Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

35 570 XIV

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Landbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit (XIV) en het
Diergezondheidsfonds (F) voor het jaar 2021

Nr. 11

BRIEF VAN DE MINISTER VAN LANDBOUW, NATUUR EN
VOEDSELKWALITEIT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 21 oktober 2020
Met deze brief informeer ik uw Kamer over aanvullende maatregelen in de
aanpak van stalbranden zoals toegezegd tijdens het AO Dieren in de
veehouderij van 11 september 2019 (Kamerstuk 28 286, nr. 220).
Met deze brief informeer ik uw Kamer ook over de volgende toezeggingen
die ik heb gedaan tijdens het AO Dieren in de veehouderij van 24 januari
2019 (Handelingen II 2018/19, nr. 45, items 5 en 9) en het AO Dieren in de
veehouderij van 11 september 2019. De Tweede Kamer wordt geïnformeerd over,
– de ontwikkelingen met betrekking tot het Actieplan brandveilige
veestallen (bijlage 1)1;
– de kosten van bliksemafleiders;
– het betrekken van Stable Safe bij een pilotproject.
Tevens stuur ik met deze brief de rapportage van Wageningen Livestock
Research over brand- en rookdetectiesystemen in technische ruimten van
veestallen (bijlage 2)2 en geef ik hiermee invulling aan de motie van het
lid Geurts (Kamerstuk 28 286, nr. 1031).
Vanaf 2023 dient knaagdierbeheersing buiten én binnen volgens de
Integrated Pest Management (IPM) aanpak plaats te vinden. Ik heb oog
voor de mogelijke zorgen die agrarische ondernemers hebben, vanwege
de aanvullende eisen die dan gesteld worden aan de beheersing van
knaagdieren. In de beantwoording van de Kamervragen van lid Lodders
van 25 februari jl. (Aanhangsel Handelingen II 2020/21, nr. 433) komen de
Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat en ik terug op dit
onderwerp.
Naast de genoemde maatregelen in deze brief is het Actieplan brandveilige veestallen 2018–2022 volop in uitvoering. Met deze brief stuur ik
1
2

kst-35570-XIV-11
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XIV, nr. 11

1

uw Kamer de tweede voortgangsrapportage toe, die gaat over 2019 en
tevens een doorkijk geeft naar 2020 (bijlage 1). Er wordt per actie
aangegeven hoe ver het staat met de uitvoering. In de rapportage is te
lezen dat in 2019 door de stuurgroep van het Actieplan is besloten dat het
accent wordt verlegd naar een risicogerichte aanpak, waarbij op basis van
het risicoprofiel van stallen gekozen wordt voor aanvullende maatregelen.
De maatregelen richten zich met name op de grote pluimvee- en
varkensstallen, omdat bij brand daar meer dierlijke slachtoffers kunnen
vallen.Verder blijkt onder andere dat alle varkens-, kalver- en pluimveehouderijen die aangesloten zijn bij een kwaliteitssysteem in 2019 een
elektrakeuring hebben gehad, zoals ik uw Kamer in mijn Voortgangsbrief
dierenwelzijn landbouwhuisdieren van 4 september jl. (Kamerstuk 28 286,
nr. 1063) heb toegezegd. Daarmee is een belangrijke stap voorwaarts
gezet ter preventie van stalbranden, aangezien problemen met de
elektriciteit en kortsluiting tot de voornaamste oorzaken worden gerekend.
Inleiding
Iedere stalbrand met dierlijke slachtoffers is er één te veel, zorgt voor veel
verdriet en maatschappelijke onrust. Zo ook in de zomerperiode van 2019,
toen in relatief korte tijd meerdere stalbranden plaatsvonden en veel
dierlijke slachtoffers waren te betreuren. Op mijn verzoek is in september
een bijeenkomst georganiseerd met ngo’s en brandveiligheidsdeskundigen om ideeën uit te wisselen over de aanpak van stalbranden.
Sindsdien is intensief overleg gevoerd met de werk- en stuurgroep van
het Actieplan om mede op basis van de opgedane ideeën na te gaan
welke aanvullende maatregelen mogelijk zijn en welke bestaande
maatregelen versneld kunnen worden om het aantal stalbranden en
dierlijke slachtoffers verder te beperken. De partners van het Actieplan,
LTO Nederland, Brandweer Nederland, de Dierenbescherming, het
Verbond van Verzekeraars, de Producentenorganisatie Varkenshouderij en
de LTO vakgroepen pluimveehouderij, melkveehouderij en kalverhouderij,
werken hard aan de uitvoering van het Actieplan.
Stalbranden en dierlijke slachtoffers in 2019
Onlangs heeft LTO Nederland een overzicht gepubliceerd van het aantal
stalbranden en dierlijke slachtoffers in 2019, dat gebaseerd is op cijfers
van Brandweer Nederland en het Verbond van Verzekeraars. In 2019
hebben 41 stalbranden plaatsgevonden, waarbij 175.000 dieren zijn
omgekomen. Bij 24 branden zijn geen dodelijke dierlijke slachtoffers
gevallen. Uit de cijfers komt ook naar voren dat sinds 2017 sprake is van
een daling van het aantal dierlijke slachtoffers bij stalbranden (indien men
bij de analyse de noodlottige brand in het Groningse Kiel-Windeweer –
waarbij door het Openbaar Ministerie wordt uitgegaan van brandstichting
– buiten beschouwing laat). Dat neemt niet weg dat vanwege meerdere
andere oorzaken nog steeds met enige regelmaat stalbranden ontstaan
met vele dierlijke slachtoffers tot gevolg. Daarom zet ik mij in, en met mij
de partners van het Actieplan, om de aanpak van stalbranden conform het
Actieplan onverminderd en daadkrachtig voort te zetten.
Niet onvermeld mag blijven dat ook vele dieren tijdens een brand door
adequaat handelen van eigenaren, omstanders en hulpverleners zijn
gered. Ik wil hierbij uitdrukkelijk stilstaan, in het bijzonder door mijn
oprechte waardering naar hen uit te spreken, die vaak met gevaar voor
eigen leven, zich hebben ingezet om dieren te redden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XIV, nr. 11

2

Detectiesystemen
Ter uitvoering van de motie Geurts (Kamerstuk 28 286, nr. 1031) heeft
Wageningen Livestock Research (WLR) in mijn opdracht een verkennend
onderzoek uitgevoerd naar detectiesystemen. Het rapport is afgerond en
kunt uw Kamer vinden in de bijlage. Het biedt een overzicht van potentieel
toepasbare detectiesystemen voor gebruik in technische ruimten van
veestallen, geeft criteria waaraan deze systemen dienen te voldoen en
geeft een indicatie van de kosten. WLR concludeert dat het toepassen van
detectiesystemen in de technische ruimte vooral nut heeft indien deze
ruimte tevens voorzien is van brandcompartimentering (een 60 minuten
brandwerende scheiding tussen de technische ruimte en stal). Op deze
wijze is bij brand meer handelingstijd om overslag van brand in een
technische ruimte naar dierverblijven te voorkómen.
De varkenshouderij- en de pluimveesector hebben aan verzekeraars en
brandweer gevraagd of het mogelijk is om gezamenlijk te komen tot een
predicaat «brandveilige stal». De kennis en expertise van de partijen kan
hierbij worden ingezet om de toepassing van detectiesystemen in de
technische ruimte in combinatie met compartimentering van deze ruimte
te implementeren en op termijn dit te combineren met een automatisch
blussysteem in de technische ruimte. Verzekeraars hebben aangegeven
bereid te zijn om samen met betrokken partijen de mogelijkheid van
certificering te onderzoeken. Wel zijn verzekeraars gebonden aan
mededingingswetgeving en dienen zij bijvoorbeeld kartelvorming te
voorkomen. Ook liggen er nog organisatorische vraagstukken die moeten
worden uitgewerkt.
Ik ga na of voor de toepassing van maatregelen in bestaande stallen die
een stalbrand kunnen voorkomen of de gevolgen beperken financiële
ondersteuning vanuit het Rijk nodig is. In het bijzonder voor de toepassing
van detectiesystemen in combinatie met compartimentering van deze
ruimte. Dat moet uiteraard passen binnen de staatssteunkaders. Over de
nadere invulling informeer ik uw Kamer voor het einde van dit jaar.
Brandveiligheid als voorwaarde bij bestaande regelingen en
initiatieven
Bij de beoordeling van subsidieaanvragen onder de Subsidiemodule
brongerichte verduurzaming stal- en managementmaatregelen is het
aspect brandveiligheid betrokken en door de Maatlat Duurzame Veehouderij uit te breiden met brandveiligheidsmaatregelen wordt de brandveiligheid verder bevorderd.
Brandveiligheid als criterium bij de integrale verduurzaming van
stalsystemen
In de innovatiemodule van de Subsidiemodules brongerichte verduurzaming stal- en managementmaatregelen (Sbv) is het verbeteren van het
dierenwelzijn en de brandveiligheid van stallen meegenomen als
criterium bij de beoordeling van innovatieprojecten. Op deze wijze wordt
de toepassing van maatregelen die bijdragen aan het verbeteren van de
brandveiligheid, zoals detectiesystemen en compartimentering van de
technische ruimte, gestimuleerd. De innovatiemodule is dit voorjaar
gepubliceerd en voor het eerst opengesteld. Het streven is om deze
module tweemaal per jaar open te stellen t/m 2024 voor de veehouderijsectoren waarvan de referentiewaardes voor broeikasgas- en stalemissies
bekend zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XIV, nr. 11

3

Maatlat Duurzame Veehouderij
In 2019 heeft LTO namens het Actieplan voor de jaarlijkse herziening van
de Maatlat Duurzame Veehouderij (MDV) aanvullende maatregelen
voorgesteld en deze zijn overgenomen. Op 1 januari van dit jaar zijn
blusinstallaties gekoppeld aan brandmeldinstallaties in technische
ruimten en risicoplaatsen (zoals schakelkasten) in dierverblijven, de
bliksembeveiligingsinstallatie en de NTA 8220 inspectiemethode voor het
beoordelen van elektrische installaties op brandrisico’s bij elektrakeuringen als maatregelen aan de MDV toegevoegd. De partners van het
Actieplan denken na over aanvullende voorstellen voor herziening van de
MDV.
Aanvullend onderzoek naar werking in de praktijk
Het jaaroverzicht van stalbranden en dierlijke slachtoffers 2019 toont dat
bij ruim 50% van de stalbranden de oorzaak onbekend is. Conform het
Actieplan blijven de partners zich dan ook inzetten om de oorzaken van
stalbranden beter in kaart te brengen en deze aan te pakken. Daarnaast is
onderzoek naar de praktische toepasbaarheid van een aantal preventieve
en schadebeperkende maatregelen gewenst. Ik heb Wageningen Livestock
Research daarom opdracht gegeven onderzoek te doen naar preventieve
detectiesystemen en naar automatische blussystemen. Preventieve
detectiesystemen kunnen brandgevaarlijke afwijkingen in elektra
detecteren voordat er daadwerkelijk brand ontstaat. WLR is gevraagd te
onderzoeken welke preventieve detectiesystemen praktisch toepasbaar en
haalbaar zijn in veehouderijbedrijven en wat de verwachte effectiviteit
ervan is uit oogpunt van het voorkómen van het ontstaan van brand in
veestallen en het voorkómen van dierlijke slachtoffers. Voorbeelden van
dergelijke systemen zijn: vlamboogdetectie, elektronische beveiliging en
continue isolatieweerstandsmeting. De resultaten van het onderzoek naar
de praktische toepasbaarheid van automatische blussystemen kunnen
gebruikt worden om de toepassing van deze systemen in combinatie met
detectie in de technische ruimte te versnellen.
De bijgevoegde voortgangsrapportage 2019 gaat nader in op de actuele
onderzoeksagenda van het Actieplan.
Omvang brandcompartimenten veestallen
Volgens het Bouwbesluit mogen brandcompartimenten van nieuw te
bouwen veestallen maximaal 2.500 m2 groot zijn. Veestallen die bestaan
uit een brandcompartiment groter dan 2.500 m2 zijn alleen toegestaan als
de brandveiligheid ten minste gelijkwaardig is aan de brandveiligheid van
een brandcompartiment van 2.500 m2 of kleiner. In de praktijk betekent dit
dat in het geval van een groter brandcompartiment dan 2.500 m2
aanvullende brandveiligheidsmaatregelen genomen dienen te worden om
een gelijkwaardige brandveiligheidsniveau te bereiken.
Recent is op basis van onderzoek in een nieuwsitem geconcludeerd dat
grote stallen een verhoogd risico op brand lopen. In de beantwoording
van Kamervragen die hierover op 19 en 20 maart jl. zijn gesteld
(Aanhangsel Handelingen II 2019/20, nrs. 3253 en 3254) heb ik aangegeven dat uit de gegevens van Brandweer Nederland en het Verbond van
Verzekeraars over het aantal stalbranden, dierlijke slachtoffers en de
oorzaak (voor zover deze te achterhalen is) geen statistisch significante
relatie kan worden afgeleid tussen de grootte van veestallen en de kans
op een stalbrand. We kunnen niet concluderen dat er wél een relatie is,
maar ook niet dat er géén relatie is. Het Verbond van Verzekeraars heeft
aangegeven dat het nieuwsitem voldoende aanleiding biedt om daar
verder onderzoek naar te doen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XIV, nr. 11

4

Indien uit dit onderzoek blijkt dat grote stallen daadwerkelijk een
verhoogd risico op brand lopen ga ik met het Ministerie van BZK en de
overige partijen binnen het Actieplan in gesprek om te bezien of het
vaststellen van een bindende bovengrens voor de omvang van brandcompartimenten van veestallen wenselijk en mogelijk is.
Toezeggingen
Kosten van bliksemafleiders
Tijdens het debat over de veehouderij van 24 januari 2019 (Handelingen II
2018/19, nr. 45, items 5 en 9) heb ik toegezegd na te gaan wat de kosten
zijn van het plaatsen van bliksemafleiders op het dak van een stal.
Het plaatsen van een bliksemafleider kost gemiddeld € 5,63 (exclusief
BTW) per vierkante meter dakoppervlak. Voor een gemiddeld pluimveebedrijf met een dakoppervlak van 6.500 vierkante meter zou dit een
investering vergen van € 36.595,– (exclusief BTW). Voor een gemiddelde
varkenshouderij (in de varkenshouderij zijn de dakoppervlakken
gemiddeld twee keer zo groot) zou het een investering vergen van
minimaal het tweevoudige van dit bedrag.
Stable Safe
De partners van het Actieplan hebben naar aanleiding van het verzoek van
lid dhr. Graus gesprekken gevoerd met bedrijven met innovatieve ideeën
op het gebied van brandpreventie en -veiligheid, waaronder met de
ontwerpers van Stable Safe. Op mijn verzoek is Stable Safe nogmaals
onder de aandacht gebracht van de werk- en stuurgroep van het
Actieplan. Daaruit blijkt dat er binnen de sectoren geen draagvlak is en het
derhalve niet opportuun is om een pilot te financieren.
Onderzoek van Onderzoeksraad voor Veiligheid
Op 10 oktober jl. heeft de Onderzoeksraad voor Veiligheid (OvV) aangekondigd onderzoek te gaan doen naar stalbranden in de veehouderij. De
OvV heeft sindsdien verschillende gesprekken gevoerd met de partners
van het Actieplan. Ook de komende tijd dragen we desgewenst bij aan dit
onderzoek in de hoop dat het leidt tot nieuwe inzichten in de oorzaken van
stalbranden.
De Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,
C.J. Schouten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XIV, nr. 11

5