Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

33 628

Forensische zorg

Nr. 68

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR RECHTSBESCHERMING
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 11 december 2019
Op 5 december 2019 heeft u mij verzocht om een reactie op de brief van
Fivoor en medeondertekenaars inzake ontoereikende tarieven in de
forensische zorg. Hiermee kom ik aan dit verzoek tegemoet. Tevens heeft
het lid Van Nispen op 28 november 2019 schriftelijke vragen gesteld aan
mij over het bericht dat forensische zorginstellingen onvoldoende
gefinancierd worden. De beantwoording van deze vragen wordt gelijktijdig aan uw Kamer verzonden (Aanhangsel Handelingen II 2019/20, nr.
1046).
Laat ik voorop stellen dat ik achter de wijze sta waarop forensische zorg
momenteel wordt gefinancierd. In deze brief sta ik daarom stil bij de
inspanningen die de afgelopen jaren zijn geleverd om tot een gepaste
bekostiging van de forensische zorg te komen met voldoende oog voor de
kwaliteit van de geleverde zorg. Ik noem als concrete voorbeelden daarin
de Meerjarenovereenkomst Forensische Zorg en het programma
forensische zorg. Eerst ga ik in op de gemaakte afspraken in de meerjarenovereenkomst, de wijze waarop de tarieven tot stand komen en de
manier waarop de Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI) forensische zorg
inkoopt. Voor de goede orde vermeld ik hier dat het gaat om alle
forensische zorg, behalve de tbs beveiligingsniveau 4.1
Meerjarenovereenkomst Forensische Zorg 2018–2021
De forensische zorg is van groot belang voor de veiligheid van onze
maatschappij. Het is belangrijk dat de veiligheid van patiënten, behandelaars en samenleving gewaarborgd blijft. Ik zet mij dan ook in voor deze
speerpunten. In 2018 heb ik met de sector een meerjarenovereenkomst
gesloten ten behoeve van de kwaliteit en veiligheid.2 Hierin hebben we

1

De tbs met beveiligingsniveau 4 is de meest beveiligde vorm van forensische zorg en wordt
alleen geboden in de forensisch psychiatrische centra.
2
Kamerstuk 33 628, nr. 34.

kst-33628-68
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 33 628, nr. 68

1

wederzijdse afspraken gemaakt over onder andere de kwaliteit en
veiligheid van zorg en de bekostiging ervan.
Ten aanzien van de bekostiging is in de meerjarenovereenkomst
afgesproken dat de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa), de onafhankelijke
marktmeester, de tarieven zou herijken op basis van een kostprijsonderzoek. De NZa heeft dit onderzoek uitgevoerd en op basis daarvan
nieuwe maximumtarieven vastgesteld.
In de meerjarenovereenkomst is daarnaast afgesproken dat ik geld
beschikbaar zou stellen gedurende de looptijd van deze overeenkomst. Ik
heb de bedragen conform afspraak beschikbaar gesteld. Voor 2021 heb ik
het bedrag dat is afgesproken in de meerjarenovereenkomst verhoogd
met € 8 mln. Als gevolg daarvan zijn de afslagen op de NZa-klinische zorg
inmiddels nagenoeg verdwenen en op ambulante behandeling aanzienlijk
verlaagd. Daarnaast is veiligheid niet alleen een kwestie van geld. In de
meerjarenovereenkomst zijn ook afspraken gemaakt over het aantrekken
van personeel, het terugdringen van administratieve lasten en het
opleiden van forensisch personeel. Gezien de getroffen maatregelen
herken ik het beeld van onderfinanciering en het risico voor de veiligheid
dan ook niet.
Vaststellen tarieven forensische zorg
In Nederland worden de (maximum)tarieven in de forensische zorg
vastgesteld door de NZa. De NZa heeft de tarieven vastgesteld op basis
van de uitkomsten van een groot opgezet kostenonderzoek in de ggz en
de forensische zorg. Hier is sinds het voorjaar van 2018 samen met de
sector aan gewerkt. De NZa kijkt terug naar eerdere kosten, in dit geval uit
2017, om op basis daarvan (geïndexeerde) maximumtarieven voor de
komende jaren vast te stellen. Bij het indexeren houdt de NZa rekening
met bijvoorbeeld loonstijgingen.
Door DJI gehanteerde tarieven
De tarieven die DJI landelijk hanteert volgen voor het overgrote deel de
maximumtarieven die de NZa heeft vastgesteld. Zoals de aanbieders
aangeven in hun brief heeft DJI drie uitzonderingen gemaakt op het
volledig volgen van de maximumtarieven van de NZa. De systematiek van
kostenbeheersing, bijvoorbeeld door het hanteren van een afslag, is niet
nieuw binnen de forensische zorg. De afslagen vormen samen minder dan
2% van het totale budget voor forensische zorg. De afslagen zijn als volgt:
– Voor ambulante forensische zorg en de verblijfszorg, bijvoorbeeld
beschermd wonen, worden afslagen gehanteerd. Voor ambulante zorg
is deze afslag ten opzichte van de voorgaande jaren overigens
verlaagd van 6% naar 4,1%. Dat betekent dat DJI 4,1% minder dan het
maximumtarief betaalt voor dit type zorg. Hierbij is wel geïndexeerd.
– De tarieven voor de langdurige verblijfszorg maakten geen onderdeel
uit van het uitgevoerde kostprijsonderzoek.3 Deze tarieven zijn alleen
geïndexeerd. Op deze geïndexeerde tarieven worden dezelfde afslagen
toegepast als in voorgaande jaren.
– Voor de klinische zorg en behandeling wordt een zogenaamde
geïntegreerde maximum dagprijs gehanteerd. Hier zijn verblijf,
behandeling en dagbesteding in opgenomen. Deze drie onderdelen
beïnvloeden elkaar namelijk tot op zekere hoogte. Als een zorgaanbieder bijvoorbeeld meer inzet op de dagactiviteiten, betekent dit dat zij
minder sociotherapeuten op de groep nodig heeft. Met deze dagprijs
3

De tarieven voor de langdurige verblijfszorg zijn de zogeheten ZZP-tarieven. ZZP staat voor
Zorg Zwaarte Pakket.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 33 628, nr. 68

2

heeft een meerderheid van de aanbieders de afgelopen jaren goede en
veilige zorg kunnen bieden. Voor DJI is de geïntegreerde maximum
dagprijs een manier om zorgvuldig met de beschikbare middelen om
te gaan. De maximum dagprijs is tijdig aan aanbieders gecommuniceerd zodat zij hier, indien nodig, op kunnen anticiperen.
Dat gericht wordt gewerkt met instrumenten voor kostenbeheersing
betekent niet dat geen sprake is van een passend tarief. De inzet van deze
instrumenten binnen de forensische zorg is van belang, zoals dat ook in
de reguliere zorg het geval is. Deze zijn van belang voor het creëren van
kostenbewustzijn bij zorgaanbieders. Bij de hantering van tarieven
beneden de maximumtarieven geldt als voorwaarde uiteraard dat het
uiteindelijke inkooptarief een passend tarief is. Daar wordt altijd
zorgvuldig naar gekeken en dat is in de huidige inkoopprocedure niet
anders gebeurd.
Inkoopprocedure
De afgelopen jaren is het totale budget voor de forensische zorg gestegen
van € 822 mln in 2018 tot naar verwachting € 864 mln in 2020. Dat komt
met name doordat de groep justitiabelen die forensische zorg krijgt groeit.
DJI koopt voor dat budget forensische zorg in op een wijze die zowel
transparant als zorgvuldig is. De algemene beginselen van het aanbestedingsrecht en behoorlijk bestuur zijn op de inkoopprocedure van
toepassing. Er moet onder meer sprake zijn van een gelijke behandeling
van aanbieders. Het is dan ook niet passend om gedurende de inkoopprocedure met individuele aanbieders of brancheorganisaties in gesprek te
gaan over de hoogte van tarieven. Er is geen sprake geweest van
onderhandelingen over prijsafspraken met zorgaanbieders, omdat de
inkoopprocedure daartoe geen ruimte biedt.
Discussie over de tarieven
Momenteel ligt de vraag voor of de door DJI gehanteerde tarieven
toereikend zijn voor zorgaanbieders om de gewenste kwaliteit van zorg te
leveren. Een aantal zorgaanbieders heeft juridische stappen genomen
omdat zij van mening is dat de tarieven ontoereikend zijn. Een groot
aantal bezwaren dat is geuit tegen de door DJI gehanteerde tarieven lijkt
zich (tevens) te richten op de door de NZa vastgestelde maximumtarieven
en het daaraan ten grondslag liggende kostprijsonderzoek. Het past mij
niet om in de bevoegdheid van de NZa te treden. Ik wacht de beslissing
op bezwaar dan ook af. Onderstaand reageer ik daarom in algemene zin
op de hoogte van de tarieven en op een aantal door de zorgaanbieders
aangegeven punten in de brief aan de vaste commissie voor Justitie en
Veiligheid van uw Kamer.
De door de NZa vastgestelde maximumtarieven hebben – naar aanleiding
van het kostprijsonderzoek – geleid tot aanpassingen. Voor bepaalde
behandelingen zijn de nieuwe maximumtarieven hoger dan voorheen,
voor andere behandelingen zijn deze lager dan voorheen.
In de brief geven de aanbieders aan dat er gebruik zou moeten worden
gemaakt van een max-maxtarief om de tarieven te verhogen. Ik ben het
niet met hen eens dat per definitie altijd het max-maxtarief zou moeten
worden gehanteerd. De NZa maakt het inderdaad mogelijk om een hoger
tarief tot maximaal 10% boven het maximumtarief te bieden. Dit
instrument is bij uitstek bedoeld om zo de kwaliteit van de zorg te
stimuleren en niet als generieke verhoging van de tarieven. Indien ik
daartoe in andere gevallen zou overgaan, zou elke prikkel tot innovatie
van kwaliteit en kostenbeheersing worden uitgevlakt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 33 628, nr. 68

3

DJI maakt ook op die wijze gebruik van deze mogelijkheid. Zorgaanbieders komen voor een verhoging van het tarief in aanmerking als zij zich
inzetten op het terrein van innovatie en kwaliteit of voor zeer complexe
casuïstiek. Zo kunnen zorgaanbieders tijdelijk een hoger tarief ontvangen
voor bijvoorbeeld de implementatie van een nieuwe werkwijze ter
bevordering van de kwaliteit of voor justitiabelen met zeer complexe
problematiek waarvoor aantoonbaar extra inspanningen vereist zijn.
Vervolgtraject
DJI laat door een accountantskantoor een onderzoek uitvoeren naar de
wijze waarop de berekening en de tariefvaststelling door DJI is verlopen.
Daarmee wordt nog eens objectief vastgesteld of dit zorgvuldig is
gebeurd. Zodra de resultaten bekend zijn deel ik deze met uw Kamer. Dit
is naar verwachting voor de kerst.
Tot slot
De forensische zorgaanbieders geven in de brief aan dat zij de afgelopen
jaren te maken hebben gehad met stijgende kosten, onder andere door
extra investeringen in veiligheidsvoorzieningen, stijging van de lonen en
duur vastgoed. Zoals eerder benoemd heeft een aantal partijen bezwaar
gemaakt bij de NZa. Naast deze bezwaarprocedure heeft een aantal
zorgaanbieders een kort geding tegen DJI aangespannen vanwege de
bekostiging van forensische zorg. Gedurende deze juridische procedures
is het niet passend om over deze onderwerpen uitspraken te doen.
De Minister voor Rechtsbescherming,
S. Dekker

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 33 628, nr. 68

4