Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

31 015

Kindermishandeling

Nr. 195

BRIEF VAN DE MINISTER VAN JUSTITIE EN VEILIGHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 17 juni 2020
Uw Kamer heeft tijdens de regeling van werkzaamheden van 3 maart jl.
verzocht om een schriftelijke reactie op het bericht «Anorexiacoach is uit
op bloot en seks» (NOS, 2 maart 2020) (Handelingen II 2019/20, nr. 58,
item 23). Hierbij voldoe ik mede namens de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) aan uw verzoek.
Het nieuwsbericht berust op het onderzoek «De wereld van pro-ana
coaches» van GGZ Rivierduinen Eetstoornissen Ursula, Het Centrum
tegen Kinderhandel en Mensenhandel (CKM) waarbij 31 pro-anorexia
(pro-ana) coaches en 79 personen die online contact hadden met pro-ana
coaches zijn bevraagd1. Uit dit onderzoek volgt een zorgelijk beeld. Met
name mannen doen zich voor als coach en bieden meisjes met een
eetstoornis «hulp» bij afvallen. Dit aanbod gaat vaak gepaard met
verzoeken om foto’s in ondergoed of naaktfoto’s. Fysiek afspreken met de
coach heeft in 7 gevallen geleid tot seksueel grensoverschrijdend gedrag
waarvan 4 keer (bij een volwassene en bij drie minderjarige) seks tegen de
wil in.
Deze praktijken, waarbij de kwetsbaarheid van jongeren met een
eetstoornis wordt misbruikt zijn ronduit afschuwelijk. Samen met de
Minister van VWS neem ik de bevindingen van dit rapport dan ook zeer
serieus.
Reactie op de aanbevelingen
De aanbevelingen van het onderzoek richten zich op 3 domeinen:
(1) preventie en bewustwording, (2) strafrechtelijke opsporing en
vervolging van daders van online seksueel geweld en (3) vervolgonderzoek.
1

kst-31015-195
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Zie rapport: «De wereld van Pro-Ana coaches» (maart 2020): https://www.ckm-fier.nl/
mediadepot/18512b4bbefb/RapportDewereldvanpro-anacoaches.pdf Raadpleegbaar via
www.tweedekamer.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 31 015, nr. 195

1

Aanbevelingen op het terrein van preventie en bewustwording
De eerste aanbeveling gaat over het ontwikkelen van een online
campagne met het doel bewustwording te creëren over de gevaren van
pro-ana coaches, het melden van strafbare feiten die gepleegd worden
door pro-ana coaches en het verstrekken van informatie aan slachtoffers
over waar zij terecht kunnen voor hulp.
Ketenaanpak eetstoornissen
Verbeteren van de zorg aan kinderen en jongeren met een eetstoornis is
voor de Minister van VWS een belangrijk speerpunt. Een aantal bevlogen
zorgprofessionals, tevens experts op het terrein van eetstoornissen
(kinder- en jeugdpsychiaters, psychologen en kinderartsen) vormt een
stuurgroep onder de noemer K-EET (landelijke ketenaanpak eetstoornissen). De Minister van VWS ondersteunt deze stuurgroep de komende
jaren bij het uitvoeren van een landelijke ketenaanpak eetstoornissen2.
Samen met K-eet en Weet (landelijke patiëntenvereniging voor eetstoornispatiënten) bekijkt de Minister van VWS hoe de krachten te bundelen
voor het geven van voorlichting aan jongeren. Denk hierbij aan de inzet
van vloggers en het promoten van goede zelfhulpwebsites. Overigens
moet de voorlichting gericht en voorzichtig worden gegeven omdat
voorkomen dient te worden dat jongeren juist door voorlichting terecht
komen op deze gevaarlijke websites.
De tweede aanbeveling gaat over de versterking van deskundigheid van
professionals die werken met kinderen en jongeren met een eetstoornis
door het herkennen van slachtoffers van pro-ana coaches en het kunnen
beschikken over een concreet handelingskader. Een belangrijke
bouwsteen van K-eet is het verder ontwikkelen en vernieuwen van kennis
en kunde door middel van scholing en de zorgstandaard. Met K-eet bekijkt
de Minister van VWS op welke wijze het gerichter vragen door professionals naar het online leven van jongeren en het bewustzijn van het
gebruik en de gevaren van pro-ana websites onderdeel kunnen uitmaken
van dit scholingsplan.
Naast deze activiteiten gaat K-eet aan de slag met:
• Het versterken van regionale netwerkzorg;
• Een overzicht met een actueel beeld van het hulpaanbod per regio;
• Een lerend netwerk van professionals;
• Een landelijke samenwerkingsafspraak;
• Een behandelleidraad rondom hele zieke kinderen.
Ondersteuning van slachtoffers
Slachtoffers van seksueel misbruik kunnen bij een aantal organisaties in
Nederland terecht: de politie of Slachtofferhulp Nederland (SHN).
Daarnaast biedt het Centrum Seksueel Geweld (CSG) medische en
psychische hulp aan slachtoffers en kan een slachtoffer daar een
forensisch medisch onderzoek ondergaan (om letsel vast te stellen en
forensische sporen veilig te stellen) voor bewijs in een strafproces. Het
CSG is met name voor slachtoffers in de zogeheten acute fase, als het
seksuele misbruik korter dan zeven dagen geleden is voorgevallen.
Slachtoffers in de niet-acute fase kunnen zich ook melden bij een CSG en
worden dan onder andere doorverwezen naar de GGZ voor psychische
hulpverlening. Slachtoffers kunnen uiteraard ook terecht bij de huisarts of
2

Zie rapport: «Voorstel en advies voor een landelijke ketenaanpak eetstoornissen» (oktober
2019): Bijlage bij Kamerstuk 31 839, nr. 698.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 31 015, nr. 195

2

een Praktijkondersteuner Huisarts voor Geestelijke Gezondheidszorg
(POH-GGZ), die indien nodig doorverwijzen naar een CSG.
Naast reguliere ondersteuning voor slachtoffers zijn laagdrempelige
voorzieningen voor het melden en het bieden van hulp belangrijk. Als er
sprake is van online seksueel misbruik, staan op de website van Slachtofferhulp Nederland tips voor (potentiële) slachtoffers en wordt doorverwezen naar websites als Meldknop.nl en de hulp en advieslijn Help
Wanted. Op Meldknop.nl kan een slachtoffer van online seksueel geweld
melding en/of aangifte doen. Via een browserbutton hebben jongeren met
een klik informatie, advies en hulp bij internetproblemen zoals grooming
en kinderporno en is doorverwijzing mogelijk voor adequate hulp. Daarbij
wordt Meldknop.nl ondersteund door de politie. Een slachtoffer van een
seksueel misdrijf kan zelf kiezen naar welke organisatie hij of zij wil gaan
om hulp te zoeken en/of het strafbare feit te melden. Om ook moeilijk
bereikbare groepen niet uit het oog te verliezen verken ik overeenkomstig
de motie van het lid De Graaf (PVV)3 met relevante partijen als Fier
(landelijk expertisecentrum bij geweld in afhankelijkheidsrelaties) de
mogelijkheden om een vroegtijdige online voorziening voor slachtoffers
van seksueel misbruik of seksuele uitbuiting vorm te geven.
Campagne meldingsbereidheid
Op 25 november 2019 is door de Minister voor Rechtsbescherming een
meerjarige campagne gestart voor slachtoffers van seksuele misdrijven.
Het doel van de campagne is om mensen die een nare seksuele ervaring
met een bekende hebben gehad, te motiveren zo snel mogelijk professionele hulp te zoeken.
Bij de start is de website watkanmijhelpen.nl live gegaan waar mensen die
een ongewenste, ingrijpende seksuele ervaring hebben gehad, kunnen
bekijken wat anderen hebben meegemaakt, wat hun gevoelens en twijfels
waren, waarom zij professionele hulp hebben gezocht en wat dat hen
heeft opgeleverd. De verhalen helpen slachtoffers te beseffen dat het niet
oké is wat er is gebeurd en dat professionele hulp kan helpen. De
campagne was zichtbaar via abri’s en digiboards in grote steden,
toiletvertising in horecagelegenheden, schoolvertising op 260 middelbare
scholen en op social media (Facebook, Instagram, Happn, Grindr en
Youtube). Verder wordt samengewerkt met o.a. Vice (online platform) en
Talpa (Linda Meiden). Influencers zijn via hun eigen social mediakanalen
ingezet om met het delen van hun eigen ervaringen de campagneboodschap te versterken. De campagne zorgt ervoor dat ook jonge (minderjarige) slachtoffers zich bewust worden van hun slachtofferschap en
weten waar ze terecht kunnen voor hulp en ondersteuning.
De resultaten van de eerste periode van de campagne die door ketenpartners (CSG, SHN, politie) met mij gedeeld zijn, zijn bemoedigend. De
bezoekersaantallen van de websites van CSG en SHN zijn in die periode
fors toegenomen, waarvan een groot deel direct valt te herleiden tot de
website van de campagne. Ook het telefonisch contact met het CSG
verdubbelde in de weken dat de campagne actief was. Het aantal
aanmeldingen bij de lotgenotengroep van SHN nam toe. Eind juni zijn de
resultaten van de effectmeting bekend.
Aanbevelingen op het terrein van opsporing en vervolging
De derde en vierde aanbevelingen van het CKM-onderzoek zijn gericht op
het ontwikkelen van een brede online strategie om anorexiacoaches die
3

Kamerstuk 31 015, nr. 186.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 31 015, nr. 195

3

online strafbare feiten plegen af te schikken, op te sporen en te vervolgen.
In de kamerbrief «Seksueel misbruik pro-anorexia coaches» van
30 september 20194 heb ik de strafrechtelijke mogelijkheden voor de
aanpak van online seksueel geweld, zowel het strafrechtelijke kader als de
instrumentaria (o.a. de virtuele lokpuber en de publieke-private aanpak
van online seksueel kindermisbruik) uiteengezet. Met de bestaande
strafbaarstellingen wordt deze specifieke problematiek van anorexiacoaches aangepakt en zedenzaken die bij het OM binnenkomen altijd
opgepakt.
Hiervoor wordt nauw samengewerkt tussen de Teams Bestrijding
Kinderporno en Kindersekstoerisme, de Zedenteams, de Teams Digitale
opsporing en het Team High Tech Crime. Bij het aannemen van een
zedenmelding wordt door het zedenteam – onder het gezag van de officier
van justitie – direct beoordeeld of er sprake is van spoed. Dit geschiedt op
basis van een aantal criteria waaronder acuut gevaar voor het slachtoffer
en/of anderen, actueel misbruik van mogelijke (huidige en toekomstige)
minderjarige slachtoffers, een risico op recidive en de kans op maatschappelijke onrust. Bij het optreden staat de veiligheid van het slachtoffer en
het stoppen van (de dreiging van) seksueel misbruik voorop. De politie
beschikt over ruim 800 gespecialiseerde zeden- en kinderpornorechercheurs die goed geëquipeerd zijn.
De politie en het OM hebben de afgelopen jaren flink geïnvesteerd in de
opsporing en vervolging van daders van online seksueel (kinder)misbruik.
Sinds 2015 is de bestrijding van kinderporno expliciet in de Veiligheidsagenda opgenomen. Bovendien zijn in het Regeerakkoord middelen
vrijgemaakt waarmee in 2018 de capaciteit en expertise in het digitale
domein van de politie is versterkt. Nieuwe digitale experts en tools
worden ingezet voor meerdere criminogene fenomenen, waaronder
kinderpornozaken en zeden, met inbegrip van nepcoaches die zedendelicten plegen op pro-ana websites.
Aanbevelingen op het terrein van vervolgonderzoek
De laatste aanbeveling gaat over het uitvoeren van vervolgonderzoek naar
pro-ana coaches op het dark web. Het actief op zoek gaan naar pro-ana
coaches op het dark web is hoog-specialistisch werk dat al snel tegen
strafbaar handelen aanzit. Daarmee is het een taak van de politie en het
OM. In de kamerbrief «resultaten aanpak kinderporno» van 30 april jl.5
vraag ik aandacht voor de intensieve onderzoeken die politie en het OM
uitvoeren naar online kindermisbruik, in het bijzonder op het dark web. In
2019 heeft deze inzet 68 keer geleid tot het identificeren van een
misbruiker of vervaardiger, 3 keer tot het identificeren van een keyplayer
en 281 keer tot een bezitter of verspreider van kinderpornografie. Met
succesvolle infiltraties, nieuwe opsporingstechnieken en internationale
samenwerking is het dark web geen plek waar criminelen ongestraft
wegkomen.
Afsluitend
Het CKM-onderzoek heeft in kaart gebracht hoe verwerpelijk pro-ana
coaches te werk gaan. Ook laat het zien hoe moeilijk het is voor slachtoffers om verhalen te delen en hulp te vragen.

4
5

Kamerstuk 31 015, nr. 177.
Kamerstuk 31 015, nr. 193.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 31 015, nr. 195

4

Met de hierboven beschreven maatregelen van preventie, bewustwording, opsporing en vervolging zetten wij ons maximaal in om deze
kwetsbare jongeren beter te beschermen, te informeren en daders aan te
pakken.
De Minister van Justitie en Veiligheid,
F.B.J. Grapperhaus

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 31 015, nr. 195

5