Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

33 000 XIII

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Economische Zaken, Landbouw
en Innovatie (XIII) voor het jaar 2012

Nr. 54

VERSLAG HOUDENDE EEN LIJST VAN VRAGEN EN
ANTWOORDEN
Vastgesteld 24 november 2011
De vaste commissie voor Economische Zaken, Landbouw en Innovatie1,
belast met het voorbereidend onderzoek van dit wetsvoorstel, heeft de eer
verslag uit te brengen in de vorm van een lijst van vragen met de daarop
gegeven antwoorden over het onderdeel Landbouw en Natuur.
Met de vaststelling van het verslag acht de commissie de openbare
behandeling van het wetsvoorstel voldoende voorbereid.
De voorzitter van de commissie,
Van der Ham
De griffier van de commissie,
Franke

1
Samenstelling:
Leden: Dijksma, S.A.M. (PvdA), SnijderHazelhoff, J.F. (VVD), Koopmans, G.P.J. (CDA),
Ham, B. van der (D66), voorzitter, Smeets, P.E.
(PvdA), Samsom, D.M. (PvdA), Jansen, P.F.C.
(SP), ondervoorzitter, Jacobi, L. (PvdA),
Koppejan, A.J. (CDA), Graus, D.J.G. (PVV),
Thieme, M.L. (PvdD), Gesthuizen, S.M.J.G.
(SP), Wiegman-van Meppelen Scheppink, E.E.
(CU),Tongeren, L. van (GL), Ziengs, E. (VVD),
Braakhuis, B.A.M. (GL), Gerbrands, K. (PVV),
Lodders, W.J.H. (VVD), Vliet, R.A. van (PVV),
Dijkgraaf, E. (SGP), Schaart, A.H.M. (VVD),
Verhoeven, K. (D66) en Werf, M.C.I. van der
(CDA).
Plv. leden: Jadnanansing, T.M. (PvdA), Elias,
T.M.Ch. (VVD), Blanksma-van den Heuvel,
P.J.M.G. (CDA), Koolmees, W. (D66), Dikkers,
S.W. (PvdA), Dekken, T.R. van (PvdA), Irrgang,
E. (SP), Groot, V.A. (PvdA), Holtackers, M.P.M.
(CDA), Dijck, A.P.C. van (PVV), Ouwehand, E.
(PvdD), Gerven, H.P.J. van (SP), Schouten, C.J.
(CU), Gent, W. van (GL), Leegte, R.W. (VVD), El
Fassed, A. (GL), Mos, R. de (PVV), Taverne, J.
(VVD), Bemmel, J.J.G. van (PVV), Staaij, C.G.
van der (SGP), Houwers, J. (VVD), Veldhoven,
S. van (D66) en Ormel, H.J. (CDA).

kst-33000-XIII-54
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XIII, nr. 54

1

1
Welke bezuinigingen c.q. versoberingen worden in deze begroting ten
opzichte van de vorige doorgevoerd? Kan de regering hiervan een
overzicht maken en dit kort toelichten?
De bezuinigingen uit het Regeerakkoord zijn reeds budgettair verwerkt in
de nota van wijzigingen (TK, 2010–2011, 32 500 XIII, nr. 9 en 32 500 XIV,
nr. 10). Samengevat betreft het de volgende bezuinigingen:
• Een subsidietaakstelling oplopend tot totaal € 500 mln. vanaf 2015
structureel op ondernemingsklimaatsubsidies en internationale
bedrijfslevenprogramma’s (€ 200 mln.) en themagerichte innovatiesubsidies (€ 300 mln.). Deze taakstelling kwam bovenop de subsidietaakstelling van € 50 mln. uit het Aanvullend Beleidsakkoord van het
vorige kabinet. Conform het verzoek van de Kamer is in de tabel op
pagina 34 van de EL&I- begroting een specificatie van deze subsidietaakstelling gegeven.
• Een bezuiniging op het natuurbeleid van circa € 300 mln. in 2015. Een
specificatie is opgenomen op pagina 3 van de nota van wijziging (TK,
2010–2011, 32 500 XIV, nr. 10). Deze bezuiniging werkt door in de
budgetten van het beleidsartikel 18 (Natuur en regio).
• Een apparaatstaakstelling van totaal € 288 mln. in 2015 en € 332 mln.
in 2018. Een specificatie en toelichting is opgenomen in het artikel 40
(Apparaat) op pagina 153 en 154 van de EL&I-begroting.
Een subsidietaakstelling van € 25 mln. verdeeld over een aantal onderdelen van de voormalige LNV-begroting. Een specificatie van deze
taakstelling is opgenomen op pagina 7 van de nota van wijziging (TK,
2010–2011, 32 500 XIV, nr. 10).
2
Worden in deze begroting hogere uitgaven voorgesteld ten opzichte van
de vorige begroting? Kan de regering hiervan een overzicht maken en dit
kort toelichten?
In het financieel kader op pagina 25 en 26 van de EL&I-begroting zijn de
belangrijkste begrotingswijzigingen opgenomen vanaf de standen
Voorjaarsnota 2011. Ook de hogere uitgaven ten opzichte van de vorige
begroting zijn in het financieel kader terug te vinden. Voorbeelden hiervan
zijn:
• Stimuleringsregeling Duurzame Energie (SDE)+ regeling waarmee
duurzame energieprojecten kunnen worden gestimuleerd. Vanaf 2013
is voor deze regeling vanuit het Regeerakkoord aanvullend budget
beschikbaar gesteld.
• Conform het Regeerakkoord wordt er voor de jaren 2011 tot en met
2013 budget beschikbaar gesteld voor de Programmatische Aanpak
Stikstof (PAS). Het betreft maatregelen om de stikstofbelasting terug te
dringen zodat (economische) ontwikkeling in de omgeving van Natura
2000-gebieden mogelijk blijft en de natuur goed wordt beschermd.
3
Hoeveel gronden heeft de overheid momenteel in het bezit? Kan de
regering een overzicht van deze gronden maken en aangeven in welk
gebieden deze gronden liggen?
Het totale BBL bezit per 1 januari 2011 bedraagt 38 300 ha. Op dit moment
ligt er een onderhandelingsakkoord tussen Rijk en provincies over de
decentralisatie. Daarin is afgesproken dat een deel van de BBL-voorraad
aan de provincies wordt overgedragen voor de realisatie van de herijkte
EHS.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XIII, nr. 54

2

Het SBB-eigendom is totaal 259 000 ha. Hiervan ligt 242 000 binnen de
huidige EHS en 17 000 ha daarbuiten.
Met de grondnota zal ik u nader informeren over deze gronden.
4
Onder welk artikelonderdeel valt het Faunafonds in de begroting? Welke
doelstellingen zijn geformuleerd met betrekking tot het Faunafonds? Hoe
hoog is het totale budget van het Faunafonds? Uit welke posten bestaat
het Faunafonds? Kan de regering deze posten nader specificeren?
Het Faunafonds valt onder artikel 18.4 (Te decentraliseren). In de
begroting 2012 wordt geen onderscheid meer gemaakt naar instrumentniveau voor de te decentraliseren middelen omdat er sprake is van een
ontschot budget.
De kosten van het Faunafonds betreffen (1) bijdrage tegemoetkomingen,
(2) bijdrage onderzoek, voorlichting en opleiding, (3) bijdrage bestuurskosten, (4) bijdrage secretariaatkosten, (5) bijdrage rasters, (6) bijdrage
dassen- en hertenovereenkomsten, (7) bijdrage ganzenovereenkomsten,
(8) bijdrage taxatiekosten PSAN, (9) taxatiekosten en bezwaar/beroep.
In het onderhandelingsakkoord decentralisatie natuur is opgenomen dat
de huidige taken van het Faunafonds zullen worden overgedragen aan de
provincies. Voor 2012 en 2013 wordt op basis van een kostengeoriënteerde toedeling de programmamiddelen voor het Faunafonds toegekend
via een decentralisatie uitkering.
De uitvoeringskosten van het Faunafonds worden (eveneens) gedecentraliseerd naar het Provinciefonds. Het rijk stelt hiervoor het budget
beschikbaar dat gelijk is aan de daadwerkelijk gemiddelde kosten in de
afgelopen vier jaar. Na decentralisatie maken deze kosten onderdeel uit
van de decentralisatie-uitkering in het provinciefonds, vanaf 2014 worden
zij ondergebracht in de algemene uitkering van het provinciefonds.
De onderstaande uitsplitsing van de kosten is gebaseerd op de begroting
2012 van het Bestuur van het Faunafonds:
1. bijdrage tegemoetkomingen: € 10 183 000
2. bijdrage onderzoek, voorlichting en opleiding € 500 000
3. bijdrage bestuurskosten € 122 000
4. bijdrage secretariaatkosten € 196 000
5. bijdrage rasters € 250 000
6. bijdrage dassen- en hertenovereenkomsten € 700 000
7. bijdrage ganzenovereenkomsten (gedoogovereenkomsten)
€ 1 600 000
8. bijdrage taxatiekosten PSAN € 135 000
9. taxatiekosten en bezwaar/beroep. € 2 217 000
5
Hoeveel gelden kunnen er maximaal de komende vier jaar van de
Europese Unie voor plattelandsbeleid verkregen worden en hoeveel
gelden worden er werkelijk door Nederland verworven in die jaren? Als dit
niet het maximaal haalbare is, is de regering dan bereid dit naar het
maximum op te voeren, teneinde zoveel mogelijk gelden te genereren
voor verduurzaming van de landbouw, in het bijzonder de veehouderij en
voor het natuurbeleid?
De beschikbare middelen voor Nederland afkomstig van de EU zijn voor
de jaren 2012 en 2013 respectievelijk ruim 96 en 102 miljoen euro. Deze
middelen kunnen worden besteed tot respectievelijk uiterlijk eind 2014 en
eind 2015. De geplande doelen waaraan deze middelen worden besteed
zijn vastgelegd in het plattelandsontwikkelingsprogramma 2007–2013
(POP2).
De inspanningen zijn erop gericht om de beschikbare middelen volledig te
benutten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XIII, nr. 54

3

6
Van de € 80 miljoen die het ministerie van EL&I voorheen aan de Dienst
Landbouwkundig Onderzoek (DLO) besteedde om beleidsondersteunend
onderzoek te doen en een kennisbasis op te bouwen, wordt € 50 miljoen
afgehaald dat via de topsectoren uitgezet moet worden. Waaraan werd
deze € 50 miljoen eerder besteed? Hoe wordt dit onderzoek in de
toekomst gefinancierd als daarvoor geen belangstelling bestaat bij het
bedrijfsleven? Welk deel van de € 80 miljoen was opdrachtonderzoek van
de Rijksoverheid?
In lijn met de topsectorenaanpak wordt het onderzoek meer gericht op
vragen van het bedrijfsleven. Voor 2012 gaat het om een capaciteit van
€ 51 mln. van DLO voor de topsectoren Agro&Food en Tuinbouw en
Uitgangsmaterialen. Deze € 51 mln. wordt in 2012 besteed aan onderzoek
op het terrein van concurrerende, duurzame en veilige agro-, visserij- en
voedselketens. Voor een belangrijk deel vond de invulling al plaats in
samenspraak met bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties.
De lopende publiek-private samenwerking (pps)-programma’s kunnen
door de topsectoren worden voortgezet. Ook ander lopend onderzoek kan,
indien dit aansluit bij de agenda ’s Agro&Food en Tuinbouw en Uitgangsmaterialen, omgezet worden in programma’s met het bedrijfsleven. Als
voor bepaalde thema’s vanuit het bedrijfsleven geen belangstelling is,
worden deze in principe niet voortgezet. Het gehele budget (€ 80 mln.) in
2011 betrof opdrachtenonderzoek van de rijksoverheid voor de domeinen
Natuur, landschap en platteland, Agroketens en visserij, Voedsel, dier en
consument, Internationaal en Kennis.
7
Klopt het dat er 75% gekort wordt op gelden voor natuur en landschap?
Nee, dit klopt niet. Er wordt uit hoofde van het regeerakkoord 60%
bezuinigd op de rijksbijdrage aan natuur en landschap. De structurele
bezuinigingen op de totale uitgaven van EL&I aan natuur en landschap
zijn ca € 300 mln. op een oorspronkelijk budget van ca € 500 mln. Dit is
budgettair verwerkt in de nota van wijziging (TK, 2010–2011, 32 500 XIV,
nr. 10). Naast de rijksbijdrage is er sprake van financiering van provincies
en derden, zoals ook voorheen in het Investeringsbudget Landelijk Gebied
(ILG) sprake van was.
8
Waar zijn de middelen gebleven die in de oude systematiek stonden onder
artikel 24?
De middelen onder artikel 24 (Landschap en Recreatie) maken onderdeel
uit van artikel 18.4 (Te decentraliseren). Deze worden, onder voorbehoud
van instemming van provinciale staten met het onderhandelingsakkoord,
in de periode 2011–2013 middels een decentralisatie-uitkering uitgekeerd
aan de provincies.
Met uitzondering van de volgende instrumenten die, voor zover na
bezuinigingen resteert, onderdeel uitmaken van de stelselverantwoordelijkheid van het rijk.
De volgende instrumenten maken onderdeel uit van artikel 18.2:
• 24.12 Nieuwe Hollandse Waterlinie (Nota Ruimte project)
• 24.13 Recreatie Haarlemmermeer (nota Ruimte project)
• 24.13 Participatie beheersgebieden (uitfasering t/m 2013)
• 24.12 Landschapsplanning (uitfasering t/m 2013)
De volgende instrumenten maken onderdeel uit van artikel 18.3:
• art 24.11 monitoring
• art 24.11 Kaderrichtlijn Mariene Strategie / Noordzee
• art 24.14 Staatsbosbeheer publieksvoorlichting en organisatiekosten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XIII, nr. 54

4

9
Waarom is bij de samenvoeging van de begroting van het voormalige
ministerie van Economische Zaken (EZ) met de begroting van het
voormalige ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV)
het aantal operationele doelstellingen bij de artikelen 16 en 18 voor
landbouw en natuur sterk verminderd?
Voor de begroting 2012 is gekozen voor een indeling waarin de beleidsdoelen van het ministerie EL&I goed herkenbaar terugkomen in de
beleidsartikelen. belangrijke thema’s komen daarom als beleidsartikelen
terug. Dit maakt het mogelijk om de Tweede Kamer per thema – in een
samenhangend geheel – te informeren over de beleidsdoelstellingen,
voorgenomen acties, prestaties en de financiële middelen die daarvoor
nodig zijn. Dit zowel in de begroting als in de verantwoording. Zie ook de
Kamerbrief van 16 juni 2011 (TK, 2010–2011, 31 865, nr. 32).
In de begroting 2012 zijn de beleidsartikelen 31, 35 en een deel van
artikel 36 uit de voormalige begroting van LNV voor 2011 samengevoegd
tot het huidige artikel 16, omdat beide artikelen de agroketen als
focuspunt hadden en sterk de nadruk legden op duurzaamheid. Beide
artikelen waren gezien vanuit de ketenbenadering onlosmakelijk aan
elkaar verbonden. Mede gelet op het geringe financiële belang van
artikel 35 lag samenvoeging van beide artikelen dan ook in de rede.
Vanwege de samenhang in beleidsthematiek en het nadrukkelijker
positioneren van de ketenbenadering in de begroting is het aantal
operationele doelstellingen hierbij teruggebracht van 7 naar 5.
Ook vindt reductie van het aantal beleidsartikelen en operationele
doelstellingen echter plaats vanwege de afspraken in het Regeerakkoord
met betrekking tot de decentralisatie van het natuurbeleid en de beëindiging van een aantal rijkstaken zoals RodS. Taken, verantwoordelijkheden
en budget worden bij de decentralisatie overgedragen van het rijk aan de
provincies. De consequentie hiervan is dat het rijk niet langer verantwoordelijk is voor het realiseren van het merendeel van de 12 operationele
doelstellingen die opgenomen waren in de artikelen 32, 33, 34 en 37 van
de voormalige LNV-begroting 2011. Budgettair resteert er in 2016 na
decentralisatie nog circa € 200 mln. op de EL&I-begroting. Gezien de
verantwoordelijkheid van het Rijk, de reductie van het budget en de
inhoudelijke samenhang van de doelen die resteren na decentralisatie ligt
integratie van de voormalige vier beleidsartikelen (32, 33, 34, 37) tot één
beleidsartikel (artikel 18) met drie operationele doelstellingen in de rede.
Het te decentraliseren budget is op een separate operationele doelstelling
ondergebracht. Dit sluit ook aan bij de aanbeveling van de Algemene
Rekenkamer in het rapport bij het jaarverslag 2010 om in het licht van de
geïntegreerde EL&I-begroting 2012 één begrotingsartikel voor het ILG te
realiseren.
10
Hoe verhoudt het ontbreken van de operationele doelstellingen bij
artikelen 16 en 18 zich tot de uitspraken van de bewindspersonen in zowel
het debat over het jaarverslag 2010, onderdeel Economie en Innovatie als
in het debat over het jaarverslag 2010, onderdeel Landbouw en Natuur,
dat er minder begrotingsartikelen komen maar dat daarbinnen meer
operationele doelstellingen komen?
Bij het uitwerken van de begroting 2012 is per beleidsartikel bezien of en
zo ja hoeveel operationele doelstellingen zouden worden opgenomen. Het
aantal operationele doelstellingen is onder andere afhankelijk van de
breedte van het betreffende beleidsartikel en de diversiteit van het
financiële beleidsinstrumentarium binnen het beleidsartikel. De verdere

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XIII, nr. 54

5

overwegingen bij het aantal operationele doelstellingen bij artikel 16 en 18
is verwoord in het antwoord op vraag 9. Behalve de nieuwe begrotingsindeling waarmee keuzes zijn gemaakt over het aantal beleidsartikelen en
operationele doelstellingen is in de begroting 2012 geïnvesteerd in een
duidelijke weergave van de inzet van het kabinet voor 2012. In de
beleidsagenda en de beleidsartikelen zijn de concrete doelen en acties van
het kabinet voor 2012 benoemd. Daarnaast zijn prestatie-indicatoren
opgenomen voorzien van de bijbehorende streefwaarden. Naar mijn
mening biedt deze informatie in combinatie met de begrotingsindeling
duidelijk inzicht in de doelstellingen van het kabinet.
11
Kan de regering een overzicht geven van de indicatoren en kengetallen
die in artikel 16 en artikel 18 zijn verdwenen ten opzichte van de begroting
van het voormalige ministerie van LNV van 2011? Kan de regering dit
eveneens doen voor de indicatoren en kengetallen die er in de begroting
van het ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie (EL&I)
van 2012 bij zijn gekomen?
Ja. Zie bijgevoegde bijlage.
12
Welke voornemens heeft de regering ten aanzien van de prestatieindicatoren bij de artikelen 16 en 18? Welke indicatoren zullen in de
begroting 2013 van EL&I blijven en welke zullen verdwijnen? Kan de
regering deze voornemens uitleggen en toelichten?
Bij het uitwerken van de begroting 2013 vormen de richtlijnen van de
nieuwe begrotingspresentatie «Verantwoord Begroten» de leidraad. Wat
hiervan de precieze consequenties zijn voor de indicatoren van de
EL&I-begroting 2013 wordt de komende maanden verder uitgewerkt.
Uitgangspunt is echter een transparante verantwoording over de bereikte
resultaten. Daarom zullen er – ook met de nieuwe begrotingspresentatie
«Verantwoord Begroten» – duidelijke indicatoren en kengetallen in de
EL&I-begroting worden opgenomen.
13
Bij de begrotingsartikelen 13 en 17 zijn de operationele doelstellingen
weggelaten. Is de regering voornemens alle operationele doelstellingen in
de begroting van 2013 weg te laten? Zo ja, betekent dit dat voor artikelen
met betrekking tot Landbouw en Natuur het aantal operationele doelstellingen zal worden gereduceerd van 30 in de begroting 2011 van LNV tot
nul in de begroting 2013 van EL&I? Zo ja, op welke wijze wordt bij de
artikelen voor Landbouw en Natuur inzichtelijk gemaakt wat de regering
met de beschikbare middelen en instrumenten wil bereiken? Op welke
wijze kan de Kamer toetsen of de regering met de beschikbare instrumenten de in de begroting 2012 gepresenteerde operationele doelen
haalt?
Bij de beleidsartikelen 13 en 17 zijn geen operationele doelstellingen
opgenomen omdat de algemene doelstelling van deze artikelen
voldoende uitdrukking geeft aan het streven van het kabinet. Daarnaast is
het ingezette beleidsinstrumentarium duidelijk te relateren aan de
algemene doelstelling. Afhankelijk van de breedte van het beleidsartikel
en de diversiteit van het financiële instrumentarium zijn beleidsartikelen
onderverdeeld in operationele doelstellingen. Dit is bijvoorbeeld het geval
bij artikel 16 en 18. Aan deze operationele doelstellingen worden
vervolgens het beleidsinstrumentarium, het budget en de prestatieindicatoren gekoppeld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XIII, nr. 54

6

Hoewel de nieuwe begrotingspresentatie «Verantwoord Begroten» niet
voorschrijft om operationele doelstellingen op te nemen, zal dit in de
komende EL&I-begrotingen waar nodig wel gebeuren. Hierbij zal ik tevens
prestatie-indicatoren opnemen die inzicht bieden in de resultaten van het
beleid. Het blijft zo voor de Kamer mogelijk de resultaten van mijn beleid
ook op dat niveau te toetsen.
14
Waarom is de begroting van het voormalige ministerie van LNV teruggebracht van zeven beleidsartikelen naar drie beleidsartikelen?
Zie antwoord vraag 9.
15
Welk oordeel vormt de regering op basis van het verminderen van het
aantal operationele doelstellingen ten aanzien van de informatievoorziening aan de Tweede Kamer?
Bij de begrotingsindeling is weloverwogen gekomen tot een logische
indeling in beleidsartikelen en operationele doelstellingen. Daarbij is de
informatievoorziening aan het parlement in de meeste beleidsartikelen op
peil gebleven en niet significant gewijzigd. Dit laat onverlet dat er op het
beleidsterrein van artikel 18 doelstellingen en indicatoren zijn vervallen
omdat taken en verantwoordelijkheden worden overgedragen aan de
provincies. Over de volle breedte van de EL&I-begroting is gestreefd naar
een set van indicatoren en kengetallen die samen een compleet beeld
geven van de ontwikkelingen op de verschillende beleidsterreinen.
Daarnaast is in deze begroting geïnvesteerd in het opnemen van concrete
doelen en acties. Naar mijn mening is hiermee de informatievoorziening
in de begroting 2012 geborgd. Ook bij de komende begrotingen zal ik een
dergelijke informatievoorziening nastreven.
16
Welk oordeel vormt de regering op basis van het verminderen van het
aantal beleidsartikelen ten aanzien van de informatievoorziening aan de
Tweede Kamer?
Zie antwoord vraag 15.
17
Welke van de in de begroting van het voormalige ministerie van LNV van
2011 gepresenteerde prestatie-indicatoren zijn verdwenen als gevolg van
aangepast beleid door het nieuwe regeerakkoord?
Als gevolg van de decentralisatie van het natuurbeleid is een aantal
indicatoren van de voormalige beleidsartikelen 32, 33, 34 van de
LNV-begroting 2011 niet meer opgenomen. Zie voor de precieze
opsomming van de indicatoren het antwoord op vraag 11.
18
Kan voor de verdwenen prestatie-indicatoren die het gevolg zijn van
«Verantwoord begroten» worden aangegeven waarom een maatschappelijk effect, of een verband tussen de bijdrage van de regering aan de
algemene doelstelling, niet weer te geven is?
In de beleidsartikelen die conform «Verantwoord Begroten» zijn uitgewerkt – artikel 13 en 17 – zijn geen prestatie-indicatoren geschrapt als
gevolg van de nieuwe begrotingspresentatie. Wel is het in algemene zin
zo dat niet voor alle beleidsartikelen een één op één relatie gelegd kan
worden tussen mijn beleidsinzet en de beleidsdoelstellingen. Op een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XIII, nr. 54

7

aantal beleidsterreinen is het beleid namelijk gericht op het creëren van
de juiste randvoorwaarden. Behalve het ingezette beleidsinstrumentarium
is er een veelheid aan (macro-economische) factoren van invloed op het
bereiken van de beleidsdoelstellingen. Om toch informatie te geven over
deze beleidsterreinen zijn bij deze artikelen onder de algemene
doelstelling kengetallen opgenomen, die de algemene ontwikkelingen op
het betreffende beleidsterrein weerspiegelen. Op het niveau van instrumenten zijn vaak wel prestatie-indicatoren opgenomen.
19
Klopt het dat door de methodiek «Verantwoord begroten» de focus meer
komt te liggen op instrumenten en prestatie-indicatoren dan op beleidsdoelstellingen? Is dit wenselijk?
Ook bij Verantwoord Begroten blijven de beleidsdoelstellingen relevant.
De focus ligt bij Verantwoord Begroten op de rol en verantwoordelijkheid
van de bewindspersoon, het door hem ingezette instrumentarium en de
daarmee behaalde resultaten. Indien het instrumentarium bepalend is
voor het behalen van de beleidsdoelstellingen, worden deze toegelicht
met effectindicatoren. Over de wenselijkheid hiervan verwijs ik graag naar
het Algemeen Overleg over dit onderwerp tussen de minister van
Financiën en de Tweede Kamer van 20 april jl.
20
Wat gebeurt er met de informatie die ten behoeve van de nu verdwenen
indicatoren wordt verzameld? Wordt deze bijvoorbeeld gebruikt bij
beleidsdoorlichtingen en overig evaluatieonderzoek?
Voor sommige van deze indicatoren wordt nog informatie verzameld in
het kader van bestaande en doorlopende monitoringsrapportages zoals
voor biologische landbouw, gewasbescherming. Ook de informatie over
vaccinbanken en early warning bestrijdingsplichtige dierziekten blijft
beschikbaar. Deze informatie kan te zijner tijd eventueel benut worden
voor beleidsdoorlichtingen en overig evaluatieonderzoek. Voor kilometerreductie wordt de informatie niet meer verzameld. Als het gaat om
prestatie-indicatoren die samenhangen met te decentraliseren taken
worden de medeoverheden verantwoordelijk voor de prestatiemeting en
het verzamelen van informatie.
21
Vallen de nationale parken nog onder de operationele doelstellingen?
Nee. De nationale parken, nationale landschappen, landelijke routenetwerken en reconstructie zandgebieden betreffen doelen waar geen sprake
meer is van een rijksopgave. Dit is conform het regeerakkoord en zoals
opgenomen in het onderhandelingsakkoord decentralisatie natuur.
Conform afspraak in het onderhandelingsakkoord worden deze middelen
middels een decentralisatie uitkering aan de provincies uitgekeerd ter
uitfinanciering van lopende verplichtingen die zijn aangegaan onder het
ILG, onder voorbehoud van instemming van alle provinciale staten. Het is
een autonome bevoegdheid van de provincie of zij nog inzet pleegt op
deze onderwerpen.
22
Vallen de nationale landschappen nog onder de operationele doelstellingen?
Zie antwoord vraag 21.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XIII, nr. 54

8

23
Valt kavelruil met het oog op gebiedsinrichting voor de glastuinbouw nog
onder de operationele doelstellingen?
De kavelruil is nu onderdeel van de decentralisatie van het natuurbeleid
naar provincies en valt onder operationele doelstelling 18.4 (Te decentraliseren). De middelen voor kavelruil zijn in het verleden niet ingezet voor
gebiedsinrichting voor de glastuinbouw.
24
Vallen de landelijke routenetwerken onder de operationele doelstellingen?
Zie antwoord vraag 21.
25
Valt de reconstructie van de zandgebieden nog onder de operationele
doelstellingen?
Zie antwoord vraag 21.
26
Welke subsidies met evaluatiedatum 2011 zijn sinds het debat over het
jaarverslag 2010 van EL&I, onderdeel Landbouw en Natuur geëvalueerd?
Hebben deze evaluaties geleid tot een aanpassing van de verstrekking of
de hoogte van de subsidies? Kan de regering in het jaarverslag bij de
begroting van EL&I hetzelfde subsidieoverzicht presenteren met daarin de
raming en de realisatie per subsidieregeling, zodat de onderbenutting en
de overbenutting per regeling zichtbaar wordt?
De evaluatie van de pilot Regeling draagvlak duurzaam voedsel is in juni
naar uw Kamer gestuurd. De eerste resultaten van deze pilot zijn daarin
opgenomen. In lijn met het kabinetsbesluit om het aantal subsidies te
verminderen was al besloten voor deze regeling geen middelen te
reserveren. Het budget voor deze regeling is opgevoerd als bezuiniging en
niet aan andere doelen besteed.
Sinds het debat over het jaarverslag 2010 van EL&I, onderdeel Landbouw
en Natuur in juni 2011 zijn verder geen subsidie evaluaties uitgekomen. In
de maanden daarvoor is onder andere de Investeringsregeling Jonge
Agrariërs geëvalueerd. De aanbevelingen uit deze evaluatie zijn benut
voor de vormgeving van de regeling in 2011.
De volgende aanbevelingen hebben geleid tot aanpassing van de
regeling:
• Handhaaf het generieke karakter van de regeling.
• Verlang meer zekerheid ten aanzien van de haalbaarheid van de
projecten, er dient nu een offerte te worden meegestuurd.
• Openstellingsperiode naar herfst/winter verplaatsen. Openstelling was
dit jaar in oktober/november.
• Geef meer duidelijkheid over de vestigingseis.
Vlak voor juni is een tussentijdse evaluatie afgerond van het Europees
Visserij Fonds (EVF). De evaluatie had betrekking op alle onderdelen van
het EVF. De uitkomsten van deze evaluatie waren zeer positief over de
uitvoering en hebben niet geleid tot aanpassing van het EVF.
Het is geen wenselijke ontwikkeling om ook in het jaarverslag een
subsidie-overzicht te publiceren. De informatie over raming en realisatie
van subsidies staat met Verantwoord Begroten in de jaarverslagen. In de
artikelen wordt dan inzicht gegeven in de subsidies. Een extra overzicht in
de jaarverslagen voegt dan niets toe.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XIII, nr. 54

9

27
Kan de regering de raming voor de inhuur van externen voor de jaren
2012 tot en met 2016 geven? In hoeverre voldoen deze ramingen aan de
norm van 10% waaraan de bewindspersonen van EL&I zich in de debatten
over het jaarverslag 2010 van EL&I voor het grootste deel van hun
organisatie hebben gecommitteerd? Kan de regering toezeggen een
uitsplitsing van de inhuur van externen te maken vanaf de begroting voor
2013?
Het ministerie van EL&I stuurt voor de jaren 2012 tot en met 2016 op het
realiseren van de rijksbreed vastgestelde inhuurnorm van 10% van de
personele uitgaven. Conform de nieuwe richtlijn Verantwoord Begroten,
onderdeel van de Rijksbegrotingsvoorschriften, zullen met ingang van
2013 de personele uitgaven nader gespecificeerd worden naar onder
andere externe inhuur. Uiteraard zal ik in het jaarverslag verantwoording
af blijven leggen over de feitelijke inhuuruitgaven, het inhuurpercentage
en de vorderingen bij het reduceren hiervan.
In de brief van 22 november 2010 aan uw Kamer (Tweede Kamer, 32 504,
nr. 6) is toegelicht hoe gestuurd wordt op de norm van 10% zoals die naar
aanleiding van de motie Roemer is opgelegd. In deze brief is ook
aangegeven dat de beperking van de inhuur tot de norm van 10% voor het
grootste deel van de organisatie haalbaar is, abstraherend van inhuur uit
hoofde van de flexibele schil bij Agentschap NL en Dienst Regelingen. Dit
heb ik ook in het jaarverslag 2010 en de beantwoording van uw schriftelijke vragen hierover, toegelicht.
28
Waarom ontbreekt in de begroting 2012 van EL&I informatie over de voor
2011 geplande beleidsdoorlichtingen bij artikel 22 (agrarische ruimte),
artikel 24 (landschap en recreatie) en artikel 27 (reconstructie)? Kan de
regering aangeven wanneer de oplevering is voorzien? Waarom zijn er
geen beleidsdoorlichtingen voor het jaar 2012 gepland? Kan de regering
garanderen dat alle geplande beleidsdoorlichtingen nog binnen de
regeerperiode afgerond worden?
Zoals in jaarverslag 2010 in de evaluatietabel weergegeven zijn de
geplande beleidsdoorlichtingen bij artikel 22 (Agrarische ruimte),
artikel 24 (Landschap en recreatie) en artikel 27 (Bodem, water en
reconstructie in zandgebieden) ingevuld door middel van het Rapport
Brede Heroverweging Leefomgeving en Natuur, TK 32 359, nr. 1. Daarmee
was de 1e ronde beleidsdoorlichtingen afgerond. Deze 1e ronde betrof
verder artikel 21 (Duurzaam Ondernemen) in 2010, artikel 23 (Natuur) in
2010, artikel 25 (Voedselkwaliteit en Diergezondheid) in 2009 en artikel 26
(Kennis en Innovatie) in 2007.
De volgende ronde beleidsdoorlichtingen gaat door op het niveau van de
algemene doelstelling, dit ook in lijn met de nieuwe begrotingsaanpak
Verantwoord Begroten, die vraagt om substantiële beleidsdoorlichtingen.
Er worden 3 beleidsdoorlichtingen opgeleverd in de jaren 2013, 2014 en
2015. Dit betekent dat er op dit terrein niet elk jaar een beleidsdoorlichting
plaatsvindt. Gezien de fusie van beide ministeries en de beleidsveranderingen vanwege het regeerakkoord komt het jaar 2012 te vroeg voor het
opleveren van een beleidsdoorlichting. Overigens vindt de start van de
volgende beleidsdoorlichting wel in 2012 plaats.
29
Zijn de resultaten van eerdere beleidsdoorlichtingen en beleidsevaluaties
in de nieuwe beleidskeuzes verwerkt? Zo ja, welke? Is de regering bereid
in komende begrotingen van EL&I op te nemen welke conclusies en
aanbevelingen zijn getrokken uit de tot dan toe uitgevoerde beleidsdoorlichtingen en beleidsevaluaties?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XIII, nr. 54

10

Ja, het rapport brede heroverweging leefomgeving en natuur dat gezien is
als een beleidsdoorlichting heeft mede ten grondslag gelegen aan de
wijzigingen op natuurterrein conform het regeerakkoord. De beleidsdoorlichting Duurzaam ondernemen die in 2010 aan de Tweede Kamer is
aangeboden heeft diverse waardevolle aanbevelingen opgeleverd. De
afgelopen periode zijn stappen gezet die in lijn zijn met de aanbevelingen
uit deze beleidsdoorlichting. Zo worden de beleidsopgaven met
betrekking tot de duurzame veehouderij, de plantaardige productie en de
visserij in toenemende mate integraal aangepakt, worden de indicatoren
«smarter» geformuleerd, de monitoring van de beleidsopgaven geoptimaliseerd en wordt een meer expliciete programmering van beleidsevaluaties gehanteerd.
Ja, in de komende begrotingen wordt conform de nieuwe begrotingsaanpak Verantwoord Begroten onder het kopje beleidswijzigingen
ingegaan op belangrijke wijzingen als gevolg van evaluatie of andere
vormen van voortschrijdend inzicht.
30
Kan de regering aangeven welke vorderingen zijn gemaakt ten aanzien
van het sanctiebeleid bij het Investeringsbudget Landelijk Gebied (ILG) om
te voorkomen dat de Algemene Rekenkamer dit volgend jaar als onvolkomenheid zal aanmerken?
Met het onderhandelingsakkoord decentralisatie natuur is een nieuwe
situatie ontstaan. Ik ben naar aanleiding van dit akkoord bezig om een
rechtmatige afrekening verder vorm te geven, dit in afwachting van een
definitief akkoord.
31
Bij welke beleidsterreinen komen de netto bezuinigingen die onder de
decentralisatiekorting vallen terecht?
De decentralisatiekorting van € 125 mln. in 2012 aflopend naar structureel
€ 85 mln. uit het regeerakkoord is verwerkt op artikel 18.4 (Te decentraliseren). Deze middelen worden ontschot ingezet ter financiering van de
afspraken in het onderhandelingsakkoord decentralisatie natuur, onder
voorbehoud van instemming van alle provinciale staten uiterlijk
24 december 2011. Omdat de middelen ontschot worden ingezet kan er
geen specificatie worden gegeven van de decentralisatiekorting per
beleidsterrein. De decentralisatiekorting maakt in zijn geheel onderdeel uit
van de afspraken in het akkoord. Resterende middelen na bezuinigingen
dienen ter financiering van verplichtingen aangegaan door provincies
onder de ILG bestuursovereenkomsten voor 20 oktober 2010, het beheer
en het Faunafonds in 2012 en 2013.
32
Welke juridische garanties heeft de regering dat de provincies de
€ 100 miljoen die het Rijk in het kader van het akkoord over natuurdecentralisatie in het provinciefonds stort, ook daadwerkelijk uitgeven aan
natuurbeheer? En wat gebeurt er met de € 409 miljoen die al eerder door
het Rijk in het provinciefonds was gestort ter bevordering van natuur en
recreatie?
In het onderhandelingsakkoord decentralisatie natuur is afgesproken dat
op zo kort mogelijke termijn de verantwoordelijkheid voor het natuurbeleid en het landelijk gebied wordt overgedragen van rijk naar
provincies. Daarbij is afgesproken dat provincies de beschikbare middelen
gericht zullen inzetten op het realiseren van internationale verplichtingen
via afronding van de herijkte EHS en het voeren van adequaat beheer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XIII, nr. 54

11

In de nieuwe verdeling van het Provinciefonds per 2012 is er een
verdeling gemaakt over de verschillende uitgavenclusters voor beheer- en
ontwikkeltaken. Voor het uitgavencluster natuur en recreatie is in de
nieuwe verdeling € 409 mln. beschikbaar (TK, 2010–2011, 2000112008,
29 maart 2011). De provincies zijn echter autonoom met betrekking tot het
inzetten van deze middelen voor deze specifieke taak.
Vanwege de decentralisatie van het natuurbeleid zullen in 2011, 2012 en
2013 de middelen ter afronding van het ILG via een decentralisatieuitkering aan de provincies worden uitgekeerd. Vanaf 2014 zal er
vervolgens structureel € 100 mln. aan het Provinciefonds worden
toegevoegd ten behoeve van natuur.
33
Wordt agrarisch en particulier natuurbeheer binnen en buiten de (herijkte)
Ecologische Hoofdstructuur (EHS) op dezelfde wijze gefinancierd,
gereguleerd, en beloond?
Het decentralisatieakkoord natuur, dat ik op 20 september samen met
minister Donner en provincies heb gesloten, belegt in 2012 de verantwoordelijkheid voor subsidies (agrarisch)natuurbeheer bij de provincies.
Hierover spreken wij in het AO van 24 november aanstaande.
34
Kan de regering aangeven welke open-einde regelingen die voorheen
bestonden beëindigd worden gedurende deze kabinetsperiode?
In het onderhandelingsakkoord decentralisatie natuur is ten aanzien van
de regelingen natuur het volgende opgenomen: Rijk en provincies
stemmen er mee in dat onder regie van de provincies de
open-einderegelingen worden dichtgeschroeid. Het Rijk zal daartoe na
overleg met de provincies bestaande belemmeringen in wet- en regelgeving wegnemen. Dit betreft ook het ganzenbeheer.
35
Krijgen de provincies de middelen, ingezet als voorfinanciering van ILG
activiteiten, terug? Worden provincies die voortvarend te werk zijn gegaan
hiervoor gestraft of juist beloond?
Het akkoord legt op landelijk niveau vast hoe het ILG wordt afgerekend en
hoe de restant ILG middelen na bezuiniging door de provincies kunnen
worden ingezet voor beheer en juridisch harde verplichtingen.
36
Het welzijn van dieren in het circus wordt niet genoemd. Wat is de inzet
van de regering in 2012 op dit gebied?
Voor het welzijn van de dieren in het circus zet ik in op Europese
minimumvoorwaarden. Hiervoor is herhaaldelijk gepleit bij de Europese
Commissie. Eind dit jaar zal de Commissie haar Mededeling Strategie
Dierenwelzijn (2011–2015) uitbrengen. Dan wordt bekend welke onderwerpen worden geagendeerd.
Tevens heeft de circussector toegezegd de eigen richtlijnen «Welzijn
circusdieren, richtlijnen voor het houden en laten optreden van dieren in
circussen», te willen verbeteren aan de hand van het circusrapport,
«Welzijn van dieren in reizende circussen in Nederland, circuspraktijk in
2008», van Wageningen Universiteit en Researchcenter. In de loop van
2012 verwacht ik de verbeterde richtlijnen, die ik zal laten toetsen door
deskundigen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XIII, nr. 54

12

37
Klopt het dat de regering nog steeds geen plan ontvangen heeft van de
transportsector voor verbetering van de transportcondities op veewagens
voor lange afstandstransporten? Zo nee, waarom niet en valt dit plan nog
te verwachten? Zo ja, wat houdt het plan van de transportsector in en
wanneer krijgt de Kamer het ter bespreking aangeboden?
Ik heb een eerste conceptplan ontvangen met daarin voorstellen om de
doelvoorschriften rondom de benodigde minimale vrije ruimte boven de
schoft van een rund en beladingsgraden nader te specificeren. Beide
voorstellen acht ik op dit moment onvoldoende en daarom ben ik hierover
met de sector nog in gesprek.
38
Klopt het dat Quality system Livestock Logistics (QLL) in de eerste helft
van 2011, en ook nu nog, alleen nog maar bezig is met papieren ingangscontroles van veetransporteurs bij hen op kantoor en dat er nog geen
controles onderweg hebben plaatsgevonden? Zo ja hoe beoordeelt de
regering dit, mede in het licht dat de Kamer een motie heeft aangenomen
die vroeg om deze controle in overheidshanden te nemen, die de regering
weigerde uit te voeren omdat zelfregulering naar haar oordeel prima
resultaten opleverde?
Voor het antwoord op deze vragen verwijs ik naar mijn brief over QLL van
9 november 2011.
39
Deelt de regering de mening dat papieren controles geen garantie kunnen
bieden voor het welzijn van dieren en dat hiervoor controles onder weg
nodig zijn, zoals controles van veetransporten bij slachterijen en exportverzamelplaatsen in Nederland en controles op buitenlandse veetransporten door met behulp van GPS rij- en rusttijden, rijroutes, temperatuur
aan boord en het openen van de laadklep van deze transporten?
Deze mening deel ik. De nVWA voert de in de vraag genoemde controles
uit.
40
Als QLL veetransporten nog niet daadwerkelijk controleert hoe is het dan
mogelijk dat varkenstransporteurs die deelnemen aan QLL vrijstelling van
de zogenoemde klepkeuring krijgen en in plaats daarvan met een
stalkeuring mogen volstaan? Moet QLL zich niet eerst bewijzen en moet
een dergelijke vrijstelling niet gebaseerd zijn op bewezen goed gedrag c.q.
risicoprofielen gebaseerd op enige jaren scherp toezicht?
Voor het antwoord op deze vragen verwijs ik naar mijn brief over QLL van
9 november 2011.
41
Hoe beoordeelt de regering de vrijstelling door QLL van controleregels,
aangezien de regels er niet voor niks zijn, en in het specifieke geval van de
klepkeuring het een Europees wettelijk vereiste betreft waarop de
Europese verordening helemaal geen uitzonderingsmogelijkheid biedt?
Deelt de regering de mening dat Nederland op deze manier de Europese
wettelijke vereisten niet uitvoert? Zo ja, hoe beoordeelt de regering dat en
welke consequenties verbindt de regering daaraan?
De controles van de nVWA voldoen aan de EU-wetgeving. Dieren die
geëxporteerd worden, moeten beoordeeld zijn door de officiële
dierenarts. Er is geen verplichting dat dit moet gebeuren bij het inladen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XIII, nr. 54

13

aan de klep. Er is dus geen sprake van een uitzondering op de
EU-wetgeving.
42
Laat de regering de vorderingen van de opbouw van QLL door de nieuwe
Voedsel en Waren Autoriteit (nVWA) volgen en beoordelen? Wat zijn
daarbij de bevindingen en kan de regering de Tweede Kamer hiervan
regelmatig in kennis stellen? Zo nee, waarom niet en waar is dit
vertrouwen op gebaseerd?
Ja, de nVWA volgt de vorderingen van QLL. Regelmatig vindt overleg
plaats. Verder heeft de nVWA een eerste inventarisatie gedaan van de
werking van QLL. In mijn brief van 9 november jl. heb ik u de bevindingen
gemeld. Ik heb voorts aangekondigd om in de eerste helft van 2012 een
audit uit te voeren op de werking van QLL. Ik zal u hierover informeren.
43
Kan de regering aangeven hoeveel controles sinds oktober 2008 tot
oktober 2011 op veetransporten zijn uitgevoerd? Hoeveel overtredingen
zijn daarbij geconstateerd? Wat was het karakter van deze overtredingen
(zoals papieren niet in orde, overbelading, geen of onvoldoende
water/voer aan boord, overtreding van rij- en rusttijden, etcetera)? Kan de
regering aangeven hoeveel en welke bestuurlijke maatregelen, respectievelijk waarschuwingen, respectievelijk strafrechtelijke straffen er zijn
opgelegd danwel hoeveel procedures er nog lopen tegen transporteurs?
Kan de regering aangeven hoeveel bestuurlijke boetes er sinds de
invoering van dit middel zijn opgelegd? Klopt het dat deze bestuurlijke
boetes nu wel erg laat na de betreffende overtreding worden opgelegd?
Wat wordt er aan gedaan om de tijd tussen overtreding en beboeting zo
kort mogelijk te maken?
Zoals eerder toegezegd informeer ik u jaarlijks over de aantallen controles
en overtredingen in het jaarverslag van de nVWA. Ik verwijs u daarom
naar eerdere Kamerstukken (TK 26 991, nr. 279 en nr. 321).
Het instrument bestuurlijke boetes wordt door de nVWA toegepast sinds
september 2010. In het begin was sprake van te lange doorlooptijden als
gevolg van het inregelen van dit nieuwe instrument in de werkpraktijk van
de nVWA. Inmiddels zijn deze opstartproblemen opgelost.
Tot nu toe zijn 150 bestuurlijke boetes opgelegd.
44
Kan de regering aangeven wat er de afgelopen vier jaar is uitgegeven aan
specifiek beleid voor de biologische sector?
Over de periode 2008 tot en met 2010 is ruim € 46 miljoen uitgegeven aan
het specifieke beleid voor de biologische sector. De uitgaven over 2011 en
de uitfinanciering in 2012 moeten daar nog bij worden opgeteld.
45
Komt er nog een evaluatie van het Beleidsplan biologische landbouwketen 2008–2011? Wordt hierin ook geanalyseerd in hoeverre de verschillende biologische sectoren en actoren nu voldoende omvang en kracht
hebben om zonder specifieke overheidssteun verder te gaan, danwel
welke specifieke steun zij nog zouden kunnen gebruiken in de komende
jaren?
In de onderhavige periode is gewerkt aan de verzelfstandiging van de
biologische landbouwketen en met succes. De ketenorganisatie Bionext is
gevormd, gedragen door de LTO en de VBP (biologische producenten en
handel). Ik heb toegezegd in 2012 een bedrag van € 140 000 beschikbaar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XIII, nr. 54

14

te stellen voor beleidsrelevante projecten om hiermee de verdere
ontwikkeling van de nieuwe ketenorganisatie te ondersteunen.
Overigens wordt de derde en laatste beleidsnota biologische landbouwketen 2008–2011 op dit moment geëvalueerd. Voor het overige zie het
antwoord op vraag 46.
46
Hoe garandeert de regering dat er binnen de bestaande onderzoeks- en
marktstimuleringsprogramma’s ook voldoende aandacht blijft voor
onderzoek en stimulering van de biologische landbouw? Is de regering
bereid tot het aanvullend stimuleren van biologische landbouw door
bijvoorbeeld het oormerken van minimale budgetten voor biologische
landbouw, verplichte opname van het onderdeel biologisch in elk
programma, kwaliteitszetels voor vertegenwoordigers van de biologische
sector, etcetera? Zo nee, waarom niet?
Er zal in het onderzoek van 2012 ruimte blijven voor biologische en met
gangbaar gecombineerde onderzoeksvragen. Ook lopen de biologische
bedrijfsnetwerken nog door in 2012. Echter heb ik op grond van het
Topsectorenbeleid per 2012 voor een andere aansturing van het
onderzoek gekozen; € 51 mln. heb ik vrijgespeeld om vraaggericht te laten
invullen door het bedrijfsleven van de topsectoren Tuinbouw & Uitgangsmaterialen en Agro & Food. Het is aan het biologische bedrijfsleven om
hierop in te spelen.
47
Welke doelen met betrekking tot het stimuleren van biologische landbouw
streeft de regering na? Welke meetbare indicatoren kan de regering geven
voor de impuls van het aanbod van biologische producten?
Het kabinet zet in op verduurzaming van de totale agrosector, waarvan de
biologische sector onderdeel en goede voorloper is. Vanaf 2012 heeft het
kabinet geen specifieke doelen voor de biologische landbouw geformuleerd, deze sector valt daarmee onder het reguliere beleid op het gebied
van verduurzaming van de agrosector. Daarbij kunnen biologische
ondernemers onder andere gebruik maken van het reguliere stimuleringsinstrumentarium zoals bijvoorbeeld de Regeling samenwerking bij
Innovatie of de Investeringsregeling duurzame stallen. Daarnaast
ondersteunt het kabinet in 2012 een aantal regionale en beleidsrelevante
projecten uit de sector, zie ook het antwoord op de vragen 185, 186, 187
en 190.
48
Wat zijn de afgelopen vier jaren de bijdragen van de verschillende
partijen, inclusief de overheid, aan de Stichting Weidegang geweest? Wat
zijn de concrete resultaten van deze stichting in deze jaren? Wat zijn de
bijdragen en plannen voor de komende jaren? Is dit alles niet te mager en
te vrijblijvend?
De doelstelling van de stichting Weidegang is het stimuleren van
weidegang. Het is aan ketenpartijen en maatschappelijke organisaties om
invulling te geven aan de doelstellingen van de stichting.
EL&I en het bedrijfsleven ondersteunen de stichting financieel in het
verspreiden van kennis om koeien, vanuit een economische basis, in de
wei te houden.
Het bedrijfsleven draagt € 0,2 mln. per jaar bij, EL&I draagt over
2011–2013 een totaalbedrag van € 0,2 mln. bij, dat gelet op de verantwoordelijkheid van het bedrijfsleven aflopend is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XIII, nr. 54

15

49
Ziet de regering een rol voor de overheid om FrieslandCampina aan haar
voornemen te houden dat al haar leden wat aan weidegang moeten
doen?
De regering ziet hierin geen rol voor zich weggelegd omdat het gaat om
private afspraken tussen ketenpartijen.
50
Wat vindt de regering van de wens van de zuivelsector dat er in het
nieuwe EU landbouwbeleid ruimte komt voor een weidepremie? Deelt de
regering de mening dat weidegang niet blijvend (deels) afhankelijk kan
zijn van EU-gelden? Wil de regering er op toezien dat er geen misleiding
van publiek en consumenten rond weidegang ontstaat, bijvoorbeeld
doordat wat jonge kalveren en droogstaande koeien in de wei zetten ook
al als «iets aan weidegang doen» wordt verkocht? Ziet de regering
mogelijkheden tot borging van weidegangclaims, bijvoorbeeld door
hiervoor criteria op te laten nemen in de bestaande zuivelkwaliteitsborgingssystemen? En hoe om te gaan met weidegangclaims bij zuivel uit
het buitenland? Gaat de regering dan de retail aanspreken dat zij moet
kunnen aantonen dat deze claim klopt?
Weidegang is niet opgenomen in de vergroeningsopties in de
GLB-wetsvoorstellen. In de kabinetsreactie hierop is aangegeven dat het
kabinet streeft naar een Europees keuzemenu voor vergroening. Een
overheidsbijdrage mag niet doorslaggevend zijn, de melkveehouder, de
zuivelindustrie en de retail vervullen daarin de trekkersrol.
Er is pas sprake van misleiding van publiek, wanneer een melkveehouder
die maar een deel van het vee weidegang geeft, alle op zijn bedrijf
geproduceerde melk als weidemelk verkoopt. Het is de verantwoordelijkheid van de zuivelketen om de claim op melk die wordt verkocht als
weidemelk te borgen en deze op te nemen in de bestaande kwaliteitsborgingssystemen. Dit geldt ook voor weidegangclaims bij zuivel uit het
buitenland.
51
Hoe staat het met het onderzoek naar terugdringen van de incidentie van
keizersneden in de dikbilhouderij? Hoeveel jaar is er nodig om de
incidentie tot minder dan 10% terug te brengen en waarom duurt dit zo
lang? Gaat dit niet veel te lang duren met uiteindelijk nog steeds een zeer
hoge incidentie van keizersneden en is het niet beter dan nu maar te
besluiten het gebruik van rundveerassen en lijnen binnen rundveerassen
met een hoge incidentie van keizersneden te verbieden? Zo nee, waarom
niet en op welke wijze is dit te rijmen met de uitgangspunten van de Wet
Dieren waarin de intrinsieke waarde van het dier erkend wordt, en de
uitgangspunten van de Nota Dierenwelzijn?
Met het in 2008 begonnen project «Natuurlijke Luxe» van de Federatie
Vleesveestamboeken wordt een reductie van het aantal keizersneden bij
vleesvee nagestreefd. Het project heeft betrekking op de vleesveerassen
Belgisch (Wit) Blauwe en Verbeterd Roodbont. De sector werkt aan een
fokprogramma en een bewustwordingsproces bij houders. Het doel is het
aandeel natuurlijke geboortes in 2020 te laten stijgen naar 50%. Het
project loopt goed, maar de onderzoekers geven aan dat er nog mimimaal
tot 2025 nodig is om te bereiken dat 90% weer natuurlijk afkalft. Voor het
doorvoeren van de noodzakelijke verbetering, namelijk het vergroten van
de bekkenbreedte, zijn 5 generaties nodig met een generatie-interval van 4
jaar. De sector is goed op weg. De erkenning in de Wet dieren van de
intrinsieke waarde betekent dat bij het stellen van regels krachtens de Wet
dieren, zoals een verbod op het voortplanten met bepaalde rundveer-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XIII, nr. 54

16

assen, de gevolgen die deze regels hebben voor het dier moeten worden
afgewogen tegen andere belangen. Ik zie gezien de bovengeschetste
ontwikkelingen dan ook geen grond om over te gaan tot een verbod.
52
Hoe staat het met het opzetten van onderzoek naar een zachte ligplek voor
vleeskalveren naar aanleiding van de aangenomen motie hierover?
Fase 1 van dit onderzoek, dat samen met de sector en dierenbescherming
is opgestart, wordt in november 2011 afgerond. Dan zijn op 10 bedrijven
(zowel rosé als blank) vloeren met verschillende kenmerken getest op
hokniveau. Naar verwachting wordt begin 2012 een start gemaakt de
tweede fase, waarbij – zoals ook bij motie gevraagd – de meest perspectiefvolle vloeren grootschalig op afdelingsniveau in de praktijk worden
beproefd. Het gaat dan om 2 vloeren voor blank vlees en 2 voor rosé.
53
Hoe staat het met het ontwikkelen van een welzijnsmonitor van kalveren?
Wordt deze ook geschikt gemaakt voor toepassing in de praktijk en
wanneer gaat deze daadwerkelijk in de praktijk gebruikt worden?
De welzijnsmonitor voor kalveren is ontwikkeld, in samenwerking met
onderzoekers in Frankrijk en Italië. Het verder praktijkrijp maken is eind dit
jaar afgerond. Naar verwachting wordt volgend jaar gestart met de uitrol
van de welzijnsmonitor in de kalversector. Ik zal, onder voorwaarde van
cofinanciering van de sector, in 2012 een meerjarig praktijkproject
financieren waarin kalverhouders in de praktijk aan de slag gaan met de
welzijnsmonitor om het welzijn op hun bedrijf te verbeteren. Ik wil dit
praktijkproject organiseren met betrokken partijen uit de sector, de
Dierenbescherming en onderzoeksinstellingen.
54
Is de regering bereid om onderzoek naar en inzet van innovatieve
diervriendelijke middelen om schade aan gewassen door fauna te
beperken financieel te ondersteunen en centraal georganiseerd te houden
om te voorkomen dat datgene waarop men nu denkt kosten te besparen,
uiteindelijk alleen maar meer geld zal kosten door gebrek aan innovatie op
het gebied van voorkomen van landbouwschade?
Provincies zijn verantwoordelijk voor de wijze waarop schadebestrijding
aan gewassen door fauna mag plaatsvinden. Met de decentralisatie van
natuurbeleid naar provincies worden ook de beschikbare financiële
middelen voor schadevergoeding ingeval van schade door fauna aan
gewassen, gedecentraliseerd. Het is dan niet wenselijk dat de regering
een centrale rol speelt voor onderzoek naar en inzet van innovatieve
diervriendelijke middelen om schade te beperken.
55
Is een transitie van dierlijke eiwitten naar een substantieel deel aan
plantaardige eiwitten in het menu nog steeds een prioriteit van deze
regering? Zo ja, op welke wijze wordt daar invulling aan gegeven? Welk
budget is daarvoor beschikbaar en waar is dit in de begroting
opgenomen? Zo nee, waarom niet en welke nieuwe feiten hebben deze
verandering bewerkstelligd?
De voortgang van de transitie van dierlijke eiwitten naar productie en
consumptie van plantaardige eiwitten wordt in 2012 en verder voornamelijk ingevuld met de innovatiecontracten van de topsector agro&food.
Het bedrijfsleven ziet de mogelijkheden en marktkansen in verduurzaming

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XIII, nr. 54

17

van de productie en consumptie van eiwitrijk voedsel en in het leveren
van een bijdrage voor de mondiale voedselzekerheid.
Het budget van € 7 miljoen dat beschikbaar is voor het Programma
Innovaties in Eiwitketens (2009–2012) is nu geheel aanbesteed. De
verplichtingen in 2012 en verder zijn opgenomen in beleidsartikel 16
«Concurrerende, duurzame, veilige agro-, visserij- en voedselketens» en
het betreft specifiek de operationele doelstelling 16.4 «Kennisontwikkeling
en innovatie ten behoeve van het groene domein».
Voor de voortgang van het Programma Innovaties in Eiwitketens (PIEK)
verwijs ik u naar de brief aan de TK van 21 oktober jl. betreffende
de «Beantwoording schriftelijke vragen inzake de begroting 2012, deel
Economie en Innovatie» (TK 33 000 XIII, nr. 3).
56
Kan de regering een zo veel mogelijk gespecificeerd overzicht geven van
de subsidies op het gebied van visserij?
In bijgevoegde tabel zijn de subsidies op het gebied van visserij
opgenomen. Deze subsidies staan ook vermeld in de internetbijlage 3
subsidieoverzicht onder artikel 16.
Art.

regeling

16

Subsidie innovatie in
de visketen
Collectieve acties in
de visketen
stimulering
duurzame visserijgebieden
Investering in
verwerking en afzet
Subsidie kwaliteit,
rendement en
nieuwe markten in
de visserij
Investering in
aquacultuur
Certificering in de
visketen
Investering in
koelvriesinstallaties
Compensatieregeling Aalvisserij
Combinatie van
Beroepsvissers,
versterking
beroepsbinnenvisserij
Initiatief Duurzame
Handel, ASCkeurmerk

16
16

16
16

16
16
16
16
16

16

2010

2011

2012

2013

Aantal
verleningen
2010

Evaluatiemoment

1 770

2 440

1 735

755

19

2011

1 242

1 548

1 375

1 410

22

2011

22

2011

398

261

165

93

2

2011

10

82

118

70

0

2011

450

613

472

354

0

2011

71

115

194

231

5

2011

3 800

950

0

2011

500

350

200

0

2011

162

56

400

300

72

1

300

0

57
Wat zijn de extra kosten van het niet ontpolderen van de Hedwigepolder
en ten koste waarvan gaan deze extra kosten?
Een overzicht van de kosten van natuurherstelmaatregelen in de Westerschelde die in plaats van het ontpolderen van de Hedwigepolder getroffen
zullen worden en van de bronnen waaruit die kosten gefinancierd zullen
worden, is opgenomen in mijn brief van 17 juni 2011 aan uw Kamer
(Tweede Kamer 2010–2011, 30 862, nr. 48).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XIII, nr. 54

18

58
Hoeveel geld wordt er uitgetrokken voor de subsidie aan de intensieve
veehouderij, zoals luchtwassers en ammoniakarme stalsystemen en waar
is dit in de begroting opgenomen? Welke emissiereductie wil de regering
hiermee bereiken?
In het subsidieoverzicht (Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000
XIII 2a internetbijlagen) staan de bedragen voor alle subsidieregelingen
van het ministerie van EL&I voor de periode 2010 tot en met 2016. Hierin
heeft artikel 16 betrekking op de concurrerende, duurzame, veilige agro-,
visserij- en voedselketens. In 2012 is er geen budget beschikbaar voor de
«investeringsregeling luchtwassers» en € 1,825 mln. voor de «subsidie
integraal duurzame stallen en houderijsystemen»..Daarnaast is er via
artikel 68 van het GLB in 2012 € 15 mln. beschikbaar voor integraal
duurzame stallen.
59
Zet de regering naast end-of-pipe-maatregelen zoals luchtwassers ook in
op systeemverandering van de van de veehouderij, zoals een krimp van
de veestapel en het gebruik van lokale duurzame eiwitten, om de uitstoot
van broeikasgassen van de intensieve veehouderij te verminderen? Zo ja,
welk budget is daarvoor beschikbaar en waar is dit in de begroting
opgenomen?
Mijn beleid is gericht op het stellen van randvoorwaarden aan de
veehouderijproductie, zodat deze op een duurzame wijze plaatsvindt en
niet op het verminderen van de omvang van de veestapel. De topsector
Agro-Food werkt aan een groene groei van de agrarische sector. Recent
heb ik ook diverse Green Deals met de sector afgesloten om te werken
een duurzame veehouderij.
In 2012 is budget voor duurzame veehouderij gereserveerd binnen het
thema 16.1 Versterken concurrentiekracht en verduurzaming agroketens
en visserij. Verder is er budget voor Voedselkwaliteit en transparantie in
de keten binnen thema 16.2 Borgen voedselveiligheid en -kwaliteit en
hebbe actuele maatschappelijke vraagstukken, zoals klimaat een belangrijke sturende rol binnen thema 16.3 Kennisontwikkeling en innovatie ten
behoeve van het groene domein.
60
Op welke wijze wordt de belasting van bestrijdingsmiddelen omlaag
gebracht in afwachting op nieuwe regelgeving, nu de nota en het
convenant gericht op duurzame gewasbescherming afgelopen zijn? Welk
budget is daarvoor beschikbaar, en hoe wordt dit verdeeld?
Dit kabinet zet de doelstelling zoals verwoord in de Nota Duurzame
Gewasbescherming, waarvan de looptijd eind 2010 is beëindigd, voort.
Eind van het eerste kwartaal van 2012 zal een Nationaal Actieprogramma
aan de TK worden aangeboden waarin de beleidsvoornemens op het
gebied van het gewasbeschermingsmiddelenbeleid voor de komende
jaren (vanaf 2013) zullen worden vastgelegd.
In de EL&I begroting is een bedrag van ca. € 1,5 miljoen gereserveerd
voor projecten ter stimulering en promotie van geïntegreerde gewasbescherming,wat tot doel heeft de afhankelijkheid van chemische middelen
te verminderen.
61
Hoeveel geld is beschikbaar voor de bescherming en het herstel van de
bijen? Welke maatregelen gaat de regering nemen om de bijen te
beschermen? Waar is dit opgenomen in de begroting?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XIII, nr. 54

19

Zie de brief van mijn voorganger van 29 mei 2009 (Kamerstuk 31 700 XIV,
nr. 154) en mijn eigen brief van 21 juni 2011 (Kamerstuk 32 372, nr. 53).
62
Kan de regering aangeven welke prestaties in 2012 gerealiseerd zullen
worden, vertaald in de verkoop van duurzame producten en andere
zichtbare effecten als gevolg van het beleid gericht op het vergroten van
de kennis over de productie van voedsel bij burgers? Kan de regering
aangeven welke financiële investeringen daarmee zijn gemoeid en op
welke wijze deze kennisvergroting wordt ingericht? Waar is dit
opgenomen in de begroting?
In de jaarlijks herhaalde Monitor Duurzaam Voedsel staat dat de omzet
van producten met een duurzaamheidskeur- of kenmerk is gestegen met
bijna 30% in 2010 t.o.v. 2009 in de afzetkanalen supermarkten, horeca en
catering. Dit komt overeen met een bedrag van bijna € 1,4 miljard. Denk
hierbij aan producten met het fairtrade-label, biologisch keurmerk, Beter
Leven Kenmerk en MSC-label.
Het vergroten van de kennis over de productie van voedsel bij burgers
behoort tot de taken van het Voedingscentrum (VCN). Het VCN heeft
daarvoor het programma voedselkwaliteit opgesteld en ingediend bij
EL&I. De kosten daarvan zijn terug te vinden bij de financiering van het
VCN. Voor het onderdeel voedselkwaliteit/kennisvergroting is € 850 000
begroot. Het betreft projecten die gericht zijn op zowel voorlichting aan
volwassenen over de achtergronden van voedsel als educatieve projecten
voor de jeugd.
De consumentenbestedingen in supermarkten aan deze producten is in
het eerste halfjaar van 2011 t.o.v. het eerste half jaar van 2010 met bijna
40% gestegen naar ruim € 500 miljoen. Catering en horeca zijn hierin nog
niet meegenomen.
63
Kan de regering aangeven of er ook aandacht zal worden gegeven aan de
negatieve aspecten van de productie van vlees en de veehouderij met
betrekking tot dierenwelzijn, klimaat en milieuproblemen? Zo ja, waaruit
blijkt dat dan en welke budgetten worden voor deze specifieke kennis
vrijgemaakt? Waar is dit opgenomen in de begroting?

•

Informatie over de milieuaspecten van voedsel wordt gegeven via het
Voedingscentrum en Milieu Centraal. Daarnaast wordt er geïnvesteerd
in kennis voor en marktontwikkeling van producten die duurzamer
worden geproduceerd.
• Het convenant Marktontwikkeling Verduurzaming Dierlijke Producten
richtte zich in ketenverband op de marktontwikkeling van producten
met een plus op dierenwelzijn in het segment tussen gangbaar en
biologisch. Hiervoor was in de periode 2009–2011 € 1 miljoen per jaar
beschikbaar. Het convenant loopt af op 31 december van dit jaar. De
mogelijkheid om pilots voor diervriendelijker produceren in 2012
onder te brengen onder het Platform Verduurzaming Voedsel, tot een
maximum van € 1 mln., wordt onderzocht.
• Voor onderzoek is voor 2012 – als onderdeel van het brede kennisbudget – een vraaggestuurd onderzoeksprogramma van ongeveer
€ 700 000 beschikbaar voor mede door het bedrijfsleven gestelde
onderzoeksvragen. In dit onderzoeksprogramma zijn ook onderzoeken
opgenomen die kijken naar andere aspecten dan dierenwelzijn.
Dit onderzoeksprogramma is aangeboden aan de topsector agro&food en
is onderdeel van de € 51 mln. kennisbudget die zijn vrijgemaakt voor de
topsector agro&food en tuinbouw en uitgangsmaterialen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XIII, nr. 54

20

64
Kan de regering aangeven of bij het bevorderen van het kwalitatief
hoogwaardig voedselaanbod en consumptiepatroon ook de meest
dieronvriendelijke producten worden aangepakt? Is de regering bereid om
bijvoorbeeld een dierenwelzijnsbodem in de markt te leggen en deze
geleidelijk verder op te trekken?
Het Convenant Marktontwikkeling Verduurzaming Dierlijke Producten
(MVDP) heeft als inzet het bevorderen en laten toenemen van het aanbod
van en de vraag naar producten die met meer aandacht voor dierenwelzijn geproduceerd zijn. Die plus op dierenwelzijn wordt gerealiseerd
ten opzichte van wat gangbaar is en/of vanuit wet- en regelgeving
verplicht is.
Deze regering werkt liever met belonen van goede initiatieven. In de
periode 2009–2011 zijn 32 positieve keteninitiatieven vanuit het convenant
MVDP ondersteund. Dit heeft een beweging in de markt op gang
gebracht, (bijvoorbeeld VION-AH-Dierenbescherming met het Beter Leven
Kenmerk varkensvlees). Daar moeten ook de verdere ontwikkelingen
vandaan komen. Een basis voor dierenwelzijn wordt gevormd door de
welzijnswetgeving neergelegd in de gezondheids- en welzijnswet voor
dieren (vanaf 2013 Wet Dieren). De plus op de basis is de verantwoordelijkheid van de veehouderijketen.
65
Kan de regering aangeven of bij de bewustwording van consumenten ook
aandacht wordt besteed aan de negatieve milieu- en gezondheidsaspecten van het eten van vlees en dierlijke eiwitten? Zo ja, op welke wijze
worden deze aspecten van vlees onder de aandacht gebracht? Welke
budgetten zijn hiervoor gereserveerd en welke afrekenbare doelen zijn
hierover geformuleerd?
Informatie over de milieuaspecten van voedsel, waaronder vlees en
dierlijke eiwitten, wordt gegeven via het Voedingscentrum en Milieu
Centraal. Bij het Voedingscentrum valt dit onder het programma voedselkwaliteit (zie vraag 62). Activiteiten van Milieu Centraal worden gefinancierd door het ministerie van I&M. Het is de verantwoordelijkheid van de
consument om met behulp van deze informatie een bewuste keuze te
maken. Het kabinet heeft hiervoor geen afrekenbare doelen geformuleerd.
66
Waarom is de regering van mening dat de markt zelf verantwoordelijkheid
kan dragen voor verduurzaming van productie en handel? Welke
onderzoeken of duidelijke praktijkvoorbeelden steunen deze aanname?
Hoe verhoudt zich dat tot het steeds maar goedkoper worden van
onduurzaam voedsel en de blijvende meerprijs van duurzaam voedsel,
waardoor in de praktijk van verduurzaming op het gebied van voedsel nog
geen sprake is?
•

De overheid zet zich in voor het handhaven van de wettelijke basis en
voor het faciliteren van bedrijven die willen verduurzamen. Verduurzaming van productie en handel moet uiteindelijk worden geïmplementeerd door het bedrijfsleven zelf. Het is daarom het effectiefst als
ketenpartijen (gezamenlijk) de verduurzaming vormgeven. Gelukkig
zien steeds meer bedrijven de noodzaak om hun bedrijfsprocessen te
verduurzamen om de aansluiting met de markt niet te verliezen.
Grotere efficiency in productieprocessen is bovendien een activiteit die
vaak een korte terugverdientijd heeft vanwege het lagere verbruik van
water/energie etc. Daarnaast kan verduurzaming een meerprijs
opleveren door onderscheidende producten op de markt te brengen
(fairtrade producten, vlees met het Beter Leven kenmerk etc.).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XIII, nr. 54

21

•

Producten met een meerprijs worden steeds meer verkocht, de
consumentenbestedingen aan producten met een duurzaamheidskeurof -kenmerk waren in 2010 bijna 30% hoger dan in 2009. Gezien de
groeiende aandacht binnen het bedrijfsleven voor verduurzaming en
de marktdynamiek die inmiddels is ontstaan, heeft de overheid een
minder aanjagende rol dan voorheen.
De overheid blijft een rol houden bij het wegnemen van belemmeringen die verduurzaming in de weg staan. Verduurzaming is een van de
aandachtspunten van de topsector agro&food.

67
Welke acties worden er op het moment ondernomen en gepland om de
fokkerijproblemen bij landbouwhuisdieren aan te pakken? Hoe wordt
hierbij ingezet op het verbeteren van de natuurlijke weerstand van dieren
tegen ziektes? Hoeveel geld is er in dit kader beschikbaar, en hoe wordt dit
geld besteed? Waar is dit in de begroting opgenomen?
Bedrijfsleven, overheid, maatschappelijke organisaties en kennisinstellingen werken samen in de Initiatiefgroep Duurzame Fokkerij. Deze Initiatiefgroep is nagegaan op welke wijze de fokkerij een bijdrage kan leveren
aan de verduurzaming van de veehouderij. Centraal hierbij staan de
ambities in de Uitvoeringsagenda Duurzame Veehouderij. Hierin staat als
uitdaging benoemd dat de houderij en fokkerij van het dier een bijdrage
leveren aan de weerstand van dier. De initiatiefgroep werkt momenteel
aan een actieplan dat zowel gefinancierd wordt door het bedrijfsleven als
door de overheid. Het idee is om deze acties mede te financieren
vanuit de post «Onderzoeksprogrammering» binnen artikel 16.4 «Kennisontwikkeling en innovatie ten behoeve van het groene domein.» Of en
voor hoeveel dit daadwerkelijk gefinancierd wordt staat echter nog niet
vast en is afhankelijk van de nog vast te stellen innovatiecontracten in het
kader van de Topsector Agro&Food.
68
Kan de regering aangeven of er geld beschikbaar is voor het «integrated
pest management systeem», wat uitgaat van het voorkomen in plaats van
het bestrijden van dierplagen?
Nee. Er is hier geen geld voor beschikbaar.
69
Met welke criteria wordt bepaald of visserij- en viskweekmethoden
milieuvriendelijk zijn? Wordt hierbij het effect van het vistuig op het
ecosysteem en de afvalstromen meegerekend?
Bij de visserij gaat het vooral om de selectiviteit van het vistuig, de mate
van bodemberoering van het vistuig, en het energiegebruik van het
vaartuig. Bij de viskweek gaat het om een range van factoren welke zijn
samengebracht in de Maatlat Duurzame Aquacultuur, waarbij ook
welzijnscriteria zijn inbegrepen.
De kweek van vis in Nederland vindt plaats in gesloten recirculatie
systemen, waardoor de kweekmethode per definitie milieuvriendelijk is. In
deze systemen wordt water hergebruikt door bijvoorbeeld het gebruik van
biologische filters voor de afbraak van nutriënten. Hierdoor zijn er
nauwelijks afvalstromen.
70
Is de regering bereid om in Europees verband de dieronvriendelijkheid
van de vangst- en dodingsmethode in de zee- en kustvisserij te agenderen
en te pleiten voor een transitie naar een meer diervriendelijker vangst- en
dodingsmethode? Zo ja, op welke wijze en termijn? Zo nee, waarom niet?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XIII, nr. 54

22

Ik ben van mening dat diervriendelijkheid in de zee- en kustvisserij
belangrijk is en dat we mede daarom ook in de toekomst het spoor van
onderzoek en innovatie naar betere vangstmethoden moeten blijven
bewandelen.
In het Europees beleid is selectieve visserij een belangrijk item. Hier zijn
nog slagen te maken als het gaat om duurzaamheid in het algemeen wat
ook ten goede komt aan de diervriendelijkheid. (BBR-P: deze alinea
weglaten?)
In het kader van het Visserij Innovatie Platform(VIP) check of dit nog
looptloopt momenteel een project voor proeven met welzijnsvriendelijke
dodingsmethoden aan boord van een vaartuig. Concrete, bruikbare
resultaten zal ik delen met de Europese Commissie. Uiteindelijk zal als er
voldoende kennis en technische ontwikkeling aanwezig is op de verschillende terreinen, hier in de toekomst in Europees verband beleid voor
opgesteld moeten worden.
71
Wordt er vanuit de overheid geld geïnvesteerd in Visstand Beheer
Commissies (VBC’s)? Zo ja, hoeveel en waar is dit in de begroting
opgenomen?
In de periode september 2008–september 2011 is totaal € 1 mln.
geïnvesteerd in de begeleiding van VBC’s en het opstellen van visplannen.
Dit geld is hiertoe op projectbasis aan de sectororganisaties voor
beroepsvisserij en sportvisserij ter beschikking gesteld. Belangrijk doel
van het project was hierbij om de VBC’s zodanig toe te rusten dat deze na
afloop van de projectperiode zelfstandig hun taken kunnen uitvoeren.
Voor de komende periode zijn derhalve geen middelen gereserveerd om
de VBC’s nog van aanvullende ondersteuning te voorzien.
72
Op welke wijze wordt de naleving van de Visserijwet gecontroleerd?
Hoeveel budget is hiervoor beschikbaar, is dit afdoende en waar is dit in
de begroting opgenomen?
Het toezicht in de zeevisserij door de nVWA is gericht op:
• controle op zee door de inzet van het Inspectievaartuig Barend
Biesheuvel. Hierbij ligt het accent op de naleving van technische
maatregelen zoals het gebruik van tuigen en netten met de juiste
maaswijdte, maar ook gesloten gebieden. Daarnaast vindt controle
plaats op het juist bijhouden van de visactiviteiten in het visserijlogboek en op de aan boord gehouden vis, naar kg per soort en
minimummaat.
• controle aan de wal: gedurende de aanlandingsfase, de lossing van
vis, het sorteren en wegen voor het vermarkten van vis en in de fase
van het transport van vis. Aansluitend daarop wordt zorg gedragen
voor een adequate vangstregistratie van de vis en de validatie van
deze vangstcijfers door middel van cross checks van de verschillende
brondocumenten als het logboek, de definitieve vangstopgave en
verkoopgegevens, aangevuld met beschikbare bevindingen vanuit
ingestelde controles.
In de Kust-en Binnenvisserij is het toezicht gericht op de bestrijding van
illegale visserij en visstroperij met behulp van stroperijteams, controle
van de gesloten periode van de aalvisserij in het kader van het Aalherstelplan; en toezicht op gesloten gebieden voor aalvisserij in het kader van
de dioxinenorm.
Hiermee was in 2010 een bedrag gemoeid van € 6,2 mln. Dit bedrag is
opgenomen onder begrotingsartikel U 21.22 apparaatsuitgaven
Baten-Lastendiensten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XIII, nr. 54

23

73
Hebben de handhavingdiensten afgelopen jaar overtredingen van de
Visserijwet geconstateerd? Zo ja, hoe vaak en wat voor soort overtredingen betrof dit?
In 2010 heeft de nVWA 250 overtredingen vastgesteld ten aanzien van de
Visserijwet.
In de categorie zeevisserij betrof dit: 66 overtredingen logboek/
vangstregistratie, 77 overtredingen technische maatregelen (vistuig,
ondermaatse vis), 9 overtredingen motorvermogen, 8 overtredingen in
verband met procedurele verplichtingen en 1 overtreding voor niet
werkend VMS-systeem (satellietsysteem voor plaatsbepaling van de
boot).
In de categorie kust- en binnenvisserij betrof dit: 11 overtredingen ten
aanzien van het Aalherstelplan en 78 overtredingen in verband met
stroperij.
74
Hoeveel geld is er beschikbaar voor agrarisch natuurbeheer? Waar is dit in
de begroting opgenomen?
De middelen voor het (agrarisch) natuurbeheer zijn opgenomen in
artikel 18.4 worden ontschot ingezet ter financiering van de afspraken in
het onderhandelaarsakkoord decentralisatie natuur, onder voorbehoud
van instemming van alle provinciale staten uiterlijk 24 december 2011.
Vanaf 2014 voert het Rijk in beginsel het agrarisch natuurbeheer buiten de
EHS uit als onderdeel van de EU-hectaretoeslag. Het agrarisch natuurbeheer binnen de EHS maakt onderdeel uit van de € 100 mln. die in het
provinciefonds wordt gestort als rijksbijdrage voor het structurele beheer.
In de periode 2011–2013 maken de middelen voor het (agrarisch)
natuurbeheer onderdeel uit van de financiering van de verplichtingen van
de provincies, waaronder de verplichting van de Subsidieregeling Natuur
en Landschap.
75
Is de regering bereid om met een plan van aanpak te komen om de lokale
effecten op de biodiversiteit van de buitenlandse productie van agrarische
producten, alsmede producten ten behoeve van de agrarische producten
hier, op te stellen gezien onze verantwoordelijkheid inzake het afremmen
van biodiversiteitverlies? Zo ja, op welke wijze en termijn? Zo nee,
waarom niet?
De regering is niet voornemens met een specifiek plan van aanpak te
komen om lokale effecten op de biodiversiteit door buitenlandse
agrarische productie tegen te gaan, De huidige inzet op de problematiek
is gericht op de verduurzaming van de keten van agrarische producten
waaronder soja, cacao en hout. Biodiversiteit maakt onderdeel uit van die
verduurzaming. Hierbij wordt bijvoorbeeld ondersteuning gegeven bij
het ontwikkelen van een certificeringsysteem (hout) en de ondersteuning
van programma’s die bijdragen aan verduurzaming en voedselzekerheid
waarin ook rekening gehouden wordt met de effecten op directe
omgeving.
76
Is de regering van plan invulling te geven aan de aanbeveling van de
Balans voor de Leefomgeving om bij de verduurzaming van de landbouw
en visserij zorg te dragen dat er op de productiegronden ruimte voor
biodiversiteit blijft? Zo ja, op welke wijze en termijn? Zo nee, waarom
niet?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XIII, nr. 54

24

Het Rijk zet voor de periode vanaf 2014 in op verduurzaming van het
Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB) en het Gemeenschappelijk
Visserijbeleid (GVB) waarmee respectievelijk agrariërs gestimuleerd
worden om natuurwaarden te ontwikkelen en te beheren en vissers om op
een duurzame wijze te vissen. Voor het GLB heeft de Commissie
inmiddels ook voorstellen in die richting gedaan.
77
Is de regering bereid een extra inspanning te verrichten om de voortdurende achteruitgang van kwetsbare soorten en kwetsbare ecosystemen te
stoppen? Zo ja, op welke wijze en termijn? Zo nee, waarom niet?
Het kabinet is van mening dat het rijk met de middelen om de herijkte EHS
en N2000 te realiseren en goed te beheren en de overige inspanningen die
in de begroting worden genoemd, onder de huidige omstandigheden een
voldoende bijdrage levert om de achteruitgang van de biodiversiteit een
halt toe te roepen. De zorg voor de biodiversiteit is niet alleen de
verantwoordelijkheid van het rijk. Het kabinet wil dat meer partijen in de
maatschappij hun verantwoordelijkheid nemen om de achteruitgang van
de biodiversiteit te stoppen. De verdere decentralisatie van het natuurbeleid naar provincies draagt daaraan bij door deze taken zo dicht
mogelijk bij de burger te beleggen. De zorg voor het beheer van natuur
moet meer in handen komen van bewoners en bedrijven in de streek.
Maar ook bedrijven zullen in hun eigen belang inspanningen moeten gaan
leveren om de biodiversiteit en daarmee hun natuurlijke hulpbronnen in
stand te houden. Het kabinet steunt het streven van bedrijven om het
duurzaam beheer van biodiversiteit onderdeel te laten zijn van hun
bedrijfsvoering, onder meer via concrete samenwerkingsprojecten zoals
de green deals en onderzoek naar concrete handelingsperspectieven in
Nederland voor ecosysteemdiensten. Biodiversiteitsverlies heeft effecten
op groeimogelijkheden van bedrijven. Het is terecht dat het (Nederlandse)
bedrijfsleven zich hier in toenemende mate van bewust wordt. Het
economische belang van biodiversiteit is verbonden met o.a. grondstoffenzekerheid van bedrijven, en daarmee met de continuïteit van hun
productieproces.
78
Is de regering bereid een extra inspanning te verrichten om de bedreigde
soorten die ook een lagere genetisch diversiteit hebben te beschermen?
Zo ja, op welke wijze en termijn? Zo nee, waarom niet?
Er zijn in het biodiversiteitbeleid geen doelen gesteld ten aanzien van in
het wild levende soorten op het niveau van genetische variatie.
79
Is de regering bereid een extra inspanning te verrichten om voortdurende
achteruitgang van open duin en heide ecosystemen te stoppen? Zo ja, op
welke wijze en termijn? Zo nee, waarom niet?
Nee. Op grond van het onderhandelingsakkoord decentralisatie natuur is
het aan provincies deze inspanningen te verrichten als die nodig zijn voor
het halen van de internationale doelen.
80
Op welke wijze heeft de voortdurende achteruitgang van open duin en
heidegebieden geleid tot het nemen van maatregelen volgens de Natura
2000-voorschriften?
Zie antwoord vraag 83.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XIII, nr. 54

25

81
Is de regering bereid een extra inspanning te verrichten om de matige en
onvoldoende kwaliteit van het oppervlakte water volgens de meetlat van
de Kaderrichtlijn Water (KRW) te verbeteren? Zo ja, op welke wijze en
termijn? Zo nee, waarom niet?
Met de uitvoering van de maatregelen in de Stroomgebiedbeheerplannen
2009–2015 wordt reeds een forse inspanning geleverd voor het verbeteren
van de kwaliteit van het oppervlaktewater conform de Kaderrichtlijn
Water. Ik verwacht tegen 2015 dan ook een verbetering van de waterkwaliteit. Op grond van de taakstelling uit het regeerakkoord zullen niet alle
maatregelen voor 2015 worden uitgevoerd, maar de ambitie is om
uiteindelijk in 2027 wel de doelen te realiseren. U wordt jaarlijks met
Water in Beeld geïnformeerd over de voortgang van de uitvoering.
De Europese Commissie vraagt om actualisatie van de Stroomgebiedbeheerplannen in 2015. Tegen die tijd bekijkt de regering welke maatregelen
na 2015 nog moeten worden uitgevoerd.
82
Is er informatie of monitoring aangaande de aanwezige genetische
diversiteit van kleine wilde populaties? Op welke wijze neemt de regering
dat in het beleid aangaande biodiversiteit mee?
Er wordt vanuit het rijk geen structurele monitoring ondersteund,
geïnitieerd of benut van de genetische variatie binnen soorten, anders dan
in het kader van herintroducties.
83
Op welke manier is de regering van plan om de hoeveelheid Natura
2000-habitats met een gunstige staat van instandhouding van 8%
structureel te verbeteren? Kan de regering een overzicht geven van de
passende maatregelen die sinds 2000 zijn genomen om de verslechtering
tegen te gaan?
De staat van instandhouding van Natura 2000 habitats zal worden
verbeterd met de inzet van beheerplannen voor alle Natura 2000
gebieden. In de beheerplannen worden de noodzakelijke maatregelen
beschreven om de instandhoudingsdoelstellingen te halen. Het gaat
daarbij om beheermaatregelen, inrichtingsmaatregelen en maatregelen
gericht op het verbeteren van de milieucondities.
84
Kan de regering een overzicht geven van de gerealiseerde verbeteringen
in 2011 ten behoeve van migratiemogelijkheden voor vissen? Zo nee,
waarom niet?
De Kamer wordt jaarlijks met Water in Beeld geïnformeerd over de
uitvoering van maatregelen ter verbetering van de toestand van het water
als onderdeel van de Kaderrichtlijn Water. In de stroomgebiedbeheerplannen van 2009 is aangegeven dat 628 vispassages zullen worden
gerealiseerd tot en met 2015. In Water in Beeld over het jaar 2010 is
aangegeven dat er toen 71% in voorbereiding was, 18% in uitvoering en
10% gereed. In het eerste kwartaal van 2012 worden deze cijfers geactualiseerd en daarna weer in Water in Beeld gepubliceerd.
85
Op welke wijze vindt er een landelijke coördinatie, afstemming of
ondersteuning plaats met betrekking tot het leefgebiedenbeleid? Ziet de
regering hier mogelijkheden voor verbetering?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XIII, nr. 54

26

De leefgebiedenbenadering is geen Rijksverantwoordelijkheid meer. Het is
een autonome bevoegdheid van provincies of en hoe zij inzet pleegt op dit
onderwerp.
86
Hoe beoordeelt de regering de conclusie van de Balans voor de Leefomgeving dat het agrarisch weidevogelbeheer niet effectief is? Is de regering
van plan dit beleid aan te scherpen? Zo ja, op welke wijze en termijn? Zo
nee, waarom niet?
Het is voorbarig om deze conclusie te trekken. Het nieuwe beleid is nog
niet geëvalueerd. Ik financier een onderzoek naar de effectiviteit van het
weidevogelbeleid.
87
Is de regering voornemens om de internationale aansluiting van gebieden
te verbeteren zodat soorten beter kunnen migreren? Zo ja, op welke wijze
en termijn? Zo nee, waarom niet?
De Nederlandse Natura 2000 gebieden maken deel uit van een samenhangend netwerk in de Europese Unie. In de Natura 2000 gebieden aan de
grens vindt afstemming plaats.
88
Kan de regering aangeven of (leden van) het Koninklijk Huis landbouw- of
natuursubsidies ontvangt? Zo ja, hoeveel en waar is dit in de begroting
opgenomen?
De subsidie die in 2011 wordt ontvangen door het Koninklijk huis
bedraagt ca. € 577 000. De begunstigden zijn de Kroondomeinen (ca.
€ 430 000,–) en de Koninklijke Houtvesterij Het Loo (ca. € 140 000,–). Het
betreft subsidies voor (agrarisch) natuurbeheer.
89
Zijn gelden uit het budget voor duurzaam ondernemen beschikbaar voor
het ontwikkelen van alternatieven die gewasschade op dier- en milieuvriendelijke wijze kunnen voorkomen?
Als gevolg van het nieuwe bestuursakkoord tussen het Rijk en de
provincies omtrent de decentralisatie van het natuurbeleid maakt het
onderwerp Duurzaam Ondernemen geen deel meer uit van het Investeringsbudget Landelijk Gebied (ILG). Hierdoor is er geen Rijksbudget meer
beschikbaar voor dit onderwerp. De pilotregeling onder het ILG had
overigens het doel om door gebruik van agrobiodiversiteitsmaatregelen
tot verbetering van de milieukwaliteit te komen. Of het ontwikkelen van
alternatieven die gewasschade op dier- en milieuvriendelijke wijze kunnen
voorkomen binnen de voor deze pilots gestelde criteria zou hebben
gepast, is op basis van deze omschrijving is niet te beoordelen.
90
Kan de regering aangeven hoeveel budget er is gereserveerd in het kader
van beheer en schadebestrijding van soorten en waar dit in de begroting
is opgenomen?
De verantwoordelijkheid en financiering van beheer en schadebestrijding
is een provinciale verantwoordelijk en is daarom niet in de ELI-begroting
opgenomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XIII, nr. 54

27

91
Kan de regering aangeven hoeveel geld er vorig jaar is uitgetrokken in het
kader van beheer en schadebestrijding van soorten?
De verantwoordelijkheid en financiering van beheer en schadebestrijding
is een provinciale verantwoordelijkheid en is daarom niet in de
ELI-begroting opgenomen.
92
Hoe staat het met de geluidsbelasting van natuurgebieden? Is de regering
bereid deze belasting terug te dringen? Zo ja, op welke wijze en termijn?
Zo nee, waarom niet?
Geluidsbelasting valt onder de reikwijdte van de volgende wettelijke
beschermingsregimes. Voor Natura 2000-gebieden en beschermde
natuurmonumenten natuurgebieden geldt het beschermingsregime van
de Natuurbeschermingswet 1998. Voor de ecologische hoofdstructuur
– voor zover deze niet samenvalt met voornoemde gebieden – geldt de
toets van de omgevingsvergunning (Wet algemene bepalingen
omgevingsrecht en Wet milieubeheer). Voor de bescherming van soorten,
in en buiten natuurgebieden, geldt bovendien het kader van de Flora- en
faunawet.
Gezien de werkzaamheid van deze beschermingsregimes, zie ik geen
aanleiding nadere eisen te stellen.
93
Is de regering bereid een extra inspanning te verrichten om de voortdurende verdroging van natuurgebieden aan te pakken? Zo ja, op welke
wijze en termijn? Zo nee, waarom niet?
Met het decentralisatieakkoord is de verantwoordelijkheid voor natuur bij
de provincies komen te liggen, ook de aanpak van verdroging van
natuurgebieden. Hydrologische maatregelen voortkomend uit de
Programmatische Aanpak Stikstof hebben daarbinnen een hoge prioriteit.
94
Op welke manier gaat de regering markten voor de zogenoemde
ecosysteemdiensten zoals opslag van CO2, waterberging, recreatie en
gezondheid die de natuur momenteel vaak nog gratis ter beschikking stelt
aan de maatschappij? Welke afrekenbare doelen worden hierbij
opgesteld?
De regering wil de biodiversiteit en de beschikbaarheid en kwaliteit van
ecosysteemdiensten, vanwege het grote belang van dit natuurlijk kapitaal
voor huidige en toekomstige generaties, verankeren in ons economische
proces. Een belangrijke vraag hierbij is hoe de markt voor ecosysteemdiensten te stimuleren en prikkels optimaal te benutten. Dit wordt in 2012
onderzocht. Daarbij worden de resultaten betrokken van het nog lopende
onderzoek naar de economische waarde van ecosysteemdiensten en
biodiversiteit ten behoeve van besluitvorming bij overheden en bedrijven
(TEEB-NL), alsmede het advies van de Taskforce Biodiversiteit en
Natuurlijke Hulpbronnen. Tevens worden best practices en inzichten van
andere (Europese) landen eerder benut.
95
Op welke termijn verwacht de regering duidelijkheid van Brussel over de
aanpassingen in het Europese beleid die nodig zijn voor de voorgestelde
nieuwe mestaanpak, en wat is het alternatief als blijkt dat Brussel niet met
de Nederlandse voorstellen akkoord gaat?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XIII, nr. 54

28

In principe zal de voorgestelde nieuwe mestaanpak, als het gaat om het
stelsel van verantwoorde mestafzet en om het voerspoor, binnen
vigerende Europese regelgeving vormgegeven worden. Aanpassing van
het Europees beleid is op die punten dan ook niet aan de orde. Wel vergt
de nieuwe mestaanpak een erkenning van kunstmestvervangers in het
kader van de EU-verordening over anorganische meststoffen (Verordening 2003/2003). Een dergelijke erkenning vereist een gedegen
technisch dossier en het doorlopen van een procedure van tenminste
twee jaar. Daaropvolgend dient Nederland in te zetten op aanpassing van
de Nitraatrichtlijn zodat dit soort producten, die gemaakt zijn uit dierlijke
mest, niet langer onder de definitie van dierlijke mest vallen. Aanpassing
van de Nitraatrichtlijn vergt nog meer tijd dan die benodigd is voor de
erkenning.
Gezien de doorlooptijden die noodzakelijk zijn om kunstmestvervangers
een formele status te geven als anorganische meststof en onder de
definitie van dierlijke mest uit te krijgen, hebben ambtenaren van de
Commissie aangegeven vooralsnog te denken aan het instrument van een
derogatie, gekoppeld aan het vijfde actieprogramma Nitraatrichtlijn (vanaf
2014). Op die manier zijn kunstmestvervangers als nationale voorziening
in te regelen voor de duur van de door de Commissie toegekende
derogatie. Een nationale voorziening zonder Europese goedkeuring is niet
mogelijk.
96
Kan de regering een overzicht geven van de kosten van de inzet van
ambtenaren op de volgende gebieden:
a) Mestbeleid, inclusief de inzet in Brussel om tot aanpassing van de
Europese regels te komen
b) Westerschelde en de verplichte natuurcompensatie van het uitdiepen
daarvan
c) Programmatische Aanpak Stikstof
d) Ammoniak- en fijnstof regelgeving en (subsidie)maatregelen
e) Genetisch gemodificeerde organismen (Ggo’s)?
De raming van de kosten van de inzet van ambtenaren in beleid en
uitvoering is als volgt:
a)
b)
c)
d)
e)

Mestbeleid (incl. uitvoering, excl. handhaving)
Westerschelde en verplichte natuurcompensatie
Programmatische Aanpak Stikstof
Ammoniak- en fijnstof regelgeving en (subsidie)
maatregelen
Genetisch gemodificeerde organismen (Ggo’s)

€ 15 638 000
€ 270 000
€ 2 600 000
€ 47 500
€ 270 000

97
Hoeveel geld is er begroot voor inbreukprocedures en boetes van de
Europese Commissie wegens het niet nakomen van Europese verplichtingen en waar is dit in de begroting opgenomen?
Een formele inbreukprocedure door de Europese Commissie leidt niet
noodzakelijk tot het opleggen van boetes. De Commissie kan lidstaten via
een uitspraak van het Hof van Justitie dwingen tot nakoming van unitaire
verplichtingen, zoals het tot stand brengen of aanpassen van wet- en
regelgeving. Uitspraken van het Hof zijn bindend. Alleen in het geval dat
een lidstaat nalatig is om een uitspraak van het Hof in een inbreukprocedure uit te voeren, kan een «forfaitaire som» (een boete) of een
dwangsom worden opgelegd. Het beleid van de regering is erop gericht
het niet zover te laten komen, dus is het niet nodig hiervoor gelden op de
begroting te reserveren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XIII, nr. 54

29

98
Kan de regering aangeven onder welke begrotingsartikelen en daarbinnen
op welke onderdelen, vrije ruimte is in de begroting? Welke middelen kan
de Tweede Kamer, indien gewenst, op een andere manier bestemmen dan
in deze begroting wordt voorgesteld?
Alle middelen in de EL&I begroting zijn beleidsmatig belegd. In de
beleidsartikelen van de EL&I begroting wordt onder het kopje «Budgetflexibiliteit» voor de geraamde uitgaven in 2012 een nadere toelichting
gegeven op de samenstelling van de middelen die niet-juridisch verplicht
zijn.
99
Hoeveel belastinggeld gaat er naar de Wageningen Universiteit Researchcentrum (WUR), waar is dit in de begroting opgenomen, op welke wijze en
aan welke onderzoeksgebieden wordt dit besteed en kan de regering deze
bedragen zoveel mogelijk specificeren?
Wageningen Universiteit en Researchcentrum (Wageningen UR) bestaat
uit 3 entiteiten;
− Wageningen Universiteit
− De HBO instelling Van Hall-Larenstein en
− De Dienst Landbouwkundig Onderzoek (DLO)
In artikel 17, Groen onderwijs van hoge kwaliteit, van de begroting EL&I
zijn de bedragen opgenomen voor het groen onderwijs. Voor Wageningen
Universiteit is in 2012 een bedrag van € 163 mln. opgenomen. Voor Van
Hall-Larenstein is een bedrag opgenomen voor 2012 van circa € 30 mln. in
het budget voor bekostiging HBO-groen.
In artikelonderdeel 16.4, Kennisontwikkeling en innovatie ten behoeve van
het groene domein, zijn voor het onderzoek dat wordt uitgevoerd door de
Dienst landbouwkundig Onderzoek voor 2012 de volgende budgetten
opgenomen:
− Kennisbasis € 43,1 mln.
− Onderzoeksprogrammering € 60,8 mln.
− Wettelijke onderzoekstaken € 51,9 mln.
Een nadere onderverdeling kan ik nu nog niet geven omdat de opdrachtverlening pas eind december 2011 zal plaatsvinden. De opdrachtverlening
is afhankelijk van de nog op te stellen Innovatiecontracten van de
topsectoren 1) Agro&food en 2) Tuinbouw en Uitgangsmaterialen, die ik
eind december 2011 zal ontvangen. Deze Innovatiecontracten worden
opgesteld door het bedrijfsleven in samenspraak met de kennisinstellingen en vormen mede de basis voor de opdrachtverlening DLO 2012.
Voor een overzicht over het lopende onderzoek verwijs ik u naar de
website http://www.kennisonline.wur.nl/.
100
Hoeveel geld wordt er uitgegeven aan de beoordeling en vergunningverlening van chemische bestrijdingsmiddelen?
De totale kosten voor de toelating van gewasbeschermingsmiddelen
worden betaald door de aanvrager van een toelating. Het Ctgb brengt hen
kostendekkende tarieven in rekening o.b.v. het profijtbeginsel.
101
Hoeveel geld is er uitgetrokken voor het stimuleren en promoten van
alternatieven van chemische bestrijdingsmiddelen en waar is dit in de
begroting opgenomen?
De inzet van geld voor het stimuleren en promoten van alternatieven
methoden voor chemische middelen betreft € 1,5 milj. Dit is een deel van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XIII, nr. 54

30

de begrotingspost 16.3 plant- en diergezondheid, onderdeel «vermindering milieubelasting gewasbeschermingsmiddelen», wat totaal voor
2012 € 2,7 milj. bedraagt. Daarnaast wordt naar dit thema ook beleidsondersteunend onderzoek gedaan. Op dit moment worden daarvoor
innovatiecontracten opgesteld door bedrijfsleven, overheid en kennisinstellingen. De definitieve innovatiecontracten vormen het kader voor de
inzet van de publieke kennismiddelen.
102
Hoeveel geld wordt er uitgetrokken voor het stimuleren en ondersteunen
van GGO’s en waar is dit in de begroting opgenomen?
Ik verwijs u naar mijn brief van 9 november jl. In deze brief treft u een
overzicht aan van gereserveerde middelen voor onderzoek naar traditionele (inclusief biologische) veredeling van planten, de veredeling van
een genetisch gemodificeerde aardappel en plantengenomics waarvan de
uitkomsten kunnen bijdragen aan alle vormen van plantenveredeling.
De overheid investeert naast vormen van biotechnologie, zoals genetische
modificatie en genomics, ook in onderzoek naar nanotechnologie. Dit alles
valt onder operationele doelstelling 16.2 «Borgen voedselveiligheid en
-kwaliteit» onder het kopje «nieuwe technologieën».
103
Wat zijn de gevolgen van de bezuiniging op natuur voor de biodiversiteit
en welke wetenschappelijke onderbouwing heeft de regering hiervoor?
Ik heb het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) gevraagd om een
aantal scenario’s voor de herijking van de EHS uit te werken. De scenario’s
die het PBL bekeken heeft, verschillen in aanpak en kosten.
Mijn reactie op de PBL rapportage hierover heb ik gegeven in mijn brief
van 16 februari jongstleden (Kamerstuk 32 670, nr. 1) aan uw kamer.
Op dit moment loopt de doorrekening door het PBL van de gevolgen van
het decentralisatie akkoord.
Daaruit zijn nu geen definitieve gegevens en conclusies beschikbaar. De
uitkomsten van deze doorrekening worden rond 18 november 2011 aan
uw Kamer toegestuurd.
104
Kan de regering een overzicht geven van de beheerkosten van natuurgebieden die gemaakt moeten worden om verzuring en vermesting tegen te
gaan?
Om de effecten van vermesting en verzuring tegen te gaan is de Programmatische Aanpak Stikstof in ontwikkeling. De beheeropgave die hieruit
voortkomt bestaat uit herstel en effectgericht beheer voor de stikstofgevoelige habitattypen in Natura 2000-gebieden. Deze kosten worden nu
nader in beeld gebracht. Ik zal u hierover informeren via de gevraagde
TK-brief inzake de Programmatische Aanpak Stikstof.
105
Wat is het totaalbedrag dat wordt uitgegeven aan de verbetering van
dierenwelzijn en over welke posten is dat verdeeld? Welke afrekenbare
prestaties worden aan de uitgaven verbonden?
In 2012 wordt in totaal meer dan € 41 mln. uitgegeven aan de verbetering
van het dierenwelzijn. Dit bedrag bestaat uit middelen op de verschillende
beleidsartikelen in de EL&I-begroting (€ 23,6 mln. + deel verduurzaming
veehouderij, zie vraag 169), Europese middelen (€ 17,5 mln.) en fiscale
middelen (zie antwoord op vraag 173).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XIII, nr. 54

31

Verbetering van het dierwelzijn van productiedieren en gezelschapsdieren
is opgenomen in artikel 16. Concurrerende, duurzame, veilige agro-,
visserij- en voedselketens.
Onder artikel 16.1 (Versterken concurrentiekracht en verduurzaming
agroketens en visserij) vallen activiteiten gericht op verduurzaming van de
veehouderij, met een totaal budget van € 27,2 mln. De activiteiten
daarvan die dierenwelzijn als component bevatten zijn met name de
Investeringsregeling Duurzame stallen en de Praktijknetwerken veehouderij. Daardoor zijn de uitgaven puur voor dierenwelzijnsverbetering niet
te specificeren. Zie daarvoor antwoorden op de vragen 167, 168 en 169.
Onder artikel 16.3 (Plant- en Diergezondheid) zijn de voornaamste
activiteiten ten behoeve van dierenwelzijn die in 2012 plaats zullen vinden
met een budget van bijna € 2,1 mln.:
• De Nota Dierenwelzijn en Diergezondheid die aan uw Kamer zal
worden verzonden zal ingaan op een aantal speerpunten zoals
transport, doden, misstanden in de fokkerij, verwaarlozing en
mishandeling en het verhogen van de naleving van dierenwelzijnsregelgeving. Hiervoor wordt ca. € 700 000 gereserveerd.
• Bijdrage Stichting Zeldzame Landbouwhuisdierrassen € 200 000
• Bijdrage medebewindstaken fokkerij door PVE € 60 000
• Bijdrage Meerjarenplan stoppen met castreren varkens € 200 000
• Uitrol van RIO-trajecten in de praktijk € 500 000
• Doorlopende projecten/acties uit Nota Dierenwelzijn € 300 000
Voor gezelschapsdieren wordt een bedrag van bijna € 2 mln. besteed.
Voor de activiteiten die daar onder vallen verwijs ik naar het antwoord op
vraag 209.
Voor activiteiten in het kader van diervriendelijker produceren verwijs ik
naar het antwoord op vraag 63.
Artikel 16.4 gaat in op investeringen in kennisontwikkeling voor actuele
maatschappelijke vraagstukken waaronder dierenwelzijn.
Voor het thema welzijn gezelschapsdieren, programma dierenwelzijn
landbouwhuisdieren en additionele toezeggingen is € 3,5 mln. begroot
(beleidsondersteunend en fundamenteel onderzoek).
Onder artikel 17. Groen onderwijs van hoge kwaliteit, wordt aan dierenwelzijn het volgende besteed:
Kennisverspreiding en innovatie groen onderwijs: € 0,3 mln.
Bekostiging HBO/MBO: € 0,1 mln., toegevoegd aan «Kennisverspreiding
en innovatie groen onderwijs» door de onderwijsinstellingen.
Kennisverspreiding; € 1,3 mln. voor uitrol van het project Welfare Quality
(Verbetering van management rond dierenwelzijn in de praktijk).
Daarnaast wordt nog € 0,6 mln. besteed aan het meerjarig onderzoek in
samenwerking met NWO «Waardering van Dierenwelzijn».
Handhaving.
In 2012 gaat er naar handhaving, toezicht en uitvoering van het dierenwelzijnsbeleid door de NVWA en Dienst Regelingen ruim € 12 mln.
Daarnaast wordt voor in beslag genomen dieren een bedrag van
€ 1,7 mln. besteed. Voor wat betreft controles door de Landelijke
Inspectiedienst en het verband met de Dierenpolitie verwijs ik naar het
antwoord op vraag 117.
Fiscale regelingen.
Het kabinet stimuleert daarnaast investeringen in integraal duurzame en
diervriendelijke stallen via de fiscale regelingen Milieuinvesteringsaftrek
(MIA) en Willekeurige afschrijving milieuinvesteringen (VAMIL). De
bedragen van MIA en VAMIL zijn niet gelabeld en staan op de begroting
van het Ministerie van I&M.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XIII, nr. 54

32

Europese middelen.
De voorgenomen inzet voor 2012 uit artikel 68 GLB voor dierenwelzijn
bedraagt € 17,5 mln, te verdelen over:
• Investeringsregeling duurzame stallen (alle dierlijke sectoren)
€ 15 mln.
• Subsidieregeling diervriendelijk produceren (leghennen, vleesrunderen, vleeskalveren, varkens en vleeskuikens; elk € 200 000) € 1,0 mln.
• Stimulering managementmaatregelen (vleesvarkens, kalveren en
vleeskuikens; elk € 500 000) € 1,5 mln.
106
Kan de regering per diergroep (landbouwhuisdieren, gezelschapsdieren,
vissen, dieren in het wild, dieren in de vermaakindustrie) specificeren welk
deel van de het budget ter verbetering van het dierenwelzijn aan hen
wordt besteed?
Zie antwoord vraag 105.
107
Kan de regering aangeven op welke wijze invulling wordt gegeven aan het
nationaal en internationaal optimaliseren van het welzijn en de
gezondheid van dieren? Welke afrekenbare prestaties zijn daarbij
geformuleerd? Welke budgetten worden hieraan besteed?
De wijze waarop ik invulling geef aan het nationaal en internationaal
beleid voor het welzijn en de gezondheid van dieren is op hoofdlijnen
beschreven in het regeerakkoord en in de begrotingstekst. In december
doe ik u mijn nieuwe nota dierenwelzijn en diergezondheid toekomen. In
deze nota ga ik uitvoerig in op hoe het welzijn en de gezondheid verder
geoptimaliseerd gaan worden.
Dit kabinet zet in op een sterke, innovatieve en duurzame agro-foodsector
waarbij ondernemers aandacht hebben voor maatschappelijk verantwoord ondernemen. Dierenwelzijn en diergezondheid zijn integraal
onderdeel van een dergelijke duurzame agro-foodsector. Ik steun
maatschappelijk verantwoord ondernemen en faciliteren ondernemers bij
diervriendelijker produceren. Daarnaast zal dit kabinet actief inzetten op
hogere eisen aan dierenwelzijn in Europees verband. Ik verwijs hiervoor
naar mijn brief inzake de Europese dierenwelzijnstrategie waarin ik de
precieze inzet heb geduid (TK 28 286, nr. 526). Ook zet ik mij in voor de
totstandkoming van de nieuwe Europese Diergezondheidswetgeving
(Animal Health Law). Verder verwijs ik u naar het antwoord op vraag 209
(gezelschapsdieren).
In 2011 is een derde jaarlijkse voortgangsrapportage (TK 28 286, nr. 507)
uitgebracht waarin de stand van zaken is beschreven van de uitvoering
van de nota dierenwelzijn en de nationale agenda diergezondheid. Deze
rapportage geeft inzicht in de ontwikkeling en het effect van het
dierenwelzijns- en diergezondheidsbeleid. In de huidige begroting is één
indicator als afrekenbare prestatie voor dierenwelzijn opgenomen, te
weten: in 2012 moet 6% van de stallen integraal duurzaam zijn.
Voor de beschikbare budgetten voor de verbetering van dierenwelzijn in
2012 verwijs ik naar het antwoord op vragen 105 en 106.
108
Kan de regering aangeven wanneer zij zelf de regie gaat voeren over het
beoogde dierenwelzijnsbeleid en het gepolder met betrokken sectoren
achterwege zult laten zodat daadwerkelijk stappen gezet zullen worden die
het welzijn van dieren daadwerkelijk vergroten?
Zie het antwoord op vraag 107.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XIII, nr. 54

33

109
Kan de regering aangeven hoe de doelstellingen ten aanzien van
dierenwelzijn zullen leiden tot een daadwerkelijke verbetering van het
welzijn van dieren in Nederland? Hoe worden deze ambities in cijfers
gevat?
Zie het antwoord op vraag 107.
110
De regering streeft naar een koppeling van maatschappelijke waarden en
het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB), hoe verhoudt zich dat tot
accijnsvrije sierteelt en rode diesel? Vindt de regering dat deze subsidies
op fossiele grondstoffen bijdragen tot de genoemde maatschappelijke
waarden als milieu en natuur? Zo ja, waarom? Zo nee, waarom worden
deze subsidies dan verstrekt?
De koppeling van maatschappelijke waarden en het Gemeenschappelijke
Landbouwbeleid heeft geen relatie met accijnsvrije sierteelt en rode
diesel. Overigens wijs ik u erop dat bij sierteelt geen sprake is van een
accijnsvrijstelling en dat het bij rode diesel gaat om een verlaagd tarief.
Deze lagere tarieven staan vermaatschappelijking niet in de weg.
Rode diesel heeft als achtergrond dat landbouwmachines geen of weinig
gebruik maken van de openbare weg dus ook niet hoeven bij te dragen
aan de kosten. Daarom is de accijns op rode diesel op een lager niveau
vastgesteld. Het kabinet zal bij de onderhandelingen over het voorstel van
de Europese Commissie tot herziening van de energiebelastingrichtlijn
bekijken of er ruimte is voor verdere vergroening van de belasting op
energieproducten en elektriciteit.
111
Op welke wijze wordt regeldruk verminderd? Welk effect wordt verwacht
van het verminderen van het toezicht op economische activiteiten voor
het milieu en voor dierenwelzijn? Op welke manier worden deze effecten
gemonitord? Welk budget is daarvoor beschikbaar? Waar is dat in de
begroting opgenomen?
Regeldruk wordt verminderd door naar meerdere aspecten van regeldruk
te kijken. Het kabinet vermindert – bovenop eerdere reducties – de
administratieve lasten met een kwart en introduceert daarnaast, als een
van de eerste landen ter wereld, spelregels voor het beperken van
nalevingskosten. Naast een algemene aanpak die verlichting voor alle
ondernemers moet brengen, pakt dit kabinet de regeldruk domeinen
sectorgericht aan om kleinere irritaties van ondernemers in verschillende
branches op te sporen en aan te pakken. Belemmeringen komen niet
alleen voort uit de wetten en regels zelf, maar ook uit de wijze waarop
deze worden uitgevoerd. Het kabinet wil bedrijven daarom ook -onder
voorwaarden- meer ruimte geven bij de toepassing van regels, komen tot
een efficiëntere digitale gegevensuitwisseling tussen overheid en
bedrijven, goed presterende bedrijven belonen met minder inspecties en
de kwaliteit van de dienstverlening van de overheid verbeteren (zie:
«Voortgang Programma Regeldruk Bedrijven 2011–2015», Kamerstuk
29 515, nr. 333 van 19 september 2011).
Het verminderen van toezichtlasten zal gebeuren met voldoende
waarborgen voor dierwelzijn, diergezondheid en voedselveiligheid. Daar
waar minder risico’s zijn wordt minder gehandhaafd. En omgekeerd wordt
meer gehandhaafd waar risico’s groot zijn. De verwachting is dan ook dat
risico gebaseerd toezicht, bundeling van inspectiebezoeken, toenemend
gebruik van kwalititeitssystemen en data van bedrijven zelf, en het
aanbieden van nalevingshulp, de toezichtlast verminderen zonder dat de
naleving van normen voor bijvoorbeeld het milieu en het dierenwelzijn in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XIII, nr. 54

34

gevaar komt. Waar nodig worden nalevingsmetingen uitgevoerd. In de
begroting zijn deze kosten niet separaat opgenomen.
112
Op welke wijze wordt het budget onder de post visserij uitgegeven? Op
welke manier wordt de aangekondigde bezuiniging hierop in 2014
vormgegeven? Wat verklaart de toename van dit budget in 2013?
Het budget visserij wordt voor het grootste deel ingezet voor nationale
cofinanciering van het Europese Visserijfonds, in de begroting 2012
€ 6,2 mln. Het overige budget van € 1,5 mln. wordt ingezet voor de
kenniskringen visserij en onderzoek in de binnenvisserij.
De nationale cofinanciering van het EVF loopt tot en met 2013. Dat
verklaart de afname van het budget in 2014. Voor de nieuwe programmaperiode is er nog geen cofinanciering beschikbaar. Zie ook antwoord op
vraag 177.
De toename van dit budget in 2013 is het gevolg van de kasraming bij het
EVF.
De middelen voor de periode tot 2014 zijn toereikend om de gestelde EVF
doelen te bereiken, mede omdat een deel van de middelen voor EVF
vanuit de begrotingsreserve visserij wordt gefinancierd.
113
Welke bestaande wet- en regelgeving moet naar de mening van de
regering vernieuwd worden en waarom?
Wet- en regelgeving is voortdurend in beweging. Dat betekent dat ook in
2012 gewerkt wordt aan vernieuwing van wet- en regelgeving. Voor de
terreinen landbouw, natuur en visserij betreft dit onder meer de volgende
wet- en regelgeving:
• Wijziging van de Meststoffenwet (invoering nieuwe mestbeleid, voor
de inhoud verwijs ik naar mijn brief van 28 september 2011, Kamerstukken II 2011/12, 33 037, nr. 1);
• Wijziging van de Visserijwet 1963 (VBC-beleid, brief van 21 juni 2011,
Kamerstukken II 2010/11, 29 664, nr. 103);
• Voorstel voor de Wet natuur (vereenvoudiging en integratie van
regelgeving op het vlak van de bescherming van gebieden, soorten en
houtopstanden, en decentralisatie van taken overeenkomstig het
decentralisatieakkoord natuur, Kamerstukken II 2011/12, 33 000 XIII,
nr. 2, p. 18)
• Wijziging van de Wet inrichting landelijk gebied (decentralisatie van
het investeringsbudget landelijk gebied en afwikkeling van het lopende
investeringstijdvak overeenkomstig het decentralisatieakkoord natuur,
Kamerstukken II 2011/12, 33 000, nr, 2, p. 149)
• Uitvoeringsregelgeving Wet dieren (brief van 15 juli 2011, Kamerstukken II, 2010/11, 31 389, nr. 90)
Het voornemen is om de wetsvoorstellen die hierboven genoemd zijn in
2012 bij uw Kamer in te dienen.
114
Welk budget is beschikbaar voor het verlagen van het fosfaat- en het
stikstofoverschot? Welke maatregelen worden daarvoor genomen en
welke concrete doelen worden nagestreefd? Waar is dit in de begroting
opgenomen? Hoeveel dierrechten zouden er ongeveer in de concentratiegebieden uit de markt genomen worden voor dit budget en welke reductie
in milieuverontreiniging zou dit kunnen betekenen?
De gebruiksnormen voor stikstof en fosfaat hebben tot doel een effi
ciëntere inzet van meststoffen door ondernemers. Een efficiëntere
benutting van meststoffen resulteert in een daling van de bodemover-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XIII, nr. 54

35

schotten en afname van de belasting van het milieu (bodem, water en
lucht) met nitraat en fosfaat. De bodemoverschotten voor stikstof en
fosfaat zijn daarmee resultanten van de geldende gebruiksnormen. De
concrete doelen die worden nagestreefd staan op pagina 107 van de
Memorie van Toelichting bij de Vaststelling van de begrotingsstaten van
het Ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie (XIII) voor
het jaar 2012 (Kamerstukken II, 2011–2012, 33 000 XIII, nr. 2). Efficiëntere
benutting van meststoffen is de verantwoordelijkheid van ondernemers.
Hiervoor is geen budget beschikbaar.
115
Kan de regering aangeven op welke manier de bezuiniging op dierenwelzijn tot stand komt? Welke uitgaven zijn geschrapt en welke gevolgen
heeft dit voor het dierenwelzijn?
Bij de ombuigingen is vanuit dit kabinet geen bezuiniging doorgevoerd op
dierenwelzijn. Voor zover het gaat om een verlaging van de middelen
t.b.v. investeringen voor Duurzame Stallen verwijs ik naar de antwoorden
op vragen 168–175.
116
Hoeveel geld kost de antibioticaresistentie uit de veehouderij de
samenleving?
De kosten voor de samenleving door de antibioticaresistentie uit de
veehouderij zijn moeilijk in te schatten. Wel is er een inschatting gemaakt
van de extra kosten die in de zorg worden gemaakt voor het screenen en
het in toom houden van de veegerelateerde MRSA. Hiervoor wil ik u
graag verwijzen naar de beantwoording van de vragen van het Kamerlid
Thieme (PvdD) over de opnamestops in Nederlandse ziekenhuizen door
besmettingen met de MRSA-bacterie, die veelal is terug te voeren naar
veegerelateerd antibiotica gebruik (Aanhangsel van de Handelingen,
2011–2012, nr. 489). Hierin geven de minister van VWS en ik aan dat deze
extra kosten in 2010 naar schatting € 400 000 bedroegen.
117
Hoeveel geld is er gereserveerd voor de toekomstige plannen ter
bestrijding van verwaarlozing en mishandeling van gezelschapsdieren?
De uitgaven voor de bestrijding van dierenmishandeling en verwaarlozing
bestaan uit meerdere componenten. De kosten voor de dierenpolitieagenten en de meldkamer «144 red een dier» vallen onder de begroting
van het ministerie van Veiligheid en Justitie. De bestuursrechtelijke
sanctionering van mishandeling en verwaarlozing valt onder EL&I en
bestaat enerzijds uit de bijdrage voor de in bewaring genomen dieren (zie
vraag 210) en de handhavinginzet voor de afhandeling van meldingen
verwaarlozing en mishandeling vanuit Dienst Regelingen. Voor de
handhaving is nu circa € 1.2 mln. begroot. Eventuele extra kosten voor
bestuursrechtelijke sanctionering ten gevolge van de invoering van de
Dierenpolitie en het meldnummer 144 zullen binnen de begroting worden
opgevangen. Hiervoor is in ieder geval circa € 0,3 mln. extra begroot
(2fte).
Jaarlijks wordt voor de afhandeling van meldingen € 300 000 subsidie
verstrekt aan de Landelijke Inspectiedienst Dierenbescherming (LID). In
het kader van de oprichting van de dierenpolitie verandert de rol van deze
organisatie. Zoals blijkt uit punt 5.8 van het Convenant samenwerking
dierhandhaving (bijlage bij de brief van de Minister van Veiligheid en
Justitie Kamerstukken II, 2011–2012 29 628, nr. 275) wordt er voor eind
2011 een principebesluit genomen over de positionering van de LID en de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XIII, nr. 54

36

bijbehorende financiering. In punt 5.6 van het convenant is de afspraak
neergelegd over hoe om te gaan met extra benodigde capaciteit van de
LID door de invoering van de dierenpolitie.
Mijn toekomstige inzet zal aandacht krijgen in de nota dierenwelzijn en
diergezondheid die eind 2011 naar de Kamer zal worden gezonden.
118
Hoe is de agrarische sector vertegenwoordigd bij de geplande 17
economische handelsemissies voor 2012 en is de sector betrokken bij de
selectie van bestemmingen van deze missies?
Economische missies zijn een belangrijk hulpmiddel bij de internationalisering van het Nederlandse bedrijfsleven. Vooral snelgroeiende markten
als China, Rusland, India, Brazilië en Turkije worden regelmatig door een
handelsmissie bezocht. Dit kan zowel een sectorbrede dan wel missie
gericht op één of twee sectoren zijn. Bij de voorbereiding van een
dergelijke missie worden vertegenwoordigers uit verschillende kansrijke
sectoren waaronder, indien nuttig, uiteraard ook de agrarische sector
betrokken zoals bijvoorbeeld bij de missie naar India afgelopen jaar. Zelfs
kan het belang van de agrarische sector in een bepaald land doorslaggevend zijn bij de keuze van een bestemming.
119
Als het beheer voor de Recreatie Om de Stad (RodS) gebieden niet meer
vanuit de Rijksbegroting gedekt is, hoe gaan die gebieden vanaf nu dan
beheerd worden?
In het onderhandelingsakkoord is afgesproken dat aan Staatsbosbeheer
planologische ruimte zal worden geboden en het Beleidskader RodS zal
worden opgerekt. Staatsbosbeheer wordt hierdoor in staat gesteld door
exploitatie van de gebieden voldoende financiering voor het beheer te
genereren.
120
Op welke wijze profiteert de agrarische sector van de 10% vermindering
regeldruk in 2012?
Naast generieke maatregelen, zoals de uniformering van het loonbegrip
en maatregelen die door andere departementen worden genomen, zoals
het terugbrengen van het aantal omgevings- en watervergunningen als
gevolg van het invoegen van agrarische activiteiten in het Activiteitenbesluit, wordt regeldrukvermindering voor de agrarische sector ook
gerealiseerd door stroomlijning van de export van mest, vereenvoudiging
in de toepassingsvereisten van het vervoersbewijs dierlijke mest,
aanpassing van het handelsdocument voor vervoerders van dierlijke
bijproducten, en het vervallen van de meldplicht in het Traces systeem
van de Europese Unie voor de import van verwerkte mest en verwerkte
eiwitten van categorie 3-materiaal. Voorts zullen de toezichtlasten in de
vleesketen dalen en wordt geprobeerd de EU verplichting tot het
bijhouden van een bedrijfsregister nog vóór eind 2012 te laten vervallen.
Dit laatste is echter vooralsnog afhankelijk van de Europese Commissie.
121
Op welke wijze gaat de regering maatschappelijk verantwoord ondernemen onder de aandacht brengen van het bedrijfsleven en welke
instrumenten worden daarbij gebruikt? Wat wordt verstaan onder het
normatief kader voor bedrijven die in het buitenland ondernemen?
MVO Nederland is het belangrijkste instrument van de overheid om
maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO) onder de aandacht te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XIII, nr. 54

37

brengen van individuele ondernemers. Specifiek voor de agribusiness
ondersteunt EL&I het branche programma «MVO in de agribusiness». Dit
programma brengt MVO o.a. via de brancheorganisaties onder de
aandacht van het Nederlandse MKB dat actief is in de topsectoren Agro &
Food en Tuinbouw & Uitgangsmaterialen.
Binnen dit programma is ook specifieke aandacht voor de
OESO-richtlijnen. Nederland beschouwt deze herziene richtlijnen als de
internationale normatieve standaard voor bedrijven.
122
Hoeveel Natura 2000-beheerplannen worden overgedragen door het Rijk
of Staatsbosbeheer aan de provincies? Zijn zij toegerust qua kennis,
ambtelijke ondersteuning en bevoegdheden om deze taak op zich te
nemen?
In het kader van de decentralisatie van het natuurbeleid, draagt het rijk 41
beheerplannen over aan de provincies. Dit betreft de gebieden waar het
ministerie van EL&I nu nog voortouwnemer voor is en de provincies reeds
betrokken zijn als mede bevoegd gezag. De resterende 24 beheerplannen
waar het ministerie van I&M en Defensie voortouwnemer voor zijn, blijven
ook na de decentralisatie een verantwoordelijkheid van het rijk. In de
nieuwe natuurwet wordt de bevoegdheid voor de terreinen van Staatsbosbeheer overgedragen van het Ministerie van EL&I naar de provincies,
als ook de verantwoordelijkheid voor het opstellen van de tweede
generatie beheerplannen. Aangezien provincies nu ook voor het
merendeel van de Natura 2000-gebieden voortouwnemer zijn voor de
beheerplannen en daarmee voldoende ervaring hebben opgedaan, ben ik
er van overtuigd dat de provincies goed in staat zijn deze taak op zich te
nemen.
123
Is de startdatum van de Programmatische Aanpak stikstof (PAS)
opgeschoven ten aanzien van wat genoemd werd in begrotingsstukken
van voorgaande jaren?
Nee. Ik wil eind 2011 bestuurlijke overeenstemming over de PAS bereiken,
zodat de PAS voor 1 april 2012 vastgesteld kan worden. Dit is de wettelijke
termijn uit hoofde van de Natuurbeschermingswet.
124
Hoe denkt de regering 6% integrale duurzame stallen in 2012 te bereiken
en welk stappenplan wordt daarbij afgelopen? Hoeveel procent van de
stallen is nu al integraal duurzaam?
Net als in voorgaande jaren stelt het kabinet verschillende instrumenten
beschikbaar voor investeringen in integraal duurzame stallen:
• De Investeringsregeling Duurzame Stal- en Houderijsystemen (IDSH).
In 2012 wordt deze regeling geopend.
• De Maatlat Duurzame Veehouderij gekoppeld aan de MIA en Vamil
regeling. Deze regeling is opgenomen in de begroting van het
ministerie van I&M.
• De SBIR Integraal duurzame stal- en houderijsystemen in het landschap 2011. Zie ook vraag 126.
In mijn brief van 26 april 2011 heb ik u de derde monitoringsrapportage
duurzame stallen toegestuurd (Kamerstuk 28 286, nr. 503). Dit is het meest
recente overzicht van het percentage duurzame stallen. Op 1 januari 2011
was het gemiddelde percentage duurzame stallen 3.4% waarbij dit
percentage uiteen liep van 2.3% in de melkveehouderij, tot 5.1% in de
varkenshouderij en 8.6% in de pluimveehouderij.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XIII, nr. 54

38

In het voorjaar 2012 zal er een nieuwe monitoringsrapportage gepubliceerd worden met peildatum 1 januari 2012.
125
Wat is de definitie van «integraal duurzaam» bij «integraal duurzame
stallen»?
Voor integraal duurzame stallen wordt de volgende definitie gehanteerd:
«stallen en houderijsystemen die, op het terrein van dierenwelzijn, zijn
uitgerust met maatregelen, die verder gaan dan hetgeen bij of krachtens
wet is voorgeschreven en die tegelijkertijd tenminste voldoen aan
maatschappelijke randvoorwaarden en wettelijke eisen ten aanzien van
milieu, diergezondheid, arbeidsomstandigheden, landschappelijke
inpasbaarheid en economische haalbaarheid».
126
Wat zijn de resultaten van de Small Business Innovation Research (SBIR)
2011, die in 2012 opnieuw wordt opengesteld en om hoeveel geld gaat het
hier? Wat is het belang van de overheid in deze SBIR-projecten?
Een SBIR bestaat uit 2 fasen, namelijk fase 1 het haalbaarheidsonderzoek
en fase 2, de research and development fase waarbij er bijvoorbeeld
prototypen worden ontwikkeld. Met de SBIR Integraal duurzame stal- en
houderijsystemen in het landschap is in totaal € 1.9 miljoen gemoeid. Dit
budget wordt uitgegeven in de periode 2012–2015. In 2012 zal opdracht
worden gegeven voor fase 1 en zal fase 1 worden uitgevoerd. Hiermee is
€ 450 000 gemoeid. De rest van het budget is beschikbaar voor fase 2 die
zal lopen van 2013 tot 2015. Er zijn nog geen resultaten bekend voor deze
SBIR doordat fase 1 pas in 2012 van start zal gaan.
Een SBIR is een research and development programma dat innovatieve
oplossingen zoekt voor maatschappelijke vraagstukken. Doel is dat
partijen uit het bedrijfsleven aan het einde van het SBIR programma een
integraal duurzame stal ontwikkeld hebben, die verkocht kan worden op
de markt. Met het uitschrijven van deze SBIR wil het kabinet het op de
markt brengen van nieuwe integraal duurzame stalsystemen stimuleren.
127
Wordt in de evaluatie van de meststoffenwet de doorwerking van
mestbeleid op waterkwaliteitsbeleid, zoals omschreven in de doorlichting
van het waterkwaliteitsbeleid in 2011, expliciet meegenomen?
Het onderzoek dat in het kader van de Evaluatie Meststoffenwet uitgevoerd wordt, brengt in kaart wat de bijdrage van het mestbeleid in de
afgelopen jaren is geweest en in de komende jaren naar verwachting zal
zijn aan de reductie van nutriëntenemissies naar grond- en oppervlaktewater. Onder meer vindt er een globale bronnenanalyse op nationale
schaal met aandacht voor de nawerking van fosfaat plaats om de bijdrage
van nutriëntenemissies uit landbouwkundige bron aan de oppervlaktewaterkwaliteit, alsmede de bijdrage van het mestbeleid aan de reductie van
die emissies, te kwantificeren. De doorwerking van het mestbeleid op
(oppervlakte)waterkwaliteit heeft in de Evaluatie dus expliciet de
aandacht.
128
Wanneer wordt de evaluatie van de meststoffenwet naar de Kamer
gestuurd?
De synthese van de Evaluatie Meststoffenwet alsmede de onderliggende
onderzoeksrapporten zullen naar verwachting in het voorjaar van 2012
naar de Kamer gestuurd worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XIII, nr. 54

39

129
Wat is de doelstelling voor antibiotica wanneer deze in absolute waarden
wordt uitgedrukt in plaats van relatieve vermindering?
Voor de beantwoording van deze vraag verwijs ik u naar de brief van het
kabinet van 17 november in reactie op de inbreng van de Kamer in het
Schriftelijk Overleg over antibioticumgebruik in de veehouderij en
dierziekten, waar ook gevraagd is naar absolute doelstellingen.
130
Hoe verhoudt de € 1 miljoen aan uitgaven bedoeld voor handhaving van
de antibiotica regelgeving in de veehouderij zich tot de geschatte
zorgkosten als gevolg van antibiotica resistentie?
Zie antwoord vraag 129.
131
Wat wordt bedoeld met «Nederland zet in op twee doelen: versterking van
de concurrentiekracht en het belonen van (bovenwettelijke) maatschappelijke prestaties met betrekking tot natuur, milieu en dierenwelzijn»? Op
welke manier wordt dit vormgegeven? Wat zijn bovenwettelijke prestaties
op de genoemde gebieden? Is het de inzet van de regering om deze
prestaties 100% met belastinggeld te belonen? Waarom wordt hiervoor
gekozen en wordt niet ingezet op regelgeving om dierenwelzijn en milieu
te verbeteren? Hoeveel geld is er voor deze maatregelen beschikbaar en
op welke wijze wordt dit verdeeld onder deze gebieden? Wie zullen de
ontvangers van dit geld zijn?
Zoals ik heb uiteengezet in de kabinetsreactie op de wetgevingsvoorstellen van de Europese Commissie over het Gemeenschappelijk
Landbouwbeleid (GLB) (TK 28 625, nr. 137) streeft het kabinet naar de
omvorming van de directe betalingen naar doelgerichte betalingen.
Betalingen die worden gericht op de versterking van de concurrentiekracht en duurzaamheid van de landbouw en de beloning van
landbouwers voor het verrichten van (bovenwettelijk) maatschappelijke
prestaties. Hiermee wordt beoogd in de toekomst meer steun te verlenen
aan die landbouwers die actief en concreet willen investeren in een
duurzame ontwikkeling van het bedrijf en daarbij bereid zijn een stap
verder te zetten dan waartoe zij Europees en nationaal wettelijk verplicht
zijn. Landbouwers zullen in de toekomst in een steeds opener markt
moeten concurreren. Daar is een actieve inzet op innovatieve ontwikkelingen op het landbouwbedrijf en op investeringen in een duurzame
bedrijfsvoering nodig. Vanuit een oogpunt van effectiviteit en doelmatigheid kiest het kabinet daarbij voor een Europees keuzemenu voor
lidstaten. In een dergelijk menu dient naar de mening van het kabinet ook
ruimte te zijn voor investeringen in duurzame en innovatieve productiemethoden via doelgerichte betalingen te ondersteunen. Daarbij wordt o.a.
gedacht aan investeringsregelingen voor innovatieve, integraal duurzame
stallen en precisielandbouw. De concrete vormgeving, hoogte en
verdeling van de beloning zijn nu nog niet aan de orde omdat zij
onderdeel zijn van de onderhandelingen die met de presentatie van de
wetgevende voorstellen door de Europese Commissie op 12 oktober 2011
zijn gestart en de mogelijkheden die uiteindelijk zullen ontstaan.
132
De stimuleringsregeling duurzame energie (SDE+) subsidieert het verschil
tussen de kostprijs van duurzame energie en fossiele energie, de
zogeheten onrendabele top. Wordt deze definitie gedeeld door de
tuinbouwsectoren? Zo nee, waar zit het verschil?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XIII, nr. 54

40

De SDE+ is een generieke regeling voor de productie van duurzame
energie. In principe komen alle partijen die duurzame energie willen
produceren in aanmerking voor SDE+, ook de tuinbouwsectoren. Er
worden verschillende categorieën opengesteld in de SDE+ die aantrekkelijk zijn voor de tuinbouwsector, zoals WKK op biogas.
De onrendabele top wordt jaarlijks berekend door ECN en KEMA. Zij
houden daarbij een consultatieronde. De sector krijgt dan de gelegenheid
om te reageren op de voorlopige bedragen. ECN en KEMA bekijken alle
reacties en verwerken deze in hun eindadvies. Ook de tuinbouwsector
heeft de kans gehad te reageren.
133
Hoe wordt het begrip «kwalitatief beter» geoperationaliseerd en gemeten
ten aanzien van de herijkte EHS?
Het is aan provincies om hieraan invulling gegeven. Daarnaast hebben
Rijk en provincies in het onderhandelingsakkoord decentralisatie natuur
afgesproken een eenvoudige monitoringssystematiek uit te werken,
gericht op de Europese rapportageverplichting.
134
Hoe verhoudt de evaluatie van de meststoffenwet zich tot de PAS?
De Evaluatie Meststoffenwet richt zich op de doeltreffendheid en de
doelmatigheid van het mestbeleid. Het doel van dat beleid is het
reduceren van nutriëntenemissies uit landbouwkundige bron naar gronden oppervlaktewater. Een effectief mestbeleid draagt daarmee bij aan de
realisatie van de doelstellingen van de PAS.
135
Klopt het dat er geen middelen voor voortzetting van de PAS gereserveerd
zijn na 2015? Is op dat moment de stikstofproblematiek in deze gebieden
naar verwachting opgelost?
Op de Rijksbegroting zijn er voor de periode 2011–2014 middelen
gereserveerd voor de uitvoering van PAS. Ook na2014 zijn middelen
vereist. In het onderhandelingsakkoord decentralisatie natuur is hierin
voorzien. Over de uitvoering van hydrologische maatregelen worden nog
nadere afspraken gemaakt.
136
Hoeveel van de middelen die beschikbaar zijn gesteld voor topsectoren
zijn bestemd voor de land- en tuinbouwsector?
Op de overheidsbegroting komt ca. € 1,5 mld. beschikbaar voor de
topsectoren. De topteams kunnen voor deze € 1,5 mld. voorstellen
indienen om deze middelen zo effectief en doelmatig mogelijk te
besteden. De timing en fasering van beschikbare middelen worden nader
bezien. Naar aanleiding van de adviezen van de topteams zal het kabinet
binnen de beleidsdoelen een integrale afweging maken over een nadere
verdeling naar topsectoren. Daarom kan ik over de precieze verdeling van
de middelen naar sectoren op dit moment nog geen uitspraak te doen.
137
Bij wie komt de regie en de eindverantwoordelijkheid voor de aanpak van
verdroging te liggen na de decentralisatie van het natuurbeheer?
De regie en de eindverantwoordelijkheid komt bij de provincies.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XIII, nr. 54

41

138
In 2011 wordt € 2,1 miljoen vrijgesteld voor de uitvoering van het project
Bio Based Economy (BBE). Hoe zit dat in 2012? Welke activiteiten worden
ontplooid? Wanneer vindt een evaluatie plaats?
De 2,1 miljoen euro is toegekend in de voorjaarsnota 2011 ten behoeve
van de Interdepartementale Programma Directie Biobased Economy voor
lopende activiteiten in het kader van duurzaamheid, waaronder de
maatschappelijke dialoog, kennisvalorisatie en communicatie, de
Wetenschappelijk Technologische Commissie voor de Biobased Economy,
inventarisatie van belemmerende wet- en regelgeving, ontwikkeling
businesscases en internationale samenwerking. Voor 2012 en verder
wordt een bedrag van dezelfde orde grootte aan uitvoeringsbudget
voorzien. In de regel zijn voor Programmadirecties geen evaluaties
beoogd.
139
Welk budget is beschikbaar ter bevordering van innovatie in relatie tot de
Bio Based Economy? Waar is dit in de begroting opgenomen? Welke
duurzaamheidscriteria worden er gesteld bij uitgaven ten behoeve van
biobased economy?
Innovatie en onderzoek in de Biobased Economy vindt plaats in verschillende sectoren en is ondergebracht in verschillende begrotingsposten
binnen EL&I. Hierin kan tevens een onderscheid worden gemaakt in een
specifiek en generiek instrumentarium. Voor het specifieke instrumentarium geldt dat deze niet altijd volledig voor biobased gerichte innovatie
bestemd zijn. Indicatief kan gezegd worden dat de door EL&I gefinancierde biobased onderzoeks- en innovatieactiviteiten voor de sectoren
agro, chemie, energie, water en logistiek 60 miljoen euro voor 2012
bedraagt. Voor het generieke instrumentarium zoals WBSO en SDE+ zijn
geen gegevens beschikbaar.
De innovatie en onderzoeksprogramma’s zijn ondergebracht bij artikel 12
innovatievermogen, artikel 13 ondernemingsklimaat, artikel 14 energie en
artikel 16 concurrende agroketens.
Bij uitgaven ten behoeve van de biobased economy worden duurzaamheidscriteria gehanteerd zoals geformuleerd door de Commissie
Duurzaamheidsvraagstukken Biomassa van mevrouw Dorette Corbey.
Deze zijn goeddeels gebaseerd op de criteria van de Commissie Cramer
van destijds.
140
Wanneer verwacht de regering duidelijkheid te kunnen geven over de
business case die wordt opgesteld in het kader van BBE en wat wordt
daarvan verwacht?
Het is aan het bedrijfsleven in samenwerking met kennisinstellingen om te
bepalen welke businesscases worden opgepakt, dit proces wordt
ondersteund door het Biorenewables Business Platform, vanaf medio
2011 vallend binnen het Interdepartementaal Programma Biobased
Economy, en het Transitiehuis Biobased Economy. In het voorjaar van
2012 verwacht ik hier meer over te kunnen zeggen. De businesscases zijn
gericht op verwaarding van biomassa voor bijvoorbeeld bio-energie,
inhoudsstoffen/chemicaliën en vermarkten van bioplastics. Partijen uit de
sectoren agro, chemie, logistiek, papier en energie werken samen aan
deze businesscases.
141
Waarom zijn de borgstellingsfaciliteit voor het Midden- en Kleinbedrijf en
Landbouw niet geïntegreerd tot één regeling? Waarom is een onderscheid

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XIII, nr. 54

42

noodzakelijk? Hoe verhouden de verliespercentages van deze regelingen
tot elkaar?
De garantstellingsregelingen voor land- en tuinbouw maken thans
onderdeel uit van de Regeling LNV-subsidies; in deze integrale subsidieregeling zijn alle landbouw, natuur en visserij gerelateerde subsidies
opgenomen. Voor de land- en tuinbouw geldt een ander EU staatssteunkader dan voor het (overige) midden- en kleinbedrijf. Dit maakt dat
subsidies (in dit geval garantstellingen) aan land- en tuinbouwbedrijven
aan andere voorwaarden moeten voldoen dan subsidies aan het middenen kleinbedrijf.
De financiële gegevens van beide regelingen worden op verschillende
wijze en in verschillende registers bijgehouden. Hierdoor zijn de verliespercentages van beide regelingen niet één op één met elkaar te vergelijken. Onder dit voorbehoud kan ik melden dat het verliespercentage van
de Garantstelling Landbouw in de periode 1993 tot en met 2010 ongeveer
0,6% bedroeg. Voor de Borgstelling MKB kredieten geldt over dezelfde
periode een verliespercentage van 2,0%. De percentages geven het
nettoverlies weer van de regelingen. Dat wil zeggen, de verhouding van
de uitbetaalde verliesdeclaraties minus de ontvangen provisies, ten
opzichte van het uitstaand garantievermogen.
142
Op basis waarvan verwacht de regering in 2011 € 10 miljoen uit te betalen
aan verliesdeclaraties van de borgstellingsfaciliteit? Wat is de verwachting
voor 2012?
De verwachting dat in 2011 € 10 miljoen aan verliesdeclaraties moet
worden uitbetaald is gebaseerd op het aantal ingediende verliesdeclaraties, waarvan een deel al is afgehandeld en een deel nog wordt
behandeld. 2012 kan ik slechts een ruwe schatting geven. Ik verwacht,
mede door de aanhoudende crisis, dat ik ook in 2012 ongeveer
€ 10 miljoen aan verliesdeclaraties zal uitbetalen.
143
Aan welke activiteiten worden de beschikbare middelen ten behoeve van
reductie van het antibioticagebruik veehouderij besteed?
Zie antwoord vraag 129.
144
Hoeveel vroegtijdige schoolverlaters worden er geholpen van school naar
werk voor de € 1 miljoen die daarvoor beschikbaar is en hoeveel jongeren
vinden dan ook daadwerkelijk werk? Hoe verhoudt dit zich tot de
doelstelling vermindering voortijdig schoolverlaters van het ministerie
van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW)?
De Subsidieregeling schoolmaatschappelijk werk in het mbo is een OCW
conforme regeling, waarvan de middelen ten behoeve van het groen
onderwijs sinds 2011 op de begroting van EL&I staan. De regeling is uit
2009 en heeft tot doel dat deelnemers met psychosociale problemen die
een voorspoedige schoolloopbaan in de weg staan tijdig en professioneel
worden geholpen dan wel doorverwezen naar gespecialiseerde hulp. De
middelen worden naar rato van het leerlingenaantal binnen de BVE sector
toegekend. De instellingen zelf bepalen op basis van de behoefte en
urgentie de feitelijke inzet van de middelen gericht op de specifieke
doelgroep.
Door het wegnemen van problemen die de schoolloopbaan in de weg
staan wordt mede voortijdig schoolverlaten voorkomen. De regeling past
daarmee in de doelstelling van vermindering voortijdig schoolverlaten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XIII, nr. 54

43

van de ministeries van OCW en EL&I. Aangezien echter deze middelen op
meer problemen kunnen worden ingezet dan alleen dreigend voortijdig
schoolverlaten kan niet precies worden aangegeven welk aandeel deze
regeling in de vermindering van voortijdig schoolverlaten heeft.
145
Voor welke activiteiten in het kader van de handhaving van de Europese
wetgeving wordt de bijdrage aan de nVWA met € 5 miljoen verhoogd in
2012?
Voor handhaving van Europese regelgeving is de bijdrage van EL&I in
2012 met € 5 mln. verhoogd. Deze middelen worden ingezet voor de
toezichtscapaciteit op onder meer het toezicht bij diertransporten,
Identificatie & Registratie en (natuur)subsidies.
146
Op basis van welk beleid worden de vrijkomende middelen op de
begroting van het ministerie van Infrastructuur en Milieu (I&M) expliciet
ingezet voor EHS-projecten (Hart voor Dieren en Renkumse Beekdal) en
het opruimen van verspreid liggend glas?
Dit is op basis van het beleidsprogramma «Mooi Nederland» van het
kabinet Balkenende IV. Deze middelen worden ingezet om resterende
verplichtingen van dit programma, dat inmiddels is beëindigd, uit te
financieren.
147
Op basis van welk beleid vindt intensivering van verdrogingsbestrijding
plaats?
De eerder ingezette intensivering van verdrogingsbestrijding betreft de
reguliere bijdrage van het ministerie van I&M in het kader van de bijdrage
aan de afgesproken prestaties in de ILG bestuursovereenkomsten. Per
2012 maken deze middelen onderdeel uit van de te decentraliseren
middelen (art 18.4) zoals afgesproken in het onderhandelingsakkoord
decentralisatie natuur. Onderdeel van het akkoord betreft de financiering
van de harde juridische verplichtingen zoals deze door de provincies zijn
aangegaan onder de ILG bestuursovereenkomsten, waaronder
verdrogingsbestrijding.
148
Waar bestond de restproblematiek Rijksbegroting uit waarvoor het
ministerie van EL&I ook is aangeslagen?
Voor de periode 2012–2015 is een aanvullende taakstelling nodig om het
kader rijksbegroting, en daarmee het totaalkader, te sluiten. De «restproblematiek» hangt onder andere samen met de ontwikkeling in het accres.
De taakstelling ten behoeve van deze restproblematiek is proportioneel
verdeeld over de begrotingen die vallen onder het kader Rijksbegroting.
De EL&I-bijdrage is weergegeven in de tabel (financieel kader) op
pagina 26 van de EL&I-begroting.
149
Welke toezichtstaken ten aanzien van de natuurwetgeving verschuiven
met de decentralisatie naar de provincies? Hoeveel ambtelijke ondersteuning hebben zij voor het uitvoeren van deze bevoegdheden?
In het onderhandelingsakkoord decentralisatie natuur staat dat de
volgende taken met betrekking tot toezicht zullen worden gedecentraliseerd:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XIII, nr. 54

44

(voor de volledigheid zijn in deze opsomming taken op het gebied van
vergunningverlening en ontheffingen ook meegenomen):
− de beoordeling van de toelaatbaarheid van activiteiten die schadelijk
zijn voor de instandhouding van dier- of plantensoorten. Hierbij gaat
het om de uitvoering van verschillende regimes: 1) een stelsel van
verboden ter bescherming van vogels (Vogelrichtlijn) en andere dieren
en planten (Habitatrichtlijn, verdragen Bonn en Bern), met de
mogelijkheid tot verlening van ontheffing of vrijstelling, 2) een verbod
op het doden van gewervelde dieren, met de mogelijkheid tot
verlening van ontheffing en vrijstelling. Dit in aanvulling op de huidige
provinciale bevoegdheden in het kader van beheer en schadebestrijding – m.n. ruimtelijke ingrepen. Voor een aantal gevallen blijft het Rijk
evenwel het bevoegd gezag; het gaat hier om gevallen, opgenomen in
het Besluit vergunningen Natuurbeschermingswet 1998, en om
activiteiten inzake handel van exemplaren van bedreigde soorten en
producten daarvan);
− de volgende onderdelen van het jachtregime: het toestaan van
drijfjacht (toezicht, bestuurlijke handhaving) en het verlenen van
ontheffingen van het verbod op bijvoederen van Edelherten, damherten, reeën en bejaagde dieren;
− het verlenen van ontheffing van het verbod op het uitzetten van dieren
of eieren in de vrije natuur, met uitzondering van invasieve exoten;
− de behandeling van meldingen van voorgenomen houtkap, het stellen
van regels terzake, het verbieden van houtkap, het verlenen van
ontheffingen van de meldings- en herbeplantingsplicht (besluiten,
toezicht, bestuurlijke handhaving).
De decentralisatie van deze taken zal worden geïmplementeerd in de
Nieuwe Natuurwet. Het is aan de provincies om prioriteiten te stellen
binnen de verantwoordelijkheden die zij hebben. Ik kan u daarom niet
melden hoeveel ambtelijke ondersteuning zij beschikbaar hebben voor
deze taken.
150
Welke activiteiten worden ontplooid om de knelpunten op het gebied van
mestregelgeving ten behoeve van ontwikkeling van groen gas en energie
uit mestvergisting op te lossen?
Voor de behandeling van de knelpunten «beschikbaarheid van biomassa
voor covergisting» en «kunstmestvervangers» verwijs ik naar mijn brieven
van 3 november 2011 (Aanhangsel der Handelingen II, 2011–2012, 543,
antwoord 5) en van 28 september 2011 (Kamerstukken II, 2011–2012,
33 037, nr. 1).
151
Op welke typen projecten hernieuwbare warmte productie wordt
gedoeld?
Vanaf 2012 kunnen verschillende typen hernieuwbare warmteproductie
een aanvraag indienen in de SDE+. Voor alleen warmteproductie gaat het
om: ketels op vaste en vloeibare biomassa, geothermie en zonthermische
systemen. Daarnaast wordt voor biomassa-installaties met een WKK naast
elektriciteit ook de warmte gesubsidieerd. Ten slotte komen installaties die
al een MEP-subsidiebeschikking hebben voor elektriciteitsproductie met
een WKK ook in aanmerking voor een beschikking om hun warmteproductie te benutten.
152
Staat bij de uitvoering van de activiteiten onder artikel 15 (Een sterke
internationale concurrentiepositie) de motie 21 501-32, nr. 460 centraal?
Zo nee, waarom niet?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XIII, nr. 54

45

Genoemde motie staat niet centraal bij de uitvoering van alle artikel 15activiteiten. Onder de uitvoering van artikel 15 valt het wegnemen van
handelsbarrières, het versterken van de internationale rechtsorde en het
aanpakken van hiaten in de internationale regels. De regering is daarom
nog steeds groot supporter van de WTO als hoeder van het wereldhandelssysteem en het succesvol afronden van de Doha-ronde. Helaas
moeten we constateren dat de onderhandelingen over de Doha-ronde
stagneren en dat bilaterale vrijhandelsakkoorden meer mogelijkheden
bieden om tot goede afspraken te komen. Hierbij worden ook onderwerpen worden meegenomen die multilateraal nog niet aan bod komen,
zoals duurzame ontwikkeling. Nederland steunt de Europese Commissie
dan ook in haar ambitie om een dergelijk hoofdstuk in elk vrijhandelsakkoord op te nemen. Verder pleit Nederland altijd voor evenwichtig
akkoorden die rekening houden met de verschillen tussen de beide
partijen. Dat geldt dus ook voor de onderhandelingen met Mercosur. De
regering verwacht positieve effecten van dit akkoord voor de Nederlandse
economie als geheel, wel dient het eindakkoord oog te hebben voor de
defensieve en offensieve belangen van de Nederlandse landbouwsector
153
Op welke wijze draagt de regering bij aan de oplossing voor mondiale
maatschappelijke uitdagingen?
Nederland is een actief lid van relevante multilaterale organisaties als
FAO, UNDP, Wereldbank en OESO. In die kaders zijn wij bijvoorbeeld
drijvende kracht achter mondiale voedselzekerheidsinitiatieven, het
opstellen en verspreiden van nieuwe mvo-richtlijnen voor multinationale
ondernemingen en ontwikkelen van instrumenten om ontbossing tegen te
gaan. In samenwerking met FAO en de Wereldbank hebben we het
concept van climate-smart agriculture geïntroduceerd dat de thema’s
landbouw voedselzekerheid en klimaat met elkaar verbindt en internationaal wordt uitgerold.. Ook in verduurzaming van handelsketens speelt
Nederland een grote rol. Het door de overheid opgerichte en gefaciliteerde Initiatief Duurzame Handel is een voorbeeld van effectieve
Nederlandse inzet, waar overheid en bedrijfsleven samen daadwerkelijk
verschil maken. Ten slotte zijn voedselzekerheid en water twee speerpunten van ons vernieuwde OS-beleid.
154
Hoe staat de daling van het budget op artikel 15.1 in verhouding tot het
voornemen om de positie van Nederland bij de top 5 grootste exporteurs
te behouden?
De daling van het budget op artikel 15.1 heeft geen relatie met de te
bereiken doelstelling. Het betreft een afname van een incidentele post en
niet van structureel budget. De daling van het budget op artikel 15.1 is
vrijwel volledig toe te schrijven aan de afname van het budget op de post
«Overig». Vanuit dit onderdeel van het budget worden incidentele
projecten zoals de Nederlandse deelname aan Wereldtentoonstellingen
gefinancierd. Om deze deelnames te kunnen financieren worden vanuit de
begrotingen van andere departementen de desbetreffende bijdrages
toegevoegd aan dit budget. In 2010 heeft Nederland deelgenomen aan de
Wereldtentoonstelling in Shanghai met een budget van € 20 mln., het
resterende gedeelte van het budget staat in de reeks in de begroting
opgenomen onder 2010 en 2011. Het budget voor de deelname aan de
Wereldtentoonstelling 2012 te Yeosu is € 2,5 mln.
155
Kan de regering aangeven wat wordt verstaan onder adequaat beheer
zoals bedoeld in de operationele doelstelling? Wordt dit met het oog op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XIII, nr. 54

46

de afspraken met de provincies op een soberdere manier ingevuld binnen
de EHS dan buiten de EHS? Welke gevolgen heeft dat voor de kwalitatieve
beleidsdoelen?
Adequaat beheer is het zodanig beheren van de natuur dat zoveel
mogelijk aan de beoogde natuurdoelen wordt voldaan. In het onderhandelingsakkoord decentralisatie natuur is afgesproken dat provincies
verantwoordelijk zijn voor een adequaat beheer van de herijkte EHS en
dat zij hierbij een scherpe prioriteitsstelling hanteren gericht op Natura
2000, Kaderrichtlijn Water (KRW) en de soortenbescherming vanwege
internationale verplichtingen. Deze prioriteitstelling is nodig om de
internationale biodiversiteitsdoelen binnen bereik te brengen. De
versobering van het beheer onder regie van provincies, waarover in het
onderhandelingsakkoord afspraken zijn gemaakt, zal binnen deze
prioritering moeten plaatsvinden. Daarnaast is in het akkoord afgesproken
dat vanaf 2014 in beginsel het Rijk het agrarisch natuurbeheer buiten de
EHS uitvoert als onderdeel van de EU-hectaretoeslagen.
156
Welke instrumenten heeft de regering ter beschikking om te streven naar
internationaal toonaangevende concurrerende, sociaal verantwoorde,
veilige en dier- en milieuvriendelijke agro-, visserij- en voedselketens?
In artikel 16 van de Rijksbegroting van EL&I wordt dit beleid uitgewerkt.
In dit artikel zijn 5 operationele doelen geformuleerd. Voor het bereiken
van deze operationele doelen worden per doel diverse instrumenten
ingezet die in totaal vorm en inhoud gegen aan het beleid voor concurrerende, sociaal verantwoorde, veilige dier- en milieuvriendelijke agro-,
visserij- en voedselketens.
Voor een volledig overzicht van de instrumenten verwijs ik naar artikel 16
van de EL&I-begroting 2012. onder artikel 16 vallen.
157
Op welke manier geeft de regering vorm aan het zorg dragen voor
hoogwaardig groen onderzoek? Wat is hierbij de definitie van groen
onderzoek? Hoeveel geld is hiervoor beschikbaar? Wie zijn hiervan de
ontvangers? Welke operationele doelen zijn hieraan gekoppeld?
Het ministerie draagt via strategische agendavorming en funderend
onderzoek voor instandhouden kennisbasis bij aan een goed functionerend, internationaal hoogwaardig kennissysteem voor het
agro&foodcomplex en de groene ruimte. In 2012 is € 184 mln.
beschikbaar voor groen onderzoek. Groen onderzoek wordt gedefinieerd
als onderzoek voor het groene domein (het beleidsterrein van voormalig
LNV). Het budget wordt voor een belangrijk deel besteed bij DLO,
onderdeel van Wageningen UR. Een deel wordt via open aanbesteding
uitgezet bij tal van andere kennisinstellingen, waaronder universiteiten.
Het operationele doel binnen de begroting voor het groen onderzoek is
16.4 (Kennisontwikkeling en innovatie ten behoeve van het groene
domein).
158
Hoe is een maatschappelijke waardering van de agrarische sector van 8
tot stand gekomen? Hoe scoort de veehouderij hier binnen? Hoe is dit te
rijmen met de al vele jaren voortslepende discussies over de negatieve
aspecten van de intensieve veehouderij?
Op basis van de antwoorden en reacties op een aantal vragen en
stellingen wordt een waarderingscijfer opgesteld. Dit cijfer geeft het
gemiddelde waarderingscijfer aan op basis van het onderzoek. Het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XIII, nr. 54

47

waarderingscijfer 8 betreft de streefwaarde voor 2012 en is gebaseerd op
de uitkomsten van eerdere waarderingscijfers.
159
Het resterende budget dat niet juridisch verplicht is bedraagt € 48 miljoen
en is bestemd voor projecten. Deze projecten betreffen veelal incidentele
opdrachtverleningen. Wat voor soort opdrachtverleningen en projecten
zijn dit? Kan de regering een overzicht en specificatie van de opdrachtverleningen en projecten maken en hierin de bijdrage van het ministerie van
EL&I betrekken?
De nog niet juridisch verplichte posten betreffen met name de Fijnstofregelingen (€ 11,4 mln.), Vamil (€ 6 mln.), Bilateraal economische samenwerking (€ 3,4 mln.), Storting in de interne begrotingsreserve borgstellingsfaciliteit (€ 2 mln.), Precisielandbouw (€ 1,4 mln.), Europees Visserij
Fonds (€ 1,9 mln.), Risicomanagement voedselproductie (€ 2,5 mln.),
Voedselkwaliteit en transparantie in de keten (€ 5,2 mln.) en Diergezondheid (€ 1,5 mln.).
Deze posten zijn (gedeeltelijk) nog niet juridisch verplicht maar hebben
wel een duidelijke bestemming.
160
Wat is het laatste moment waarop de Kamer uitspraken kan doen over de
bestemming van uitgaven onder artikel 68 voor de jaren 2012 en 2013?
De bestemming van uitgaven moest uiterlijk 1 augustus 2011 worden
gemeld aan de Europese Commissie. Wijziging van de bestemming is na
deze datum niet mogelijk. Zo kunnen bijvoorbeeld geen nieuwe maatregelen worden geïntroduceerd.
Wel is er enige flexibiliteit mogelijk tussen al gemelde maatregelen die
binnen eenzelfde subonderdeel van artikel 68 vallen. Zo is er bijvoorbeeld
bij onderuitputting wel flexibiliteit van de steunplafonds mogelijk tussen
de onderdelen die vallen onder artikel 68.1.a (dierenwelzijn en precisielandbouw). Er is geen flexibiliteit mogelijk tussen maatregelen die onder
verschillende onderdelen van artikel 68 vallen, bijvoorbeeld onder
artikel 68.1.a enerzijds (dierenwelzijn en precisielandbouw) en
artikel 68.1.d anderzijds (risicobeheer).
161
Zijn er precedenten voor het later herbestemmen door lidstaten van de
uitgaven onder artikel 68 van het GLB?
Deze zijn mij niet bekend. Los van de mogelijkheden zoals beschreven
onder vraag 160 is een herbestemming na de meldingsdatum ook niet
mogelijk volgens de vigerende regelgeving.
162
Mocht bij de verdere verbetertrajecten van de nVWA blijken dat hier
structureel meer budget voor nodig is, is de regering dan bereid
verhoging van het budget te bezien? Zo nee, waarom niet? Kan de
regering garanderen dat de bezuinigingen op de nVWA niet ten koste
gaan van de zogenoemde vliegende teams voor toezicht en controle op
veetransporten en slachterijen?
Wat betreft de verbetering heeft dhr. Vanthemsche geconcludeerd dat de
kwaliteit van het toezicht en handhaving in de veesector significant hoger
is dan in 2008 ten tijde van het eerste onderzoek. Er blijven weliswaar een
aantal belangrijke aandachtspunten, maar deze kunnen met een meer
gecoördineerde en geïntegreerde aanpak van toezicht worden aangepakt
binnen het huidige budgettaire kader. Dit budgettaire kader daalt tot 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XIII, nr. 54

48

als gevolg van de apparaattaakstelling uit het regeerakkoord. In lijn met
het baten-lasten model kan jaarlijks in overleg tussen nVWA en opdrachtgevers op basis van de risico’s worden bepaald welke handhavingsinzet
noodzakelijk is. De inzet van vliegende brigades voor toezicht op
veetransporten en slachthuizen blijft in 2012 in stand en zal in afweging en
samenhang met andere methodes worden gebruikt om de naleving van
regels op dit terrein te bevorderen.
163
Op welke manier wordt de bezuiniging op het borgen van voedselveiligheid en -kwaliteit gerealiseerd? Wat zijn de gevolgen hiervan voor
producent en consument?
In 2012 wordt er nog niet op het budget voor het verduurzamen van
voedsel gekort. Vanaf 2013 zal het budget minder worden, vanwege het
beëindigen van het Platform Verduurzaming Voedsel. Het Platform zal in
2012 nog pilots en onderzoeken van bedrijven ondersteunen.
Het budget voor informatievoorziening aan de consument via het
Voedingscentrum zal jaarlijks in beperkte mate terug worden geschroefd.
De tv-campagnes over duurzaam voedsel zijn beëindigd.
164
Vanaf 2014 staat er geen geld meer begroot voor bijdragen aan derogatie.
Waar is dit op gebaseerd, mede omdat het nieuwe mestbeleid zonder
derogatie al helemaal niet haalbaar is?
De huidige derogatie is gekoppeld aan het vierde actieprogramma
Nitraatrichtlijn en heeft daarmee een looptijd van 2010 tot en met 2013.
Op basis van een nieuw vijfde actieprogramma moet Nederland voor de
periode 2014–2017 een hernieuwd derogatieverzoek indienen. Sinds 2010
wordt de derogatiemonitoring, die door de Europese Commissie als
voorwaarde is verbonden aan de derogatie, gefinancierd uit bijdragen van
derogatiebedrijven. Deze verplichting is opgenomen in de Meststoffenwet
en nadrukkelijk gekoppeld aan de derogatie. Voor de looptijd van de
huidige derogatie zijn de wettelijk verplichte bijdragen geboekt als
ontvangsten. Voor de periode vanaf 2014 bestaat hiervoor geen basis
aangezien er nog geen sprake is van een door de Commissie goedgekeurde derogatie voor die periode.
165
Hoe wordt er invulling gegeven aan de grote bezuiniging op het borgen
van voedselzekerheid en internationaal en Europees landbouwbeleid?
Welke consequenties heeft dit? Welke onderbouwing heeft de regering
hierbij?
Het gaat niet om een bezuiniging. Hoofdreden is de verwachting dat de
uitgaven voor apurement vanaf 2012 afnemen. Daarnaast is er een
verwachte afbouw van de EU-marktmaatregelen vanaf 2013. Een verdere
specificatie is opgenomen in de tabel op pagina 122 van de
EL&I-begroting.
166
Waarom heeft de regering gekozen voor sterke afbouw van het budget
voor de post «duurzame veehouderij» binnen begrotingsartikel 16.1?
Ik verwijs naar de antwoorden op de vragen 173 t/m 175. Daarnaast
investeert het kabinet via artikel 68 van het Gemeenschappelijk
Landbouwbeleid (GLB) in integraal duurzame stallen. Recent is het
beschikbare budget uit artikel 68 van het GLB opgehoogd. Dit wordt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XIII, nr. 54

49

volledig met Europese middelen gefinancierd. (zie bijlage 4.2, de
Europese geldstromen)
In 2009 en 2010 heeft het toenmalige kabinet – in het kader van het
aanvullend beleidsakkoord – 20 miljoen euro extra beschikbaar gesteld
voor onder andere investeringen in duurzame stallen. Voor duurzame
veehouderij lag het zwaartepunt hiervan in 2010. Dit aanvullend beleidsakkoord is inmiddels beëindigd en deze middelen zijn daarmee niet meer
beschikbaar.
167
Kan de regering een nadere specificatie geven van het budget «Duurzame
veehouderij» in de komende vier jaar?
De volgende tabel bevat de bedragen, die worden uitgegeven aan
verduurzaming van de veehouderij.
De beschreven doelstellingen en acties uit de Uitvoeringsagenda
Duurzame Veehouderij (UDV) worden gedragen door partijen uit
bedrijfsleven, maatschappelijke organisaties en overheid. Het ministerie
van EL&I is een van de partijen. Het bedrijfsleven is primair verantwoordelijk voor de verduurzaming van de veehouderij. Met de introductie van
de Top sector Agro&Food wordt deze inzet bestendigd.
Bedragen x € 1000
Fijnstofregelingen
Investeringsregeling Duurzame stallen
Pilotprojecten uitvoeringsagenda duurzame
veehouderij
Fijnstofmaatregelen onderzoek
Uitfasering convenant Biologisch
Beeindigings- en saneringsregeling
Verminderen methaanemissie
Praktijknetwerken veehouderij
Pilotprojecten herstructurering melkveehouderij
Beroepsopleiding/voorlichting biologisch
Demonstratieprojecten intensieve
veehouderij
Projecten biologische sector
Stimuleringsregeling Voortzetting
Biologische Productie (SVBP)
Projecten mediacampagne
Projecten ondersteuning regionale
initiatieven
Demonstratieprojecten biologische
landbouw
Demonstratieprojecten melkveehouderij
Projecten aanpak aanbodkrapte
Duurzame veehouderij

2012

2013

2014

2015

18 600
1 825

1 825

1 825

1 825

1 722
1 000
250
847
782
532

1 239

976

1 399

737
715
732

641
430
1 164

641
1 014

420
150

440

500

500

218
260

364
260

520
260

620
260

200
200

100

100

100

150

100

64
32
25
27 277

6 512

6 416

6 409

168
Hoe vallen de kansen op verduurzaming te rijmen met het uiteindelijk
drastisch verlagen van het budget voor duurzame veehouderij van
€ 11 miljoen in 2010, naar € 37,6 miljoen in 2011, € 27,2 miljoen in 2012
naar € 6,4 miljoen in 2014? Moet er niet veel meer jaren fors geïnvesteerd
worden in verduurzaming van de veehouderij? Is de regering bereid dit
van jaar tot jaar te bezien en zo nodig het budget voor 2014 en latere jaren
naar boven bij te stellen?
Zie antwoord op vraag 166 en vraag 167

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XIII, nr. 54

50

169
Op welke wijze wordt het budget voor duurzame veehouderij besteed?
Hoeveel geld is daaruit beschikbaar voor dierenwelzijn en waaraan zal dat
uitgegeven worden? Kan de regering concreet aangeven waaraan het
budget in 2012 wordt besteed?
Zie antwoord op vraag 166 en vraag 167.
170
Hoe wordt de aangekondigde bezuiniging voor het mestbeleid, vooral na
2014, bereikt? Waarom is het budget tussen 2010 en 2011 zo hard
gestegen? Waaraan wordt het geld onder deze post besteed? Kan dat zo
veel als mogelijk gespecificeerd worden?
De stijging van het budget tussen 2010 en 2011 wordt veroorzaakt door de
bijdrage van derogatiebedrijven aan de kosten van de derogatiemonitoring. Deze kosten worden sinds de start van het vierde actieprogramma
in 2010 gedragen door bedrijven die gebruik maken van een derogatie. In
de begroting van 2010 waren deze inkomsten nog niet opgenomen
aangezien de voor het doorberekenen benodigde wijziging van wet- en
regelgeving op dat moment nog niet bekrachtigd was. De daling van het
budget na 2014 vindt eveneens zijn oorzaak in de bijdrage van bedrijven
aan de derogatiemonitoring. Aangezien de huidige derogatie gekoppeld is
aan het vierde actieprogramma Nitraatrichtlijn is zowel aan de inkomstenals aan de uitgavenkant in de begroting deze post tot en met 2013
opgenomen (zie ook antwoord op vraag 164).
Het geld onder de post mestbeleid wordt voor het overgrote deel gebruikt
voor monitoring van de milieukwaliteit. Jaarlijks wordt circa € 5 mln.
ingezet voor monitoring op derogatiebedrijven door het Landbouw
Economisch Instituut (LEI) en het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en
Milieu (RIVM). Circa € 0,5 mln. wordt ingezet voor monitoring van de
milieukwaliteit binnen het basismeetnet van het Landelijk Meetnet
effecten Mestbeleid (LMM). De rest van het budget onder deze post wordt
ingezet voor ondermeer de Evaluatie van de Meststoffenwet 2012,
onderzoek aan de pilots mineralenconcentraat, langjarige veldproeven
naar de effecten van evenwichtsbemesting met fosfaat en een aantal
kleinere beleidsondersteunende onderzoeken.
171
Welke uitgaven vallen onder de post «Agrarische innovatie en overig»?
Waar wordt dit geld aan uitgegeven? Wat verklaart de piek in uitgaven
onder deze post in 2011 en wat wordt er de jaren hierna dan niet meer
uitgegeven?
Onder de post «Agrarische innovatie en overig» vallen de volgende
uitgaven:
− Innovatieve projecten gericht op verdergaande verduurzaming van
land- en tuinbouw in het kader van de nieuwe uitdagingen van het
Gemeenschappelijk Landbouw Beleid en innovatieve projecten van het
bedrijfsleven die aansluiten bij innovatieagenda’s.
− Kennisontwikkeling, kennistoetsing in de praktijk en kennisverspreiding inzake functionele agrobiodiversiteit over zowel bovengrondse als
ondergrondse aspecten.
− VAMIL (regeling willekeurige afschrijving milieu-investeringen).
De piek in 2011 ten opzichte van 2012 wordt met name verklaard door de
VAMIL (verschil € 6 mln.), de afbouw in de multifunctionele landbouw
(verschil € 2,3 mln.), de afbouw in de innovatieregelingen melkveehouderij en open teelten (verschil € 1,8 mln.) en de Groene grondstoffen die
in de begroting 2012 naar beleidsartikel 13 is overgeheveld (verschil
€ 3,3 mln.).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XIII, nr. 54

51

172
Welke operationele doelen zijn gekoppeld aan de verschillende posten
onder artikel 16.1? Kunnen de antwoorden hierbij zo concreet mogelijk
geformuleerd worden?
Artikel 16.1 «Versterken concurrentiekracht en verduurzaming agroketens
en visserij» is een operationele doelstelling onder beleidsartikel 16
«Concurrerende, duurzame, veilige agro-, visserij- en voedselketens».
Onder deze operationele doelstelling hangen 7 instrumenten (Agrarisch
ondernemerschap en ondernemersklimaat, Duurzame veehouderij,
Mestbeleid, Visserij, Plantaardige productie, Agrarische innovatie en
overig).
173
Hoeveel geld is er uitgetrokken voor maatregelen in de veehouderij om zo
snel mogelijk over te stappen naar huisvestingsvormen waarbij het dier
centraal staat, dieren zonder ingrepen gehouden kunnen worden en
antibioticagebruik tot het minimum beperkt is en waar is dit in de
begroting opgenomen?
Evenals in voorgaande jaren stelt het kabinet verschillende instrumenten
beschikbaar voor investeringen in integraal duurzame stallen:
1. De Investeringsregeling Duurzame Stal- en Houderijsystemen (IDSH).
In 2012 wordt deze regeling geopend.
2. De Maatlat Duurzame Veehouderij gekoppeld aan de Vamil en MIA
regeling. De Vamil en MIA regeling is opgenomen in de begroting van
het ministerie van I&M.
3. De SBIR Integraal duurzame stal- en houderijsystemen in het landschap 2011. Zie ook vraag 126.
In 2012 is in de Rijksbegroting € 1,825 miljoen opgenomen voor de
Investeringsregeling Integraal Duurzame Stallen (IDSH). Dit geld is
bestemd voor de afhandeling van de openstellingen in 2009 t/m 2011.
Daarnaast investeert het kabinet via artikel 68 van het Gemeenschappelijk
Landbouwbeleid (GLB) in integraal duurzame stallen. Recent is het
beschikbare budget uit artikel 68 van het GLB opgehoogd van
€ 9.5 miljoen in 2011 naar € 15 miljoen in 2012 en € 14 miljoen in 2013.
Aangezien dit volledig met Europees geld gefinancierd wordt zijn de
bedragen terug te vinden in bijlage 4.2 van de begroting, Europese
geldstromen.
Zie ook de antwoorden op vragen 167 t/m 169.
174
Kan de regering toelichten hoe het afbouwen van overheidsinvesteringen
voor de ontwikkeling van een duurzame en biologische veehouderij zich
verhoudt tot de ambities om de sector over te laten schakelen naar
huisvestingssystemen waarbij het dier centraal staat?
Zie antwoord vraag 173.
175
Waarom zijn er ten opzichte van 2011 vanaf 2013 aanzienlijk minder
middelen gereserveerd om te komen tot een duurzame veehouderij,
terwijl tot 2023 acties zijn beschreven? Zijn de gereserveerde middelen
meerjarig toereikend genoeg om de doelstellingen en acties te halen?
Zie antwoord vraag 173.
176
Vanaf 2012 en verder zijn aanzienlijk minder middelen beschikbaar voor
agrarisch ondernemerschap en ondernemersklimaat, mestbeleid en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XIII, nr. 54

52

visserij. Zijn de gereserveerde middelen toereikend genoeg om de
doelstellingen en acties te halen op de genoemde beleidsgebieden?
Voor het instrument agrarisch ondernemerschap en ondernemersklimaat
zijn vanaf 2012 minder middelen beschikbaar. Oorzaak hiervan is dat voor
2011 inmiddels het oorspronkelijke budget bij ontwerpbegroting 2011 van
€ 13,1 mln. inmiddels opgehoogd is door toevoeging van ruim € 10 mln.
aan verliesdeclaraties vanuit de garantstelling Landbouw. Hierdoor is een
groot verschil waarneembaar tussen de beschikbare budgetten in 2011 en
2012. De voor de komende jaren (2012 en 2013) gereserveerde gelden
lijken toereikend te zijn voor het bereiken van de gestelde doelen.
Voor visserij is met name vanaf 2014 sprake van minder middelen. Dit
hangt samen met de programmaperiode 2007–2013 van het Europees
Visserij Fonds (EVF). Zie antwoord op vraag 177.
De middelen voor de periode tot 2014 zijn toereikend om de gestelde EVF
doelen te bereiken, mede omdat een deel van de verplichtingen voor EVF
vanuit de begrotingsreserve visserij wordt gedekt.
Voor wat betreft het mestbeleid verwijs ik naar het antwoord op
vraag 170. Overigens wijs ik erop dat de doelstellingen van het mestbeleid
vooral bereikt moeten worden door een efficiënte inzet van meststoffen in
de praktijk, dus door de ondernemers zelf.
177
Hoe verhoudt de afbouw van het budget voor de visserijsector zich tot de
beleidsdoelstelling van de regering voor een concurrerende en duurzame
visserijketen?
De beleidsdoelstelling is verankerd in het lopende operationele
programma EVF 2007–2013. De nationale cofinanciering van het EVF loopt
dan ook tot en met 2013. Dat verklaart de afbouw van het budget vanaf
2014. Over de verdeling tussen de lidstaten, de maatregelen, de details
van de komende programmaperiode 2014–2020 komt de Commissie dit
najaar met voorstellen.
178
Heeft het nieuwe mestbeleid en de kabinetsvisie op de intensieve
veehouderij consequenties voor de beschikbare budgetten binnen en de
invulling van begrotingsartikel 16.1? Zo ja, welke?
Nee.
179
Op welke wijze wordt de streefwaarde van % integraal duurzame nieuw
gebouwde stallen met een streefwaarde van 100% in 2015 met een dalend
budget bereikt?
De streefwaarde 100% integraal duurzame nieuw gebouwde stallen vanaf
2015 is gesteld door de partijen uit de Uitvoeringsagenda Duurzame
Veehouderij (UDV). Naast de overheid hebben hierbij de mede ondertekenaars uit bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties een verantwoordelijkheid. Zij zullen – naast de instrumenten die de overheid inzet – ook
hun bijdrage moeten leveren om deze doelstellingen te behalen bijvoorbeeld door te helpen belemmeringen weg te nemen voor de ondernemers.
180
Het aandeel duurzame energie glastuinbouw valt tegen, maar de
energie-efficiency index gaat omhoog. Hoe is dat te verklaren?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XIII, nr. 54

53

De energie-efficiencyindex is verbeterd door energiebesparing
door toepassing van efficiëntere en nieuwe teeltmethoden, technieken en
kassystemen in combinatie met productiestijging.
181
Waarom wordt het percentage duurzame stallen als streefwaarde
vervangen door het percentage duurzame nieuwbouw van stallen? Welke
stalsystemen worden geschaard onder de doelstelling van «integraal
duurzaam»? Welk percentage stallen wordt er gemiddeld per jaar nieuw
gebouwd? Hoe verhoudt zich het cijfer van het percentage duurzame
stallen tot het percentage duurzame nieuwbouw? Kan de regering een
staatje geven waaruit blijkt hoe deze cijfers zich tot 2015 tot elkaar
verhouden? Hoeveel is het percentage vertaald in duurzame stallen naar
beneden geschroefd door de doelstelling te wijzigen in duurzame
nieuwbouw? Kan inzichtelijk worden gemaakt welke bedragen aan welke
soort stalsystemen zijn besteed? Wordt onder de doelstelling 100%
duurzame nieuwbouw van stallen, ook verbouw, ombouw, renovatie en of
uitbreiding verstaan?
Voor de definitie van een integraal duurzame stal zij verwezen naar het
antwoord op vraag 125. Onder de huidige definitie van «integraal
duurzame stal» worden de volgende typen integraal duurzame stallen
onderscheiden.
• Stallen op biologische veebedrijven
• Stallen die voldoen aan de Maatlat Duurzame Veehouderij
• Stallen die voldoen aan de Investeringsregeling Integraal Duurzame
Stallen
• Stallen die voldoen aan het Milieukeur certificaat
Het grootste deel van de veehouders investeert eens in de 15 à 30 jaar,
afhankelijk van de levensduur van de stal. Grofweg kan gesteld worden
dat dit 3 tot 6% is van de stallen die jaarlijks gebouwd wordt. Ondernemers die investeren in een nieuwe stal zijn ondernemers die zich
klaarmaken voor de toekomst. Door te kiezen voor een ambitie voor 100%
integraal duurzame nieuw gebouwde stallen vanaf 2015 kan ik deze
ondernemers gericht ondersteunen. Deze ambitie en verantwoordelijkheid
delen het bedrijfsleven en de maatschappelijke organisaties met mij, zie
ook vraag 179.
Voor de bedragen die het kabinet besteedt aan duurzame stallen zij
verwezen naar de antwoorden op vragen 173 t/m 175.
182
Hoeveel geld is beschikbaar voor de uitvoering van de Uitvoeringsagenda
Duurzame Veehouderij en welke voortgang wil de regering geboekt
hebben aan het eind van 2012 bij het bereiken van het einddoel? Welke
indicatoren zijn hiervoor opgenomen?
Het samenwerkingsverband van de Uitvoeringsagenda Duurzame
Veehouderij richt zich niet zozeer op financieren van projecten maar op
het scheppen van de juiste kaders en randvoorwaarden voor ondernemers en ketenpartijen om te verduurzamen. Centraal in deze
benadering staat de agenda met de bijbehorende ambities. Deze dient om
te inspireren en richting te geven aan het onderzoek, het groene onderwijs
en de inzet van subsidiemiddelen voor duurzame veehouderij. Ook het
bedrijfsleven zet hier zelf middelen en acties op in. Het totaal van deze
inzet laat zich lastig kwantificeren. Temeer omdat veel van de activiteiten
nu een plaats krijgen binnen de Topsector Agro&Food. Nieuwe initiatieven
werden en worden gefinancierd uit de post «Pilotprojecten Intensieve
Veehouderij.» Hiervoor is in 2012 een bedrag van € 676 duizend
beschikbaar. Voor de geplande voortgang verwijs ik nu naar de tweede
voortgangsrapportage van het samenwerkingsverband die op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XIII, nr. 54

54

20 september aan uw Kamer verzonden is (Kamerstuk 28 973, nr. 80).
Hierin staan de einddoelen en tussenstappen uitgewerkt in ambities en
termijnen. Overigens zijn dit geen ambities van de regering maar van het
gehele samenwerkingsverband.
183
Welke acties worden er in 2012 ondernomen om het behoud en ontwikkeling van het platteland te ondersteunen?
Insteek van het kabinet is dat de primaire verantwoordelijkheid
voor specifiek plattelandsontwikkelingsbeleid en leefbaarheid in de regio’s
ligt.
Ondersteuning van de partijen die zich in de regio’s inzetten voor het
platteland gebeurt via het nationale Netwerk Platteland dat in elk geval tot
en met 2013 (gedurende de huidige POP periode) door het Ministerie van
EL&I samen met de provincies wordt gefaciliteerd.
Vanzelfsprekend blijft het kabinet verantwoordelijk voor het creëren van
randvoorwaarden voor duurzame economische ontwikkeling in heel
Nederland en voor actieve inzet in Europa met het oog op een hernieuwd
GLB gericht op een duurzame, sterke en innovatieve agrosector in een
vitaal platteland.
184
Vormt de investeringsregeling jonge agrarische ondernemers geen
oneerlijke concurrentie ten opzichte van bestaande agrarische bedrijven?
De investeringsregeling jonge agrarische ondernemers staat open voor
alle agrarische ondernemers die jonger dan 40 jaar zijn. De regeling is in
het leven geroepen om de overname van agrarische bedrijven door jonge
agrarische ondernemers te vergemakkelijken. Doordat agrarische
bedrijven steeds kapitaalintensiever worden, zitten de jonge agrarische
ondernemers na de overname in een lastige financiële situatie. Om hen na
de bedrijfsovername toch te stimuleren te investeren in hun bedrijf is er
de investeringsregeling jonge agrarische ondernemers. Jonge agrarische
ondernemers kunnen op grond van deze regeling een eenmalige subsidie
van maximaal 25 000 euro voor investeringen aanvragen.
185
Welke projecten in de biologische sector worden in 2012 vanuit het
ministerie van EL&I gefinancierd? Is hier sprake van een bijdrage of een
volledige financiering? Kan de regering dit per project specificeren en
hierbij de bijdrage van EL&I expliciteren?
Vanaf 2012 heeft het kabinet geen specifiek beleid voor de biologische
landbouw geformuleerd, deze sector valt daarmee onder het reguliere
beleid op het gebied van verduurzaming van de agrosector. Zie ook het
antwoord op de vragen 45 en 47.
De specifieke middelen die beschikbaar zijn voor zowel de uitfinanciering
van het convenant Marktontwikkeling Biologische Landbouw als diverse
projecten biologisch, staan genoemd in de tabel onder vraag 167. Van
2012 tot en met 2014 co-financiert EL&I nog een aantal regionale
projecten (maximaal 50% totale overheidsbijdrage). Dit betreft doorloop
van acht projecten in 2012, waarvan enkele zeer recent gestart zijn. Het
totale subsidiebedrag van EL&I voor deze projecten is € 249 900, waarvan
€ 150 000 in 2012. In totaal is er € 264 000 beschikbaar voor de uitfasering
van de regelingen certificeringskosten en de demoregeling.
Van 2012 tot en met 2015 is er € 260 000 beschikbaar voor beleidsrelevante projecten uit de sector, waarvan in 2012 € 140 000 voor Bionext.
Daarnaast kunnen voorstellen van biologische ondernemers ook

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XIII, nr. 54

55

meelopen met andere regelingen, zoals de Regeling samenwerking bij
innovatie of de Investeringsregeling duurzame stallen.
186
In 2012 is sprake van een uitfinanciering Convenant Biologische
Landbouw 2008–2011. Hoe is de uitfinanciering opgebouwd? Zijn er
meerjarige verplichtingen door EL&I aangegaan in het kader van het
convenant? Zo ja, kan de regering dan een overzicht geven van de
verplichtingen en de meerjarige budgettaire gevolgen?
Zie antwoord vraag 185.
187
Welke middelen zijn er beschikbaar voor subsidies aan de biologische
landbouw? Hoe hebben de subsidiebedragen voor biologische landbouw
zich de afgelopen jaren ontwikkeld en waarom?
Zie antwoord vraag 185.
188
In hoeverre wordt aan de steun voor jonge agrariërs voorwaarden
verbonden om hun bedrijf duurzamer, waaronder diervriendelijker te
maken? Wat zijn de minimumvoorwaarden om in aanmerking te komen
voor steun?
Jonge agrariërs kunnen in het kader van de investeringsregeling jonge
agrarische ondernemers subsidie aanvragen voor investeringen in
gebouwen, machines, grondverwerving en overige landbouwinvesteringen. Een investering komt alleen in aanmerking voor subsidie als deze
voldoet aan de gestelde doelstellingen. Deze doelstellingen richten zich
onder andere op het bereiken van een hoger niveau van diergezondheid,
dierenwelzijn en duurzaam gebruik van energiebronnen. Ongeveer een
kwart van de aangevraagde subsidies wordt benut voor investeringen in
deze doelen. Bij deze investeringsregeling worden geen specifieke
minimumvoorwaarden op het gebied van duurzaamheid gehanteerd.
189
Hoeveel geld wordt er in 2012 uitgegeven aan fijnstofmaatregelen en naar
hoeveel bedrijven gaat dit geld naar verwachting? Is dit nodig om de
Europese normen te halen? Welke andere mogelijkheden zijn er om deze
normen te halen?
In 2012 is er € 18,6 mln. beschikbaar voor de subsidieregeling fijnstofmaatregelen. Hiervan kunnen ongeveer 110 bedrijven worden gesubsidieerd uitgaande van een gemiddelde van € 0,17 mln. per bedrijf. Beoogd
wordt deze regeling in de loop van 2012 open te stellen; daaraan
voorafgaand zal de regeling in het kader van de staatssteuntoets aan de
Europese Commissie ter goedkeuring worden voorgelegd.
Het beschikbare bedrag zal worden gebruikt voor het behalen van
bovenwettelijke normen via het uitbetalen van toegewezen subsidie en
voor het verlagen van de achtergrondconcentratie van fijn stof via een
openstelling in 2012.
Daarnaast is voorzien in het aanvullen van het bestaande Besluit
huisvesting veehouderij met emissienormen voor fijn stof (conform
Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit) (Tweede Kamer,
vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XII, artikel 54.26).
190
Waarom wordt er onder concrete acties ter verduurzaming van de
veehouderij de bijdrage aan diverse projecten biologische sector en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XIII, nr. 54

56

uitfinanciering Convenant Biologische landbouw 2008–2011 opgenomen?
Betekent dit dat de regering bereid is om bij te blijven dragen aan de
biologische landbouw, ook na afloop van dit convenant? Zo ja, hoeveel en
op welke wijze? Zo nee, waarom niet?
Zie antwoord vraag 185.
191
De gebruiksnormen voor stikstof en fosfaat worden geleidelijk verlaagd.
Wat zijn de huidige gebruiksnormen en met hoeveel werkzame stikstof en
fosfaat worden deze normen verlaagd? Vanaf wanneer gelden de
aangepaste normen voor stikstof en fosfaat?
In de looptijd van het vierde actieprogramma (2010 t/m 2013) is voorzien
in een geleidelijke verlaging van de fosfaatgebruiksnormen voor gronden
met hoge en neutrale fosfaattoestand.
De omvang van de verlaging en de data waarop deze ingaan zijn
weergegeven in tabel 11 van het vierde actieprogramma Nitraatrichtlijn,
zoals aan uw Kamer aangeboden per brief van 29 maart 2009 (Kamerstukken II, 2008–2009, 28 385, nr. 132).
Het vierde actieprogramma voorziet niet in een verlaging van de
stikstofgebruiksnormen voor teelten op klei- en veengronden. Voor enkele
belangrijke gewassen op kleigrond, zoals wintertarwe en zaaiuien zijn ze
daarentegen juist verhoogd, evenals voor fritesaardappelen en suikerbieten indien ondernemers bovengemiddelde opbrengsten kunnen
aantonen. Voor de teelt van vruchtbomen op klei- en zandgrond is de
norm eveneens verhoogd.
Een beperkte verlaging van de stikstofgebruiksnormen is slechts voorzien
in 2012 voor uitspoelingsgevoelige teelten op zand- en lössgronden. De
verlaging bedraagt gemiddeld circa 5 procent. Bijlage 1 in het vierde
actieprogramma geeft een overzicht per gewas. In mijn brief van
28 september (Kamerstukken II, 2011–2012, 33 037, nr. 1) heb ik aangegeven voor de periode na 2013 uit te gaan van stabiele gebruiksnormen.
192
Wat is de rol van de overheid in het verlagen van de productiekosten van
de vloot in de visserijsector?
Als uitgangspunt geldt dat niet de overheid maar de ondernemer in de
visserijsector zelf verantwoordelijk is voor de productiekosten van zijn
onderneming. Wel ondersteunt de overheid via de maatregelen uit het
Europees Visserij Fonds innovaties en investeringen die erop gericht zijn
productiekosten te verlagen. Voor de visserij gaat het dan met name om
brandstofbesparende technieken aan boord van vaartuigen en de
introductie van brandstofbesparende vistechnieken zoals die de pulsvisserij of de sumwing.
193
Hoeveel geld wordt er uitgegeven aan de duurzame ontwikkeling van de
visserij in de binnenwateren en het bevorderen van aquacultuur en welke
operationele doelstellingen zijn hieraan verbonden? Aan welke criteria
moeten ondernemers voldoen om in aanmerking te komen voor financiële
steun?
In vervolg op het Actieplan aquacultuur is voor 2012 een bedrag van
€ 1,8 mln. gereserveerd voor investeringen in de aquacultuursector. Een
beoordelingscommissie beoordeelt de projecten op basis van de
volgende criteria:
• Economisch of technisch perspectief in toepassing op praktijkschaal;
• Uitvoering in ketenverband;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XIII, nr. 54

57

• Toepasbaarheid andere aquacultuurbedrijven;
• Verhoging productkwaliteit en kwantiteit en
• Bijdrage verbetering dierenwelzijn.
Daarnaast heb ik voor 2012 een bedrag van € 1,5 mln. beschikbaar voor
onder meer het project Kenniskringen in de visserij (onder meer de
kenniskring IJsselmeer en binnenvisserij) en onderzoeken (zoals het
onderzoek naar het optimaliseren van viskweek in gesloten recirculatiesystemen). Ook ondersteun ik verduurzaming door middel van certificering via een eenmalige steun aan activiteiten die het ASC uitvoert
(totaal € 0,6 mln. periode 2012–2013).
194
Wat wordt bedoeld met duurzame investeringen aan boord van vissersvaartuigen? Hoeveel geld wordt hieraan uitgegeven? Op welke manier
draagt de afzetbevordering van vis bij aan een duurzame visserij en hoe is
dit te rijmen met de duidelijke ecologische noodzaak om de visconsumptie te beperken?
Duurzame investeringen aan boord betreffen technieken of materialen die
bijdragen aan een selectievere, brandstofbesparende (CO2-reductie) en
minder bodemberoerende visserij.
Met maatregelen uit het Europees Visserij Fonds worden deze technieken
financieel ondersteund. In de maand november van 2011 heb ik een
investeringsregeling opengesteld waarmee een bedrag van € 2 mln. is
gemoeid. Voor 2012 is op dit moment geen nieuwe openstelling van een
investeringregeling voorzien.
Ook biedt de recent door mij openstelde garantstellingregeling aan
ondernemers die investeren in meer duurzame vistechnieken, een extra
zekerheid in de financiering. Tot op heden hebben er onder deze regeling
nog uitgaven plaatsgevonden.
Beperking van de visconsumptie is geen doel op zich. Wel acht ik het van
belang dat het aandeel duurzaam gevangen of gekweekte vis in de totale
visconsumptie groeit. Hieraan draagt de overheid bij via afzetbevorderende maatregelen uit het Europees Visserij Fonds. Maatregelen waarvoor
het EVF voorschrijft dat het slechts duurzame gevangen en gekweekte vis
mag betreffen.
195
Hoe groot is de eerste bijdrage in de interne begrotingsreserve voor het
verbod op de pelsdierhouderij en hoe verhoudt deze storting zich tot de
eisen uit de Comptabiliteitswet 2001 rondom de interne begrotingsreserves?
De eerste bijdrage in de interne begrotingsreserve voor het verbod op de
pelsdierhouderij bedraagt conform het aangenomen amendement van
Van Gerven/Dijsselbloem (TK, 32 609 XIII, nr. 4) € 2 mln. Vooruitlopend op
de behandeling van het verbod is op verzoek van uw Kamer deze
eenmalige storting in 2011 gedaan in overleg met de minister van
Financiën.
196
Welke resultaten heeft het beleid duurzaam voedsel opgeleverd?
Uit de jaarlijks herhaalde Monitor Duurzaam Voedsel kan ik opmaken dat
de omzet van producten met een duurzaamheidskeur- of kenmerk is
gestegen met bijna 30% in 2010 t.o.v. 2009 in de afzetkanalen supermarkten, horeca en catering. Dit komt overeen met een bedrag van bijna
€ 1,4 miljard. Denk hierbij aan producten met het fairtrade-label,
biologisch keurmerk, Beter Leven Kenmerk en MSC-label.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XIII, nr. 54

58

De consumentenbestedingen in supermarkten aan deze producten zijn in
het eerste halfjaar van 2011 t.o.v. het eerste half jaar van 2010 nog verder
gestegen met bijna 40% naar ruim € 500 miljoen. Catering en horeca zijn
hierin niet meegenomen.
Daarnaast zijn in het jaar 2011 tot september 15 innovatiepilots door het
Platform Verduurzaming Voedsel goedgekeurd. Over heel 2010 waren dat
er 19.
Onder het Convenant Marktontwikkeling Verduurzaming Dierlijke
producten zijn over de periode 2009–2011 32 projecten goedgekeurd.
Het aantal scholen dat deelneemt aan de schoolfruitregeling, is jaarlijks
toegenomen. In voorgaande twee schooljaren (2009/2010–2010/2011)
hebben ruim 2 200 basisscholen meegedaan. Voor het lopende schooljaar
hebben zich ruim 2 100 scholen aangemeld.
In september 2011 hadden 2 300 basisscholen hun medewerking verleend
aan Smaaklessen.
Op het gebied van het tegengaan van voedselverspilling zijn diverse
activiteiten ontplooid: er is i.s.m. het bedrijfsleven een No waste Network
opgericht, een award uitgereikt en er is een SBIR rond voedselverspilling
gestart. Deze activiteiten zijn er op gericht om in samenwerking met de
keten voedselverspilling met 20% te reduceren.
197
Welke vervolgacties zullen door de overheid in het kader van de evaluatie
van de Europese regels voor voedselveiligheid worden genomen?
In 2012 zal in overleg met VWS en de Nederlandse stakeholders een
Nederlandse positie worden bepaald ten aanzien van diverse door de
Europese commissie uit te brengen voorstellen met betrekking tot de
herziening van de Europese hygiëneregelgeving voor met name vleesproductieketen. Voor Nederland is van belang dat daarbij een stap wordt
gezet in de modernisering van de vleeskeuring, dat wil zeggen meer
controle op de hedendaags belangrijke risico’s en een efficiënter toezicht
met minder toezichtlasten in het slachthuis. Hiervoor worden op dit
moment diverse projecten uitgevoerd bij de nVWA, waaronder een
Nederlands pilot project voor vernieuwd toezicht bij pluimveeslachterijen.
De resultaten van de diverse initiatieven zullen worden meegenomen bij
de bepaling van het Nederlandse standpunt en de discussie in Europa.
198
Wat moet onder informatievoorziening aan consumenten door het
Voedingscentrum in Nederland worden verstaan?
Het Voedingscentrum verstrekt als kennisinstituut objectieve en
eenduidige informatie over de samenstelling en achtergronden van
voedsel. Consumenten kunnen bij het VCN terecht voor individuele
vragen over voedsel (via website of telefoon). Daarnaast verstrekt het VCN
op actieve wijze informatie aan consumenten via educatie, brochures,
uiteenlopende media en eigen instrumenten. Zo zijn er programma’s voor
onderwerpen als: voedselkwaliteit, voedselverspilling, voedselveiligheid,
jeugd & voedsel en food professionals. Het VCN heeft tevens een centrale
rol bij de communicatie richting consumenten in geval van voedselincidenten.
199
Kan de regering een overzicht geven van de samenwerkingsverbanden
met ketenpartners om duurzame voedselinnovaties op de markt te
brengen en hierin opnemen wie de deelnemers zijn, wat de overheid heeft
bijgedragen, hoeveel het bedrijfsleven heeft geïnvesteerd en welke
duurzame voedselinnovaties hieruit zijn voortgekomen? Wat verstaat de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XIII, nr. 54

59

regering onder het verregaand terugtrekken van de overheid? Wat deed
de overheid in het verleden dat in de toekomst niet meer wordt gedaan?
Voor marktontwikkeling van duurzame voedselproducten zijn op dit
moment actief het Convenant Marktontwikkeling Verduurzaming Dierlijke
Producten (MVDP) (tot eind 2011) en het Platform Verduurzaming Voedsel.
Het convenant marktontwikkeling biologische producten is dit jaar al
afgelopen.
Aan het Convenant MVDP nemen deel: EL&I, LTO Nederland, Nederlandse
Organisatie van Pluimveehouders, Centraal Bureau Levensmiddelenhandel, Vereniging Nederlandse Cateringorganisaties, Centrale Organisatie voor de Vleessector, Vereniging Nederlandse Pluimveeverwerkende
industrie, Algemene Nederlandse Vereniging van Eierhandelaren,
Koninklijke Nederlandse Slagersorganisatie en de Dierenbescherming.
Aan het Platform Verduurzaming Voedsel nemen deel: EL&I, ZLTO
(namens LTO-Nederland), Federatie Nederlandse LevensmiddelenIndustrie, Centraal Bureau Levensmiddelenhandel, Vereniging Nederlandse
Cateraars en Koninklijke Horeca Nederland.
Voor wat betreft pilotprojecten (in ketenverband of branchebreed) zijn er
bij het Platform Verduurzaming Voedsel in 2010 19 innovatiepilots
gehonoreerd waarbij de overheid € 1,8 miljoen heeft bijgedragen en het
bedrijfsleven ca € 2 miljoen. In 2011 is het toegekende bedrag tot en met
september € 950 000, waarbij de bijdrage vanuit het bedrijfsleven
minimaal het dubbele is. Bij het convenant MVDP zijn de afgelopen
twee-en-een-half jaar 32 pilots gehonoreerd waar ca. € 2,1 miljoen
overheidsgeld aan bijgedragen is en als minimale inschatting
€ 3,7 miljoen aan eigen investering door het bedrijfsleven. In een aantal
gevallen zijn nog aanvullende investeringen gedaan na afloop van de
projectperiode. De feitelijke omvang van de eigen investeringen ligt dus
hoger.
Daarnaast wordt bij Convenant MVDP en Platform Verduurzaming Voedsel
de secretaris, voorzitter, secretariaat en communicatiemedewerker en
ketenmanager door de overheid betaald. Voor het Convenant betrof dit
ongeveer 18% van het totaal beschikbare budget en voor het Platform
21%. De monitor duurzaam voedsel kost jaarlijks bijna € 300 000.
Het huidig convenant MVDP loopt af op 31 december 2011. Er is een
evaluatie uitgevoerd waarvan het resultaat op korte termijn beschikbaar
komt. Er zijn geen initiatieven om het Convenant in de huidige vorm voort
te zetten. Voor het Platform Verduurzaming Voedsel geldt een nog
lopende bestuurlijke afspraak tot eind 2012. Daarna stopt ook deze vorm
van samenwerking tussen overheid en bedrijfsleven. Wel blijkt uit de
agenda van de topsectoren Agro&Food en Tuinbouw&Uitgangsmaterialen
dat het bedrijfsleven de overheid graag betrokken houdt bij het thema
duurzaamheid in de agro-foodketen. De vormgeving hiervan is nog
onderwerp van gesprek met de leden van de genoemde samenwerkingsverbanden en de Uitvoeringsagenda Duurzame Veehouderij.
200
Uit welke samenwerkingsverbanden zal het Platform Verduurzaming
Voedsel bestaan? Welke rol neemt de overheid concreet in deze samenwerkingsverbanden? Wordt het Consumentenplatform en het Platform
Verduurzaming Voedsel gefinancierd door het ministerie van EL&I? Zo ja,
hoe ziet de financieringsstroom er uit?
•

Er is op dit moment geen sprake van het aanvullen van de partijen in
het Platform Verduurzaming Voedsel met de partijen uit andere
samenwerkingsverbanden. Voor de financiering van het Platform
Verduurzaming Voedsel door EL&I, zie vraag 199. EL&I is een van de
partijen in het Platform.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XIII, nr. 54

60

•

Het Consumentenplatform wordt geheel gefinancierd door EL&I; de
uitgaven bestaan alleen uit de kosten voor het organiseren van de
bijeenkomsten en de vergoedingen voor de deelnemers. Het Consumentenplatform is overigens van een heel andere orde dan het
Platform Verduurzaming Voedsel. Het Consumentenplatform heeft tot
doel om EL&I op een transparante wijze te informeren en te adviseren
over maatschappelijke ontwikkelingen en trends op het terrein van
agro en food en groene ruimte. Dit platform bestaat uit 20 externe,
maatschappelijk betrokken geïnformeerde burgers, die hieraan op
persoonlijke titel deelnemen. Het werkveld kan in beginsel het hele
terrein van EL&I bestrijken.

201
Hoe wordt het level playing field op het gebied van verduurzaming van
het voedselsysteem vormgegeven door de overheid?
De regering heeft een «level playing field» bij de verduurzaming van
voedselsystemen bevorderd door ook op internationaal niveau aandacht
te vragen voor de noodzaak van verduurzaming van voedselketens.
Inmiddels heeft de Europese Commissie het voornemen om in 2013 een
Mededeling over Duurzaam Voedsel uit te brengen. Verder streeft de
regering naar een hoger Europees niveau van dierenwelzijn wat meer in
lijn is met de Nederlandse aanpak.
Verder is er een bilaterale overeenkomst met het Verenigd Koninkrijk
gesloten om tot kennisuitwisseling en harmonisatie te komen.
Verder is in een recente bijeenkomst van een informeel Europees netwerk
met de Europese Commissie uitgesproken dat éénduidige indicatoren en
methoden voor agro en food gewenst zijn. Hierdoor kan ook een
duidelijker «level playing field» ontstaan in Europa. Overigens zien vele
partners in het bedrijfsleven in verduurzaming vooral marktkansen en
minder «een last» waarvoor een level playing field aanwezig moet zijn.
202
Hoeveel onderzoeken en studies worden in opdracht van het ministerie
van EL&I gestart in 2012 naar nanotechnologie in relatie tot voedselproductie? Kan de regering een overzicht van deze onderzoeken plus de
financiële bijdrage van het ministerie van EL&I hieraan geven?
In de meerjarige strategische onderzoeksprogramma’s van Wageningen
UR (WUR) worden in opdracht van EL&I de volgende onderzoeken bij het
RIKILT in 2012 uitgevoerd: risico’s nanotechnologie ad € 185 000,
NanoNext NL database ad € 60 000 en Nanolyse ad € 70 000. Omdat bij
deze onderzoeksprogramma’s sprake is van internationale samenwerking
en contrafinanciering uit de EU, wordt de feitelijke financiële omvang van
de projecten veelal met een factor 2 vergroot.
Verder wordt in 2012 de volgende onderzoeksprojecten uitgevoerd:
scheiding en detectie van nanodeeltjes (RIKILT), in vivo en in vitro studie
naar effecten van nanodeeltjes (RIKILT) en risicocommunicatie acceptatie
nanodeeltjes (WUR Food & Biobased Research). Voor deze projecten is
totaal ca. € 555 000 nodig. Hiervoor is momenteel zeker € 350 000
beschikbaar. De resterende benodigde € 205 000 zijn onderdeel van het
WUR-budget, dat ter beschikking gesteld is aan de topsector Agro&Food.
Deze topsector is gevraagd deze projecten op te nemen in haar Innovatiecontracten en hier, bij voorkeur, extra middelen uit het bedrijfsleven aan
toe te voegen. Dit beoordelingsproces loopt momenteel.
203
Wat zijn de nieuwe technologieën waarvan de toepassing een belangrijke
voedingsbodem vormt voor veilig en goed voedsel? In hoeverre neemt de
regering in de toetsing van deze nieuwe technologieën het aspect

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XIII, nr. 54

61

proefdieren mee? Is de regering op de hoogte van het rapport «Het
proefdier voorbij» waarin een paradigmashift rond gezondheidsbescherming wordt voorgesteld? Is de regering bereid actief het gesprek
met de opstellers van dit rapport aan te gaan om na te gaan hoe deze
benadering mogelijk kan worden geïmplementeerd in het huidige beleid?
Welke inspanning doet de regering om te komen tot een systeem van
risicobeoordeling waarbij het gebruik van dierexperimenteel onderzoek
niet langer noodzakelijk is?
Er is een breed palet aan nieuwe technologieën die impact kunnen
hebben op de wijze waarop ons voedsel geproduceerd wordt. Hierbij kan
gedacht worden aan verpakkingstechnologieën, conserveringstechnologieën, detectietechnologieën, ICT, veredelingstechnieken etc. Dit strekt
zich uit van fundamenteel onderzoek, tot toegepast onderzoek en
valorisatietrajecten die leiden tot nieuwe producten die op de markt
komen.
Het kabinet vraagt in de Bedrijfslevenbrief om aandacht voor maatschappelijke factoren. In de huidige onderhandelingen met de partners over de
innovatiecontracten worden verschillende maatschappelijke elementen
ingebracht. Deze procedure zal aan het eind van dit jaar moeten zijn
afgerond.
Voor de vragen over het rapport«het proefdier voorbij» verwijs ik naar de
eerdere beantwoording van de schriftelijke vragen van 21 oktober j.l. (TK
33 000 XIII, nr. 3).
De regering zal daarom naast de uitvoering van het Actieplan Dierproeven
en Alternatieven 2011–2021 (zie boven), een discussie voeren over het
gebruik van proefdieren bij risicobeoordeling in het kader van het beleid
inzake proefdieren en alternatieven voor proefdieren. Het Regulier
Overleg Dierproeven en Alternatieven ( RODA) (wetenschap, bedrijfsleven, maatschappelijke organisaties en overheid) heeft hierin een
belangrijke rol.
204
Hoeveel subsidie wordt er gegeven voor de ontwikkeling van genetisch
gemodificeerde aardappelen? Hoeveel jaar loopt deze subsidie en om
welke bedragen gaat dit in welk jaar? Is de betreffende subsidie al
toegekend? Wat zijn de doelstellingen en wat de criteria van de subsidiepot? Worden ook andere zaken dan genetische modificatie gesubsidieerd onder nieuwe technologieën?
Zie antwoord vraag 102.
205
Hoeveel geld is uitgetrokken voor uitbreiding van de capaciteit van de
nVWA om de volledige transparantie van het antibioticagebruik in de
veehouderij te kunnen realiseren?
Er is geen geld uitgetrokken voor intensivering bij de nVWA met dat doel.
Het is aan de veehouderijsectoren en dierenartsen om met de Stichting
Diergeneesmiddelenautoriteit (SDa) te zorgen voor transparantie. De
intensivering bij de nVWA is gericht op handhaving en toezicht. Voor die
intensivering is € 1 mln. beschikbaar.
206
Hoe wordt de sector betrokken bij het op te stellen Nationaal Actieplan
Duurzame Gewasbeschermingsmiddelen?
Het Platform Duurzame Gewasbescherming, met daarin betrokken
maatschappelijke organisaties rond dit beleid, wordt nadrukkelijk bij de
opstelling van het Nationaal Actieprogramma (NAP) betrokken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XIII, nr. 54

62

Daarnaast wordt de sector betrokken door deelname aan werkgroepen die
de overheid adviseren over de inhoud van het NAP.
207
Waarom moet «eigen verantwoordelijkheid van het bedrijfsleven» vast
onderdeel worden in internationale regelgeving en verdragen? Hoe moet
dit volgens de regering worden verwerkt in wet- en regelgeving?
In de Memorie van Toelichting is inzake de borging van Plantgezondheid
aangegeven dat één van de acties in 2012 zal zijn: «Internationaal
bevorderen dat de eigen verantwoordelijkheid van het bedrijfsleven vast
onderdeel wordt in internationale regelgeving en verdragen». De huidige
kaders leggen een sterk accent op de verantwoordelijkheid van overheden
voor het voorkomen en bestrijden van fytosanitaire risico’s. Ik ben van
mening dat hierbij ook de eigen verantwoordelijkheid van ondernemers een plaats moet krijgen zodat een betere balans ontstaat met de
rol van de overheid. Ik verwacht dat als ondernemers zich meer bewust
zijn van fytosanitaire risico’s en ze hierdoor meer preventieve maatregelen nemen als geheel een effectiever en efficiënter stelsel zal ontstaan
om de plantgezondheid te borgen. Effectiever omdat meer gebruik kan
worden gemaakt van de kennis en ervaringen van ondernemers zelf,
efficiënter omdat minder overheidsingrijpen nodig zal zijn en dit, indien
toch nodig, beter kan aansluiten bij de bestaande productie en logistiek
van plantaardig materiaal. Het bedrijfsleven deelt deze visie.
De ruimte voor het geven van eigen verantwoordelijkheid aan ondernemers wordt in belangrijke mate bepaald door de Europese en internationale juridische kaders. De Europese kaders voor de borging van
plantgezondheid en de handel in planten en plantaardige materialen zijn
neergelegd in Richtlijn 2000/29 van 8 mei 2000 betreffende de beschermende maatregelen tegen het binnenbrengen en de verspreiding in de
Gemeenschap van voor planten en voor plantaardige producten schadelijke organismen (Fytorichtlijn). Deze richtlijn wordt thans herzien. De
eerste voorstellen voor nieuwe Europese voorschriften worden na de
zomer van 2012 verwacht.
208
Waarom worden de Nota Dierenwelzijn en Agenda Diergezondheid
samengevoegd tot de Nota Dierbeleid en wanneer wordt deze aan de
Kamer toegestuurd?
Dierenwelzijn en diergezondheid zijn nauw met elkaar verweven.
Verschillende acties uit beide nota’s zijn aan elkaar verwant of hebben
invloed op elkaar. Door dierenwelzijn en diergezondheid in één Nota
Dierenwelzijn en Diergezondheid samen te voegen komt deze samenhang
beter tot zijn recht. Deze nota zal eind 2011 aan de Tweede Kamer worden
toegezonden.
209
Kan de regering een gedetailleerde opsomming geven van de maatregelen die de regering gaat nemen om het dierenwelzijn van gezelschapsdieren te verbeteren?
•

•

Er is regelgeving in voorbereiding voor een verplichte identificatie en
registratie van honden. De verplichte identificatie zal het toezicht op de
hondenhandel vergemakkelijken. Tevens verkort een I&R plicht naar
verwacht de gemiddelde verblijfsduur in asielen van «verloren»
honden (zie ook het antwoord op vraag 213);
Met het in voorbereiding zijnde besluit gezelschapsdieren worden
welzijnsregels voor de bedrijfsmatige handel en fokkerij in gezel-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XIII, nr. 54

63

schapsdieren uitgebreid van alleen honden en katten naar een veel
grotere groep gezelschapsdieren;
• Met het «Besluit Houders van dieren» waaraan nu wordt gewerkt, ter
uitvoering van de Wet dieren zullen enkele algemene welzijnseisen
worden gesteld aan het houden van dieren. Deze eisen gelden ook
voor houders van gezelschapsdieren. Tevens wordt het verbod op
dierenmishandeling nader verduidelijkt in deze AMvB waardoor
handhaving van het verbod op dierenmishandeling eenvoudiger
wordt;
• Met de inzet van de dierenpolitie komt een grotere handhavingcapaciteit beschikbaar voor de aanpak van mishandeling en verwaarlozing
van onder andere gezelschapsdieren;
• Met «144 red een dier» verbetert de signalering van mishandeling en
verwaarlozing van dieren, waaronder gezelschapsdieren;
• Er wordt gewerkt aan de opstelling van een positieflijst met zoogdieren
waarmee dieren die niet goed zijn te houden in beginsel niet meer
mogen worden gehouden door particulieren;
• EL&I ondersteunt voorlichting aan houders en potentiële kopers van
gezelschapsdieren via het Landelijk Informatie Centrum Gezelschapsdieren (LICG);
• Er is een onderzoeksprogramma welzijn gezelschapsdieren. Dit
programma is gestart in 2009 en wordt in 2012 voortgezet
In de brief aan de Tweede Kamer van 27 september 2011 (TK 28 286,
nr. 525) is de visie op fokkerij met betrekking tot dierenwelzijn en
diergezondheid uitgebreid toegelicht.
210
Hoeveel geld is er beschikbaar voor de uitbreiding van de opvangcapaciteit van in beslag genomen dieren en waar is dit in de begroting
opgenomen?
In de begroting is voor de opvang van strafrechtelijk in beslag genomen
en bestuursrechtelijk in bewaring genomen dieren op twee plekken een
bedrag opgenomen. Op pagina 105 van de begroting is onder «bijdrage
baten-lastendiensten» een bedrag opgenomen voor uitvoeringskosten
van Dienst Regelingen van € 0,9 miljoen. Deze kosten betreffen apparaatskosten van DR voor uitvoering van deze taak. Dit maakt onderdeel uit van
de € 84 miljoen die voor DR is opgenomen voor 2012. Op pagina 114 is in
tabel 16.3, onder «verbeteren dierenwelzijn van productiedieren en
gezelschapsdieren’ een bedrag opgenomen voor deze kosten van
€ 1,7 miljoen. Deze kosten betreffen o.a. de betaling van de opslaghouders. Het is lastig in te schatten of en in hoeverre er sprake zal zijn van
een uitbreiding van in beslag en in bewaring genomen dieren met de
komst van de dierenpolitie en meldnummer 144. Eventuele hogere kosten
zullen in 2012 binnen de EL&I-begroting worden opgevangen.
211
Kan de regering een gedetailleerde opsomming geven hoe en waar de
inspecteurs van de nVWA zullen worden ingezet ter verhoging van de
naleving van de dierenwelzijnsregelgeving?
Het toezicht van de nVWA op de naleving van de dierenwelzijnregelgeving
is als volgt onder te verdelen:
− toezicht op de landbouwbedrijven ten aanzien van de welzijnsbesluiten
kalveren, vleeskuikens, leghennen en varkens, het Ingrepenbesluit en
het Besluit Welzijn Productiedieren
− toezicht op de naleving van het Honden- en kattenbesluit (per 2012:
AmvB Gezelschapsdieren)
− handhaving bij dierverwaarlozing en dierenmishandeling landbouwhuisdieren

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XIII, nr. 54

64

− toezicht met mobiele teams van dierenartsen en controleurs van de
nVWA van dieren op slachterijen en boerderijen (voormalige combiteams VWA/AID)
− toezicht op het transport van dieren bij export (exportcertificering bij
boerderijen en exportverzamelplaatsen)
− toezicht op het transport van dieren naar slachthuizen (AM-keuring op
slachthuizen)
− toezicht op het doden van slachtdieren in slachthuizen
− toezicht op de naleving van de wetgeving voor het inzetten van
proefdieren bij dierproeven.
212
Welke competenties en vaardigheden moeten de inspecteurs van de
nVWA hebben om deze dierenwelzijnsregels te kunnen gaan controleren?
Een nVWA-inspecteur moet beschikken over kennis van de regelgeving en
kennis van de sector. Hij moet onafhankelijk zijn in zijn oordeel, integer in
zijn handelen en flexibel in zijn werkinstelling. Hij moet begrip hebben
voor de situatie van de ondernemer, maar tegelijkertijd vasthoudend in
zijn oordeel ten behoeve van de volksgezondheid, voedselveiligheid,
diergezondheid en dierenwelzijn.
213
Kan de regering uiteenzetten wat het plan van aanpak is ter bestrijding
van de malafide en illegale hondenhandel na de invoering van de
verplichte Identificatie en Registratie (I&R) voor honden?
Voor een effectieve handhaving van de illegale en malafide hondenhandel
is het nodig te beschikken over een sluitend en betrouwbaar traceringssysteem, waarmee nagegaan kan worden wat de herkomst is van een
hond. Het I&R systeem voor honden kan hierin voorzien. Wanneer niet
wordt voldaan aan deze I&R verplichting zal dit strafbaar zijn. Daarnaast
komt er door I&R meer zicht voor potentiële kopers op de herkomst van
de honden en is daarmee de afzet door de malafide en illegale handel in
Nederland minder interessant.
De aanpak van illegale en malafide hondenhandel heeft internationale
dimensies en daarom staat samenwerking en internationale focus voorop.
Aanpak van illegale en malafide hondenhandel zal daarom ook in
internationale gremia geagendeerd worden om te bevorderen dat
internationaal een level playing field ontstaat, waardoor de mogelijkheden
voor illegale handel in honden zullen afnemen.
Handhaving en opsporing vergen een doelgerichte benadering. Samenwerking met andere handhavende instanties, nationaal maar ook
internationaal, is daarbij van belang.
214
Hoeveel geld is er gereserveerd voor de controle en handhaving van de
verplichte I&R voor honden in 2012 en waar is dit in de begroting
opgenomen?
Identificatie & Registratie (I&R) hond is een extra instrument voor de
handhaving dat kan worden ingezet bij onder andere de controle op de
handel in honden (bijvoorbeeld het honden- en kattenbesluit, veterinaire
handelsregels) en bij het achterhalen van de eigenaar indien een hond
wordt aangetroffen.
Er zullen geen specifieke controles alleen gericht op het nakomen van de
I&R-plicht worden gehouden door de nieuwe Voedsel en Waren Autoriteit.
In de begroting is geen apart budget voor controle en handhaving van de
I&R Hond.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XIII, nr. 54

65

215
Kan de regering een gedetailleerde opsomming geven van de maatregelen die de regering gaat nemen om het dierenwelzijn van productie
dieren te verbeteren?
Hiervoor verwijs ik u naar de Voortgangsrapportage 2010 Nota Dierenwelzijn & Nationale Agenda Diergezondheid (TK 28 286, nr. 507) die in mei
van dit jaar aan de Tweede Kamer is gestuurd, en de Nota Dierenwelzijn
en Diergezondheid, die ik eind van dit jaar aan de Tweede Kamer zal doen
toekomen.
216
Welke initiatieven lopen er om ook voor andere diergroepen dan varkens,
pluimvee en rundvee Welfare Quality (WFQ) welzijnsmonitors te ontwikkelen? Waarvoor wil de regering WFQ gaan gebruiken: preventieve
toetsing van nieuwe stal- en verzorgingssystemen, het laten onderbouwen van dierenwelzijnsclaims om onterechte claims tegen te gaan,
gebruik bij modernisering van wetgeving, opname in programma’s voor
kwaliteitsborging, of nog anderszins, en op welke termijn zal dit plaatsvinden? Wat gaat de regering concreet doen om de huidige protocollen
van WFQ voor de praktijk hanteerbaar te maken en het gebruik in de
praktijk te stimuleren? Welke initiatieven lopen er op Europees niveau en
in andere EU-lidstaten voor verdere uitbouw van WFQ en in hoeverre
wordt hiermee samengewerkt dan wel vindt afstemming van activiteiten
plaats?
Het kunnen meten van dierenwelzijn op het bedrijf is waardevol en
belangrijk. Ik beschouw welzijnsmonitors zoals Welfare Quality als een
managementinstrument voor de veehouder om inzicht te krijgen in het
niveau van dierenwelzijn op zijn bedrijf. Hierdoor kan hij gericht het
welzijn verbeteren. Welfare Quality is ook bruikbaar voor de verwerkende
industrie, catering en retail om claims op dierenwelzijn te ontwikkelen en
te onderbouwen. Het kan daarbij gaan om etikettering van diervriendelijke
producten maar ook om een «Business to Business» aanpak. Het is de
verantwoordelijkheid van de marktpartijen om hun claims op dierenwelzijn te onderbouwen.
Ik heb in mijn brief van 3 oktober jl. aan de Europese Commissie over de
EU strategie voor dierenwelzijn aangegeven de voorkeur te geven aan
doelvoorschriften op basis van diergerichte indicatoren, bij voorkeur
gebaseerd op het WFQ systeem.
Welfare Quality is niet ontworpen voor de preventieve toetsing van
nieuwe stal- en verzorgingssystemen.
Om de huidige protocollen van WFQ praktijkrijp te maken en de
toepassing te stimuleren heb ik dit jaar onderzoek gefinancierd naar de
mogelijkheden om de huidige meetprotocollen te vereenvoudigen. Voor
de meeste sectoren zullen de resultaten daarvan eind 2011 en begin 2012
beschikbaar worden. Verder zal ik, onder voorwaarden van cofinanciering
van de sector, in 2012 meerjarige praktijkprojecten financieren waarin
veehouders uit de verschillende sectoren aan de slag gaan om het welzijn
op hun bedrijf te meten en te verbeteren. Ik wil deze praktijkprojecten
organiseren met betrokken partijen uit de sector, de Dierenbescherming
en onderzoeksinstellingen.
Naast de protocollen die zijn ontwikkeld voor varkens, pluimvee en
(volwassen) rundvee, is in de afgelopen jaren ook voor vleeskalveren (zie
antwoord op vraag 53) en voor paarden een Welfare Quality (WFQ)
welzijnsmonitor ontwikkeld. Ook wordt er gewerkt aan een welzijnsmonitor voor konijnen. Begin 2011 is een door de Europese Commissie
gefinancierd project gestart waarin specifiek gewerkt wordt aan welzijnsprotocollen voor andere diersoorten. Dit project («Animal Welfare

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XIII, nr. 54

66

Indicators» of AWIN) richt zich op schapen, geiten, kalkoenen, paarden en
ezels. Het project duurt vier jaar. In internationaal verband wordt er
daarnaast gewerkt aan een welzijnsmonitor voor pelsdieren, gebaseerd
op het systeem van Welfare Quality.
Begin 2011 liepen in 10 verschillende EU landen en een tweetal Latijns
Amerikaanse landen initiatieven op het gebied van Welfare Quality. Veel
van deze projecten zijn internationale samenwerkingsverbanden, zoals de
ontwikkeling van de welzijnsmonitor in de kalversector: hier aan nemen
onderzoekers en stakeholders uit Nederland, Frankrijk en Italië deel. De
diverse onderzoekers hebben geregeld contact met hun collega’s in
andere landen, en hebben zich verenigd in het Welfare Quality Network.
Het Nederlandse onderzoek (WUR) is vertegenwoordigd in de stuurgroep
van dit WQN naast onderzoekers uit Frankrijk, Zweden en het VK. Er is
regelmatig contact tussen de stuurgroep en het ministerie van EL&I. Het
netwerk houdt zich bezig met onderhouden en updaten van het Welfare
Quality systeem en zorgt voor uitwisseling van kennis en ervaringen
tussen verschillende stakeholders en landen.
217
Hoe leidt een calamiteitenreserve bij destructiebedrijf Rendac direct tot
voldoende beschikbaarheid van verwerkingscapaciteit bij een uitbraak van
besmettelijke dierziekten?
De calamiteitenreserve houdt in dat extra verwerkingscapaciteit wordt
aangehouden waardoor Rendac in staat is extra aanvoer van kadavers op
te vangen. Deze extra capaciteit kan direct worden ingezet bij een
eventuele uitbraak van besmettelijke dierziekten.
218
Hoeveel geld is beschikbaar voor onderzoek naar management aanpassingen, die antibioticagebruik en het aantal preventieve vaccinaties
kunnen terugdringen?
Het budget voor onderzoek naar bedrijfsgebonden diergezondheid ten
behoeve van het verminderen van het antibioticumgebruik is overgedragen aan de topsectoren. EL&I had voor de aanpak van bedrijfsgebonden diergezondheid ongeveer € 300 000 gereserveerd voor 2012 en
het programma omvatte aspecten als «het gezond houden van dieren op
risicovolle transitiemomenten», het «monitoren en ondersteunen van het
diergezondheidsmanagement door de veehouder». Het is nu aan de
topsectoren om een goed programma op te stellen.
EL&I investeert in 2012 ongeveer € 190 000 in het innovatieprogramma
antibioticumvrije ketens, waarin onder andere protocollen worden
opgesteld voor het werken met «best practices» op het gebied van
diergezondheidsmanagement.
Tot slot financiert EL&I in 2012 twee pilotstudies (totaal voor € 45 000)
naar de invloed van drinkwaterkwaliteit op diergezondheid en het effect
van een ondernemersspecifieke aanpak van antibioticumreductie. Na
afronding van deze pilotstudies is het aan de topsectoren om te besluiten
of zij doorgaan met deze onderzoeksrichtingen.
219
Hoeveel geeft het ministerie van EL&I op jaarbasis aan onderzoek ten
behoeve van kennisontwikkeling uit? Wat voor soort onderzoeken worden
hiermee gefinancierd? Hoe worden uitkomsten gebruikt beleidsontwikkeling? Hoe participeren en profiteren private partijen hiervan?
Het budget binnen begrotingsonderdeel Kennisontwikkeling en innovatie
ten behoeve van het groene domein wordt gebruikt voor onderzoek. Voor
2012 is een bedrag opgenomen van € 184 mln. Het betreft hier onderzoek

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XIII, nr. 54

67

op het terrein van concurrerende, duurzame, veilige agro-, visserij- en
voedselketens en natuur en regio. Het gebruik van de uitkomsten varieert:
voor beleidsontwikkeling, opbouw van de kennisbasis, voldoen aan
(inter-)nationale afspraken en onderzoek voor de topsectoren. Door
middel van zogenaamde Innovatiecontracten in het kader van het
topsectorenbeleid van het Kabinet maakt het bedrijfsleven samen met de
kennisinstellingen afspraken over de onderwerpen van onderzoek en de
financiering hiervan.
220
Kan de regering concreet aangeven waar het budget voor «kennisbasis»
binnen artikel 16.4 aan wordt besteed?
Het Kennisbasis onderzoek is bedoeld voor het ontwikkelen van funderende kennis.
Kennis en expertise die nodig zijn voor de maatschappelijke vraagstukken
die zich in de nabije toekomst op het beleidsterrein van het voormalige
LNV voordoen. Het gaat daarbij om modellen en mechanismen, scenario’s, systeemontwerpen en -innovaties theorievorming, methodiekontwikkeling, risicoanalyses etc. Daarnaast is een doel het bevorderen, en het
behoud, van unieke maatschappelijk relevante basiskennis bij
Wageningen UR (DLO) en een internationaal vooraanstaande positie van
Wageningen UR op haar expertisegebieden.
221
Kan de regering concreet aangegeven waar het budget voor «wettelijke
onderzoekstaken» aan wordt besteed?
Wettelijke onderzoekstaken vloeien voort uit (inter-)nationale wetten,
verordeningen en verdragen. Ze betreffen de voedselveiligheid (ten
behoeve van monitoring, handhaving, opsporing dierziekten (ten behoeve
van monitoring en handhaving dierziektevrijstatus i.v.m. export), behoud
van genetische bronnen van landbouwrassen, visserijonderzoek ten
behoeve van de toekenning van vangstquota, economische en milieuinformatie ten behoeve van landbouwsubsidies of derogatie van
generieke Europese regelgeving en natuurinformatie ten behoeve van
(inter-)nationaal natuurbeleid.
222
Waarom is op de posten «kennisbasis» en «wettelijke onderzoekstaken»
binnen begrotingsartikel 16.4 geen bezuiniging ingeboekt?
De kennisbasis infrastructuur is essentieel voor de toekomstige welvaart
van Nederland en ondersteunend aan mijn topsectorenbeleid. Het is
daarom een bewuste keuze om dit budget zoveel mogelijk te stabiliseren.
De keuze voor het ontzien van bezuinigingen op het budget voor
wettelijke onderzoekstaken heeft te maken met het nakomen van
(nationale en internationale) onderzoeksverplichtingen die in wetten,
regelingen en verdragen zijn opgenomen.
223
Hoe gaan de constructies voor de Publiek Private Samenwerking (PPS) er
uitzien? Wat is de rol van EL&I en het Landbouw-Economisch Instituut
(LEI-DLO) hierin? Welke middelen zijn er gemoeid met deze
PPS-constructies?
In het kader van het topsectorenbeleid zal een aanzienlijk deel van het
onderzoek bij DLO in 2012 middels vraagsturing door de topsectoren
Agro&Food en Tuinbouw en Uitgangsmaterialen worden ingevuld. EL&I
en DLO nemen als partijen van de gouden driehoek deel aan beide

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XIII, nr. 54

68

topsectoren. DLO zal op basis van zijn expertise onderzoekscapaciteit
inbrengen in verschillende pps-verbanden. EL&I richt zich zowel binnen
als buiten de topsectoren op de beleidsdoelen en de maatschappelijke
belangen. Aangezien de plannen nu worden uitgewerkt, kan op dit
moment nog niet worden aangegeven hoe de PPS-constructies er
concreet uit gaan zien. Omdat maatwerk relevant is, wordt een diversiteit
aan PPS-constructies niet uitgesloten.
224
Wat is de reden achter de dalende lijn voor de onderzoeksprogrammering
en het vernieuwen van de onderzoeksinfrastructuur in de begrotingsreeks
(van € 60,8 miljoen in 2012 naar € 53,3 miljoen in 2015 en van
€ 8,4 miljoen naar € 1,9 miljoen)? Is filosofie daarachter dat men meer
naar toepassingsgericht onderzoek voor de agenda’s van de topsectoren
gaat en/of over gaat naar PPS of bedrijfsleven?
De daling van het budget voor onderzoeksprogrammering is een gevolg
van de algehele rijksbrede bezuiniging op subsidies die ook is verwerkt in
dit begrotingsonderdeel.
De post vernieuwen van de onderzoeksinfrastructuur omvat budget dat
gereserveerd is voor een aantal speerpuntprogramma’s die destijds uit de
FES-middelen tijdelijk werden gefinancierd. Bij beëindiging van deze
programma’s vervalt derhalve het budget.
225
Hoe ziet de rol van de overheid eruit bij het doel «vernieuwen onderzoeksinfrastructuur» en hoe verhoudt dit zicht tot het doel «ontwikkeling
kennisbeleid»?
De post «vernieuwen onderzoeksinfrastructuur» omvat in het recente
verleden geïnitieerde speerpuntprogramma’s gefinancierd met
FES-middelen. Het betreft hier publiek private samenwerkingsprogramma’s. De rol van overheid beperkt zich hier tot initiëren en volgen
van nieuwe multidisciplinaire inhoudelijke ontwikkelingen in combinatie
met nieuwe organisatieverbanden.
De post «ontwikkelen kennisbeleid» is doorlopend en gericht op
innovaties van kennisinstrumenten en het groene kennisbeleid zelf
(bijvoorbeeld om te experimenteren met nieuwe methoden als SBIR). Het
gaat daarbij om eigen initiatieven vanuit de overheid.
226
Welke rol speelt het Innovatienetwerk in het ontwikkelen van een nieuwe
aanpak agro-innovatie en het uitvoeren van programma’s en projecten die
voortkomen uit de agenda’s van de topsectoren Agro & Food en
Tuinbouw & Uitgangsmaterialen?
Over de rol en aanpak van het InnovatieNetwerk bij de uitvoering van de
programma’s en projecten uit de agenda’s van de topsectoren ben ik nog
in overleg met het InnovatieNetwerk. Besluitvorming hierover zal pas
plaatsvinden nadat ik de Innovatiecontracten vanuit genoemde topsectoren heb ontvangen.
De nu lopende projecten van InnovatieNetwerk zijn gericht op een
belangrijk doorsnijdend thema, in zowel Tuinbouw en Uitgangsmaterialen
als Agro&Food, namelijk duurzaamheid. Het InnovatieNetwerk richt zich
niet op stapsgewijze vernieuwingen maar op het initiëren van doorbraakinnovaties, zoals antibioticavrije productie in de varkenshouderij. De
genoemde thema’s sluiten aan bij de agenda van de topsectoren, de
aanpak vormt een toevoeging aan wat in het gangbare kennis- &
innovatietraject gebeurt. Het InnovatieNetwerk doet dit in alliantie met

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XIII, nr. 54

69

verschillende sectoren, m.n. de akkerbouw (Kiemkracht), de glastuinbouw
(SIGN) en de melkveehouderij (Courage).
227
Is het waar dat het InnovatieNetwerk nog steeds tracht Agroproductieparken, in het bijzonder zogenaamde varkensflats, te realiseren, terwijl
samenlevingsbreed, inclusief binnen het betrokken landbouwbedrijfsleven, afwijzend gereageerd is op varkensflats en dergelijke? Hoe kan het
dat het InnovatieNetwerk hier toch mee door blijft gaan? Hoeveel is hier
door het InnovatieNetwerk en door anderen in de afgelopen tien jaar aan
overheidsgeld uitgegeven? Deelt de regering de mening dat vee houden
op het platteland en niet op bedrijventerreinen thuis hoort? Wil de
regering het InnovatieNetwerk opdragen te stoppen met promoten van
het houden van vee in industriële settings op bedrijventerreinen? Zo nee,
waarom niet?
Het InnovatieNetwerk werkt op dit moment niet aan het realiseren van
zgn. agroproductieparken .
De rol van het Innovatienetwerk is om partijen tot innovaties te inspireren
en deze innovaties vervolgens op gang te helpen. In de afgelopen jaren
heeft InnovatieNetwerk vooral gekeken naar de mogelijkheden om de
voortgaande schaalvergroting in de land- en tuinbouw te accommoderen
in speciaal hiervoor ingerichte agroproductieparken. Eén van de
voorbeeldontwerpen was het concept Deltapark, een clustering van
varkenshouderij en glastuinbouw in een havengebied. Dit ontwerp is
bekend geworden als «de varkensflat». Doelstelling van dit ontwerp was
het verbeteren van de ruimtelijke kwaliteit in het landelijk gebied en het
sluiten van kringlopen (mineralen, energie, water). Ook zijn er voorbeeldontwerpen opgesteld van agroproductieparken zonder veehouderij. De
potenties van een duurzaam varkenscluster zijn door het InnovatieNetwerk in kaart gebracht in een rapport dat in februari 2011 is
verschenen. Met dit rapport heeft InnvovatieNetwerk dit traject afgesloten.
In de volle breedte van de agroproductieparken, dus veel breder dan het
Deltapark, is vanaf 2006 tot begin 2011 door het InnovatieNetwerk
€ 427 469,– besteed.
Voor het overige verwijs ik naar de visie veehouderij, die ik u in november
zal toesturen naar aanleiding van de maatschappelijke dialoog over dit
thema.
228
Kan er inzicht gegeven worden in het totale bedrag aan subsidies dat
vanuit Nederland dan wel vanuit Europa naar viskweek gaat?
Binnen het Europees Visserij Fonds wordt onder As 2 Aquacultuur,
binnenvisserij, verwerking en afzet van visserij-en aquacultuurproducten
ook projecten voor viskweek gesubsidieerd. Voor de totale programmaperiode van EVF 2007–2013 is er onder As 2 in totaal € 10,4 mln. nationale
cofinanciering en € 7,3 mln. EU-cofinanciering beschikbaar.
229
Hoe is de daling van de bijdrage aan productschappen te verklaren?
De daling van de bijdrage aan de productschappen is het gevolg van de
verwachte afname van de medebewindstaken door de herziening van het
Gemeenschappelijk Landbouwbeleid. Hierbij is de verwachting dat de
marktordeningsmaatregelen verder worden afgebouwd.
230
In de internetbijlage bij de Miljoenennota 2012 wordt op pag. 99 gemeld
dat er reeds € 80 miljoen is terugbetaald aan de Europese Commissie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XIII, nr. 54

70

wegens «apurement». Welke bedragen verwachten de regering
aanvullend op deze € 80 miljoen aan «apurement» te besteden? Komen
de in de begroting 2012 van EL&I (pag. 122) geraamde bedragen van
€ 102,2 miljoen en € 60 miljoen volledig tot besteding? Houdt de interne
begrotingsreserve van € 60 miljoen in dat deze over de jaargrens
meegenomen kan worden naar latere jaren, indien deze in 2011 niet tot
besteding komt? Zo ja, waarom zijn er in de begroting 2012 van EL&I (pag.
122) daarnaast nog andere meerjarige reeksen geraamd voor
«apurement»?
De Europese Commissie heeft Nederland voor € 80 mln. aan correcties
opgelegd op de declaraties van Nederland bij de Europese Commissie. In
aansluiting hierop is bij Voorjaarsnota het artikel met € 60 mln. verhoogd
ten behoeve van een storting in de interne begrotingsreserve apurement
ter dekking van mogelijke vervolgcorrecties.
In deze fase gaat het om voorgenomen correctievoorstellen van de
Europese Commissie die nog niet in een definitief besluit zijn omgezet.
Over deze correctievoorstellen is Nederland in onderhandeling met de
Europese Commissie. De verwachting is dat de Europese Commissie in
2012 een definitief besluit neemt over de voorgenomen correcties.
Het geraamde bedrag van € 102,2 mln. op de begroting 2011 komt voor
€ 52 mln. tot besteding. Het restant van € 50,2 mln. komt in de begrotingsreserve tezamen met de eerdergenoemde € 60 mln. De reserve
wordt over de jaargrens meegenomen om mogelijk toekomstige
correcties van de Europese Commissie te kunnen betalen.
De meerjarige reeks in de begroting voor apurement is het gevolg van de
afspraak in de Ministerraad van het vorige kabinet dat correcties inzake
apurement procedures in principe niet meer uit de generale middelen
worden gefinancierd, maar uit de eigen EL&I-begroting. Ter compensatie
is daarom destijds bij de besluitvorming over de Voorjaarsnota 2010
besloten de apurementreeks meerjarig te verhogen.
231
Waarop zijn de meerjarige ramingen voor apurement gebaseerd? Worden
er reeds boetes verwacht in 2016 voor het bedrag van exact € 7,2 miljoen?
Op welke wijze en met welke frequentie is de regering voornemens de
Kamer te informeren over de correctiebesluiten, opgelegd door de
Europese Commissie en de bedragen die daarbij horen?
Onder apurement vallen financiële correcties door de Europese
Commissie op de uitkering van Europese subsidies. Het gaat hier dus niet
om «forfaitaire sommen» (boetes) of dwangsommen in het kader van
inbreukprocedures. Zie hiervoor het antwoord op vraag 97.
De meerjarige reeks in de begroting voor apurement is het gevolg van de
afspraak in de Ministerraad van het vorige kabinet dat correcties inzake
apurement procedures in principe niet meer uit de generale middelen
worden gefinancierd, maar uit de eigen EL&I-begroting. Ter compensatie
is daarom destijds bij de besluitvorming over de Voorjaarsnota 2010
besloten de apurement reeks meerjarig te verhogen met een reeks van
€ 25 mln. in 2010 tot aflopend € 5 mln. in 2014 en volgende jaren.
Daarnaast was er al structureel € 2,2 mln. jaarlijks begroot voor
apurement. Dit leidt dus tot een bedrag van € 7,2 mln. in 2016.
De Tweede Kamer wordt via het reguliere begrotings- en verantwoordingscyclus over opgelegde correctiebesluiten geïnformeerd. Opgelegde
correctiebesluiten en ontvangen correctievoorstellen maken voorts
onderdeel uit van de toelichting bij de jaarlijkse Nationale Verklaring van
de minister van Financiën over het beheer van EU-middelen aan de
Tweede Kamer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XIII, nr. 54

71

232
Welke verwachte en feitelijke uitgaven behelst de post «Apurement»,
waarvoor in 2011 € 102 miljoen en € 60 miljoen voor de aanleg van
reserve staan genoteerd? Waar is het grote verschil in hoogte van het
bedrag van 2011 met voorgaande en toekomstige jaren uit te verklaren?
Hoe wordt een bedrag van € 162 miljoen op de begroting voor «foutjes»
in tijden van ernstige bezuinigingen gerechtvaardigd? Worden er reeds
boetes verwacht in 2016 voor het bedrag van exact € 7,2 miljoen?
Voor het laatste deel van de vraag wordt verwezen naar het antwoord op
vraag 230 en 231.
Door de Commissie is een aantal forfaitaire correcties opgelegd voor
regelingen met een grote omzet zoals de Bedrijfstoeslagregeling (BTR),
GMO Groente en fruit en de aardappelzetmeelregeling. Dit heeft geresulteerd in hoge correcties voor deze regelingen. Indien er sprake is van
aanvullende correcties in latere jaren op dezelfde regeling legt de
Commissie forfaitair een hogere correctie op. Dit geldt voor de BTR.
Hoewel de nodige verbeteringen zijn gerealiseerd, wordt rekening
gehouden met vervolgcorrecties over latere jaren. Dit geldt overigens
voor de aardappelzetmeelregeling.
233
Worden boetes vanuit Brussel voor falend natuurbeleid vanuit het
apurement betaald? Zo ja, welk gedeelte van het apurement is hiervoor in
de toekomst gereserveerd en welke boetes worden verwacht? Zo nee, uit
welke post dan wel?
Nee, er is geen sprake van falend natuurbeleid, dus ik verwacht ook geen
«boetes» vanuit de Europese Commissie. Ik wijs er nogmaals op dat het
bij het apurement niet gaat om boetes (zie hiervoor het antwoord op
vraag 97) maar om financiële correcties en die hebben alleen betrekking
op de door de Europese Commissie aangemerkte interpretatie verschillen
in de toepassing en uitvoering van EU-regelgeving door Nederland in het
kader van het Gemeenschappelijk landbouwbeleid.
234
Komen de in de begroting 2012 van EL&I voor 2011 geraamde bedragen
van € 102,2 en € 60 miljoen volledig tot besteding?
Zie het antwoord op vraag 230.
235
Houdt de interne begrotingsreserve van € 60 miljoen in dat deze over de
jaargrens meegenomen kan worden naar latere jaren, indien deze in 2011
niet tot besteding komt? Zo ja, waarom zijn er in de begroting 2012 van
EL&I daarnaast nog andere meerjarige reeksen geraamd voor
«apurement»?
Zie het antwoord op vraag 231.
236
Omvat het apurement ook subsidies aan het bedrijfsleven die achteraf
terugbetaald moesten worden? Zo ja, welke en waarom moesten deze
terugbetaald worden?
Nee, apurement betreft door de Commissie aan de lidstaten opgelegde
correcties op de ingediende declaraties wegens gebreken in de nationale
implementatie en uitvoering van EU regelgeving. Voorzover subsidies ten
onrechte zijn uitgekeerd op grond van onjuiste of misleidende aanvragen,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XIII, nr. 54

72

moeten deze, ook op grond van de EU-regels, teruggevorderd worden bij
de begunstigde.
237
Waarop zijn de meerjarige ramingen voor apurement (die zeer exact zijn)
gebaseerd?
Zie het antwoord op vraag 231.
238
Op welke wijze en met welke frequentie is de regering voornemens de
Kamer te informeren over de correctiebesluiten, opgelegd door de
Europese Commissie en de bedragen die daarbij horen?
De regering informeert de Kamer via het jaarverslag en via de jaarlijkse
Nationale Verklaring over de door de Europese Commissie opgelegde
correctiebesluiten.
239
Geeft Nederland meer uit aan apurement dan landen als Denemarken,
Duitsland of België?
Dat verschilt van jaar tot jaar. Om een eerlijke vergelijking te kunnen
maken, moeten de opgelegde financiële correcties daarom over een
langere periode worden bezien. Gedurende de jaren 2009–2011 heeft
Nederland in totaal voor een bedrag van € 71,4 mln. aan de Europese
Commissie moeten terugbetalen. In diezelfde periode zijn Denemarken,
Duitsland en België respectievelijk voor in totaal € 133,9 mln., € 20,2 mln.
en € 9,3 mln. gecorrigeerd.
240
Hoe zit het met de apurement-uitgaven? Klopt het dat apurement ook op
de begroting van het ministerie van Financiën is opgenomen? Hoe
verhouden deze boetes zich tot elkaar? Gaat de regering dit terugvorderen?
In 2010 is de afspraak voor generale compensatie van EU-correcties
komen te vervallen. Voorheen werden deze financiële correcties slechts
voor een klein deel betaald uit de EL&I (LNV) begroting, het merendeel
werd door het Ministerie van Financiën uit de Algemene middelen
gefinancierd. Om het ministerie van Economische Zaken, Landbouw &
Innovatie in de gelegenheid te stellen toekomstige financiële correcties
vanuit de EU op te kunnen vangen is in 2010 een interne begrotingsreserve aangelegd en een bedrag vrijgemaakt op de aanvullende post. Het
betreft correcties op Nederlandse declaraties bij Europese fondsen voor
die gevallen, waarbij de uitvoering naar de mening van de Commissie niet
conform Europese regelgeving heeft plaatsgevonden en waarbij
Nederland geen verdere mogelijkheden meer heeft om het correctiebesluit ongedaan te maken.
Financiën (Douane) voert controles uit in het kader van het Gemeenschappelijk landbouwbeleid. Het betreft controles bij export naar derde landen.
In het verleden heeft het ministerie van Financiën door de Europese
Commissie correcties opgelegd gekregen voor niet juiste uitvoering van
deze EU-controles. Deze zijn door het ministerie van Financiën betaald.
Deze zullen ook in de toekomst door het Ministerie van Financiën worden
betaald.
241
Welke oorzaken liggen er aan ten grondslag dat Nederland de afgelopen
periode is geconfronteerd met besluiten van de Europese Commissie over

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XIII, nr. 54

73

ingediende declaraties bij Europese fondsen waarbij aanzienlijke
bedragen moeten worden terugbetaald? Welke maatregelen heeft de
regering genomen om de risico’s op toekomstige financiële correcties
zoveel mogelijk te verkleinen? Op basis van welke berekeningen en
scenario’s zijn de bedragen in het financieel overzicht bij apurement en
interne begrotingsreserve tot stand gekomen?
Implementatie en uitvoering van EU-regelgeving wordt veelal bemoeilijkt
door verschillende interpretaties van definities van begrippen in
EU-subsidieregelgeving en betrokkenheid van meerdere partijen bij de
uitvoering. Dat kan soms leiden tot voorgestelde financiële correcties. In
het merendeel van de gevallen gaat Nederland hiertegen in beroep bij het
Gerecht in Luxemburg.
Ik heb daarom de volgende maatregelen genomen:
• Actief participeren in overleg met de Europese Commissie bij de
totstandkoming van vereenvoudigde EU-subsidieregelgeving;
• Het doen van voorstellen inzake geharmoniseerde en éénduidige
definities van begrippen in EU-subsidieregelgeving;
• Het tijdig voorleggen van interpretatievragen aan de Commissie;
Implementatie en uitvoering van EU-regelgeving wordt veelal bemoeilijkt
door het ontbreken van éénduidige definities van begrippen in
EU-subsidieregelgeving en betrokkenheid van meerdere partijen bij de
uitvoering. Dat kan soms leiden tot voorgestelde financiële correcties.
Nederland maakt hierbij zoveel mogelijk gebruik van bestaande verweerinstrumenten zoals een gang naar het Bemiddelingsorgaan of het Gerecht
in Luxemburg. In de gevallen van de opgelegde financiële correcties
inzake de aardappelzetmeelregeling en het GMO groenten en fruit is
Nederland in beroep gegaan tegen het besluit van de Commissie bij het
Gerecht in Luxemburg.
Om de financiële correcties door de Europese Commissie voor de
toekomst te minimaliseren heb ik de volgende maatregelen genomen:
• Meewerken met de Europese Commissie bij de totstandkoming van
vereenvoudigde EU-subsidieregelgeving;
• Het doen van voorstellen inzake geharmoniseerde en éénduidige
definities van begrippen in EU-subsidieregelgeving;
• Het tijdig voorleggen van interpretatievragen aan de Commissie;
Verbetering van de interne organisatie ter zake van het beheer van
EU-middelen.
242
Waarom ontbreken bij begrotingsartikel 17 (groen onderwijs van hoge
kwaliteit) de streefwaarden voor het jaar 2012? Waarom wordt slechts een
streefwaarde voor het einde van de kabinetsperiode weergegeven?
Voor alle Indicatoren begrotingsartikel 17 is (naast een streefwaarde voor
het eind van de kabinetsperiode) een streefwaarde aangegeven voor het
jaar 2012. Deze waarde is aangegeven als «Raming 2012».
243
Waarom is bij artikel 17 het aantal indicatoren verminderd van 15 naar 9?
Waarom zijn voor de verdwenen indicatoren geen kengetallen in de plaats
gekomen? Op welke wijze kan de Kamer de uitvoering van dit
artikel controleren?
Slechts twee indicatoren, opgenomen in de begroting 2011, die betrekking
hebben op artikel 17, komen in de begroting 2012 niet meer terug.
Het betreft de indicatoren «Aantal groene maatschappelijke stageplaatsen» en «Aantal leerlingen VMBO-groen dat de maatschappelijke
stage heeft gevolgd». «Aantal groene maatschapelijke stageplaatsen» is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XIII, nr. 54

74

niet meer opgenomen omdat de doelstelling van het voorgaand kabinet
Balkenende inmiddels is bereikt. Ook de doelstelling «Alle leerlingen
VMBO-groen volgen de maatschappelijke stage» is inmiddels bereikt.
Voor de overige indicatoren begroting 2011 met betrekking tot artikel 17
zijn vergelijkbare indicatoren opgenomen in de begroting 2012.
Uw Kamer kan de uitvoering van artikel 17 ook controleren door middel
van de in de jaren 2012–2013 uit te voeren beleidsdoorlichting van dit
artikel.
Zes indicatoren met betrekking tot onderzoek die in de begroting 2011
onder artikel 36 waren opgenomen, zijn in de begroting 2012 opgenomen
onder de operationele doelstelling 16.4.
244
Bij het begrotingsartikel dat «verantwoord begroten»-proof is (artikel 17)
zijn de operationele doelstellingen weggelaten. Is de regering
voornemens alle operationele doelstellingen weg te laten in 2013?
Zie antwoord vraag 13.
245
Waarom is bij het artikel 17 het aantal prestatie-indicatoren sterk
verminderd?
Zie antwoord vraag 243.
246
Welke voornemens heeft de regering ten aanzien van de prestatieindicatoren bij de overige begrotingsartikelen «Landbouw en Natuur»
(artikel 16 en 18)? Welke indicatoren zullen in de begroting 2013 van EL&I
blijven, welke zullen verdwijnen? Kan de regering de voornemens
uitleggen en toelichten?
Zie antwoord vraag 12.
247
Waarom ontbreken bij het verantwoord begroten aangepaste begrotingsartikel 17 de streefwaarden voor het jaar 2012? Waarom wordt slechts een
streefwaarde voor het einde van de kabinetsperiode weergegeven?
Voor alle Indicatoren begrotingsartikel 17 is (naast een streefwaarde voor
het eind van de kabinetsperiode) een streefwaarde aangegeven voor het
jaar 2012. Deze waarde is aangegeven als «Raming 2012».
248
Kan de regering aangeven wat de ambitie is bij het aanspreken van het
bedrijfsleven op mogelijkheden voor beroepspraktijkvorming en
maatschappelijke stageplaatsen? Kan dit meetbaar gemaakt worden? Zo
nee, waarom niet?
In de agro- en foodsector is nu reeds sprake van knelpunten op de
arbeidsmarkt. In de nabije toekomst zijn grote tekorten voorzien. Het is
dus van belang jongeren te interesseren voor de beroepsmogelijkheden in
de sector. Het bedrijfsleven is hier aan zet. Dit zal haar uitwerking krijgen
in de zgn. Human Capital Agenda’s welke eind december dit jaar tezamen
met de Innovatiecontracten verschijnen in het kader van het topsectorenbeleid.
Voor de kwaliteit en beroepsgerichtheid van groene opleidingen is het van
groot belang dat er vanuit het bedrijfsleven voldoende plaatsen voor
beroepspraktijkvorming beschikbaar zijn. Via instrumenten als beroepsori-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XIII, nr. 54

75

ëntatie (o.a. snuffelstage) en maatschappelijke stages krijgen leerlingen in
het niet groene onderwijs een goed beeld van de sector.
In de sector is er groeiende interesse in het betrekken van de jeugd vanuit
maatschappelijk betrokken ondernemen. Op kleine schaal worden reeds
maatschappelijke stageconcepten toegepast in de sector.
249
Welk bedrag is gemoeid met het beleidsonderdeel «aantal studenten uit
ontwikkelingslanden opgeleid door het groene onderwijs» en hoe staat dit
in relatie tot het ontwikkelingssamenwerkingsbeleid?
Het gaat hier om studenten uit niet-EER landen die in het hoger onderwijs
bekostigd worden uit de opslag op de lump sum uit de rijksbijdrage.
Universiteiten en hogescholen ontvangen een historisch bepaald bedrag
om beursen te verstrekken aan niet EER-studenten. Daarnaast kunnen
instellingen ook collegegeld vragen aan deze studenten. Het aandeel van
studenten uit ontwikkelingslanden hierbinnen is niet te bepalen.
De scholing van studenten uit ontwikkelingslanden en de overdracht van
kennis over voedsel, water en landbouw, terreinen waarop Nederland
excelleert, sluit aan bij het actuele ontwikkelingsbeleid.
250
Klopt het dat de regering met de provincies heeft afgesproken om een
uitvoeringstoets conform artikel 2 van de Financiële verhoudingswet uit te
voeren ten aanzien van het onder artikel 18 te decentraliseren natuurbeleid? Worden bij deze uitvoeringstoets ook ecologische criteria
gehanteerd? Zo nee, waarom niet?
De in het onderhandelingsakkoord genoemde taken en activiteiten
behoeven geen uitvoeringstoets. In het akkoord is afgesproken dat bij
toekomstige maatregelen die door provincies moeten worden uitgevoerd
op basis van de evaluatie in 2016, een uitvoeringstoets plaatsvindt.
Ecologische criteria maken geen onderdeel uit van deze uitvoeringstoets.
251
Hoe wordt de latere termijn van afronding voor de EHS uit het akkoord
met de provincies (2021) vertaald naar het tempo van realisatie van de
EHS en het tempo van bezuinigingen?
In het onderhandelingsakkoord decentralisatie natuur hebben Rijk en
provincies afgesproken dat de herijkte EHS wordt afgerond in 2021. Hoe
de provincies hun inzet verdelen in de periode tot 2021 is aan hen In welk
tempo de herijkte EHS wordt gerealiseerd en welke middelen hiervoor in
welke jaren worden ingezet, is aan provincies.
252
Welke planologische status en bescherming krijgen gebieden binnen de
herijkte EHS die tussen 2018 en 2021 worden aangekocht en ingericht
tussen nu en 2018?
Vanuit het rijksbeleid is op alle gebieden die binnen de begrenzing van de
(herijkte) EHS vallen het «nee, tenzij» beschermingsregime van
toepassing: nieuwe projecten, plannen of handelingen die een significant
negatief effect hebben op de wezenlijke kenmerken en waarden van de
EHS, zijn niet toegestaan, tenzij er sprake is van een groot openbaar
belang en er geen reële alternatieven zijn. Voor gebieden met een
agrarische bestemming geldt daarbij dat alleen rekening hoeft te worden
gehouden met effecten op de actuele kenmerken en waarden en niet met
effecten op de potentiële waarden. Dat betekent dat de planologische

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XIII, nr. 54

76

bescherming over het algemeen geen beperkingen voor voortzetting of
uitbreiding van de agrarische bedrijfsvoering zal opleveren.
253
Klopt het dat de werking en het benodigde aantal EHS hectares in 2016
worden geëvalueerd?
Nee. In het onderhandelingsakkoord decentralisatie natuur is afgesproken
dat om te komen tot een besluit over de wijze waarop na 2021 de doelen
worden gerealiseerd, in 2016 wordt nagegaan welke andere maatregelen,
naast de herijkte EHS, ingezet kunnen worden om de internationale
doelen te halen.
254
Kan de regering alle berekeningen die opgesteld zijn in het kader van de
werkzaamheden van de voorzitter van de interbestuurlijke ambtelijke
regiegroep ten behoeve van de onderhandelingen over de het te
decentraliseren natuurbeleid openbaar maken?
In het onderhandelingsakkoord zijn afspraken gemaakt op hoofdlijnen.
Deze staan op zich. Berekeningen opgesteld door de verschillende
werkgroepen onder leiding van de interbestuurlijke ambtelijke regiegroep
hebben in het voortraject als achtergrondinformatie voor de onderhandelaars gediend
255
Kan de regering aangeven of en zo ja welke afspraken er in het kader van
het akkoord met het Interprovinciaal Overleg (IPO) gemaakt zijn ten
aanzien van de onderlinge verdeling tussen de provincies van de te
realiseren, in te richten of te schrappen EHS hectares?
De herijkte EHS wordt uiterlijk in 2012 door provincies planologisch
vastgelegd. Het is daarmee aan provincies om tot een onderlinge
verdeling te komen
256
Kan de regering aangeven hoe de nog te kopen en in te richten natuur in
het kader van de herijkte EHS zich verhoudt tot de aanpak van beleidsdoelstellingen zoals de verdroging en de KRW doelen? Zijn of worden er
afspraken gemaakt over de wijze waarop de provincies aan deze nationale
beleidsdoelen bijdragen?
De herijkte EHS wordt zodanig vorm gegeven dat de beleidsdoelstellingen
zoals tegengaan van verdroging, KRW-doelen en Natura 2000 daarbinnen
met prioriteit worden gerealiseerd. Vanzelfsprekend zijn de nog te kopen
en in te richten natuur binnen de herijkte EHS daar dus mede op gericht.
257
Hoeveel middelen zijn er in 2011 en daarna structureel onder de te
decentraliseren middelen voor natuur beschikbaar voor de wateropgave
van de Natura 2000 gebieden, de niet Natura 2000-gebieden (in de rest
van de EHS) en de prioritaire anti-verdrogingsgebieden?
Het bedrag dat in 2011 beschikbaar was, was onderdeel van het
ILG-budget. De provincies waren vrij om dit budget in de looptijd van de
ILG bestuursovereenkomsten te besteden. Er was dus geen sprake van
een jaarlijks budget. Met het onderhandelingsakkoord decentralisatie
natuur worden middelen van het rijk toegekend aan het Provinciefonds.
Over de hydrologische maatregelen maken betrokken partijen nadere
afspraken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XIII, nr. 54

77

258
Kan de regering bevestigen dat volgens eerdere berekeningen van de
herijkingswerkgroep beheer (IPO-Rijk) er € 250–€ 300 miljoen per jaar
nodig is voor een adequaat beheer van de te decentraliseren natuur? Kan
de regering de onderliggende berekeningen openbaar maken?
Nee. Het betreft hier ambtelijke voorbereidingen, die als achtergrondinformatie hebben gediend bij het onderhandelingsakkoord decentralisatie
natuur.
259
Kan de regering aangeven welke activiteiten er gefinancierd kunnen of
zullen worden met de naar aanleiding van het akkoord met de provincies
na 2014 beschikbaar komende aanvullende € 100 miljoen voor gedecentraliseerd natuurbeleid.
Nee. De provincies zijn vanaf 2014 financieel verantwoordelijk voor het
beheer van de EHS en voor de uitvoering van de wettelijke taken zoals
deze in de bijlage van het onderhandelingsakkoord is opgenomen. Als
onderdeel van de beschikbare provinciale middelen wordt de door het Rijk
aan het provinciefonds toe te voegen budget van € 100 mln. per jaar
ingezet.
260
Kan de regering aangeven hoeveel middelen er na afrekening van het ILG
overblijven voor natuurbeheer en hoe deze verdeeld worden?
Nee, dat kan niet voor dat de afrekening is vastgesteld. De afrekening kan
pas worden opgesteld nadat provinciale staten hebben ingestemd met het
onderhandelingsakkoord. De afrekening zal in overleg met de provincies
binnen de afgesproken kaders van het akkoord worden voorbereid.
261
Hoeveel overheidsbudget is nodig voor natuurbeheer binnen de EHS
verdeeld over agrarisch natuurbeheer, particulier natuurbeheer, terrein
beherende organisaties, ganzenbeheer en Faunafonds?
In het onderhandelingsakkoord decentralisatie natuur is opgenomen dat
provincies vanaf 2014 verantwoordelijk zijn voor de financiering van het
beheer. Het is dan aan hen dit budget te verdelen over de verschillende
onderdelen.
Ook het benodigde budget voor de eerdere jaren is afhankelijk van
provinciale besluitvorming. In 2012 en 2013 worden de ILG-middelen die
resteren ingezet voor het beheer 2011–2013 en ter financiering van harde
juridische verplichtingen die zijn aangegaan voor 20 oktober 2010. Dit is
conform afspraken in het onderhandelingsakkoord.
262
Welke middelen heeft het Rijk om provinciaal beleid bij te sturen als de
internationale doelen in het provinciale natuurbeleid onvoldoende
prioriteit krijgen?
De instrumenten voor het interbestuurlijk toezicht van de Provinciewet en
het bij de Eerste Kamer aanhangige voorstel voor de Wet Naleving
Europese regelgeving publiekrechtelijke entiteiten bieden het Rijk de
mogelijkheid om een provincie aan te spreken als internationale verplichtingen in het gedrang komen. Overeenkomstig de door het Ministerie van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties samen met de andere
overheden ontwikkelde interventieladder zal het Rijk voorafgaand aan de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XIII, nr. 54

78

inzet van deze instrumenten eerst het overleg met de betrokken provincie
aangaan.
263
Hoe is de decentralisatiekorting ten aanzien van alle onder artikel 18
vallende uitgaven verdeeld?
Zie vraag 31. De decentralisatiekorting van € 125 mln. in 2012 aflopend
naar structureel € 85 mln. uit het regeerakkoord is verwerkt op artikel 18.4
Deze middelen worden ontschot ingezet ter financiering van de afspraken
in het onderhandelingsakkoord decentralisatie natuur, onder voorbehoud
van instemming van alle provinciale staten uiterlijk 24 december 2011.
Omdat de middelen ontschot worden ingezet kan er geen specificatie
worden gegeven van de decentralisatiekorting per beleidsterrein. De
decentralisatiekorting maakt in zijn geheel onderdeel uit van de afspraken
in het akkoord.
264
Kunnen de kaders die het Rijk stelt voor natuurkwaliteit van gebieden op
grond van internationale verplichtingen concreet uiteengezet worden?
De kaders voor natuurkwaliteit van gebieden vanuit het Rijk zijn gericht op
het bereiken van een goede staat van instandhouding van de in het kader
van Natura 2000 aangewezen gebieden. Dit wordt uitgewerkt in de
beheerplannen voor de betreffende gebieden. Voor de overige natuurgebieden worden de kaders vanuit het Rijk bepaald door de bijdragen die
deze gebieden leveren aan de landelijke doelen ten aanzien van de te
beschermen habitattypen en soorten in het kader van de Vogel- en
Habitatrichtlijnen.
265
Wat zijn de criteria om soorten wel of niet op de rode lijst voor bedreigde
dier- en plantensoorten te plaatsen? Wat is de rol van internationale
biodiversiteitverplichtingen in het opstellen van de rode lijst?
De criteria worden onder meer genoemd in paragraaf 2 van de toelichting
van het besluit vaststelling van Rode lijsten flora en fauna
(Staatscourant 2004, nr. 218) en uitgebreider toegelicht in recente
zogeheten basisrapporten voor rode lijsten van bijvoorbeeld zoogdieren
en dagvlinders. Internationale verplichtingen als overweging voor het
officieel publiceren van rode lijsten staan vermeld in de considerans van
bijvoorbeeld het besluit vaststelling geactualiseerde Rode lijsten flora en
fauna (Staatscourant 2009, nr. 13201).
266
Zijn bepaalde minimale resultaten van het gedecentraliseerde natuurbeleid onmisbaar voor het realiseren van de internationale natuurverplichtingen? Zou de regering kunnen aangeven welke dit dan zijn?
In het onderhandelingsakkoord is vastgelegd dat prioriteit ligt bij
inrichting en beheer in de beheerplannen Natura2000, Kaderrichtlijn Water
en soortenbescherming. Dit is gedaan vanwege de internationale
natuurverplichtingen. Daarnaast is overeen gekomen dat binnen de
verwervingsopgave de verwervingsopgave PAS prioritair is. Binnen deze
kaders is het aan provincies om te bepalen welke resultaten onmisbaar
zijn om de internationale verplichtingen te realiseren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XIII, nr. 54

79

267
Kan de regering aangeven wat voor prestaties en inspanningen er formeel
juridisch vastgelegd zijn of worden in het kader van het decentralisatieakkoord natuur?
Ter uitvoering van het decentralisatieakkoord zullen de taken, genoemd in
bijlage 1 van het akkoord, in medebewind bij de provincies worden
neergelegd. Daarin zal het wetsvoorstel voor de Wet natuur voorzien, dat
naar verwachting in het voorjaar van 2012 bij de Tweede Kamer wordt
ingediend. Op grond van het decentralisatieakkoord zijn de provincies
verantwoordelijk voor de planologische begrenzing en bescherming van
de Ecologische Hoofdstructuur, waarvoor de Wet ruimtelijke ordening de
instrumenten biedt. De afspraken over de realisatie van de Ecologische
Hoofdstructuur uiterlijk in 2021 (de gronden zijn dan ingericht en in
beheer) en over de prioriteitstelling bij de inzet van de gedecentraliseerde
middelen en dergelijke zijn in het decentralisatieakkoord zelf juridisch
verankerd. Er zal – anders dan nu het geval is – in de toekomst niet langer
via de instrumenten gekoppeld aan een specifieke uitkering door het Rijk
op doelen en prestaties worden gestuurd: het investeringsbudget landelijk
gebied en de daaraan verbonden bestuursovereenkomsten komen te
vervallen. Naar verwachting zal in het voorjaar van 2012 een wetsvoorstel
strekkende tot het vervallen van de regeling van het investeringsbudget
landelijk gebied – zoals die thans is opgenomen in de Wet inrichting
landelijk gebied – bij de Tweede Kamer worden ingediend.
268
Klopt het dat de leefgebiedenbenadering vervalt als Rijkstaak? Zo ja, op
welke wijze wordt het behalen van de nationale en internationale
natuurdoelen dan afhankelijk van de provinciale keuze om leefgebieden
voor specifieke soorten te beschermen?
De uitvoering van de leefgebiedenbenadering was al overgedragen aan
de provincies (zie het antwoord op vraag 85). Het «onderhandelingsakkoord decentralisatie natuur» van 20 september 2011 gaat er vanuit dat
de leefgebiedenbenadering nu in het geheel vervalt als Rijkstaak. Het
behalen van nationale en internationale natuurdoelen ten aanzien van de
instandhouding van soorten kan afhangen van provinciale keuzen voor
toepassing van de leefgebiedenbenadering, voor zover de instandhouding
van die soorten direct zou worden bepaald door het wel of niet toepassen
van de leefgebiedenbenadering.
269
Welk aandeel van de jachttaken komt bij de provincies na de decentralisatie te liggen? Draagt het Rijk ook eventuele inkomsten uit de jacht over?
De verantwoordelijkheden en regelgeving ten aanzien van de jacht zijn
vastgelegd in de Flora en Faunawet. Een verdergaande decentralisatie van
jachttaken dient gestalte te krijgen in de nieuwe wet Natuur. Het voorstel
voor een nieuwe Wet natuur is thans onderwerp van maatschappelijke
consultatie. In het voorjaar van 2012 zal het wetsvoorstel natuur naar
verwachting bij het parlement worden ingediend.
270
Kan de regering een gedetailleerde opsomming geven wat zij gaat doen
om wilde dieren in Nederland voldoende ruimte te bieden, zodat afschot
van wilde dieren tot een minimum beperkt kan worden? Hoeveel geld is er
beschikbaar voor omheining van natuurgebieden, wildroosters en
dergelijke om wilde dieren zoveel mogelijk binnen de grenzen van hun
beschermd gebied te kunnen houden en waar in de begroting is dit
opgenomen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XIII, nr. 54

80

De regering kan geen gedetailleerde opsomming geven over de maatregelen en de beschikbare middelen voor het bieden van ruimte aan en het
zoveel mogelijk binnen de grenzen houden van wilde dieren in een
beschermd natuurgebied. Dit valt beiden onder de verantwoordelijkheid
van de provincies. Het is derhalve ook niet in de rijksbegroting
opgenomen.
271
Waaruit bestaan de bestuurlijk gebonden afspraken en de juridische
verplichtingen ten aanzien van de regionale ontwikkelingsmaatschappijen?
In het Regeerakkoord is opgenomen dat het kabinet het regionaal
economisch beleid en daarmee de subsidierelatie met de Regionale
OntwikkelingsMaatschappijen (ROMs) zal beëindigen. Uit hoofde van
behoorlijk bestuur is dat niet van het ene op het andere jaar te effectueren. Daarom is met de ROMs een afbouwscenario afgesproken waarbij
de subsidie in een periode van vier jaar in gelijke stappen wordt
afgebouwd. In 2012 wordt de eerste reductie van 25% gerealiseerd. Voor
2012 is een budget van € 5,55 miljoen beschikbaar. Hiervan wordt 74% als
voorschot beschikbaar gesteld (aangeduid als bestuurlijk gebonden).
Daarnaast wordt in 2012 de laatste tranche van de beschikking 2011
uitbetaald (juridisch verplicht).
272
Welke van de beschikbare middelen in operationele doelstelling 18.2. zijn
bestuurlijk gebonden en/of juridisch verplicht? Kan de regering een
uitsplitsing geven van de middelen die juridisch verplicht of bestuurlijk
gebonden zijn? Waarom is het restant van de middelen die noodzakelijk
zijn voor de uitfasering van bestaand, aflopend beleid niet juridisch
verplicht en/of bestuurlijk gebonden?
Van operationele doelstelling 18.2 zijn in 2012 de volgende instrumenten
juridisch verplicht:
Nationaal ruimtelijke opgaven € 131 mln.
• Project Mainport Rotterdam
• FES-projecten Westerschelde, Veenweidegebieden, Nieuwe Hollandse
Waterlinie, Recreatie Haarlemmermeer, Waterkwaliteit en Synergiegelden Water.
Overig € 3,9 mln.
• Afbouw Kenniscentrum Recreatie
• Veelzijdig platteland
Uitfinanciering regelingen Natuur € 0,5 mln.
• Versterking natuur- en bosbeheer bij bos- en landgoedeigenaren
(VNBL)
• Leren voor Duurzaamheid
Van operationele doelstelling 18.2 zijn in 2012 de volgende instrumenten
bestuurlijk gebonden:
Nationaal ruimtelijke opgaven € 4,9 mln.
• NURG en Maaswerken
• Waddenzee
• Deltaprogramma
Nieuwe natuurwetgeving € 2,3 mln.
• Milieu Effectrapportage (MER)
Programmatische aanpak stikstof (PAS) € 39,5 mln.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XIII, nr. 54

81

Een deel van de flexibele ruimte op art. 18.2 is bij het opmaken van de
definitieve begroting 2012 ingezet voor het budgettair tekort in 2012 op de
reeds aangegane verplichting voor het project Westerschelde (FES) en is
hiermee niet langer vrij inzetbaar, maar valt onder de categorie juridisch
verplicht.
Zoals in de begroting reeds is vermeld zijn de overige flexibele middelen
noodzakelijk voor het aangekondigde programma Natuurlijk! Ondernemen als onderdeel van de blijvende stelselverantwoordelijkheid. Over
de aanpak van dit programma en de inzet van beschikbare middelen ten
behoeve van de blijvende stelselverantwoordelijkheid zal de Tweede
Kamer na 13 december 2011 separaat per brief worden geïnformeerd.
273
Wat wordt verstaan onder blijvende stelselverantwoordelijkheid? Welke
middelen worden ingezet ten behoeve van de blijvende stelselverantwoordelijkheid? Waar staan de budgetten verantwoord? Waarom wordt een
programma ontwikkeld dat gericht is op het stimuleren van investeringen
in natuur en biodiversiteit die tegelijkertijd bijdragen aan het vestigingsklimaat en de concurrentiepositie van Nederland?
Met stelselverantwoordelijkheid wordt bedoeld dat het rijk verantwoordelijk blijft voor de internationale inzet in verplichtingen en het wettelijk
kader op het vlak van biodiversiteit en natuur.
de operationele doelen 18.2 en 18.3 hebben betrekking op middelen die
worden ingezet ten behoeve van de blijvende systeemverantwoordelijkheid. De koppeling van investeringen kan leiden tot meer economische
draagkracht onder de instandhouding en het beheer van natuur en
biodiversiteit.
274
Gaat het beheer van Staatsbosbeheer over naar de provincies? Hoe is dit
juridisch en financieel geregeld?
Ja. In het onderhandelingsakkoord rijk–provincies is afgesproken dat de
financiële verantwoordelijkheid van het beheer van de EHS naar de
provincies gaat. Dit is inclusief het beheer door Staatsbosbeheer. Het
budget «beheer binnen de EHS door Staatsbosbeheer» wordt toegevoegd
aan het provinciefonds. Hier zijn geen wijzigingen in de Wet verzelfstandiging Staatsbosbeheer voor nodig.
275
Wat is de definitie van «cultuurgrond» in het kader van de bijbehorende
vrijstelling?
Onder cultuurgrond wordt verstaan grond die bestemd is voor veeteelt,
akker-, weide-, tuin-, en bosbouw. Rietvelden, die duurzaam en bedrijfsmatig als zodanig worden geëxploiteerd kunnen ook als cultuurgrond
worden aangemerkt. Ook de ondergrond van glasopstanden wordt
eronder begrepen. De ondergrond van andere opstallen dan genoemde
glasopstanden valt niet onder de vrijstelling, evenmin als de opstallen
zelf.
276
Welke van de beschikbare middelen in operationele doelstelling 18.3 zijn
bestuurlijk gebonden en/of juridisch verplicht? Graag een nadere
uitsplitsing van de middelen die juridisch verplicht én bestuurlijk
gebonden zijn.
Van operationele doelstelling 18.3 zijn in 2012 de volgende instrumenten
juridisch verplicht:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XIII, nr. 54

82

Nationale Biodiversiteit
•
Burgereducatie
•
Beheer Kroondomeinen
Wet- en regelgeving
•
Natura2000
•
In beslag genomen goederen (IBG)
Monitoring
•
Netwerk Ecologische Monitoring (NEM)
•
WOT-IN
•
Gegevensautoriteit Natuur
Uitfinanciering regelingen Natuur
•
Budget o.a. bestemd voor de uitfinanciering van de
regelingen overlevingsplan bos en natuur (OBN),
Stimulering bosuitbreiding op landbouwgronden
(SBL), Regeling Draagvlak Natuur (RDN), Groene
Partners en tijdelijke regeling particulier natuurbeheer
(TRPN).
Overig
•
Budget o.a. bestemd voor verplaatsing van de
Amerikaanse ambassade, Floriade en UILLNbeschikking SAN
Van operationele doelstelling 18.3 zijn in 2012 de
volgende instrumenten bestuurlijk gebonden:
Nationale Biodiversiteit
•
SBB, beheer buiten EHS
•
SBB, publieksvoorlichting en organisatiekosten€ 24,8 mln.
•
Caribisch Nederland
•
Invasieve soorten
Mariene Biodiversiteit
•
Kaderrichtlijn Mariene strategie/Noordzee
Internationale Biodiversiteit
•
Programma Biodiversiteit + Cites

€ 1,8 mln.
€ 0,4 mln.
€ 9,2 mln.
€ 0,8 mln.
€ 2,3 mln.
€ 0,4 mln.
€ 1,8 mln.
€ 5,3 mln.

€ 1,9 mln.

€ 11,5 mln.
€ 0,6 mln.
€ 1,0 mln.
€ 2,0 mln.
€ 1,4 mln.

277
Hoe verbindt de regering agenda’s van de regio’s met die op nationaal en
Europees niveau? Welke ruimtelijke knelpunten zijn er op het vlak van
vestigingsklimaat en hoe worden deze aangepakt door Rijk en regio?
Alle topsectoren kennen een ruimtelijke concentratie in clusters. Decentrale overheden kunnen goed beoordelen wat clusters nodig hebben voor
een concurrerend bedrijfsleven. Rijk en regio vergroten het effect van de
topsectorenaanpak door hun krachten te laten aanvullen. Decentrale
overheden zijn daarom betrokken bij deze topsectorenaanpak om het
bedrijfsleven maximaal te faciliteren. Dit is dus gunstig voor Nederland en
voor de regio’s. De bijdrage van de regio’s aan de (nationale) topsectorenagenda staat beschreven in de kabinetsreactie van deze zomer.
Op Europees niveau is voor de aansluiting tussen Rijk en regio voor de
clusters met name het cohesiebeleid van belang, maar ook het Europees
Kaderprogramma voor Onderzoek en Technologische ontwikkeling met
het deelprogramma Kennisregio’s. Het cohesiebeleid in de huidige
periode sluit in het algemeen aan op de topsectorenaanpak en dit is ook
de invalshoek van Nederland op de Commissievoorstellen voor het
cohesiebeleid na 2014. Ook de grensoverschrijdende programma’s
moeten gaan bijdragen aan grensoverschrijdende clustersamenwerking.
Niet alleen voor de afzonderlijke topsectoren is winst te boeken door de
samenwerking tussen rijk en regio te optimaliseren. Die winst is ook te
behalen op meer overkoepelende thema’s. De overheid als launching
customer en een integrale reisagenda van rijk en regio zijn hiervan enkele
voorbeelden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XIII, nr. 54

83

Met de provincies en relevante steden worden afspraken gemaakt om
beleid van Rijk en regio elkaar te doen versterken, af te stemmen en
versnippering tegen te gaan. Hiervoor is in januari bestuurlijk overleg per
landsdeel gepland, waarbij landsdelige actieagenda’s zullen worden
vastgesteld. Tevens zullen daarbij afspraken worden gemaakt over het
vervolg. De landsdelige actieagenda’s worden opgesteld door rijk,
provincies en betrokken steden in overleg met de topsectoren.
Naast deze overleggen over landsdelige actieagenda’s heeft het Rijk en de
regio twee keer per jaar overleg in het kader van het MIRT. Hier worden
meerjarige infrastructurele en ruimtelijke opgaven besproken.
278
Zijn de (voorlopige) resultaten van de landsdelige structuurfondsprogramma’s en de grensoverschrijdende programma’s al bekend? Zo ja,
graag een uitsplitsing van de resultaten per programma.
De uitvoering van de landsdelige structuurfondsprogramma’s en de
grensoverschrijdende programma’s (EFRO Doelstelling 2 en 3) is nog
volop gaande, de meeste projecten zijn daarmee nog volop bezig. Voor de
landsdelige programma’s (doelstelling 2) is recentelijk een midterm
evaluatie uitgevoerd waarin o.a. is onderzocht in hoeverre de
programma’s inhoudelijk en financieel op koers liggen. Conclusie van de
midterm evaluatie is dat de EFRO middelen goed worden benut om
bestaand nationaal en regionaal beleid te versterken. Conform de ambitie
wordt ruim 60% van de middelen besteed aan innovatieve projecten. Alle
regio’s zijn in staat gebleken om veelbelovende projecten te verwerven,
ondanks het feit dat men hier aanvankelijk gematigd optimistisch over
was vanwege de economische recessie. Ook is het positief dat ten
opzichte van de vorige programmaperiode er over het algemeen grotere
projecten gesubsidieerd worden met een gemiddelde EFRO bijdrage
tussen de € 0,6 mln. en € 1,6mln.. Het betreft vooral samenwerkingsprojecten gericht op innovatie maar ook fysieke projecten zoals de herstructurering van bedrijventerreinen en stedelijke vernieuwing.
Ook voor de grensoverschrijdende programma’s (doelstelling 3) geldt dat
de focus van de projecten is gericht op innovatie en versterking van de
regionale concurrentiekracht. Zo wordt bijvoorbeeld binnen het
programma Euregio Maas-Rijn 65% van de EFRO middelen besteed aan
innovatieve projecten. Ook de tendens dat gemiddeld genomen wat
grotere projecten gehonoreerd worden, is zichtbaar in de grensoverschrijdende programma’s.
279
Hoe wil de regering concreet inzetten op minder regels en minder lasten
en «natuurondernemerschap» stimuleren?
Door Green Deals te sluiten met voorlopende bedrijven die investeren in
behoud en ontwikkeling van natuur en biodiversiteit wil de regering deze
bedrijven, die daarmee bijdragen aan «groen en groei», ondersteunen. De
casuïstiek moet uitwijzen of naast het generieke bedrijfslevenbeleid
aanvullende faciliteiten nodig zijn om «natuurondernemerschap» te
ondersteunen.
280
Is de streefwaarde van 100 voor de soortenindicator een reële streefwaarde met voortschrijdend inzicht?
De streefwaarde 100 is een op basis van voortschrijdend inzicht zo
realistisch mogelijke vertaling van de formele beleidsambitie. De formele
ambitie stelt immers dat in 2020 voor alle in 1982 in Nederland van nature
voorkomende soorten de condities voor instandhouding duurzaam

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XIII, nr. 54

84

aanwezig dienen te zijn, hetgeen ook aansluit bij de vigerende EU-ambitie
om het biodiversiteitsverlies en de achteruitgang van ecosysteemdiensten
in de EU uiterlijk in 2020 tot staan te brengen en, voor zover dit haalbaar
is, ongedaan te maken. De indicator gaat er vanuit dat de geselecteerde
soorten in verloop van tijd niet in een nog sterkere mate mogen zijn
bedreigd dan ze nu al zijn.
281
Kan de regering concrete voorbeelden geven hoe het innovaties door
Nederlandse bedrijven wil uitlokken om de impact van Nederlandse
bedrijven op internationale biodiversiteit verder terug te dringen?
De overheid stimuleert op verschillende wijzen het bedrijfsleven tot
innovatief handelen op het gebied van internationale biodiversiteit.
Allereerst zet de regering zich met het topsectorenbeleid in op het
stimuleren van duurzame innovaties. Belangrijk hierbij is de publiekprivate samenwerking. De overheid financiert in dit verband het Initiatief
Duurzame handel (IDH), gericht op het verduurzamen van een groot
aantal ketens, zoals soja, palmolie, cacao, hout, koffie, thee, aquacultuur.
Hierin zijn afspraken over biodiversiteit opgenomen. Recent zijn daarbij
gekomen de zgn. green deals, zoals degene die gericht is op een zgn.
Community of Practice «Bedrijven en biodiversiteit».
Certificering is een belangrijk instrument om handelsketens te verduurzamen, inclusief het behoud van biodiversiteit wereldwijd. Er lopen tal van
initiatieven op dit terrein (denk aan bijv. FLEGT, PEFC- en FSC-keurmerken
voor hout en MSC voor vis). De overheid financiert kennisontwikkeling en
communicatie over zowel proces als inhoud (zie publicaties Ulucus en
WUR-DLO over biodiversiteit en handelsketens uit 2010). In de zgn. round
tables, overlegfora tussen producenten, afnemers en overheden ter
bevordering van duurzaam grondstoffen gebruik en handel, is het behoud
van biodiversiteit geagendeerd. Af te sluiten convenanten of overeenkomsten tussen de verschillende partijen ter bevordering van een
duurzame productie komen zo ook ten goede aan het behoud van
internationale biodiversiteit.
De overheid bevordert tevens de ontwikkeling en toepassing van
innovatieve kennis op het snijvlak van biodiversiteit en bedrijven. Zo
worden samen met bedrijven zgn. business cases onderzocht voor
biodiversiteit bevorderend ondernemen. Er worden tevens kansrijke pilots
uitgewerkt waarin ecosysteemdiensten door het bedrijfsleven worden
gecofinancierd. Ook communicatie en educatie over biodiversiteit worden
door de overheid gefinancierd met als doel het bedrijfsleven door het
«biodiversiteit inclusief» denken en handelen een voorsprong te geven op
hun concurrenten.
Tot slot stimuleert de overheid het in stand houden van de genetische
biodiversiteit bij de vermeerdering van plantmateriaal en zaai- en
pootgoed. Door autochtoon plantmateriaal en zaaigoed te vermeerderen
wordt voorkomen dat enkele soorten dominant worden over grote delen
van de wereld en de plaatselijke biodiversiteit aantasten. De overheidsbijdrage aan inhoud en communicatie over de gecertificeerde rassenlijst
stimuleert het bedrijfsleven tot duurzaam gebruik van genetische
bronnen.
282
Hoe wil de regering in het kader van de PAS achteruitgang van de
biodiversiteit in Natura 2000 bewerkstelligen en er tegelijkertijd zorg voor
dragen dat de economische ontwikkeling in gebieden doorgang kan
blijven vinden? Is al bekend welke gebieden nog ontwikkelingsruimte
krijgen via de PAS? Graag een overzicht van deze gebieden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XIII, nr. 54

85

In de PAS worden afspraken gemaakt over daling van de stikstofdepositie
en de uitvoering van de maatregelen uit de herstelstrategieën voor 133
stikstofgevoelige Natura2000-gebieden. Deze combinatie moet minimaal
leiden tot het stoppen van verdere achteruitgang en in voorkomende
gevallen tot het inzetten van herstel. Binnen dit kader komt ontwikkelruimte beschikbaar. Inzet is voor alle gebieden ontwikkelruimte
beschikbaar te laten komen met de PAS. Ik zal u hierover informeren via
de gevraagde TK-brief inzake de Programmatische Aanpak Stikstof.
283
De regering is voornemens om de projecten Mooi en Vitaal Delfland,
Nieuwe Hollandse Waterlinie, Veenweidegebieden en Haarlemmermeer
gefaseerd te decentraliseren. Hoe ziet de fasering er per project uit?
De projecten Mooi en Vitaal Delfland en de Nieuwe Hollandse Waterlinie
staan klaar voor decentralisatie en zullen zo snel als technisch mogelijk
gedecentraliseerd worden; het Nota Ruimte-project Westelijke
Veenweiden wordt geactualiseerd en herijkt en zal naar verwachting in
2012 gedecentraliseerd worden. Het project Westflank Haarlemmermeer
verkeert in een fase van heroriëntatie; decentralisatie is vooralsnog niet
aan de orde.
284
Hoeveel projecten en gelden worden uit het Fonds Economische
Structuurversterking (FES) gedecentraliseerd naar de provincies? Wie
heeft de eindverantwoordelijkheid? Om welke projecten en hoe veel geld
gaat het?
Een deel van de ILG middelen uit het FES fonds zijn toegevoegd aan de
EL&I begroting. Uiterlijk 2014 zijn de volgende voormalige FES-projecten
en de bijbehorende middelen gedecentraliseerd, waarmee:
De eindverantwoordelijkheid gaat over naar de provincies
FES projecten (bedragen * mln.)

2011

Greenports West Nederland en Venlo
Mooi en Vitaal Delfland
Nieuwe Hollandse Waterlinie
Westelijke veenweiden (v.a. 2012)

15,1
3,3
9,6

2012

2013

2014

3,3
12,6
27,6

3,3
7
30,9

7,3
1,4
31,2

285
Wanneer wordt in 2012 het wetsvoorstel voor de nieuwe Wet Natuur
ingediend in de Tweede Kamer?
De verwachting is dat het wetvoorstel in het voorjaar bij de Tweede Kamer
wordt ingediend.
286
Hoeveel hectare EHS moeten er nog worden verworven om te kunnen
voldoen aan de internationale verplichtingen op gebied van water?
De totale verwervingsopgave om te kunnen voldoen aan de internationale
verplichtingen is 17 000 hectare. Deze opgave is inclusief water en als
zodanig opgenomen in het onderhandelingsakkoord decentralisatie
natuur.
287
Wat was de deadline voor het aanmelden van de aanwijzigingsbesluiten
Natura 2000 gebieden?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XIII, nr. 54

86

De aanmelding van een groot deel van de Natura 2000 gebieden is
geschied in 2004. De deadline voor het definitief aanwijzen van gebieden
is zes jaar na de aanmelding. December 2010 was daarmee de deadline
voor een groot deel van de gebieden
288
Is het gereserveerde budget voor de PAS voldoende, gelet op de stand
van zaken van de opzet en afronding van de PAS?
Zie antwoord op vraag 135.
289
Met welk standaard kostenmodel worden de kosten van de administratieve lasten van regelgeving voor natuur, specifiek de Natuurbeschermingswet en de Flora- en faunawet, berekend?
Ook voor de natuurregelgeving wordt het Standaard Kosten Model (SKM)
gehanteerd waarmee de administratieve lasten sinds 2002 rijksbreed
worden becijferd. Deze methode is vastgelegd in het document «Meten is
weten II; Handleiding voor het definiëren en meten van administratieve
lasten voor het bedrijfsleven». Deze methode wordt tevens gehanteerd
ten behoeve van de Actaltoets, de Bedrtijfseffectentoets (BET) en in de
verplichte regeldrukparagraaf in de toelichting bij nieuwe of wijzigende
wet- en regelgeving (zie: «Aanwijzingen voor de regelgeving»,
artikelen 212 en 256).
290
Wanneer wordt de Tweede Kamer geïnformeerd over de aanpak en de
inzet van beschikbare middelen ten aanzien van het Programma
«Natuurlijk! Ondernemen»?
Uw Kamer wordt spoedig over de aanpak en inzet van de middelen
geïnformeerd. Op 13 december zal ik het advies van de Taskforce
Biodiversiteit in ontvangst nemen en onderteken ik een aantal green deals
op het gebied van ondernemen en biodiversiteit. Ik wil dan ook mijn
verdere plannen op het gebied van Natuurlijk!Ondernemen bekend gaan
maken.
291
Kan een uiteenzetting worden gegeven van de middelen die worden
ingezet voor onderzoek naar de wetenschappelijke onderbouwing van
natuur- en biodiversiteit?
Globaal zijn er middelen voor een aantal kennissporen te onderscheiden
voor het beleidsveld natuur en biodiversiteit. Dit zijn
1. Middelen voor internationaal verplichte rapportages.
2. Middelen voor onderbouwing beleid en vragen ten aanzien van
specifieke problematiek zoals de Programmatische Aanpak Stikstof.
3. Funderend lange termijn onderzoek door DLO;
4. Middelen voor monitoring. Het voornaamste deel wordt uitgevoerd
door de Particuliere gegevensinwinnende organisaties (PGO’s).
5. Middelen voor het Kennisnetwerk Ontwikkeling en Beheer Natuurkwaliteit, specifiek voor beheer en natuurherstel (tot 2014).
6. Ook de capaciteit die het PBL ter beschikking bij DLO heeft horen tot de
kennismiddelen.
7. Veel onderzoeksvragen hebben betrekking op het grensvlak van natuur
en landbouw, natuur en visserij, natuur en economie. Er worden geen
middelen ingezet voor fundamenteel ecologisch onderzoek.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XIII, nr. 54

87

292
Uit welke middelen wordt de Rijksadviseur gefinancierd?
In de begroting 2012 valt de Rijksadviseur voor het Landschap onder
artikel 18: Natuur en Regio, doelstelling 18.2: wederzijds versterken van
ecologie en economie – Overig.
293
Wanneer worden het natuurbeleidsplan en de bescherming van de
Sababank geïmplementeerd?
In oktober is gestart met de ontwikkeling van het Natuurbeleidsplan
Caribisch Nederland 2012–2017. Het voornemen is om het plan gereed te
hebben in april 2012 waarna met de implementatie gestart kan worden.
In december 2010 heeft de Staatssecretaris de Sababank aangewezen als
natuurpark op grond van de Wet grondslagen natuurbeheer en
bescherming BES. Tegelijk met de aanwijzing is een ankerverbod
ingesteld voor de bescherming van de Sababank. Daarnaast is dit jaar
gestart met de uitvoering en implementatie van het beheerplan mariene
biodiversiteit en visserij voor de exclusieve economische zone (EEZ) in
Caribisch Nederland. Het beheer en de bescherming van de Sababank
maakt hier een onderdeel van uit.
294
Kan de regering een verklaring geven voor het bijzondere kasritme van de
middelen van doelstelling 18.3. «Behouden van de internationale/
nationale biodiversiteit en versterken van onze natuur» in het financieel
overzicht met een daling in 2013 en een toename in 2015?
Het bijzondere kasritme van de middelen van doelstelling 18.3 wordt
veroorzaakt door een wijziging in het kasritme die heeft plaatsgevonden
op het budget voor Natura 2000 (zie antwoord op vraag 9 bij de internetbijlage). De meerjarenraming voor Natura 2000 wordt middels een
kasverschuiving in lijn gebracht met de voorziene uitgaven voor de
Europees verplichte implementatie van Natura 2000. Om de planning voor
2011 en verder waar te kunnen maken is er in de jaren 2011 en 2012 meer
budget nodig en in de jaren 2013 en 2014 minder. De middelen voor 2015
zijn geraamd op het huidige niveau.
295
Waarom zijn voor Staatsbosbeheer buiten EHS vanaf 2014 geen middelen
meer gereserveerd voor beheer? Worden deze middelen overgedragen
naar de provincies? Waar bestaan uitgaven bij Staatsbosbeheer/
Publieksvoorlichting en organisatiekosten precies uit?
In het regeerakkoord is afgesproken dat gronden van Staatsbosbeheer
buiten de Ecologische Hoofdstructuur in beginsel worden verkocht. Om
die reden heeft Staatsbosbeheer geen middelen meer nodig voor het
beheer van die gebieden. Het is aan de provincies of zij het beheer van die
gebieden in de toekomst nog wil financieren.
Bij publieksvoorlichting gaat het om gastheerschap, natuurinfocentra,
publiekscommunicatie, aanwezigheid van voorlichters in het veld,
excursies en educatie. De organisatiekosten bestaan vooral uit de kosten
die Staatsbosbeheer maakt op het gebied van algemene sturing,
innovatie, beleidsondersteuning- en advisering, waterschapslasten,
schouwkosten, OZB en tenslotte indirecte kosten zoals bosontsluitingswegen, infrastructuur, bedrijfsgebouwen, enzovoorts.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XIII, nr. 54

88

296
In het Financieel overzicht is de meerjarenreeks Regelingen Natuur
opgenomen. Uit welke regelingen bestaat deze reeks?
In de meerjarenreeks Regelingen Natuur zijn uitfaseringen opgenomen
van reeds eerder beëindigde regelingen. Het gaat om de regeling
historische buitenplaatsen, de regeling effectgerichte maatregelen, de
regeling draagvlak natuur, de regeling besluit ontwikkeling landschappen,
regeling stimulering bosuitbreiding op landbouwgronden en de tijdelijke
regeling particulier natuurbeheer.
297
Waarom is er een structurele reeks van 0,0 opgenomen van de
BTW-compensatie in het financieel overzicht?
In artikel 18.4 (Te decentraliseren) zijn de middelen opgenomen die
onderdeel uitmaken van het financieel kader voor decentralisatie. Deze
bestaat uit resterende middelen Investeringsbudget Landelijk Gebied (ILG)
en de Ecologische Hoofd Structuur. Onder de oorspronkelijke
ILG-afspraken was er sprake van uitfinanciering van BTW compensatie
voor in totaal € 84 mln. voor de periode 2007 tot en met 2013. Deze
middelen zijn opgenomen in artikel 18.4. Deze middelen zijn derhalve niet
structureel toegevoegd.
298
Heeft de regering een voorziening opgenomen in de begroting als de
verkoop van grond van Staatsbosbeheer buiten de EHS niet wordt
gehaald voor 2014? Zo ja, hoeveel middelen zijn er gereserveerd en waar
is deze post opgenomen in de begroting?
Nee, hiervoor is geen voorziening opgenomen. Zoals ik heb aangegeven
(TK 2010–2011, 29 659, nr. 69) wordt de taakstelling gehaald.
299
Welke beheersplannen zijn een Rijksaangelegenheid en hoe ver zijn deze?
Kan de regering een stand van zaken per beheerplan geven?
Het rijk is voortouwnemer voor 65 beheerplannen inclusief de 4 mariene
gebieden. Naast dit voortouwnemerschap is het rijk mede bevoegd gezag
bij het merendeel van de Natura 2000-gebieden: het gaat afgerond om 80
beheerplannen waar de provincies het voortouw voor hebben. Van de
rijksvoortouwbeheerplannen is er 1 beheerplan definitief vastgesteld voor
de Voordelta en 1 in ontwerp voor Deelen. Verder zijn er 58 rijksvoortouwbeheerplannen in ontwikkeling en is voor 5 gebieden het beheerplanproces formeel nog niet niet opgestart. Hier vallen ook de mariene
gebieden onder, waar parallel aan de aanwijzing wel volop gewerkt wordt
aan het vormgeven van de benodigde visserijmaatregelen.
Van de 101 provinciale voortouwbeheerplannen – waarvan het rijk voor 80
beheerplannen mede bevoegd gezag is – is er 1 definitief beheerplan voor
Oudeland van Strijen. Twee beheerplannen zijn in ontwerp vastgesteld,
namelijk voor Groote Wielen en Broekvelden, Vettenbroek en Polder Stein.
Naar verwachting volgen er voor het einde van dit jaar nog 3 beheerplannen in ontwerp. 88 provinciale beheerplannen zijn in ontwikkeling.
Voor 8 beheerplannen is het proces nog niet opgestart.
300
Waarom stijgen de subsidies voor beheer Kroondomeinen van
€ 0,4 miljoen in 2011 naar € 0,6 miljoen in 2012? Wat valt hieronder? In

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XIII, nr. 54

89

welke mate wordt de jacht hiermee gesubsidieerd, welke vormen van
jacht betreft dit (plezierjacht, beheersjacht) en wie zijn de uitvoerders?
Binnen de subsidie Kroondomein wordt aan de Kroondrager conform de
Wet op het Kroondomein subsidie gegeven voor beheer en instandhouding van het Kroondomein. Bij het verstrekken van deze subsidie
wordt nauw aangesloten bij vigerende subsidies voor (agrarisch)
natuurbeheer. De stijging van het budget is primair te verklaren doordat
provincies de overstap van het Programma beheer naar het Subsidiestelsel natuur- en landschapsbeheer hebben doorgevoerd. Jacht en
wildbeheer worden niet gesubsidieerd.
301
Zijn er al resultaten bekend van de evaluatie Biodiversiteit 2008–2011? Zo
ja, wanneer wordt de Tweede Kamer geïnformeerd over een eventuele
voortzetting van dit programma en de inzet van beschikbare middelen?
Op basis van welke criteria wordt besloten of dit programma wordt
voortgezet?
De resultaten van de evaluatie van het Beleidsprogramma Biodiversiteit
2008–2011 komen begin 2012 beschikbaar. Mede op basis van deze
evaluatie zal ik u in het voorjaar 2012 nader informeren over de wijze
waarop opvolging aan het programma wordt gegeven.
302
Welke middelen zijn na de decentralisatie van het natuurakkoord
beschikbaar vanuit het Rijk en voor welke doeleinden?
De te decentraliseren middelen als gevolg van het natuurakkoord staan
opgenomen onder operationeel doel 18.4. Er is na de decentralisatie nog
steeds sprake van een blijvende verantwoordelijkheid van het Rijk voor
internationale verplichtingen op het vlak van biodiversiteit en natuur. De
operationele doelen 18.2 en 18.3 hebben betrekking op middelen die
worden ingezet ten behoeve van deze blijvende systeemverantwoordelijkheid.
303
In de begroting zijn nauwelijks operationele doelen neergezet, kan de
regering aangeven wat de operationele doelen zijn die worden beoogd
met de begroting voor aankomend jaar, op het gebied van:
a) Behoud aan biodiversiteit;
b) Afname van bedreigde soorten;
c) Verduurzaming van productie van voedsel;
d) Verduurzaming van consumptie van voedsel;
e) Afname van gebruik van chemische bestrijdingsmiddelen;
f) Sluiten van kringlopen;
g) Bevordering van agrobiodiversiteit;
h) Verduurzaming houtketen?
In de begroting staan op het gebied van natuur en biodiversiteit twee
operationele doelen die invulling geven aan a) behoud van biodiversiteit,
b) afname van bedreigde soorten en h) verduurzaming van de houtketen.
Het betreft operationeel doel 18.2 «Wederzijds versterken van ecologie en
economie» en operationeel doel 18.3 «Behouden van de inter-/nationale
biodiversiteit en versterken van onze natuur». Onder deze doelen staan de
maatregelen beschreven die bijdragen aan het realiseren van die
operationele doelen.
Met operationeel doel 16.1 «Versterking concurrentiekracht en verduurzaming agroketens en visserij», 16.2 «Borgen voedselveiligheid en
-kwaliteit» en 16.3 «Plant- en Diergezondheid» wordt invulling gegeven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XIII, nr. 54

90

aan c) Verduurzaming van productie van voedsel, d) Verduurzaming van
consumptie van voedsel, e) Afname van gebruik van chemische bestrijdingsmiddelen en g) Bevordering van agrobiodiversiteit.
Het sluiten van kringlopen is een algemeen uitgangspunt voor duurzame
ontwikkeling en behoud van biodiversiteit. Hier zijn in de begroting van
EL&I geen operationele doelen aan verbonden.
304
Op welke manier worden de 20 aanbevelingen van de COP10 van het
Biodiversiteitsverdrag geïmplementeerd en welke planning hanteert de
regering hiervoor?
Het kader voor de Nederlandse bijdrage aan het bereiken van de doelen
van het Strategisch Plan van het Biodiversiteitsverdrag wordt gevormd
door het vigerende Beleidsprogramma Biodiversiteit 2008–2011. Het
kabinet wil bereiken dat de maatschappelijke en economische waarde van
het behoud en duurzaam gebruik van biodiversiteit meer wordt meegewogen bij het (economisch) handelen. Daarom legt het kabinet extra
accenten op het verduurzamen van handelsketens, het inzichtelijk maken
van de waarden van ecosysteemdiensten, de vergroening van het
Gemeenschappelijk Landbouw- en Visserijbeleid en de voorzieningszekerheid van grondstoffen en natuurlijke hulpbronnen.
In de EU biodiversiteitsstrategie wordt de Europese bijdrage aan de
implementatie van het Strategisch Plan vormgegeven. Naar verwachting
zal de Milieuraad van 19 december aanstaande conclusies aannemen over
die strategie. De Nederlandse inzet hiervoor is eerder aan uw Kamer
gestuurd (Vergaderjaar 2010–2011, 26 407, nr. 58).
305
Welk budget is er beschikbaar voor de terreinbeherende organisaties in
het kader van Natura 2000 en EHS? Aan welke voorwaarden is dit
verbonden en waar is dit in de begroting opgenomen?
Het budget dat beschikbaar is voor de terreinbeherend organisaties in het
kader van Natura 2000 en EHS is afhankelijk van provinciale besluitvorming. In 2012 en 2013 worden ILG middelen die resteren in 2011 tot
2013, ten dele ingezet voor dit doel.
306
Hoeveel geld is er beschikbaar voor de uitvoering van Natura 2000? Waar
in de begroting zijn deze budgetten opgenomen?
In 2012 zijn voor de uitvoering van Natura 2000 binnen de begroting van
het Ministerie van EL&I € 9,2 mln. aan programmagelden begroot (op
artikel 18.3) en € 39,5 mln. begroot voor de Programmatische Aanpak
Stikstof (PAS), op artikel 18.2.
Dit laatste bedrag vloeit voort uit de 120 mln. uit het regeerakkoord die
voor de realisatie van de PAS zijn opgenomen. Deze middelen zijn
bedoeld voor een versnelling van de aanpak van de stikstofproblematiek
en achterstallig onderhoud op dit vlak.
De beheersmaatregelen voor Natura 2000 worden in 2012, conform het
decentralisatieakkoord, evenals de overige beheersmaatregelen natuurbeleid door het rijk gefinancierd uit de restant-middelen uit het ILG.
307
Kan er uiteenzetting worden gegeven van de succesvolle aanvragen van
LIFE+ aanvragen in Nederland? In hoeverre maakt Nederland gebruik van
de mogelijkheid tot het aanvragen van LIFE+ subsidie in verhouding tot
andere lidstaten?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XIII, nr. 54

91

Voor een overzicht van toegekende Nederlandse LIFE+ aanvragen zie:
http://ec.europa.eu/environment/life/countries/thenetherlands.html. Elke
lidstaat heeft een nationale enveloppe die indicatief is maar niet automatisch aan de lidstaat wordt toegekend. Voor Nederland is deze indicatieve
allocatie circa 8 miljoen euro per jaar. De feitelijk toegekende subsidies
fluctueren van jaar tot jaar maar Nederland weet haar enveloppe
gemiddeld over de jaren genomen maximaal te benutten. Er zijn daarbij
geen significante verschillen aan te geven tussen het succes van de
lidstaten onderling.
308
Hoe ziet in het kader van decentralisatie van natuur de samenwerking
tussen Staatsbosbeheer en de provincies eruit? Worden provincies
opdrachtgever van Staatsbosbeheer op het gebied van beheer van
Staatsbosbeheergebieden? Welke rol neemt het ministerie van EL&I in dit
geheel, aangezien het ministerie van EL&I eigenaar is van Staatsbosbeheer?
Er wordt sprake van een subsidierelatie met de provincies in plaats van
een opdrachtrelatie. Staatsbosbeheer komt in dezelfde positie t.o.v. de
provincies als andere, particuliere terreinbeherende organisaties.
Het Ministerie van EL&I blijft verantwoordelijk voor de organisatie
Staatsbosbeheer. Vanuit die rol financiert het Ministerie de organisatiekosten en zaken die van rijksbelang zijn, zoals voorlichting en educatiekosten. Voor het beheer zal Staatsbosbeheer, net als de andere terreinbeheerders, subsidie moeten aanvragen bij de Subsidieregeling Natuur en
Landschap (SNL) bij de provincies.
309
Welke eigendomsgronden beheert Staatsbosbeheer in de EHS, buiten de
EHS en Natura 2000? Kan de regering een nader overzicht gespecificeerd
naar eigendomsgronden in de EHS, buiten de EHS en Natura 2000 geven?
Hoe ziet het budget voor de eigenaarslasten van Staatsbosbeheer er
precies uit? Kan de regering een kostenoverzicht van de eigenaarslasten
van Staatsbosbeheer geven?
In de EHS:
Waarvan N2000:
Buiten de EHS:

204 000 ha
132 000 ha
17 000 ha

De eigenaarslasten bestaan vooral uit de kosten die Staatsbosbeheer
maakt op het gebied van algemene sturing, innovatie,
beleidsondersteuning- en advisering, waterschapslasten, schouwkosten,
OZB en ten slotte indirecte kosten zoals bosontsluitingswegen, infrastructuur, bedrijfsgebouwen, enzovoorts.
In mln. Euro
eigenaarslasten SBB

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

24,6

24,7

24,8

24,6

24,6

24,6

24,6

310
Op welke manier wordt de Kaderrichtlijn Mariene Strategie geïmplementeerd en welke planning hanteert de regering hiervoor?
De staatssecretaris voor Infrastructuur en Milieu is eerstverantwoordelijk
voor de implementatie van de Kaderrichtlijn Mariene Strategie. De
staatssecretaris voor EL&I is medeondertekenaar in verband met de
verantwoordelijk voor mariene biodiversiteit en visserij. De kaderrichtlijn
wordt nationaal geïmplementeerd conform de procedure van het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XIII, nr. 54

92

Waterbesluit. In het voorjaar van 2012 neemt het kabinet een ontwerpbesluit over de goede milieutoestand van het Nederlandse deel van de
Noordzee in 2020, met bijbehorende milieudoelen en indicatoren. Na een
ter inzagelegging van 6 weken, neemt het kabinet in de zomer van 2012
een definitief besluit. Uiterlijk in 2014 volgt een monitoringsprogramma
en uiterlijk in 2015 een programma van maatregelen voor die onderdelen
van de strategie waar een aanvullende beleidsopgave ligt bovenop
vigerend beleid.
311
Wat is de stand van zaken in het ecologisch onderzoek naar de neveneffecten van windenergie op zee, wat wordt hier in 2012 mee gedaan en
wanneer ontvangt de Kamer de resultaten ervan?
Momenteel vindt een vertaalslag plaats van de resultaten van de shortlist
onderzoeken ecologische monitoring wind op zee naar het beleid. De
consequenties van de nieuwe inzichten die de shortlistonderzoeken
opleveren, hebben met name betrekking op toekomstige vergunningverlening wind op zee. De Tweede kamer zal begin 2012 door de staatssecretaris van I en M worden geïnformeerd over de resultaten van de shortlistonderzoeken en van de doorwerking hiervan naar het beleid.
312
Kan de regering aangeven hoeveel geld er beschikbaar is voor de
handhaving van de regelgeving omtrent de Convention on International
Trade in Endangered Species of Wild Flora and Fauna (CITES)? Welke
kennis is vereist van de ambtenaren die zich bezig houden met de
handhaving van CITES regelgeving?
Voor de handhaving van de regelgeving omtrent CITES is in 2012
€ 2,39 mln. beschikbaar. Voor het tweede deel van de vraag verwijs ik
naar mijn antwoord op de dezelfde vraag die is gesteld over de
EL&I-begroting 2011 (vraag 71, Kamerstuk 32 500 XIV, nr. 9).
313
Wanneer verwacht de minister dat de Europese regelgeving over
invasieve exoten gereed is?
De Europese Commissie streeft er naar om in het derde kwartaal van 2012
een eerste concept regelgeving te publiceren. Met deze publicatie start de
codesicieprocedure. Naar verwachting zal in 2013 formele goedkeuring
door de Europese Unie plaatsvinden en inwerkingtreding vermoedelijk in
2014.
314
Hoe gaat de regering bewerkstelligen dat de illegale handel in exotische
dieren effectiever zal worden bestreden, aangezien er in de begroting
geen enkele activiteit staat waaruit deze verhoogde effectiviteit concreet
blijkt?
De handel in exotische diersoorten zal in 2012 effectiever worden, door
een slimmere inzet van de beschikbare mensen en middelen. Dat vindt
plaats door uitvoering van drie extra activiteiten in 2012:
− een ICT-voorziening die in 2012 in werking treedt en die de vijf partijen
in de Cites-handhaving (Douane, Politie, Openbaar Ministerie, de
nVWA en Dienst Regelingen) in staat stelt de handhavingsgegevens
vaker en gemakkelijker uit te wisselen;
− een evaluatie en herijking van de interventiestrategie Cites door de
auditdiensten van de vijf betrokken handhavingspartijen;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XIII, nr. 54

93

− een consultatie van externe partijen zoals handelaren, dierentuinen en
eigenaren van opvanglocaties over mogelijkheden om de illegale
handel effectiever te bestrijden.
− De combinatie van verbeterde informatieuitwisseling, evaluatie en de
consultatie moeten leiden tot een aangescherpte en effectievere
handhaving.
315
Op welke wijze wordt de naleving van de Natuurbeschermingswet
gecontroleerd? Hoeveel budget is hiervoor beschikbaar, is dit afdoende en
waar is dit in de begroting opgenomen?
De naleving van de Natuurbeschermingswet wordt in hoofdzaak gecontroleerd door de provincies. De nVWA controleert Nb-wet vergunningen op
grote projecten. In de ELI-begroting, blz. 134, is voor 2012 € 7 miljoen
opgenomen voor de werkzaamheden die de nVWa verricht, deze controles
maken hier onderdeel van uit. De controles door de nVWa op de Natuurbeschermingswet maakt daar onderdeel van uit. Ik heb geen inzicht in de
overtredingen die door provinciale handhavers vastgesteld zijn. De nVWA
heeft afgelopen jaren nauwelijks overtredingen met betrekking tot de
Natuurbeschermingswet geconstateerd. In 2010 zijn enkele overtredingen
vastgesteld met het illegaal uitzaaien van schelpdieren. In 2011 zijn geen
overtredingen vastgesteld.
316
Hebben de handhavingdiensten afgelopen jaar overtredingen van de
Natuurbeschermingswet geconstateerd? Zo ja, hoe vaak en wat voor soort
overtredingen betrof dit?
Zie antwoord vraag 315.
317
Op welke wijze wordt de naleving van de Boswet gecontroleerd? Hoeveel
budget is hiervoor beschikbaar, is dit afdoende en waar is dit in de
begroting opgenomen?
Zie antwoord vraag 317.
318
Hebben de handhavingdiensten afgelopen jaar overtredingen van de
Boswet geconstateerd? Zo ja, hoe vaak en wat voor soort overtredingen
betrof dit?
In het convenant nalevingsstrategie natuurwetgeving wordt de naleving
van de Boswet als hoog beoordeeld. De afgelopen jaren zijn geen extra
risico’s op overtredingen vastgesteld. Daarom is er geen geoormerkt
budget in de begroting opgenomen.
De naleving van de Boswet op andere terreinen dan die van de rijksoverheid is een verantwoordelijkheid van de provincies. Ik heb geen
inzage in het aantal overtredingen dat door provinciale handhavers is
geconstateerd. Bij de nVWA worden jaarlijks slechts enkele meldingen
gedaan over mogelijke overtredingen op rijksgronden. Die meldingen
hebben de afgelopen jaren niet geleid tot strafrechtelijk of bestuursrechtelijk optreden door de nVWA.
319
Hoeveel geld is er voor 2011 aangemerkt voor de uitvoering van de
verbetering van de samenwerking tussen betrokken diensten bij de
handhaving van de regelgeving omtrent de handel in flora en fauna en
natuurwetgeving?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XIII, nr. 54

94

Zie antwoord vraag 318.
320
Is er geld beschikbaar voor het natuurbeheer op de BES-eilanden? Zo ja,
hoeveel, waar is dit in de begroting opgenomen en is dit geld gelabeld?
Zo nee, op welke wijze wordt dan verwacht dat er een effectieve natuurbescherming kan plaatsvinden?
Er is geld beschikbaar voor natuurbeleid voor Caribisch Nederland. Dit is
opgenomen in de begroting binnen beleidsartikel 18 Natuur en regio (18.3
Behouden van de internationale en nationale biodiversiteit en versterken
van onze natuur) en bedraagt € 0.6 mln. per jaar (gelabeld). Daarnaast is
er jaarlijks circa € 0,5 mln. beschikbaar voor beleidsonderbouwend
onderzoek op het terrein van biodiversiteit op de eilanden.
321
Is de regering voornemens om de regeling voor de Nationale Nederlandse
Parken aan te passen opdat natuurtypes die voorkomen op de
BES-eilanden ook onder deze regeling kunnen vallen? Zo ja, op welke
wijze en termijn? Zo nee, waarom niet?
De regering is niet voornemens de betreffende regeling aan te passen.
Deze regeling ziet op de situatie van de natuurparken in het Europese deel
van Nederland. Of het predikaat Nationaal Park aan natuurparken op de
BES moet worden toegekend is onderwerp van bespreking in het kader
van het Natuurbeleidsplan Caribisch Nederland 2012–2017.
322
Is de regering van plan de problemen als erosie, exoten en een te hoge
begrazingsintensiteit op de BES-eilanden op te lossen door kennisuitwisseling of beleid? Zo ja, op welke wijze en termijn? Zo nee, waarom niet?
In samenwerking met de eilanden en natuurorganisaties is in 2010 gestart
met een kennisprogramma op het terrein van biodiversiteit. De onderwerpen erosie, exoten en begrazingsintensiteit maken hier een onderdeel
van uit. De uitkomsten van het onderzoek zullen naar verwachting mede
handvatten geven voor een verantwoord beleid. De uitvoering van dit
beleid is de verantwoordelijkheid van de Openbare lichamen.
323
Op welke wijze gaan de Natuurbeschermingswet en de Flora- en faunawet
op de BES-eilanden worden geïmplementeerd?
De Natuurbeschermingswet en de Flora- en fauna wet zijn niet van
toepassing op Caribisch Nederland. Het natuurbeheer, waaronder de
uitvoering van de internationale verplichtingen voor natuurbescherming,
vindt plaats binnen de kaders van de Wet grondslagen natuurbeheer en
bescherming BES.
324
Op welke wijze wordt de visserij gereguleerd op de BES-eilanden?
De visserij van de BES eilanden wordt op dit moment gereguleerd op
grond van de Visserijwet BES (Stb. 2010, 566), het Visserijbesluit BES
(Stb. 2010, 572) en geldt daarnaast voor de territoriale wateren van Saba,
de Visserijverordening Saba 1996. (AB 1996 nr. 1)
De regelgeving voorziet onder andere in een vergunningstelsel, beheermaatregelen en de instelling van een visserijcommissie.
In 2010 is een beheerplan gemaakt voor een integraal beleid en beheer
ten aanzien van visserij en mariene biodiversiteit voor de Exclusieve

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XIII, nr. 54

95

Economische Zone en de territoriale wateren. Voor de implementatie is in
oktober 2010 een commissie ingesteld waarin naast Nederland, de
eilanden vertegenwoordigd worden.
325
Hoe worden de lopende verplichtingen betaald aangezien er geen
middelen zijn gereserveerd voor de jaren 2014–2016? Hoe ziet de
voorgenomen wetswijziging eruit die er toe moet leiden dat er geen
middelen nodig zijn voor bevoorschotting? Om hoeveel middelen gaat
het? Hoe zullen deze middelen worden ingezet indien zij beschikbaar
komen?
Onder voorbehoud van instemming van alle provinciale staten zijn met
het akkoord alle bestuursovereenkomsten Investeringsbudget Landelijk
Gebied (ILG) vervallen en zijn er afspraken gemaakt over de rijksbijdrage
binnen het financieel kader van het regeerakkoord. In het akkoord zijn
afspraken gemaakt over de financiering van verplichtingen en de
rijksbijdrage aan het structurele beheer. Van een verlenging van de
wettelijke betalingstermijn is daarmee geen sprake meer. Het ILG wordt
per 1 januari 2011 afgerekend. De resterende middelen worden, na
bezuinigingen, ingezet ter dekking van de afspraken in het akkoord.
Het wetsvoorstel strekkende tot wijziging van de Wet Inrichting Landelijk
Gebied (WILG), houdende de weerslag van de afspraken uit het onderhandelingsakkoord ten aanzien van het ILG, ligt momenteel voor ter consultatie bij het IPO. Het voorstel zal naar verwachting in het voorjaar van
2012 bij uw Kamer worden ingediend.
In de toelichting onder artikel 18.4 wordt verwezen naar de situatie waarin
er geen sprake is van een akkoord tussen rijk en provincies over decentralisatie van het natuurbeleid. Op dat moment wordt de wettelijke betalingstermijn van het ILG met drie jaar verlengd. Dit om de bevoorschotting niet
boven het beschikbare bedrag op de begroting uit te laten komen.
Vervolgens zullen de ingeboekte bezuinigingen door middel van een
wetswijziging (€ 600 mln. tot en met 2013) moeten worden gerealiseerd.
326
Hoe vindt de budgettaire decentralisatie van het Faunafonds plaats? Is er
sprake van een overgangsregeling?
In het onderhandelingsakkoord is besloten dat de daadwerkelijk gemiddelde uitvoeringskosten van de afgelopen vier jaar via de decentralisatieuitkering in het provinciefonds beschikbaar te stellen. Tevens is in het
onderhandelingsakkoord opgenomen dat de middelen voor de schadetegemoetkomingen, in de periode 2012–2013, kostengeoriënteerd als
decentralisatie-uitkering aan het provinciefonds toe te kennen. In overleg
met de provincies wordt in 2012 een transitieplan opgesteld om de
decentralisatie gestalte geven.
327
Kan de regering de raming voor de inhuur van externen voor de jaren
2012 t/m 2016 geven?
1. Het beleid van het ministerie van EL&I is gericht op realisatie van de
norm van maximaal 10% externe inhuur.
2. Bij het inboeken van de krimptaakstelling van dit nieuwe Kabinet
2012–2018 zijn er binnen EL&I een aantal voorstellen gedaan, zoals:
a) het aantal externen te beperken, door in geval van «inhuur van
specifieke kennis», gebruik te maken van aanwezige kennis binnen
de Rijksoverheid;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XIII, nr. 54

96

b) voorstellen te onderzoeken door interne «werkprocessen te
vereenvoudigen» en «meervoudig van gegevens gebruik te
maken»;
c) gerichte voorstellen te doen voor geautomatiseerde afhandeling
van werkprocessen.
Op basis van deze maatregelen moet het ook mogelijk zijn om
structureel tot lagere inhuur te komen en verlaging van de inzet van
ambtelijk personeel.
328
In hoeverre voldoen deze ramingen aan de Roemernorm van 10%
waaraan de bewindspersonen van EL&I zich in de debatten over het
jaarverslag 2010 van ELI voor het grootste deel van hun organisatie
hebben gecommitteerd?
Zie antwoord vraag 327.
329
Welke verantwoordelijkheidsverdeling is er ten aanzien van de Dienst
Landelijk Gebied (DLG) tussen het Rijk en de provincies, naar aanleiding
van de gemaakte afspraken in het akkoord met de provincies en welke
financiële gevolgen heeft dit?
DLG blijft een rijksdienst en werkt voor alle overheden. Ik voorzie in 2015
in totaal een omvang van 750 fte, waarvan circa 400 fte voor de provincies
werkt. EL&I stelt in de periode tot en met 2014 capaciteit van DLG ter
beschikking aan de provincies t.b.v. de uitvoering van het akkoord , dat wil
zeggen de ontwikkeling en realisatie van de herijkte EHS. Per 1 januari
2015 nemen de provincies de zeggenschap over de uitvoeringscapaciteit
voor natuurtaken (dan 400 fte) over en worden de bijbehorende middelen
(€ 41 mln.) aan het Provinciefonds toegevoegd. In de reactie op vraag 330
is aangegeven welke financiële gevolgen dit met zich meebrengt.
330
Wat is precies de efficiencytaakstelling voor DLG die het Rijk dient te
effectueren?
De apparaattaakstelling voor DLG bedraagt in totaal € 43,2 mln. en dient
in 2015 gerealiseerd te zijn. De oorspronkelijke bijdrage aan DLG in 2015
neemt hiermee af van € 93,4 mln. naar € 50,2 mln.
331
Welke natuurtaken kan DLG na 2014 nog uitvoeren?
De provincies bepalen na 1 januari 2015 op welke wijze en in welke mate
DLG wordt ingezet voor realisatie van de herijkte EHS. Daarnaast kunnen
andere overheden natuurtaken opdragen aan DLG
332
Kan de regering de raming voor de inhuur van externen voor de jaren
2012 t/m 2016 geven?
Zie antwoord vraag 327.
333
In hoeverre voldoen deze ramingen aan de norm van 10% waaraan de
bewindspersonen van EL&I zich in de debatten over het jaarverslag 2010
voor het grootste deel van hun organisatie hebben gecommitteerd?
Zie antwoord vraag 327.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XIII, nr. 54

97

334
Kan de regering toezeggen een uitsplitsing voor inhuur externen te maken
vanaf de begroting 2013?
Zie antwoord vraag 17.
335
Bij artikel 40, tabel 2 (totaaloverzicht apparaatsuitgaven) ontbreken de
totale meerjarige apparaatsuitgaven bij verschillende zelfstandige
bestuursorganen (ZBO’s) en rechtspersonen met een wettelijke taak
(RWT’s), terwijl de apparaatstaakstelling wel meerjarig bekend is. Op basis
van welke grondslag heeft de regering de apparaatstaakstelling berekend,
als de gegevens over de grondslag (de totale apparaatsuitgaven van deze
organisaties) ontbreken?
De nieuwe richtlijn Verantwoord Begroten, onderdeel van de Rijksbegrotingsvoorschriften 2012 van het Ministerie van Financiën, schrijft voor dat
de begrote apparaatskosten en -uitgaven 2012 in de betreffende tabel 2
worden vermeld.
Als grondslag voor de berekening van de apparaattaakstelling voor de
ZBO’s en RWT’s is de gerealiseerde bijdrage 2008 in de apparaatskosten
vanuit voorheen LNV en Voorheen EZ gehanteerd.
336
Kan de regering aangeven welke vorderingen gemaakt zijn ten aanzien
van het sanctiebeleid bij het Investeringsbudget Landelijk Gebied om te
voorkomen dat de Algemene Rekenkamer dit volgend jaar als onvolkomenheid zal aanmerken?
Met het onderhandelingsakkoord decentralisatie natuur is een nieuwe
situatie ontstaan. Ik ben naar aanleiding van dit akkoord bezig om een
rechtmatige afrekening verder vorm te geven, dit in afwachting van een
definitief akkoord.
Het decentralisatieakkoord natuur, dat ik op 20 september samen met
minister Donner en provincies heb gesloten, belegt in 2012 de verantwoordelijkheid voor subsidies (agrarisch)natuurbeheer bij de provincies.
337
Hoeveel ha agrarisch natuurbeheer buiten de herijkte EHS wil de regering
realiseren? Hoeveel jaarlijkse subsidie is daarvoor nodig? Welk deel
daarvan komt uit het GLB?
Zie antwoord vraag 336.
338
Kan de regering een meerjarig cijfermatig overzicht geven van de
taakstellingen uit het regeerakkoord die bij Staatsbosbeheer neerslaan?
Op basis van welke gegevens wordt de taakstelling berekend, als de
regering geen meerjarige ramingen in de begroting weergeeft voor de
apparaatskosten bij Staatsbosbeheer?
In de EL&I begroting zijn onderstaande taakstellingen met betrekking tot
Staatsbosbeheer verwerkt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XIII, nr. 54

98

In mln. euro
Beheer
buiten EHS
Verkoop
gronden
SBB buiten
EHS
Apparaattaakstelling

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

0

0

0

–10

–10

–10

–10

–10

0

0

10

10

20

30

20

10

0

–1,5

–3,5

–6,9

–8,1

–8,5

–8,9

–9,3

In het Onderhandelingsakkoord decentralisatie natuur is afgesproken dat
de middelen voor beheer EHS in 2012 en 2013 kostengeoriënteerd worden
toegedeeld aan de provincies. Vanaf 2014 maakt het onderdeel beheer
EHS door SBB deel uit van de jaarlijkse toevoeging van € 100 mln. aan het
provinciefonds.
339
Waarom ontbreken bij artikel 40 in de tabel de gerealiseerde apparaatskosten bij Staatsbosbeheer en waarom ontbreken eveneens de ramingen
voor de apparaatskosten bij Staatsbosbeheer? Kan de regering deze
alsnog verstrekken? Hoe verhouden de apparaatskosten zich in de periode
2008 t/m 2015 tot de totale uitgaven en ontvangsten van Staatsbosbeheer?
Voor de ontbrekende cijfers zie het antwoord op vraag 335/342.
Overigens valt de bijdrage aan Staatsbosbeheer (SBB) onder de
programma-uitgaven van de rijksbegroting en niet onder de apparaatsuitgaven. In de beantwoording hier spreek ik dan ook over de personele en
materiële lasten, zoals die zijn opgenomen in de begroting en verantwoording van SBB. Deze lasten betreffen zowel beheer als overhead.
De gerealiseerde resp. geprognosticeerde personele en materiële lasten
2010 en 2011 bedragen € 67,3 mln. en € 69,4 mln..
Met ingang van 2012 wordt een groot deel van het budget gedecentraliseerd naar de provincies. Het deel dat nog via de rijksbegroting gefinancierd wordt betreft de organisatiekosten en publieksvoorlichting.
In mln. Euro

2012

2013

2014

2015

EL&I bijdrage aan SBB

24,8

24,6

24,6

24,6

De totale personele en materiële lasten SBB tot en met 2011 bedragen
gemiddeld 45% van de totale lasten. De verwachting is dat in de periode
na 2012 in deze verhouding geen grote wijzigingen zullen optreden, wel
zal naar verwachting in 2015 het personeelsbestand met 1/5 deel zijn
afgebouwd.
340
Kan de regering de geldstromen van het ministerie van EL&I aan
Staatsbosbeheer inzichtelijk maken voor de jaren 2008 t/m 2011 en voor
de jaren in het regeerakkoord? Hoe groot is de bijdrage van EL&I en welke
andere inkomsten kent Staatsbosbeheer? Welke bijstellingen in de
bijdrage van EL&I aan Staatsbosbeheer hebben gedurende de uitvoeringsjaren 2008 t/m 2011 plaatsgevonden? Wat waren de redenen
daarvoor?
In onderstaande tabel wordt de geldstroom van EL&I aan SBB inzichtelijk
gemaakt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XIII, nr. 54

99

In mln. Euro

2008

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

EL&I
bijdrage aan
SBB

88,5

90,3

93,2

87,6

36,3

36,0

24,6

24,6

Staatsbosbeheer kent naast bovengenoemde bijdrage van EL&I verder
inkomsten uit recreatie, ingebruikgeving, houtverkoop, overige producten
en projectsubsidies. Met ingang van 2012 zal als gevolg van de decentralisatie van natuur naar de provincies een groot deel van de inkomsten van
de provincies komen.
De bijdrage aan Staatsbosbeheer is in de jaren 2008 tot en met 2011
aangepast voor loon- en prijsstijgingen. In 2010 heeft verder een
bijstelling plaatsgevonden voor schouwkosten (€ 1,1 mln.) en schadeherstel door natuurbranden (€ 2,3 mln.).
341
Kan de regering over de jaren 2009-2010-2011-2012 laten zien hoeveel de
bijdrage aan Staatsbosbeheer bedraagt in de vorm van beheerskosten,
apparaatskosten en personeelskosten?
Ik kan de bijdrage van EL&I aan Staatsbosbeheer uitsplitsen conform de
indeling van de rijksbegroting. Deze uitsplitsing is als volgt:

Beheer binnen EHS
Beheer buiten EHS
Publieksvoorziening en organisatiekosten
Totaal

2009

2010

2011

2012

52,9
13,0
24,4
90,3

56,5
12,1
24,6
93,2

51,0
11,9
24,7
87,6

11,5
24,8
36,3

De nieuwe richtlijn Verantwoord Begroten, onderdeel van de Rijksbegrotingsvoorschriften 2012 van het Ministerie van Financiën, schrijft voor dat
de begrote apparaatskosten / -uitgaven 2012 in de betreffende tabel 2
worden vermeld.
Als grondslag voor de berekening van de apparaattaakstelling voor de
ZBO’s en RWT’s is de gerealiseerde bijdrage 2008 in de apparaatskosten
vanuit voorheen LNV en Voorheen EZ gehanteerd.
342
Waarom zijn de ramingen van de ZBO’s en RWT’s in artikel 40, tabel 2 niet
meerjarig inzichtelijk gemaakt? Kan de regering de bijdrage van het
ministerie van EL&I aan deze organisaties alsnog verstrekken?
Zie antwoord vraag 335.
343
Kan de regering toelichten welke vorderingen hij heeft gemaakt ten
aanzien van het sanctiebeleid bij het Investeringsbudget Landelijk Gebied
om te voorkomen dat de Algemene Rekenkamer dit volgend jaar als
onvolkomenheid zal aanmerken?
Zie het antwoord op vraag 30.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XIII, nr. 54

100

344
Kan er inzicht gegeven worden in de beloningen en salarissen van het
college van bestuur en de directie van het College voor de toelating van
gewasbeschermingsmiddelen en biociden (Ctgb)?
De voorzitter en leden van het College worden bezoldigd op basis van
schaal 18 van het B.B.R.A.
345
Voor de Dienst Regelingen en de nVWA heeft het rijk middelen gereserveerd tot 2015. Hoe hoog worden de additionele lasten voor de
provincies?
Tot 2013 liggen de uitvoeringskosten van het Subsidiestelsel natuur en
landschap (SNL) rond de € 30 mln. per jaar. Met het onderhandelingsakkoord decentralisatie natuur is mijn inzet om de uitvoeringskosten SNL
terug te brengen tot de rijksbijdrage van € 20 mln. De adviseurs P. Blauw
en M. Korff constateren in hun advies «DR tot uw dienst» dat natuursubsidies (SNL) die door Dienst Regelingen wordt uitgevoerd nog altijd
complex en arbeidsintensief zijn. De adviseurs doen een aantal, in mijn
ogen steekhoudende, suggesties om de complexiteit te verminderen en
daarmee de uitvoeringslast te verlagen. In het licht van het bovengenoemde akkoord is het echter aan provincies om de adviezen te vertalen
naar concrete maatregelen. Ik zal het advies van dhr Blauw en Korff aan
de provincies toesturen en een gesprek hierover organiseren. De
additionele lasten zijn afhankelijk van de concrete maatregelen die
genomen worden.
346
Wat waren de gemiddelde kosten over de afgelopen 4 jaar voor het
Faunafonds? Heeft de regering aanwijzingen over hoe deze kosten zullen
veranderen naar aanleiding van de veranderingen in de natuurwetgeving?
De gemiddelde kosten over de afgelopen vier jaar voor het Faunafonds
ten behoeve van tegemoetkomingen, rasters, gedoogovereenkomsten en
onderzoek bedraagt circa € 13,1 miljoen. De regering heeft het
voornemen de taken van het Faunafonds te decentraliseren, de provincies
beschikken dan over de knoppen en beleidskeuzen om de kosten te
reguleren.
347
Welke geschatte uitgaven komen na 2012 als gevolg van de decentralisatie van de taken van het Faunafonds bij de provincies te liggen? Zijn de
uitgaven gelijk verdeeld over de provincies, of bijvoorbeeld hoger in
gebieden met veel zwijnen of ganzen? Zijn er ook specifieke middelen
gedecentraliseerd om deze kosten te dekken?
De uitgaven, fluctueren per jaar afhankelijk van de gewasprijzen en
toegebracht schade. In 2010 heeft het Faunafonds voor circa
€ 14,0 miljoen aan uitgaven gerealiseerd. De stand bij najaarsnota 2011
bedraagt circa € 19,0 miljoen. Op basis van een kostengeoriënteerde
toedeling worden de middelen in 2012 en 2013 aan de provincies via een
decentralisatie-uitkering toegekend.
348
Het bijdrage-artikel van de Dienst Regelingen wordt in 2008, 2009 en 2010
verschillende malen opwaarts bijgesteld. Kan de regering per jaar
aangeven welk deel van de opwaartse bijstelling wordt veroorzaakt door
extra taken van de baten-lastendienst, welk deel wordt veroorzaakt door
bijdragen van andere departementen, en wat de overige oorzaken zijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XIII, nr. 54

101

(vergelijking stand ontwerpbegroting en stand jaarverslag)? Kan de
regering een toelichting geven op de hierboven genoemde mutaties? Kan
de regering verklaren waarom bij de Dienst Regelingen in de periode
2008–2010 de stijging van de materiële kosten veel groter is dan de
stijging van de totaal geraamde lasten (stand ontwerpbegroting ten
opzichte van stand jaarverslag)?
349
In 2009 heeft het toenmalige ministerie van LNV samen met provincies
gewerkt aan een vereenvoudiging van de regelgeving voor het
programma Beheer, waardoor de administratieve lasten en uitvoeringskosten bij de Dienst Regeling op termijn zouden dalen (zie tweede
suppletoire begrotingswet 2009 van LNV). Kan de regering aangeven welk
financieel effect deze operatie heeft gehad op de apparaatskosten van de
Dienst Regelingen?
Een belangrijke doelstelling bij de invoering van het Subsidiestelsel
natuur en landschap (SNL) was dat dit stelsel behoort te leiden tot een
verhoging van de ecologische effectiviteit, en een vermindering van
administratieve en uitvoeringslasten. In 2009 is op basis van de «Adviezen
uitvoering (agrarisch) natuurbeheer», zoals opgesteld door de heer
Brabers e.a. november 2008, een pakket investeringsmaatregelen
afgesproken, waarmee vanaf 2013 de uitvoeringskosten SNL taakstellend
worden teruggebracht tot een niveau van € 20 mln. per jaar. Tot 2013
liggen de uitvoeringskosten rond de € 30 mln. per jaar. Dit wordt, naast
het feit dat het investeringsprogramma nog niet is afgerond, veroorzaakt
door de tijdelijke samenloop van de stelsels Programmabeheer(PB) en
SNL.
Met het onderhandelingsakkoord decentralisatie natuur is mijn inzet om
de uitvoeringskosten SNL versneld terug te brengen tot het niveau van
€ 20 mln. In het licht van het bovengenoemde akkoord is het echter aan
provincies om de adviezen te vertalen naar concrete maatregelen.
350
Hoe ziet de feitelijke bijdrage van het ministerie van EL&I voor 2012 aan
Dienst Regelingen eruit?
In de afgelopen jaren is de bijdrage aan Dienst Regelingen hoger geweest
dan in de ontwerpbegroting was opgenomen. Op dit moment vindt
overleg plaats tussen EL&I en DR over de opdracht voor 2012. Op basis
van de vaststelling van deze opdracht en het advies van de adviseurs P.
Blauw en M. Korff zal ik bij voorjaarsnota bezien welke meerjarige
bijstelling van de bijdrage aan Dienst Regelingen nodig is.
351
De bijdragen van het ministerie van EL&I (voorheen het ministerie van
Landbouw, Natuur en Visserij/LNV) aan de Dienst Regelingen, de Dienst
Landelijk Gebied en de (voorgangers van de) nVWA worden in de periode
2008–2010 constant opwaarts bijgesteld. De opwaartse bijstelling is vooral
significant bij de Dienst Regelingen en de (voorgangers van de) nVWA.
Kan de regering dit verklaren?
De bijstelling wordt in het geval van de nVWA grotendeels veroorzaakt
door bijdragen in de fusiekosten van AID, PD en VWA en compensatie
voor het vertraagd beschikbaar komen van met de fusie beoogde
besparingen. Daarnaast bestaat de bijstelling uit een bijdrage voor
gederfde inkomsten ten gevolge van niet-kosten dekkende tarieven en uit
additionele opdrachten (zoals bv. ten behoeve van Q koorts).
Wat betreft de toelichting op de bijstelling Dienst Regelingen verwijs ik u
naar mijn antwoord op vraag 348.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XIII, nr. 54

102

352
In 2012 wordt € 12 miljoen geïnvesteerd in ICT-systemen. In 2010 is
€ 17,5 miljoen geïnvesteerd in ICT-systemen. Wat voor type ICT-systemen
zijn dit? Waarom is er een dergelijke grote investering nodig aangezien in
2010 al dermate grote uitgaven hebben plaatsgevonden?
De ICT-systemen betreffen met name uitvoeringssystemen om aanvragen
te behandelen en af te handelen (o.a. bedrijfstoeslag, mest en
Programmabeheer/SNL), systemen voor e-dienstverlening, registers om
informatie te verzamelen en te verwerken, en financiële systemen om te
betalen en zowel nationaal als ook Europees te verantwoorden.
Jaarlijks zijn investeringen nodig om deze bestaande systemen up to date
te houden en te laten voldoen aan nieuwe eisen die gesteld worden.
Daarnaast doen zich jaarlijks ontwikkelingen voor die aanvullende
investeringen vergen, zoals nieuw beleid, rijksbrede ontwikkelingen en/of
nieuwe functionaliteiten die gevraagd worden. In dat kader zijn in 2010
aanvullende investeringen gedaan op het perceelsregister, omvorming
programmabeheer naar SNL, Identificatie en Registratie (I&R) van
Schapen en Geiten en de vernieuwing van het financieel systeem voor
administratie en verantwoording (departementsbreed). Voor 2012 zijn
aanvullende investeringen begroot voor rijksbrede ontwikkelingen zoals
Rijksincasso en Kamer van Koophandel nummers, uitvoering van de SNL
en realisatie van het regelingsplatform. Dit platform is nodig om Dienst
Regelingen technisch voor te bereiden op belangrijke ontwikkeling op het
gebied van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid na 2013 en het
mestbeleid na 2013.
353
Kunnen natuurgebieden, beheerd door particulieren en terreinbeheerders,
buiten de herijkte EHS ook onder het Subsidiestelsel Natuur- en
Landschapsbeheer (SNL) vallen? Om hoeveel hectare gaat dat?
Het is aan provincies om te bepalen aan welke vereisten een aanvrager
voor subsidie ihkv het SNL moet voldoen.
354
Welk jaarbudget is afgesproken voor SNL tot 2014 en daarna?
Het decentralisatieakkoord natuur, dat ik op 20 september samen met
minister Donner en provincies heb gesloten, belegt in 2012 de verantwoordelijkheid voor subsidies (agrarisch)natuurbeheer bij de provincies.
Hierover spreken wij in het AO van 24 november aanstaande.
355
Zal vanuit Dienst Regelingen agrarisch natuurbeheer buiten de EHS
worden betaald, als vanaf 2013 vanuit het GLB hiervoor middelen
beschikbaar komen?
Indien na 2014 het agrarisch natuurbeheer buiten de EHS in aanmerking
komt voor Europese cofinanciering, zal deze moeten worden uitbetaald
door een Europees betaalorgaan. Het ligt in de lijn de verwachtingen dat
dit DR zal zijn. [MK: zie 337. DIT GAAT NLP NOG NA]
356
Waarom verwacht DLG vanaf 2013 meer uren te maken voor overige
departementen en derden dan in 2012?
Geheel in overeenstemming met het streven van het kabinet naar een
kleinere en slagvaardige overheid zal DLG zich in de komende jaren
ontwikkelen tot een expertisedienst die voor alle overheden werkt. Naast

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XIII, nr. 54

103

de realisatie van de herijkte EHS en in aansluiting op het huidige
werkpakket richt de dienst zich op uitvoering van overheidsopgaven op
het gebied van versterking en vernieuwing van de landbouwstructuur,
natuur (o.m. natuurcompensatie en realisatie van doelstellingen rond
Natura 2000), inpassing van infrastructuur (wegen, leidingennetten),
waterveiligheid en waterberging, duurzame energie (o.m. aanwending
van biomassa) en internationale expertise-inzet op het gebied van water,
biodiversiteit en integrale gebiedsontwikkeling. Daarbij streeft DLG naar
een intensievere samenwerking met andere diensten, waaronder
Rijkswaterstaat. Sommige taakonderdelen van Rijkswaterstaat, zoals bijv.
de verplichte natuurcompensatie en ruimtelijke inpassing van infrastructuuren delen van de wateropgave, sluiten goed aan bij de specifieke
expertise van DLG. Ik heb DLG ruimte gegeven om per 2015 uitgaande
van de efficiencytaakstelling maximaal eenderde van de organisatie in te
zetten voor opdrachten buiten de directe opdrachten van mijn ministerie
en de EHS-opgave van de provincies.
357
Hoe groot blijft de handhavingscapaciteit voor het waarborgen van
respectievelijk dierenwelzijn, diergezondheid en voedselveiligheid bij de
nVWA?
De totale inzet (excl. overhead) van de nVWA op de domeinen Dierenwelzijn, Levende Dieren & Diergezondheid en Vleesketen & Voedselsveiligheid is respectievelijk 90, 190 en 270 fte.
358
Hoe valt de bezuiniging op de nVWA van € 118 miljoen naar € 71 miljoen
in 2015 te rijmen met de noodzakelijke verbeteringen die nodig zijn bij de
nVWA volgens Vanthemsche II? Moet niet eerst het kwaliteitsniveau op
orde worden gebracht, om vervolgens te kijken welke jaarlijkse bijdrage
daar bij hoort?
Wat betreft de verbetering heeft dhr. Vanthemsche geconcludeerd dat de
kwaliteit van het toezicht en handhaving significant hoger is dan in 2008
ten tijde van het eerste onderzoek. Er blijven weliswaar een aantal
belangrijke aandachtspunten maar deze kunnen met een meer gecoördineerde en geïntegreerde aanpak van toezicht worden aangepakt binnen
het huidige budgettaire kader. Dit budgettaire kader daalt tot 2015 als
gevolg van de apparaatstaakstelling uit het regeerakkoord. In lijn met het
baten-lasten model kan jaarlijks in overleg tussen nVWA en opdrachtgevers op basis van de risico’s worden bepaald welke handhavinginzet
noodzakelijk is.
359
Is de regering bereid een onafhankelijke audit op de kwaliteit van de
nVWA regelmatig, bijvoorbeeld eens in de drie jaar, te laten plaatsvinden
en dan niet alleen voor het toezicht op slachtplaatsen en exportverzamelplaatsen, maar ook voor het toezicht op veehouderijen en veetransporten?
Zo nee, waarom niet?
Ja. Zoals toegezegd in het AO nVWA van 16 november 2011 zal ik op
genoemde punten eens per drie jaar een externe evaluatie laten
plaatsvinden.
360
Wordt het rapport van Vanthemsche met de EU en haar lidstaten gedeeld
en is de regering bereid in te zetten op permanent toezicht bij kleine en
middelgrote slachterijen in heel Europa?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XIII, nr. 54

104

De rapportage van Vanthemsche is openbaar en daarmee beschikbaar
voor alle lidstaten. Ten aanzien van de vraag over permanent toezicht bij
kleine en middelgrote slachterijen heb ik eerder aangegeven dat niet
doelmatig te vinden, maar heb gekozen voor een wijziging van de
toezichtsystematiek in de slachthuizen, waarbij niet de omvang van het
slachthuis, maar de risico’s leidend zijn voor het toezichtpakket vanuit de
nVWA. Deze nieuwe systematiek is in ontwikkeling. Ik heb geen reden om
in De Europese Commissie in te zetten op permanent toezicht in geheel
Europa bij alle kleine en middelgrote slachterijen.
361
Als vleeskeuring en toezicht op de slachterijen aan het bedrijfsleven
worden overgelaten, hoe gaat de regering dan op de kwaliteit hiervan
toezien? Hoe zorgt de regering dat de nVWA hiervoor de nodige kennis en
vaardigheden op peil houdt? Als het in een slachterij niet in orde blijkt te
zijn hoe schaalt de regering dan, op kosten van die slachterij, het toezicht
van de nVWA op?
De vleeskeuring en het toezicht worden niet overgedragen aan slachthuizen. Die verantwoordelijkheid blijft vanuit EU-wetgeving bij de
overheid, in casu de nVWA, liggen. Wél zal de nVWA naar een meer
risicogebaseerde toezichtsystematiek overgaan, waarbij de nVWA
bedrijven met een goede nalevinghistorie minder intensief zal
controleren.
362
Kan de regering verklaren waarom bij sommige begrotingen van baten en
lasten in de begrotingen van LNV en EL&I de onderliggende posten niet
optellen tot de in de begroting gepresenteerde totale baten en/of totale
lasten? Het gaat hierbij om baten-lastendiensten in de LNV begroting
2008, pag. 131 (jaar 2007), de LNV-begroting 2009, pag. 195 (jaar 2013),
LNV-begroting 2010, pag. 205 (jaar 2009), LNV-begroting 2010, pag. 209
(jaar 2010), en EL&I-begroting 2012, pag. 183 (jaren 2011 en 2014). Is het
juist dat de gepresenteerde begrotingen van baten en lasten en bovenstaande gevallen niet in balans zijn? Zo nee, waarom niet? Zo ja, wat gaat
de regering eraan doen om de begrotingen van baten en lasten te
verbeteren?
In de beleidsartikelen van de begroting van EL&I zijn de bijdragen van
EL&I aan de baten-lastendiensten opgenomen. Deze bedragen zijn
leidend. Bij de genoemde begrotingen van baten-lastendiensten tellen de
baten en/of lasten van de onderliggende posten abusievelijk niet op tot de
in deze begroting gepresenteerde totale baten en/of lasten. De gepresenteerde begrotingen zijn echter feitelijk wel in balans. In de komende
begrotingen zal hier scherper op toegezien worden.
363
Hoe gaat de forse inzet op innovatie van Europese regelgeving en toezicht
leiden tot een besparing?
Uitgangspunt voor de vernieuwing van het toezicht is dat de handhavingstrategie er in toenemende mate van uitgaat dat bedrijven meer
verantwoordelijkheid nemen in het naleven van wet en regelgeving. Bij
deugdelijke (certificering) en beter «risicogericht» handhaven kan met
minder inspectieonderzoeken per bedrijf worden volstaan.
Tegelijkertijd wordt in de nationale wetgeving onderzocht of aanpassing
daarvan mogelijk is om de handhavingsinzet te kunnen verminderen. Ook
analyseren de nVWA en EL&I momenteel de geldende EU verplichtingen.
Op basis hiervan wordt bezien welke aanpassing op de inzet van de nVWA
mogelijk is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XIII, nr. 54

105

364
Wat zijn de reorganisatiekosten voor de nVWA tot nu toe en welke kosten
worden nog verwacht?
In 2009 en 2010 bedroeg de bijdrage van EL&I aan de fusiekosten in totaal
13,5 mln. In 2011 bedragen de fusiekosten naar verwachting circa
€ 9,– mln. Daarnaast zijn er kosten voor leegstand en af te stoten panden.
Hiervoor is op de balans van de nVWA een voorziening getroffen. Na de
fusie per 1 januari 2012 worden naast deze leegstandkosten nog kosten
verwacht voor boventallig personeel. Hierover zal ik u bij najaarsnota
informeren.
365
Wat is het percentage inhuur externen bij de nVWA?
Het percentage inhuur externen daalt behoorlijk bij de nVWA. In 2010 was
de omvang van de externe inhuur 6 % (excl. practitioners). In 2011 is de
verwachting dat de uitgaven 5 % zullen bedragen. In de begroting 2012 is
rekening gehouden met 1% inhuur externen. Daarenboven bedroeg de
externe inzet voor de fusie van de drie diensten in 2010 2 % van de
jaaromzet en in 2011 naar verwachting 1 % van de jaaromzet. In 2012
worden er voor de fusie geen kosten voor de inhuur externen vanwege de
fusie verwacht.
366
Waar zijn de fte’s bij de nVWA bezuinigd, bij welke diensten en op welke
niveau (uitvoerders, managers etcetera) slaan de bezuinigingen neer?
De fusie leidt tot een efficiëntere organisatie door het realiseren van
efficiency in de ondersteunende processen (bedrijfsvoering, huisvesting,
ICT), staf en management. Her primair proces van handhaving, inspectie
en toezicht wordt hierbij zoveel mogelijk ontzien.
367
Hoeveel geld is er beschikbaar voor integraal duurzame stallen? Worden
de voorwaarden om in aanmerking te komen voor subsidie aangescherpt?
Zo nee, waarom niet? Zo ja, wanneer en op welke wijze? Hoeveel
middelen worden hiervoor extra beschikbaar gesteld?
Zie ook de antwoorden onder vraag 173 t/m 175.
Aanvragen die worden gedaan onder de Investeringsregeling Duurzame
Stal- en Houderijsystemen (IDSH) worden getoetst en gerangschikt door
een commissie van deskundigen. De aanvragen die het hoogst gerangschikt zijn krijgen subsidie tot het plafond bereikt is. Uitgangspunt is
daarbij dat de investering bovenwettelijk of boven de gangbare praktijk
ligt. Als een bepaalde investering na een paar jaar gangbaar is geworden,
telt deze niet meer mee voor de subsidieregeling.
De Maatlat Duurzame Veehouderij gekoppeld aan de Vamil en MIA
regeling wordt jaarlijks herzien. Zo nodig wordt daarbij het ambitieniveau
bijgesteld.
368
Op welke wijze kunnen stallen waarbij de dieren nooit buiten komen, waar
zij ingrepen moeten ondergaan en waarbij de dieren gevoerd worden met
geïmporteerd veevoer «integraal duurzaam» genoemd worden?
Zie de antwoorden op de vragen 125 en 181.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XIII, nr. 54

106