Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2011–2012

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

264
Vragen van het lid Hachchi (D66) aan de staatssecretaris van Buitenlandse
Zaken over onveilige seks en extra bezuinigingen op seksuele en reproductieve
gezondheid en rechten (SRGR) (ingezonden 28 september 2011).
Antwoord van staatssecretaris Knapen (Buitenlandse Zaken) (ontvangen
10 oktober 2011).
Vraag 1
Wat is uw reactie op het onderzoek dat in opdracht van de farmaceutische
onderneming Bayer in 26 landen is gedaan, waaruit blijkt dat jongeren steeds
minder weten over voorbehoedsmiddelen en over bescherming tegen
seksueel overdraagbare aandoeningen, waardoor onveilige seks wereldwijd
in opmars is?1
Antwoord 1
De regering is zich bewust van de problemen die wereldwijd bestaan met
onveilige seksualiteit, speciaal onder jongeren. Seksualiteit onder jongeren is
in veel landen nog steeds een taboe. Veel jongeren hebben geen toegang tot
eerlijke, feitelijke informatie over seksualiteit of voorbehoedsmiddelen, noch
tot reproductieve gezondheidszorg. Daarbij zijn veel jongeren (vooral meisjes)
vaak niet in een positie om nee te zeggen tegen seksuele toenaderingen waar
ze niet van gediend zijn. Dit heb ik nog onlangs benadrukt tijdens een
bijeenkomst bij de Wereldbank over het demografisch dividend van SRGR.
Het recente onderzoek «Clueless or clued up: your right to be informed about
contraception», uitgevoerd in opdracht van Bayer Health Care en ondersteund
door een aantal gezaghebbende internationale NGO’s illustreert nog eens de
Nederlandse analyse van het probleem van onveilige seksualiteit. Het
onderwerp seksualiteit en jongeren vormt daarom één van de speciale
aandachtspunten van het speerpunt Seksuele en Reproductieve Gezondheid
en Rechten van dit Kabinet.
Vraag 2
Klopt het dat het aantal jongeren dat met een nieuwe partner onveilige seks
bedrijft overal in de wereld stijgt?

1

ah-tk-20112012-264
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2011

Algemeen Nederlands Persbureau (ANP), Onveilige seks in opmars onder jongeren
(26 september 2011).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, Aanhangsel

1

Antwoord 2
De vraag in hoeverre de genoemde studie representatief is voor de hele
wereld kan ik nog niet beantwoorden. Ik begrijp dat momenteel het Amerikaanse Guttmacher Institute, een gerenommeerde onderzoeksorganisatie, de
resultaten nader bestudeert. Tot die tijd zou ik voorzichtig willen zijn met
het trekken van conclusies over de vraag of deze bevindingen voor alle
jongeren wereldwijd zouden gelden.
Wereldwijd vindt wel een aantal ontwikkelingen plaats die het risico verhogen
dat jongeren onveilige seks hebben met een nieuwe partner. Ten eerste stijgt
het aantal jongeren in absolute termen. UNFPA schat dat ongeveer een kwart
van de wereldbevolking nu tussen de tien en vierentwintig jaar oud is. Ten
tweede trouwen mensen steeds later na hun eerste seksuele contact, zodat er
meer kans is op het hebben van verschillende seksuele contacten (veilig en
onveilig). Ten derde hebben volgens de VN wereldwijd naar schatting 215
miljoen vrouwen (waaronder ook jonge vrouwen) wél de wens om een
zwangerschap te voorkomen of uit te stellen maar géén toegang tot moderne
voorbehoedsmiddelen (ook wel de ongedekte behoefte aan «family planning»
genoemd).
Vraag 3
Deelt u de conclusie van het onderzoek dat er overal op de wereld hindernissen bestaan die voorkomen dat tieners betrouwbare informatie krijgen over
veilige seks en voorbehoedsmiddelen?
Antwoord 3
Ja.
Vraag 4
Welke financieringskanalen worden in 2012 ingezet, bilateraal en multilateraal, om tieners betrouwbare informatie te verschaffen en om hindernissen
die deze toegang belemmeren te reduceren?
Antwoord 4
Ik zet alle beschikbare kanalen in. Zo ondersteunen wij uit het MFS 2 de
«Unite For Body Rights» alliantie voor een programma met speciale focus op
jongeren en hun seksuele en reproductieve rechten. Deze alliantie werkt in
negen landen (Ethiopië, Kenia, Malawi, Tanzania, Oeganda, Bangladesh,
India, Indonesië en Pakistan). Uit het Keuzes en Kansen fonds financieren wij
activiteiten van vier internationale NGO’s (IPPF, IPAS en PSI/Guttmacher
Institute) die zich allen (ook) op jongeren richten met dienstverlening,
voorlichting en pleitbezorging. Daarnaast werkt het recent gestarte «Key
Populations Fonds» o.a. aan training over veilige seks voor jongeren in
kwetsbare groepen.
In een aantal partnerlanden (Zuid-Afrika, Ethiopië, Bangladesh, Tanzania en
Nicaragua) financiert Nederland nu al rechtstreeks activiteiten met partnerorganisaties op het terrein van voorlichting en dienstverlening aan jongeren
aangaande seksuele en reproductieve gezondheid. In Burkina Faso, Zambia,
Ghana, Mali en Tanzania steunt Nederland grotere programma’s met de
overheid waarvan dergelijke activiteiten onderdeel uit maken. De plannen
voor 2012 en volgende zijn ingediend maar nog niet beoordeeld. Daaruit blijkt
dat er specifieke activiteiten zijn gepland op dit terrein in 12 partnerlanden.
Via het multilaterale kanaal zal UNFPA ook in 2012 worden ondersteund via
de algemene vrijwillige bijdrage. Voor de nieuwe Executive Director van
UNFPA, dr. Babatunde Osotimehin, is verbetering van de positie van
adolescenten en in het bijzonder van adolescente meisjes, een speciaal
aandachtspunt. UNFPA’s vier speerpunten daarbij zijn: meer aandacht in
nationaal overheidsbeleid voor de speciale positie van jongeren, seksueel
vormingsonderwijs, bevordering van een pakket van basis gezondheidsdiensten voor jongeren en bevordering van medezeggenschap door jongeren. Ik
verwijs ook naar dr. Osotimehins recente artikel in het internationale
medische vaktijdschrift The Lancet2 waarin hij pleit voor veel meer investering in de seksuele en reproductieve gezondheid en weerbaarheid van
adolescenten en speciaal meisjes.
2

The Lancet online, «Is there enough investment in young people?» (14 september 2011).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, Aanhangsel

2

Tot slot teken ik bij dit alles aan dat naast financiële steun juist ook de
politieke en morele steun van de regering aan nationale en internationale
SRGR organisaties door deze organisaties zeer wordt gewaardeerd. Nederland maakt zich, zowel in VN fora als in de bilaterale politieke dialoog met
landen, hard voor jongeren en hun behoeften aan SRGR informatie en
dienstverlening. Ik denk dan bijvoorbeeld aan Nederlands uitgesproken rol in
VN fora als de jaarlijkse Commission on Population and Development
(onderdeel van ECOSOC).
Vraag 5
Is het waar dat u voor drie van uw vier prioritaire thema’s extra budget
beschikbaar stelt, maar op het prioritaire thema Seksuele en Reproductieve
Gezondheid en Rechten (SRGR) 40 miljoen euro bezuinigt? Waarom heeft u
hiervoor gekozen?
Antwoord 5
Nee. Nederland was, is en blijft een voorvechter op het gebied van seksuele
en reproductieve rechten en gezondheid (SRGR). Ik werd echter in een heel
laat stadium van de voorbereiding van de begroting geconfronteerd met een
korting op de begroting voor ontwikkelingssamenwerking als gevolg van een
neerwaartse BNP bijstelling. Er is daardoor minder geld voor het artikel
waaruit SRGR, hiv/aids en gezondheid worden gefinancierd, maar van dat
geld gaat volgend jaar ruim twee derde naar SRGR en hiv/aids.
Voor SRGR trek ik in de ontwerpbegroting 3 miljoen euro meer uit dan vorig
jaar. In de komende periode onderzoek ik of ik dit bedrag nog verder kan
verhogen. Tijdens de begrotingsbehandeling kom ik hier op terug.
Vraag 6
Hoe verhoudt deze bezuiniging zich tot het kabinetsbeleid dat er geïntensiveerd wordt op de prioritaire thema’s? Hoe verhoudt deze bezuiniging zich tot
de noodzaak die u in meerdere brieven uitspreekt over de urgentie van betere
toegang tot anticonceptiemiddelen en verbetering van seksuele en reproductieve gezondheidszorg, inclusief toegang tot veilige abortus?
Antwoord 6
Nederland is en blijft een actief pleitbezorger voor verbetering van seksuele
en reproductieve gezondheidszorg en rechten, inclusief de lastige onderwerpen als abortus en SRGR voor jongeren. Wij hebben ons immers gecommitteerd aan de millenniumontwikkelingsdoelstellingen, waaronder het met 75%
terugbrengen van moedersterfte en het verzorgen van universele toegang tot
reproductieve gezondheidszorg. Het behalen van deze doelen is niet alleen
van het grootste belang voor de mensen om wie het gaat, maar heeft ook
een breder effect. Als de grote ongedekte behoefte aan voorbehoedsmiddelen
beter vervuld zou zijn, dan zou dit immers leiden tot een daling van geboortecijfers wat in veel landen een positief ontwikkelingseffect zou hebben. Zoals
ik in de focusbrief al toelichtte zijn er belangrijke dwarsverbanden tussen de
vier speerpunten en het is dan ook mijn intentie om die speerpunten in
onderlinge samenhang te verwezenlijken.
Vraag 7
Is het waar dat u van het totale ontwikkelingsbudget 12% besteedt aan
voedselzekerheid en private sector ontwikkeling, 4% aan water, 8% aan vrede
en veiligheid, en 2,5% aan SRGR? Zo ja, deelt u de mening dat laatstgenoemd percentage en weinig blijk van geeft en dat SRGR een «prioritair
thema» is?
Antwoord 7
Het aandeel voedselzekerheid bedraagt 5 % en dat van private sector
ontwikkeling 7,5%. Voor veiligheid en rechtsorde is 6,4% gereserveerd; de
rest van de uitgaven op dat thema zijn geen ODA. Het is wel mijn intentie om
de bijdrage voor SRGR verder te laten stijgen maar dit zal mede afhankelijk
zijn van de beschikbare middelen en de kwaliteit van de voorstellen die ik
ontvang voor financiering.
Ik deel overigens niet uw mening, dat hieruit blijkt dat SRGR geen prioritair
thema zou zijn. Het prioritaire karakter van SRGR is niet alleen afhankelijk van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, Aanhangsel

3

de financiële ruimte maar ook van de niet-financiële inzet die Nederland
levert. Deze is omvangrijk en in sommige opzichten uniek.
Vraag 8
Waarom heeft u in de begroting de budgetten voor HIV/AIDS en algemene
gezondheidszorg samengevoegd? Deelt u de mening dat dit transparanter
had gekund, aangezien de optelsom van het budget voor algemene gezondheidszorg en het budget voor SRGR suggereert dat er een intensivering op
SRGR plaatsvindt, terwijl dit niet het geval is?
Antwoord 8
De samenvoeging van de twee operationele doelstellingen en de uitsplitsing
in de begroting 2012 naar thema en kanaal (zie de figuur op pagina 65 van de
begroting voor 2012) is juist bedoeld om de transparantie te verhogen. De
cijfers met betrekking tot de verdeling over de drie sub-thema’s geven de
werkelijkheid beter weer dan in het verleden. Bovendien dragen alle middelen
bij aan de gezamenlijke doelstelling «seksuele en reproductieve gezondheid
en rechten voor iedereen en een halt aan de verspreiding van HIV/Aids».
Ik maak graag gebruik van deze gelegenheid om mijn besluit nader toe te
lichten. In vorige begrotingen hanteerden mijn voorgangers twee operationele doelstellingen die overeenkwamen met MDG 5 en 6 (reproductieve
gezondheid en Aids, TB en malaria). Bevordering van algemene gezondheidszorg had daarin geen plaats terwijl dat wel een doel op zich was. Mede als
gevolg daarvan was het historisch zo gegroeid dat niet alle uitgaven onder de
meest logische operationele doelstellingen stonden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, Aanhangsel

4