij spreken namens de D66-fractie. Alle
leden krijgen dan zeven minuten spreektijd. In dit geval is de heer
Sjoerdsma dus «double-hatted», maar wel met toestemming van de
gehele commissie. Ik denk dat de commissie de heer Sjoerdsma na zal
volgen wanneer hij dat hoofddeksel weer af zal doen, want daarmee
begint het natuurlijk. Dit debat staat gepland tot 23.00 uur.
Ik geef nu het woord aan de heer Sjoerdsma als rapporteur van deze
commissie over het jaarverslag. Succes.
De heer Sjoerdsma (D66): Voorzitter. Hartelijk dank voor uw inleidende
woorden, ook over onze collega Bonis, die helaas is vertrokken.
Het einde van het parlementaire jaar komt dichterbij. Traditiegetrouw
blikken we als Kamer samen met de bewindspersonen terug op de
begrotingscyclus van het jaar dat achter ons ligt. Het budgetrecht dat we
als Kamer daarbij kunnen, mogen en moeten uitoefenen, is een fundamenteel recht van de Kamer. Ik vind het een eer om dit jaar als rapporteur
te mogen optreden voor de commissie voor Buitenlandse Zaken. Graag
wil ik de staf van het BOR bedanken voor zijn uitmuntende voorbereidingswerk. Het begrotingsjaar 2012 was een bijzonder jaar, want in de
jaarverslagen wordt verantwoording afgelegd over niet minder dan drie
kabinetsperiodes: het kabinet-Rutte/Verhagen, het kabinet-Rutte II en een
demissionaire kabinetsperiode ertussenin.
De Algemene Rekenkamer was positief in zijn rapportage over het
ministerie van Buitenlandse Zaken. Het had complimenten, en die deel ik
graag, voor het wegwerken van alle onvolkomenheden. Toch liggen er
nog enkele onderwerpen op de plank, waarop ik vanavond mede namens
mijn collega’s zal ingaan. Allereerst is dat het postennetwerk. Ten tweede
is dat de wijze waarop de Kamer wordt geïnformeerd over malversaties
en het sanctiebeleid. Hierbij zal ik ook spreken over de beheercapaciteit op
het gebied van Ontwikkelingssamenwerking. Ten derde zijn er de
slotwetmutaties. Ten vierde zal ik ingaan op de wijze waarop de geheime
uitgaven onder artikel 9 worden gecontroleerd. Ten slotte komen de
beleidsdoorlichting en de vertrouwensfuncties aan bod.
Laat ik beginnen bij het begin, namelijk met het postennetwerk. Een
slanker postennetwerk wordt mede mogelijk gemaakt door de regionalisering van de backofficetaken door de regionale serviceorganisaties, zo
valt te lezen in het jaarverslag. De Algemene Rekenkamer stipte aan dat
een hybride constructie, waarbij de leden van de Regioraad opdrachtgever én opdrachtnemer zijn en daarnaast zowel toezichthouder als
onderwerp van toezicht, in de praktijk kan wringen. Welke maatregelen
neemt de minister om te voorkomen dat de hybride situatie ontstaat
waarbij chefs de poste naast opdrachtgever ook opdrachtnemer zijn, en
een taak hebben in het toezicht houden op het RSO (Regional Support

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 V, nr. 8

3

Office) maar ook zelf onderwerp van toezicht zijn? Op welke wijze neemt
de minister de aanbeveling van de Algemene Rekenkamer inzake de
interne controle van de RSO’s? Een andere zorg geldt de werkdruk en het
algemene takenpakket van de RSO’s. Kan de minister toelichten hoe hij zal
zorgen voor voldoende ondersteuning voor de RSO’s? Hoe controleert hij
die activiteit? Tot slot vraag ik de minister wanneer de Kamer de evaluatie
van de regionalisering kan verwachten.
Ik kom op het tweede punt, namelijk de malversaties en het sanctiebeleid.
In 2012 waren er 31 gemelde gevallen van malversaties. Eind 2012 waren
vijftien gevallen in onderzoek. Over vijf daarvan is de Kamer op vertrouwelijke wijze geïnformeerd. Het vervolg van die onderzoeken is voor de
Kamer echter niet in alle gevallen duidelijk, want uitkomsten worden niet
altijd gedeeld. Dat geldt ook voor het delen met de Algemene Rekenkamer. In welk stadium wordt de Algemene Rekenkamer geïnformeerd
over vermoedens van malversaties? Ook voor de Kamer moet de cirkel
van informatie rond zijn. Kan de minister van de in vertrouwelijke brieven
aan de Kamer gemelde onderzoeken naar mogelijke malversaties ook de
uitkomst van die onderzoeken meedelen, ook wanneer geen bewijs is
gevonden voor malversatie? Ik vraag de ministers of zij in de volgende
jaarverslagen een overzicht kunnen opnemen met daarin in ieder geval de
volgende punten: de onderzochte gevallen van malversatie, die wijze
waarop de Kamer is geïnformeerd, de uitkomst van het onderzoek en het
effect van eventuele sancties. Zo heeft de Kamer in elk geval voor alle
gevallen een volledig beeld van de malversaties.
Ik vraag dit met een reden, want malversaties kunnen we natuurlijk niet
gebruiken. Nu er behoorlijk bezuinigd is, en nog bezuinigd wordt, op het
personeelsapparaat van Buitenlandse Zaken, neemt het risico op
malversaties en fraudegevallen toe. De beheercapaciteit kan in gevaar
komen door een gebrek aan financiële middelen, en die beheercapaciteit
moet juist gewaarborgd zijn. Ik vraag de minister dan ook of hij bereid is
om de Kamer een internationale vergelijking te sturen waaruit blijkt hoe
efficiënt de Nederlandse overheid ten opzichte van andere landen omgaat
met de beheercapaciteit op het gebied van ontwikkelingssamenwerking.
Dat is misschien aardig, om een en ander in perspectief te plaatsen. Zo
kunnen wij zien hoe dun of dik bemand de minister is en in hoeverre er
risico’s bestaan met betrekking tot de beheercapaciteit als er verder wordt
gesneden in het personeelsapparaat.
Ten derde kom ik te spreken over slotwetmutaties. Hierover is vorig jaar
ook gesproken. Het ministerie van Buitenlandse Zaken informeert de
Kamer jaarlijks in de decemberbrief over kasmutaties. Dat is waardevolle
informatie, die de Kamer op prijs stelt. De toelichting bij de slotwetmutaties is echter niet op elk punt compleet. De president van de Algemene
Rekenkamer, mevrouw Stuiveling, zei tijdens haar aanbiedingstoespraak:
wij achten extra aandacht van de Kamer voor die slotwetten dit jaar geen
overbodige luxe; het gaat vaak om substantiële bedragen die in onze ogen
de Kamer eerder, en beter toegelicht, voorgelegd hadden kunnen worden.
Ik zal dit verduidelijken met een voorbeeld. Onder beleidsartikel 3 over
Europese samenwerking is sprake van een mutatie van ruim 180 miljoen
euro. De Kamer heeft hierover echter niets kunnen teruglezen in de
decemberbrief. Ook is onduidelijk waarom zo veel beleidsartikelen lager
zijn uitgevallen dan begroot. Ik benadruk graag dat volledige informatie
op dit gebied goed is voor de Kamer. De vraag is dan ook waarom de
minister niet alle naar verhouding grote mutaties in de slotwet aan de
Kamer heeft voorgelegd. Zijn beide ministers bereid om in de komende
slotwetten te verwijzen naar eerdere Kamerstukken, naast de decemberbrief, zodat de Kamer kan zien of zij al eerder is geïnformeerd over
mutaties?
Ten vierde ga ik in op de controle op geheime mutaties. Geheime uitgaven
zijn bij een ministerie als Buitenlandse Zaken haast onvermijdelijk. Ook op
dit onderdeel moet echter zorgvuldige controle plaatsvinden. Toch valt op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 V, nr. 8

4

dat er in de ontwerpbegroting van het ministerie van Buitenlandse Zaken
geen ramingen zijn voor artikel 9, het artikel over geheimen; dit in
tegenstelling tot de situatie bij bijvoorbeeld het ministerie van Defensie.
Kan de minister toelichten waarom in de begroting van het ministerie van
Buitenlandse Zaken geen ramingen worden opgenomen? Zijn beide
ministers bereid om dit voor de begroting van 2014 wel te doen?
Ik kom te spreken over de beleidsdoorlichting. In de brief van minister
Ploumen, toegezegd tijdens het algemeen overleg over evaluaties van
ontwikkelingssamenwerking, schrijft zij het volgende: «Ik hecht aan tijdig
en goed evalueren op het niveau van beleidsartikelen waar mogelijk of
substantiële en samenhangende delen van een beleidsartikel wanneer dat
niet mogelijk is». Kan de minister toelichten hoe zij dit in de praktijk
concreet voor zich ziet? Welke artikelen worden geclusterd en welke niet?
Minister Ploumen beloofde namelijk hetzelfde resultaat met minder geld
en die belofte maakt effectiviteitsmetingen belangrijker dan ooit. Kunnen
beide ministers ook toelichten hoe zij de beleidsdoorlichtingen meer op
het niveau van een begrotingsartikel gaan uitvoeren? Zijn zij bereid om in
samenwerking met de Kamer een prioriteitenlijst op te stellen van
artikelen waarbij een beleidsdoorlichting gewenst is?
Al enkele jaren komen de onderwerpen informatiebeveiliging en beheer
van vertrouwensfuncties terug in het wetgevingsoverleg. De Algemene
Rekenkamer stelde dat het ministerie bij de uitbesteding van ICT-diensten
de verantwoordelijkheid niet goed heeft geregeld. Kwetsbaarheden
kunnen leiden tot lekken, spionage en oneigenlijk gebruik van gegevens.
Hoe gaat de minister de aanbevelingen van de Algemene Rekenkamer
vormgeven om de regie op informatiebeveiliging bij uitbesteding te
verbeteren? Documenten van het ministerie moeten namelijk goed
beveiligd zijn. Op verschillende ministeries werken ambtenaren met
vertrouwelijke documenten zonder dat zij beschikken over een geldige
verklaring van geen bezwaar. Kan de minister toelichten of het ministerie
van Buitenlandse Zaken samenwerkt met andere ministeries aan een
adequate oplossing voor dit probleem?
Voorzitter, hiermee ben ik gekomen aan het einde van mijn betoog.
De voorzitter: Veel dank voor uw inbreng als rapporteur namens de
commissie, mijnheer Sjoerdsma. De minister van Buitenlandse Zaken kan
direct antwoorden.
Minister Timmermans: Voorzitter. Ik vind het heel leuk dat ik de complimenten van de kant van de Kamer voor mijn rekening kan nemen zonder
dat ik mijzelf daarmee complimenteer. Minister Ploumen en ik zijn
namelijk slechts gedurende twee maanden verantwoordelijk geweest voor
het ministerie in het te rapporteren jaar. De complimenten van de
Rekenkamer gaan natuurlijk allereerst over de voorbereiding op 2012 en
daarnaast over de uitvoering van 2012. De complimenten zijn dus in
politieke zin vooral gericht aan onze voorgangers, en wat betreft de
uitvoering aan de heer Arnoldus, hier naast mij, en zijn collega’s op het
ministerie. Zij dragen hiervoor verantwoordelijkheid en zij hebben niet
voor niets een heel grote taart gekregen van de Algemene Rekenkamer,
als enige ministerie zonder tekortkomingen! Dat is een heel mooi
compliment, en zo’n compliment maak je niet makkelijk als je zelf ook
onderdeel bent van de gecomplimenteerden. En dat zijn mevrouw
Ploumen en ik niet, dus wij kunnen dat nu makkelijk doen.
Ik zal nu ingaan op de vragen en de opmerkingen van de rapporteur. De
eerste vraag ging over het postennetwerk. Welke maatregelen nemen we
om te voorkomen dat er een hybride situatie ontstaat waarin de ambassadeurs, dus de chefs de poste, behalve dat zij opdrachtgever en opdrachtnemer zijn, ook een taak hebben in het toezicht op het RSO en zelf
onderwerp van toezicht zijn? Dat is vastgelegd in het Besluit Orgaanbeschrijving Regionale Serviceorganisaties, het BOR. Ik kan er ook niets aan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 V, nr. 8

5

doen; zo heet het nu eenmaal. De Regioraad, die bestaat uit de chefs de
poste in de regio waarvoor het RSO geldt, houdt toezicht op het RSO. Het
RSO rapporteert aan de Regioraad. Vanuit het ministerie is daar dan weer
toezicht op door de mensen van de heer Arnoldus en de secretarisgeneraal, onder eindverantwoordelijkheid van ons als politiek leidinggevenden. Daarnaast hebben we de ISB, de Inspectie en Signalering
Bedrijfsvoering, die ook de RSO’s bezoekt en daarover rapporteert.
Hoe kunnen we de regie behouden over de verdere implementatie van de
RSO’s? Bij de regionalisering is ook een regiemodel opgesteld door de
opdrachtgevers. Op strategisch niveau ligt de regie bij de stuurgroep
onder leiding van de plaatsvervangend secretaris-generaal. Daarin
hebben verder zitting de directeuren van FEZ (Financieel Economische
Zaken), DCM (Dienst Consulaire Zaken en Migratiebeleid) en de personeelsdienst, en de kwartiermaker van de directie bedrijfsvoering. Op
operationeel niveau opereert een regiegroep, met een vrijgemaakte
secretaris, waarin vertegenwoordigers van de belanghebbende directies
zitting hebben.
Wanneer gaan we dit evalueren? Dat laten we doen door een onafhankelijke partij in de tweede helft van dit jaar. Eind dit jaar hopen wij de Kamer
het rapport te kunnen aanbieden. Althans, het wordt aan ons aangeboden
en vervolgens hoop ik het de Kamer te kunnen aanbieden.
Ik neem aan dat mevrouw Ploumen de vragen over het malversatie- en
sanctiebeleid wil beantwoorden.
Er was nog een vraag aan mij over de mutaties en de slotwet. Ben ik
bereid om in de komende slotwetten per mutatie beter toe te lichten
waarom de Kamer over de mutaties pas in de slotwet en niet in de
suppletoire wetten wordt geïnformeerd? Ja, daar kan ik in de toelichting
op de slotwet rekening mee houden. De in die slotwet opgenomen
mutaties waren pas na afloop van het begrotingsjaar bekend. Wel is de
Kamer natuurlijk al eerder via de decemberbrief geïnformeerd over de
mutaties die na de indiening van de tweede suppletoire begroting hebben
plaatsgevonden. De decemberbrief is het extra instrument van Buitenlandse Zaken om de Kamer te informeren.
De heer Sjoerdsma (D66): Veel van die informatie staat, zoals de minister
terecht opmerkt, in de decemberbrief. Ik noemde echter het voorbeeld van
beleidsartikel 3, over Europese samenwerking, om aan te geven dat dit
niet altijd zo is. Dat artikel gaat over 180 miljoen euro die niet is
opgenomen in de decemberbrief. In dat geval is de Kamer dus niet
geïnformeerd. Waarom is dat zo gegaan? De minister zegt toe om hier in
de toekomst meer aandacht aan te besteden. Heel graag. Er hoorde nog
één andere vraag bij, namelijk de vraag waarom zo veel beleidsartikelen
zo veel lager zijn uitgevallen dan begroot.
Minister Timmermans: Ik ga eerst in op het punt van die 180 miljoen
voor de EU-begroting. Dat heb ik gemeld bij de begrotingsbehandeling in
de Kamer, en ik wil er alles aan doen om te voorkomen dat het nog een
keer op die manier moet.
Waarom zijn de uitgaven op de beleidsartikelen lager uitgevallen? Mijn
vermoeden is dat dit voor sommige beleidsartikelen te maken heeft met
het feit dat voor een groot deel van het jaar het kabinet demissionair was
en er waarschijnlijk ook minder beleid is gemaakt. Wat betreft de
OS-uitgaven heeft het te maken met de tegenvallende groei van het bruto
nationaal product, sterker nog: met een ten opzichte van de ramingen
gedaald bruto nationaal product, waardoor ook automatisch de begrotingsmiddelen voor ontwikkelingssamenwerking dalen.
Ik ga nog in op de vraag over de ramingen op het begrotingsartikel
Geheim. Ik vind dat een goede vraag. Daar wil ik nog eens goed over
nadenken. Waarom kan Defensie het wel begroten en kunnen wij alleen
melden wat de uitgaven zijn? Ik vermoed dat het ermee te maken heeft

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 V, nr. 8

6

dat uit dat budget bij Defensie ook meer structurele uitgaven gefinancierd
worden, terwijl het bij Buitenlandse Zaken eigenlijk alleen incidentele
uitgaven betreft, die opkomen op het moment dat ergens een probleem is
dat je niet zonder het predicaat «geheim» kunt oplossen. Ik wil echter nog
eens goed bekijken of we daar een scherper onderscheid in zouden
kunnen maken.
Ik geloof dat ik er ben, voorzitter.
De voorzitter: Dank u wel. Het woord is aan de minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking.
Minister Ploumen: Voorzitter. Ik dank de rapporteur van deze commissie.
Ik zal kort spreken over drie onderwerpen: 1. sanctiebeleid en malversaties, 2. beheercapaciteit op of voor Ontwikkelingssamenwerking en 3.
beleidsdoorlichtingen.
Ik ga eerst in op de malversaties. Gelet op onze politieke verantwoordelijkheid doen wij er alles aan om vermoedens van malversaties zo snel
mogelijk en zo grondig mogelijk te onderzoeken. Wij hopen dat het weinig
voorkomt, maar als er een vermoeden van malversatie is, zullen wij de
Kamer hierover vertrouwelijk informeren. Over de afwikkeling daarvan
zullen wij de Kamer via het jaarverslag informeren. Daarbij wordt specifiek
ingegaan op de bewezen gevallen. Bij de overige gevallen worden alleen
de aantallen genoemd. Omdat deze een onderdeel zijn van het
jaarverslag, worden zij gecontroleerd door de auditdienst van het Rijk en
door de Rekenkamer. Ik kan mij voorstellen dat de Kamer graag een
compleet beeld wil krijgen, ook van de niet-bewezen malversaties. Ik stel
dan ook graag voor, de Kamer eenmaal per jaar vertrouwelijk per brief te
informeren over de uitkomsten. Dat is dan brief nr. 21. Ik zal dat ook doen
bij de gevallen waarin geen bewijs is gevonden. Ik moet dat vertrouwelijk
doen omdat ik organisaties niet in diskrediet wil brengen. Tegelijkertijd wil
ik wel alle vermoedens nauwgezet controleren. Alle informatie over
malversaties, vermoed, bewezen of van welke aard dan ook, staat altijd ter
beschikking van de Rekenkamer.
Mij is gevraagd naar het waarborgen van de beheercapaciteit, ook in
tijden van bezuiniging.
De voorzitter: De heer Sjoerdsma wil u interrumperen.
De heer Sjoerdsma (D66): Voordat de minister over de beheercapaciteit
gaat spreken, wil ik haar nog een vraag stellen over de malversaties. Ik
dank de minister voor het toezeggen van brief nr. 21. Misschien is het niet
de laatste belangrijke brief, maar het is wel goed om die brief te krijgen.
Als wij die brief jaarlijks krijgen, kunnen we de informatiecirkel
rondmaken. Wij krijgen immers ook de brieven over mogelijke malversaties.
Mij is geworden dat de Rekenkamer niet altijd in een vroegtijdig stadium
wordt geïnformeerd, terwijl dat wel wordt gewenst. Ik maak dat bij dezen
aan de minister kenbaar.
Informatie over het effect van eventuele sancties en het terugvorderen
van geld lijkt mij belangrijk. Ik weet niet of de minister deze informatie
vertrouwelijk of in het openbaar met de Kamer wil delen. Ik kan mij
voorstellen dat Nederlanders het belangrijk vinden om te weten dat, als er
malversaties zijn, alles wordt gedaan om het verkeerde ongedaan te
maken. Ik kan mij ook voorstellen dat de minister wil laten zien dat dit lukt.
Minister Ploumen: Op het laatste punt dat de heer Sjoerdsma noemt, kan
ik zeggen dat dit in veel gevallen ook lukt. Ik voel zeer met de heer
Sjoerdsma mee als hij zegt dat het goed is om te laten zien dat het
sanctiebeleid uiteindelijk ook tot resultaten leidt. Ik wil nog wel even
bekijken in welke vorm dat gerealiseerd kan worden. Als wij laten zien wat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 V, nr. 8

7

wij terugvorderen, levert dat natuurlijk extra informatie op over de relatie
tussen vermoede malversaties en bewezen malversaties. Ik begrijp heel
goed wat de heer Sjoerdsma wil en het lijkt mij zowel voor de Kamer als
voor ons goed om deze informatie te delen.
De heer Sjoerdsma (D66): Ik kan mij die gevoelens van de minister
voorstellen. Ik kan mij ook voorstellen dat wij niet worden ingelicht over
wat er wordt teruggevorderd en dat ons enkel wordt meegedeeld dat er
teruggevorderd is en wat er terug is gekomen. Dan zien wij welk resultaat
het heeft gehad zonder dat daarbij wordt ingegaan op vermoedens en dan
blijft het buiten het terrein van vertrouwelijkheid.
Minister Ploumen: Dat zeg ik de heer Sjoerdsma graag toe. Mij lijkt dat
wij dit zodanig in het jaarverslag kunnen opnemen dat hiermee tegemoet
wordt gekomen aan deze behoefte aan informatie.
Er is gevraagd of het mogelijk is om inzake het waarborgen van de
beheercapaciteit een internationale vergelijking te maken. Wij spreken
natuurlijk met onze buitenlandse collega’s over de manier waarop zij dat
ordenen en organiseren. De context, de organisatievorm of het feit dat het
onder een ander ministerie is gebracht, kan er overigens toe leiden dat
een vergelijking moeilijk te maken is.
De heer Sjoerdsma (D66): Ook in dezen voel ik met de minister mee. Ik
wil mijn verzoek toelichten. Als ik de Nederlandse overheid vergelijk met
de overheden van andere landen, zie ik dat de Nederlandse overheid
behoorlijk efficiënt en relatief «dun» is. Natuurlijk, overal valt nog wel een
efficiëntieslag te maken, maar het lijkt er niet op dat het vet op de botten
zit. Ik zal de minister dan ook zeker niet vragen om op elk mogelijk punt
een veel omvattend internationaal onderzoek te starten. Voor ons is het
echter wel interessant om te weten hoe de Nederlandse beheercapaciteit
in haar jasje zit. De minister ziet zich immers geconfronteerd met een
behoorlijke taakstelling uit het vorige kabinet en dit kabinet doet daar nog
een slagje bovenop. Ik ben benieuwd hoe dat uitpakt.
Minister Ploumen: Dat zeg ik graag toe. Ik kan me voorstellen dat we nog
een nader gesprek hebben over de vraag welke variabelen daarbij
relevant zijn. Ik teken aan: brief nr. 22.
De beleidsdoorlichtingen zijn buitengewoon belangrijk omdat zij
informatie geven over de effectiviteit en de impact. Dat moeten we op het
goede niveau doen; daar wil ik geen enkel misverstand over laten
bestaan. Hierover heb ik al eerder een toezegging gedaan. Sindsdien heb
ik mij hierin verdiept. Die toezegging wil ik gestand doen, maar soms is
het heel lastig om een algemene doelstelling te evalueren. Ik geef een
voorbeeld. Onder het huidige artikel 5 vallen zowel de doelstellingen voor
seksuele en reproductieve gezondheid en rechten als de doelstellingen
voor onderwijs en het medefinancieringsstelsel (MFS). Daartussen zit
natuurlijk een zekere beleidsmatige samenhang, maar het zijn ook
verschillende grootheden die je binnen hun eigen context zou willen
evalueren. Conform de nieuwe regeling, RPE 2012, zal in de gevallen
waarin bij een beleidsdoorlichting niet een geheel beleidsartikel wordt
doorgelicht, worden vermeld op welk samenhangend en substantieel deel
van het beleidsartikel de doorlichting wel betrekking heeft. Wij zullen
daarbij ook vermelden wanneer de andere onderdelen van dat artikel
worden doorgelicht.
De heer Sjoerdsma (D66): Ik onderdruk een onweerstaanbare neiging om
het document RPE 2012 op te vragen, maar ik zal het niet doen. Ik heb wel
een vraag over de artikelsgewijze evaluatie die de minister beschrijft. De
minister zegt dat onder artikel 5 niet alleen seksuele gezondheid valt,
maar ook onderwijs en het MFS. Als dat in één geheel moet worden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 V, nr. 8

8

geëvalueerd, zo zegt de minister, dan worden appels met peren vergeleken; de samenhang klopt dan niet en de proporties zijn niet helemaal
juist. Dat wil ik wel geloven. Als ik de andere kant van de medaille bekijk,
stel ik mij de vraag of de beleidsartikelen dan wel op de juiste manier zijn
geformuleerd. Zijn de doelstellingen wel scherp en in de juiste proporties
geformuleerd? Nu zijn er twee nieuwe ministers en er is een nieuw beleid.
Is het dan niet interessant om daar nog eens grondig naar te kijken, opdat
beleidsdoorlichting op het niveau van de artikelen bij een nieuwe
begroting wel mogelijk wordt?
Minister Ploumen: Volgende week stuur ik met veel genoegen een brief
naar de Kamer. Dat doel ik overigens samen met mijn collega
Timmermans. In deze brief wordt de Kamer geïnformeerd over de twee
begrotingshoofdstukken die vanaf 2014 op het departement worden
gehanteerd. Daarin staan natuurlijk ook de beleidsartikelen. Gelet op
hetgeen wij vanavond hebben gewisseld, kan ik mij goed voorstellen dat
het voor de Kamer interessant is om naar deze nieuwe begrotingshoofdstukken en de beleidsartikelen te kijken. Als de Kamer dat graag wil,
kunnen wij daar wellicht op een later moment nog over spreken.
De planning van de beleidsdoorlichtingen is opgenomen in de begroting
voor 2013. Die informatie is nog steeds actueel. Wij werken eraan om een
en ander netjes af te ronden en om die informatie «lerend» aan te
wenden. De opstelling van de begroting voor 2014 wordt op dit moment
voorbereid. In de memorie van toelichting op die begroting wordt de
planning voor 2014 opgenomen.
Naar ik meen, heb ik hiermee de vragen beantwoord.
De voorzitter: De rapporteur wil nog enkele opmerkingen maken.
De heer Sjoerdsma (D66): Een aantal vragen uit mijn inbreng is
inderdaad nog niet beantwoord. Een vraag ging over de aanbeveling van
de Algemene Rekenkamer om de regie over de informatiebeveiliging bij
uitbesteding te verbeteren. Hoe gaan de ministers deze regie vormgeven?
Mijn andere vraag ging over de verklaringen van geen bezwaar. In het
jaarverslag en in het rapport van de Algemene Rekenkamer staat dat
enkele ambtenaren op het ministerie van Buitenlandse Zaken een
vertrouwensfunctie vervullen waarvoor een verklaring van geen bezwaar
nodig is, terwijl zij niet over deze verklaring beschikken. Daar is wel een
uitleg voor, maar de vraag is hoe de ministers dat willen verbeteren.
De voorzitter: Deze vraag lijkt mij bestemd voor de minister van
Buitenlandse Zaken.
Minister Timmermans: Ja, dat lijkt mij ook, mevrouw de voorzitter. De
Rekenkamer heeft mij inderdaad gevraagd om de regie over de informatiebeveiliging te verbeteren. Wij hebben deze beveiliging deels uitbesteed
aan externe partijen. Die partijen moeten voldoen aan de gestelde eisen
voor de beveiliging van de informatie. Het toezicht op het voldoen aan die
eisen wordt op het ministerie door meer diensten uitgeoefend. Hierin
schuilt een coördinatierisico. Als deze taak door meer diensten wordt
uitgevoerd, bestaat altijd het risico dat de ene dienst denkt dat de andere
dienst het heeft gedaan, terwijl geen van beide het heeft gedaan. Wij
willen ervoor zorgen dat dit soort misverstanden niet kan ontstaan. Er is
nu een georganiseerd risico- en compliancyoverleg, dat ervoor moet
zorgen dat we ieder risico uit het systeem halen. Daar werken we nu aan.
Op het moment dat wij dit waterdicht hebben geregeld, zullen wij de
Kamer daarover rapporteren.
De Rekenkamer heeft mij inderdaad aanbevolen om het aantal
medewerkers dat een vertrouwensfunctie vervult zonder te beschikken
over een geldige verklaring van geen bezwaar, actief terug te dringen en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 V, nr. 8

9

te bewaken. Om hier invulling aan te geven, hebben wij een aantal
projecten herwaardering vertrouwensfuncties en clustering vertrouwensfuncties gestart. Alle vertrouwensfuncties worden nu tegen het licht
gehouden. Er zijn dan twee mogelijkheden: ervoor zorgen dat de functie
wordt vervuld door iemand die wel een verklaring van geen bezwaar heeft
of goed bekijken of het wel nodig is dat deze functies vertrouwensfuncties
zijn. Het lijkt mij niet nodig om dit zo te laten zijn als dat niet hoeft. Nu
geldt dat bij elke functiewisseling opnieuw een veiligheidsonderzoek moet
worden uitgevoerd. Ik hoop dat wij dat kunnen rationaliseren, zodat alleen
een veiligheidsonderzoek vereist is als iemand uit een functiegroep stapt
en echt iets anders gaat doen en dus niet als hij alleen maar van stoel
wisselt.
De voorzitter: Ik dank beide bewindslieden voor de beantwoording van
de vragen van de rapporteur.
Mijnheer Sjoerdsma, mag ik u vragen om een andere pet op te zetten
zodat ik u als woordvoerder van D66 het woord kan geven over de stukken
die voorliggen? Uw zeven minuten gaan nu in.
De heer Sjoerdsma (D66): Voorzitter. Ik hoop ze niet allemaal vol te
maken. Ik dank de bewindspersonen voor de beantwoording van mijn
vragen in eerste termijn. De Algemene Rekenkamer was positief over de
prestatie van het ministerie. Als woordvoerder van D66 deel ik deze
complimenten graag opnieuw uit.
In mijn eerste termijn als lid van de commissie wil ik graag ingaan op de
volgende onderwerpen: het postennetwerk, het archiefbeheer, de
gedetineerdenrapportage en de beleidsprioriteiten.
Het postennetwerk is een terugkerend onderwerp in het wetgevingsoverleg met het ministerie van Buitenlandse Zaken. Deze minister stelt
zichzelf ten doel om de beste diplomatieke dienst ter wereld te realiseren
en dat steun ik van harte. In het jaarverslag staat dat het doel van
regionalisering is: het waarborgen en waar mogelijk verbeteren van de
kwaliteit van de dienstverlening door schaalvergroting van de uit te
voeren taak. Over dit postennetwerk wil ik toch iets oppakken wat niet per
se in het jaarverslag staat, maar wat de Ombudsman wel heeft gemeld.
De Ombudsman ontvangt af en toe klachten over het ministerie van
Buitenlandse Zaken. Het valt mij op dat die klachten voornamelijk
voortvloeien uit problemen die worden veroorzaakt door de bezuiniging
op het postennetwerk. Ik geef twee voorbeelden. De Ombudsman zegt dat
er sprake is van een verschraling van het dienstenaanbod. Burgers
moeten voor dezelfde diensten naar posten in naburige landen. De
wachttijden voor afspraken lopen behoorlijk op, soms zelfs tot een
halfjaar. Daarnaast ervaren veel burgers problemen bij de informatievoorziening en het aanvragen van visa en paspoorten, aldus de Ombudsman.
Ik hoor graag van de minister hoe hij tegen deze twee observaties van de
Ombudsman aankijkt.
Het was al bekend, maar vandaag werd opnieuw aangekondigd dat deze
maand nog twee posten hun deuren zullen sluiten: de posten in Zambia
en Burkina Faso. In 2012 zijn al vijf posten gesloten. Kan de minister
toelichten welke gevolgen deze sluitingen hebben gehad?
Vorig jaar heeft mijn collega Wassila Hachchi uitgebreid gesproken over
het archiefbeheer. In 2011 was het archiefbeheer nog een onvolkomenheid. Anno 2012 is dat gelukkig opgelost. Uiteraard is mijn fractie
verheugd dat te horen. Wij zijn net als het ministerie van mening dat het
werk nog niet af is. Hoe zorgt de minister ervoor dat de overgang van een
papieren archief naar een digitaal archief succesvol verloopt en ook
daadwerkelijk in het eerste kwartaal van 2014 wordt afgerond?
Er is nog een andere positieve noot die ik graag wil plaatsen en die betreft
de jaarlijkse rapportage over Nederlandse gedetineerden in het
buitenland, die wij afgelopen week hebben mogen ontvangen. Deze

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 V, nr. 8

10

rapportage wordt ons mede als gevolg van de motie-Pechtold toegestuurd. Zij draagt sterk bij aan het inzichtelijk maken van trends en van de
landen waarin landgenoten vastzitten. Ik complimenteer de regering
graag met haar financiering van de juridische bijstand voor de drie
terdoodveroordeelden. De ondersteuning door het ministerie van deze
mensen is van onschatbare waarde. Kan de minister uitsluitsel geven over
het land en de plaats waar de drie terdoodveroordeelden zich bevinden?
Kan de minister deze informatie standaard toevoegen aan een volgende
rapportage over gedetineerden in het buitenland?
Ik ga in op de beleidsprioriteiten. Termen zoals «integraal onderdeel»,
«prioriteit», «posterioriteit», «focus» en «speerpunt» komen behoorlijk
vaak terug in het jaarverslag. Ik heb het er een aantal keren op doorzocht:
op elke pagina worden ze meermalen genoemd. Dat suggereert dat het
buitenlandbeleid veel prioriteiten kent en misschien zelfs een beetje
versnipperd is. Ik vraag beide bewindslieden dan ook of zij, terugkijkend
op 2012, niet vinden dat het ministerie te veel prioriteiten heeft gesteld.
Tot slot. Volgend jaar rond deze tijd zal deze commissie opnieuw
samenkomen om de begrotingscyclus van 2013 te bespreken. Ik kijk uit
naar dat overleg, waarin wij met deze twee ministers kunnen spreken over
een jaar dat zij helemaal hebben volgemaakt. Dan kunnen zij de complimenten, die dan ongetwijfeld zullen volgen, ook aan zichzelf toerekenen.
Ik hoop dat wij dan voortgang hebben geboekt op het gebied van het
postennetwerk, het archiefbeheer, de rapportage over gedetineerden en
de prioritering in het beleid.
Mevrouw De Caluwé (VVD): Voorzitter. Allereerst wil ik mij graag
aansluiten bij de woorden die u, mevrouw de voorzitter, hebt gesproken
aan het adres van mevrouw Bonis. Zij heeft vandaag een moeilijk besluit
genomen. Namens de VVD wil ik haar veel succes wensen.
Ik dank ook de rapporteur voor zijn verslag en ik dank het BOR en de
Algemene Rekenkamer voor hun inbreng bij het analyseren van de
verslagen.
De verantwoording over 2012 ziet er goed uit. Ik zal niet al te veel veren
gaan uitdelen, anders gaan er mensen blozen en moet er veel te veel taart
worden gegeten. De VVD ziet met tevredenheid in het jaarverslag dat de
hervormingen van het kabinet-Rutte I in 2012 op koers liggen. De
onvolkomenheden die nog wel in het jaarverslag van 2011 zaten, zijn
verholpen. De Algemene Rekenkamer concludeerde toen nog dat het
archief van het ministerie niet goed functioneerde. Er is wel iets wat bij
het openen van het jaarverslag meteen opvalt. Het begint met een hippe
wordcloud, met termen zoals «veiligheid», «Syrië», «mensenrechten» en
«Mali», met de klemtoon op de eerste lettergreep, of, voor de Franstalig
georiënteerden in dit gezelschap, met de klemtoon op de tweede
lettergreep. Verder zijn er de namen te vinden van de bewindslieden
Ploumen en Timmermans. De VVD vindt het positief dat de
PvdA-bewindslieden hun naam willen verbinden aan de hervormingen
van het kabinet-Rutte I. De minister van Buitenlandse Zaken heeft al
complimenten uitgedeeld aan zijn staf en zijn voorgangers. Zijn de
bewindspersonen het met de VVD-fractie eens dat de namen Rosenthal en
Knapen niet hadden misstaan in deze wordcloud?
De rapporteur heeft al een aantal wezenlijke punten van het jaarverslag en
de slotwet behandeld. Ik zal vooral ingaan op een aantal specifieke
uitgaven en beleidsartikelen. Een aantal posten viel budgettair ruim hoger
uit dan begroot. Sommige partnerlanden bijvoorbeeld, hebben veel meer
ontwikkelingssamenwerkingsgeld ontvangen dan begroot. Ethiopië
ontving 23 miljoen euro extra, Uganda 13 miljoen en Bangladesh 4
miljoen. Op de feitelijke vragen antwoordt de minister voor Buitenlandse
Handel en Ontwikkelingssamenwerking dat de Meerjarige Strategische
Plannen (MJSP’s) nog niet waren opgesteld. Ik hoor heel graag van de
minister of het ontbreken van de MJSP’s het maken van een globale

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 V, nr. 8

11

begroting voor de partnerlanden in de weg staat. Worden bij het maken
van de begroting geen bedragen bij benadering vastgelegd? Hoe wordt
het geld dat nodig is voor de MJSP’s dan gereserveerd? Hoe wordt daar
rekening mee gehouden?
Een groot verschil komt ook voor bij het programma voor voedselzekerheid. Daarvoor is 58 miljoen euro meer uitgegeven dan oorspronkelijk
begroot. In totaal ging het bij dit programma om 277 miljoen euro. Ik hoor
graag waardoor dit grote verschil is veroorzaakt.
Bij sommige budgetten is in 2012 juist sprake van onderuitputting. Deze
budgetten werden voor een deel gebruikt om de contributies aan
internationale organisaties voor 2013 te financieren. Waarom is daarvoor
gekozen? Wat is er gebeurd met de overige budgetten waarbij zich een
onderuitputting heeft voorgedaan?
In antwoord op de feitelijke vragen wordt gesteld dat de ODA-middelen
automatisch doorschuiven naar het volgende jaar. Aan de minister voor
Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking vraag ik hoe groot
het totaal aan doorgeschoven ODA-middelen is en wat daarmee gebeurt.
Dat brengt mij bij de slotwet. De Algemene Rekenkamer heeft opgemerkt
dat er een flink aantal mutaties was en dat enkele mutaties eerder
genoemd hadden kunnen worden. De minister van Buitenlandse Zaken
heeft al gezegd dat een aantal mutaties wel degelijk in de decemberbrief
is genoemd, maar ik krijg de indruk dat de Algemene Rekenkamer
bedoelde dat deze ook al in eerdere suppletoire begrotingen vermeld
hadden kunnen worden. Wat gaan de ministers met deze suggestie doen?
De rapporteur heeft al gesproken over de malversaties. Op de lijst van de
procedurevergadering van vandaag stonden er alweer twee. Het lijkt erop
dat het aantal toeneemt. Ook blijkt dat niet alle onderzoeken aan de Kamer
worden gemeld. Vorig jaar werden er bijvoorbeeld vijf van de vijftien
gemeld. Op basis van welke criteria wordt besloten om dit wel of niet
vertrouwelijk aan de Kamerleden te melden?
Ik ben blij met de toezegging van de minister voor Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking die volgde na de inbreng van de rapporteur,
namelijk dat zij de Kamer vertrouwelijk per brief nr. 21 over de uitkomsten
zal informeren. Hartelijk dank daarvoor. Wij hebben trouwens begrepen
dat dit brief nr. 26 zou moeten zijn, maar we zullen verder doortellen.
Dan wil ik graag nog iets zeggen over multilaterale organisaties. Bij de
feitelijke vragen heeft de VVD aandacht gevraagd voor de vrijwillige
afdrachten door Nederland aan internationale organisaties. De minister
voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking komt op korte
termijn nog met een evaluatie van die organisaties, maar ik doe toch al
twee constateringen. Een aantal organisaties heeft in 2011 voor 2012 geld
ontvangen en in 2012 al voor 2013. Dat leidt tot onoverzichtelijke situaties.
Heeft dit een puur begrotingstechnische reden of is hier een andere reden
voor? Bovendien constateert de VVD dat de Wereldbank voor de top meer
dan 5 miljoen netto aan salarissen en premies opstrijkt. Dat zijn enorm
hoge bedragen. En dat voor een bank die op subsidies draait. Wat is de
appreciatie van de minister?
Ik kom op de RSO’s, waar de rapporteur al veel over heeft gezegd. De
regionale samenwerkingsverbanden van de Nederlandse posten voor
China en Azië zijn samengevoegd. Gezien de grote waarde die wij hechten
aan onze relatie met China, vragen wij ons af of hiermee de aandacht voor
specifieke groeiregio’s als China niet verwatert. De Rekenkamer heeft
gewaarschuwd voor mogelijk onvoldoende controle op de RSO’s. Daarop
heeft de minister van Buitenlandse Zaken inmiddels antwoord gegeven
met een toelichting op het regiemodel. Ik ben blij dat de minister in de
tweede helft van dit jaar met een evaluatie door een onafhankelijk bureau
komt.
De heer Jasper van Dijk (SP): Voorzitter. Het wordt een beetje saai, maar
ik ben ook in hoofdzaak positief. Ten eerste dank aan onze voortreffelijke

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 V, nr. 8

12

rapporteur, die het heel mooi heeft verwoord. Ik heb het verslag van het
debat van vorig jaar bekeken. Toen ging het over de bedrijfsvoering. Het
rapport van de Rekenkamer bekijkend, kun je niet anders dan je pet ervoor
afnemen. Eerdere problemen zijn opgelost en de bedrijfsvoering is sterk
verbeterd. Dat is dus goed nieuws. De regering moet er natuurlijk wel
voor oppassen dat nieuwe ontwikkelingen rond bezuinigingen het huidige
niveau van bedrijfsvoering niet aantasten. Daarom de vraag of het
departement in staat is om deze onvolkomenheden structureel te
voorkomen.
Het viel mijn fractie op dat er het nodige geschreven wordt over landen
als Iran en Egypte, maar niet over Saudi-Arabië. Ik ben ervan overtuigd
dat ook daar veel over te zeggen valt, bijvoorbeeld rond mensenrechtenschendingen en de rol die het land in de regio speelt. Kan de regering een
toelichting geven op de manier waarop een keuze wordt gemaakt voor
bepaalde landen?
Ik maak een enkele opmerking over ontwikkelingssamenwerking. Wij
missen een helder verband met de millenniumdoelen. Die worden één
keer genoemd. Het feit dat het bereiken van deze doelen een internationale inspanning vereist, ontslaat dat Nederland natuurlijk niet van de
plicht om inzichtelijk te maken of en zo ja, hoe het daaraan bijdraagt. Wat
zeggen de cijfers over het aantal mensen dat dankzij onze bijdrage meer
toegang tot drinkwater heeft als wij niet weten of die toegang tot
drinkwater in zijn geheel toe- of afneemt? Wordt ons geld zinvol besteed?
Dat is natuurlijk een cruciale vraag in het hele debat over ontwikkelingssamenwerking.
Het kabinet richt zich meer op armoedebestrijding via handel en er gaat
meer aandacht uit naar opkomende markten. Wij zien veel vooruitgang bij
het behalen van de millenniumdoelen, maar het is wel ongelijk verdeeld.
Het verschilt per land per inkomensgroep. Vooral in India, China en
andere opkomende markten is de vooruitgang groot, maar andere delen
van Azië en met name Sub-Sahara Afrika blijven achter. Wil het kabinet de
vooruitgang in de verantwoording van volgend jaar goed per regio
specificeren?
Mevrouw Maij (PvdA): Voorzitter. Ik vrees dat mijn bijdrage een beetje in
lijn is met de bijdrage van voorgaande sprekers. Complimenten aan het
ministerie voor het verslag. Na de jaren waarin het ministerie van
Buitenlandse Zaken op de verschillende onderdelen van het postennetwerk en de nieuwe begrotingssystematiek in transitie verkeerde, heb ik
er grote waardering voor dat de Rekenkamer deze keer geen grote
onvolkomenheden heeft geconstateerd. Ik geloof dat dat een unicum is.
De complimenten zijn al eerder uitgedeeld, maar ik herhaal ze hier.
Er zijn ook puntjes die beter kunnen. De rapporteur heeft er namens ons al
een aantal benoemd, waarvoor ik hem dank. De president van de
Algemene Rekenkamer zegt: wij achten extra aandacht voor de slotwetten
geen overbodige luxe. Hij attendeert de Kamer op substantiële bedragen
die eerder en beter toegelicht hadden kunnen worden. Ook voorgaande
sprekers hadden het daar al over. Is de minister bereid om dat ook op
andere momenten dan met de decemberbrief te doen?
Ook de regionalisering van het postennetwerk is aan de orde geweest. Het
is een punt van aandacht. Zijn er stappen gezet in de samenwerking in
Benelux-verband en de overdracht van consulaire taken aan EDEO? Is er
al meer helderheid over de manier waarop deze samenwerkingsverbanden vorm krijgen in Benelux-verband of misschien met andere
Europese lidstaten? Hoe verhoudt dit zich tot de RSO’s?
De PvdA is over het algemeen ook tevreden over de kwaliteit en onafhankelijkheid van de evaluaties van de IOB en andere instituties, zoals de
Algemene Rekenkamer. Wij zijn ook tevreden met de conclusies, die
meestal aangeven dat het Nederlandse beleid goed is en dat er veel
beoogde resultaten worden bereikt. In een eerder algemeen overleg over

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 V, nr. 8

13

evaluaties spraken wij er al over dat ze kwalitatiever kunnen worden
gemaakt. Naast de kwantitatieve analyse krijgen wij zo ook wat meer
kwalitatieve inhoud en analyse. Ook hecht mijn fractie eraan om in een
aantal gevallen de horizon wat verder weg te leggen met evaluaties over
een wat langere termijn. Wij moeten de langetermijneffecten beter
kunnen monitoren en evalueren. Daar kunnen wij van leren en het helpt
ons om het effectieve beleid op een hoger niveau te brengen en een
maximaal rendement van onze euro’s te krijgen, zoals de heer Van Dijk
ook al aangaf.
Ondanks de aandachtspunten kunnen wij niet anders dan constateren dat
het ministerie van Buitenlandse Zaken een goed product heeft afgeleverd.
Wij vragen de bewindslieden of er nog andere beleidsconclusies zijn die
zij meenemen naar het lopende en komende jaar.
De voorzitter: Het lijkt wel complimentendag. Het komt niet zo heel vaak
voor dat alle fracties, inclusief de rapporteur namens de commissie, zo
veel complimenten uitdelen. Dat geeft een prettig gevoel.
Minister Timmermans: Voorzitter. Laat ik beginnen mijn instemming te
betuigen met hetgeen mevrouw De Caluwé zei. Het was een stuk netter
geweest als bij die woordwolk de namen van Rosenthal en Knapen
hadden gestaan. Zij hebben er, gelet op de tijd dat zij er verantwoordelijk
voor waren, meer recht op dan Ploumen en Timmermans. Het is te veel
eer voor ons. Voor tien van de twaalf maanden was het de verantwoordelijkheid van onze voorgangers.
De heer Sjoerdsma refereert terecht aan de opmerkingen van de
Ombudsman over het postennet. Ik heb er zelf uitvoerig met hem over
gesproken. Ik heb twee dingen tegen hem gezegd. Wat de communicatie
betreft wil ik heel eerlijk tegen de Kamer en tegen de Nederlandse
bevolking zeggen: als wij minder geld krijgen, kunnen wij minder doen. Je
kunt dingen beter doen, maar met minder geld kun je niet altijd alles beter
doen met een andere organisatie. Wij moeten daarover eerlijk zijn. Ook
Buitenlandse Zaken zal in zijn serviceverlening keuzes moeten maken. Dat
betekent dat je niet meer overal visumverlening kunt doen. In
Zuid-Frankrijk wonende mensen waren het gewend dat zij hun visum in
Toulouse konden afhalen. Dat gaat nu niet meer en dat leidt tot meer
kosten. De Ombudsman was het met mij eens dat je dat gewoon
inzichtelijk moet maken. Dan weet de bevolking waarom er minder service
is. Er is gewoon minder geld voor. De keuzes die wij maken zijn ter
beoordeling aan de Kamer. Ik geloof dat de Ombudsman het hierover met
mij eens was.
De heer Sjoerdsma (D66): De minister zegt dat het belangrijk is om het
inzichtelijk te maken. Hoe gaat hij dat doen?
Minister Timmermans: De heer Sjoerdsma vraagt wel een beetje naar de
bekende weg. Hij weet dat wij bezig zijn met het voorbereiden van een
visie op de toekomst van het postennet. Daarbij zullen wij hierop uitvoerig
terugkomen. Als je minder geld hebt, heb je minder mogelijkheden om
dingen te doen, maar je kunt dingen wel beter doen. Als wij eenmaal
zover zijn dat de looptijd van paspoorten geen vijf jaar maar tien jaar is,
dan scheelt dat al enorm veel in de last van mensen die in het buitenland
wonen. Als je in het buitenland woont en op Schiphol een paspoort kunt
afhalen, is dat natuurlijk een serviceverbetering. Dan kunnen wij met
minder aanwezigheid in het buitenland de service voor Nederlanders
misschien toch verbeteren. Ik kom er graag op terug.
De heer Sjoerdsma heeft ook verwezen naar de verbetering van het
archiefbeheer. Ik ben het op dat punt zeer met hem eens. Het archiefbeheer bij Buitenlandse Zaken is heel lang heel traditioneel geweest,
omdat het op de posten geregeld was. Op heel veel posten hadden wij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 V, nr. 8

14

kasten met papieren. Wij zijn wereldwijd het archiefwezen aan het
digitaliseren. Dat heeft grote consequenties, met name voor de middencategorie van ons personeel. Als het werk er niet meer is, heeft dat voor hen
grote consequenties. Als goed werkgever heb je de verantwoordelijkheid
om ervoor te zorgen dat die mensen een kans wordt geboden om iets
anders te gaan doen, binnen of buiten de organisatie. Tegelijkertijd heb je
met zo’n digitaliseringsslag, zeker in een omgeving waarin vertrouwelijkheid vaak een grote rol speelt, ook de verantwoordelijkheid om ervoor
te zorgen dat het op een veilige manier gebeurt. Ik zie het punt dat de heer
Sjoerdsma signaleert. Het heeft onze bijzondere aandacht. Wij zullen er in
de verslaglegging aan de Kamer aandacht aan besteden, ook als er
knelpunten zijn of wij tegen problemen aanlopen.
De heer Sjoerdsma vroeg heel specifiek waar de terdoodveroordeelden
zitten. Ik weet het, maar als de Kamer het goed vindt, zeg ik het niet vanuit
het belang van de gedetineerden om wie het gaat en in het kader van de
inzet van de Nederlandse regering om te voorkomen dat uitgesproken
doodstraffen ook ten uitvoer worden gelegd. Vroeg of laat zal de Kamer
van mij, van mevrouw Ploumen of vanuit de publiciteit horen om welke
landen het gaat. In overleg met de speciaal daarvoor aangestelde
advocaten bekijken wij wat de best mogelijke manier is om te bereiken dat
er geen doodstraffen ten uitvoer worden gelegd. Ik weet het dus wel,
maar ik behandel het liever in vertrouwen, zolang mij dat in overleg met
de relevante advocaten nuttig lijkt.
Mevrouw De Caluwé vraagt terecht om het eerder aangeven van mutaties.
Dat is een punt van aandacht; wij gaan erop letten. Ik neem dit graag
samen met mevrouw Ploumen op mij.
Hoe zit het met de prioriteiten in het licht van de samenvoeging van de
posten voor China en Azië? Het toeval wil dat ik afgelopen dinsdag in
China was en daar onze ambassade heb bezocht. Eerlijk gezegd was ik
zeer onder de indruk van de professionaliteit van de mensen daar. In de
Nederlandse ambassade in Beijing werken 110 mensen, van wie 31
uitgezonden Nederlanders, dus 79 lokale krachten, Chinezen die heel
belangrijk werk doen voor ons. Wij vragen nu zo veel van onze mensen,
dat wij aan de grenzen komen. Als jong ambtenaar heb ik het indertijd
nog meegemaakt dat op bijna alle posten de ambassadeur als het ware
vrijgesteld was, boven de troepen stond en kon kiezen wat hij of zij deed.
Het was toen bijna altijd een hij. Maar goed, die tijd is echt voorbij. Zelfs
op de allergrootste posten, zoals Washington en Beijing, heb je een
meewerkende ambassadeur. Ik weet hoeveel wij van de mensen vragen.
De Kamer weet dat ook, want zij bezoekt de posten regelmatig. Mijn
Chinese collega Wang was vol complimenten over het recente bezoek van
de Kamerdelegatie. Ik wilde niet vergeten om dat nog even te melden. Het
houdt niet op met complimenten.
De voorzitter: Het werkt aanstekelijk.
Minister Timmermans: Ja, het werkt aanstekelijk. In China hebben wij
veel, soms heel kleine posten. Wij gaan een consulaat openen met één
uitgezonden persoon die door lokale mensen ondersteund wordt. Die
moet voor alle logistieke ondersteuning kunnen leunen op zo’n RSO.
Anders gaat dat niet werken, want dan zou hij de hele dag bezig zijn met
beheer. Dan kan hij geen bedrijven aanzoeken, problemen oplossen, etc.
Dat RSO voor China en Azië is dus van het grootste belang. Daar willen
wij dus graag de grootst mogelijke professionaliteit in garanderen. Wij
zullen dat in de evaluatie bekijken. Wat ik ook in Beijing heb gezien en wat
ook elders, bijvoorbeeld in Rusland de praktijk is, is dat de visumverlening
is uitbesteed. Mensen voor Frankrijk, Duitsland en vanaf juli Nederland
kunnen zich bij een commercieel bureau melden. Binnen een kwartier kun
je een aanvraag indienen. Op een ambassade kunnen wij dat met het
beperkte aantal mensen gewoon niet meer waarmaken. Nogmaals,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 V, nr. 8

15

binnen een kwartier is de aanvraag binnen en verwerkt. Die kan
vervolgens naar de ambassades, waar er een oordeel over gegeven
wordt. Mensen kunnen ter plekke afrekenen en het visum heel snel
afhalen. Dat hebben wij nodig. Het is goed voor de intermenselijke
contacten, het is goed voor het zakenleven, enz. Wij zullen dit ook elders
in China en andere landen toepassen.
De heer Van Dijk vraagt terecht of wij het niveau van bedrijfsvoering wel
kunnen handhaven. Ik moet hem naar waarheid melden dat dat een hele
klus zal worden, mede gelet op de taakstelling waarvoor ons departement
staat. Ik wil daar niet omheen draaien. Wij zullen daar in de komende tijd
heel veel aandacht voor moeten hebben. In mijn ervaring van slechts een
halfjaar is mij duidelijk geworden dat de state of mind van de mensen het
belangrijkst is. Als je weet dat dit een belangrijk punt is, als je weet dat je
hierop wordt afgerekend, moet je het goed organiseren. Als je het
overorganiseert, kom je niet meer aan je beleid toe. Dan ben je alleen nog
maar met beheer bezig, en dat is natuurlijk ook niet de bedoeling. Als wij
het goed en gebalanceerd organiseren, dan moeten wij deze megaprestatie kunnen herhalen. Ik geef geen garanties. Het wordt een hele klus
gezien de taakstelling die wij voor de kiezen krijgen.
Waarom is er niets over Saudi-Arabië opgenomen? Het is voor ons een
heel belangrijk land, dat veel aandacht vraagt. Ik denk aan de mensenrechten, maar ook aan de rol die het land in de regio speelt, zeker in deze
tijd van rivaliteit tussen sjiieten en soennieten. Saudi-Arabië is daar
bepaald geen kleine speler in. Over de mensenrechten hebben wij de
reguliere dialoog, bilateraal, maar ook in EU-verband. De mensenrechtenambassadeur is in februari vorig jaar in Saudi-Arabië geweest en gaat
binnenkort weer. Dat doen wij dus ook jaarlijks. Waarom staat dat niet in
het jaarverslag? Dat vind ik een goede vraag. Het had er best in kunnen
staan. Er is gekozen voor bepaalde prioriteiten, maar dit had zeker niet in
het jaarverslag misstaan.
Mevrouw Maij heeft gesproken over de samenwerking in Beneluxverband en de RSO’s. Wij komen nog met een analyse van de toekomst
van het postennet. Ik ben zelf niet meer zo optimistisch over de rol die
EDEO daarin kan spelen. Het gaat erg langzaam en moeizaam. Ik denk dat
wij veel meer bij consulaire taken naar dit soort kantoren kunnen gaan,
zoals wij nu in Beijing doen. De facto zitten wij met de Duitsers en de
Fransen in één kantoor, omdat wij hetzelfde bedrijf hebben aangezocht
om dit werk te doen. Naarmate meer landen het bij hetzelfde bedrijf
beleggen, is het ook relatief goedkoper. Dat lijkt mij meer resultaat op te
leveren dan EDEO. Wij hebben de afgelopen maanden een hele slag
gemaakt. Een aantal landen, met name de kleinere, krimpen op verschillende plekken wat in, terwijl zij op andere plekken intensiveren. Waar wij
gebouwen en faciliteiten kunnen delen, zullen wij die slag maken. Of wij
dan ook het beheer gaan delen? Dat is weer een heel andere slag, want
dan kom je terecht in het synchroniseren van verschillende systemen.
Co-locatie en shared services bij bijvoorbeeld dienstauto’s of beveiliging
is wel mogelijk, maar het hele financiële beheer kunnen wij beter tussen
Nederlandse posten in een RSO koppelen. Dan werk je met één systeem,
één controlemanier, etc. Wij moeten niet proberen om dát in Beneluxverband of in een ander verband te plaatsen, althans niet op korte termijn.
Misschien is het in de toekomst wel mogelijk.
Volgens mij heb ik hiermee de vragen aan mijn adres beantwoord.
Minister Ploumen: Voorzitter. Dank aan de commissie voor de vragen,
opmerkingen en de complimenten, die wij graag doorgeleiden naar de
mensen die meer aan het resultaat hebben bijgedragen dan wij.
De heer Sjoerdsma had het over speerpunten, prioriteiten en nog wat van
die termen. Onder Rutte I is in het ontwikkelingssamenwerkingsbeleid de
focus gelegd bij zowel landen als thema’s. Er zijn vier speerpunten
gekozen. In de keuzes die het kabinet Rutte II maakt, en ikzelf in de nota

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 V, nr. 8

16

«Wat de Wereld verdient», is een verdere aanscherping en precisering van
die speerpunten aangebracht, zoals de heer Sjoerdsma weet. Ook is een
precisering aangebracht in wat eerder dwarsdoorsnijdende thema’s
waren. Deze hebben een accuratere en meer robuuste plek gekregen
binnen de speerpunten. Beleidsinhoudelijk vind ik dat de beste keuze, ook
in termen van effectiviteit en efficiency.
Ik voel zeer met de heer Sjoerdsma mee dat je een beetje moet oppassen
voor de inflatie van het begrip prioriteit. Het is niet zo dat, als je het een
andere naam geeft en het speerpunt noemt, een en ander daardoor beter
gecoördineerd is dan het lijkt. Ik zie dit als een welkome ondersteuning
door de heer Sjoerdsma van de verdere aanscherping die ik heb aangebracht in de nota «Wat de wereld verdient».
Mevrouw De Caluwé had een aantal vragen over de bedragen die begroot
zijn en die uiteindelijk besteed zijn in het kader van de Meerjarige
Strategische Plannen, zowel voor drie landen als voor een thema. Het is
goed om te weten dat de reservering in de begroting indicatief is als het
niet anders kan. Het gaat om een inschatting van de bestedingen. De
gelden worden pas beschikbaar gesteld als er een plan aan ten grondslag
ligt. Dat plan is het Meerjaren Strategisch Plan. Dit loopt soms niet
helemaal gelijk met de begrotingscyclus, vandaar de afwijking.
Mevrouw De Caluwé (VVD): Ik dank de minister voor dit antwoord. Ik
begrijp het punt van de indicatie. Je ziet dat dit per land een paar miljoen
kan verschillen. Ik kan mij voorstellen dat zich op een bedrag van 40
miljoen euro een verschil van 5 miljoen voordoet, als de plannen eenmaal
worden uitgewerkt. Bij Ethiopië gaat het echter om 23 miljoen en dat is
toch wel substantieel, vandaar mijn vraag daarover. Ik begrijp dat een
bedrag van 4 miljoen in het geval van Bangladesh binnen de marges valt,
maar bij 23 miljoen is er niet echt meer een indicatie gegeven.
Minister Ploumen: Ik ben het eens met mevrouw De Caluwé dat de
omvang van de afwijking in het geval van Ethiopië substantieel is. De
verklaring daarvoor is dat het budget voor voedselzekerheid is verhoogd.
Dat heeft te maken met de implementatie van programma’s en de
urgentie van noden. Het budget voor veiligheid, rechtsorde en goed
bestuur is verlaagd. In het Meerjarig Strategisch Plan wordt een
toelichting gegeven op de vraag waarom de «andere allocatie» heeft
plaatsgevonden. Dit heeft alles te maken met de kwaliteit en de
haalbaarheid van de plannen en met de urgentie van de noden. Ik zeg ook
tegen mevrouw De Caluwé dat het mijn streven is om dit soort afwijkingen binnen de perken te houden. Ik zal erop letten dat in een volgend
jaarverslag iets preciezer op afwijkingen wordt ingegaan, mochten deze
zich voordoen, wat wij niet hopen.
Aan het voedselzekerheidsprogramma is 58 miljoen euro meer uitgegeven dan begroot. Dit heeft onder andere te maken met het versneld
opstarten van het Adaptation for Smallholder Agriculture Programme
(ASAP). Ten tijde van het opstellen van de begroting was nog niet bekend
wanneer dit zou worden opgestart, maar het paste uitstekend binnen
beleidsdoelstellingen van het desbetreffende thema. Sommige uitgaven,
bijvoorbeeld die voor het Global Agriculture and Food Security Program
(GAFSP) zijn versneld gedaan. Dat heeft soms te maken met de dynamiek
binnen zo’n programma. Ook op dit gebied zeg ik mevrouw De Caluwé
graag toe wat ik ten aanzien van de landen heb toegezegd.
Bij sommige budgetten is er sprake van onderuitputting. Waarom zijn de
budgetten gebruikt om de contributies van internationale organisaties
voor 2013 te financieren? In feite gebruiken wij dan een reservering voor
het ene jaar om te voldoen aan een te voorzien commitment voor het
andere jaar. In dit geval is dit gedaan om de voorziene budgettaire krapte
in 2013 enigszins te ontlasten. Mevrouw De Caluwé heeft gelijk als zij zegt
dat het dit jaar weer tijd is voor een kwalitatieve weging van de multila-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 V, nr. 8

17

terale organisaties. Daaruit vloeit onze financiële inzet op die instellingen
voort. Wij schuiven niet door als wij maar het geringste vermoeden
hebben dat een organisatie niet meer aan de standaarden voldoet die wij
bij de oorspronkelijke committering hadden voorzien.
Hoeveel ODA-middelen zijn er nu doorgeschoven in 2012? In 2012 was er
wat betreft de ODA-middelen sprake van een overschrijding van 49
miljoen. In dat jaar was er een onderuitputting op non-ODA-middelen,
waardoor een en ander weer werd rechtgetrokken. Net zoals een
onderuitputting wordt toegevoegd aan het volgende jaar, wordt een
overschrijding gekort op het volgende jaar. Het is dus geen voorschot op
de toekomst.
Waarom zijn niet alle vermoedens van fraude gemeld aan de Tweede
Kamer? Dat vroeg mevrouw De Caluwé in aansluiting op de vragen van
de rapporteur. Het uitgangspunt is dat wij alle vermoedens van fraude
vertrouwelijk aan de Kamer melden. Het moet wel voldoende serieus zijn
en dat willen wij natuurlijk eerst uitzoeken, voordat wij het melden.
Daarom is een deel van de gemelde gevallen die op het departement
bekend waren in 2012 pas in 2013 aan de Kamer gemeld. Pas toen waren
het voldoende serieuze en onderbouwde vermoedens.
Mevrouw De Caluwé vroeg ook naar mijn appreciatie van de salarissen bij
de Wereldbank. Nederland heeft zich de afgelopen jaren, telkens in de
vergaderingen waarin dit onderwerp aan de orde was, geschaard bij en
zelfs de leiding genomen van een groep landen die zich hebben uitgesproken tegen verdere verhoging van de salarissen, sterker nog, voor een
verlaging daarvan. Om de redenen die mevrouw De Caluwé noemde,
vinden wij dat het geen pas geeft om die salarissen in deze tijd te
verhogen. Dit heeft onder andere te maken met het referentiekader van
die salarissen. Wij vinden dat het referentiekader veel meer de publieke
sector zou moeten zijn, in plaats van de private financiële sector. Ook de
komende vergaderingen zetten wij hierop in. Helaas moet ik meedelen dat
wij geen meerderheidspositie innemen samen met onze vrienden. Dit laat
onverlet dat wij hierop scherp blijven inzetten. Ook gaan wij het gesprek
aan met de niet-gelijkgezinde landen. Ik deel de zorg van mevrouw De
Caluwé zeker.
De heer Van Dijk vroeg naar de millenniumdoelen. Die komen maar één
keer voor in het jaarverslag. Dit is inderdaad wel een beetje merkwaardig
– dat gevoel deel ik wel met de heer Van Dijk – juist omdat de millennium
development goals zo’n aanstekelijk kader zijn om commitment van
burgers, bedrijven en overheden te creëren als het gaat om armoedebestrijding. Er had best wel iets meer nadruk op kunnen liggen, temeer daar
de Nederlandse inzet op de vier speerpunten zich met name richt op de
doelen die het meest achterlopen. Hoe weten wij nu welke doelen
achterlopen en welke op peil zijn? Welnu, elk jaar rapporteert de
Wereldbank over de voortgang. NCDO geeft op zijn website www.millenniumdoelenatlas.nl een prachtig overzicht van de voortgang per millenniumdoel. Ik zou hierover wel een brief willen toezeggen, maar volgens
mij is het beter om dit te doen in het kader van de reguliere verslaglegging. Ik nodig de heer Van Dijk uit om kennis te nemen van de
rapportages, als hij dat al niet deed. Nogmaals, ik zeg toe dat ik volgend
jaar in het jaarverslag wat scherper de resultaten zal aangeven.
Welke doelen lopen het meeste achter? Een daarvan is het halveren van
de honger. Bijna 1 miljard mensen lijden dagelijks honger. Verder noem ik
het terugdringen van moedersterfte. Dit is MDG 5. Dit sluit aan bij onze
inzet op SRGR (seksuele en reproductieve gezondheid en rechten) en
vrouwenrechten. MDG 7 betreft het verbeteren van de toegang tot
sanitaire voorzieningen. Er zijn nog 2,5 miljard mensen die geen adequate
toegang hebben tot deze voorzieningen. In fragiele staten wordt, zoals
bekend, vaak geen enkel doel gehaald. Een groot deel van de landen die
wij hebben aangemerkt als hulpland, wordt op zijn minst gekenmerkt door
de fragiele context.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 V, nr. 8

18

Mevrouw Maij vroeg of bij de evaluatie van het beleid de horizon kan
worden opgerekt. Kunnen langetermijneffecten worden gemonitord en
geëvalueerd, zowel kwantitatief als kwalitatief? Ik heb al eerder gezegd dat
ik mij bij een dergelijke benadering zeer thuis voel. De Inspectie Ontwikkelingssamenwerking en Beleidsevaluatie (IOB) heeft op verschillende
momenten laten zien dat zij daartoe in staat en bereid is. Momenteel is de
IOB een onderzoek gestart naar langetermijneffecten en voert zij een
ex-postanalyse uit van langetermijneffecten van bilaterale
OS-programma’s op het gebied van voedselzekerheid. Het gaat om
programma’s die inmiddels ruim tien jaar geleden zijn afgesloten. Het is
heel interessant om daarover specifiek voor Nederland wat meer
informatie te krijgen. De voorziene casestudy is uitgevoerd in Mali. Om
redenen die wij ons allemaal wel kunnen voorstellen, is die vertraagd. De
afronding van het rapport vindt daarom pas in 2014 plaats in plaats van in
2013.
Ik geef nog een voorbeeld van de manier waarop de IOB kwalitatief en
met een langetermijnblik evalueert. Wij hebben het in een eerder overleg
gehad over de IOB-evaluatie van de inzet op water. Een van de conclusies
was dat de duurzaamheid van de voorzieningen waarin op dit speerpunt
was geïnvesteerd, iets zou moeten worden aangescherpt. Wij hebben ons
dat ter harte genomen. In iedere subsidiebeschikking op dat thema is nu
een duurzaamheidsclausule opgenomen. Meten is weten, maar je moet
vervolgens ook willen handelen naar de bevindingen, als je die bevindingen deelt. Dit is een voorbeeld van een onderwerp waarbij wij dat
hebben gedaan.
De voorzitter: Ik dank de bewindspersonen voor de beantwoording in
eerste termijn. De spreektijd in tweede termijn bedraagt drie minuten.
De heer Sjoerdsma (D66): Ik dank deze uitstekende voorzitter en ik dank
de bewindslieden voor de beantwoording van de vragen. Er is nog één
vraag van mij overgebleven uit de eerste termijn, die ik bij dezen herhaal.
Welke lessen zijn getrokken uit het sluiten van vijf ambassadeposten in
2012? Welke consequenties heeft dit gehad? Later dit jaar zullen er meer
volgen en daarna wellicht nog meer. Ik hoop van niet, maar het zal uit de
brief moeten blijken die de minister binnenkort zal sturen.
Ik vroeg de minister hoe hij inzichtelijk gaat maken welke consequenties
er zijn voor het postennetwerk. Ik doel daarbij niet zozeer op de Kamer. Ik
ben op de hoogte van de brief die gaat komen. Ik doel eigenlijk op een
probleem dat de Ombudsman signaleert, namelijk dat veel burgers
aanlopen tegen problemen met de informatievoorziening over visa en
paspoorten. Als er consequenties zijn voor de dienstverlening door
bezuinigingen, hoe wil de minister die dan inzichtelijk maken voor de
Nederlandse burgers?
Tot slot nog één opmerking over de terdoodveroordeelden op de
gedetineerdenlijst. Ik heb alle begrip voor het standpunt van de minister
dat dit met het oog op hun zaak geheim moet worden gehouden. Ik wil
alleen toelichten dat er in het niet al te recente verleden een zaak is
geweest van een Nederlands-Iraanse vrouw, waarvan de Kamer het
gevoel had erbij betrokken te moeten zijn, om de energie en de activiteiten die de minister daar destijds in wilde steken, wat te vergroten. De
minister moet het alleen zo zien; het gaat om betrokkenheid bij de zaak en
om de hoop dat beide ministers er zo veel mogelijk aan doen om een
dergelijke doodstraf te voorkomen.
Mevrouw De Caluwé (VVD): Voorzitter. Ook ik dank de bewindslieden
voor de antwoorden in eerste termijn. De antwoorden duidelijk. Ik dank de
bewindslieden dat zij zozeer meedenken in de suggesties die wij doen en
dat zij bereid zijn om daarop in te spelen. Ik heb eigenlijk geen verdere
vragen meer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 V, nr. 8

19

Mevrouw Maij (PvdA): Voorzitter. Ik zal de drie minuten niet nodig
hebben. Ik dank de bewindslieden voor de beantwoording in eerste
termijn. Twee korte vragen kwamen bij mij op terwijl ik naar de beantwoording luisterde. De eerste heeft betrekking op de beleidsdoorlichting.
Als ik mij goed herinner, is er een beleidsdoorlichting gaande van de
Private Sector Ontwikkeling. Wanneer kunnen wij die verwachten? Mijn
tweede vraag gaat over de brief over het postennet: de co-locaties en de
Regional Support Offices (RSO’s). De minister sprak met vuur over het
RSO China en Azië. Daarmee voel ik mij natuurlijk heel erg verbonden. Als
wij verder gaan regionaliseren, hoe veel RSO’s komen er dan en is er een
visie op centralisering?
De voorzitter: Ik dank de Kamer voor de inbreng in tweede termijn. Het
woord is aan de minister van Buitenlandse Zaken.
Minister Timmermans: Voorzitter. De heer Sjoerdsma vraagt naar de
consequenties van de sluiting. Een ding is duidelijk: als je een ambassade
sluit, dan vindt het land waar die ambassade zit, dat echt niet leuk. Het
heeft dus echt consequenties voor de bilaterale betrekkingen met dat
land. Daar moeten wij niet voor weglopen. Vaak is het emotioneel, maar
vaak ook gewoon zakelijk, en heeft het consequenties voor de contacten.
Soms maakt het ook je beleid lastiger. In sommige landen waar ambassades dicht zijn gegaan, zie je ineens weer nieuwe prioriteiten opkomen,
waardoor je denkt: was het wel zo slim? Wij hebben dat eerder gezien in
het begin van de jaren negentig, toen onze ambassade in Hanoi dicht
ging, omdat een ambassade in Vietnam niet meer nodig was. Nederland
zat daar toen op een toplocatie, die is afgestoten. Wij hebben daarmee
een hele hoop geld verloren. Vier jaar later wilde Nederland weer terug en
toen is voor een veel mindere locatie veel meer geld betaald. Dat was echt
«penny wise, pound foolish». Je moet met sluiting dus enorm voorzichtig
omspringen. Tegelijkertijd moeten wij de tering naar de nering zetten. Dat
is een realiteit waarmee iedereen bij de rijksoverheid in deze tijd van crisis
te maken heeft.
Hoe maak je de gevolgen inzichtelijk voor de burgers? Wij doen dat via de
websites en via informatiebulletins. Via de andere ambassades melden
wij waar men terechtkan in plaats van bij de eerdere locaties. Wij doen
enorm ons best om het bekend te maken. Eerlijk gezegd is het niet zo dat
mensen het niet weten; zij vinden het alleen heel vervelend. Zij klagen
omdat voor hen het serviceniveau omlaag gaat, al was het maar omdat zij
langer moeten reizen of moelijker mensen kunnen bereiken. Ook kunnen
zij niet meer zomaar naar een loket lopen. Meestal is er geen sprake van
een gebrek aan inzicht, maar is het veel meer zo dat burgers in bepaalde
regio’s een hekel hebben aan de consequenties. De heer Sjoerdsma heeft
wel gelijk dat tijdig, goed en volledig informeren nog meer teleurstellingen voorkomt, zeker in heel grote landen met weinig Nederlandse
aanwezigheid.
Mijn betrokkenheid bij consulaire zaken is groot. Dat heeft een aantal
redenen. Het heeft te maken met mijn persoonlijke geschiedenis. Mijn
vader heeft dit werk heel lang gedaan en dus voel ik mij echt heel erg
verbonden met dit werk. Het heeft ook te maken met het feit dat ik mij als
jong ambtenaar bij Buitenlandse Zaken altijd vreselijk geërgerd heb aan
het feit dat deze heel belangrijke taak van serviceverlening aan Nederlandse burgers het ondergeschoven kindje was bij Buitenlandse Zaken.
Als je nog een domme, luie of weinig nuttige medewerker had, liet je die
vroeger maar consulaire zaken doen. Het gaat echter om de kern van het
werk van Buitenlandse Zaken. Gelukkig is die tijd lang voorbij en hebben
wij nu heel toegewijde en professionele medewerkers die dit doen. Maar
ik wil het iedere dag weten. Ik wil iedere dag een bulletin hebben: wat
speelt er in de hele wereld? Ik wil dat de mensen bij de directie die
hierover gaan en de mensen bij de posten die dit doen, weten dat hun

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 V, nr. 8

20

minister er iedere dag over geïnformeerd wil worden. Ik wil bovenop
consulaire zaken zitten, die soms heel vervelende consequenties voor
mensen kunnen hebben. Het gaat niet alleen om de kwestie-Bahrami; er
zijn heel veel andere zaken van Nederlanders die, soms door eigen
stommiteit en eigen schuld, soms door platte pech in heel grote
problemen komen. Het maakt mij dan niet uit waarom zij in de problemen
zitten. Ik zie het als een taak van de overheid om Nederlanders in het
buitenland die in de problemen komen of vragen hebben, zo goed
mogelijk bij te staan. Er is bij mij sprake van een heel grote, ik zou bijna
zeggen emotionele, betrokkenheid, die ik heel goed wil invullen. Er is ook
een heel grote politieke gevoeligheid; de Kamer wil graag dat wij de
excellente dienstverlening aan Nederlandse burgers buiten Nederland
garanderen en zo goed mogelijk invullen. Daarover wil ik graag verantwoording afleggen aan de Kamer.
Mevrouw Maij heeft vragen gesteld over de RSO’s en over de schaal. Op
die vragen komen wij terug in de brief over het postennet. In algemene zin
kan ik zeggen dat je natuurlijk een optimum moet zoeken, zoals mevrouw
Maij als geen ander weet. Als je doorredeneert, krijg je uiteindelijk één
RSO voor de hele wereld. Dat zit hier in Den Haag. Er zijn ook mensen die
daarover nadenken. De vraag is, of je dan de service snel, goedkoop en
efficiënt genoeg kunt verlenen, omdat je over de hele wereld zit – «qua
patet orbis» zeggen de mariniers – en dus tegelijkertijd in talloze tijdzones
moet kunnen werken. Er is altijd wel ergens een Nederlander die onze
hulp nodig heeft. Er is altijd wel ergens een ambassade of een andere
vertegenwoordiging die open is. Wij zoeken naar een evenwicht, maar ik
kom er graag op terug in de brief over het postennet.
Minister Ploumen: Voorzitter. Mevrouw Maij vroeg wanneer wij de
doorlichting en de evaluatie van de Private Sector Development tegemoet
kunnen zien. Dat zal later dit jaar zijn. Ik kijk uit naar het debat met de
Kamer daarover.
De voorzitter: Ik heb de volgende toezeggingen genoteerd.
1. De minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking zal de Kamer eenmaal per jaar in een vertrouwelijke brief
informeren over de afwikkeling van mogelijke malversaties, met in
het jaarverslag informatie over resultaten van terugvorderingen.
2. De minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking zal de Kamer in een brief informeren over beheer en capaciteit,
in vergelijking met andere landen.
3. Volgende week komt er een brief van beide ministers naar de Kamer
over de indeling van twee begrotingshoofdstukken.
4. De Kamer wordt geïnformeerd over het resultaat van het project
«Betere Informatiebeveiliging».
5. In het volgende jaarverslag komt er meer informatie over afwijkingen
van begrote uitgaven.
6. Volgend jaar komt er in het jaarverslag meer informatie over de
voortgang van de MDG’s.
7. Later dit jaar komt er een beleidsdoorlichting van de Private Sector
Ontwikkeling.
Ik dank de bewindspersonen en de leden. Ik dank ook de griffier, want dat
mag ook op complimentendag. Ik dank iedereen die heeft meegeluisterd.
Ik dank ook de medewerkers voor hun aanwezigheid.
Sluiting 21.36 uur.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 V, nr. 8

21