Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2016–2017

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1548
Vragen van het lid Van Nispen (SP) aan de Minister van Veiligheid en Justitie
over het groot tekort aan rechters (ingezonden 8 maart 2017).
Antwoord van Minister Blok (Veiligheid en Justitie) (ontvangen 4 april 2017).
Vraag 1
Hoe staan uw antwoorden op eerdere vragen1 over het tekort aan rechters in
verhouding tot de constateringen vanuit de rechtspraktijk dat de rechtspraktijk
de komende twee jaar 227 rechters tekort zal komen?2
Antwoord 1
De Raad voor de rechtspraak heeft aangegeven dat er geen sprake is van een
tekort, leidend tot extra werkdruk, langere doorlooptijden en minder kwaliteit
voor de rechtzoekende. Er is sprake van uitbreiding van capaciteit die zal
leiden tot kortere doorlooptijden, betere kwaliteit voor de rechtzoekende en
lagere werkdruk voor de rechter.3
Zoals ook in mijn eerdere beantwoording aangegeven voert de Rechtspraak
professionele standaarden in om de kwaliteit van het rechtspreken verder te
verbeteren. In de professionele standaarden staat omschreven wat nodig is
voor goede rechtspraak. Dan gaat het bijvoorbeeld om hoeveel zittingstijd er
voor een rechtszaak moet zijn, hoeveel tijd de rechter moet hebben om de
zaak voor te bereiden en hoeveel juridische ondersteuning hij hierbij krijgt. Er
is daardoor sprake van extra capaciteitsbehoefte bij de Rechtspraak.
De capaciteitsuitbreiding is niet op korte termijn realiseerbaar. De Rechtspraak houdt hier rekening mee door de professionele standaarden gefaseerd
in te voeren. Om zo veel mogelijk aan de extra capaciteitsbehoefte te voldoen
neemt de Rechtspraak maatregelen om meer rechters te kunnen laten
instromen, zoals het intensiveren van (gerichte) werving, het langer openstellen van vacatures en het beter benutten van opleidingscapaciteit van
gerechten. De Rechtspraak gaat er van uit dat de capaciteit volgens planning
geleverd wordt. Mocht dit tegenvallen dan kan er worden gekeken of er
binnen rechtsgebieden de invoering van de professionele standaarden nader
gefaseerd kan worden.
1

Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2016–2017, nr. 1153
Trouw, «Rechtbanken vrezen een groot tekort aan rechters», 4 maart 2017
3
Zie ook de reactie van de voorzitter van de Raad voor de rechtspraak op de berichtgeving
https://www.rechtspraak.nl/Organisatie-en-contact/Organisatie/Raad-voor-de-rechtspraak/
Nieuws/Paginas/Frits-Bakker-Geen-sprake-van-tekort-aan-rechters-wel-van-uitbreiding.aspx
2

ah-tk-20162017-1548
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

1

Vraag 2
Klopt het dat de Raad voor de rechtspraak en de presidenten eind november
hebben geconstateerd dat er in 2017 per saldo een tekort wordt geraamd van
99 rechters en in 2018 een tekort van maar liefst 128? Zo nee, waarom niet?
Zo ja, in hoeverre leiden deze constateringen tot het bijstellen van uw visie
op het tekort aan rechters zoals verwoord in uw antwoorden op eerder
vragen hierover?4
Antwoord 2
Het geraamde aantal van in totaal 227 komt uit een intern stuk van de
Rechtspraak dat in november is ingediend in het overleg tussen de Raad en
de gerechten (PRO). Het aantal was een inschatting van de capaciteitsbehoefte voor de komende jaren op basis van de invoering van de professionele standaarden en natuurlijk verloop.
Bij dit aantal zijn de volgende kanttekeningen te plaatsen:
– Er is nog geen rekening gehouden met de verwachte afname van de
instroom van zaken.
– Over de daadwerkelijke capaciteitsbehoefte bestaat meer zekerheid als
daadwerkelijk gewerkt wordt met professionele standaarden. Daarom
moet de daadwerkelijke behoefte gemonitord worden.
– In de gepresenteerde aantallen is geen rekening gehouden met de
doorwerking van de maatregelen die de Rechtspraak neemt op het gebied
van werving, selectie en opleiding.
– Het aantrekken van nieuwe rechters kost tijd. Dat heeft te maken met de
duur van het opleidingstraject en de opleidingscapaciteit binnen de
Rechtspraak. De Rechtspraak zal de komende jaren extra inspanningen
leveren om meer kwalitatief goede kandidaten te werven en meer
kandidaten in opleiding te nemen.
– Los van de toereikende centrale opleidingscapaciteit, doet zich ook de
vraag voor naar het absorptievermogen van de gerechten waar het om
opleidingen gaat.
Volgens de meest recente, nadere schattingen richt de Rechtspraak zich op
circa 150 rechters extra, om invulling te geven aan de kwaliteitseisen die de
Rechtspraak aan zichzelf stelt. Daarmee wordt ook de werkdruk teruggedrongen. De versterking krijgt de komende drie jaar gestalte. Het exacte moment
waarop de invulling van deze 150 extra functies zal plaatsvinden is afhankelijk
van bovengenoemde factoren (fasering, absorptiecapaciteit, opleidingscapaciteit, etc.).
Vraag 3
Wat is uw reactie op de waarschuwing van de president van de rechtbank
Den Haag dat gelet op het opleidingstraject niet gedacht moet worden dat
alle openstaande vacatures dit jaar vervuld zullen worden?
Antwoord 3
Het kost inderdaad tijd om nieuwe rechters zorgvuldig te selecteren en op te
leiden. Er dient een goede balans te zijn tussen kwaliteit en snelheid. De Raad
voor de rechtspraak heeft mij laten weten dat de maatregelen die de
Rechtspraak neemt op het gebied van werving, selectie en opleiding zijn
vruchten afwerpen en zich naar verwachting in enkele jaren toenemend
uitbetalen, zodat aan de uitbreidingsvraag kan worden voldaan. Voor de korte
termijn kan dat betekenen dat nog niet volledig aan de gewenste uitbreiding
kan worden voldaan.
Vraag 4
Kunt u reageren op de ervaring van de top van de rechtspraak dat in de
praktijk te weinig kwalitatief goede kandidaten zich voor het rechterschap
melden?
Antwoord 4
De opleiding tot rechter kent verschillende opleidingstrajecten: er is een
traject voor kandidaten met ruime werkervaring en een traject voor kandidaten met weinig werkervaring – dat wil zeggen 2 t/m 5 jaar werkervaring. Deze
4

Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2016–2017, nr. 1153

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

2

laatste categorie rechters in opleiding (rio’s) wordt in vier jaar opgeleid. In
deze categorie bleef het aantal in opleiding genomen kandidaten in de
periode januari 2014 tot mei 2016 achter bij de vraag. De kwantiteit en met
name de kwaliteit van de aanmeldingen in deze categorie bleek onvoldoende.
De Rechtspraak intensiveert de werving om het aantal geschikte kandidaten
te verhogen. Dit begint zijn vruchten af te werpen. De vacatures voor de
kandidaten met weinig werkervaring van de lichting van april 2017 zijn
allemaal vervuld. Er zijn zelfs meer kandidaten in opleiding genomen dan dat
er vacatures waren.
Vraag 5
Waarop baseerde u dat er slechts 19 vacatures waren in de rechtspraak en
dat dit wel meevalt?5 Kunt u uw antwoord toelichten in het licht van de
uitspraak van de Raad voor de rechtspraak dat er nog gesproken wordt over
de capaciteitsbehoefte?
Antwoord 5
Op het moment van beantwoording van de vorige Kamervragen, stonden er
19 vacatures open. Dit is geen significant afwijkend aantal ten opzichte van
het verleden. Zoals gezegd heeft de Rechtspraak extra capaciteit nodig om de
professionele standaarden in te kunnen voeren. Dit zal in de komende jaren
geleidelijk gaan. Die capaciteitsbehoefte is geen vaststaand gegeven, maar
kan veranderen en wordt daarom goed in de gaten gehouden.
Vraag 6
Hoe lang staan vacatures bij de rechtspraak gemiddeld open en wat is
daarvan de reden?
Antwoord 6
In de gebruikelijke selectierondes worden over het algemeen veruit de
meeste vacatures vervuld, hoewel dit kan verschillen per rechtsgebied of
regio. Vacatures die niet worden vervuld worden opnieuw gepubliceerd
tijdens de volgende selectieronde.
De Rechtspraak heeft onlangs zijn openstellingstermijn voor vacatures
verruimd van twee weken naar vier weken. Door deze verruiming kunnen
meer kandidaten zich melden, wat uiteindelijk leidt tot meer geschikte
kandidaten. Hoe lang het gemiddeld duurt voordat een opengestelde vacature
daadwerkelijk wordt vervuld kan door de Rechtspraak niet worden aangegeven.
Vraag 7
Deelt u de mening dat het openstaan van 19 vacatures nog niets hoeft te
zeggen over het in de toekomst wel of niet bestaan van een tekort? Zo nee,
waarom niet?
Antwoord 7
Het openstaan van 19 vacatures in februari zegt inderdaad niets over de
capaciteitsbehoefte in de toekomst.
Vraag 8
Bent u bereid met de Raad voor de rechtspraak in gesprek te gaan over de
daadwerkelijke capaciteitsbehoefte voor nu en in de toekomst, de middelen
die hiervoor nodig zijn, of en hoe de rechtspraak dit tekort tijdig op kan
lossen en de Kamer hierover te informeren? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 8
Ik spreek periodiek met de Raad voor de rechtspraak en laat mij dan ook
informeren over de ontwikkelingen op dit terrein. De Rechtspraak heeft voor
de invoering van de professionele standaarden in het vorig jaar gesloten
prijsakkoord extra middelen toegekend gekregen. Daarmee kan in de
gewenste extra capaciteit worden voorzien. Gelet op hetgeen ik hiervoor over

5

Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2016–2017, nr. 1153, antwoord op vraag 1

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

3

de capaciteitsbehoefte en de invulling daarvan door de Rechtspraak heb
aangegeven, is er geen aanleiding hierover afzonderlijk het gesprek aan te
gaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

4