Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

33 076

Voorstel van wet van de leden Van Gerven en
Dijsselbloem tot nadere wijziging van de Wet
verbod pelsdierhouderij

Nr. 11

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ECONOMISCHE ZAKEN,
LANDBOUW EN INNOVATIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 10 juli 2012
Tijdens het wetgevingsoverleg over het voorstel van wet van de leden Van
Gerven en Dijsselbloem tot nadere wijziging van de Wet verbod pelsdierhouderij (Kamerstukken 33 076) op 2 juli 2012 is door het lid Koopmans
(CDA) gevraagd de Kamer te informeren welke 22 regelingen zijn
getroffen in het kader van de Wet herstructurering varkenshouderij en de
uitspraak van de Hoge Raad van 16 november 2001 (NJ 2002, 469). Een
overzicht hiervan doe ik u hierbij toekomen.
Wet herstructurering varkenshouderij
Op 1 september 1998 is de Wet herstructurering varkenshouderij (Whv) in
werking getreden. Als gevolg daarvan werden de bestaande mestproductierechten omgezet in diereenheden: «varkensrechten» en «fokzeugenrechten». Bij vaststelling van het aantal varkensrechten werd uitgegaan
van het gemiddelde aantal in het peiljaar 1996 (eventueel 1995) in het
desbetreffende bedrijf werkelijk benutte mestproductierechten. Met de
Whv werd bovendien, met het oog op milieudoeleinden en de Nitraatrichtlijn, bewerkstelligd dat de mestproductie verminderde. Daartoe werd,
bij de omzetting van mestproductierechten in varkensrechten, een voor
alle varkenshouders geldende generieke korting toegepast van 10 procent.
In de Whv was voorzien dat per 1 januari 2000 een tweede generieke
korting van maximaal 15 procent zou plaatsvinden.
Besluit hardheidsgevallen herstructurering varkenshouderij
Gelijktijdig met de Whv is het Besluit hardheidsgevallen herstructurering
varkenshouderij (Bhv) in werking getreden. In het Bhv is voor groepen van
bedrijven ten aanzien waarvan sprake is van een onbillijkheid van
overwegende aard bij onverkorte toepassing van de Whv een voorziening
getroffen bestaande uit de toekenning van extra varkensrechten. Er

kst-33076-11
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 076, nr. 11

1

werden, aanvankelijk, voor tien categorieën bedrijven afwijkende regels
(ten opzichte van de in de Whv vervatte hoofdregel) voor de vaststelling
van de hoogte van het varkensrecht vastgesteld. Voor het vaststellen van
deze categorieën van gevallen had de wetgever in overleg met het
landbouwbedrijfsleven een inventarisatie gemaakt van situaties die zich in
de praktijk voordeden. Het Bhv is nadien herhaaldelijk aangepast en
aangevuld, de laatste maal na advisering door een «commissie van
wijzen», waarbij ook LTO Nederland betrokken is geweest. Uiteindelijk
heeft dit geleid tot de volgende 22 categorieën:
– Hardheidsgeval 1: «Het bedrijf heeft zowel in 1995 als in 1996 11% of
meer van de mestproductierechten varkens/kippen niet benut voor het
houden van dieren.»
– Hardheidsgeval 2: «Het bedrijf heeft in de periode van 1 januari 1995
tot 10 juli 1997 een heel bedrijf overgenomen en op dat bedrijf is zowel
in 1994 als in 1995 als in 1996 11% of meer van de mestproductierechten varkens/kippen niet benut voor het houden van dieren.»
– Hardheidsgeval 3 en 4, 5, 9, 14 (a t/m d) en 19: «Voor het bedrijf is in de
periode 1 januari 1993 tot 10 juli 1997 een milieuvergunning verleend
of aangevraagd voor uitbreiding van de varkensstapel en/of (gedeeltelijke) omschakeling naar fokzeugen, of voor uitbreiding van het aantal
andere dieren dan varkens, of er is in die periode een melding
daarvoor gedaan.» (in 2002 aangevuld met de zogenaamde niet
verkleiningseis en verruiming voor het hardheidsgeval 5 en 14c
«Omschakeling van vleesvarkens naar fokzeugen», deze twee extra
hardheidsgevallen hadden geen nummering).
– Hardheidsgeval 6: «Het bedrijf heeft voor 10 juli 1997 mestproductierechten varkens/kippen vervreemd en grond en/of mestproductierechten andere diersoorten verworven.»
– Hardheidsgeval 7: «Bedrijven met een ontheffing op grond van de
Meststoffenwet».
– Hardheidsgeval 8: «Het bedrijf heeft andere dieren dan varkens
gehouden op de mestproductierechten varkens/kippen; bovendien
heeft het bedrijf een deel van de mestproductierechten varkens/kippen
niet benut.»
– Hardheidsgeval 10: «Op de hulpstaat bij het formulier Melding
Varkensrechten staat dat (een deel van) de mestproductierechten van
de andere diersoorten komen te vervallen».
– Hardheidsgeval 11: «Het algemene vangnet».
– Hardheidsgeval 12: «Twee of meer bedrijven zijn binnen één inrichting
varkens grondgebonden gaan houden».
– Hardheidsgeval 13: «Vrijstelling voor omschakelaars van andere dieren
dan varkens naar varkens en waarvan de varkensrechten zijn bepaald
op grond van categorie 4 of 14B.»
– Hardheidsgeval 15: «Extra varkensrechten voor bedrijven die grond
hebben verworven om te benutten voor het houden van varkens.»
– Hardheidsgeval 16: «Aanvulling voor verwervers van een bedrijf
waarvoor geen opgave van het aantal dieren is gedaan (geldt ook bij
samenvoeging van meerdere bedrijven)».
– Hardheidsgeval 17: «Meer verhandelbare varkensrechten voor
bedrijven die vóór 15 december 1996 grond hebben verkocht aan een
publiekrechtelijk lichaam en/of een particuliere natuurbeschermingsorganisatie ter onttrekking aan de landbouw».
– Hardheidsgeval 18: «Extra varkensrechten voor herstartende bedrijven».
– Hardheidsgeval «(Overwegend) grondgebonden en géén opgave
gedaan».
N.B.: hardheidsgeval 14 bestond uit vier categorieën, a, b, c en d.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 076, nr. 11

2

Uitspraak Hoge Raad van 16 november 2001 (NJ 2002, 469)
Naar aanleiding van de aangekondigde herstructurering heeft de
Nederlandse Vakbond Varkenshouders (NVV) tezamen met zeven
individuele varkenshouders de Staat gedagvaard. De NVV stelde dat de
invoering van deze maatregelen onrechtmatig was jegens hen, omdat
sprake zou zijn van strijd met de Grondwet, met fundamentele rechtsbeginselen, met regels van het EG-recht en met art 1 van het Eerste Protocol
bij het EVRM. De NVV vorderde dat de Whv onverbindend zal worden
verklaard, althans ten opzichte van hen buiten toepassing zal worden
gelaten totdat zal zijn voorzien in een adequate schadevergoedingsregeling voor individuele gevallen.
Dat standpunt heeft de Hoge Raad in zijn arrest van 16 november 2001
(NJ 2002, 469) verworpen. Wel vond de Hoge Raad dat een nader
onderzoek naar de fair balance moest plaatsvinden van de maatregelen
jegens bepaalde individuele varkenshouders.
Om deze vraag nog te onderzoeken werd de zaak verwezen naar het
gerechtshof Arnhem. In de verwijzingsprocedure heeft het hof uiteindelijk
slechts ten aanzien van één verweerder in cassatie – die zich mede ten
gevolge van de Whv-maatregelen genoodzaakt had gezien zijn bedrijf te
beëindigen – geoordeeld dat sprake was van een individual and excessive
burden.
In de «slipstream» van bovengenoemde NVV-procedure (en het daarin
gewezen arrest van de Hoge Raad van 16 november 2001), zijn nog meer
procedures gevoerd met als inzet een antwoord op de vraag of in
individuele gevallen sprake was van een individual and excessive burden
als gevolg van de inwerkingtreding van de Whv, waarvoor het Bhv (ook na
herhaalde wijziging) geen soelaas bood. Een deel van deze procedures
loopt nog steeds.
De staatssecretaris van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie,
H. Bleker

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 076, nr. 11

3