z

Cahier 2018-1

Monitor Jeugdcriminaliteit 2017
Ontwikkelingen in de geregistreerde jeugdcriminaliteit in de jaren 2000 tot 2017

Redactie
A.M. van der Laan
M.G.C.J. Beerthuizen

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2018-1 | 1

Cahier
De reeks Cahier omvat de rapporten van onderzoek dat door en in opdracht van het
WODC is verricht.
Opname in de reeks betekent niet dat de inhoud van de rapporten het standpunt
van de Minister van Justitie en Veiligheid weergeeft.

Alle rapporten van het WODC zijn gratis te downloaden van www.wodc.nl

2 | Cahier 2018-1

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Inhoud

Samenvatting — 5
1
1.1
1.2
1.3
1.4

2
2.1
2.2
2.3
2.3.1
2.3.2
2.4
2.4.1
2.4.2
2.4.3
2.4.4
2.4.5
2.5

3
3.1
3.2
3.3
3.4
3.4.1
3.4.2
3.4.3
3.4.4
3.4.5
3.5
3.6
3.6.1
3.6.2
3.7

4
4.1
4.2
4.3

Inleiding — 9
André van der Laan en Marinus Beerthuizen (WODC)
Doel- en vraagstelling — 10
Ontwikkelingen in aantal jeugdigen in Nederland — 12
Bronnen om criminaliteit te meten — 14
Leeswijzer — 16
Literatuur — 17
Jeugdige verdachten — 19
Heike Goudriaan, Wim Vissers, Arno Sprangers en Lisanne Jong (CBS)
Inleiding — 19
Methode — 20
Langetermijnontwikkelingen (2000 tot 2017) — 21
Aangehouden jeugdige verdachten — 21
Geregistreerde jeugdige verdachten — 23
Kortetermijnontwikkelingen (2012 tot 2017) — 24
Individuele kenmerken — 24
Gezinskenmerken — 32
Woongemeente — 37
Type misdrijven — 39
Politierecidive — 43
Tot slot — 45
Literatuur — 46
Jeugdige strafrechtelijke daders — 47
Marinus Beerthuizen en André van der Laan (WODC)
Inleiding — 47
Methode — 48
Langetermijnontwikkelingen (2000 tot 2017) — 49
Kortetermijnontwikkelingen (2012 tot 2017) — 54
Landelijk — 54
Gemeente — 55
Geslacht — 59
Type misdrijven — 60
First offenders en meerplegers — 63
Langetermijnontwikkelingen recidive (2000 tot 2013) — 63
Kortetermijnontwikkelingen recidive (2008 tot 2013) — 64
Geslacht — 64
Type misdrijven — 65
Tot slot — 66
Literatuur 67
Sancties opgelegd aan jeugdigen — 69
Marinus Beerthuizen en André van der Laan (WODC)
Inleiding — 69
Methode — 70
Langetermijnontwikkelingen (2000 tot 2017) — 72

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2018-1 | 3

4.4
4.4.1
4.4.2
4.5

Kortetermijnontwikkelingen (2012 tot 2017) — 75
Landelijk — 75
Afzonderlijke afdoeningen — 80
Tot slot — 83
Literatuur — 85

5

Hot spots en jeugdige groepsplegers — 87
Bart Sleutjes (CBS) en Marinus Beerthuizen (WODC)
Inleiding — 87
Methode — 89
Hot spots — 90
Jeugdige groepsplegers — 93
Tot slot — 94
Literatuur — 95

5.1
5.2
5.3
5.4
5.5

6

6.1
6.2
6.3
6.4
6.5
6.5.1
6.5.2
6.6
6.7

7

7.1
7.1.1
7.1.2
7.2
7.3
7.4

Internationale ontwikkelingen in de geregistreerde
jeugdcriminaliteit — 97
Josja Rokven, Marinus Beerthuizen en André van der Laan (WODC)
Inleiding — 98
Beperkingen — 99
Eerder onderzoek — 102
Methode — 103
Middellangetermijnontwikkelingen (2007 tot 2015) — 106
Jeugdige verdachten — 106
Jeugdige veroordeelden — 108
Macrofactoren gerelateerd aan internationale ontwikkelingen — 110
Tot slot — 112
Literatuur — 114
Ontwikkelingen in de geregistreerde jeugdcriminaliteit in de
periode 2000 tot 2017: Samenvatting, discussie en conclusie — 117
André van der Laan en Marinus Beerthuizen (WODC)
Ontwikkelingen in geregistreerde jeugdcriminaliteit — 119
Trends: overwegend dalend maar met variatie en enkele keer
geen daling — 119
Enkele opvallende ontwikkelingen — 123
Enkele mogelijke verklaringen voor de daling — 127
Beperkingen — 130
Conclusie — 130
Literatuur — 131
Summary — 133
Bijlagen
1 Samenstelling begeleidingscommissie — 137
2 Tabellen en figuren — 138

4 | Cahier 2018-1

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Samenvatting
In deze nieuwste Monitor Jeugdcriminaliteit (MJC) zijn de ontwikkelingen in de door
politie en justitie geregistreerde jeugdcriminaliteit in de periode 2000 tot 2017 beschreven. De doelstelling van de huidige MJC is een ‘zo breed mogelijk’ overzicht te
geven van de ontwikkelingen in de geregistreerde jeugdcriminaliteit en deze ontwikkelingen in samenhang te bespreken. Er wordt hierbij gebruikgemaakt van verschillende bronnen: politieregistraties van jeugdige verdachten, veroordelingsregistraties
van jeugdige strafrechtelijke daders en ook internationale bronnen voor de ontwikkelingen in het buitenland. In de vorige meting van de MJC is ook gebruikgemaakt
van een andere bron dan politie en justitie registratiegegevens, namelijk zelfrapportage van daderschap welke eens in de vijf jaar wordt gemeten onder een representatieve steekproef van Nederlandse jongeren. Jeugd heeft betrekking op 12- tot
23-jarigen. Naast de standaarddoelstelling van de MJC om de ontwikkelingen in de
geregistreerde jeugdcriminaliteit te beschrijven, zijn toegevoegd een beschrijving
van de ontwikkelingen in de geregistreerde jeugdcriminaliteit in zogeheten hot spots
en bij jeugdige groepsplegers en een vergelijking van de ontwikkelingen in Nederland met die in omringende landen.

Opvallende ontwikkelingen in de periode 2012 tot 2017
Trends in de geregistreerde jeugdcriminaliteit: overwegend dalend
Om na te gaan of de landelijke ontwikkelingen zich ook voordoen op regionaal
niveau, bij specifieke subgroepen of voor diverse typen delicten, is ingegaan op
ontwikkelingen in de jaren 2012 tot 2017. Als we uitsplitsen naar verschillende
subgroepen of regio’s is, evenals het landelijk beeld, de ontwikkeling over de tijd
overwegend dalend. Het niveau in 2016 is bij het merendeel van de onderscheiden
subgroepen of regio’s beneden het niveau van 2012. Wel blijkt de dalende trend niet
binnen alle subgroepen of alle regio’s even sterk. Verder is niet bij alle groepen of in
alle regio’s ieder jaar sprake van een daling en is in een enkel geval het niveau van
geregistreerde jeugdcriminaliteit of aan jeugdigen opgelegde sancties stabiel over
de tijd of zelfs stijgend.
Daling jeugdcriminaliteit doet zich voor bij alle leeftijdsgroepen, meest
delinquente groep wordt wel iets ouder
De geregistreerde criminaliteit daalt in de periode 2007 tot 2017 onder alle leeftijdsgroepen. Daar waar tot 2012 de 18- tot 21-jarigen oververtegenwoordigd zijn in
de strafrechtelijke daderpopulatie, verbreedt deze oververtegenwoordiging naar de
18- tot 25-jarigen in de jaren na 2012.
Daling in jeugdcriminaliteit: landelijk jaarlijks, binnen gemeenten schoksgewijs met variatie binnen buurten
Uit deze MJC blijkt dat de landelijke daling in jeugdige geregistreerde verdachten en
strafrechtelijke daders zich grotendeels voordoet ongeacht de woongemeente van
de verdachten of de gemeente waarin strafrechtelijke daders het delict hebben gepleegd. We merken hierbij op dat de daling niet in alle gemeenten een jaarlijks
continue daling is, maar eerder schoksgewijs.
Wel blijkt op lokaal niveau, bijvoorbeeld in buurten waar relatief veel jeugdcriminaliteit wordt geregistreerd, de zogenoemde hot spots, veel variatie in de sterkte van
de daling. In sommige hot spot buurten daalt de geregistreerde jeugdcriminaliteit

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2018-1 | 5

sterker dan het landelijk gemiddelde, in andere minder sterk of is er nauwelijks
sprake van een afname.
Figuur S1 Ontwikkelingen in geregistreerde jeugdige verdachten en
strafrechtelijke daders per 1.000 12- tot 23-jarigen
60

50

40

30

20

10

0

12- tot 18-jarige geregistreerde verdachten
18- tot 23-jarige geregistreerde verdachten
12- tot 18-jarige aangehouden verdachten
18- tot 23-jarige aangehouden verdachten
12- tot 18-jarige strafrechtelijke daders
18- tot 23-jarige strafrechtelijke daders
*

Voorlopige cijfers.

Noot. Geregistreerde verdachten betreffen personen die wegens betrokkenheid bij een misdrijf met de politie in aanraking zijn
gekomen (cijfers vanaf 2005 beschikbaar); aangehouden verdachten zijn personen waarvan de politie een proces-verbaal van
aangifte wegens een misdrijf heeft doorgestuurd naar het OM (cijfers tot 2015 beschikbaar); strafrechtelijke daders betreffen
personen waartegen door het OM of de zittende magistratuur (ZM) een afdoening is opgelegd (cijfers beschikbaar voor 20002017).
Zie hoofdstukken 2 en 3 en bijlage 2, tabel B7.1 voor corresponderende cijfers.
Bron: HKS/BVH/SSB/OBJD; CBS/WODC

Aantal jeugdige veroordeelden voor cyber- en gedigitaliseerde criminaliteit crime is gering en (nog steeds) niet goed in beeld in de landelijke
registraties
Het aandeel jeugdigen dat veroordeeld is wegens een cyber- of gedigitaliseerd delict
is minder dan 1% van alle jeugdige strafrechtelijke daders. Dit is een forse onderschatting van het aantal jeugdigen dat betrokken is bij cyber- en gedigitaliseerde

6 | Cahier 2018-1

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

criminaliteit, omdat deze typen delicten nog niet goed in beeld zijn in de politie en
justitie registraties op landelijk niveau.
Sterkste daling in afdoeningen tegen minderjarige strafrechtelijke daders is
van 2007 tot 2013, daarna vlakt de daling af
Het aantal Halt-gestraften en het aantal afdoeningen door OM en zittende magistratuur (ZM) neemt af. De sterkste daling is voor 2013 en vlakt daarna af. Met name
het aantal Halt-straffen stabiliseert in de laatste jaren. De stabiliteit in Halt-straffen
tegen minderjarigen kan vanaf 2013 deels het resultaat zijn van de invoering van de
zogenoemde Halt+ variant. Verder signaleren we dat de afname niet onder alle afdoeningen even sterk is. Zo daalt bijvoorbeeld het aantal transacties sterker dan het
aantal strafbeschikkingen, wat kan wijzen op een vervanging van de eerstgenoemde
door de tweede.
Aantal recidivisten daalt
Het aantal 12- tot 18-jarige en 18- tot 25-jarige strafrechtelijke daders uit de
periode 2008 tot 2013 dat opnieuw in aanraking komt met justitie, neemt af. De
recidive neemt in deze periode nauwelijks af en de meest recente recidivecijfers
laten voor minderjarige daders uit 2013 zelfs een stijging zien. Er is dus een afname
in het aantal delinquente jongeren dat met justitie in aanraking komt, maar degenen die overblijven lijken niet of slechts in beperkte mate minder te recidiveren.
Toepassing van jeugdstrafrecht bij jongvolwassenen stijgt
Ondanks dat er een daling is in het aantal jongvolwassen strafrechtelijke daders,
neemt de toepassing van het jeugdstrafrecht in eerste aanleg bij strafzaken tegen
jongvolwassenen duidelijk toe.
Daling in geregistreerde jeugdcriminaliteit ook buiten Nederland
De daling in geregistreerde jeugdcriminaliteit in Nederland staat niet op zichzelf,
maar doet zich ook internationaal voor in de periode 2007 tot 2015. In Nederland
daalt de geregistreerde criminaliteit wel sterker dan in de ons omringende landen.
Mogelijke verklaringen dalende jeugdcriminaliteit
Een monitor als de MJC is primair bedoeld om ontwikkelingen te beschrijven en niet
om deze ontwikkelingen te duiden of te verklaren. Verklaringen voor de crime drop
richten zich vooral op de algemene daling in de criminaliteit. Onlangs zijn enkele
hypothesen geopperd voor de dalende jeugdcriminaliteit. Zonder uitputtend te zijn,
zijn beschreven:
 Registratie-effecten, verandering in de prioriteiten in de opsporing van jeugdcriminaliteit en veranderingen in werkprocessen bij de politie kunnen hebben
bijgedragen aan de daling in de geregistreerde jeugdcriminaliteit.
 The crime debut hypothese welke veronderstelt dat door de toegenomen beveiliging in de samenleving de gelegenheid tot het plegen van delicten met name
voor de minder ervaren potentiële daders van vermogensfeiten is afgenomen en
daarmee ook criminele carrières in de kiem zijn geremd.
 De social media hypothese welke veronderstelt dat de daling in de (geregistreerde) jeugdcriminaliteit een resultaat kan zijn van de digitalisering in de samenleving, waaronder het social media gebruik.
 De veranderende sociaal culturele houding hypothese welke veronderstelt dat een
veranderende sociaal culturele houding van jongeren en ouders ten aanzien van
risicogedrag, zoals alcoholgebruik, voortijdig schoolverlaten of delinquentie een
mogelijke verklaring biedt voor de dalende jeugdcriminaliteit.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2018-1 | 7

Conclusie
Sinds 2007 daalt in Nederland de jeugdcriminaliteit. Deze daling betreft zowel de
door politie en justitie geregistreerde criminaliteit, als door jongeren zelf gerapporteerde delinquentie (zie MJC 2015). Uit de gegevens van deze Monitor Jeugdcriminaliteit 2017 blijkt dat de daling in de geregistreerde jeugdcriminaliteit, welke in
2007 is ingezet, continueert tot 2017. Hoewel de daling niet in alle subgroepen,
regio’s of voor alle typen delicten even sterk is, niet altijd jaarlijks en continu
dalend is en schoksgewijs kan verlopen, is de algemene trend dat de jeugdcriminaliteit nog steeds afneemt. Hierbij merken we op dat de registraties een deel van
de werkelijke jeugdcriminaliteit meten. De geregistreerde jeugdcriminaliteit neemt
hoogstwaarschijnlijk sterker af dan de werkelijke criminaliteit. De daling in de geregistreerde jeugdcriminaliteit in Nederland sluit aan bij de internationaal gesignaleerde dalende trends in de criminaliteit, waarbij wel wordt gesignaleerd dat de daling in
Nederland sterker lijkt te zijn dan in andere landen.

8 | Cahier 2018-1

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

1

Inleiding

André van der Laan en Marinus Beerthuizen (WODC)
Na een stabiele periode eind jaren negentig van de 20e eeuw, gevolgd door een
toename in het begin van de 21e eeuw, neemt de (geregistreerde) jeugdcriminaliteit
in Nederland in de periode 2007-2015 jaarlijks af (Van der Laan & Blom, 2010; Van
der Laan & Goudriaan, 2016). Delinquent gedrag dat door jongeren zelf wordt gerapporteerd laat een vergelijkbare ontwikkeling zien; een gelijkblijvende trend in de
jaren negentig en het begin van deze eeuw (Van der Laan & Blom, 2011), gevolgd
door een daling in de periode 2005 tot 2015 (Van der Laan & Beerthuizen, 2016).
De daling in zelfgerapporteerde jeugddelinquentie is wel minder sterk dan de daling
die wordt waargenomen in de door politie en justitie geregistreerde criminaliteit.
De daling die in de jeugdcriminaliteit wordt gesignaleerd is ongeacht sekse, leeftijd,
herkomst of gezinskenmerken van jeugdigen (zoals sociaal-economische status
(SES), huishoudsamenstelling en opleidingsniveau) en vindt niet alleen op landelijk
niveau plaats maar ook op regionaal niveau. Nederland staat hierin overigens niet
alleen: in diverse omringende landen daalt de (geregistreerde) jeugdcriminaliteit in
het afgelopen decennium (Eurostat, 2016). Hoewel er sprake is van een algemene
daling, blijkt die daling niet onder alle groepen in de samenleving even sterk te zijn
(Goudriaan & Kessels, 2016). Ook komen er uit gesprekken met deskundigen op
het terrein van jeugdcriminaliteit signalen dat de jeugdcriminaliteit onder specifieke
groepen of in bepaalde locaties in Nederland in de afgelopen jaren niet is afgenomen
en mogelijk zelf stabiel is gebleven in de afgelopen jaren (Van Ham & Ferwerda,
2016). Volgens sommigen neemt de jeugdcriminaliteit vooral af onder de groep die
makkelijk te bereiken is en die toch al een lage kans hebben op politiecontacten. De
indruk bestaat dat er een kleine groep van jeugdigen resteert met dusdanige psychosociale problematiek waarbij de criminaliteit zich op lokaal niveau uit en waar
nauwelijks sprake is van een afname over de tijd. Daarnaast suggereren sommigen
dat er mogelijk sprake is van een verschuiving van de traditionele jeugdcriminaliteit
van de straat naar de cyberwereld (The Guardian, 2015; Tcherni et al., 2016). Er is
echter nog veel onbekend over deze nieuwe vormen van criminaliteit in die virtuele
wereld (Leukfeldt et al., 2017).
Het terugdringen van de jeugdcriminaliteit is een belangrijk beleidsthema van het
ministerie van Justitie en Veiligheid (JenV). Jeugdcriminaliteit is al vele jaren een
aandachtspunt in beleidsprogramma’s, zoals het beleidsprogramma ‘Risicojeugd en
jeugdgroepen’, de Veiligheidsagenda 2015-2018 en het adolescentenstrafrecht. Ook
voor de Nationale Politie (NP), het Openbaar Ministerie (OM) en andere ketenpartners is de aanpak van jeugdcriminaliteit relevant. In het Landelijk Overleg Veiligheid
en Politie (LOVP) waarin regioburgemeesters, de voorzitter van het College van
Procureurs-Generaal, het ministerie van JenV en de NP zitting hebben, is de monitoring en aanpak van jeugdcriminaliteit een terugkerend agendapunt. Recent nog,
in de kamerbrief van 1 maart 2016, heeft de Minister van JenV aangekondigd de
kamer periodiek te informeren over ontwikkelingen in de jeugdcriminaliteit (TK
2015-2016, 28 684 / 28 741, nr. 462).
Voor het justitiële beleid ten aanzien van rechtshandhaving, opsporing, vervolging
en aanpak is het van belang zicht te houden op de omvang en aard van de (geregistreerde) jeugdcriminaliteit en de ontwikkelingen die zich daarin voordoen. De

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2018-1 | 9

directie Sancties en Jeugd (DSJ) van het Directoraat-Generaal Straffen en Beschermen (DGSenB) en de directie Politieel beleid en Taakuitvoering (DPBT) van het
Directoraat-Generaal Politie (DGPOL) hebben het Wetenschappelijk Onderzoeksen Documentatiecentrum (WODC) gevraagd de ontwikkelingen in de jeugdcriminaliteit in samenhang en specifiek gericht op jeugdige verdachten en daders van misdrijven te beschrijven en te interpreteren. Dit gebeurt tweejaarlijks in de Monitor
Jeugdcriminaliteit (MJC) waarvan voorliggende rapportage inmiddels de vierde editie
is.
In de MJC rapporteren het WODC en het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) in
samenwerking periodiek over de ontwikkelingen in jeugdcriminaliteit (zie Van der
Laan & Blom, 2011; Van der Laan, Goudriaan & Weijters, 2014; Van der Laan &
Goudriaan, 2016). De MJC is een periodieke rapportage waarin op basis van meerdere bronnen de trends in de jeugdcriminaliteit op geaggregeerd niveau worden
onderzocht. Daarnaast worden eens in de vijf jaar op basis van een steekproef
onder Nederlandse jongeren ook gegevens over zelfgerapporteerde jeugddelinquentie verzameld en gepresenteerd (zie Van der Laan & Beerthuizen, 2016). De
onderhavige rapportage betreft alleen door politie en justitie geregistreerde jeugdcriminaliteit. De MJC 2017 heeft betrekking op jeugdigen van 12 tot 23 jaar.1 Dit is
de leeftijdsgroep bij wie het jeugdstrafrecht kan worden toegepast (hoewel voor 1823-jarigen het commune strafrecht de regel is; zie hoofdstuk 3).
In dit hoofdstuk beschrijven we de doel- en vraagstelling van de MJC 2017 (paragraaf 1.1.). Omdat ontwikkelingen in de geregistreerde jeugdcriminaliteit niet los
kunnen worden gezien van ontwikkelingen in de populatie jeugdigen in Nederland
wordt in paragraaf 1.2 nader ingegaan op de demografische trends. Verder staan
we kort stil bij de bronnen die in de MJC 2017 worden gebruikt, in de afzonderlijke
hoofdstukken zullen de bronnen nader worden beschreven (paragraaf 1.3). Tot slot
volgt een leeswijzer (paragraaf 1.4).

1.1

Doel- en vraagstelling

De doelstelling van de reguliere MJC is het beschrijven van de ontwikkelingen in de
jeugdcriminaliteit en luidt:
a Inzicht krijgen in de ontwikkelingen in de door politie en justitie geregistreerde
jeugdcriminaliteit en in de afdoeningen van jeugdcriminaliteit.
Naar aanleiding van reacties op de MJC 2015 (Van der Laan & Goudriaan, 2016) die
tot stand kwamen in gesprekken met experts (Van Ham & Ferwerda, 2016) zijn aan
deze editie twee subdoelen2 toegevoegd.
1

In de MJC’s waar ook zelfrapportage van daderschap wordt onderzocht, zijn ook ontwikkelingen onder 10- en 11jarigen beschreven (MJC 2011, MJC 2015).

2

In de onderzoeksopzet van deze MJC 2017 is nog een extra doel opgenomen waarin de mogelijkheden worden
verkend om een inschatting te krijgen van cyber- en gedigitaliseerde criminaliteit onder jeugdige verdachten op
basis van politiedossiers. Uit de vorige meting van de MJC bleek dat schattingen op basis van de landelijk beschikbare kwantitatieve registraties van politie en justitie hierin geen of nauwelijks inzichten bood. Eerder onderzoek op lokaal niveau suggereert dat in de kwalitatief beschikbare politiedossiers wel meer informatie te vinden is
over deze nieuwe vormen van criminaliteit (Domenie et al., 2009; Montoya, Junger & Hartel, 2003). Om de kwalitatieve informatie uit politiedossiers landelijk beschikbaar te maken is het WODC in samenwerking met de politie
een separaat onderzoekstraject gestart. In dat onderzoek naar cyber- en gedigitaliseerde criminaliteit in kwalita-

10 | Cahier 2018-1

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

b Inzicht krijgen in ontwikkelingen in criminaliteit in zogenoemde hot spots en hot
groups en de mate waarin deze ontwikkelingen afwijken van de landelijke ontwikkelingen in de jeugdcriminaliteit elders.
c Inzicht krijgen in hoe de Nederlandse geregistreerde jeugdcriminaliteit zich ontwikkelt in relatie tot de internationale ontwikkelingen.
De centrale vraagstelling van de MJC is: Welke ontwikkelingen zijn er in de omvang,
aard en afdoening van de geregistreerde jeugdcriminaliteit in de periode 1997 tot
2017?
Reguliere landelijke ontwikkelingen
De eerste doelstelling betreft de reguliere metingen van de MJC. Deze doelstelling is
uitgesplitst in de volgende onderzoeksvragen.
1 Welke ontwikkelingen zijn er in aantallen jeugdige verdachten van een misdrijf?
2 Welke ontwikkelingen zijn er in aantallen jeugdige strafrechtelijke daders?
3 Welke ontwikkelingen zijn er in aantallen jeugdige first offenders en jongeren die
al eerder met politie/justitie in aanraking zijn geweest?
4 Welke ontwikkelingen zijn er in aantallen afdoeningen opgelegd door het OM of de
ZM tegen jeugdigen?
5 Welke ontwikkelingen zijn er in de recidive onder jeugdigen?
Voor zover mogelijk wordt nagegaan welke verschillen er zijn in de ontwikkelingen
naar achtergrondkenmerken (onder meer sekse, leeftijd en herkomstgroep) en naar
type delict. Ook wordt nagegaan of er regionale verschillen zijn in de ontwikkelingen
in de jeugdcriminaliteit (naar gemeente). Bij deze verdieping richten we ons op de
ontwikkelingen in de laatste vijf jaren van 2012 tot 2017, hier kortetermijnontwikkelingen genoemd
De doelstellingen b en c zijn nieuw voor de MJC 2017.
Hot spots en hot groups
Naar aanleiding van de MJC 2015 werd in gesprekken met experts gesignaleerd dat
de landelijke dalende trend in jeugdcriminaliteit in bepaalde delen van Nederland
niet werd herkend (Van Ham & Ferwerda, 2016). Gesteld werd dat er gebieden in
Nederland zijn waar de (geregistreerde) jeugdcriminaliteit, met name criminaliteit
gepleegd door jongeren in groepen, niet in lijn is met de landelijk dalende trend. Er
lijkt sprake te zijn van een clustering van (jeugd)criminaliteit in specifieke locaties
(zogenoemde hot spots). Ook werd door de experts gesuggereerd dat de landelijke
daling niet opging binnen bepaalde groepen delinquenten (zogenoemde hot groups).
Daarom wordt in deze nieuwe meting van de MJC ook nagegaan of er locaties zijn
waar de geregistreerde jeugdcriminaliteit afwijkt van de landelijke trend en of er
specifieke groepen van jeugdige delinquenten zijn waarin de landelijke trend afwijkt.
De signaleringen van de experts zijn vertaald in de volgende onderzoeksvraag.
tieve politiedossiers wordt gebruikgemaakt van textmining en machine-learning strategieën (Rokven, Macro,
Beerthuizen, Tollenaar & Van der Laan, aankomend). Een op verzoek van het WODC uitgevoerde methodologische verkenning laat zien dat deze insteek veelbelovend lijkt om te komen tot schattingen over cyber- en
gedigitaliseerde criminaliteit (Van der Heijden, Cruyff & Van Gills, 2017). Het blijkt niet haalbaar om binnen de
planning van de MJC ook de gegevens uit het separate WODC onderzoek naar cyber- en gedigitaliseerde criminaliteit onder jeugdige verdachten in deze MJC te presenteren. Daarom is in overleg met de begeleidingscommissie besloten dat deze onderzoeksvraag in deze meting van de MJC niet kan worden beantwoord. Het onderzoek naar cyber- en gedigitaliseerde criminaliteit onder jeugdige verdachten zal later in 2018 verschijnen.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2018-1 | 11

6 In hoeverre wijken ontwikkelingen in de geregistreerde jeugdcriminaliteit in
zogenoemde hot spots of bij zogenoemde hot groups af van het landelijk beeld
elders?
Omdat met de beschikbare bronnen voor de MJC er geen mogelijkheid is om ‘echte’
hot groups te operationaliseren, zoals criminele jeugdbendes en gangs, kijken we in
de huidige MJC naar jeugdige groepsplegers. Dat wil zeggen, jongeren die herhaaldelijk in groepsverband met andere jeugdigen misdrijven plegen. Hieronder vallen
redelijkerwijs ook leden van criminele jeugdbendes of gangs, maar niet noodzakelijk.
Internationale ontwikkelingen
De daling in de (geregistreerde) jeugdcriminaliteit beperkt zich niet tot Nederland,
maar is ook zichtbaar in andere landen (Berghuis & De Waard, 2017; Van der Laan,
Beerthuizen & Goudriaan, 2017). Om de recente ontwikkelingen in jeugdcriminaliteit in Nederland in een bredere context te plaatsen wordt in de MJC 2017 een vergelijking gemaakt met ontwikkelingen in enkele Nederland omringende Europese
landen.
In de literatuur worden diverse verklaringen gegeven voor deze daling, zoals afname inflatie en minderend alcoholgebruik, een toename van politie strategieën
gericht op concentraties van criminaliteit (Weerman et al., 2015) of de toegenomen
digitalisering en social media gebruik door jongeren (Weerman, 2017). In deze MJC
wordt tevens verkend of er ontwikkelingen zijn die mogelijk een verklaring kunnen
bieden voor de internationale trends in de jeugdcriminaliteit. Het blijft hier bij een
eerste verkenning omdat de primaire doelstelling van de MJC beschrijvend en niet
verklarend van aard is. Deze doelstelling is vertaald in de volgende onderzoeksvragen.
7 Welke ontwikkelingen doen zich internationaal voor in de (geregistreerde)
jeugdcriminaliteit?
8 In hoeverre is het mogelijk een duiding te geven aan de (inter)nationale trends in
de jeugdcriminaliteit?

1.2

Ontwikkelingen in aantal jeugdigen in Nederland

In het Nederlandse strafrecht wordt een onderscheid gemaakt tussen het jeugdstrafrecht en het volwassenenstrafrecht. Het jeugdstrafrecht heeft betrekking op
jongeren in de leeftijd van 12 tot 18 jaar (minderjarigen) en het volwassenenstrafrecht betreft personen van 18 jaar en ouder. Het stafrecht biedt de mogelijkheid
om 16- tot 18-jarigen volgens het volwassenenstrafrecht te berechten (artikel 77b
Wetboek van Strafrecht [Sr.]) en 18- tot 23-jarigen volgens het jeugdstrafrecht
(artikel 77c. Sr.). Het gaat daarbij om een flexibele toepassing van beide sanctiestelsels zoals wordt omschreven in het adolescentenstrafrecht dat op 1 april 2014 is
ingevoerd. In de MJC onderscheiden we naast minderjarigen (12- tot 18-jarigen) en
jongvolwassenen (18- tot 23-jarigen) ook binnen de groep minderjarigen de 12- tot
16-jarigen en de 16- tot 18-jarigen.

12 | Cahier 2018-1

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Figuur 1.1 Ontwikkelingen in het aantal 12- tot en met 22-jarigen, naar
leeftijdsgroep
a Absolute aantallen
1.400

Aantal jeugdigen (x1.000)

1.200
1.000
800
600
400
200
0

12- tot 18-jarigen

18- tot 23-jarigen

Zie voor corresponderende cijfers bijlage 2, tabel B1.1.
Bron: Statline; CBS

b Indexcijfers (2012=100)
120

Index (2012 = 100)

100
80
60
40
20
0

12- tot 18-jarigen

18- tot 23-jarigen

Zie voor corresponderende cijfers bijlage 2, tabel B1.1.
Bron: Statline; CBS

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2018-1 | 13

Als het aantal jeugdigen in de loop van de tijd verandert, heeft dit consequenties
voor het aantal jeugdige daders. Een toename van het aantal jongeren in de tijd kan
een stijging van de criminaliteit tot gevolg hebben, terwijl een daling juist kan leiden
tot een afname. Er zijn dan immers respectievelijk meer of minder jongeren die
risicogedrag kunnen vertonen.
In 2016 telde het CBS ruim 2,2 miljoen 12- tot 23-jarigen waarvan 54% 12- tot
18-jarigen. Ten opzichte van 2000 is het aantal jongeren met 9% toegenomen. Het
aantal minderjarigen is iets sterker toegenomen dan het aantal jongvolwassenen
(respectievelijk 9% en +10%). In de MJC kijken we ook specifiek naar de ontwikkelingen die zich op de korte termijn hebben voorgedaan, namelijk in de afgelopen vijf
jaren. Sinds 2012 is het totale aantal 12- tot 23-jarigen licht gestegen (een procentuele toename van 1%)– het aantal 12-18-jarigen is toegenomen (+3%) en het
aantal 18-23-jarigen is gedaald (-1%).

1.3

Bronnen om criminaliteit te meten

De omvang van de werkelijke jeugdcriminaliteit en het aantal werkelijke jeugdige
daders is onbekend. Daders worden liever niet gesignaleerd als ze delicten plegen.
Niet alle jeugdcriminaliteit wordt opgemerkt door slachtoffers en politie en ook niet
alle opgemerkte jeugdcriminaliteit wordt geregistreerd op een wijze zodat deze
te kwantificeren is. Hierdoor blijft een (groot) deel van de jeugdcriminaliteit ‘verborgen’ in registratiecijfers. Een manier om met dit ‘gat’ om te gaan is ook jeugdigen
zelf te vragen naar hun delictgedrag. Maar zelfs dan is er geen garantie dat jeugdigen eerlijk hierover willen zijn. Kortom, de werkelijke omvang van jeugdcriminaliteit
zal (vooralsnog) onbekend blijven.
Er zijn wel verschillende methoden om ontwikkelingen in het aantal daders van
criminaliteit bij benadering te onderzoeken. We maken daarbij een onderscheid
tussen enerzijds zelfrapportage van delinquent gedrag en anderzijds politie- en
justitiestatistieken. Met zelfrapportage krijgen we zicht op het aantal jongeren dat
zegt zich in een bepaalde periode schuldig te hebben gemaakt aan het plegen van
een delict (dat kan er één zijn of meerdere, afhankelijk van de vraagstelling). Het
gaat hierbij wel over relatief lichte feiten.
Politiestatistieken geven het aantal aangehouden verdachten van een misdrijf. Dit
zijn jeugdigen tegen wie een proces-verbaal van aangifte is opgemaakt en voor wie
de politie meent dat strafvervolging zinvol is. Justitiële statistieken geven onder
meer het aantal strafrechtelijke daders van een misdrijf tegen wie het OM strafvervolging zinvol achtte en tegen wie een strafzaak is afgedaan.
In deze MJC 2017 maken we alleen gebruik van politie- en justitieregistraties (in de
MJC 2015 zijn ook cijfers beschikbaar over zelfrapportage van jeugddelinquentie).
We gebruiken de volgende bronnen (tabel 1.1).

14 | Cahier 2018-1

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Tabel 1.1

Gebruikte databronnen in de MJC 2017

Bron

Indicator

Periode

BVH

Geregistreerde verdachten

2005 tot 2017

OBJD

Strafrechtelijke daders

2000 tot 2016/17

AuraH

Halt-straffen

2010 tot 2017

OBJD

OM- en ZM-afdoeningen

2000 tot 2016/17

RAC-min

Strafzaken in eerste aanleg

2012 tot 2017

SSB

Demografische en achtergrondkenmerken

2005 tot 2017

Statline

Diversen (waaronder de bevolkingsstatistiek)

2000 tot 2017

UNODC

Diverse internationale trends

2007 tot 2015

Iedere databron biedt voor een deel zicht op de jeugdige verdachtepopulaties en
strafrechtelijke daderpopulaties. De bronnen betreffen verschillende, deels overlappende, groepen van daders of verdachten en hebben elk hun eigen mogelijkheden
en beperkingen (Maguire, 2012). Politie- en justitiestatistieken betreffen alle mogelijke delicten waarvoor men strafrechtelijk kan worden vervolgd en gaan over de
hele bij de politie bekend geworden populatie van verdachten of strafrechtelijke
daders van delicten (in de MJC tellen we alleen misdrijven, overtredingen vallen
buiten de scope van de monitor). De kracht van deze statistieken is dat de hele
bij de politie bekende populatie verdachten / strafrechtelijke daders wordt geteld,
inclusief de bekende misdrijven. Daarnaast zijn deze statistieken ook jaarlijks beschikbaar. De statistieken kennen echter ook belangrijke beperkingen (zie ook
Algemene Rekenkamer, 2012):
Een aanzienlijk deel van de gepleegde delicten (en bijbehorende daders) wordt niet
bij de politie bekend of, als ze wel bekend zijn, worden ze niet opgehelderd (dat wil
zeggen dat er geen verdachte bekend is). Als er geen verdachte is, of als er geen
aangifte is gedaan, ontbreken gegevens. Bij een groot deel van de bij de politie
gemelde (ofwel, bekende) delicten kan geen verdachte gevonden worden. Het
gemiddelde ophelderingspercentage schommelt in de periode 2007-2015 rond de
25% (Kessels & Verkleij, 2015). Het ophelderingspercentage is niet voor alle typen
delicten gelijk. Zo hebben ernstige geweldsdelicten een grotere kans opgehelderd te
worden dan lichtere delicten.
De werkwijze van de politie beïnvloedt de statistieken. Zo is de registratie van verdachten afhankelijk van inspanningen en prioriteiten bij de politie (bijvoorbeeld voor
jeugdigen, veelplegers, specifieke vormen van criminaliteit). Ook hebben de wijze
van registreren en veranderingen in de ICT-systemen effect op de statistieken (hoewel onderzoek hiernaar schaars is; zie Van Ham, Bervoets & Beke, 2015).3
In de strafrechtsketen is vervolgens ook sprake van een filtering van delicten, bijvoorbeeld omdat zaken worden geseponeerd wegens gebrek aan bewijs (technisch
sepot) of omdat verdere vervolging niet nodig wordt geacht (beleidssepot).
De werkelijk gepleegde criminaliteit en het aantal daders is dus hoger dan blijkt uit
politie- en justitiestatistieken. Dit komt omdat deze statistieken afhankelijk zijn van
inspanningen van politie en justitie en prioriteiten ten aanzien van specifieke typen
delicten of dadergroepen. Er is discussie over de vraag of de politiestatistiek nu
vooral de productie van de politie weergeeft of dat deze ook bruikbaar zijn om de
3

Uit de studie van Van Ham et al. (2015) waarin zowel de literatuur als experts zijn geraadpleegd, blijkt dat er
in Nederland weinig onderzoek is gedaan naar de effecten van de registratie van delicten door de politie op de
statistieken. Er worden wel registratie-effecten verondersteld, maar het bewijs daarvoor is mager.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2018-1 | 15

werkelijke criminaliteit te duiden (zie hierover ook Van der Laan & Weijters, 2015;
Van Ham et al., 2018). Een voordeel van deze registerdata is dat jaarlijks gegevens
beschikbaar zijn. In de literatuur wordt over het algemeen aangenomen dat de politie en justitieregistraties wel valide zijn om trends over de tijd in de (jeugd)criminaliteit weer te geven (zie ook Van der Laan & Weijters, 2016).
In deze MJC gebruiken we de volgende indicatoren om de ontwikkelingen in de
geregistreerde jeugdcriminaliteit en de verdachten en daders daarvan in beeld te
brengen.
 Geregistreerde verdachten: personen tegen wie een redelijk vermoeden bestaat
dat ze een misdrijf hebben gepleegd en daarvoor bij de politie staan
geregistreerd.
 Aangehouden verdachten: personen tegen wie een proces-verbaal is opgemaakt
omdat hij of zij wordt verdacht van een misdrijf.
 Strafrechtelijke daders: personen waartegen door het OM of de ZM een strafzaak
is afgedaan betreffende een misdrijf.
 Misdrijven; overtredingen blijven buiten beschouwing.
 Afdoeningen: Halt-straf; afdoeningen door het OM en de ZM.
In de MJC onderscheiden we lange- van kortetermijntrends. Uit tabel 1.1. blijkt dat
de jaren waarover gegevens beschikbaar zijn per bron verschilt. Vanwege de leesbaarheid en vergelijking tussen de hoofdstukken hebben de lange termijn ontwikkelingen betrekking op de jaren 2000 tot 2017. De korte termijn trends betreffen de
jaren 2012 tot 2017. In de tabellen in de bijlagen (zie tabellen MJC2017) worden de
langetermijntrends gegeven voor de jaren waarvan in de betreffende bron gegevens
beschikbaar zijn.
Een laatste opmerking betreft de uitsplitsingen naar verschillende subgroepen van
jeugdigen die in deze MJC worden gemaakt, zoals naar leeftijd, sekse, herkomst et
cetera. Doordat de politieregistraties kunnen worden gekoppeld aan het Stelsel van
Sociaal Statistische Bestanden (SSB) bieden deze de mogelijkheid om ontwikkelingen binnen een breed scala aan subgroepen (naar individuele, gezins- en contextkenmerken) te beschrijven. De gegevens uit justitiële registraties kunnen (nog) niet
worden gekoppeld aan het SSB waardoor de uitsplitsingen daarbij beperkt blijven
tot sekse, leeftijd en regionale spreiding.

1.4

Leeswijzer

De resultaten van deze MJC worden in afzonderlijk leesbare hoofdstukken gepresenteerd. Ieder hoofdstuk heeft een samenvatting, inleiding, beschrijving van de
methode en bronnen, een resultatensectie en een discussie. De empirische resultaten worden weergegeven in de hoofdstukken 2 tot 6. In hoofdstuk 7 worden de
bevindingen uit de empirische hoofdstukken samen genomen (zie tabel 1.2).

16 | Cahier 2018-1

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Tabel 1.2

Leeswijzer MJC 2017

Hoofdstuk

Wat?

Onderzoeksvragen

1

Inleiding

2

Ontwikkelingen jeugdige verdachten

1&3

3

Ontwikkelingen jeugdige daders, inclusief recidive

2&5

4

Ontwikkelingen sancties

4

5

Ontwikkeling hot spots en jeugdige groepsplegers

6

6

Internationale ontwikkelingen

7&8

7

Samenvatting, discussie en conclusie

Literatuur
Algemene Rekenkamer (2012). Prestaties in de strafrechtsketen (Rep. Nr. TK II,
vergaderjaar 2011-2012, 33 173, nr. 1). Den Haag: Algemene Rekenkamer.
Domenie, M.M.L., Leukfeldt, E.R., Toutenhoofdt-Visser, M.A., & Stol, W.Ph. (2009).
Werkaanbod cybercrime bij de politie: Een verkennend onderzoek naar de
omvang van het geregistreerde werkaanbod cybercrime. Leeuwarden: Lectoraat
Cyber-safety Nederlandse Hogeschool.
Eurostat (2017), Crime and criminal justice statistics. Geraadpleegd op 20 maart
2017: www.eurostat.eu.
Goudriaan, H., & Kessels, R.J. (2016). Jeugdige verdachten. In A.M. van der Laan &
H. Goudriaan (red.), Monitor Jeugdcriminaliteit: Ontwikkelingen in de jeugdcriminaliteit 1997 tot 2015 (pp. 51-78). Den Haag: WODC/CBS. Cahier 2016-1.
Ham, T. van, & Ferwerda, H. (2016). Van cijfers naar interpretatie: Een duiding van
de kwantitatieve ontwikkelingen van de jeugdcriminaliteit. Arnhem: Beke.
Ham, T. van, Bervoets, E., & Ferwerda, H. (2015). Papier en werkelijkheid: Een
hypothesevormend onderzoek naar de invloed van registratie-effecten op de
omvang van de geregistreerde jeugdcriminaliteit. Arnhem: Beke.
Ham, T. van, Bervoets, E., Scholten, L., & Ferwerda, H. (2018). Realiteit of registratie-effect: De invloed van registratie-effecten op de daling in de jeugdcriminaliteit. Arnhem: Beke.
Heijden, P.G.M. van der, Cruyff, M.J.L.F., & Gils, G.H.C. van (2017). Methodenonderzoek dark number jeugdige daders in Nederland van gedigitaliseerde
criminaliteit en cyber-criminaliteit. Utrecht: Universiteit Utrecht/BOA.
Kessels, R.J., & Verkleij, C.M.P. (2015). Misdrijven en opsporing. In S.N. Kalidien &
N.E. de Heer-de Lange (red.), Criminaliteit en rechtshandhaving 2014 (pp. 2128). Den Haag: Boom criminologie. Justitie in statisiek 5.
Laan, A.M. van der, & Beerthuizen, M.G.C.J. (2016). Jeugdige zelfgerapporteerde
daders. In A.M. van der Laan & H. Goudriaan (red.), Monitor Jeugdcriminaliteit.
Ontwikkelingen in de jeugdcriminaliteit 1997 tot 2015 (pp. 23-50). Den Haag:
WODC/CBS. Cahier 2016-1.
Laan, A.M. van der, & Blom, M. (2011). Jeugdcriminaliteit in de periode 1996-2010:
Ontwikkelingen in zelfgerapporteerde daders, door de politie aangehouden verdachten en strafrechtelijke daders op basis van de Monitor Jeugdcriminaliteit
2010. Den Haag: WODC. Cahier 2011-2.
Laan, A.M. van der, & Goudriaan, H. (2016). Monitor jeugdcriminaliteit: Ontwikkelingen in de jeugdcriminaliteit 1997 tot 2015. Den Haag: WODC/CBS. Cahier
2016-1.
Laan, A.M. van der, & Weijters, G. (2015). Daling in geregistreerde jeugdcriminaliteit. Enkele mogelijke verklaringen. Tijdschrift voor Criminologie, 57, 203-228.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2018-1 | 17

Laan, A.M. van der, Goudriaan, H., & Weijters, G. (2014). Monitor Jeugdcriminaliteit: Ontwikkelingen in de aantallen verdachten en strafrechtelijke daders in de
periode 1997 t/m 2012. Den Haag: WODC/CBS. Cahier 2014-7.
Maguire, M. (2012). Criminal statistics and the construction of crime. In M. Maguire,
R. Morgan & R. Reiner (red.), The Oxford handbook of criminology, 5th edition (p.
241). Oxford: University Press.
Montoya, L., Junger, M., & Hartel, P. (2013). How 'digital' is traditional crime?
European Intelligence and Security Informatics Conference, 31-37.
RedThe Guardian (2015, 15 oktober). Crime rate in England and Wales soars as
cybercrime is included for the first time. Geraadpleegd op 15 december 2015:
http://gu.com/p/4db24/sbl
Tcherni, M., Davies, A., Lopes, G., & Lizotte, A. (2016). The dark figure of online
property crime: Is cyberspace hiding a crime wave? Justice Quarterly, 33, 890911.
Weerman, F.C. (2017). Social media en smartphones als verklaring voor de daling in
jeugdcriminaliteit? Justitiële verkenningen, 43, 71-87.
Weerman, F.C., Laan, A.M. van der, Marshall, I.H., & Pauwels, L. (2015). De
bestudering van criminaliteit op macroniveau: Een inleiding. Tijdschrift voor
Criminologie, 57, 149-169.

18 | Cahier 2018-1

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

2

Jeugdige verdachten

Heike Goudriaan, Wim Vissers, Arno Sprangers en Lisanne Jong (CBS)
Belangrijkste bevindingen
In 2016 zijn in totaal 20.080 minderjarige verdachten geregistreerd op verdenking
van een misdrijf.4 In totaal gaat het om 16 minderjarige verdachten per 1.000
minderjarigen in 2016. Het relatieve aantal verdachten daalde tussen 2012 en 2017
van 25 naar 16 per 1.000 minderjarigen. Dit is een afname van 34%. Het aandeel
meisjes is met ruim 22% van het totale aantal minderjarige verdachten sinds 2012
gelijk gebleven.
In 2016 zijn in totaal 25.260 jongvolwassen verdachten geregistreerd. Gerelateerd
aan de bevolkingsomvang gaat het om 24 jongvolwassen verdachten per 1.000. Het
relatieve aantal jongvolwassen verdachten is met 37% gedaald sinds 2012, toen het
nog 39 per 1.000 jongvolwassenen betrof. Dit is sterker dan onder de minderjarigen. Bovendien is de procentuele afname hier sterker bij de vrouwen.
De vrouwen maken in 2016 ruim 16% uit van het totale aantal jongvolwassen verdachten. Merk op dat dit maar liefst 6%-punt lager is dan onder de minderjarigen.
In de vier grootste gemeenten worden in 2016 naar verhouding veel jongeren als
verdachte geregistreerd. Dit geldt vooral voor de minderjarigen (31 per 1000, tweemaal zoveel als voor Nederland als geheel). Bij alle in deze publicatie onderscheiden
migratieachtergronden zien we sinds 2012 een afname van het aantal geregistreerde verdachten. Dit geldt zowel voor de minderjarigen als de jongvolwassenen.
Zowel bij minderjarigen als bij jongvolwassenen vormen vermogensmisdrijven de
belangrijkste categorie misdrijven. Minderjarige jongens worden daarnaast in verhouding vaak verdacht van een misdrijf in de sfeer van vernieling en openbare orde.
Bij jongvolwassen mannen komen relatief veel registraties in verband met een geweldsmisdrijf voor.

2.1

Inleiding

In dit hoofdstuk beschrijven we de ontwikkeling van het aantal minderjarige (12 tot
18 jaar) en jongvolwassen (18 tot 23 jaar) bij de politie bekende jeugdige verdachten van een misdrijf. We presenteren de algemene trend van het aantal jeugdige
geregistreerde verdachten – alle personen van wie een redelijk vermoeden bestaat
dat zij pleger zijn van een misdrijf, maar waarbij de bewijsvoering nog niet rond
hoeft te zijn – vanaf 2005. Ook maken we een uitstap naar de algemene langetermijnontwikkelingen van het aantal jeugdige aangehouden verdachten voor de
periode 2000 tot 2015 (paragraaf 2.3). Vervolgens wordt ingegaan op verschillen
in de ontwikkeling in geregistreerde verdachten de afgelopen vijf jaar (2012-2017)
binnen verschillende bevolkingsgroepen (paragraaf 2.4). We beschrijven verschillen
in geregistreerde verdachten naar individuele kenmerken, zoals geslacht en migratieachtergrond van de jeugdigen, daarna naar enkele gezinskenmerken en vervolgens laten we regionale verschillen zien. Tot slot worden ontwikkelingen binnen
verschillende misdrijfcategorieën getoond en wordt ingegaan op jeugdigen die opnieuw wegens een misdrijf met de politie in aanraking komen – de politierecidive.
4

Hierbij zijn alleen de verdachten geteld die als ingezetene staan geregistreerd.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2018-1 | 19

Binnen elke paragraaf wordt apart aandacht besteed aan minderjarigen (12- tot 18jarigen) en jongvolwassenen (18- tot 23-jarigen). Het hoofdstuk wordt met een
korte discussie over de bevindingen afgesloten (paragraaf 2.5).

2.2

Methode

Bronnen
Voor de langetermijnontwikkelingen in dit hoofdstuk is gebruikgemaakt van informatie over aangehouden verdachten zoals opgenomen in het Herkenningsdienstsysteem (HKS). Hierbij gaat het om personen waarvan bij de politie een redelijk
vermoeden bestaat dat hij of zij schuldig is aan een misdrijf en de zaak wordt
doorgestuurd naar het OM. Het HKS werd tot enkele jaren geleden door de politie
gebruikt om gegevens over verdachten op te slaan tegen wie één of meer processen-verbaal van een misdrijf zijn opgemaakt, maar het is in onbruik geraakt en dus
voor de recente jaren niet meer beschikbaar. Voor de kortetermijnontwikkelingen
wordt daarom gebruikgemaakt van informatie over geregistreerde verdachten in de
Basisvoorziening Handhaving (BVH). Niet alle geregistreerde verdachten worden ook
daadwerkelijk aangehouden. Hierdoor ligt het aantal aangehouden verdachten lager
dan het aantal geregistreerde verdachten. Het totale aantal 12- tot 23-jarigen in het
HKS ligt sinds 2005 gemiddeld 29% lager dan het totale aantal dat in het BVH-systeem is geregistreerd. Dit percentage schommelt tussen de 26% en 32%. Bij minderjarigen is dit verschil een stuk groter dan bij jongvolwassenen (resp. gemiddeld
41% en 19% sinds 2005). Dit kan deels worden verklaard doordat minderjarigen, in
plaats van doorgestuurd te worden naar het OM, onder voorwaarden een Haltstraf
opgelegd kunnen krijgen (zie ook hoofdstuk 4). In dat geval worden ze niet opgenomen in het HKS. Zowel het HKS als de BVH bestaat uit unieke personen. Meer
informatie over de gebruikte bronnen is te vinden in de vorige MJC (Van der Laan &
Goudriaan, 2016).
De in deze publicatie gebruikte gegevens over jeugdige verdachten zijn gekoppeld
aan het Stelsel van Sociaal Statistische Bestanden (SSB) van het CBS. Het SSB
bevat informatie over alle personen die sinds 1995 op enig moment in Nederland
wonen, een uitkering of pensioen vanuit Nederland ontvangen of een werk- of opleidingsrelatie met ons land hebben. Personen die illegaal of als toerist in Nederland
verblijven zijn hierin niet opgenomen.5
Bepaling leeftijd en andere achtergrondkenmerken die over de tijd kunnen
variëren
De leeftijden waar de Monitor Jeugdcriminaliteit (MJC) zich op richt zijn 12- tot
18-jarigen (d.w.z., minderjarigen) en 18- tot 23-jarigen (d.w.z., jongvolwassenen).
Daarnaast wordt bij minderjarigen nog een extra onderscheid gemaakt tussen 12tot 16-jarigen en 16- tot 18-jarigen. Voor deze laatste groep is potentieel het volwassenenstrafrecht toe te passen bij ernstige delicten en het is hiermee een bijzondere interessegroep. Voor het bepalen van de leeftijd wordt gekeken naar de leeftijd
op de laatste vrijdag van september in het jaar waarop het delict waarvan men is
verdacht door de politie is geregistreerd (BVH) of het jaar waarin door de politie
een proces-verbaal tegen de verdachte is opgemaakt (HKS). Dezelfde werkwijze is
gehanteerd voor de koppeling van de BVH-gegevens aan andere achtergrondken-

5

Voor een meer uitgebreide beschrijving van het SSB wordt verwezen naar
www.cbs.nl/nl-nl/onze-diensten/methoden/onderzoeksomschrijvingen/korte-onderzoeksbeschrijvingen/stelselvan-sociaal-statistische-bestanden--ssb--.

20 | Cahier 2018-1

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

merken die over de tijd kunnen variëren, zoals de samenstelling van het huishouden
en het huishoudinkomen.
Delicten
In paragraaf 2.4.4 wordt onderscheid gemaakt tussen vermogensmisdrijven, vernielingen en misdrijven tegen de openbare orde en gezag, geweldsmisdrijven, verkeersmisdrijven en drugsmisdrijven.6 Per persoon wordt gekeken of deze in één jaar
verdacht is van één of meer van deze misdrijven – wanneer meerdere type delicten
voorkomen, dan telt een persoon per delict mee. Bijvoorbeeld, wanneer iemand
(meermaals) van een gewelds- en vermogensmisdrijf verdacht is, dan zal hij in
beide categorieën (eenmaal) meetellen.
Politierecidive
In paragraaf 2.4.5 wordt over de politierecidive gerapporteerd. Hiervoor is gekeken
of men in hetzelfde kalenderjaar, of het jaar ervoor meer dan eenmaal als verdachte
door de politie is geregistreerd – de tweejaars-politierecidive. Deze methodiek wijkt
af van de bepaling van de strafrechtelijke recidive in het hiernavolgende hoofdstuk,
waarin vanaf de uitgaanszaak juist twee jaar vooruit wordt gekeken naar het ontstaan van recidive.

2.3

Langetermijnontwikkelingen (2000 tot 2017)

2.3.1

Aangehouden jeugdige verdachten

Het absolute aantal jeugdige aangehouden verdachten dat in de Basisregistratie
Personen (BRP) stond geregistreerd als inwoner van Nederland (de zogenoemde
ingezetenen in de BRP; voorheen de GBA-bevolking)7 van 12 tot 23 jaar is in 2014
gelijk aan 35.920. Daarbij gaat het om 11.680 minderjarigen en 24.240 jongvolwassenen.8 Sinds 2007 is sprake van een jaarlijkse en continue daling.
Het is moeilijk om het verschil in de (absolute) aantallen aangehouden verdachten
van 12 tot 18 en van 18 tot 23 jaar te interpreteren, omdat er minder 18- tot 23-

6

Voor meer informatie over de classificering van misdrijven in dit hoofdstuk wordt verwezen naar www.cbs.nl/nlnl/onze-diensten/methoden/classificaties/misdrijven/standaardclassificatie-misdrijven--politie---2010. Deze
classificering komt niet volledig overeen met die in de hiernavolgende hoofdstukken. Het voornaamste verschil is
dat diefstal met geweld in onderhavig hoofdstuk bij vermogensmisdrijven wordt geteld (er wordt uitgegaan van
de motivatie die ten grondslag ligt aan het delict), terwijl dit verderop wordt ingedeeld bij de geweldsmisdrijven.
Met de indeling in onderhavig hoofdstuk wordt aangesloten bij andere publicaties over bij de politie geregistreerde verdachten.

7

Een deel van de verdachten in het HKS behoort niet tot de ingezetenen, bijvoorbeeld omdat zij als toerist of
illegaal in ons land verbleven, of er ontbreekt (correcte) informatie in het HKS om hen als zodanig te kunnen
identificeren. In de jaren 2000-2015 gaat het gemiddeld om 9% van de totale groep in het HKS geregistreerde
jeugdigen. De niet-geïdentificeerde personen (meestal aangeduid met de term niet-ingezetenen) worden in deze
publicatie buiten beschouwing gelaten. De in deze publicatie opgenomen absolute aantallen zijn hierdoor lager
dan in publicaties waarin deze niet-ingezetenen wel zijn meegenomen.

8

Opgemerkt moet worden dat in de meest recente verslagjaren het werkelijke aantal jeugdige aangehouden verdachten vermoedelijk wordt onderschat door problemen met de betrouwbaarheid van het HKS en registratieachterstanden. Sowieso was ook in de jaren ervoor altijd sprake van een zogenaamd ‘na-ijleffect’ door registratieachterstanden (sinds 2000 was dit gemiddeld zo’n 3%), maar daar men vanaf 2015 is gestopt met het vullen
van het HKS en er geen bijgewerkte definitieve cijfers beschikbaar zijn gekomen, kan worden verwacht dat de
onderschatting over met name 2014 groter is.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2018-1 | 21

jarigen dan 12- tot 18-jarigen in de samenleving zijn (zie figuur 1.1a). Omdat de
aantallen in de populatie niet even groot zijn en er ook over de tijd verschillen in
bevolkingsomvang binnen bepaalde groepen op kunnen treden, is in figuur 2.1 het
aantal aangehouden verdachten per 1.000 leeftijdgenoten weergegeven–verder ook
wel het relatieve aantal genoemd.9 Hierbij is onderscheid gemaakt naar 12- tot 16jarigen, 16- tot 18-jarigen, het totaal van 12- tot 18-jarigen en 18- tot 23-jarigen.
Omdat ontwikkelingen onder jeugdige verdachten niet op zichzelf staan, is ter vergelijking tevens een lijn opgenomen voor personen van 23 jaar en ouder.
Figuur 2.1 Aangehouden verdachten naar leeftijdsgroep, per 1.000 van de
betreffende bevolkingsgroep
50

40

30

20

10

0
2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014
12 tot 18 jaar

12 tot 16 jaar

16 tot 18 jaar

18 tot 23 jaar

23 jaar en ouder
Zie voor corresponderende cijfers bijlage 2, tabel B2.1.
Bron: HKS/SSB; CBS

Wanneer met de omvang van de betreffende leeftijdsgroepen rekening wordt gehouden, blijken 12- tot 16-jarigen beduidend minder vaak als verdachte te worden
aangehouden dan 16- tot 18-jarigen en dan 18- tot 23-jarigen. De 18- tot 23-jarigen worden tot 2008 ongeveer even vaak aangehouden als 16- tot 18-jarigen, maar
in de periode erna is het relatieve aantal 16- tot 18-jarigen procentueel sterker gedaald dan het aantal jongvolwassenen. Verder is tot 2012 het relatieve aantal aangehouden 12- tot 16-jarigen hoger dan het relatieve aantal aangehouden personen
van 23 jaar en ouder, maar in de laatste jaren is dit omgedraaid. Tussen 2004 en
2007 nam het relatieve aantal jeugdige verdachten sneller toe dan het relatieve
aantal verdachten van 23 jaar en ouder, maar in de jaren erna nam het onder de
jeugdigen ook sneller af. Hierdoor is in zijn algemeenheid het aandeel jeugdige verdachten in de verdachtenpopulatie sinds 2007 gedaald, terwijl het in de jaren ervoor
toenam. In 2000 maken jeugdige aangehouden verdachten tot 23 jaar 30% uit van
de totale populatie van aangehouden verdachten van 12 jaar en ouder. Tot 2008
neemt dit geleidelijk aan toe tot 32%. Sindsdien is het jaarlijks weer afgenomen, tot
aan 24% in 2014.
9

Vanwege bekende problemen met de betrouwbaarheid van HKS, door onder meer registratieachterstanden,
moeten 2013 en 2014 in figuur 2.1 ook niet als definitief gezien worden.

22 | Cahier 2018-1

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

In 2000 zijn 20 van elke 1.000 jeugdige personen één of meer keer aangehouden.
Onder 12- tot 16-jarigen zijn dit er 10 van elke 1.000, en onder zowel de 16- tot
18-jarigen als de 18- tot 23-jarigen zijn dit er 26. Het jaar 2007 laat niet alleen in
absolute, maar ook in relatieve aantallen de hoogste cijfers zien. Dat jaar zijn 19
van elke 1.000 12- tot 16-jarigen aangehouden en respectievelijk 43 en 42 van elke
1.000 16- tot 18-jarigen en 18- tot 23-jarigen. Sindsdien neemt het relatieve aantal
aanhoudingen voor de drie groepen weer af, tot respectievelijk 6, 18 en 23 op de
1.000 in 2014.10
Vanwege de grote verschillen tussen enerzijds de 12- tot 16-jarige en anderzijds de
16- tot 18-jarige aangehouden verdachten, geven we aan het eind van dit hoofdstuk, in box 2.1, voor de recente jaren het verschil weer tussen de geregistreerde
verdachten in deze twee leeftijdsgroepen en de jongvolwassenen.
2.3.2

Geregistreerde jeugdige verdachten

Vanaf 2005 is informatie over geregistreerde jeugdige verdachten beschikbaar uit
de BVH. Net als bij het aantal aangehouden jeugdige verdachten, treedt hier sinds
2007 een daling op in het aantal door de politie geregistreerde jeugdige verdachten.
In figuur 2.2 zijn indexscores weergegeven, met 2012 als basisjaar. Hier is duidelijk
te zien dat het aantal geregistreerde minderjarige verdachten, en dan met name het
aantal 12 tot 16-jarigen, tussen 2007 en 2013 sterker is gedaald dan het aantal
jongvolwassene verdachten. Het aantal geregistreerde 18- tot 23-jarige verdachten
is in de gehele periode 2005 tot 2017 gehalveerd, terwijl het aantal 12- tot 16-jarigen en het aantal 16- tot 18-jarigen in dezelfde periode respectievelijk met maar
liefst 64% en 58% is afgenomen. Vanaf 2011 verschillen de trends tussen de verschillende leeftijdsgroepen nauwelijks.
Figuur 2.2 Geregistreerde jeugdige verdachten, index 2012=100
200
180
160
140
120
100
80
60
2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015* 2016*

*

12 tot 18 jaar

12 tot 16 jaar

16 tot 18 jaar

18 tot 23 jaar

Voorlopige cijfers.

Zie voor corresponderende cijfers bijlage 2, tabel B2.2.
Bron: BVH/SSB; CBS

10

De absolute en dus ook de relatieve aantallen in HKS opgenomen aangehouden verdachten zijn lager dan de
aantallen in de BVH geregistreerde verdachten die in het vervolg van dit hoofdstuk aan bod komen.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2018-1 | 23

In figuur 2.3 wordt voor het piekjaar 2007 en daarnaast voor 2010, 2013 en 2016
de zogenaamde age-crime curve gegeven voor het aantal jeugdige geregistreerde
verdachten per 1.000 leeftijdsgenoten in de relevante jaren. In figuur 2.3 is dit
weergegeven woord 12- tot 23-jarigen voor de situatie in bovengenoemde vier
jaren. In alle vier de curves is te zien dat het aandeel jongeren dat als verdachte
van een misdrijf is geregistreerd toeneemt vanaf het twaalfde jaar, een piek bereikt
rond de 18 jaar en daarna weer daalt. Ook is te zien dat de curve van 2007 het
hoogst ligt en dat die in de jaren erna telkens verder ‘inzakt’ en ook vlakker wordt.
Bovendien valt op dat het piekjaar iets verschuift. In 2007 lag de piekleeftijd op 16
à 17 jaar en in de latere jaren op ongeveer 18 jaar.
Figuur 2.3 Age-crime curves voor de jaren 2007, 2010, 2013 en 2016 van
geregistreerde jeugdige verdachten, per 1.000 leeftijdsgenoten
70
60
50
40
30
20
10
0
12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

Leeftijd
2007
*

2010

2013

2016*

Voorlopige cijfers.

Zie voor corresponderende cijfers bijlage 2, tabel B2.3.
Bron: BVH/SSB; CBS

2.4

Kortetermijnontwikkelingen (2012 tot 2017)

2.4.1

Individuele kenmerken

In deze paragraaf wordt ingegaan op de ontwikkeling van aantallen geregistreerde
verdachten voor verschillende bevolkingsgroepen vanaf 2012. Meer specifiek beschrijven we verschillen naar individuele kenmerken, namelijk geslacht, migratieachtergrond, het al dan niet voortijdig verlaten van school (d.i., school verlaten
zonder startkwalificatie) en participatie school/werk van de jeugdigen.
Geslacht
In 2016 zijn in totaal 20.080 minderjarige verdachten geregistreerd op verdenking
van een misdrijf, waarvan 15.650 jongens en 4.430 meisjes.11 De meisjes maken
11

Let wel: hier en in het vervolg van dit hoofdstuk worden alleen de verdachten geteld die als ingezetene staan
geregistreerd. Net als in het HKS behoort een deel van de verdachten in de BVH niet tot de ingezetenen, bijvoorbeeld omdat zij als toerist of illegaal in ons land verbleven, of er ontbreekt (correcte) informatie in de BVH om

24 | Cahier 2018-1

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

hiermee in 2016 ruim 22% uit van het totale aantal minderjarige verdachten. In
totaal gaat het om 16 minderjarige verdachten per 1.000 minderjarigen in 2016.
Het relatieve aantal verdachte jongens daalt tussen 2012 en 2017 van 38 naar 25
per 1.000 jongens en het relatieve aantal meisjes van 11 naar 7 per 1.000 meisjes
(figuur 2.4). De procentuele daling is in beide groepen 34%. Het aandeel meisjes is
sinds 2012 gelijk gebleven.
In 2016 zijn in totaal 25.260 jongvolwassen verdachten geregistreerd. Hiervan zijn
er 21.190 man en 4.070 vrouw. De vrouwen maken hiermee in 2016 ruim 16% uit
van het totale aantal jongvolwassen verdachten. Merk op dat maar liefst 6%-punten
lager is dan onder de minderjarigen. Gerelateerd aan de bevolkingsomvang gaat het
om 24 jongvolwassen verdachten per 1.000. Het relatieve aantal mannelijke 18- tot
23-jarige verdachten neemt in de periode 2012-2017 af van 63 naar 40 per 1.000
mannen (een afname van 37%) en het relatieve aantal vrouwen van 13 naar ruim 8
(een afname van 40%). Dit is sterker dan onder de minderjarigen. Bovendien is de
procentuele afname hier sterker bij de vrouwen.
Figuur 2.4 Geregistreerde jeugdige verdachten naar geslacht, per 1.000
van de betreffende bevolkingsgroep
70
60
50
40
30
20
10
0
2012

*

2013

2014

2015*

2016*

Jongen 12 tot 18 jaar

Meisje 12 tot 18 jaar

Man 18 tot 23 jaar

Vrouw 18 tot 23 jaar

Voorlopige cijfers.

Zie voor corresponderende cijfers bijlage 2, tabel B2.4.
Bron: BVH/SSB; CBS

Migratieachtergrond
Van de in totaal 20.080 minderjarige verdachten in 2016 hebben er 10.890 (54%)
een Nederlandse achtergrond. Van deze jeugdigen zijn beide ouders in Nederland
geboren. Binnen de minderjarige verdachten met een migratieachtergrond, ofwel
jongeren waarvan ten minste één ouder buiten Nederland is geboren, is in absolute
aantallen Marokko het meest voorkomende herkomstland (2.330 personen; 12%

hen als zodanig te kunnen identificeren. In de jaren 2010-2015 gaat het gemiddeld om 9% van de totale groep in
de BVH geregistreerde jeugdigen. De in deze publicatie opgenomen absolute aantallen wijken hierdoor af van
publicaties waarin de niet-ingezetenen wel zijn meegenomen.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2018-1 | 25

van de minderjarige verdachten).12 Kijken we naar de relatieve aantallen, dan is in
2016 het aantal minderjarigen dat ten minste één keer als verdachte is geregistreerd het hoogst voor minderjarigen met als herkomstland de voormalige Nederlandse Antillen of Aruba13, en Marokko (respectievelijk 58 en 52 van elke 1.000 minderjarigen in de betreffende herkomstgroep. Dit aantal is ongeveer twee keer zo
hoog als bij minderjarigen met een Turkse migratieachtergrond (28 per 1.000), drie
keer zo hoog als bij minderjarigen met een westerse achtergrond (18 per 1.000) en
viereneenhalf keer zo hoog als bij minderjarigen met een Nederlandse achtergrond
(12 per 1.000). De daling in het aantal minderjarige verdachten in de periode 2012
tot 2017 treedt op bij alle in figuur 2.5a onderscheiden migratieachtergronden. Procentueel de sterkste daling vanaf 2012 vindt plaats onder minderjarigen van Marokkaanse herkomst (37%), op de voet gevolgd door minderjarigen met een westerse
migratieachtergrond (36%) en jongeren met een Nederlandse achtergrond (35%).
Figuur 2.5 Geregistreerde jeugdige verdachten naar migratieachtergrond,
per 1.000 van de betreffende bevolkingsgroep
a 12- tot 18-jarigen
140
120
100
80
60
40
20
0
2012

2013

2014

2015*

2016*

Nederlandse achtergr.

Westerse migr.achtergr.

Marokko

Voormalig Ned. Antillen en Aruba

Suriname

Turkije

Overig niet-westerse migr.achtergr.
*

Voorlopige cijfers.

Zie voor corresponderende cijfers bijlage 2, tabel B2.5.
Bron: BVH/SSB; CBS

12

Hierbij is het geboorteland van de moeder leidend als zij in het buitenland is geboren, anders is dat het geboorteland van de vader.

13

Aruba, Curaçao, Sint Maarten en Caribisch Nederland.

26 | Cahier 2018-1

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

b 18- tot 23-jarigen
140
120
100
80
60
40
20
0
2012

2013

2014

2015*

2016*

Nederlandse achtergr.

Westerse migr.achtergr.

Marokko

Voormalig Ned. Antillen en Aruba

Suriname

Turkije

Overig niet-westerse migr.achtergr.

*

Voorlopige cijfers.

Zie voor corresponderende cijfers bijlage 2, tabel B2.5.
Bron: BVH/SSB; CBS

Figuur 2.6 Geregistreerde jeugdige verdachten naar generatie, per 1.000
van de betreffende bevolkingsgroep
a 12- tot 18-jarigen
80
70
60
50
40
30
20
10
0
2012

2013

Nederlandse achtergrond
*

2014

2015*

Eerste generatie

2016*
Tweede generatie

Voorlopige cijfers.

Zie voor corresponderende cijfers bijlage 2, tabel B2.6.
Bron: BVH/SSB; CBS

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2018-1 | 27

b 18- tot 23-jarigen
80
70
60
50
40
30
20
10
0
2012

2013

Nederlandse achtergrond
*

2014

2015*

Eerste generatie

2016*
Tweede generatie

Voorlopige cijfers.

Zie voor corresponderende cijfers bijlage 2, tabel B2.6.
Bron: BVH/SSB; CBS

De afname in het aantal minderjarige verdachten in de periode 2012 tot 2017,
treedt binnen de groep minderjarigen met een migratieachtergrond zowel op bij de
eerste generatie als bij de tweede generatie.14 Met 44% in de periode 2012-2017 is
de daling sterker bij de eerste generatie dan bij de tweede generatie (32%) (figuur
2.6a).
Van de jongvolwassen verdachten in 2016 hebben 14.000 een Nederlandse achtergrond (55%). Absoluut gezien is daarna, net als bij de minderjarigen, het aantal
18- tot 23-jarige verdachten van Marokkaanse herkomst het grootst (2.850 personen; 11% van de jongvolwassen verdachten). Het relatieve aantal jongvolwassen
verdachten is in 2016 het hoogst onder personen met Marokkaanse herkomst (90
van elke 1.000 jongvolwassenen met Marokko als herkomstland). Dit is vijf keer
zo hoog als het relatieve aantal verdachten onder jongvolwassenen met een Nederlandse achtergrond (18 per 1.000). Op de tweede plaats komen jongvolwassenen
met als herkomstland de voormalige Nederlandse Antillen of Aruba (65 per 1.000).
De relatieve afname van registraties onder 18- tot 23-jarigen in de periode 2012 tot
2017 treedt op bij alle hier onderscheiden migratieachtergronden (figuur 2.5b). De
procentuele daling is het grootst onder jongvolwassenen met een Westerse migratieachtergrond (van 34 van elke 1.000 jongvolwassen in deze groep in 2012 tot 20
in 2016; een daling van 42%), gevolgd door jongvolwassenen met een Nederlandse
achtergrond (39%).
De afname in het aantal geregistreerde verdachten in de periode 2012-2017, treedt
binnen de groep jongvolwassenen met een migratieachtergrond zowel bij eerste als
bij tweede generatie op (figuur 2.6b). Opvallend hier, is dat het relatieve aantal verdachten binnen de tweede generatie beduidend hoger is dan binnen de eerste gene14

Iemand die zelf ook in het buitenland is geboren behoort tot de eerste generatie, terwijl iemand van de tweede
generatie in Nederland is geboren.

28 | Cahier 2018-1

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

ratie (in 2016 respectievelijk 48 en 28 van elke 1.000 uit de betreffende groep). Bij
minderjarigen is het verschil tussen de eerste en tweede generatie veel kleiner.
Voortijdig schoolverlaten
Van de minderjarige verdachten in 2016, zijn 330 (bijna 2%) tussen 1 oktober 2015
en 1 oktober 2016 uitgestroomd uit het voortgezet of middelbaar beroepsonderwijs
zonder startkwalificatie. Zij waren voortijdig schoolverlater. Ter vergelijking: van de
algehele populatie van minderjarigen is in dezelfde periode slechts 0,3% voortijdig
schoolverlater.
De overige minderjarige verdachten in 2016 waren geen voortijdig schoolverlater.
Van hen stonden er 13.700 (68%) zowel op 1 oktober 2015 als op 1 oktober 2016
ingeschreven in het voortgezet onderwijs of middelbaar beroepsonderwijs. 70 (0%)
van hen zijn in deze periode uitgestroomd met startkwalificatie, zij behaalden een
havo- of vwo-diploma, of diploma op ten minste mbo-niveau 2. De overige minderjarige verdachten (30%) stonden op 1 oktober 2015 niet ingeschreven in het voortgezet onderwijs of middelbaar beroepsonderwijs. Deze laatste groep omvat in de
eerste plaats minderjarigen (voornamelijk 12- en een deel van de 13-jarigen) die
op dat moment nog stonden ingeschreven in het primair onderwijs. In de tweede
plaats betreft het minderjarigen (voornamelijk 17-jarigen en een deel van de 16jarigen) die reeds op 1 oktober 2015 in bezit waren van een startkwalificatie. En in
de derde plaats gaat het om minderjarigen die op dat moment stonden ingeschreven in het praktijkonderwijs, speciaal onderwijs, de Engelse Stroom, het Internationaal Baccalaureaat en personen die op dat moment een vrijstelling van de leerplicht
hadden.15
Het relatieve aantal verdachten is, met 80 van elke 1.000 minderjarigen in 2016,
veel hoger onder de voortijdig schoolverlaters dan onder de niet-voortijdig-schoolverlaters. Bij deze laatste groep gaat het in 2016 om 16 van elke 1.000 (figuur
2.7a). Opvallend hier is dat de daling binnen de voortijdig schoolverlaters niet jaarlijks continu is in de periode 2013-2017. Het relatieve aantal verdachten onder hen
neemt tussen 2013 en 2014 toe van 99 naar 111 van elke 1.000 en pas daarna zet
een daling in.
Van de jongvolwassen verdachten in 2016, zijn 2.330 (9%) tussen 1 oktober 2015
en 1 oktober 2016 zonder startkwalificatie uitgestroomd. Van de algehele populatie
van 18- tot 23-jarigen is in deze periode slechts 2% voortijdig schoolverlater. Een
groot deel van de jongvolwassenen in 2016, namelijk 59%, behoorde op 1 oktober
2015 niet meer tot de leerplichtigen, waardoor zij geen voortijdig schoolverlater
meer kunnen worden. Met 101 geregistreerde verdachten onder elke 1.000 jong volwassen voortijdig schoolverlaters in 2016 en 23 geregistreerde verdachten onder
elke 1.000 de niet-voortijdig-schoolverlaters (figuur 2.7b), kan het verschil tussen
deze twee groepen aanzienlijk worden genoemd. Beide groepen laten een continue
daling zien in de periode 2013-2017. De daling is procentueel gezien sterker onder
de niet-voortijdig-schoolverlaters dan onder de voortijdig schoolverlaters (respectievelijk 29% en 19%).
Doordat jongeren tot en met 17 jaar leerplichtig zijn zolang zij nog geen startkwalificatie hebben gehaald (een diploma op minimaal mbo-niveau 2 of havo), ontstaat
op dit kenmerk pas spreiding vanaf 16-jarige leeftijd. Daarom geven we bij de minderjarigen alleen de 16- tot 18-jarigen weer. Verder wordt de categorie uitkering
niet meegenomen bij de minderjarigen, omdat dit niet of nauwelijks voorkomt.

15

Voor een methodenbeschrijving van de afbakening voortijdig schoolverlaters wordt verwezen naar
https://www.cbs.nl/nl-nl/onze-diensten/methoden/onderzoeksomschrijvingen/aanvullende%20onderzoeksbeschrijvingen/methodebeschrijving-afbakening-voortijdig-schoolverlaters

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2018-1 | 29

Van de 11.350 16- tot 18-jarige verdachten is bijna 95% in 2015 schoolgaand. Van
deze groep verdachten is in 2015 bijna 2% werkend zonder dat zij schoolgaand zijn.
Deze relatief kleine groep heeft wel een hogere kans op registratie bij de politie (40
per 1.000 in 2015) dan de schoolgaande 16- tot 18-jarigen (21 per 1.000 schoolgaanden met inkomen en 35 per 1.000 schoolgaanden zonder inkomen in 2015)
(figuur 2.8a). De kans op registratie als verdachte is echter het hoogst voor de
groep overig of onbekend, met 70 per 1.000 in 2015. Van de 16- tot 18-jarigen zit
bijna 4% in deze groep. Het relatieve aantal schoolgaande verdachten met inkomen
is onder 16- tot 18-jarigen in de periode 2012 tot 2016 gedaald van 28 naar 21 per
1.000 (een afname van 25%) en het relatieve aantal schoolgaande verdachten zonder inkomen is in deze periode met 25% relatief even snel gedaald (van 46 naar 35
per 1.000). Het relatieve aantal 16- en 17-jarige verdachten in de groep overig of
onbekend daalde wat sneller, met 35%. De sterkste daling is te zien onder werkende 16- tot 18-jarige verdachten, dit relatieve aantal daalde met 39%.
Figuur 2.7 Geregistreerde jeugdige verdachten naar wel/geen voortijdig
schoolverlater, per 1.000 van de betreffende bevolkingsgroepa
a 12- tot 18-jarigen
140
120
100
80
60
40
20
0
2013

2014

Voortijdig schoolverlater
a

2015*

2016*

Geen voortijdig schoolverlater

De figuur toont de cijfers vanaf 2013. Dit betreft jongeren die op 1 oktober 2012 stonden ingeschreven in het voortgezet onderwijs of middelbaar beroepsonderwijs. Vanwege een breuk in de definitie van voortijdig schoolverlaten (zie
www.cbs.nl/nl-nl/onze-diensten/methoden/onderzoeksomschrijvingen/aanvullende%20onderzoeksbeschrijvingen/
methodebeschrijving-afbakening-voortijdig-schoolverlaters voor een beschrijving van de afbakening van voortijdig
schoolverlaters) wordt het jaar ervoor hier niet getoond.

*

Voorlopige cijfers.

Zie voor corresponderende cijfers bijlage 2, tabel B2.7.
Bron: BVH/SSB; CBS

30 | Cahier 2018-1

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

b 18- tot 23-jarigen
140
120
100
80
60
40
20
0
2013

2014

Voortijdig schoolverlater
*

2015*

2016*

Geen voortijdig schoolverlater

Voorlopige cijfers.

Zie voor corresponderende cijfers bijlage 2, tabel B2.7.
Bron: BVH/SSB; CBS

Figuur 2.8 Geregistreerde jeugdige verdachten naar participatie
school/werk, per 1.000 van de betreffende bevolkingsgroep
a 16- tot 18-jarigen
120
100
80
60
40
20
0
2012

*

2013

2014

2015*

Schoolgaand met inkomen

Schoolgaand zonder inkomen

Werkend

Overig of onbekend**

Voorlopige cijfers.

** Inclusief uitkering.
Zie voor corresponderende cijfers bijlage 2, tabel B2.8.
Bron: BVH/SSB; CBS

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2018-1 | 31

b 18- tot 23-jarigen
120
100
80
60
40
20
0
2012

2013

2014

2015*

Schoolgaand met inkomen

Schoolgaand zonder inkomen

Werkend

Uitkering

Overig of onbekend
*

Voorlopige cijfers.

Zie voor corresponderende cijfers bijlage 2, tabel B2.8.
Bron: BVH/SSB; CBS

Participatie school/werk
Van de 28.150 jongvolwassen verdachten is 41% in 2015 schoolgaand, 30% is werkend zonder een opleiding te volgen en 14% heeft een uitkering. In de algehele
populatie van jongvolwassenen in 2015 was deze verhouding respectievelijk 64%,
25% en 4%. De ondervertegenwoordiging van het aantal schoolgaande jongvolwassenen en de oververtegenwoordiging van het aantal jongvolwassenen met een
uitkering is te zien in figuur 2.8b, waarin het relatieve aantal verdachten in deze
groepen in de periode van 2012 tot 2016 is weergegeven. Met 105 geregistreerde
verdachten in 2012 en 86 in 2015 is het relatieve aantal per 1.000 jongvolwassen
verdachten met een uitkering ‘slechts’ 18% gedaald. Het relatieve aantal jongvolwassen verdachten is, net als bij de 16- tot 18-jarigen, over de gehele periode het
laagst onder schoolgaanden met inkomen (23 per 1.000 in 2012 en 17 per 1.000 in
2015; een afname van 27%), schoolgaanden zonder inkomen (36 per 1.000 in 2012
en 24 per 1.000 in 2015; een afname van 34%) en werkenden(45 per 1.000 in
2012 en 33 per 1.000 in 2015; een afname van 28%).
2.4.2

Gezinskenmerken

In deze paragraaf wordt ingegaan op de ontwikkeling van aantallen geregistreerde
verdachten voor enkele huishoudkenmerken, waarbij we opnieuw apart ingaan op
de ontwikkelingen voor minderjarigen en jongvolwassenen.
Huishoudinkomen
In figuur 2.9a is een negatief verband te zien tussen het huishoudinkomen van gezinnen en de kans dat minderjarige gezinsleden worden geregistreerd als verdachte
door de politie: het relatieve aantal verdachten is hoger in gezinnen met een lager

32 | Cahier 2018-1

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

huishoudinkomen.16, 17 Met name bij minderjarige jongeren bestaat het huishoudinkomen veelal uit het inkomen van de ouders van de jongere. Met 42 per 1.000
in 2015 is dit aantal het hoogst in de 20% huishoudens met de laagste inkomens.
In de 20% huishoudens met de hoogste inkomens is het relatieve aantal minderjarige verdachten met 8 per 1.000 minderjarigen het laagst. De verschillen zijn
groter bij de 2 quintielen met de laagste inkomens dan bij de overige quintielen.
Hoewel het relatieve aantal minderjarige verdachten tussen 2012 en 2015 voor
iedere inkomensgroep afnam, lijkt deze trend in 2015 gestagneerd te zijn. Voor de
20% huishoudens met de laagste inkomens, neemt het relatieve aantal verdachten
zelfs toe met bijna 6% tussen 2014 en 2015. In de periode 2012 tot 2016 was de
afname van het relatieve aantal verdachte minderjarigen het grootst onder de hoogste en één na hoogste inkomensgroepen (respectievelijk 31% en 35%). Ook onder
de middelste (29%), één na laagste (21%) en laagste inkomensgroepen (15%) nam
het relatieve aantal verdachten af tussen 2012 en 2016.
Bij jongvolwassenen is er een iets ander verband tussen huishoudinkomen en de
kans op registratie door de politie te zien dan bij minderjarigen (figuur 2.9b). Het
relatieve aantal jongvolwassen verdachten is wel hoger in huishoudens met een
lager inkomen, maar het verschil tussen met name de twee laagste inkomensgroepen is zeer klein. Hierbij is het belangrijk rekening te houden met het feit dat
relatief veel jongvolwassenen (namelijk 25,3% in 2015) deel uitmaken van de 20%
huishoudens met de laagste inkomens. Een aanzienlijk deel van deze groep voert
zelfstandig een (éénpersoons)huishouden, vaak ook als student. Dit is een heel
andere situatie dan minderjarigen die onderdeel uitmaken van een huishouden met
ouders die in de laagste inkomensgroep vallen. Het relatieve aantal jongvolwassen
verdachten is het hoogst in de quintielen met de laagste en één na laagste inkomens (respectievelijk 38 en 39 op de 1.000 in 2015); dit aantal is het laagst in de
hoogste en één na hoogste inkomensgroepen (respectievelijk 18 en 19 op de 1.000
in 2015). Tussen 2012 en 2016 is het aandeel jongvolwassen verdachten, net als
bij de minderjarigen, voor alle inkomensgroepen afgenomen. De afname was met
38% het sterkst bij het quintiel met de één na hoogste inkomens (van 31 op de
1.000 in 2012 naar 19 op de 1.000 in 2015) en met 19% het minst sterk bij de
20% met de één na laagste inkomens (van 48 op de 1.000 in 2012 naar 39 op de
1.000 in 2015).

16

Alle Nederlandse huishoudens zijn naar oplopend inkomen onderverdeeld in vijf even grote groepen van elk 20%;
zogenoemde quintielen. Van bijna 3% van de jeugdigen is geen huishoudinkomen bekend. Deze groep is in de
analyses buiten beschouwing gelaten.

17

Gegevens over 2016 zijn nog niet beschikbaar.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2018-1 | 33

Figuur 2.9 Geregistreerde jeugdige verdachten naar huishoudinkomen, per
1.000 van de betreffende bevolkingsgroep
a

12- tot 18-jarigen

60
50
40
30
20
10
0
2012

2013

2014

2015*

20% laagste inkomens

20% één na laagste inkomens

20% middelste inkomens

20% één na hoogste inkomens

20% hoogste inkomens
*

Voorlopige cijfers.

Zie voor corresponderende cijfers bijlage 2, tabel B2.9.
Bron: BVH/SSB; CBS

b 18- tot 23-jarigen
60
50
40
30
20
10
0
2012

2013

2014

2015*

20% laagste inkomens

20% één na laagste inkomens

20% middelste inkomens

20% één na hoogste inkomens

20% hoogste inkomens
*

Voorlopige cijfers.

Zie voor corresponderende cijfers bijlage 2, tabel B2.9.
Bron: BVH/SSB; CBS

34 | Cahier 2018-1

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Huishoudsamenstelling
Van de in totaal 20.080 minderjarige verdachten in 2016 is 53% een thuiswonend
kind in een tweeoudergezin en 36% een thuiswonend kind in een eenoudergezin.
Bijna 5% woont in een instelling.18 Van de algehele bevolking woont in 2016 78%
van de 12- tot 18-jarigen in een tweeoudergezin, 19% in een eenoudergezin en
minder dan 1% in een instelling. Het relatieve aantal verdachten is dan ook beduidend hoger onder minderjarigen in een instelling (125 per 1.000 in 2016) dan onder
thuiswonenden, en onder de thuiswonenden is het hoger in de eenoudergezinnen
(31 per 1.000) dan in de tweeoudergezinnen (11 per 1.000) (zie figuur 2.10a). 19
Over de periode 2012 tot 2017 is de procentuele afname van het relatieve aantal
minderjarige verdachten het sterkst onder thuiswonenden in een tweeoudergezin,
gevolgd door kinderen in een eenoudergezin. De daling is het zwakst onder minderjarigen in een instelling (respectievelijk 39%, 32% en 23%).
Van de in totaal 25.260 jongvolwassen verdachten in 2016 woont 45% nog bij de
ouders (thuiswonend kind in een tweeoudergezin), 25% woont nog thuis in een
eenoudergezin en 16% is uitwonend en alleenstaand zonder kind. Voor de totale
bevolking is dit respectievelijk 54%, 15% en 19%. Ruim 4% van de jongvolwassen
verdachten woont zonder kinderen samen en eenzelfde percentage woont in een
instelling20 (respectievelijk ruim 6% en 1% van de bevolking). Het relatieve aantal
18- tot 23-jarige verdachten is in 2016, met 79 per 1.000, het hoogst onder jongvolwassenen die in een instelling wonen (zie figuur 2.10b). De oververtegenwoordiging van bewoners van instellingen is bij de jongvolwassenen wel minder sterk
dan onder minderjarigen. Alleenstaanden met een kind, gevolgd door thuiswonende
kinderen in een eenoudergezin, kennen, met respectievelijk 42 en 40 verdachten
per 1.000 uit de betreffende bevolkingsgroep in 2016, ook een verhoogde kans op
registratie als verdachte. De laagste relatieve aantallen verdachten vinden we in
2016 onder jongvolwassenen die zonder kinderen samenwonen, kinderen die in een
tweeoudergezin wonen en alleenstaanden zonder kind. (in 2016 respectievelijk 16,
20 en 21 per 1.000 uit de betreffende bevolkingsgroep). Over de gehele periode
2012 tot 2017 gaan alleenstaande jongvolwassenen (zonder kind) gelijk op met
thuiswonende jongvolwassenen in een tweeoudergezin als het om de kans op
registratie als verdachte gaat. De sterkste procentuele daling in de periode 2012
tot 2017 zien we onder jongvolwassen alleenstaanden met een kind (44%). De afname is bij de samenwonenden met een kind met 22% het geringst, gevolgd door
de jongvolwassenen in een instelling (29%).

18

Onder instellingen vallen onder meer verpleeg- en verzorgingstehuizen, inrichtingen voor verstandelijk gehandicapten, gezinsvervangende tehuizen, psychiatrische ziekenhuizen, revalidatiecentra en penitentiaire inrichtingen,
waarin de personen in principe voor langere tijd zullen verblijven. Bij minderjarigen gaat het in ongeveer 80%
van de gevallen om gezinsvervangende tehuizen, jeugdinternaten en inrichtingen voor verstandelijk gehandicapten.

19

Andere huishoudsamenstellingen zijn in deze figuur buiten beschouwing gelaten, omdat zij voor minder dan 1%
van de 12- tot 18-jarige bevolking van toepassing zijn. In bijlage 2, tabel B2.10 zijn de categorieën opgenomen
onder ‘overig of onbekend’. Het gaat om uitwonend alleenstaand (0,5% van de 12- tot 18-jarigen in de algehele
bevolking), uitwonend samenwonend, samenwonend met kind en alleenstaand met kind (gezamenlijk 0,1% van
de 12- tot 18-jarigen in de algehele bevolking).

20

Bij jongvolwassenen gaat het vooral om gezinsvervangende tehuizen, opvangcentra, inrichtingen voor verstandelijk gehandicapten en internaten.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2018-1 | 35

Figuur 2.10 Geregistreerde jeugdige verdachten naar huishoudsamenstelling, per 1.000 van de betreffende bevolkingsgroep
a 12- tot 18-jarigen
180
160
140
120
100
80
60
40
20
0
2012

*

2013

2014

2015*

2016*

Thuiswonend kind, tweeoudergezin

Thuiswonend kind, eenoudergezin

Uitwonend instelling

Overig of onbekend

Voorlopige cijfers.

Zie voor corresponderende cijfers bijlage 2, tabel B2.10.
Bron: BVH/SSB; CBS

b 18- tot 23-jarigen
180
160
140
120
100
80
60
40
20
0
2012

*

2013

2014

2015*

2016*

Thuiswonend kind, tweeoudergezin

Thuiswonend kind, eenoudergezin

Uitwonend alleenstaand

Uitwonend samenwonend

Samenwonend met kind

Uitwonend instelling

Alleenstaand met kind

Overig of onbekend

Voorlopige cijfers.

Zie voor corresponderende cijfers bijlage 2, tabel B2.10.
Bron: BVH/SSB; CBS

36 | Cahier 2018-1

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

2.4.3

Woongemeente

In 2016 is bijna 8% van alle minderjarige verdachten woonachtig in Amsterdam,
gevolgd door Rotterdam met 6,5%, Den Haag met bijna 5% en Utrecht met ruim
2%. In totaal is in 2016 ruim 21% van alle minderjarige verdachten woonachtig in
één van de 4 grootste gemeenten (de zogenaamde G4). In 2012 was dit iets minder
dan 20%. Wanneer we rekening houden met het aantal minderjarige inwoners van
de betreffende gemeenten, dan kent Amsterdam in 2016, met 36 per 1.000 12- tot
18-jarigen, het grootste aantal minderjarige verdachten, gevolgd door Rotterdam
met 34 verdachten per 1.000 minderjarigen (zie figuur 2.11a). Den Haag en Utrecht
tellen in 2016 respectievelijk 27 en 22 verdachten per 1000.
Gemiddeld is over de gehele periode 2012 tot 2017 het relatieve aantal minderjarige
verdachten in de G4 met een derde afgenomen. Dit is minder dan de afname voor
heel Nederland (39%). De daling is in de G4 met 42% het grootst in Utrecht. In
Amsterdam en Rotterdam was de daling van het relatieve aantal minderjarige verdachten met 28% duidelijk minder.
Ruim 42% van alle minderjarige verdachten in 2016 woont in één van de 25 grootste gemeenten (de G25). Ter vergelijking: 29% van de totale bevolking van 12 tot
18 jaar woont in de G25. Er is dus sprake van een oververtegenwoordiging van
minderjarige verdachten woonachtig in de G25. In G4 is het relatieve aantal geregistreerde minderjarige verdachten gemiddeld genomen hoger dan in de 21 overige
gemeenten van de G25, maar in de 21 overige gemeenten van de G25 is het wel
hoger dan in de rest van de Nederlandse gemeenten. In de meeste van deze 21 gemeenten is het relatieve aantal minderjarige verdachten in 2016 maximaal 25 per
1.000 minderjarigen, met Groningen als uitzondering (26 per 1.000). De laagste
relatieve aantallen binnen de G25 vinden we in Breda en Haarlemmermeer (beiden
14 per 1000). In alle gemeenten binnen de G25 is sprake van een daling in het relatieve aantal geregistreerde minderjarige verdachten in de periode 2012 tot 2017. De
sterkste daling zien we in Breda, Haarlemmermeer, Den Bosch, Dordrecht en Maastricht (respectievelijk 48%, 43%, 43% en 42%) en de zwakste daling in Nijmegen
en Zwolle (15%; zie tabellen MJC2017 voor meer details).
In 2016 is ruim 7% van alle jongvolwassen verdachten woonachtig in Amsterdam,
gevolgd door Rotterdam met ruim 6%, Den Haag met ruim 5% en Utrecht met ruim
2%. In totaal is in 2016 21% van alle jongvolwassen verdachten woonachtig in één
van de vier grootste gemeenten. Sinds 2012 is dit niet veranderd. Wanneer we
rekening houden met het totale aantal 18- tot 23-jarige inwoners van de betreffende gemeenten, dan kent niet Amsterdam, maar Den Haag – met 41 per 1.000 jongvolwassenen – het grootste aantal jongvolwassen verdachten, gevolgd door Rotterdam – met 36 verdachten per 1.000. Amsterdam blijkt dan, met 34 per 1.000 jongvolwassenen op de 3e plek te komen, gevolgd door Utrecht (20 per 1.000; zie figuur
2.11b).
Gemiddeld is over de gehele periode 2012 tot 2017 het relatieve aantal jongvolwassen verdachten in de G4 met 38% afgenomen. Dit is ongeveer gelijk aan de afname
voor heel Nederland (37%). De daling is Rotterdam (35%) iets minder sterk dan in
de andere drie grootste steden.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2018-1 | 37

Figuur 2.11 Geregistreerde jeugdige verdachten naar woongemeente, per
1.000 van de betreffende bevolkingsgroep
a 12- tot 18-jarigen
70
60
50
40
30
20
10
0
2012

*

2013

2014

2015*

2016*

Amsterdam

Rotterdam

Den Haag

Utrecht

Overige gemeenten G25

Overige gemeenten of onbekend

Voorlopige cijfers.

Zie voor corresponderende cijfers bijlage 2, tabel B2.11.
Bron: BVH/SSB; CBS

b 18- tot 23-jarigen
70
60
50
40
30
20
10
0
2012

*

2013

2014

2015*

2016*

Amsterdam

Rotterdam

Den Haag

Utrecht

Overige gemeenten G25

Overige gemeenten of onbekend

Voorlopige cijfers.

Zie voor corresponderende cijfers bijlage 2, tabel B2.11.
Bron: BVH/SSB; CBS

Ongeveer 23% van de jongvolwassen verdachten is in 2016 woonachtig in één van
de overige 25 grootste gemeenten (G25) – in totaal woont in 2016 43% van alle
minderjarige verdachten in de G25. Ter vergelijking: 39% van de totale bevolking
van 18 tot 23 jaar woont in de G25. Er is dus sprake van een kleine oververtegen-

38 | Cahier 2018-1

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

woordiging van jongvolwassen verdachten woonachtig in de G25. Uit figuur 2.11b
valt af te lezen dat dit volledig wordt veroorzaakt door een oververtegenwoordiging
van jongvolwassen verdachten in Den Haag, Rotterdam en Amsterdam. Utrecht en
de overige gemeenten van de G25 hebben over de gehele periode 2012 tot 2017
jaarlijks ongeveer een even hoog relatief aantal verdachten en dit is tevens ongeveer gelijk aan het gemiddelde over de rest van de Nederlandse gemeenten; in
Utrecht is het relatieve aantal jongvolwassen verdachten in 2016 zelfs iets lager dan
het gemiddelde van de overige gemeenten.
Het hoogste relatieve aantal jongvolwassen verdachten in de overige 21 grootste
gemeenten in 2016 woont in Almere (37 per 1.000), Den Bosch (35), Arnhem en
Dordrecht (32). Het laagste aantal binnen de G25 vinden we in Groningen en Maastricht (respectievelijk 13 en 12 per 1.000). Dat het relatieve aantal jongvolwassen
verdachten woonachtig in Groningen en Maastricht zo laag is, hangt samen met het
feit dat dit studentensteden zijn. Er woont een relatief grote groep jongvolwassen
studenten in deze steden die weinig criminaliteit plegen. Ook de andere universiteitssteden, waaronder Utrecht, Nijmegen, Leiden en Enschede, zien we er gunstig
uitspringen met betrekking tot het relatieve aantal jongvolwassen verdachten. In
Groningen en Utrecht bijvoorbeeld is het relatieve aantal minderjarige verdachten
hoger dan het relatieve aantal jongvolwassen verdachten In Groningen is dit relatieve aantal bij de minderjarigen zelfs tweemaal zo hoog in vergelijking met de
jongvolwassenen (26 respectievelijk 13). In alle gemeenten binnen de G25 is sprake
van een daling in het relatieve aantal geregistreerde jongvolwassen verdachten in
de periode 2012 tot 2017. De sterkste daling zien we in Zoetermeer (47%) en de
zwakste daling in Den Bosch en Ede (24%). De daling is, net als bij de minderjarigen, niet overal jaarlijks (zie tabellen MJC2017 voor meer details).
2.4.4

Type misdrijven

Wanneer we onderscheid maken naar het type misdrijf waarvan men wordt verdacht, dan zien we dat zowel minderjarige jongens als meisjes het vaakst worden
geregistreerd voor een vermogensmisdrijf (respectievelijk 13 en 5 per 1.000 minderjarigen in de betreffende groep in 2016; zie figuur 2.12a en 2.12b). Bij de jongens komen daarna registraties in verband met een vernieling- en openbare-ordemisdrijf het vaakst voor (7 per 1.000 jongens), gevolgd door de geweldsmisdrijven
(5). Bij meisjes komen deze beide typen misdrijven naar verhouding weinig voor
(1 per 1.000). Verkeersmisdrijven21 en drugsmisdrijven komen onder minderjarige
verdachten slechts sporadisch voor. Opgemerkt moet worden dat men in een jaar
van meerdere misdrijven verdacht kan worden, waardoor een persoon bij meerdere
typen misdrijven kan worden meegeteld.
In de periode 2012 tot 2017 zien we een afname in het relatieve aantal verdachten
van alle typen misdrijven, zowel bij jongens als meisjes. Bij de (slechts sporadisch
onder minderjarigen voorkomende) drugsmisdrijven is, zowel bij jongens als meisjes, de afname echter naar verhouding gering (respectievelijk 16% en 13%). Ook
de daling van 12% van het relatieve aantal van verkeersmisdrijven verdachte
meisjes is naar verhouding gering. Zowel bij de jongens als bij de meisjes zijn de
vernieling- en openbare-orde-misdrijven en de geweldsmisdrijven in de periode
2012-2017 procentueel de grootste dalers (voor de jongens respectievelijk 44% en
39%; bij de meisjes 51% en 45%).

21

Bij minderjarigen veelal rijden onder invloed en in mindere mate doorrijden na ongeval.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2018-1 | 39

Ook bij de jongvolwassenen zien we de meeste verdachtenregistraties in verband
met een vermogensmisdrijf en dit geldt zowel voor 18- tot 23-jarige mannen als
vrouwen (in 2016 respectievelijk 13 en 4 per 1.000; zie figuur 2.12c en 2.12d). Bij
de mannen komen daarna registraties in verband met een geweldsmisdrijf het
meest voor (11 per 1.000), gevolgd door vernieling- en openbare-orde- en verkeersmisdrijven (8 per 1.000). Minderjarige mannen worden juist vaker verdacht
van misdrijven in de sfeer van vernieling en openbare orde dan van geweldsmisdrijven. Bij jongvolwassen vrouwen komen, na vermogensmisdrijven, geweldsmisdrijven en verkeersmisdrijven het meest voor (beiden 2 per 1.000). Registraties
met betrekking tot drugsmisdrijven komen bij zowel de jongvolwassen mannen als
vrouwen het minst voor (respectievelijk 4 en 0 per 1.000 in 2016).
Van alle misdrijftypen neemt het aantal registraties met jongvolwassen verdachte
mannen en vrouwen in de periode 2012 tot 2017 af. Bij de mannen daalt in deze
periode het aantal registraties van vernieling en openbare orde procentueel het
sterkst (respectievelijk 44%). Bij de vrouwen zien we de grootste afname bij de
verdachten van vermogensmisdrijven en vernieling en openbare orde (44% respectievelijk 45%).
Dat met name misdrijven gepleegd door minderjarigen en jongvolwassenen binnen
de categorie vernieling en openbare orde sterk afnemen is een trend die we al
langer waarnemen. Onder zowel minderjarige als jongvolwassen mannen kwam
deze categorie in de periode 2005 tot 2010 nog overwegend het meeste voor; pas
vanaf 2010 komen binnen alle hier onderscheiden groepen de vermogensmisdrijven
het meeste voor (zie tabellen MJC2017 voor meer details).
Meest voorkomende misdrijven in 2016
Wanneer voor 2016 nog een nadere opsplitsing wordt gemaakt van veelvoorkomende geregistreerde misdrijven binnen de hiervoor genoemde hoofdgroepen, waarbij
één of meer verdachten zijn geregistreerd, zien we dat onder minderjarigen het
meest voorkomende geregistreerde misdrijf winkeldiefstal is, met 5.250 incidenten
(18% van alle misdrijven waarbij een minderjarige verdachte is geregistreerd; zie
de tabellen MJC2017 voor meer details). Daarna volgen mishandeling en misdrijven
tegen de openbare orde en gezag met respectievelijk 3.460 en 3.320 incidenten
(beiden 12% van alle misdrijven met een minderjarige verdachte).
Het meest voorkomende geregistreerde misdrijf onder jongvolwassenen is, wanneer
de hoofdgroepen nader worden opgesplitst, in 2016 mishandeling, met 5.310 incidenten (14% van alle misdrijven waarbij een jongvolwassen verdachte is geregistreerd; zie tabellen MJC2017 voor meer details). Daarna volgen misdrijven tegen
de openbare orde en gezag met 3.720 incidenten (10% van alle misdrijven met een
jongvolwassen verdachte).
Verkeers- en drugsmisdrijven kennen verder beduidend vaker een jongvolwassen
verdachte dan een minderjarige verdachte, winkeldiefstallen kennen juist vaak een
minderjarige verdachte.

40 | Cahier 2018-1

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Figuur 2.12 Geregistreerde jeugdige verdachten naar type misdrijf en
geslacht, per 1.000 van de betreffende bevolkingsgroep
a 12- tot 18-jarige jongens
20
18
16
14
12
10
8
6
4
2
0
2012

2013

2014

2015*

2016*

Vermogen

Vernieling en openbare orde

Geweld

Verkeer

Drugs
*

Voorlopige cijfers.

Zie voor corresponderende cijfers bijlage 2, tabel B2.12.
Bron: BVH/SSB; CBS

b 12- tot 18-jarige meisjes
20
18
16
14
12
10
8
6
4
2
0
2012

2013

2014

2015*

2016*

Vermogen

Vernieling en openbare orde

Geweld

Verkeer

Drugs
*

Voorlopige cijfers.

Zie voor corresponderende cijfers bijlage 2, tabel B2.12.
Bron: BVH/SSB; CBS

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2018-1 | 41

c 18- tot 23-jarige mannen
20
18
16
14
12
10
8
6
4
2
0
2012

2013

2014

2015*

2016*

Vermogen

Vernieling en openbare orde

Geweld

Verkeer

Drugs
*

Voorlopige cijfers.

Zie voor corresponderende cijfers bijlage 2, tabel B2.12.
Bron: BVH/SSB; CBS

d 18- tot 23-jarige vrouwen
20
18
16
14
12
10
8
6
4
2
0
2012

2013

2014

2015*

2016*

Vermogen

Vernieling en openbare orde

Geweld

Verkeer

Drugs
*

Voorlopige cijfers.

Zie voor corresponderende cijfers bijlage 2, tabel B2.12.
Bron: BVH/SSB; CBS

42 | Cahier 2018-1

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

2.4.5

Politierecidive

Personen kunnen binnen enkele jaren meerdere keren als verdachte van een misdrijf door de politie worden geregistreerd. In deze paragraaf gaan we nader in op de
ontwikkelingen onder jeugdigen die binnen twee kalenderjaren meer dan eenmaal
als verdachte zijn geregistreerd.22
Van de in 2016 geregistreerde minderjarige verdachten is in datzelfde jaar en het
voorafgaande jaar 65% in totaal éénmaal geregistreerd als verdachte van een misdrijf. 31% van de in 2016 geregistreerde minderjarige verdachten is in dezelfde
tweejaarsperiode twee- tot zesmaal als zodanig geregistreerd en 5% zelfs zesmaal
of vaker. Over de periode 2012-2017 vertoont het aandeel minderjarige ‘veelplegers’ weinig ontwikkeling. Het aandeel dat van twee tot zes misdrijven is verdacht
is in deze periode gedaald van 33% tot 31%,terwijl het aandeel van zes of meer
misdrijven verdachte minderjarigen tussen 2012 en 2017 toenam van 4% tot 5%
Een meerderheid van 59% van de in 2016 als verdachte geregistreerde jongvolwassenen is in dat jaar en het voorafgaande jaar in totaal eenmaal als verdachte van
een misdrijf geregistreerd. Dit is een stijging ten opzichte van 2012 toen dit aandeel nog 55% was. Het aandeel van de in 2016 geregistreerde verdachten van
18-23 jaar die twee- tot zesmaal als verdachte van een misdrijf zijn geregistreerd
over de tweejaarsperiode bedraagt 34%, een daling ten opzichte van 2012 toen dit
aandeel nog 37% was. 7% van de jongvolwassen verdachten is zesmaal of meer
verdacht van een misdrijf. Het aandeel van deze categorie is sinds 2012 nauwelijks
veranderd.
Figuur 2.13 Geregistreerde jeugdige verdachten naar aantal misdrijven in
twee kalenderjaren, procentuele verdeling
a 12- tot 18-jarigen
70
60
50
40
30
20
10
0
2012
1 misdrijf
*

2013

2014
2 tot 6 misdrijven

2015*

2016*

6 of meer misdrijven

Voorlopige cijfers.

Zie voor corresponderende cijfers bijlage 2, tabel B2.13.
Bron: BVH/SSB; CBS

22

Deze methodiek wijkt af van de bepaling van de strafrechtelijke recidive in het hiernavolgende hoofdstuk, waarin
vanaf de uitgaanszaak juist twee jaar vooruit wordt gekeken naar het ontstaan van recidive.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2018-1 | 43

b 18- tot 23-jarigen
70
60
50
40
30
20
10
0
2012

2013
1 misdrijf

*

2014

2015*

2 tot 6 misdrijven

2016*

6 of meer misdrijven

Voorlopige cijfers.

Zie voor corresponderende cijfers bijlage 2, tabel B2.13.
Bron: BVH/SSB; CBS

Box 2.1

12- tot 16-jarigen versus 16- tot 18-jarigen

Het aantal per 1.000 minderjarigen dat door de politie wordt geregistreerd als verdachte van een misdrijf neemt sterk toe naarmate personen meer richting de jongvolwassenheid gaat. Dit staat bekend als de age-crime curve (zie ook paragraaf
2.3.2, figuur 2.3).
Figuur 2.14 Geregistreerde jeugdige verdachten naar leeftijdsgroep, per
1.000 van de betreffende bevolkingsgroep
50

40

30

20

10

0
2012

2013
12 tot 16 jaar

*

2014

2015*

16 tot 18 jaar

2016*
18 tot 23 jaar

Voorlopige cijfers.

Zie voor corresponderende cijfers bijlage 2, tabel B2.14.
Bron: BVH/SSB; CBS

44 | Cahier 2018-1

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

De 16- tot 18-jarigen lijken, qua aantal verdachten per 1.000 leeftijdsgenoten, meer
op de jongvolwassenen dan op 12- tot 16-jarigen. Het relatieve aantal 16- tot 18jarige verdachten is – met 38,5 verdachten per 1.000 16- tot 18-jarigen in 2012 en
met 24,7 in 2016 – vergelijkbaar met het relatieve aantal 18- tot 23-jarige verdachten (38,6 in 2012 en 24,2 in 2016), maar ongeveer twee keer zo hoog als het relatieve aantal 12- tot 16-jarige verdachten (18,2 in 2012 en 12,1 in 2016).

2.5

Tot slot

Het relatieve aantal jeugdige verdachten is over de hele linie dalend. Deze daling is
ingezet na 2007 en zet door tot aan 2017. In dit hoofdstuk is die dalende ontwikkeling voor diverse subgroepen in de afgelopen vijf jaar, vanaf 2012, nader bekeken.
Hierbij is geconstateerd dat over de gehele linie een daling plaatsvindt. Wel zijn er
verschillen gevonden binnen subgroepen en binnen regio’s in de sterkte van die
daling.
In 2016 zijn over het geheel genomen 16 van elke 1.000 minderjarigen als verdachte geregistreerd. Van de jongvolwassenen zijn het er in hetzelfde jaar 24 van elke
1.000 – anderhalf keer zoveel als bij de minderjarigen. De afname in de afgelopen
vijf jaar, dus in de periode 2012-2017, is met 37% iets sterker onder de jongvolwassenen dan onder de minderjarigen, waar dit 34% is.
Onder minderjarigen is de daling in het relatieve aantal geregistreerde verdachten
even sterk onder meisjes als onder jongens, maar bij de jongvolwassenen blijkt de
daling sterker onder de meisjes (respectievelijk 40% en 37%).
Bij jeugdige verdachten met een migratieachtergrond valt op dat bij minderjarigen
het relatieve aantal verdachten binnen de eerste en tweede generatie niet ver van
elkaar afwijkt, maar dat bij jongvolwassenen het relatieve aantal verdachten binnen
de tweede generatie ongeveer anderhalf keer zo hoog is als binnen de eerste generatie. Anders dan bij de rest van de jeugdigen, is het relatieve aantal verdachten
binnen de groep jeugdigen die zelf niet in Nederland zijn geboren (dus jeugdigen
met een eerste-generatiemigratieachtergrond) bij de jongvolwassenen ongeveer
even hoog (en dus niet circa anderhalf keer zo hoog) als bij de minderjarigen. Verder is de afname in de periode 2012-2017 het sterkst onder de jeugdigen uit de
eerste generatie, gevolgd door jeugdigen zonder migratieachtergrond en het zwakst
voor jeugdigen uit de tweede generatie.
Voortijdig schoolverlaters worden beduidend vaker als verdachte geregistreerd dan
de overige jeugdigen. Dit geldt zowel voor minderjarigen als jongvolwassenen. De
afname in de afgelopen jaren is bovendien zwakker binnen de voortijdig schoolverlaters. Onder minderjarige voortijdig schoolverlaters neemt het aandeel verdachten
van 2013 op 2014 zelfs eerst toe en daalt daarna conform de algemene landelijke
ontwikkeling.
Binnen de vier grootste gemeenten is het relatieve aantal minderjarige geregistreerde verdachten in 2016 het hoogst in Amsterdam en Rotterdam (respectievelijk 36
en 34 per 1.000 12- tot 18-jarigen). Voor jongvolwassenen is dit het hoogst in Den
Haag en Rotterdam (respectievelijk 41 en 36 per 1.000 18- tot 23-jarigen). De procentuele daling in de periode 2012-2017 is onder zowel minderjarigen als jongvolwassenen in de G4 ongeveer gelijk aan de overige 21 grootste gemeenten als aan
het landelijke beeld.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2018-1 | 45

Wanneer onderscheid word gemaakt naar verschillende typen misdrijven, valt op
dat de dalende ontwikkeling over de periode 2012-2017 sterker is onder vernielingen en openbare-orde-misdrijven en ook onder geweldsmisdrijven dan onder vermogensmisdrijven en drugsmisdrijven. Dit geldt zowel voor minderjarige verdachten
als voor de jongvolwassenen en zowel onder mannen als onder vrouwen.
In het hiernavolgende hoofdstuk wordt bekeken of een vergelijkbare dalende trend
zich voordoet onder strafrechtelijke daders. En in hoofdstuk 6 worden de ontwikkelingen in Nederland in internationaal perspectief geplaatst.

Literatuur
Laan, A.M. van der, & Goudriaan, H. (2016). Monitor jeugdcriminaliteit: Ontwikkelingen in de jeugdcriminaliteit 1997 tot 2015. Den Haag: WODC/CBS. Cahier
2016-1.

46 | Cahier 2018-1

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

3

Jeugdige strafrechtelijke daders

Marinus Beerthuizen en André van der Laan (WODC)
Belangrijkste bevindingen
In 2016 zijn er in Nederland 7.830 minderjarige strafrechtelijke daders (dat wil zeggen, 12- tot 18-jarigen). Tegen deze personen is door het Openbaar Ministerie of de
zittende magistratuur een strafzaak afgedaan wegens een misdrijf. In de periode
2012 tot 2017 is het aantal minderjarige strafrechtelijke daders afgenomen. Waar in
2012 er nog 12 minderjarige strafrechtelijke daders per 1.000 leeftijdsgenoten zijn,
zijn dat er in 2016 iets meer dan 6 per 1.000 leeftijdsgenoten – een daling van bijna
50%. Voor minderjarigen is de daling het sterkst tot 2013, waarna de daling stagneert.
Het aantal jongvolwassen strafrechtelijke daders in Nederland betreft 21.390 in
2016 (dat wil zeggen, 18- tot 23-jarigen). Ook bij deze leeftijdsgroep is het aantal
daders afgenomen in de periode 2012 tot 2017. De daling gaat van 28 per 1.000
leeftijdsgenoten in 2012 naar 21 per 1.000 leeftijdsgenoten in 2016 – een daling
van 25%. Voor jongvolwassenen is er sprake van een continue jaarlijkse daling in
deze periode.
Hoewel bij vrijwel alle onderscheiden groepen strafrechtelijke daders, type delicten
en binnen de tien grootste gemeentes ook een daling zichtbaar is in het aantal jeugdige strafrechtelijke daders (absoluut en per 1.000 leeftijdsgenoten), is de sterkte
en continuïteit van de daling niet overal of voor iedere groep hetzelfde. Zo daalt het
aantal jongvolwassen first offenders minder sterk dan de meerplegers en daalt de
jeugdcriminaliteit in sommige gemeentes minder sterk dan het landelijk beeld of is
de daling niet jaarlijks. De recidiveprevalentie van jeugdige daders neemt tussen
2012 en 2017 iets af. Tot slot, er worden jaarlijks slechts enkele tientallen jeugdigen
veroordeeld voor cyber- of gedigitaliseerde criminaliteit.

3.1

Inleiding

In dit hoofdstuk worden de trends beschreven in aantallen minderjarigen en jongvolwassenen dat in Nederland door het Openbaar Ministerie (OM) zijn vervolgd en
gesanctioneerd wegens een misdrijf, of veroordeeld zijn door de zittende magistratuur (ZM) voor een misdrijf. Anders gezegd, we richten ons op jeugdige strafrechtelijke daders. Jeugdigen die wel verdachte waren, maar niet vervolgd en
veroordeeld zijn, worden niet meegerekend. Dit geldt ook voor degenen die met
de politie wegens een overtreding in aanraking zijn gekomen. Er wordt gekeken
naar langetermijnontwikkelingen (d.w.z., vanaf 2000 tot 2017) en meer specifiek
en in detail naar de laatste vijf jaar (d.w.z., 2012 tot 2017). Voor deze kortetermijnontwikkelingen wordt er onderscheid gemaakt tussen mannelijke en vrouwelijke
daders en wordt er uitgesplitst naar verschillende type daders (d.w.z., onderscheid
tussen dieven, geweldplegers, etc.). Afsluitend wordt de strafrechtelijke recidive van
jeugdige daders besproken.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2018-1 | 47

3.2

Methode

Bron
De bron die gebruikt wordt om de aantallen jeugdige strafrechtelijke daders te bepalen is de Onderzoeks- en Beleidsdatabase Justitiële Documentatie (OBJD; Wartna,
Blom & Tollenaar, 2011). De OBJD is een gepseudonomiseerde variant van het
Justitiële Documentatie Systeem (JDS) en bevat alle gerechtelijke uitspraken in
Nederland en de daarbij horende informatie (bijv., daderkenmerken, de gepleegde
delicten en opgelegde sancties). De OBJD biedt geen zicht op misdrijven en daders
die buiten het vizier van politie en justitie blijven en ook niet op zaken die nog in
hoger beroep lopen – daarvoor moeten andere bronnen geraadpleegd worden.
Jeugdigen die wel vervolgd zijn, maar zijn vrijgesproken door de ZM of door andere
overwegingen van het OM en de ZM niet schuldig zijn verklaard (bijvoorbeeld, door
gebrek aan bewijs, in een zogeheten technisch sepot of technische uitspraak)
worden ook niet meegeteld.
De OBJD en het JDS worden beheerd door de Justitiële Informatiedienst (JustID) en
de OBJD, zoals deze beschikbaar is bij het WODC, wordt ieder kwartaal ververst.
Gezien er enige tijd nodig is om strafzaken te verwerken in het JDS (en dus de
OBJD), is een wachtperiode van een half tot twee jaar nodig om een volledig beeld
te krijgen van alle gerechtelijke beslissingen in een bepaald jaar. Voor de huidige
meting kan 2016 als het meest compleet recente jaar gezien worden. De tijdseenheid van de monitoring is een jaar en wordt geijkt op het beslisjaar van de gerechtelijke beslissing. Daarnaast is de teleenheid personen – wanneer iemand binnen
één jaar meerdere beslissingen tegen zich heeft, telt hij alsnog maar eenmaal mee.
De aantallen personen worden afgezet tegen de populatie relevante jeugdigen
(d.w.z., aantal strafrechtelijke daders per 1.000 leeftijdsgenoten).
Leeftijdsbepaling
De leeftijden waar de Monitor Jeugdcriminaliteit (MJC) zich op richt zijn 12- tot 18jarigen (d.w.z., minderjarigen) en 18- tot 23-jarigen (d.w.z., jongvolwassenen).
Daarnaast wordt bij minderjarigen nog een extra onderscheid gemaakt tussen 1
2- tot 16-jarigen en 16- tot 18-jarigen. Voor deze laatste groep is potentieel het
volwassenenstrafrecht toe te passen bij ernstige jeugddelicten (toepassing artikel
77b Sr.).
Hoewel het beslisjaar van een strafzaak uitgangspunt is voor in welk jaar een strafzaak meetelt in de monitor, wordt voor de leeftijd van de dader gekeken naar de
leeftijd tijdens het plegen van het delict waarover de beslissing gaat. De leeftijd
wordt bepaald door de tijd te berekenen tussen de geboortedatum van de dader
en de datum van het gepleegde delict binnen een strafzaak. Omdat vanuit privacyoverwegingen alleen geboortejaar en -maand bekend zijn in de OBJD, is er een
foutmarge van ongeveer één maand. Wanneer geen geboortedatum bekend is, dan
wordt een dader geëxcludeerd van de monitoring, omdat van deze persoon geen
(pleeg)leeftijd te berekenen valt (<1% van alle personen in de OBJD). Wanneer er
geen pleegdatum bekend is, dan wordt de inschrijfdatum van de strafzaak gebruikt.
Indien een persoon binnen één jaar met meerdere strafzaken of misdrijven voorkomt, dan wordt de jongste pleegleeftijd gehanteerd voor deze persoon binnen dat
jaar.

48 | Cahier 2018-1

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Delicten
Er wordt onderscheid gemaakt tussen een aantal groepen misdrijven: geweldsmisdrijven (inclusief zeden en vermogensmisdrijven met geweld23), vermogensmisdrijven (bijv., diefstal en heling), vandalisme en misdrijven tegen de openbare orde en
gezag (bijv., vernieling en schennis der eerbaarheid). Voor minderjarigen is daarnaast de categorie overig samengesteld uit drugs-, verkeers- en overige misdrijven.
Voor jongvolwassenen bestaat de categorie overig uit alleen drugs- en overige misdrijven, en is de categorie verkeersmisdrijven wel apart genomen. Per persoon
wordt gekeken of deze in één jaar veroordeeld is voor deze misdrijven – wanneer
meerdere type delicten voorkomen, dan telt een persoon per delict mee. Bijvoorbeeld, wanneer iemand voor een gewelds- en vermogensmisdrijf veroordeeld is, dan
zal hij of zij in beide categorieën worden meegeteld.
Recidive
Recidive wordt bepaald via de methodiek24 van de Recidivemonitor van het WODC
(zie voor meer informatie Wartna et al., 2011). In het kort wil dit zeggen dat er
wordt onderzocht of sinds de beslisdatum van een uitgangszaak (vaak de eerste
afgedane strafzaak binnen een peiljaar) binnen een periode een nieuw geldig justitiecontact zich heeft voorgedaan. Dit heet de recidiveprevalentie – het percentage
personen dat recidiveert. In dit hoofdstuk beperken we ons tot een periode van
twee jaar. Vanwege deze observatieperiode van twee jaar kan voor de meest
recente cohortjaren (nog) geen recidive berekend worden. De recidivegegevens
zijn verkregen via de internetapplicatie REPRIS25 van de Recidivemonitor en zijn
verkregen in de periode april tot en met juli 2017.
In de volgende paragrafen worden korte- en langetermijnontwikkelingen beschreven
in de aantallen jeugdige strafrechtelijke daders, vervolgd in Nederland. Bij de langetermijnontwikkelingen wordt alleen de totale aantallen daders in diverse leeftijdscategorieën beschreven. Bij de kortetermijnontwikkelingen wordt ook uitgesplitst
naar geslacht en typen delict.

3.3

Langetermijnontwikkelingen (2000 tot 2017)

In figuur 3.1 zijn de aantallen jeugdige strafrechtelijke daders per 1.000 leeftijdsgenoten weergegeven van 2000 tot 201726. Voor beide leeftijdsgroepen neemt het
aantal strafrechtelijke daders toe van 2000 tot en met 2006 en 2007 – respectievelijk de piekjaren voor jongvolwassenen en minderjarigen. In de jaren erna nemen de
aantallen af. Meer specifiek zijn er drie opeenvolgende fases te identificeren – een
stijging, een plateau en een daling.
Voor minderjarigen vindt de sterkste stijging plaats van 2000 tot en met 2005,
waarna vier jaar het aantal minderjarige strafrechtelijke daders rond de 20 per
1.000 leeftijdsgenoten ligt – het plateau. Daarna meer dan halveert het aantal min-

23

In dit hoofdstuk worden vermogensmisdrijven met geweld gerekend onder de noemer geweldsmisdrijf, terwijl in
hoofdstuk 2 over politieverdachten vermogensmisdrijven met geweld worden gerekend onder
vermogensmisdrijven.

24

Deze methode om recidive te berekenen verschilt van de methode om politierecidive te berekenen, zoals deze in
hoofdstuk 2 wordt toegepast.

25

https://wodc-repris.nl/Repris.html

26

Voor andere langetermijnontwikkelingen dan totale aantallen strafrechtelijke daders (bijv., uitgesplitst naar
geslacht of daderschap), zie tabellen MJC2017.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2018-1 | 49

derjarige strafrechtelijke daders van 20 per 1.000 in 2008 naar 6 per 1.000 in 2016.
Ten opzichte van het piekjaar 2007 is dit een afname van bijna 70%. Wanneer 12tot 16-jarigen en 16- tot 18-jarigen onderscheiden worden, zien wij, gecorrigeerd
voor het aantal leeftijdsgenoten, dat er altijd meer 16- en 18-jarige strafrechtelijke
daders zijn dan hun jongere metgezellen. De individuele ontwikkelingen van deze
twee leeftijdssubgroepen wijken amper af van de totale groep.
Onder de groep jongvolwassenen vindt initieel een stijging plaats van 2000 tot en
met 2004. In de daaropvolgende plateaufase zijn er ongeveer 35 jongvolwassen
strafrechtelijke daders per 1.000 leeftijdsgenoten. De daling zet voor deze leeftijdsgroep pas in na 2009, van 34 naar 21 strafrechtelijke daders per 1.000 leeftijdsgenoten in 2016. Ten opzichte van het piekjaar 2006 is dit een daling van ruim 40%.
Er is niet sprake van een jaarlijks continue daling. In de jaren 2010 tot en met 2012
blijft het aantal jongvolwassen strafrechtelijke daders constant. In de jaren erna zet
de daling weer door.
Figuur 3.1 Jeugdige strafrechtelijke daders, per 1.000 leeftijdsgenoten
40
35
30
25
20
15
10
5
0

12- tot 18-jarigen

12- tot 16-jarigen

16- tot 18-jarigen

18- tot 23-jarigen

Zie voor corresponderende cijfers bijlage 2, tabel B3.2.
Bron: OBJD; WODC

50 | Cahier 2018-1

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Figuur 3.2 Age-crime curve strafrechtelijke daders, per 1.000
leeftijdgenoten
40
35
30
25
20
15
10
5
0
12

20

30

40

50

60

Leeftijd
2000

2004

2008

2012

2016

Zie voor corresponderende cijfers bijlage 2, tabel B3.3.
Bron: OBJD; WODC

De age-crime curve is een visuele weergave van de aantallen criminelen uitgesplitst
naar iedere individuele leeftijdsjaar per 1.000 leeftijdsgenoten. In figuur 3.2 is deze
weergegeven voor de Nederlandse situatie (op basis van veroordelingsgegevens)
betreffende 12- tot en met 60-jarigen voor de situatie in 2000 en iedere vier jaar
daarna. Ook in de age-crime curve is de toename van 2000 tot 2008, gevolgd door
de afname in de jaren erna goed te zien. De piek in de age crime curve geeft aan
welke leeftijdsgroep is oververtegenwoordigd als strafrechtelijke dader. Opvallend
om te zien in de trend is dat de piek in 2016 sterk is afgevlakt. Er is dan ook niet
meer echt sprake van een piek, maar meer een plateau die loopt van 17 tot 23 jaar.
Welke verandering is er nu over de tijd in welke leeftijdsgroep is oververtegenwoordigd? Dit kan worden gevisualiseerd in een zogenoemde heatmap waarin naarmate
leeftijdsgroepen meer zijn oververtegenwoordigd ze een steeds donkerdere tint
krijgen op een wit-zwart schaal. De leeftijden binnen een observatiejaar met de
minste strafrechtelijke daders per 1.000 leeftijdsgenoten zijn dan wit of lichtgrijs en
de leeftijden met de meeste strafrechtelijke daders per 1.000 leeftijdsgenoten zijn
donkergrijs of zwart. In figuur 3.3 is de age-crime curve weergegeven als heatmap.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2018-1 | 51

Figuur 3.3 Age-crime heatmap strafrechtelijke daders

Bron: OBJD; WODC

52 | Cahier 2018-1

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Tabel 3.1

Jeugdige strafrechtelijke daders naar leeftijd, geslacht, delict
en daderschap, absolute aantallen, per 1.000 van dezelfde leeftijdsgroep en in index (2012=100)
Absoluut

Relatief

Index relatief

(x1.000)

(per 1.000 leeftijdsgenoten)

(index=2012)

’12

’16

’12

’13

’14

’15

’16

’16

14,3

7,8

12,0

8,4

7,3

6,5

6,4

53

Mannen

11,6

6,5

19,1

13,5

11,7

10,4

10,3

54

Vrouwen

2,7

1,4

4,7

3,0

2,6

2,4

2,3

49

Geweld

4,9

2,7

4,1

3,0

2,7

2,4

2,2

54

Vermogen

5,4

3,1

4,5

3,2

2,9

2,5

2,5

56

VLAOO

4,2

2,1

3,5

2,3

1,9

1,7

1,7

48

Overig

3,1

2,0

2,6

1,8

1,5

1,5

1,5

59

First offender

9,8

5,4

8,3

5,5

4,7

4,3

4,4

53

Meerpleger

4,5

2,4

3,8

2,9

2,5

2,2

2,0

52

6,3

3,3

8,0

5,3

4,6

4,1

4,1

51

Mannen

5,0

2,6

12,2

8,2

7,2

6,3

6,3

51

Vrouwen

1,4

0,7

3,6

2,2

1,9

1,8

1,8

50

Geweld

2,4

1,2

3,0

2,0

1,8

1,6

1,5

50

Vermogen

2,5

1,3

3,2

2,0

1,9

1,6

1,6

51

VLAOO

1,9

0,9

2,4

1,6

1,3

1,2

1,1

46

Overig

0,9

0,7

1,1

0,8

0,7

0,8

0,9

77

First offender

5,1

2,6

6,4

4,1

3,5

3,1

3,2

50

Meerpleger

1,3

0,7

1,6

1,2

1,1

0,9

0,9

53

8,0

4,5

20,1

14,8

12,8

11,4

11,1

55

Mannen

6,6

3,8

32,8

24,4

21,0

18,9

18,3

56

Vrouwen

1,3

0,7

6,9

4,7

4,1

3,7

3,4

49

Geweld

2,5

1,5

6,4

5,1

4,4

3,9

3,6

57

Vermogen

2,9

1,8

7,3

5,6

5,1

4,5

4,4

60

VLAOO

2,2

1,1

5,7

3,9

3,2

2,8

2,8

49

Overig

2,2

1,3

5,5

3,7

3,2

3,1

2,8

51

First offender

4,8

2,8

12,1

8,3

7,3

6,7

6,9

57

Meerpleger

3,2

1,7

8,1

6,5

5,5

4,8

4,2

52

12- tot 18-jarigen
Totaal
Naar geslacht

Naar delict

Naar daderschap

12- tot 16-jarigen
Totaal
Naar geslacht

Naar delict

Naar daderschap

16- tot 18-jarigen
Totaal
Naar geslacht

Naar delict

Naar daderschap

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2018-1 | 53

Absoluut

Relatief

Index relatief

(x1.000)

(per 1.000 leeftijdsgenoten)

(index=2012)

’12

’16

’12

’13

’14

’15

’16

’16

29,3

21,4

28,2

25,7

24,4

21,5

20,7

74

Mannen

24,7

17,8

46,6

41,8

39,9

35,0

33,8

73

Vrouwen

4,7

3,6

9,0

9,0

8,4

7,5

7,1

78

Geweld

6,4

4,3

6,1

5,6

5,5

4,8

4,2

69

Vermogen

8,8

6,0

8,5

8,0

7,7

6,5

5,8

69

VLAOO

5,8

3,5

5,5

4,7

4,5

3,7

3,4

62

Verkeer

7,0

4,8

6,7

5,9

5,3

4,8

4,6

69

Overig

6,2

6,1

6,0

5,8

5,6

5,1

5,9

99

First offender

14,0

11,3

13,5

12,0

11,6

10,6

10,9

81

Meerpleger

15,3

10,1

14,6

13,7

12,8

10,9

9,8

67

18- tot 23-jarigen
Totaal
Naar geslacht

Naar delict

Naar daderschap

Noot. De termen first offender en meerpleger verwijzen, respectievelijk, naar jeugdigen die voor het eerst veroordeeld zijn en
jeugdigen die al eerder voor een misdrijf zijn veroordeeld.
Bron: OBJD; WODC

In alle jaren komen grofweg de meeste strafrechtelijke daders voor bij 19- tot 21jarigen. Vanaf 2012 komen minderjarigen ten opzichte van andere leeftijden minder
vaak voor als strafrechtelijke dader. Dit is te zien doordat vanaf dat jaar bij de 12tot 18-jarigen de kleur steeds lichter wordt. Deze trend komt overeen met de sterke
daling in geregistreerde jeugdcriminaliteit ten opzichte van een zwakkere daling in
de (jong)volwassenencriminaliteit. In dezelfde periode zien wij ook dat de leeftijden
met de meeste strafrechtelijke daders zich uitbreidt van 18- tot 21-jarigen in de
jaren 2000 tot en met 2011 naar 18- tot 25-jarigen in de jaren 2012 en later.

3.4

Kortetermijnontwikkelingen (2012 tot 2017)

In tabel 3.1 zijn de aantallen jeugdige strafrechtelijke daders in 2012 tot 2017
weergegeven, in zowel absolute (voor 2012 en 2016) als relatieve aantallen en indices en uitgesplitst naar geslacht, gepleegde delicten en daderschap (first offender
versus meerpleger). Voor alle leeftijdsgroepen is er sprake van een daling in deze
vijfjaarsperiode (zie ook figuur 3.4).
3.4.1

Landelijk

In 2016 zijn 7.830 minderjarigen veroordeeld voor een misdrijf, terwijl in 2012 dit
er nog 14.320 zijn. Gerelateerd aan de bevolkingsomvang komt dit neer op 12 minderjarige strafrechtelijke daders per 1.000 leeftijdsgenoten in 2012 naar 6 minderjarige strafrechtelijke daders per 1.000 leeftijdsgenoten in 2016. Dit betreft een
procentuele daling van 50%. Dat gezegd hebbende, voor minderjarigen vindt de
daling vooral plaats tot aan 2013. Daarna zet de daling wel door, maar minder sterk
en lijkt de daling in 2016 ook te stoppen. Wanneer 12- tot 16-jarigen en 16- tot 18jarigen apart van elkaar bekeken worden, dan zien wij bij beide leeftijdsgroepen de
algemene daling ook. Echter, de initiële daling van 2012 naar 2013 is sterker voor
12- tot 16-jarigen ten opzichte van de 16- tot 18-jarigen.

54 | Cahier 2018-1

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Ook het aantal jongvolwassen strafrechtelijke daders neemt af in de periode 2012
tot 2017. In 2016 zijn er 21.390 jongvolwassenen vervolgd en veroordeeld, terwijl
dit er in 2012 nog 29.320 waren. Per 1.000 leeftijdsgenoten zijn dit er 28 in 2012
en 21 in 2016 (een procentuele daling van bijna 25%). In vergelijking met de minderjarigen is deze afname voor jongvolwassenen meer geleidelijk over de jaren
heen en minder sterk . Waar voor minderjarigen de aantallen bijna halveren is er
voor jongvolwassenen sprake van een kwart minder strafrechtelijke daders. Over
het algemeen lijkt de rond 2007 ingezette daling van geregistreerde jeugdcriminaliteit ook voor jongvolwassenen door te zetten.
Figuur 3.4 Jeugdige strafrechtelijke daders naar leeftijd, per 1.000
leeftijdsgenoten
30
25
20
15
10
5
0
2012

2013

2014

2015

2016

12- tot 18-jarigen

12- tot 16-jarigen

16- tot 18-jarigen

18- tot 23-jarigen

Zie voor corresponderende cijfers bijlage 2, tabel B3.2.
Bron: OBJD; WODC

3.4.2

Gemeente

Hoewel er landelijk sprake kan zijn van een algemene daling in de jeugdcriminaliteit, hoeft dit niet noodzakelijk ook te betekenen dat deze daling overal in Nederland
even sterk is. Het kan zelfs zijn dat er geen daling is (zie ook hoofdstuk 5). In de
volgende paragrafen kijken wij daarom naar de ontwikkelingen op de korte termijn
in aantallen en aandelen strafrechtelijke daders, uitgesplitst naar de gemeentes
waarin zij actief waren, welke wij de pleeggemeente noemen. Wij richten ons op
hierbij op de tien grootste gemeentes van Nederland. Deze tien gemeentes zijn de
G4 – Amsterdam, Den Haag, Rotterdam en Utrecht – en Almere, Breda, Eindhoven,
Groningen, Nijmegen en Tilburg.
In figuren 3.5 en 3.6 zijn de ontwikkelingen in aantallen strafrechtelijke daders per
1.000 leeftijdgenoten per gemeente weergegeven in indices, maar alleen voor de
gemeentes waarvan de ontwikkelingen in ten minste één jaar met meer dan 10%punten afwijkt van de landelijke trend. Hoewel er in de meeste gemeentes voor
beide leeftijdsgroepen sprake is van een daling in het aantal strafrechtelijke daders
(zie tabel 3.2), benadrukken wij in de bespreking van de gemeentelijke trends de

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2018-1 | 55

gemeentes die afwijken van de algemene Nederlands ontwikkeling. Zie voor het
volledige overzicht van de tien gemeentes tabel 3.2.
Figuur 3.5 12- tot 18-jarige strafrechtelijke daders binnen gemeentes
afwijkend van landelijke trend, in indices (2012=100)
120

100

80

60

40
2012

2013

2014

Nederland
Breda
Groningen
Utrecht

2015

2016

Almere
Eindhoven
Tilburg

Zie voor corresponderende cijfers bijlage 2, tabel B3.4.
Bron: OBJD; WODC

Figuur 3.6 18- tot 23-jarige strafrechtelijke daders binnen gemeentes
afwijkend van landelijke trend, in indices (2012 = 100)
120

100

80

60

40
2012

2013
Nederland
Breda
Nijmegen
Tilburg

2014

2015

2016

Almere
Groningen
Rotterdam
Utrecht

Zie voor corresponderende cijfers bijlage 2, tabel B3.4.
Bron: OBJD; WODC

Voor 12- tot 18-jarigen is de landelijke ontwikkeling nagenoeg gelijk in richting en
sterkte aan de individuele ontwikkelingen binnen de gemeentes Amsterdam, Rotterdam, Den Haag en Nijmegen. Voor 18- tot 23-jarigen zijn dit Amsterdam, Den Haag
en Eindhoven. Binnen deze gemeentes is er, respectievelijk, sprake van ongeveer

56 | Cahier 2018-1

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

40-50% minder minderjarige strafrechtelijke daders in de periode 2012 tot 2017 en
20-30% minder jongvolwassen strafrechtelijke daders. Landelijk zijn deze ontwikkelingen, ongeveer en respectievelijk, 50% en 25% minder minderjarige en jongvolwassen strafrechtelijke daders.
Twee van de gemeentes waar de trends afwijken van het landelijk gemiddelde zijn
Utrecht en Eindhoven. Het aantal strafrechtelijke minderjarige daders laat van 2012
tot en met 2014 een parallelle trend zien in richting en sterkte vergeleken met de
landelijk ontwikkeling, maar voor Utrecht in 2015 en voor Eindhoven in 2016 ligt
de index met meer dan 10%-punten lager dan de landelijke ontwikkeling. De daling
is dus sterker dan landelijk in deze gemeentes.
Een drietal gemeentes – Almere, Breda en Tilburg – wijken alleen in 2013 af van de
landelijke trend minderjarige daders met een minder sterke daling, waarna in 2014
tot en met 2016 dit bijtrekt. In Groningen is voor alle jaren een afwijkende ontwikkeling zichtbaar. In die gemeente is de daling minder sterk en in 2014 en 2016
neemt zelfs het aantal strafrechtelijke minderjarige daders tijdelijk toe ten op zichten van de eerdere jaren.
Tabel 3.2

Jeugdige strafrechtelijke daders naar gemeente, per 1.000
leeftijdsgenoten en in index (2012=100)
Relatief

Index relatief

(per 1.000 leeftijdsgenoten)

(index = 2012)

’12

’13

’14

Almere

15,9

13,0

9,9

Amsterdam

28,4

17,0

15,5

Breda

13,9

11,3

9,1

Den Haag

24,4

17,1

Eindhoven

18,6

Groningen

’15

’16

’16

7,6

8,2

52

16,2

14,0

49

7,0

7,0

51

16,4

14,9

11,7

48

13,6

9,9

8,2

7,7

41

20,9

18,5

20,1

15,6

18,1

87

Nijmegen

14,1

8,6

8,0

8,5

8,4

60

Rotterdam

27,0

19,7

18,1

15,7

16,5

61

Tilburg

15,7

15,6

11,1

8,8

9,9

63

Utrecht

20,7

12,8

11,1

8,9

9,3

45

Almere

31,3

32,4

29,1

25,2

28,1

90

Amsterdam

50,9

45,6

43,4

39,5

41,4

81

Breda

32,3

31,5

29,8

24,9

29,5

91

Den Haag

53,4

46,7

44,2

38,5

40,3

75

Eindhoven

47,6

47,0

37,7

32,8

33,6

71

Groningen

16,2

18,7

15,4

12,6

14,0

86

Nijmegen

20,5

21,4

20,8

15,9

13,8

67

Rotterdam

47,8

45,8

49,9

43,1

38,9

81

Tilburg

24,3

27,0

22,7

21,9

23,3

96

Utrecht

29,5

27,6

23,2

16,7

18,3

62

12- tot 18-jarigen

18- tot 23-jarigen

Bron: OBJD; WODC

Ook de ontwikkeling in jongvolwassen strafrechtelijke daders in Utrecht laat eerst
een parallelle en daarna een sterkere afname zien dan de landelijk ontwikkeling – in
2015 en 2016 ligt de index, respectievelijk, 20%- en 11%-punten lager dan landelijk. Ook voor jongvolwassenen neemt het aantal strafrechtelijke daders in deze
gemeente in 2016 iets toe.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2018-1 | 57

Voor een viertal gemeentes – Almere, Groningen, Nijmegen en Tilburg – vindt in
2013 een stijging plaats van de aantallen jongvolwassen daders ten opzichte van
2012, terwijl deze landelijk afneemt. Van deze vier gemeentes blijven op de langere
termijn Groningen, Almere en Tilburg afwijken van de landelijke ontwikkeling. In
2016 vindt een stijging van het aantal jongvolwassenen strafrechtelijke daders
plaats in deze gemeentes, terwijl er landelijk sprake is van een lichte daling of stabilisatie in de jaren 2015 en 2016. Rotterdam daalt in eerste instantie mee met de
landelijke ontwikkeling, om vervolgens in 2014 weer toe te nemen en daarna boven
de landelijke trend te blijven. Breda wijkt alleen in 2016 af, waar na jarenlang de
landelijk ontwikkeling te spiegelen het aantal jongvolwassen strafrechtelijke daders
plots toeneemt.
Dat in diverse gemeentes het aantal strafrechtelijke daders in 2016 toeneemt, voor
zowel minderjarigen als jongvolwassenen, moet voorzichtig geïnterpreteerd worden.
Een stijging van het ene op het andere jaar binnen een beperkte regio hoeft niet
noodzakelijk te betekenen dat de jeugdcriminaliteit op houdt met dalen. Of deze,
meer lokale, initiële stijgingen door zullen zetten zal pas met een volgende meting
van de MJC bekend worden.
In tabel 3.3 is de oververtegenwoordiging van jeugdige strafrechtelijke daders per
gemeente uiteengezet. De oververtegenwoordiging geeft aan of binnen een gemeente buitenproportioneel veel of weinig daders actief zijn, door rekening te
houden met de omvang van het aantal jeugdige inwoners binnen een gemeente.
Ter illustratie – als binnen een gemeente 10% van alle minderjarige Nederlanders
wonen en ook 10% van alle Nederlandse minderjarige daders actief zijn, dan is er
geen sprake van over- of ondervertegenwoordiging. Het aandeel minderjarigen en
strafrechtelijke daders binnen de gemeente, ten opzichte van het landelijk beeld,
komt exact overeen (beide 10%). Echter, als binnen deze gemeente nu 20% van
alle minderjarige daders in Nederland actief zouden zijn, dan zou er sprake zijn van
een oververtegenwoordiging van factor 2 (dat wil zeggen, 20% van de Nederlandse
strafrechtelijke daders gedeeld door 10% van de landelijke minderjarigen). Dit betekent dat er twee keer zoveel jeugdige daders actief zijn dan op basis van de jeugdige inwoneraantallen verwacht zou mogen worden. Een factor van rond de 1 geeft
aan dat er geen onder- of oververtegenwoordiging is en een factor van (veel) kleiner dan 1 geeft een ondervertegenwoordiging aan – er zijn minder jeugdige daders
actief dan op basis van de gemeente-omvang verwacht zou mogen worden.
Voor minderjarige daders zijn er een viertal gemeentes binnen de tien grootste
gemeentes waar over het algemeen er (veel) meer daders actief zijn dan op basis
van de leeftijdssamenstelling verwacht zou worden – Amsterdam, Rotterdam, Den
Haag en Groningen (dat wil hier zeggen, factor ≥ 2,0). Echter, ook in de andere
grote gemeentes is er in meerdere jaren sprake van enige oververtegenwoordiging
(dat wil hier zeggen, factor ≥ 1,3).
Voor jongvolwassen daders zijn er ook een viertal gemeentes met een sterkere
oververtegenwoordiging – net als bij minderjarigen zijn dit Amsterdam, Rotterdam
en Den Haag, en daarnaast nog Eindhoven. Voor de andere gemeentes is er geen
constante sterke oververtegenwoordiging of zelfs een ondervertegenwoordiging. Dit
laatste is het geval voor Groningen en Nijmegen (en Utrecht in 2015).

58 | Cahier 2018-1

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Tabel 3.3

Over- en ondervertegenwoordiging 12- tot 23-jarige strafrechtelijke daders, naar pleeggemeente
’12

’13

’14

’15

’16

’12

’13

’14

’15

’16

Amsterdam

2,4

2,0

2,1

2,5

2,2

Rotterdam

2,2

2,4

2,5

2,4

2,6

Amsterdam

1,8

1,8

1,8

1,8

2,0

Rotterdam

1,7

1,8

2,0

2,0

Den Haag

2,0

2,0

2,3

2,3

1,9

1,8

Den Haag

1,9

1,8

1,8

1,8

Utrecht

1,7

1,5

1,5

1,9

1,4

1,4

Utrecht

1,0

1,1

0,9

0,8

0,9

Almere

1,3

1,6

Breda

1,2

1,3

1,4

1,2

1,3

Almere

1,1

1,3

1,2

1,2

1,4

1,3

1,1

1,1

Breda

1,2

1,2

1,2

1,2

Eindhoven

1,5

1,4

1,6

1,4

1,3

1,2

Eindhoven

1,7

1,8

1,5

1,5

Groningen

1,6

1,7

2,2

2,8

2,4

2,8

Groningen

0,6

0,7

0,6

0,6

0,7

Nijmegen

1,2

1,0

1,1

1,3

1,3

Nijmegen

0,7

0,8

0,9

0,7

0,7

Tilburg

1,3

1,9

1,5

1,4

1,5

Tilburg

0,9

1,1

0,9

1,0

1,1

12- tot 18-jarigen

18- tot 23-jarigen

Factor van onder- of oververtegenwoordiging

Bron: OBJD; WODC

3.4.3

Geslacht

Wanneer de landelijke ontwikkelingen uitgesplitst worden naar geslacht, zien wij
de algemeen dalende trend terug bij beide geslachten in alle leeftijdscategorieën
(zie figuur 3.7). Bij minderjarigen waren 6.450 mannelijke en 1.380 vrouwelijke
strafrechtelijke daders in 2016, ten opzichte van, respectievelijk, 11.610 en 2.710
daders in 2012. Per 1.000 leeftijdsgenoten gaat het voor mannen om, respectievelijk, 19 en 10 strafrechtelijke daders in 2012 en 2016 en voor vrouwen, respectievelijk, 5 en 2 daders. Als we de daling in percentages uitdrukken dan is het aantal
mannelijke strafrechtelijke daders per 1.000 leeftijdsgenoten in 2016 met ruim
45% afgenomen ten opzichte van 2012 en voor vrouwen is het percentage daders
afgenomen met ruim 50%.
Bij jongvolwassenen strafrechtelijke daders waren er 17.780 mannen en 3.610
vrouwen geregistreerd als strafrechtelijke daders in 2016 en, respectievelijk, 24.660
en 4.660 daders in 2012. Per 1.000 leeftijdsgenoten zijn dit voor mannen, respectievelijk, 47 en 34 strafrechtelijke daders in 2012 en 2016. Voor vrouwen gaat het
om, respectievelijk, 9 en 7 daders per 1.000 leeftijdsgenoten in dezelfde jaren. Bij
jongvolwassen mannen is het aantal strafrechtelijke daders per 1.000 leeftijdsgenoten dus met ruim 25% afgenomen in 2016 ten opzichte van 2012 en bij vrouwen
met ruim 20%.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2018-1 | 59

Figuur 3.7 Jeugdige strafrechtelijke daders naar leeftijd en geslacht, per
1.000 leeftijdsgenoten
50
40
30
20
10
0
2012

2013

2014

2015

2016

12- tot 18-jarige mannen

18- tot 23-jarige mannen

12- tot 18-jarige vrouwen

18- tot 23-jarige vrouwen

Zie voor corresponderende cijfers bijlage 2, tabel B3.5.
Bron: OBJD; WODC

3.4.4

Type misdrijven

Ook uitgesplitst naar delict is de algemene daling terug te vinden in de jaren 2012
tot 2017, maar ook hier enkele afwijkingen daar gelaten. In 2016 zijn er 2.710 minderjarige daders van een geweldsdelict, 3.110 strafrechtelijke daders van een vermogensdelict zonder geweld, 2.070 daders van vernieling en soortgelijke delicten
(VLAOO) en 1.860 strafrechtelijke daders van een overig delict. Deze aantallen opgeteld lopen hoger op dan het totale aantal strafrechtelijke daders, omdat sommige
daders voor meer dan één type delict zijn veroordeeld. In 2012 zijn waren deze
aantallen nog, respectievelijk, 4.920, 5.390, 4.180 en 3.070. Door de jaren zijn
dus de meeste door OM en/of ZM gesanctioneerde minderjarigen daders van vermogens- of geweldsdelicten – beide categorieën beslaan ongeveer 35-40% van de
daders. Vernieling, vandalisme en overige delicten komen minder vaak voor – deze
categorieën beslaan ongeveer 20-30%. Deze hiërarchie blijft onveranderd door de
jaren heen.
In 2016 waren er 4.320 jongvolwassen strafrechtelijke daders van een geweldsdelict, 6.020 daders van een vermogensdelict zonder geweld, 3.530 daders van een
VLAOO delict, 4.780 daders van een verkeersdelict en 6.100 daders van een overig
delict. In 2012 waren dit er nog, respectievelijk, 6.360, 8.830, 5.770, 6.990 en
6.220. In tegenstelling tot bij de minderjarigen, is bij de jongvolwassenen wel een
verschuiving zichtbaar in de hiërarchie van welke delicten het meest voorkomen. In
2012 waren de twee meest voorkomende delicten vermogens- en verkeersdelicten
(25-30%), terwijl dit in 2016 nog steeds vermogens-, maar nu overige delicten zijn
(beide bijna 30%) in plaats van verkeersdelicten.

60 | Cahier 2018-1

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Figuur 3.8 12- tot 18-jarige strafrechtelijke daders, naar delict, per 1.000
leeftijdsgenoten
5
4
3
2
1
0
2012

2013

2014

2015

Geweld

Vermogen

VLAOO

Overig

2016

Zie voor corresponderende cijfers bijlage 2, tabel B3.6.
Bron: OBJD; WODC

Figuur 3.9 18- tot 23-jarige strafrechtelijke daders, naar delict, per 1.000
leeftijdsgenoten
10
8
6
4
2
0
2012

2013

2014

Geweld

Vermogen

Overig

Verkeer

2015

2016

VLAOO

Zie voor corresponderende cijfers bijlage 2, tabel B3.6.
Bron: OBJD; WODC

De enkele afwijkingen ten opzichte van de algemeen dalende trend landelijk zijn dat
het aantal minderjarigen dat een overig delict heeft gepleegd niet jaarlijks afneemt
– voor 12- tot 18-jarigen blijft dit aantal in 2014-2016 gelijk of neemt het zelfs toe
(zie figuur 3.8). Voor jongvolwassenen neemt het aantal overige delicten plegers
t.o.v. de andere type delicten minder sterk af en in 2016 zelfs toe ten opzichte van
2015 (zie figuur 3.9). Gewelds-, vermogens-, VLAOO en verkeersdelicten spiegelen
wel sterker de algemene trend.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2018-1 | 61

Box 3.1

Cyber- en gedigitaliseerde criminaliteit

Online criminaliteit wordt vaak in twee typen ingedeeld. Ten eerste, cybercriminaliteit. Dit betreft crimineel gedrag dat ICT-middelen zowel als doelwit heeft en als
instrument hanteert (bijv., hacken). Ten tweede is er gedigitaliseerde criminaliteit.
Dit betreft traditionele criminaliteit uitgevoerd met behulp van ICT-middelen (bijv.,
kinderpornografie – het verspreiden/bezitten van dergelijk beeldmateriaal gebeurt
nu vrijwel altijd via een computer, in plaats van het bezit van en handel in fysiek
beeldmateriaal, zoals foto’s). Op basis van enkele wetsartikelen die relevant worden geacht voor deze twee vormen van crimineel gedrag (zie bijlage 2, tabel B3.1),
is het aantal jeugdigen dat veroordeeld is voor dergelijk gedrag uiteengezet in
figuur 3.10.
Figuur 3.10 Jeugdige strafrechtelijke daders van cyber- of gedigitaliseerde
criminaliteit, in absolute aantallen
60

40

20

0
2012
2013
2014
2015
2016
12- tot 18-jarige strafrechtelijke daders van cybercriminaliteit
12- tot 18-jarige strafrechtelijke daders van gedigitaliseerde criminaliteit
18- tot 23-jarige strafrechtelijke daders van cybercriminaliteit
18- tot 23-jarige strafrechtelijke daders van gedigitaliseerde criminaliteit
Noot. Het driehoekje geeft aan dat het aantal personen daar minder dan 5 betreft.
Zie voor corresponderende cijfers bijlage 2, tabel B3.7.
Bron: OBJD; WODC

Het aantal jeugdigen dat is gesanctioneerd voor een cyber- of gedigitaliseerd misdrijf is laag. Enkele tot hooguit tientallen jongeren worden ieder jaar voor dergelijke
misdrijven gesanctioneerd. Dit betreft minder dan 1% van alle door OM of ZM gesanctioneerde jongeren. Op landelijk niveau is vooralsnog weinig bekend over het
aantal jeugdige verdachten van cyber- en gedigitaliseerde criminaliteit waardoor
we ook geen uitspraken kunnen doen over landelijke trends in jeugdige verdachten
van dit type delicten. Dit lage aandeel staat namelijk wel in schil contrast met het
aantal jongeren van 12 tot 23 jaar dat zelf zegt een cyber- of gedigitaliseerd misdrijf of delict te hebben gepleegd (respectievelijk, 17-22% en 14-22%; Van der
Laan & Goudriaan, 2016). Deze lage aantallen veroordelingen in contrast tot de
relatief hoge zelfrapportage benadrukken het belang om via of uit alternatieve
methoden of bronnen inzicht te krijgen in cyber- en gedigitaliseerd gedragingen
door jongeren. Daarom moeten ontwikkelingen of verschillen tussen groepen ook
voorzichtig geïnterpreteerd worden. Dat gezegd hebbende, voor minderjarigen lijkt
een meer stabiele trend te zijn voor online criminaliteit. Voor jongvolwassenen
neemt het aantal strafrechtelijke daders (licht) toe in de periode 2012-2015 om
vervolgens in 2016 weer te dalen.

62 | Cahier 2018-1

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

3.4.5

First offenders en meerplegers

Hier bespreken we de verhouding jeugdigen die voor het eerst gesanctioneerd zijn
(dat wil zeggen, first offenders) versus jeugdigen die al vaker zijn gesanctioneerd
(dat wil zeggen, meerplegers). Wanneer wordt gekeken naar de verhouding tussen
deze groepen over de tijd zijn er in de jaren 2012 tot 2017 weinig veranderingen in
de samenstelling. Het aandeel first offenders is over de tijd redelijk stabiel voor alle
leeftijdsgroepen, hoewel het percentage first offenders wel licht aan het stijgen is
(zie figuur 3.11). Deze relatieve stabiliteit suggereert dat de daling in de jeugdcriminaliteit zich niet beperkt tot alleen ‘verse’ aanwas of oud-gegadigden. Wel zijn er
duidelijk verschillen in het aandeel first offenders tussen de leeftijdsgroepen. Het
hoogste percentage first offenders bevindt zich in de leeftijdscategorie 12- tot 16jarigen met ongeveer 75-80%. Naarmate de leeftijdsselectie hoger ligt, dan neemt
het aandeel van first offenders af. Bij jongvolwassenen is de verdeling first offenders
versus meerplegers ongeveer 50/50.
Figuur 3.11 Jeugdige ‘first offender’ strafrechtelijke daders, naar leeftijd,
in percentages
100

75

50

25

0
'12

'13

'14

'15

'16

12- tot 18-jarige first offenders

12- tot 16-jarige first offenders

16- tot 18-jarige first offenders

18- tot 23-jarige first offenders

Zie voor corresponderende cijfers bijlage 2, tabel B3.8.
Bron: OBJD; WODC

3.5

Langetermijnontwikkelingen recidive (2000 tot 2013)

In deze paragraaf beschrijven we de trends onder de jeugdigen die binnen twee jaar
opnieuw met justitie in aanraking komen, de recidivisten. We beschrijven eerst de
trends in het percentage jeugdigen dat binnen twee opnieuw met justitie te maken
krijgt, dan splitsen we uit naar sekse en vervolgens naar type delict.
In figuur 3.12 is de tweejaarsrecidiveprevalentie van 12- tot 18-jarigen en 18- tot
25-jarigen weergegeven voor de (uitstroom)periode 2000 tot 2013. Bij de jongvolwassenen is de leeftijdsgrens voor recidivecijfers anders dan voor de andere statistieken in dit hoofdstuk, vanwege de standaardinstellingen van de gebruikte bron
(REPRIS). Het gaat hier om ruwe recidivecijfers, wat betekent dat er niet gecorrigeerd is voor mogelijke veranderingen in de populatie van recidivisten.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2018-1 | 63

In de periode 2000 tot en met 2004 en 2006 is er sprake van toenemende recidiveprevalentie bij, respectievelijk, jongvolwassenen en minderjarigen. Voor minderjarigen piekt de recidive in 2006. Van de minderjarigen die in dat jaar zijn gesanctioneerd komt 40% binnen twee jaar opnieuw met justitie in aanraking. Bij jongvolwassenen is de piek in 2004, van de jongvolwassenen die in dat jaar zijn gesanctioneerd komt 35% binnen twee jaar opnieuw in aanraking met justitie. Voor beide
leeftijdsgroepen neemt de tweejaarsrecidive in de jaren daarna af tot en met het
jaar 2009, gevolgd door één jaar relatieve stabilisatie in 2010, waarna de recidive
weer verder daalt.27 Minderjarige strafrechtelijke daders uit 2012 vertonen iets
meer recidivegedrag dan jongvolwassenen – zo recidiveert 32% van de minderjarigen binnen twee jaar tegenover 29% van de jongvolwassenen. Wanneer de
12- tot 16-jarigen en 16- tot 18-jarigen apart bekeken worden, zien wij dat voorafgaand aan 2009 dat 12- tot 16-jarigen meer recidiveren, maar dat vanaf 2009 het
juist de 16- tot 18-jarigen zijn die meer recidiveren.
Figuur 3.12 Tweejaarlijkse strafrechtelijke recidive van jeugdigen, in
percentages
50
45
40
35
30
25
20
15
10
5
0
2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012
12- tot 18-jarigen

12- tot 16-jarigen

16- tot 18-jarigen

18- tot 25-jarigen

Zie voor corresponderende cijfers bijlage 2, tabel B3.9.
Bron: OBJD; WODC

3.6

Kortetermijnontwikkelingen recidive (2008 tot 2013)

3.6.1

Geslacht

Voor minderjarige mannen en vrouwen neemt in 2008 tot 2013 de recidive af van,
respectievelijk, 39% naar 36% en van 21% naar 18% (zie figuur 3.13). Voor jongvolwassen mannen is de de tweejaarsrecidiveprevalentie over de hele periode

27

De meest recente recidivecijfers uitgesplitst naar leeftijdsgroep, sekse of type delict konden helaas niet worden
meegenomen in deze MJC. Uit de meest recente factsheet van de Recidivemonitor blijkt wel dat de tweejaarsrecidiveprevelantie van de totale groep minderjarigen daders uit 2013 enigszins toeneemt (Weijters, Verweij &
Tollenaar, 2017).

64 | Cahier 2018-1

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

relatief stabiel, rond de 33% recidiveert binnen twee jaar, waarna in 2012 dit percentage daalt naar iets beneden de 32%. Bij jongvolwassen vrouwen is sprake van
een kleine stijging van 16% recidive binnen twee jaar voor de groep gesanctioneerd
in 2008 naar 17% voor de groep gesanctioneerd in 2012.
Figuur 3.13 Tweejaarlijkse strafrechtelijke recidive van jeugdigen in 2008
tot 2013, naar geslacht, in percentages
50
45
40
35
30
25
20
15
10
5
0
2008

2009

2010

2011

2012

12- tot 18-jarige mannen

18- tot 25-jarige mannen

12- tot 18-jarige vrouwen

18- tot 25-jarige vrouwen

Zie voor corresponderende cijfers bijlage 2, tabel B3.10.
Bron: OBJD; WODC

Figuur 3.14 Tweejaarlijkse strafrechtelijke recidive van 12- tot 18-jarigen
in 2008 tot 2013, naar delict, in percentages
50
45
40
35
30
25
20
15
10
5
0
2008

2009

2010

2011

Geweld

Vermogen

VLAOO

Overig

2012

Zie voor corresponderende cijfers bijlage 2, tabel B3.11.
Bron: OBJD; WODC

3.6.2

Type misdrijven

De recidivepercentages voor minderjarige en jongvolwassen daders van diverse
delicten zijn weergegeven in, respectievelijk, figuur 3.14 en figuur 3.15. Voor beide

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2018-1 | 65

leeftijdscategorieën is de recidive het hoogst na het plegen van een gewelds- of vermogensdelict (35-40%) en het laagst na het plegen van een overig (of verkeers-)
delict (25-35%). Hoewel de meeste delicten een dalende trend laten zien in recidive
in de periode 2008 tot 2013, zien wij dat voor vermogensdelicten een gelijkblijvende
ontwikkeling bij beide leeftijdsgroepen.
Figuur 3.15 Tweejaarlijkse strafrechtelijke recidive van 18- tot 25-jarigen
in 2008 tot 2013, naar delict, in percentages
50
45
40
35
30
25
20
15
10
5
0
2008

2009

2010

Geweld

Vermogen

Overig

Verkeer

2011

2012
VLAOO

Zie voor corresponderende cijfers bijlage 2, tabel B3.11.
Bron: OBJD; WODC

3.7

Tot slot

De jeugdcriminaliteit in Nederland neemt af in de periode 2012 tot 2017. Het aantal
strafrechtelijke daders onder zowel minderjarigen (d.w.z., 12- tot 18-jarigen) als
jongvolwassenen (d.w.z., 18- tot 23-jarigen) is afgenomen. Voor minderjarigen
gaat het om ongeveer een halvering in het aantal strafrechtelijke daders per 1.000
leeftijdgenoten in deze periode, terwijl bij de jongvolwassenen in deze periode het
aantal strafrechtelijke daders per 1.000 leeftijdgenoten met ongeveer 25% gedaald
is. De ingezette daling van de jeugdcriminaliteit in 2007 lijkt dan ook gecontinueerd
te worden in de periode 2012 tot 2017. Echter, de sterkste daling vond tot aan 2013
plaats en daarnaast lijkt de daling te stoppen in 2016 voor beide leeftijdsgroepen.
Of deze stop betekent dat de ‘bodem’ bereikt is qua jeugdcriminaliteit of dat er
sprake is van een tijdelijk oponthoud kan pas in een volgende meting van de MJC
bekeken worden.
De daling is ook te zien ongeacht de sekse van de strafrechtelijke daders en voor
alle type delicten (met een enkele uitzondering daar gelaten), bij zowel first offenders als oude bekenden van justitie, en ook binnen de tien grootste gemeentes van
Nederland. De daling is niet overal even sterk. Als belangrijkste verschil kan opgemerkt worden dat de daling in de aantallen strafrechtelijke daders onder minderjarigen twee keer zo sterk is als onder jongvolwassenen. Op gemeenteniveau is de
daling binnen een aantal grote gemeentes niet jaarlijks continue en ook verschilt de
sterkte in de afname tussen de gemeenten. Zo neemt, bijvoorbeeld, in Groningen

66 | Cahier 2018-1

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

het aantal actieve minderjarige strafrechtelijke daders ‘maar’ met ongeveer 15% af,
terwijl dit landelijk bijna 50% is. Ook zijn er gemeentes die het ‘beter’ doen dan de
landelijk trend, zoals Utrecht en Eindhoven, waar de daling in jeugdcriminaliteit
ieder jaar sterker is dan de landelijke ontwikkeling. Dat de statistieken een overrepresentatie van jeugdcriminaliteit suggereren in de tien grootste gemeentes van
Nederland is geen verrassing, gezien dit gegeven al langer bekend is bij experts uit
zowel de praktijk als wetenschap.
De algemene daling onder jeugdige strafrechtelijke daders is in lijn met de gevonden ontwikkeling bij politieverdachten, waar ook over het algemeen en binnen
diverse subgroepen een daling werd gevonden (zie hoofdstuk 2). Maar, de daling
verschilde daar ook qua sterkte per specifieke subgroep.
De tweejaarsrecidiveprevalentie voor minderjarige en jongvolwassen daders laat
over de periode 2008 tot 2013 een minder sterke daling zien dan de ontwikkelingen
in aantallen strafrechtelijke daders. Dit kan erop wijzen dat hoewel de jeugdcriminaliteit in zijn geheel afneemt het recidivegedrag van de groep die overblijft niet noodzakelijk beperkter wordt. De nieuwste recidivecijfers voor minderjarige daders uit
2013 laten een lichte toename zien ten opzichte van het jaar ervoor (Weijters et al.,
2017). Uit nieuwe metingen moet blijken of deze trend doorzet of dat het slechts
een eenmalige opleving was.
Wat betreft cyber- en gedigitaliseerde criminaliteit laten de statistieken zien dat
deze nog steeds amper voorkomen in de justitiële statistieken. Het gaat om enkele
of tientallen personen per jaar, terwijl, bijvoorbeeld, zelfrapportage een veel grotere
prevalentie suggereert (zie bijv., Van der Laan & Goudriaan, 2016). Deze resultaten
benadrukken dan ook de behoefte om ook andere bronnen te onderzoeken, zoals
(semi-)ongestructureerde politiedossiers, om schattingen te kunnen geven van ontwikkelingen op het gebied van dergelijke criminaliteit.

Literatuur
Laan, A.M., van der, & Goudriaan, H. (2016). Monitor Jeugdcriminaliteit:Ontwikkelingen in de jeugdcriminaliteit 1997 tot 2015. Den Haag: WODC/CBS. Cahier
2016-1.
Wartna, B.S.J., Blom, M., & Tollenaar, N. (2011). De WODC-Recidivemonitor: 4e,
herzien versie. Den Haag: WODC. Memorandum 2011-3.
Weijters, G., Verweij, S., & Tollenaar, N. (2017). Recidive onder justitiabelen in
Nederland: Een verslag over de periode 2004 tot en met 2016. Den Haag:
WODC. Factsheet 2017-5.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2018-1 | 67

4

Sancties opgelegd aan jeugdigen

Marinus Beerthuizen en André van der Laan (WODC)
Belangrijkste bevindingen
In 2016 hebben 6.660 minderjarigen een Halt-straf gekregen voor een misdrijf.
Daarnaast heeft het Openbaar Ministerie (OM) 4.760 afdoeningen opgelegd aan
minderjarigen (dat wil zeggen, 12- tot 18-jarigen) en heeft de zittende magistratuur
(ZM) in datzelfde jaar 6.390 afdoeningen opgelegd aan deze leeftijdsgroep voor een
misdrijf. In de periode 2012 tot 2017 is het aantal Halt-gestraften per 1.000 leeftijdsgenoten relatief stabiel over de jaren heen en neemt maar met ongeveer 10%
af. Het aantal OM- en ZM-afdoeningen tegen minderjarigen is ook afgenomen in
deze periode. Het OM legt in 2012 nog 8 afdoeningen per 1.000 leeftijdsgenoten op
aan minderjarigen, terwijl dit er in 2016 nog maar 4 zijn – een daling van 50%.
Voor de aantallen ZM-afdoeningen tegen minderjarigen is ook een halvering
zichtbaar, van 10 afdoeningen per 1.000 leeftijdsgenoten in 2012 naar 5 in 2016.
Aan jongvolwassenen zijn in 2016 door het OM 14.730 afdoeningen opgelegd
(d.w.z., 18- tot 23-jarigen). Door de ZM zijn dit er 15.400. Ook bij jongvolwassenen neemt het aantal OM-afdoeningen per 1.000 leeftijdsgenoten af, van 19 in 2012
naar 14 in 2016, wat neerkomt op een afname van ongeveer 25% minder afdoeningen. Bij ZM afdoeningen tegen jongvolwassenen is een daling van 30% minder
opleggingen te zien, van 21 per 1.000 leeftijdsgenoten in 2012 naar 15 in 2016.
Wanneer alle type afdoeningen samengenomen worden (dat wil zeggen, Halt-gestraften en OM- en ZM-afdoeningen), dan neemt het aantal samengenomen afdoeningen voor misdrijven af met ongeveer 40% voor minderjarigen in de periode 2012
tot 2017. Voor jongvolwassenen gaat het om bijna 30% minder afdoeningen. Voor
minderjarigen is de daling het sterkst tot aan 2013, terwijl voor jongvolwassenen de
daling meer geleidelijk is.
Deze daling is niet voor iedere type afdoeningen aanwezig of even sterk. Zo daalt,
bijvoorbeeld, het aantal transacties (zowel financieel, werk- en leerstraf) veel sterker dan het aantal strafbeschikkingen door het OM. Deze laatste type afdoening
stijgt zelfs in het aantal opleggingen in een paar gevallen. Verder is sinds de invoering van het adolescentenstrafrecht in 2014 het percentage strafzaken tegen
jongvolwassenen waar het jeugdstrafrecht wordt toegepast toegenomen – in 2012
wordt nog geen procent van de strafzaken tegen 18- tot 21-jarigen binnen het
jeugdstrafrecht gevoerd, maar in 2016 is dat meer dan 7%. Het aandeel strafzaken
waarbij het jeugdstrafrecht tegen 21- tot 23-jarigen is toegepast blijft echter klein
met ongeveer 1% in de jaren 2014 tot 2017.

4.1

Inleiding

In dit hoofdstuk worden de trends beschreven in aantallen jeugdigen die zijn bestraft door Halt en de opgelegde afdoeningen door het Openbaar Ministerie (OM)
en de zittende magistratuur (ZM) naar aanleiding van een misdrijf. Straffen en sancties naar aanleiding van een overtreding niet worden meegeteld, evenals afdoeningen door de politie (bijv., sepots of waarschuwingen). Er wordt gekeken naar langetermijnontwikkelingen (d.w.z., vanaf 2000 tot 2017) en meer specifiek en in detail

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2018-1 | 69

naar de laatste vijf jaar (d.w.z., 2012 tot 2017). Voor deze laatste vijf jaren worden
de ontwikkelingen in de afzonderlijke sancties beschreven.

4.2

Methode

Bron
Voor de aantallen Halt-gestraften wordt gebruikgemaakt van het AuraH registratiesysteem van Halt, beschikbaar gesteld door het CBS, en het meetniveau betreft
personen in plaats van afdoeningen. Gegevens over Halt-gestraften zijn gekoppeld
aan het Stelsel van Sociaal Statistische Bestanden (SSB) van het CBS 28. Halt-straffen zijn voorwaardelijke politiesepots, met als bijzondere voorwaarde een taakstraf,
waardoor deze buiten het strafrechtelijk justitieel systeem vallen. Echter, indien een
jongere zich niet aan de voorwaarden houdt, dan kan deze alsnog strafrechtelijk
vervolgd worden.
De bron die gebruikt wordt om de aantallen afdoeningen tegen jeugdige strafrechtelijke daders te bepalen, is de Onderzoeks- en Beleidsdatabase Justitiële Documentatie (OBJD; Wartna, Blom & Tollenaar, 2011). De OBJD is een gepseudonomiseerde
variant van het Justitiële Documentatie Systeem (JDS) en bevat alle gerechtelijke
uitspraken in Nederland en de daarbij horende informatie (bijv., daderkenmerken,
de gepleegde delicten en opgelegde sancties). De OBJD biedt geen zicht op misdrijven en daders die buiten het vizier van politie en justitie blijven en ook niet op
zaken die nog in hoger beroep lopen – daarvoor moeten andere bronnen geraadpleegd worden. Daarnaast wordt er niet gekeken naar technische sepots, technische uitspraken of vrijspraken. Wanneer een dergelijke afhandeling plaatsvindt is
de jeugdige niet schuldig bevonden, bijvoorbeeld omdat bewezen is dat de jeugdige
het misdrijf niet heeft gepleegd of bij gebrek aan bewijs.
De OBJD en het JDS worden beheerd door de Justitiële Informatiedienst (JustID) en
de OBJD, zoals deze beschikbaar is bij het WODC, wordt ieder kwartaal ververst.
Gezien er enige tijd nodig is om strafzaken te verwerken in het JDS (en dus de
OBJD), is een wachtperiode van een half tot twee jaar nodig om een volledig beeld
te krijgen van alle gerechtelijke beslissingen in een bepaald jaar. Voor de huidige
meting kan 2016 als het meest compleet recente jaar gezien worden. De tijdseenheid van de monitoring is een jaar en wordt geijkt op het beslisjaar van de gerechtelijke beslissing. Wanneer iemand binnen één jaar meerdere strafzaken tegen zich
heeft, dan worden de straffen en maatregelen binnen deze strafzaken allemaal los
meegeteld. Bijvoorbeeld, als iemand in twee strafzaken een vrijheidsstraf krijgt opgelegd, dan tellen deze tweemaal mee. Maar ook wanneer iemand een deels voorwaardelijke en deels onvoorwaardelijke vrijheidsstaf opgelegd krijgt binnen één
strafzaak, dan telt deze eenmaal mee als voorwaardelijke vrijheidsstraf en eenmaal
als onvoorwaardelijke vrijheidsstraf. De aantallen sancties worden afgezet tegen de
populatie relevante jeugdigen (d.w.z., aantal sancties per 1.000 leeftijdsgenoten).
Voor de box omtrent de toepassing van het jeugd- en volwassenenstrafrecht door
de rechter bij, respectievelijk, jongvolwassenen en minderjarigen (d.w.z., de toepassing van, respectievelijk, artikelen 77c en 77b uit het Wetboek van Strafvordering; zie ook Van der Laan, Beerthuizen, Barendregt & Beijersbergen, 2016) is gebruikgemaakt van RAC-min. RAC-min is een landelijk bestand voor beleid en beheer
van het Parket Generaal en bevat alle justitiële beslissing in eerste aanleg.

28

www.cbs.nl/nl-nl/onze-diensten/methoden/onderzoeksomschrijvingen/korte-onderzoeksbeschrijvingen/stelselvan-sociaal-statistische-bestanden--ssb-- .

70 | Cahier 2018-1

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Leeftijdsbepaling
De leeftijden waar de Monitor Jeugdcriminaliteit (MJC) zich op richt zijn 12- tot 18jarigen (dat wil zeggen, minderjarigen) en 18- tot 23-jarigen (dat wil zeggen, jongvolwassenen). Daarnaast wordt bij minderjarigen nog een extra onderscheid gemaakt tussen 12- tot 16-jarigen en 16- tot 18-jarigen. Voor deze laatste groep is
potentieel het volwassenenstrafrecht toe te passen bij ernstige jeugddelicten (toepassing artikel 77b Sr.).
Voor de leeftijdsbepaling van de Halt-gestraften wordt uitgegaan van de pleegleeftijd van de dader en hier is een foutmarge van één maand aanwezig uit privacyoverwegingen, omdat alleen het geboortejaar en -maand bekend zijn binnen het
SSB.
Hoewel het beslisjaar van een strafzaak uitgangspunt is voor in welk jaar een afdoening door het OM of de ZM meetelt in de monitor, wordt voor leeftijd gekeken
naar de leeftijd tijdens het plegen van het delict waarover de beslissing gaat. De
leeftijd wordt bepaald door de tijd te berekenen tussen de geboortedatum van de
dader en de datum van het eerst gepleegde delict binnen een strafzaak. Omdat hier
ook vanuit privacyoverwegingen alleen het geboortejaar en -maand bekend zijn in
de OBJD, is hier ook een foutmarge van ongeveer één maand. Wanneer geen geboortedatum bekend is, dan wordt een dader geëxcludeerd van de monitoring,
omdat van deze persoon geen (pleeg)leeftijd te berekenen valt (<1% van alle personen in de OBJD). Wanneer er geen pleegdatum bekend is, dan wordt de inschrijfdatum van de strafzaak gebruikt.
Binnen RAC-min wordt gekeken naar de minimaal en maximaal geregistreerde
pleegleeftijd voor alle feiten binnen een strafzaak (inclusief de pleegleeftijden van
feiten geregistreerd in zover bekende voegingen).
Sancties en maatregelen
Er wordt onderscheid gemaakt tussen drie instanties en hun bijbehorende sancties:
Halt, het OM en de ZM. Van Halt is maar één enkele afdoening beschikbaar: de Haltstraf.
De verschillende OM-afdoeningen zijn: (1) beleidssepot, (2) werkstraf, (3) leerproject, (4) financiële transactie, (5) strafbeschikking en (6) overige afdoeningen. Dit
zijn afdoeningen die het OM kan opleggen of aanbieden aan een verdachte, zonder
dat er een rechter aan te pas komt. Bij het beleidssepot wordt door de Officier van
Justitie bepaalt dat er wel sprake is van strafrechtelijke schuld, maar wordt de strafzaak niet meer met een verdere transactie of straf afgedaan. Een reden hiervoor
kan zijn, bijvoorbeeld, dat de dader al op een andere manier gestraft is voor het
gepleegde delict (bijv., ontslagen door zijn werkgever als gevolg van het misdrijf).
Wanneer voor een technisch sepot wordt gekozen, bijvoorbeeld bij gebrek aan bewijs, dan is er geen sprake van strafrechtelijke schuld en zal de strafzaak ook niet
meegeteld worden. Sinds februari 2008 is de strafbeschikking gefaseerd ingevoerd
in Nederland, waarmee het OM nu zelf straffen kan opleggen aan volwassenen
(transacties zijn namelijk geen straffen). In 2011 is deze straf ook ingevoerd voor
minderjarigen.
De verschillende ZM-afdoeningen zijn: (1) Plaatsing in een Inrichting voor Jeugdigen
(PIJ-) en soortgelijke maatregels, (2) gedragsbeïnvloedende maatregel (GBM),
(3) korte onvoorwaardelijke vrijheidsstraf (d.w.z., tot drie maanden), (4) lange onvoorwaardelijke vrijheidsstraf (d.w.z., drie maanden of meer), (5) voorwaardelijke
vrijheidsstraf, (6) werkstraf29, (7) leerstraf, (8) boete en (9) overige afdoeningen.
Technische uitspraken, zoals wanneer het OM niet ontvankelijk is, en vrijspraken,

29

Wanneer binnen een strafzaak een taakstraf is opgelegd, maar het onduidelijk is of er sprake is van een werk- of
leerstraf, dan wordt deze afdoening als werkstraf geteld.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2018-1 | 71

wanneer de dader onschuldig wordt bevonden, leiden niet tot schuldvaststelling en
worden daarom niet meegenomen.
Of er jeugd- of volwassenenstrafrecht is toegepast, wordt bepaald aan de hand van
de in RAC-min bestaande indicatoren ‘toepassing jeugdstrafrecht’ en ‘oplegging
jeugdsanctie’ – indien ten minste één van deze twee op ‘ja’ staat, dan is er sprake
van het jeugdstrafrecht. Als beide op ‘nee’ staan, dan is er sprake van het volwassenenstrafrecht (zie ook Van der Laan et al., 2016; Barendregt, Beerthuizen, Vink,
Leertouwer & Van der Laan, 2016).
In de volgende paragrafen worden korte- en langetermijnontwikkelingen beschreven
in de aantallen afdoeningen tegen jeugdige strafrechtelijke daders. Bij de langetermijnontwikkelingen wordt alleen gekeken naar de totale aantallen Halt-gestraften en OM- en ZM-afdoeningen en in diverse leeftijdscategorieën, waar bij de kortetermijnontwikkelingen ook gekeken wordt naar de specifieke en afzonderlijke
afdoeningen door het OM en de ZM.

4.3

Langetermijnontwikkelingen (2000 tot 2017)

In figuren 4.1 tot en met 4.3 de aantallen jeugdigen met een Halt-straf en de aantallen afdoeningen tegen jeugdigen door het OM en de ZM weergegeven, gecorrigeerd voor de populatie van de relevante leeftijdsgroepen.30
Figuur 4.1 Aantallen jeugdigen met een Halt-straf, per 1.000
leeftijdsgenoten
35
30
25
20
15
10
5
0
2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016
12- tot 18-jarigen

12- tot 16-jarigen

16- tot 18-jarigen
Zie voor corresponderende cijfers bijlage 2, tabel B4.1.
Bron: AuraH; CBS

Voor de Halt-gestraften zijn alleen gegevens vanaf 2005 beschikbaar (zie figuur
4.1). Het aantal minderjarigen per 1.000 12- tot 18-jarigen met een Halt-straf
halveert ongeveer in de periode 2005 tot 2017, van 11 minderjarigen per 1.000
leeftijdsgenoten in 2005 naar 5 in 2016. Echter, de daling vindt niet geleidelijk
30

Voor andere langetermijnontwikkelingen dan totale aantallen opgelegde sancties (bijv., uitgesplitst naar specifieke type afdoening), zie tabellen MJC2017.

72 | Cahier 2018-1

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

plaats, maar beperkt zich tot de jaren 2007 tot 2011, waarna de aantallen Haltgestraften stabiliseert rond de 5-6 minderjarigen per 1.000 leeftijdsgenoten. In
eerdere jaren zijn er per 1.000 leeftijdsgenoten meer 12- tot 16-jarigen die een
Halt-straffen krijgen dan 16- tot 18-jarigen, vanaf 2011 komen deze cijfers echter
dichter bij elkaar.
Figuur 4.2 Aantallen OM-afdoeningen tegen jeugdigen, per 1.000
leeftijdsgenoten
35
30
25
20
15
10
5
0

12- tot 18-jarigen

12- tot 16-jarigen

16- tot 18-jarigen

18- tot 23-jarigen

Zie voor corresponderende cijfers bijlage 2, tabel B4.2.
Bron: OBJD; WODC

Figuur 4.3 Aantallen ZM-afdoeningen tegen jeugdigen, per 1.000
leeftijdsgenoten
35
30
25
20
15
10
5
0

12- tot 18-jarigen

12- tot 16-jarigen

16- tot 18-jarigen

18- tot 23-jarigen

Zie voor corresponderende cijfers bijlage 2, tabel B4.3.
Bron: OBJD; WODC

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2018-1 | 73

Bij het OM is er voor minderjarigen opeenvolgend sprake van een stijging in het
aantal afdoeningen per 1.000 leeftijdsgenoten in de jaren 2000 tot 2005, een
plateauperiode van 2005 tot en met 2007, waarna het aantal afdoeningen weer
afneemt tot het laagst gemeten niveau binnen de monitor (zie figuur 4.2). Deze
daling stopt tijdelijk in 2011 en 2012, waarna de daling doorzet. Wanneer uitgesplitst wordt naar 12- tot 16-jarigen en 16- tot 18-jarigen, spiegelen grofweg beide
leeftijdsgroepen de trend van alle minderjarigen.
Voor jongvolwassenen is de ontwikkeling anders. Hoewel daar ook een initiële stijging is in het aantal OM-afdoeningen, loopt deze echter in de jaren 2000 tot 2004.
Daarna is gedurende een langere periode van enkele jaren sprake van 18-19 afdoeningen per 1.000 leeftijdsgenoten per jaar. In 2010 neemt het aantal OM-afdoeningen per 1.000 18-tot 23-jarigen tijdelijk af, waarna dit aantal in 2012 weer naar het
oude niveau is gestegen. Daarop volgt een daling tot 14 OM-afdoeningen tegen
jongvolwassenen per 1.000 leeftijdsgenoten in 2015 en 2016.
Bij de ZM en minderjarigen is van 2001 tot 2004 een stijging van de aantallen afdoeningen te zien, gevolgd door een plateauperiode van vier jaar welke weer opgevolgd wordt door een relatief constante jaarlijkse daling tot 2017 (zie figuur 4.3).
Voor 12- tot 16-jarigen is deze ontwikkeling vrijwel gelijk, hoewel bij 16- tot 18jarigen er geen sprake is van een plateauperiode. Bij hen zet de daling na 2005
direct in en blijft deze constant tot 2017. Voor de jongvolwassenen is ook sprake
van drie fases – stijging, plateau en daling. De stijging vindt plaats van 2000 tot
2003, het plateau van 2003 tot 2009 (hoewel het plateau wel ‘inzakt’ in 2007), gevolgd door een daling.
Figuur 4.4 Gecombineerde aantallen afdoeningen (Halt, OM en ZM), per
1.000 leeftijdsgenoten
60
50
40
30
20
10
0
2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016
12- tot 18-jarigen

12- tot 16-jarigen

16- tot 18-jarigen

18- tot 23-jarigen

Noot. Halt-straffen alleen voor 12- tot 18-jarigen geïncludeerd.

Zie voor corresponderende cijfers bijlage 2, tabel B4.4.
Bron: AuraH/OBJD; CBS/WODC

In figuur 4.4 zijn de aantallen Halt-gestraften en OM- en ZM-afdoeningen bij elkaar
opgeteld om een kijk op de ontwikkeling te geven van afdoeningen uit verschillende
fasen van het justitieel traject gezamenlijk . Hierbij dient wel rekening gehouden te

74 | Cahier 2018-1

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

worden met het feit dat de teleenheden van de Halt-gestraften en OM- en ZM-afdoeningen verschillen (d.w.z., aantallen personen versus personen – hoewel het niet
gebruikelijk is, is het mogelijk om meer dan één Halt-straf per jaar te krijgen). Voor
het gemak spreken we hier over afdoeningen, wanneer we deze gecombineerde ontwikkelingen beschrijven. Daarnaast zijn voor 18- tot 23-jarigen alleen de OM- en
ZM-afdoeningen opgeteld, aangezien zij geen Halt-straf kunnen krijgen. De ontwikkeling wordt weergegeven vanaf 2005, omdat vanaf dat jaar Halt-gegevens beschikbaar zijn.
Het aantal afdoeningen tegen minderjarigen blijft in 2005 tot en met 2007 vrijwel
gelijk met 41 afdoeningen per 1.000 leeftijdsgenoten. In de jaren daarna neemt dit
aantal geleidelijk en jaarlijks af, met uitzondering van 2012. Voor 12- tot 16-jarigen
en 16- tot 18-jarigen is deze ontwikkeling grotendeels gelijk. Hoewel voor jongvolwassenen er ook sprake is van een dalende trend, is deze ‘schokkerig’ en kent een
aantal periodes van stabilisatie of zelfs stijging ten opzichte van de voorgaande
jaren. Over het algemeen kan er gezegd worden dat het aantal afdoeningen in de
periode 2005 tot 2017 afneemt.

4.4

Kortetermijnontwikkelingen (2012 tot 2017)

In tabel 4.1 zijn de aantallen Halt-gestraften en OM- en ZM-afdoeningen tegen
jeugdigen weergegeven in 2012 tot 2017, in zowel absolute (voor 2012 en 2016) als
relatieve aantallen en indexcijfers. Voor alle leeftijdsgroepen neemt het aantal Haltgestraften en OM- en ZM-afdoeningen af in deze periode (zie figuren 4.5 tot en met
4.7).
4.4.1

Landelijk

Het aantal Halt-gestraften per 1.000 leeftijdsgenoten is in de periode 2012 tot 2017
min of meer stabiel. In absolute aantallen is wel sprake van een daling. In 2012 zijn
er in totaal 7.300 minderjarigen met een Halt-straf en in 2016 zijn dit er nog maar
6.660. Echter, gerelateerd aan de bevolkingsomvang, zijn de aantallen over de
jaren heen redelijk stabiel (zie figuur 4.5). Ook wanneer uitgesplitst wordt naar 12tot 16-jarigen en 16- tot 18-jarigen zien wij deze stabiele trend terug.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2018-1 | 75

Figuur 4.5 Aantallen Halt-gestraften, naar leeftijdsgroep, per 1.000 leeftijdsgenoten
10
8
6
4
2
0
2012

2013

2014

12- tot 18-jarigen

2015

2016

12- tot 16-jarigen

16- tot 18-jarigen
Zie voor corresponderende cijfers bijlage 2, tabel B4.1.
Bron: AuraH; CBS

Figuur 4.6 Aantallen OM-afdoeningen tegen jeugdige strafrechtelijke
daders, per 1.000 leeftijdsgenoten
25
20
15
10
5
0
2012

2013

2014

2015

12- tot 18-jarigen

12- tot 16-jarigen

16- tot 18-jarigen

18- tot 23-jarigen

2016

Zie voor corresponderende cijfers bijlage 2, tabel B4.2.
Bron: OBJD; WODC

76 | Cahier 2018-1

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Figuur 4.7 Aantallen ZM-afdoeningen tegen jeugdige strafrechtelijke
daders, per 1.000 leeftijdsgenoten
25
20
15
10
5
0
2012

2013

2014

2015

2016

12- tot 18-jarigen

12- tot 16-jarigen

16- tot 18-jarigen

18- tot 23-jarigen

Zie voor corresponderende cijfers bijlage 2, tabel B4.3.
Bron: OBJD; WODC

Het aantal OM-afdoeningen in 2016 tegen minderjarigen betreft 4.760 en tegen
jongvolwassenen 14.730. In 2012 waren dit er nog, respectievelijk, 9.180 en
20.090. Per 1.000 leeftijdsgenoten is dit voor minderjarigen afgenomen van, respectievelijk, 8 naar 4 en voor jongvolwassenen van 19 naar 14 (zie figuur 4.6). Als
deze afname in 2012 tot 2017 in percentages wordt aangeduid, dan is het aantal
opgelegde OM-afdoeningen per 1.000 leeftijdsgenoten met 50% afgenomen voor
minderjarigen en met ruim 25% voor jongvolwassenen. Voor minderjarigen is de
sterkste daling van OM-afdoeningen tot aan 2013. Daarna zijn de aantallen stabiel.
Voor jongvolwassenen is de daling niet jaarlijks continue, maar eerder schoksgewijs.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2018-1 | 77

Tabel 4.1

Aantal Halt-gestraften en OM- en ZM-afdoeningen tegen jeugdige daders, naar type afdoening (deel 1 van 2), in absolute
aantallen, per 1.000 leeftijdsgenoten en in indices (2012=100)
Absoluut

Relatief

Index relatief

(x1.000)

(per 1.000 leeftijdsgenoten)

(index = 2012)

’12

’16

’12

’13

’14

’15

’16

’16

Aantal Halt-gestraften

7,3

6,7

6,1

5,6

6,0

6,0

5,4

89

Aantal OM-afdoeningen

9,2

4,8

7,7

4,8

4,2

3,9

3,9

50

Beleidssepot

2,4

2,3

2,0

1,3

1,9

2,0

1,9

91

Financiële transactie

1,2

0,4

1,0

0,6

0,4

0,3

0,3

30

Werkstraf transactie

4,1

1,3

3,4

2,2

1,3

1,0

1,1

31

Leerstraf transactie

0,4

0,1

0,3

0,2

0,1

0,1

0,1

32

Financiële strafbeschikking

0,2

0,4

0,2

0,2

0,2

0,2

0,4

191

12- tot 18-jarigen

Werkstrafbeschikking

.

.

.

.

.

.

.

.

Overig

0,9

0,2

0,7

0,4

0,2

0,2

0,2

27

Aantal ZM-afdoeningen

11,5

6,4

9,7

7,5

6,5

5,6

5,2

54

PIJ- en soortgelijke maatregelen

0,1

0,1

0,1

0,1

0,0

0,0

0,0

42

Gedragsbeïnvloedende maatrgl.

0,1

0,0

0,1

0,0

0,0

0,0

0,0

49

Vrijheidsstraf (vanaf drie mnd.)

0,3

0,4

0,3

0,2

0,1

0,1

0,1

43

Vrijheidsstraf (t/m drie mnd.)

0,8

0,1

0,6

0,5

0,4

0,3

0,3

54

Voorwaardelijke vrijheidsstraf

1,4

0,6

1,2

0,9

0,7

0,5

0,5

44

Werkstraf

5,7

3,2

4,8

3,7

3,2

2,8

2,6

54

Leerstraf

0,7

0,5

0,6

0,5

0,5

0,4

0,4

63

Boete

1,8

1,2

1,5

1,3

1,1

1,0

1,0

62

Overig

0,6

0,3

0,5

0,4

0,5

0,4

0,2

51

Aantal Halt-gestraften

5,0

4,4

6,3

5,5

5,8

5,7

5,4

85

Aantal OM-afdoeningen

4,5

2,2

5,7

3,4

2,9

2,7

2,7

48

Beleidssepot

1,2

1,0

1,5

0,9

1,3

1,4

1,2

80

Financiële transactie

0,4

0,1

0,5

0,3

0,2

0,2

0,2

33

Werkstraftransactie

2,1

0,6

2,7

1,6

1,0

0,7

0,8

30

Leerstraftransactie

0,2

0,1

0,3

0,1

0,1

0,1

0,1

34

Financiële strafbeschikking

0,1

0,3

0,1

0,2

0,1

0,2

0,3

230

12- tot 16-jarigen

Werkstrafbeschikking

.

.

.

.

.

.

.

.

Overig

0,5

0,1

0,6

0,3

0,2

0,1

0,1

22

Aantal ZM-afdoeningen

4,2

2,3

5,3

3,9

3,6

3,1

2,8

52

PIJ- en soortgelijke maatregelen

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

42

Gedragsbeïnvloedende maatrgl.

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

.

0,0

43

Vrijheidsstraf (vanaf drie mnd.)

0,1

0,0

0,1

0,1

0,1

0,0

0,0

51

Vrijheidsstraf (t/m drie mnd.)

0,2

0,1

0,3

0,2

0,2

0,1

0,1

51

Voorwaardelijke vrijheidsstraf

0,4

0,2

0,6

0,4

0,3

0,2

0,2

38

Werkstraf

2,3

1,2

2,9

2,1

1,8

1,6

1,5

51

Leerstraf

0,3

0,2

0,4

0,3

0,4

0,3

0,3

65

Boete

0,6

0,4

0,7

0,6

0,5

0,5

0,5

62

Overig

0,2

0,1

0,3

0,2

0,3

0,3

0,2

51

Noot. Een punt geeft aan dat de statistiek minder dan 5 observaties betreft.
Bron: OBJD; WODC

78 | Cahier 2018-1

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Tabel 4.1

Aantal Halt-gestraften en OM- en ZM-afdoeningen tegen jeugdige daders, naar type afdoening, in absolute aantallen, per
1.000 leeftijdsgenoten en in indices (2012=100)
Absoluut

Relatief

Index relatief

(x1.000)

(per 1.000 leeftijdsgenoten)

(index = 2012)

’12

’16

’12

’13

’14

’15

’16

’16

Aantal Halt-gestraften

2,3

Aantal OM-afdoeningen

4,7

2,3

5,9

5,9

6,3

6,5

5,6

95

2,6

11,9

7,8

6,7

6,3

6,3

Beleidssepot

53

1,2

1,3

3,1

2,2

3,0

3,3

3,2

101

Financiële transactie

0,8

0,2

2,1

1,2

0,8

0,7

0,6

28

Werkstraftransactie

2,0

0,7

5,0

3,5

2,0

1,6

1,6

33

Leerstraftransactie

0,2

0,0

0,4

0,2

0,1

0,1

0,1

30

Financiële strafbeschikking

0,1

0,2

0,3

0,3

0,4

0,4

0,4

152

16- tot 18-jarigen

Werkstrafbeschikking

.

.

.

.

.

.

.

.

Overig

0,4

0,1

1,0

0,6

0,4

0,3

0,3

32

Aantal ZM-afdoeningen

7,3

4,1

18,4

14,8

12,7

10,9

10,1

55

PIJ- en soortgelijke maatregelen

0,1

0,0

0,2

0,2

0,1

0,1

0,1

42

Gedragsbeïnvloedende maatrgl.

0,1

0,0

0,2

0,1

0,0

0,0

0,1

50

Vrijheidsstraf (vanaf drie mnd.)

0,2

0,1

0,6

0,5

0,3

0,3

0,3

50

Vrijheidsstraf (t/m drie mnd.)

0,5

0,3

1,3

1,1

0,8

0,7

0,7

55

Voorwaardelijke vrijheidsstraf

0,9

0,4

2,4

1,9

1,5

1,2

1,1

47

Werkstraf

3,4

2,0

8,7

6,9

6,1

5,1

4,8

55

Leerstraf

0,4

0,3

1,0

0,8

0,7

0,7

0,6

61

Boete

1,2

0,8

3,1

2,7

2,3

1,9

2,0

63

Overig

0,3

0,2

0,9

0,6

0,8

0,8

0,4

51

18- tot 23-jarigen
Aantal OM-afdoeningen

20,1

14,7

19,3

17,0

16,9

14,0

14,3

74

Beleidssepot

3,4

3,9

3,3

3,2

4,1

3,8

3,8

115

Financiële transactie

3,3

0,5

3,2

2,0

1,7

1,1

0,5

14

Werkstraftransactie

1,2

0,4

1,2

1,0

1,1

0,8

0,4

37

Leerstraftransactie

0,0

.

0,0

0,0

0,0

.

.

.

Financiële strafbeschikking

10,1

8,3

9,7

8,8

8,2

6,9

8,1

83

Werkstrafbeschikking

0,3

0,5

0,3

0,4

0,3

0,3

0,5

189

Overig

1,7

1,1

1,6

1,6

1,5

1,2

1,0

64

22,3

15,4

21,4

20,6

18,8

17,0

14,9

70

0,0

0,1

0,0

0,0

0,0

0,1

0,0

120

Gedragsbeïnvloedende maatrgl.

.

0,0

.

.

.

0,0

0,0

.

Vrijheidsstraf (vanaf drie mnd.)

1,4

2,1

1,4

1,2

1,0

0,8

0,7

49

Vrijheidsstraf (t/m drie mnd.)

2,2

0,7

2,2

2,3

2,3

2,1

2,0

94

Voorwaardelijke vrijheidsstraf

3,6

2,6

3,4

3,4

3,1

2,9

2,5

74

Werkstraf

7,1

4,7

6,8

6,3

5,8

5,1

4,5

67

Leerstraf

0,1

0,1

0,1

0,1

0,1

0,1

0,1

254

Boete

7,1

4,5

6,8

6,3

5,5

4,9

4,4

64

Overig

0,9

0,6

0,8

0,9

1,0

1,1

0,6

76

Aantal ZM-afdoeningen
PIJ- en soortgelijke maatregelen

Noot. Een punt geeft aan dat de statistiek minder dan vijf observaties betreft.
Bron: OBJD; WODC

Voor de ZM-afdoeningen is ook een afname merkbaar. In 2016 zijn er 6.390 afdoeningen door het ZM opgelegd aan minderjarigen, terwijl in 2012 dit er nog 11.500
waren. Bij jongvolwassenen gaat het om, respectievelijk, 14.730 en 20.090. Per
1.000 leeftijdsgenoten gaat het om een daling van 10 naar 5 afdoeningen voor

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2018-1 | 79

minderjarigen en van 21 naar 15 voor jongvolwassenen (zie figuur 4.7). Respectievelijk is er sprake van een relatief continue daling van ongeveer 45% en 30%.
In figuur 4.8 zijn de ontwikkelingen van Halt-gestraften, OM- en ZM-afdoeningen
per 1.000 leeftijdsgenoten voor 12- tot 18-jarigen en voor 18- tot 23-jarigen
samengenomen en weergegeven in indices. De ontwikkeling is voor 18- tot 23jarigen nagenoeg gelijk aan de individuele trends van de OM- en ZM-afdoeningen.
In 2016 is de index net boven de 70, net als de indices van de losse OM- en ZMafdoeningen. Echter, voor minderjarigen is de geaggregeerde dalende trend minder
sterk met een index van net boven de 60 in 2016 in vergelijking met de losse OMen ZM-ontwikkelingen, waar de index ongeveer 50-55 is in 2016. Dit komt door de
veel minder sterke daling van het aantal Halt-gestraften, welke toch een aanzienlijk
deel van de minderjarigen vormt die geregistreerd is als zijnde een misdrijf te hebben gepleegd.
Figuur 4.8 Gecombineerde aantallen afdoeningen (Halt, OM en ZM), per
1.000 leeftijdsgenoten, in indices (2012=100)
120
100
80
60
40
20
0
2012

2013

2014

2015

12- tot 18-jarigen

12- tot 16-jarigen

16- tot 18-jarigen

18- tot 23-jarigen

2016

Noot. Halt-straffen alleen voor 12- tot 18-jarigen geïncludeerd.
Zie voor corresponderende cijfers bijlage 2, tabel B4.4.
Bron: AuraH/OBJD; CBS/WODC

4.4.2

Afzonderlijke afdoeningen

Niet alle afdoeningen worden even vaak opgelegd door zowel OM en ZM als bij minderjarigen en jongvolwassenen (zie tabel 4.1). Zo wordt door het OM bij minderjarigen in 2016 het vaakst gekozen voor een beleidssepot, gevolgd door een werkstraftransactie. In 2012 waren dit ook al de twee meest voorkomende OM-afdoeningen binnen deze leeftijdsgroep, maar toen was de hiërarchie nog omgedraaid – de
werkstraf transactie werd toen het meest opgelegd. Bij jongvolwassenen is ook de
beleidssepot één van de meest voorkomende afdoeningen in 2016, hoewel binnen
deze leeftijdsgroep de financiële strafbeschikking de nummer één OM–afdoening is.
Deze hiërarchie bestond voor jongvolwassenen ook al in 2012, hoewel de financiële
transactie toen de tweede plaats deelde met het beleidssepot.

80 | Cahier 2018-1

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Bij ZM-strafzaken tegen minderjarigen wordt de werkstraf het meest opgelegd gevolgd door de boete, dit geldt zowel in 2012 als in 2016. Door de jaren heen is er
vrijwel geen veranderde ontwikkeling in het aandeel individuele straffen. De meest
voorkomende straffen in 2012 zijn dit nog steeds in 2016. Ook blijven weinig voorkomende straffen in 2012 (bijv., PIJ-maatregel en leerstraf) weinig voorkomen in
2016.
Bij jongvolwassenen zien wij een gelijksoortige hiërarchie, want ook bij hen zijn de
werkstraf en de boete de twee ‘top’ afdoeningen in 2015 en daarvoor. De voorwaardelijke vrijheidsstraf en de onvoorwaardelijke vrijheidsstraf tot en met drie maanden
wordt relatief veel opgelegd in ZM-strafzaken tegen jongvolwassenen. Ook bij deze
leeftijdsgroep is de onderlinge verdeling van afdoeningen stabiel in de periode 2012
tot 2017.
Wanneer naar de afzonderlijke afdoeningen gekeken wordt, zien wij dat de meeste
OM- en ZM-afdoeningen de algehele dalende trend in strafzaken volgen. Echter, de
daling is niet voor iedere individuele afdoening even sterk en sommige afdoeningen
laten juist een stijgende ontwikkeling zien (zie tabel 4.1). Zo neemt het aantal OMafdoeningen tegen minderjarigen per 1.000 leeftijdsgenoten met 50% af in de
periode 2012 tot 2017, maar kan deze daling vooral toegeschreven worden aan het
sterk dalende aantal transacties (zowel financieel, werk- en leerstraf) en overige
afdoeningen – al deze afdoeningen komen ongeveer 70% minder voor in 2016 ten
opzichte van 2012. Beleidssepots dalen daarentegen met ‘maar’ ongeveer 10% en
laten financiële strafbeschikkingen bijna een verdubbeling zien. Bij 12- tot 16-jarigen en 16- tot 18-jarigen afzonderlijk zijn soortgelijke trends te zien. De ZM-afdoeningen tegen minderjarigen spiegelen meer alle individuele afdoeningen de
algemene trend van ruim een halvering – de afname per individuele afdoening valt
ongeveer tussen de 40% en 60% minder opleggingen. Ook hier volgen 12- tot 16jarigen en 16- tot 18-jarigen de algemene trend.
Bij OM-afdoeningen tegen jongvolwassenen per 1.000 leeftijdsgenoten zien we ook
verschillende trends per afdoening in de periode 2012 tot 2017. Transacties (zowel
financieel, werk- als leerstraf) dalen met ongeveer 60-85% minder opleggingen veel
sterker dan de algemene trend van een kwart minder opleggingen. De overige afdoeningen dalen iets sterker met ruim 35% en financiële strafbeschikkingen minder
sterk met ruim 15% minder opleggingen. Het aantal beleidssepots stijgt daarentegen met 15% en het aantal opgelegde werkstrafbeschikkingen verdubbelt bijna.
Voor de ZM-afdoeningen tegen jongvolwassenen volgen een drietal afdoeningen de
algemene trend van ongeveer 30% minder opleggingen – voorwaardelijke vrijheidsstraffen, werkstraffen en boetes. Het aantal opgelegde korte onvoorwaardelijke
vrijheidsstraffen stabiliseert in de periode 2012 tot 2017, terwijl het aantal langere
onvoorwaardelijke vrijheidsstraffen juist halveert. Afsluitend groeit het aantal opgelegde leerstraffen, GBM’en en PIJ-maatregels (sterk). Echter, gezien de (zeer)
lage absolute aantallen moet deze groei voorzichtig geïnterpreteerd worden. Een
stijging van enkele opleggingen per jaar naar enkele tientallen opleggingen per jaar
is procentueel groot, maar hoeft niet noodzakelijk een relevante verandering te zijn.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2018-1 | 81

Box 4.1

Toepassing 77b Sr. bij 16- tot 18-jarigen en toepassing 77c Sr.
bij 18- tot 23-jarigen

In april 2014 is het zogeheten adolescentenstrafrecht (ASR) ingevoerd in Nederland.
Een belangrijk doel van het ASR is betreft de flexibele inzet van het sanctiestelsel
rond de leeftijd van 18 jaar, waaronder de toepassing van het jeugdstrafrecht bij
jongvolwassenen en het volwassenenstrafrecht bij minderjarigen. Eén van de centrale veranderingen van het ASR is dat de toepassing van het jeugdstrafrecht is
uitgebreid tot de leeftijd van 23 jaar. In deze box bekijken wij de toepassing van het
jeugdstrafrecht bij jongvolwassenen in eerste aanleg. Daarnaast bekijken wij ook de
toepassing van het volwassenenstrafrecht bij 16- tot 18-jarigen.
Voorafgaand aan de invoering van het ASR wordt in 2012 en 2013 bij 1-2% van de
strafzaken tegen 18- tot 21-jarigen het jeugdstrafrecht toegepast (zie figuur 4.9).
In het jaar van invoering van het ASR neemt dit percentage toe tot 4% en stijgt in
2015 en 2016 verder tot boven de 7%. De toepassing van het jeugdstrafrecht bij
21- tot 23-jarigen ligt beduidend lager. In 2014 betreft deze toepassing ongeveer
driekwart procent van de strafzaken en in de jaren erna stijgt dit tot ongeveer 1%
van de zaken. Voor de gehele groep 18- tot 23-jarigen neemt de toepassing van het
jeugdstrafrecht toe in 2014 tot 2017 – van 3% in 2014 naar 5% in 2016. Het lijkt er
wel op dat de relatief sterke initiële stijging in 2016 al afvlakt.
De toepassing van het volwassenenstrafrecht bij 16- tot 18-jarigen komt in de
meeste jaren niet boven de 1% uit, met als uitzondering 2014 – het jaar waarin het
adolescentenstrafrecht is ingevoerd – waar de toepassing op iets meer dan 2% ligt.
Na deze opleving zakt de toepassing echter in, waarbij deze in 2016 zelfs niet boven
de vijf absolute opleggingen uitkomt.
Figuur 4.9 Toepassing in eerste aanleg 77b Sv bij 16- tot 18-jarigen en
toepassing in eerste aanleg 77c Sv bij 18- tot 23-jarigen, in
percentages
8

6

4

2

0
2012

2013

2014

2015

2016

% strafzaken tegen 16- tot 18-jarigen met volwassenenstrafrecht
% strafzaken tegen 18- tot 23-jarigen met jeugdstrafrecht
% strafzaken tegen 18- tot 21-jarigen met jeugdstrafrecht
% strafzaken tegen 21- tot 23-jarigen met jeugdstrafrecht
Noot. Het driehoekje geeft aan dat het aantal strafzaken daar minder dan 5 betreft; voor percentages waarin 21- tot 23jarigen betrokken zijn is voor deze leeftijden in 2014 alleen gekeken naar strafzaken na de invoering van het ASR.
Zie voor corresponderende cijfers bijlage 2, tabel B4.5.
Bron: RACMIN; WODC

82 | Cahier 2018-1

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Als we kijken naar welke type afdoeningen het meest worden opgelegd bij jongvolwassenen voor wie gekozen is het jeugdstrafrecht toe te passen, dan is de verdeling
naar type afdoening niet stabiel in de jaren 2012 tot 2017 (zie figuur 4.10). In 2012
en 2013 is 75% van de afdoeningen een vrijheidsbenemende straf of maatregel,
dan wel voorwaardelijk of onvoorwaardelijk. Een kwart van de afdoeningen betreft
een werkstraf of andere afdoening (bijv., leerstraf of boete). Na de invoering van
het ASR in 2014 neemt het aandeel van de werkstraf toe naar ongeveer 30-40%,
terwijl het aandeel van vrijheidsbenemende straffen en maatregelen inkrimpt naar
55-60%. Het aandeel overige afdoeningen blijft relatief stabiel. Dat gezegd hebbende, de ‘zwaardere’ straffen blijven de meest opgelegde afdoening binnen het jeugdstrafrecht tegen jongvolwassenen.
Figuur 4.10 Verdeling afdoeningen binnen het jeugdstrafrecht bij
jongvolwassenen
100%

80%

60%

40%

20%

0%
2012

2013

2014

2015

2016

Noot. Onder jongvolwassenen vallen 18- tot 21-jarigen tot april 2014 en 18- tot 23-jarigen vanaf april 2014.
Zie voor corresponderende cijfers bijlage 2, tabel B4.6.
Bron: RACMIN; WODC

4.5

Tot slot

Het aantal personen dat wordt gestraft door Halt en de afdoeningen die worden
opgelegd door het OM of de ZM neemt af in de periode 2012 tot 2017 voor zowel
minderjarigen als jongvolwassenen. Maar deze dalende trend is niet voor iedere
organisatie of voor beide leeftijdsgroepen even sterk. Het aantal minderjarige Haltgestraften neemt het minst sterk af – in 2016 zijn er ruim 10% minder jongeren die
een Halt-straf kregen ten opzichte van 2012. Daarnaast halveert ongeveer het aantal opgelegde OM- en ZM-afdoeningen tegen minderjarigen, terwijl het aantal opgelegde OM- en ZM-afdoeningen tegen jongvolwassenen met ongeveer 25-30%
afneemt.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2018-1 | 83

Wanneer de individuele trends samengenomen worden (Halt, OM en ZM), dan
neemt het aantal afdoeningen tegen minderjarigen af met ongeveer 40% in de periode 2012 tot 2017. Het relatief stabiele aantal Halt-gestraften en de sterke daling
van OM- (en ZM-)afdoeningen in de periode 2012 tot 2017 zouden deels voort
kunnen komen uit de invoering van Halt+, welke stimuleert dat het OM, naast de
politie, minderjarige verdachten doorstuurt naar Halt. Om een beter beeld te krijgen
van de dalende jeugdcriminaliteit is het dus van belang om verder te kijken dan
louter veroordelingsgegevens.
De hierboven beschreven ontwikkelingen van steeds minder afdoeningen door de
jaren heen, wat impliceert dat de geregistreerde jeugdcriminaliteit afneemt, spiegelen de ontwikkelingen in jeugdcriminaliteit in de hoofdstukken 2 en 3. Daar wordt
ook een constatering van afnemende jeugdcriminaliteit gedaan, omdat het aantal
jeugdige verdachten en strafrechtelijke daders afneemt in dezelfde periode.
De transactie die het OM kan aanbieden zou met de invoering van de strafbeschikking vrijwel geheel vervangen worden door deze nieuw straf (Van der Leij, 2013).
Echter, deze twee vormen van afdoening worden in de periode 2012 tot 2017 nog
steeds naast elkaar opgelegd, iets wat in MJC 2015 ook al wat werd geconstateerd
(Van der Laan & Goudriaan, 2016). Het aantal transacties neemt wel sterk af in
deze periode, terwijl de financiële strafbeschikking en werkstrafbeschikking een
meer stabiele of groeiende trend laten zien in beide leeftijdsgroepen. Hoewel er
dus nog geen sprake is van volledige ‘vervanging’ van de transactie door de strafbeschikking, zal dit wellicht niet lang meer duren als de geobserveerde trends
blijven aanhouden.
De gedragsbeïnvloedende maatregel (GBM) is in 2008 ingevoerd als ‘tussenoptie’
tussen lichte en zware afdoeningen (Kamerstukken II 2005/06, 30 332, nr. 3).
Echter, snel na invoering van de GBM werd al duidelijk dat deze erg weinig werd
opgelegd en de huidige monitor laat zien dat deze situatie niet is veranderd – bij
minderjarigen wordt hij minder dan 100 keer per jaar opgelegd en bij jongvolwassenen zelfs bijna helemaal niet. Er zijn vooralsnog geen aanwijzingen dat de GBM
bijdraagt aan het terugdringen van recidive onder jongeren (Verweij, Tollenaar,
Wartna & Weijters, 2017).
In de vroege evaluatie van het adolescentenstrafrecht (ASR; Van der Laan et al.,
2016) werd geconstateerd dat de toepassing van het jeugdstrafrecht bij 18- tot 23jarigen sinds de invoering van het ASR in 2014 van minder dan een procent omhoog
schoot naar meer dan 4% in het eerste semester van 2015. In de huidige monitor
zien wij dat dit percentage in 2016 naar bijna 5% doorgroeit. Hoewel er dus nog wel
sprake is van groei, neemt de sterkte van deze groei wel af – de meeste winst is al
behaald in 2014, het jaar waarin het ASR werd ingevoerd. Door strafzaken tegen
18- tot 21-jarigen en 21- tot 23-jarigen uit te splitsen wordt ook duidelijk dat de
toename van de toepassing van het jeugdstrafrecht bij jongvolwassenen hem vooral
zit in de toepassing bij 18- tot 21-jarigen en niet zozeer bij 21- tot 23-jarigen. De
toepassing van het jeugdstrafrecht onder 18- tot 21-jarigen is zeven keer zo groot
als bij de oudere jongvolwassenen (respectievelijk, 7% versus 1% in 2016). Hoewel
met de invoering van het ASR sprake is van een uitbreiding van de leeftijd waar het
jeugdstrafrecht toegepast kan worden, lijkt van deze uitbreiding in de praktijk relatief weinig gebruikgemaakt te worden.

84 | Cahier 2018-1

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Literatuur
Barendregt, C.S., Beerthuizen, M.G.C.J., Vink, M., Leertouwer, E., & Laan, A.M. van
der (2016). Identificatie van 18- tot 23-jarigen die volgens het jeugdstrafrecht
zijn berecht: Een pilot naar de toepassing van artikel 77c Sr. Den Haag: WODC.
Cahier 2016-10.
Laan, A.M. van der, Beerthuizen, M.G.C.J., Barendregt, C.S., & Beijersbergen, K.
(2016). Adolescentenstrafrecht: Beleidstheorie en eerste empirische bevindingen.
Den Haag: Boom criminologie. Onderzoek en beleid 317.
Laan, A.M. van der, & Goudriaan, H. (2016). Monitor Jeugdcriminaliteit. Ontwikkelingen in de jeugdcriminaliteit 1997 tot 2015. Den Haag: WODC/CBS. Cahier
2016-1.
Leij, J.B.J. van der (2013). Het Nederlandse strafrechtssysteem. In S.N. Kalidien, &
N.E. de Heer-de Lange (red.), Criminaliteit en Rechtshandhaving 2012: Ontwikkelingen en samenhangen. Den Haag: Boom Lemma. Justitie in statistiek 2.
Verweij, S., Tollenaar, N., Wartna, B.S.J., & Weijters, G. (2017). Recidive tijdens
en na de GBM: Vergelijkend recidiveonderzoek naar het effect van de gedragbeïnvloedende maatregel uitgevoerd in de periode 2008-2013. Den Haag: WODC.
Cahier 2017-11.
Wartna, B.S.J., Blom, M., & Tollenaar, N. (2011). De WODC-Recidivemonitor: 4e,
herzien versie. Den Haag: WODC. Memorandum 2011-3.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2018-1 | 85

Monitor Jeugdcriminaliteit 2017 | 17 januari 2018

5

Hot spots en jeugdige groepsplegers

Bart Sleutjes (CBS) en Marinus Beerthuizen (WODC)
Belangrijkste bevindingen
In 2015 waren er landelijk 60.360 incidenten geregistreerd door de politie, waarbij
ten minste één 12- tot 23-jarige als verdachte bij betrokken was. In 2011 waren dit
er nog 81.730 – een daling van ongeveer 25% in het aantal incidenten van jeugdcriminaliteit. Ook wanneer specifiek gekeken wordt naar jeugdige groepsplegers, is
een daling in de jeugdcriminaliteit te zien. Echter, deze landelijke daling is op lokaal
niveau niet overal in dezelfde mate terug te vinden voor de periode 2011 tot 2016.
Zo zijn in de buurten die in 2011 als hot spots gezien kunnen worden, ten opzichte
van de landelijke trend, sterkere dalingen in jeugdcriminaliteit geregistreerd met
ongeveer 30-40% minder incidenten. In de hot spots van 2015 zijn daarentegen
minder sterke dalingen geregistreerd, met ongeveer 15% minder incidenten of zelfs
geen daling. Er is op lokaal niveau dus grote diversiteit in de mate waarin de geregistreerde jeugdcriminaliteit is afgenomen en in sommige buurten is zelfs geen
sprake van een daling.

5.1

Inleiding

Dit hoofdstuk heeft twee doelen. Ten eerste wordt de ontwikkeling van jeugdcriminaliteit op buurtniveau beschreven aan de hand van het aantal door de politie
geregistreerde incidenten waarbij jeugdige verdachten in de leeftijd van 12 tot 23
jaar bij betrokken waren. Ten tweede worden ontwikkelingen onderzocht in het
aantal geregistreerde jeugdige verdachten die in groepsverband delicten plegen.
Er wordt hier enkel ingegaan op de kortetermijnontwikkelingen in de jaren 2011
tot 2016.
In reacties op de Monitor Jeugdcriminaliteit 2015 kwam naar voren dat experts uit
zowel de praktijk als de wetenschap zich niet altijd konden vinden in de geconstateerde daling van jeugdcriminaliteit op basis van registratiegegevens, welke voornamelijk betrekking had op het landelijk beeld (Van Ham & Ferwerda, 2016). De
opmerking was dat in specifieke (probleem)buurten of binnen hardnekkig criminele
groepen jongeren de criminaliteit helemaal niet zou dalen. Op lokaal niveau zou een
daling in jeugdcriminaliteit niet overal te merken zijn.
Bovenstaande observatie is niet onwaarschijnlijk, aangezien meerdere studies hebben aangetoond dat criminaliteit zich vaak concentreert op specifieke plaatsen, die
ook wel hot spots genoemd worden. Dit in tegenstelling tot cold spots, waar veel
minder of zelfs helemaal geen criminaliteit plaatsvindt. Omdat er ook aanwijzingen
zijn dat hot spots afwijken van cold spots (bijv., meer sociale discohesie), is het niet
onaannemelijk dat trends binnen deze hot spots dan ook afwijken van meer landelijke beelden. Immers, veranderingen in factoren die de jeugdcriminaliteit stimuleren of drukken, hoeven niet overal aanwezig te zijn of voor iedereen geldig te zijn
(zie bijv. ook, Van der Laan, Rokven, Weijters & Beerthuizen, 2018).

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2018-1 | 87

Eerder onderzoek naar hot spots
Eén van de eerste onderzoeken naar hot spots was een onderzoek in Amerika,
waaruit bleek dat de helft van alle telefoongesprekken met de politie voortkwamen
uit slechts 3% van alle adressen in de stad Minneapolis (Sherman, Gartin & Buerger,
1989). Ander onderzoek vond in de stad Seattle vergelijkbare resultaten, waar de
helft van alle geregistreerde criminaliteitsincidenten in 4% van de straten bleek te
zijn (Weisburd, Bushway, Lum & Yang, 2004). Daarnaast bleek dat deze concentratie door de tijd heen stabiel was, de meeste hot spots bleven hot spots. Andere
studies, waaronder ook in Nederland en in andere landen dan de Verenigde Staten,
laten vergelijkbare resultaten zien (bijv., Steenbeeck & Weisburd, 2016).
Bij bovengenoemd en soortgelijke onderzoeken ligt de nadruk vaak op criminaliteit
door volwassenen of is het onderscheid tussen volwassenen en jeugdigen niet duidelijk gemaakt. Bij vroege studies naar de geografie van (jeugd)criminaliteit is weinig tot geen aandacht geweest voor concentratie op geografisch microniveau. De
routine activity theory (RAT; Cohen & Felson, 1979) wordt in dit type onderzoek
vaak als theoretisch raamwerk toegepast. De theorie stelt dat criminaliteit, waaronder jeugdcriminaliteit ook impliciet valt, vooral zal plaatsvinden op plekken waar
een combinatie van geschikte doelwitten en gemotiveerde daders aanwezig zijn,
terwijl capabele beschermers juist afwezig zijn. Voor daders zijn dit vaak plaatsen
die zij dagelijks bezoeken en waarmee zij dus ook bekend zijn. Voor jeugdigen is
het aantal van dergelijke plaatsen doorgaans relatief beperkt, waardoor op RAT een
sterke concentratie van jeugdcriminaliteit verwacht mag worden (Weisburd, Morris
& Groff, 2009).
Een eerste context/geografische studie waarbij op microniveau specifiek naar jeugdcriminaliteit gekeken is, betreft onderzoek van Weisburd en collega’s (2009). In
deze studie werd onderzocht in hoeverre geregistreerde jeugdcriminaliteit plaatsvindt in hot spots, waarbij het meetniveau straatblokken betreft. De resultaten
waren vergelijkbaar met die van onderzoek naar volwassenencriminaliteit. In minder
dan 1% van de straten vond de helft van alle jeugdcriminaliteit plaats en in minder
dan 5% van de straatblokken alle jeugdcriminaliteit. Dit patroon was relatief stabiel
over een periode van veertien jaar en de hot spots vertoonde grote overlap met
locaties waar veel jongeren tijd doorbrengen (zogeheten activity spaces).
In onderzoek van Steenbeek en Weisburd (2016) werd de concentratie van algemene criminaliteit bekeken binnen de Nederlandse context, namelijk in Den Haag.
In het onderzoek werden verschillende niveaus gehanteerd: wijken, buurten en
straatsegmenten. De resultaten toonden aan dat 100% van de criminaliteit plaatsvond in 100% van de wijken en in 99% van de buurten, maar in slechts 52% van
de straatsegmenten. Kortom, de helft van alle straten kende geen geregistreerde
criminaliteit, hoewel op een hoger niveau vrijwel alle buurten en wijken ten minste
één delict ondervonden. Daarnaast bleven deze percentages stabiel voor de observatieperiode 2001 tot en met 2009. Verder vond de helft van alle criminaliteit plaats
in slechts 20% van de wijken en buurten en in 7% van alle straatsegmenten. Ook
deze concentratie bleef stabiel door de jaren heen.
Een ander opmerkelijk resultaat was dat de straatsegmenten zelf over de tijd heen
een steeds belangrijkere statistische voorspeller werden van criminaliteit (ten opzichte van de wijk of buurt). Dit zou erop kunnen wijzen dat een geïsoleerde daling
van criminaliteit in specifieke straatsegmenten zorgt voor een verhoogde concentratie van criminaliteit in andere straatsegmenten, indien in deze straten de criminaliteit niet of minder sterk daalt. Deze bevinding, hoewel een andere tijdsperiode
betreffend, ondersteunt de observatie die eerder gemaakt werd over dat een daling
in jeugdcriminaliteit niet overal merkbaar zou hoeven zijn (Van Ham & Ferwerda,
2016).

88 | Cahier 2018-1

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Monitor Jeugdcriminaliteit 2017 | 17 januari 2018

Huidig onderzoek
Het huidige hoofdstuk beschrijft of de landelijk geconstateerde daling in jeugdcriminaliteit (Van der Laan & Goudriaan, 2016; en zie ook andere hoofdstukken horend
bij de MJC 2017) ook gevonden wordt in de zogeheten hot spots van de Nederlandse jeugdcriminaliteit. Daarnaast zal gekeken worden of deze daling gevonden kan
worden bij jongeren die herhaaldelijk in groepsverband delicten plegen.
Hoewel er landelijk en op Europees niveau veel aandacht is voor jeugdbendes (zie
bijv., Leerdam, 2017, en het Eurogang project) biedt de huidige data geen mogelijkheid criminele groepen te identificeren. Bijvoorbeeld, een belangrijk kenmerk van
een jeugdbende is dat jongeren zich ook als zodanig identificeren. Dergelijke informatie is niet in registratiesystemen te vinden. Daarbij komt dat de omschrijvingen
van wat een criminele jeugdgroep is, in de tijd regelmatig verandert wat onderzoek
naar ontwikkelingen over de tijd bemoeilijkt. Wij richten ons daarom op jongeren
die herhaaldelijk in groepsverband met andere jongeren delicten plegen, zogenoemde jeugdige groepsplegers.

5.2

Methode

Bron
Dit hoofdstuk maakt gebruik van de Basisvoorziening Handhaving (BVH) welke
gecombineerd is met het Stelsel van Sociaal Statische Bestanden (SSB) van het
CBS31. De politiedata bevat gegevens van alle geregistreerde aanhoudingen en
incidenten en verdachten, waaronder de pleegdatum van het incident, aard van het
incident, betrokken verdachten en de locatie van incident – het adres en de daarbij
horende buurt (volgens het CBS). Er wordt gekeken naar de jaren 2011 tot 2016
voor hot spots en de jaren 2010 tot 2016 voor de jeugdige groepsplegers. Deze
laatst observatieperiode wijkt af, omdat er telkens gekeken wordt naar periodes van
twee opeenvolgende jaren (zie definitie van jeugdige groepspleger). Informatie over
de incidentlocatie, waarbij de in BVH beschikbare adresinformatie is omgezet naar
CBS-buurten, is op het moment van het schrijven van dit hoofdstuk beschikbaar tot
2016.
Leeftijdsbepaling
De incidenten die hier worden onderzocht hebben alleen betrekking op incidenten
waar ten minste één jeugdige verdachte bij betrokken was (d.w.z., in de leeftijd van
12 tot 23 jaar). Minderjarigen (12- tot 18-jarigen en jongvolwassenen (18- tot 23jarigen) worden niet apart onderscheiden. Het gaat hier om de pleegleeftijd ten tijde
van het incident.
Definitie van hot spots
In eerste instantie wordt gekeken naar de jeugdcriminaliteit in de vorm van aantal
geregistreerde incidenten als geheel voor Nederland. Voor het bepalen van hot spots
worden de incidenten gesommeerd per CBS buurt. Dit zijn administratieve eenheden
waarvan de grenzen zijn vastgelegd door gemeenten en deels kunnen samenvallen
met natuurlijke grenzen, hoofdwegen en spoorverbindingen. In 2015 telde Nederland ruim 12.000 dergelijke buurten. Het inwoneraantal en oppervlakte van deze
buurten verschillen sterk. In stedelijke gebieden is de oppervlakte per buurt kleiner
met een hogere bevolkingsdichtheid, dan in landelijke gebieden. Om deze reden is
het aantal incidenten ook afgezet tegen het inwoneraantal, om zo te corrigeren voor

31

www.cbs.nl/nl-nl/onze-diensten/methoden/onderzoeksomschrijvingen/korte-onderzoeksbeschrijvingen/stelselvan-sociaal-statistische-bestanden--ssb--.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2018-1 | 89

het feit dat meer inwoners logischerwijs ook voor meer incidenten kunnen zorgen.
Vervolgens zijn de buurten geordend naar het aantal incidenten per inwoner en is
gekeken naar, respectievelijk, de top-1%, top-5%, top-10% en top-20% buurten
met meest jeugdincidenten per inwoner. Wij zullen in de rest van dit hoofdstuk naar
deze buurten verwijzen als de 1-5-10-20% hot spots. Dit is afzonderlijk gedaan voor
het jaar 2011 en het jaar 2015. Ook wordt gekeken naar de buurten die in beide
jaren hot spots waren.
Definitie van jeugdige groepspleger
Het operationaliseren van de jeugdige groepspleger gebeurt in twee stappen. Ten
eerste is bepaald of een geregistreerd incident een jeugdig groepsincident was,
welke in dit hoofdstuk geoperationaliseerd is als zijnde een incident waar ten minste
drie jeugdige verdachten bij betrokken zijn. Het kan zijn dat er in werkelijkheid
meer (of minder) personen bij betrokken waren en we moeten dan ook spreken van
geregistreerd samenplegen. Ten tweede is gekeken per verdachte of hij of zij bij ten
minste twee jeugdige groepsincidenten betrokken was in een periode van twee jaar.
In tegenstelling tot de hot spots wordt er telkens gerapporteerd over twee opeenvolgende peiljaren, in plaats van één peiljaar (d.w.z., de meetpunten zijn 20102011, 2012-2013 en 2014-2015). Dit omdat de periode waarin incidenten plaats
kunnen vinden twee jaar betreft.

5.3

Hot spots

In het vergelijken van criminaliteitsniveaus in hot spots over de tijd heen kijken we
naar de buurten die in 2011 en/of in 2015 tot de hot spots van jeugdcriminaliteit
behoorden. Deze ontwikkelingen worden dan afgezet tegen de landelijke trend.
Tabel 5.1

Aantallen incidenten jeugdcriminaliteit binnen hot spots uit
2011 en 2015

Hot spots

Absoluut
2011

2015

81.730

60.360

Percentage

Relatief

Index absoluut

Index relatief

(t.o.v. landelijk)

(per inwoner)

(index = 2011)

(index = 2011)

2011

2011

2015

2015

2015

100%

0,005

0,004

74

73

2015

Landelijk
100%

2011
1%

2.590

1.650

3%

3%

0,380

0,242

64

64

5%

20.230

12.490

25%

21%

0,064

0,039

62

62

10%

31.130

18.680

38%

31%

0,034

0,021

60

60

20%

51.280

30.360

63%

50%

0,018

0,010

59

59

2015
1%

1.900

1.970

2%

3%

0,281

0,291

104

104

5%

15.940

13.770

20%

23%

0,059

0,051

86

86

10%

24.960

21.080

31%

35%

0,033

0,028

84

84

20%

41.200

35.110

50%

58%

0,014

0,012

85

85

2011 en 2015
1%

1.680

1.390

2%

2%

0,420

0,348

83

83

5%

15.200

10.690

19%

18%

0,079

0,055

70

70

10%

23.930

16.660

29%

28%

0,044

0,031

70

70

20%

38.130

26.460

47%

44%

0,020

0,014

69

69

Bron: BVH/SSB; CBS

90 | Cahier 2018-1

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Monitor Jeugdcriminaliteit 2017 | 17 januari 2018

Figuur 5.1 Visuele weergave jeugdcriminaliteit in absolute aantallen
incidenten in 2015, naar buurten

Bron: BVH/SSB; CBS

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2018-1 | 91

Figuur 5.2 Visuele weergave jeugdcriminaliteit in aantallen incidenten per
inwoner in 2015, naar buurten

Bron: BVH/SSB; CBS

In 2011 waren er in Nederland 81.730 incidenten van jeugdcriminaliteit geregistreerd door de politie, terwijl dit in 2015 is gedaald tot 60.360. Het gaat om een
daling van ongeveer een kwart minder incidenten. Dat jeugdcriminaliteit zich clustert in een beperkt aantal gebieden wordt duidelijk in figuren 5.1 en 5.2, waar de
landelijke situatie in 2015 in absolute aantallen jeugdincidenten en in relatieve
aantallen jeugdincidenten per inwoner zijn weergegeven. Het aantal roze- en rood-

92 | Cahier 2018-1

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Monitor Jeugdcriminaliteit 2017 | 17 januari 2018

gekleurde gebieden, welke buurten met relatief hogere jeugdcriminaliteit weergeven, is beperkt. Wanneer wij ons alleen richten op de ontwikkelingen binnen de hot
spots uit 2011, dan zien we de landelijke daling grotendeels terug (zie tabel 5.1).
Dit geldt ook als we terugkijken naar de situatie in 2011 binnen de hot spots uit
2015. Echter, de daling is niet in alle buurten even sterk.
De absolute afname binnen de hot spots uit 2011 is met ongeveer 35-40% sterker
dan de landelijke afname in de periode 2011 tot 2016. Maar als we terugkijken, dan
is binnen de hot spots van 2015 een absolute daling alleen te vinden bij de 5-1020% hot spots binnen dezelfde periode. Deze daling is ook nog eens minder sterk
dan de landelijke daling met een afname van ongeveer 15%. Binnen de 1% hot
spots van 2015 is zelfs geen daling te zien in 2015 ten opzichte van 2011.
In de hot spots van 2011 is dus een sterkere daling te zien dan in het landelijk beeld
voor de periode 2011 tot 2016, maar in de hot spots van 2015 is de daling minder
sterk of zelfs niet aanwezig voor deze periode. Ook zien wij in de hot spots van
2011 de concentratie van incidenten teruglopen, terwijl bij de hot spots van 2015
juist de concentratie oploopt.
Hoewel er gesteld kan worden dat binnen de hot spots van Nederland de jeugdcriminaliteit is afgenomen, hebben zich er wel verschuivingen voorgedaan welke
buurten tot hot spots gerekend kunnen worden. Van de 1% hot spots in 2011 is in
2015 nog 52% van deze buurten een 1% hot spot in 2015. Met andere woorden,
voor de helft van deze buurten was de daling in criminaliteit sterker dan het landelijk beeld, waardoor zij niet langer tot de hot spots van Nederland behoorden (hoewel zij nog wel als 5-10-20% hot spot konden voorkomen). Van de 5-10-20% hot
spots in 2011 waren, respectievelijk, 54%, 38% en 30% nog een gelijke hot spot in
2015. Kortom, is er sprake van een relatief sterke transitie van hot spot naar cold
spot en andersom.
Wanneer gekeken wordt naar buurten die zowel in 2011 en 2015 hot spots waren,
dan is de daling met ongeveer 20-30% dichter in de buurt van de landelijke trend.
Echter, hier is ook in de 1% hot spots een zwakkere daling te zien dan het landelijk
beeld. Wanneer rekening gehouden wordt met het aantal inwoners in een buurt, dan
zijn de ontwikkelingen in absolute en relatieve aantallen incidenten gelijk voor alle
hot spots. De concentratie van jeugdcriminaliteit is hier stabiel over de tijd.
Opgemerkt moet worden dat deze persistente hot spots niet louter een stedelijk
fenomeen zijn. Bijvoorbeeld, in de persistente 5% en 10% hot spots kan, volgens
CBS-richtlijnen, ongeveer 45% van de buurten gerekend worden tot een niet-stedelijke of licht-stedelijke omgeving. In de top 1%-buurten ligt het percentage niet- of
licht stedelijk met minder dan 40% iets lager.

5.4

Jeugdige groepsplegers

In tabel 5.2 zijn de aantallen jeugdige groepsplegers voor de peiljaren 2010-11,
2012-13 en 2014-15 weergegeven. In de politieregistraties zijn in Nederland in
2014-15 iets minder dan 5.000 jeugdige groepsplegers geregistreerd, namelijk
4.730. Dit komt neer op 2,1 groepspleger per 1.000 12- tot 23-jarigen. In 2010-11
waren dit nog 3,8 jeugdige groepsplegers per 1.000 12- tot 23-jarigen. Dit betekent
bijna een halvering van het aantal absolute en relatieve jeugdige groepsplegers in
de periode 2010 tot 2016. Jaarlijks maken jeugdige groepsplegers, volgens onze
definitie, ongeveer 5% uit van alle geregistreerde jeugdige verdachten. Ook wanneer uitgesplitst wordt naar groepsplegers van gewelds-, vermogens- en vernie-

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2018-1 | 93

lingsdelicten zien wij deze daling terug, hoewel voor gewelds- en vernielingsplegers
de daling sterker is dan voor groepsplegers van vermogensdelicten.
De geregistreerde jeugdige groepsplegers zijn voornamelijk mannen. In alle observatiejaren is dit percentage ruim 90%. Ze zijn gemiddeld rond de 17 jaar oud en
een aanzienlijk gedeelte heeft een migratieachtergrond. Zo is in 2010-11 bijna 50%
van de jeugdige groepsplegers van niet-Nederlandse herkomst en neemt dit percentage in 2012-13 en 2014-15 toe tot, respectievelijk, 53% en 56%.
Tabel 5.2

Aantal jeugdige groepsplegers in 2011 en 2015
Absoluut
’10-’11

’12-’13

’14-’15

Relatief

Index relatief

Index absoluut

(per 1.000 jeugdigen)

(’10-’11=100)

(’10-’11=100)

’14-’15

’14-’15

’10-’11

’12-’13

’14-’15

Totaal

8.450

6.310

4.730

3,8

2,8

2,1

56

55

Geweld

1.110

850

560

0,5

0,4

0,3

50

50

Vermogen

3.850

3.090

2.340

1,7

1,4

1,0

61

61

Vernieling

2.980

1.990

1.540

1,3

0,9

0,7

52

51

Bron: BVH/SSB; CBS

5.5

Tot slot

Het aantal door de politie geregistreerde incidenten betreffende jeugdcriminaliteit
(d.w.z., incidenten, waar op zijn minst één 12- tot 23-jarige als verdachte bij betrokken was) is afgenomen in de periode 2011 tot 2016. In 2011 zijn meer dan
80.000 incidenten geregistreerd, in 2015 zijn dit er iets meer dan 60.000. Gecorrigeerd voor verandering in de leeftijdssamenstelling van de Nederlandse bevolking
gaat het om een daling van een kwart minder geregistreerde incidenten. Wanneer
gekeken wordt naar jeugdige groepsplegers zien wij een daling van bijna 45% in de
aantallen personen binnen deze specifieke dadergroep in de periode 2011 tot 2016.
Deze dalingen zijn conform aan andere eerdere bevindingen (bijv., Van der Laan &
Goudriaan, 2016) en andere hoofdstukken van de MJC 2017, waar een algehele
daling in de jeugdcriminaliteit gevonden is. Dat gezegd hebbende, deze daling in
geregistreerde jeugdcriminaliteitsincidenten is op lokaal niveau niet overal even
sterk terug te vinden en is in een enkel geval zelfs afwezig. Deze constatering nuanceert de algehele daling en is in lijn met reacties van experts op de vorige MJC (Van
Ham & Ferwerda, 2016).
Wanneer buurten worden ingedeeld naar hot spots, dan blijkt er overwegend wel
een daling te zijn binnen de hot spots, maar de sterkte van de daling is afhankelijk
van het moment van de observatie. In buurten die in 2011 tot hot spots gerekend
kunnen worden is de daling in incidenten in de jaren 2011 naar 2015 sterker dan
het landelijk gemiddelde. In buurten die in 2015 tot hot spots gerekend kunnen
worden is de daling in incidenten in deze jaren juist minder sterk dan de landelijke
trend. In 1% hot spots van 2015 is zelfs helemaal geen daling merkbaar van de
jeugdcriminaliteit. Kortom, er is op lokaal niveau best wel wat verschil in de mate
waarin de criminaliteit afneemt. De geluiden dat niet iedereen overal de landelijk
geconstateerde daling in jeugdcriminaliteit even sterk terug ziet of voelt worden
hiermee gesteund door politiestatistieken.
Het is voor het eerst dat voor heel Nederland de geografische concentratie van
geregistreerde jeugdcriminaliteit is onderzocht. Een vraag die vooralsnog onbeant-

94 | Cahier 2018-1

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Monitor Jeugdcriminaliteit 2017 | 17 januari 2018

woord blijft is om wat voor buurten gaat het dan, deze hot spots waar de jeugdcriminaliteit minder sterk afneemt of zelfs gelijk blijft? We weten al dat het niet noodzakelijk een stedelijk fenomeen is, aangezien bijna de helft van de buurten als licht
stedelijke omgevingen of zelfs landelijke omgevingen beschreven kunnen worden.
Vervolgonderzoek is wenselijk om hier meer informatie over te verkrijgen. Gaat het,
bijvoorbeeld, voornamelijk om sociaaleconomisch zwakkere buurten? Of is gericht
politieoptreden binnen buurten ook van invloed op de ontwikkelingen? En wat zijn
verklaringen voor de relatief sterke afwisseling van hot spot naar cold spot in Nederland? Immers, van de 20% hot spots in 2011 is maar liefst 70% in 2015 niet langer
een hot spot, contrasterend aan eerder onderzoeken die een relatieve stabiliteit
vonden van hot spots (bijv., Weisburd et al., 2004).
Als laatste moet een kanttekening geplaatst worden bij de lokalisatie van de geregistreerde jeugdcriminaliteit. Namelijk, incidenten hebben een geografisch kenmerk,
welke de basis vormt voor de statistieken in dit hoofdstuk, maar incidenten hebben
ook een temporeel kenmerk welke nu achterwege gelaten is. Hoge concentraties
van jeugdcriminaliteit op sommige plekken komen niet alleen door locatie, maar
ook door een combinatie van locatie en (niet-meteorologische) seizoensfactoren.
Bijvoorbeeld, de rode vlek op de landkaart in Flevoland betreft de gemeente Biddinghuizen (zie figuur 5.1), waar jaarlijks meerdere festivals georganiseerd worden
die vermoedelijk veel jongeren aantrekken. De hoge aantallen geregistreerde incidenten in Biddinghuizen hebben dan ook vooral te maken met incidenten op deze
festivals en niet zozeer of noodzakelijk met eventuele sterke criminaliteit onder de
lokale jeugd.

Literatuur
Bakker, B.F.M., Rooijen, J. van, & Toor, L. van (2014). The system of social
statistical datasets of Statistics Netherlands: An integral approach to the
production of register-based social statistics. Statistical Journal of the IAOS, 30,
411-424.
Cohen, L.E., & Felson, M. (1979). Social change and crime rate trends: A routine
activity approach. American Sociological Review, 44, 588-608.
Ham, T. van, & Ferwerda, H. (2016). Van cijfers naar interpretatie: Een duiding van
de kwantitatieve ontwikkelingen van de jeugdcriminaliteit. Arnhem: Bureau Beke.
Laan, A.M. van der, & Goudriaan, H. (2016). Monitor Jeugdcriminaliteit: Ontwikkelingen in de jeugdcriminaliteit 1997 tot 2015. Den Haag: WODC. Cahier 20161.
Laan, A.M. van der, Rokven, J.J., Weijters, G., & Beerthuizen, M.G.C.J. (2018). De
daling in jeugddelinquentie: Minder risico, meer bescherming? Tijdschrift voor
Criminologie, 60(1).
Sherman, L.W., Gartin, P.R., & Beurger, M.E. (1989). Hot spots of predatory crime:
Routine activities and the criminology of place. Criminology, 27(1), 27-55.
Steenbeeck, W., & Weisburd, D. (2016). Where the action is in crime? An examination of variability of crime across different spatial units in The Hague, 20012009. Journal of Quantitative Criminology, 32(3), 449-469.
Weisburd, D., Bushway, S., Lum, C., & Yang, S. (2004). Trajectories of crime at
places: A longitudinal study of street segments in the city of Seattle. Criminology,
42(2), 283-321.
Weisburd, D., Morris, N.A., & Groff, E.R. (2009). Hot spots of juvenile crime: A
longitudinal study of arrest incidents at street segments in Seattle, Washington.
Journal of Quantitative Criminology, 25, 443-467.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2018-1 | 95

Monitor Jeugdcriminaliteit 2017 | 17 januari 2018

6

Internationale ontwikkelingen in de
geregistreerde jeugdcriminaliteit

Josja Rokven, Marinus Beerthuizen en André van der Laan (WODC)
Belangrijkste bevindingen
In dit hoofdstuk zijn de ontwikkelingen in de geregistreerde jeugdcriminaliteit in
internationaal perspectief onderzocht. De trends in Nederland zijn vergeleken met
die in meerdere Nederland omringende Europese landen. De gegevens zijn afkomstig van UNODC en betreffen minderjarigen (12- tot 18-jarigen) en gaan over de
periode 2007 tot 2015.
De dalende trend in geregistreerde jeugdcriminaliteit doet zich niet alleen voor in
Nederland. Met uitzondering van het aantal jeugdige verdachten in Luxemburg, is
ook in de nabijgelegen Europese landen en de vier Europese regio’s (Noord-, Oost-,
Zuid- en West-Europa) het aantal jeugdige verdachten en veroordeelden van criminaliteit afgenomen.
Er zijn duidelijke verschillen in de sterkte van de daling. Wat daarbij in het bijzonder
opvalt, is dat, met uitzondering van het aantal jeugdige veroordeelden in Engeland,
de daling in geregistreerde jeugdcriminaliteit tussen 2007 en 2014 relatief het
sterkst is in Nederland. Er is een daling zichtbaar in de geregistreerde jeugdcriminaliteit in Nederland. Het aantal jeugdige verdachten daalde in deze periode met 59%
en het aantal jeugdige veroordeelden met 53%.De daling is relatief het minst sterk
in Zuid-Europa, waar het percentage jeugdige verdachten en veroordeelden met
respectievelijk 10% en 7% is afgenomen tussen 2007 en 2014.
Naast verschillen in sterkte, zijn er ook verschillen tussen Nederland en de andere
Europese landen in het verloop van de dalende trends. Zo is er in Nederland, België,
Duitsland en Oost-Europa sprake van een jaarlijkse afname in het aantal jeugdige
verdachten van criminaliteit, terwijl in de overige nabijgelegen landen en regio’s er
ook achtereenvolgende jaren zijn waarin het aantal jeugdige verdachten van criminaliteit stabiel blijft of zelfs stijgt.
Ook het aantal veroordeelde jongeren neemt, na een lichte stijging in 2008, in
Nederland jaarlijks af. Met uitzondering van Denemarken en Zuid-Europa, zien we
deze jaarlijkse afname ook terug in de andere Europese landen en regio’s.
Naast een beschrijving van de internationale trends in jeugdcriminaliteit, zijn in dit
hoofdstuk ook - voor zover de gegevens toereikend zijn - enkele mogelijke verklaringen verkend voor de internationale dalende trends. Aangezien de hoofddoelstelling van de MJC beschrijvend en niet verklarend van aard is, blijft het hier bij een
eerste verkenning.
Voor een vijftal macrofactoren zijn we nagegaan of deze in de tijd samenhangen
met ontwikkelingen in het aantal jeugdige verdachten van criminaliteit voor de
periode 2007-2014. Op basis van de multivariate tijdreeksanalyses vonden we dat
een toename van het aantal jongeren dat dagelijks gebruikmaakt van het internet
gepaard gaat met een afname in het aantal jongeren dat verdacht wordt van criminaliteit.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2018-1 | 97

6.1

Inleiding

Na een stijging sinds het begin van deze eeuw tot en met het piekjaar 2007, laat de
geregistreerde criminaliteit onder Nederlandse jongeren in de jaren daarna jaarlijks
een sterke afname zien. In bijna tien jaar tijd is het aantal minderjarige verdachten
en veroordeelden van criminaliteit met ruim de helft afgenomen (Van der Laan,
Beerthuizen & Goudriaan, 2017). De daling in geregistreerde jeugdcriminaliteit
beperkt zich niet alleen tot Nederland. Ook in andere landen is er een daling in de
jeugdcriminaliteit zichtbaar (Andersen, Anker & Andersen, 2016; Van der Laan et
al., 2017). In dit hoofdstuk gaan we dieper in op deze internationale ontwikkelingen
en vergelijken we Nederland met de nabijgelegen Europese landen België, Luxemburg, Duitsland, Frankrijk, Engeland, en Denemarken32. Daarnaast zullen de ontwikkeling in Nederland ook vergeleken worden met geaggregeerde ontwikkelingen
in Noord-, Oost-, Zuid- en West-Europa33 (UNODC, 2017). Jeugd heeft in dit hoofdstuk betrekking op minderjarigen in de leeftijd 12- tot 18 jaar, omdat in de verschillende landen enkel deze jeugdige leeftijdsgroep als aparte leeftijdscategorie wordt
onderscheiden in de criminaliteitscijfers.
Naast een beschrijving van de internationale trends in jeugdcriminaliteit, worden in
dit hoofdstuk ook - voor zover de gegevens toereikend zijn - enkele mogelijke verklaringen verkent voor de internationale dalende trends. Hiervoor zullen we eerst
op basis van de literatuur een (niet uitputtende) beschrijving geven van factoren die
een verklaring kunnen bieden voor deze veranderingen. Daarnaast wordt nagegaan
of er ook statistisch bewijs te vinden is voor enkele van deze verklaringen. Het blijft
hier bij een eerste verkenning aangezien de hoofddoelstelling van de MJC beschrijvend en niet verklarend van aard is. Daarbij komt dat er in andere landen unieke
ontwikkelingen zijn in beleid en rechtshandhavingsstrategieën welke niet op internationaal vergelijkbare wijze (kunnen) worden geregistreerd.
De onderzoeksvragen van dit hoofdstuk zijn: ‘Welke ontwikkelingen doen zich
internationaal voor in de (geregistreerde) jeugdcriminaliteit?’ en ‘In hoeverre is het
mogelijk om duiding te geven aan de (inter)nationale trends in de jeugdcriminaliteit?’ Om deze vragen te beantwoorden maken we gebruik van meerdere informatiebronnen. De ontwikkelingen in jeugdcriminaliteit van de verschillende landen
worden beschreven aan hand van de ‘United Nations Survey on Crime Trends and
Operations of Criminal Justice Systems (UNODC, 2017). Om inhoudelijke duiding
te geven aan de veranderingen in jeugdcriminaliteit maken we naast internationale
literatuur hoofdzakelijk gebruik van gegevens van Eurostat (2017).
Het maken van internationale vergelijkingen wat betreft criminaliteitscijfers is vanwege verschillen in registratie en praktijk niet zonder problemen. In paragraaf 6.2
gaan we in op de beperkingen bij het maken van internationale vergelijkingen. Vervolgens wordt in paragraaf 6.3 ingegaan op eerdere studies die de ontwikkelingen in
jeugdcriminaliteit tussen landen vergelijken, en beschrijven we factoren die mogelijk
een verklaring kunnen bieden voor de veranderingen. In paragraaf 6.4 gaan we in
op de gebruikte data en de gehanteerde methoden van dit onderzoek. In paragraaf
6.5 worden voor de verschillende landen de trends beschreven in het aantal jeugdige verdachten van criminaliteit en het aantal veroordeelde jongeren. Ten slotte
wordt voor een aantal mogelijke verklaringen de samenhang getoetst met de internationale trends in jeugdcriminaliteit (paragraaf 6.6). We besluiten dit hoofdstuk

32

Het gaat om landen die liggen in een straal van 500 kilometer van Amsterdam.

33

De indeling in vier Europese regio’s is gebaseerd op de indeling van het UNODC.

98 | Cahier 2018-1

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Monitor Jeugdcriminaliteit 2017 | 17 januari 2018

met een beknopte discussie over de belangrijkste bevindingen. Daarbij wordt ook
ingegaan op de wetenschappelijke en maatschappelijke betekenis van de resultaten.

6.2

Beperkingen

Het ontbreken van uniforme definities, gestandaardiseerde instrumenten en gemeenschappelijke methodologie maakt het vergelijken van criminaliteitscijfers
tussen landen onderling complex. Zo bestaan er landelijke verschillen in definities,
categorisering van delicten, aangiftebereidheid, rechtssystemen, vervolgingsbeleid,
gehanteerde leeftijdsgrenzen en verwerking van gegevens (European Commission,
2012). In deze paragraaf gaan we dieper in op de beperkingen en bespreken we hoe
er, ondanks deze landelijke verschillen, toch een vergelijking kan worden gemaakt
tussen de landen.
Verschillen in definities van strafbare feiten
Een eerste beperking bij het vergelijken van criminaliteitscijfers tussen landen is dat
er verschillen bestaan in de definities van strafbare feiten. Dit komt voort uit het feit
dat ieder land zijn eigen strafrecht heeft, waardoor sommige gedragingen in het ene
land wel strafbaar zijn en in het andere land niet (Smit & Goudriaan, 2014). Zo is
bijvoorbeeld het bezit van kleine hoeveelheden drugs strafbaar in Hongarije, terwijl
kleine hoeveelheden voor persoonlijk gebruik in Nederland en België zijn toegestaan
(European Monitoring Centre of Drugs and Drug Addiction, 201734).
Classificatie van strafbare feiten
Naast verschillen in definities, bestaan er ook verschillen in de categorisering van
delicten. In de meeste landen, waaronder Nederland, wordt een onderscheid gemaakt tussen relatief lichte (overtredingen) en relatief zware delicten (misdrijven).
Er bestaan echter verschillen tussen landen over welke gedragingen tot misdrijven
worden gerekend en welke tot overtredingen. Daarnaast zijn er landen die een
driedeling hanteren. In België en Frankrijk, bijvoorbeeld, wordt een onderscheid
gemaakt tussen overtredingen, wanbedrijven en misdrijven. Verder gelden sommige
delicten in een aantal landen alleen voor specifieke bevolkingsgroepen. Zo is in het
Engeland bijvoorbeeld voor minderjarigen verboden om sterke drank te nuttigen. De
verschillen in indelingen maakt dat de criminaliteitscijfers tussen landen onderling
niet zondermeer vergelijkbaar zijn.
Verschillen in aangiftebereidheid
De aangiftebereidheid van slachtoffers van misdrijven verschilt per land (Bruinsma
& de Keijser, 2002). Dit kan komen doordat er verschillen zijn in ernst van criminaliteit, gevoelens van (on)veiligheid, vertrouwen in het rechtssysteem, mate van
formele controle of de mate van eigenrichting binnen een gemeenschap. Verschillen
tussen landen in deze factoren maken dat de misdrijven die bij de politie worden
aangegeven moeilijk met elkaar te vergelijken zijn en heeft dus effect op het niveau
van de door politie geregistreerde criminaliteit.
Verschillen in rechtssystemen
De rol van politie en justitie in de opsporing en vervolging speelt bij het registreren
van delicten belangrijke rol. Er zijn landen waar de politie onder nauw toezicht staat
van de officier van justitie of de rechtbank, terwijl in andere landen opsporing en
vervolging relatief onafhankelijk van elkaar opereren. Dit is van invloed op het aan-

34

Zie www.emcdda.europa.eu/topics/law/penalties-at-a-glance.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2018-1 | 99

tal geregistreerde delicten binnen een land (European Sourcebook of Crime and
Criminal Justice, 2014). Zo heeft de politie in sommige landen de verplichting om
misdrijven voor te leggen aan de vervolgingsautoriteiten, terwijl dit in andere landen niet zo is (Smit & Goudriaan, 2014). In dergelijke landen zal het criminaliteitsniveau hoger kunnen liggen. Tegelijkertijd zijn er ook landen waar de vervolgingsautoriteiten direct een stafprocedure kunnen instellen zonder dat er sprake is van
een politierapport of waar andere instanties dan de politie (zoals bijvoorbeeld de
douane, de belastingdienst of zelfs rechters) de bevoegdheid hebben om direct een
klacht in te dienen bij de vervolgingsautoriteiten of de rechtbank (European Sourcebook of Crime and Criminal Justice, 2014). In deze laatste gevallen worden de feiten
niet geregistreerd in de politiestatistieken, wat het criminaliteitsniveau voor wat
betreft verdachten kan drukken. In de vervolgingsstatistieken komen deze gegevens
wel naar voren.
Verschillen in vervolgingsbeleid
Met uitzondering van een aantal ernstige misdrijven, wordt het merendeel van de
delicten gepleegd door jongeren in Europa afgehandeld door middel van informele
maatregelen, zonder dat daarbij een rechter aan te pas komt (Dünkel, 2014). Voorbeelden hiervan zijn sociale opleidingen (Duitsland) of Halt-straffen (Nederland).
Ook bestaan er verschillen in de manier waarop jongeren in de verschillende landen
vervolgd kunnen worden. Zo is er in Nederland sprake van een jeugdstrafrecht ten
opzichte van een volwassenenstrafrecht. Het jeugdstrafrecht geldt in Nederland in
de regel voor 12- tot 18-jarigen; jongeren van 18 tot 23 kunnen onder bepaalde
condities volgens het jeugdstrafrecht gesanctioneerd worden (artikel 77c Sr.; zie
ook in deze MJC hoofdstuk 4). Er zijn ook landen waar geen sprake is van een
onafhankelijke jeugdstrafrecht, zoals in Finland en Denemarken. Wanneer er voor
jongeren in deze landen een strafrechtelijke aanpak nodig is, wordt de zaak
voorgelegd aan een gewone strafrechter. Landen met een speciaal systeem om
jeugdigen te behandelen buiten het strafrecht om zullen minder jeugdcriminaliteit
rapporteren.
Leeftijdsgrenzen
Een andere beperkingen bij het maken van internationale vergelijkingen in jeugdcriminaliteit is dat landen verschillende leeftijdsgrenzen hanteren voor wat betreft
strafrechtelijke verantwoordelijkheid en de vervolging van jongeren. De minimumleeftijd voor strafrechtelijke verantwoordelijkheid varieert in Europa tussen de 8
(Schotland) en 18 jaar (België). Wel geldt voor Schotland dat jongeren pas vervolgd
kunnen worden vanaf hun 12e levensjaar; jongeren tussen de 8 en 12 jaar kunnen
alleen doorgestuurd worden naar een maatschappelijk werker of een speciale kinderzitting. In de meeste andere landen is de minimum leeftijd voor strafrechtelijke
verantwoordelijkheid 14 jaar (zie figuur 6.1). Naast minimumleeftijden voor wat
betreft strafrechtelijke verantwoordelijkheid, zijn er ook verschillen tussen landen
als het gaat om de maximumleeftijd waarop het jeugdstrafrecht van kan worden
toegepast. In de meeste landen is de maximumleeftijd waarop het jeugdstrafrecht
kan worden toegepast 17 jaar; vanaf het 18e levensjaar worden jongeren in deze
landen als volwassen beschouwd. Er zijn echter ook landen met een aparte status
voor jongvolwassenen. Zo kunnen in onder andere Nederland en Duitsland jongeren
rond het 20e levensjaar volgens het jeugdstrafrecht gesanctioneerd worden, terwijl
in andere landen deze leeftijdsgroep volgens het commune strafrecht worden berecht. Wanneer een relatief brede leeftijdsgroep als jeugdig vervolgbaar wordt geacht, kan dit een hoger niveau van jeugdcriminaliteit tot gevolg hebben.

100 | Cahier 2018-1

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Monitor Jeugdcriminaliteit 2017 | 17 januari 2018

Figuur 6.1 Strafrechtelijke verantwoordelijkheid: jeugdstrafrecht,
jongvolwassenen en volwassenenstrafrecht
België
Bulgarije
Cyprus
Denemarken
Duitsland
England/Wales
Estland
Finland
Frankrijk
Griekenland
Hongarije
Ierland
Ijsland
Italië
Kroatië
Letland
Litouwen
Luxemburg
Macedonië
Moldavië
Montenegro
Nederland
Noord-Ierland
Noorwegen
Oekraine
Oostenrijk
Polen
Portugal
Roemenië
Rusland
Schotland
Servië
Slovenië
Slowakije
Spanje
Tsjechië
Turkije
Zweden
Zwitserland
7

8

9

10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23
Leeftijd (in jaren)

Jeugdstrafrecht

Jongvolwassenen

Volwassenenstrafrecht

Bron: Campistol en Aebi (2017; p5), bewerking WODC

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2018-1 | 101

De verwerking van gegevens
Een laatste beperking bij het maken van internationale vergelijkingen is dat er landelijke verschillen bestaan in de verzameling en verwerking van criminaliteitscijfers.
Waar in sommige landen de data afkomstig zijn van onafhankelijke instanties, zijn
de gegevens in andere landen afkomstig van belanghebbende instanties, zoals
bijvoorbeeld het ministerie van Justitie (Smit & Goudriaan, 2014). Ook passen de
verschillende landen verschillende telregels toe om criminaliteit te meten. Zo is de
teleenheid in sommige landen verdachten, terwijl andere landen delicten of strafzaken als teleenheid hanteren. Daarnaast verschilt vaak het tijdstip waarop gegevens over strafbare tijdstippen worden geregistreerd (European Commission, 2012).
Zo kan een delict in de politiestatistieken worden geregistreerd zodra er een procesverbaal is opgemaakt, maar zijn er ook landen waar de strafbare feiten pas worden
geteld als het volledige politie onderzoek is afgehandeld. Dit alles is van invloed op
de vergelijkbaarheid van criminaliteitscijfers tussen landen onderling.
De mogelijkheden voor internationale vergelijkingen
De verschillen in criminaliteitsstatistieken maakt dat de criminaliteitscijfers tussen
landen moeilijk vergelijkbaar zijn en volgens sommigen zelfs niet mogelijk (Campistol & Aebi, 2017). Het is dan ook niet zinvol om niveauverschillen tussen landen
te vergelijken. Ontwikkelingen over de tijd (trends) kunnen wel worden vergeleken
– ervan uitgaande dat de kenmerken van het registratieproces binnen landen redelijk constant blijven over de tijd. In het huidig empirische onderzoek is hiermee
rekening gehouden. Hiervoor wordt eerst voor elk land per jaar nagegaan hoeveel
jeugdige verdachten/veroordeelden er zijn per 100.000 leeftijdsgenoten. Vervolgens
worden deze cijfers voor elk land geïndexeerd ten opzichte van de eigen situatie in
een bepaald jaar, waardoor relatieve stijgingen/dalingen in jeugdcriminaliteit zichtbaar worden. We gaan daarbij specifiek in op ontwikkelingen in het aantal jeugdige
verdachten en het aantal jeugdige veroordeelden van criminaliteit. In paragraaf 6.4
wordt dieper ingegaan op de gebruikte data en de gehanteerde methoden van dit
onderzoek.

6.3

Eerder onderzoek

Er bestaan weinig studies die op de internationale ontwikkelingen in jeugdcriminaliteit ingaan. Pas recentelijk zijn er aantal studies die de ontwikkelingen in Nederland
hebben vergeleken met de ontwikkelingen in andere landen. Zo hebben Berghuis en
De Waard (2017) laten zien dat er in Duitsland en een aantal Angelsaksische landen, zoals het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten, een vergelijkbare daling
in de jeugdcriminaliteit zichtbaar is als in Nederland. Opvallend daarbij is dat in alle
onderzochte landen de daling inzet rond 2007. Van der Laan en collega’s (2017)
laten verder zien dat, met uitzondering van Luxemburg, ook in andere West-Europese landen, sprake is van een daling in het aandeel jeugdige verdachten. Anders
dan in het onderzoek van Berghuis en De Waard (2017) hebben zij zich gericht op
de periode 2010-2014. Ondanks dat de onderzochte periodes niet volledig overlappen, blijkt uit beide studies dat de daling in jeugdcriminaliteit niet uniek is voor
Nederland, maar zich ook op internationaal niveau voordoen (zie ook Andersen et
al., 2016; Youth Justice Board, 2017). Dit wijst erop dat ook voor wat betreft de
oorzaken van de daling niet alleen gekeken moet worden naar verklaringen op
nationaal niveau, maar er ook internationale ontwikkelingen zijn die de daling in
jeugdcriminaliteit zouden moeten kunnen verklaren.

102 | Cahier 2018-1

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Monitor Jeugdcriminaliteit 2017 | 17 januari 2018

Er is veel onderzoek gedaan naar de relatie tussen macrofactoren en (jeugd)criminaliteit, maar slechts een beperkt aantal studies richt zich op effecten van macrofactoren op ontwikkelingen in jeugdcriminaliteit (zie Van der Laan & Weijters, 2015).
Macrofactoren die gerelateerd zijn aan verschillen in criminaliteitsniveaus zijn te
onderscheiden in sociaal-demografische, economische en rechtshandhavingsfactoren
(Pratt & Cullen, 2005).
Sommige theorieën veronderstellen een directe relatie tussen demografische veranderingen en ontwikkelingen in criminaliteitsniveaus over de tijd. Zo hebben volgens Easterlin (1987) veranderingen in de aantallen personen uit hoogrisicogroepen
direct effect op criminaliteitsniveaus (zie ook Levitt, 2004; Zimring, 2007). Het aandeel jeugdige mannen en het aandeel mannen uit etnische minderheidsgroepen zijn
bijvoorbeeld demografische factoren die samenhangen met criminaliteitsniveaus
(Pratt & Cullen, 2005). Anderen stellen dat demografische veranderingen indirect
via sociale veranderingen effect hebben op ontwikkelingen in de criminaliteit (Cohen
& Felson, 1979; Sampson & Groves, 1989). Indicatoren daarvan zijn bijvoorbeeld
het aandeel eenoudergezinnen. Verder kan opleiding op verschillende manieren
effect hebben op criminaliteitsniveaus. Ten eerste worden effecten verwacht als
er meer jongeren een opleiding volgen of juist meer jongeren voortijdig school verlaten. Ten tweede is het afronden van een opleiding negatief gerelateerd aan criminaliteit (Pratt & Cullen, 2005).
Ook van economische factoren zoals werkloosheid of lonen worden effecten verwacht op criminaliteitsniveaus (Allan & Steffensmeier, 1989; Gould et al., 2002;
Levitt, 1998; Mustard, 2010). Uit diverse studies blijken effecten van veranderingen
in economische factoren (werkloosheid of lonen) onder jeugdigen op criminaliteit,
hoewel de resultaten niet consistent zijn (Mustard, 2010).
Veranderingen in geregistreerde (jeugd)criminaliteit kunnen ook het resultaat zijn
van veranderingen in rechtshandhaving. Rechtshandhavingsfactoren die effect kunnen hebben op deze veranderingen zijn bijvoorbeeld het aantal politieagenten op
straat of een op specifieke situaties of dadergroepen gerichte politiestrategie (hot
spot of hot shot policing).
Een relatief nieuwe verklaring is dat de jeugdcriminaliteit afneemt door de digitalisering in de samenleving (Van der Laan et al., 2017; Weerman, 2017). Zo oppert
Weerman (2017) bijvoorbeeld dat het toegenomen gebruik van sociale media ertoe
kan hebben bijgedragen dat de traditionele jeugdcriminaliteit is afgenomen. In paragraaf 6.6 wordt, afhankelijk van de beschikbaarheid van gegevens, voor enkele van
deze macrofactoren nagegaan of er statistisch bewijs is voor de invloed op de ontwikkelingen in jeugdcriminaliteit.

6.4

Methode

Om de onderzoeksvragen te beantwoorden, wordt gebruikgemaakt van meerdere
databronnen. In de volgende paragraaf beschrijven we allereerst de data die gebruikt wordt voor de beschrijving van ontwikkelingen in geregistreerde jeugdcriminaliteit voor de verschillende landen. Vervolgens beschrijven we de gegevens
die gebruikt worden voor het verklaren van de internationale ontwikkelingen in
jeugdcriminaliteit. We besluiten deze paragraaf met de gehanteerde onderzoeksmethoden.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2018-1 | 103

Trends in geregistreerde jeugdcriminaliteit
Om de trends in geregistreerde jeugdcriminaliteit voor verschillende landen te vergelijken, wordt gebruikgemaakt van gegevens afkomstig van de ‘United Nations
Survey on Crime Trends and Operations of Criminal Justice Systems (UNODC,
2017)35. De UN-CTS survey brengt sinds 1970 de geregistreerde criminaliteit in
kaart van alle deelnemende landen binnen de United Nations.36 De gegevens hebben betrekking op vier onderdelen van het strafrechtelijk systeem (politie, OM,
rechtbanken en gevangenissen) en worden verzameld door middel van vragenlijsten gericht aan de statistische verantwoordelijken van de verschillende landen
(in Nederland, bijvoorbeeld, door het CBS). Tussen 1970 en 1994 werd de survey
elke vijf jaar uitgevoerd door de ‘United Nations Centre for International Crime Prevention’ (Newman, 1999). Sinds 1995 wordt de survey tweejaarlijks uitgevoerd en
voor de periode 2003 tot en met 2014 zijn de gegevens jaarlijks beschikbaar.37 In
de loop der jaren zijn de vragenlijsten enkele keren herzien en zijn er kleine wijzigingen doorgevoerd om de vergelijkbaarheid tussen landen te vergroten. Ook het
aantal deelnemende landen is over de jaren toegenomen. Zo namen er in 2014 in
totaal 103 landen deel aan de survey, terwijl dit aantal in 2003 nog 75 betrof.
In dit hoofdstuk ligt de nadruk op ontwikkelingen in het aantal jeugdige verdachten
en het aantal jeugdige veroordeelden van misdrijven. Onder jeugdige verdachten
worden jongeren onder de 18 jaar verstaan die in aanraking zijn geweest met
politie en/of justitie. Hieronder vallen personen die verdacht, gearresteerd of gewaarschuwd zijn voor een misdrijf. Jeugdige veroordeelden zijn jongeren onder
de 18 jaar die daarnaast ook nog formeel schuldig bevonden zijn aan een misdrijf.
Overtredingen en veroordelingen voor kleine verkeersmisdrijven zijn niet meegenomen. De cijfers omtrent het aantal jeugdige verdachten en veroordeelden zijn
uitgedrukt per 100.000 leeftijdsgenoten.
We vergelijken eerst de ontwikkelingen in Nederland met de ontwikkelingen in nabije landen die in een straal van 500 kilometer van Amsterdam liggen: België,
Luxemburg, Duitsland, Frankrijk, Engeland38 en Denemarken (zie figuur B6.1 in
bijlage 2 voor een grafische weergave hiervan). De keus is gebaseerd op een afweging tussen voldoende geografische nabijheid en afdoende verschillen in rechtssystemen. Voor een aantal landen begint de reeks al vanaf 2003. Echter, vanwege
het grote aantal ontbrekende gegevens in de beginjaren en omdat dit hoofdstuk
vooral gericht is op de vergelijking met Nederland, waar de jeugdcriminaliteit piekt
rond 2007 en daarna jaarlijks afneemt, richten we ons in dit hoofdstuk op de periode 2007 tot en met 2014.39 In deze periode zijn gegevens over het aantal jeugdige
verdachten en het aantal jeugdige veroordeelden voor de meeste van deze landen
(per 100.000 leeftijdsgenoten) volledig beschikbaar. Alleen voor Denemarken en
Engeland ontbreken de gegevens over het aantal jeugdige verdachten en voor
België en Luxemburg de gegevens over het aantal veroordeelde jeugdigen. Deze
landen worden bij de betreffende vergelijkingen niet meegenomen. Om de trends
tussen landen te beschrijven, hebben we cijfers voor elk land dat in de vergelijking
is meegenomen geïndexeerd ten opzichte van de eigen situatie in 2007.
Naast een vergelijking met nabijgelegen landen, zullen de ontwikkelingen in Nederland ook vergeleken worden met de landenclusters Noord-, Oost-, Zuid- en West
Europa. De indeling in vier Europese regio’s is gebaseerd op de indeling van het

35

De gegevens van het UNODC zijn vergelijkbaar met de gegevens van Eurostat. De keus voor de gegevens van
het UNODC komt voort uit het feit dat de gegevens van het UNODC beschikbaar zijn over een langere periode.

36

Ook niet-deelnemende landen zijn benaderd voor het invullen van de survey.

37

Zie www.unodc.org/: ‘data & indicators’.

38

Wanneer over Engeland gesproken wordt, bedoelen we Engeland en Wales.

39

Gegevens na 2014 zijn vooralsnog niet beschikbaar.

104 | Cahier 2018-1

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Monitor Jeugdcriminaliteit 2017 | 17 januari 2018

UNODC en ziet er als volgt uit: Noord-Europa (Denemarken, Finland, Letland, Litouwen en Zweden), Oost-Europa (Bulgarije, Hongarije, Polen, Roemenië, Rusland,
Slowakije, Tsjechië en Wit-Rusland), Zuid-Europa (Albanië, Bosnië en Herzegovina,
Griekenland, Italië, Kroatië, Macedonië, Malta, Montenegro, Portugal, Servië, Slovenië en Spanje) en West-Europa (België, Duitsland, Frankrijk, Luxemburg en Oostenrijk). Om de regio’s met elkaar te kunnen vergelijken, hebben we de cijfers voor
elk land geïndexeerd ten opzichte van de eigen situatie in 2007. Vervolgens is over
deze indexcijfers het gemiddelde per regio berekend. Welke landen er worden meegenomen in de beschrijvingen, hangt af van welke informatie beschikbaar is en kan
dus per tabel of figuur verschillen. De corresponderende indexcijfers per land worden telkens weergegeven in bijlage 2, tabel B6.1 en B6.2.
Mogelijke verklaringen voor jeugdcriminaliteit
Om meer inzicht te krijgen in mogelijke verklaringen voor de internationale veranderingen in jeugdcriminaliteit, wordt voor een aantal macrofactoren nagegaan of
deze in de tijd samenhangen met ontwikkelingen in het aantal jeugdige verdachten
van criminaliteit voor de periode 2007-2014. De keus voor macrofactoren is gebaseerd op basis van verklaringen uit de literatuur en hangt daarnaast af van de beschikbaarheid van gegevens. Om de ontwikkelingen in jeugdcriminaliteit te kunnen
duiden is het noodzakelijk om ook voor de macrofactoren over trendgegevens te
beschikken. Omdat deze gegevens niet voor alle mogelijke verklaringen beschikbaar
zijn, is het vooralsnog niet mogelijk om een uitputtende verklaring te geven voor de
internationale veranderingen in jeugdcriminaliteit. Zo hebben we bijvoorbeeld geen
gegevens over beleidswijzigingen die van invloed kunnen zijn op deze ontwikkelingen. Dit deel van het hoofdstuk dient daarmee te worden gezien als een eerste
aanzet voor het geven van een verklaring voor internationale ontwikkelingen in de
geregistreerde jeugdcriminaliteit.
De volgende macrofactoren worden in dit onderzoek meegenomen: (1) het percentage jongeren dat dagelijks gebruik maakt van het internet,40 (2) het percentage
inactieve jongeren,41 (3) het aantal eenoudergezinnen, (4) de uitgave aan veiligheid en (5) de politiesterkte van landen. De omschrijvingen van de variabelen en
de bronbestanden staan weergegeven in tabel 6.1. In de tabel is te zien dat de
leeftijden waarop de verschillende macrofactoren betrekking hebben niet volledig
overeenkomen met elkaar en met de operationalisatie van het aantal jeugdige
verdachten van criminaliteit, waarbij het gaat om jongeren onder de 18 jaar. De
macrofactoren dienen dan ook als proxy-variabelen te worden beschouwd. In totaal
zijn er voor 23 landen42 gegevens beschikbaar over zowel de macrofactoren als het
aantal jeugdige verdachten van criminaliteit voor de periode 2007-2014. In tabel
B6.3 in bijlage 2 staan de beschrijvende statistieken van de onafhankelijke variabelen voor alle landen weergegeven. Uit de tabel blijkt dat met uitzondering van de
variabele dagelijks internetgebruik (waarvan voor alle landen informatie over 2006
ontbreekt), er nauwelijks missende waarden zijn op de macrofactoren. Voor slechts

40

Er is ook gekeken naar het percentage huishoudens met toegang tot het internet en het percentage individuen
die in het afgelopen jaar gebruik hebben gemaakt van het internet. De correlaties met de variabele dagelijks
internetgebruik waren echter zeer hoog (>0,95). We hebben daarom gekozen voor de theoretisch best passende
variabele.

41

Er is ook gekeken naar gegevens over jeugdwerkloosheid (ten opzichte van de totale populatie en ten opzichte
van de actieve populatie jongeren). De correlaties met de variabele inactieve jongeren waren echter hoog (>0,
80). We hebben daarom gekozen voor de theoretisch best passende variabele.

42

België, Bulgarije, Duitsland, Finland, Frankrijk, Griekenland, Hongarije, Italië, Kroatië, Letland, Litouwen,
Luxemburg, Malta, Nederland, Oostenrijk, Polen, Portugal, Roemenië, Slovenië, Slowakije, Spanje, Tsjechië en
Zweden.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2018-1 | 105

een vijftal landen geldt dat zij ook op één van de andere factoren observaties
missen.43
Tabel 6.1 Onafhankelijke variabelen
Variabelen

Omschrijving

Bronbestand

Dagelijks internetgebruik

Percentage jongeren in de leeftijd van 16 tot en met 24 jaar die

European ICT

(%)

dagelijks gebruik maken van het internet.

Surveys, Eurostat

Inactieve jongeren

Percentage jongeren in de leeftijd van 15 tot en met 19 jaar die niet

EU Labour Force

(%)

werkzaam waren en niet betrokken waren bij een studie of opleiding Survey (EU LFS),
in de vier weken voorafgaand aan de enquête. De cijfers zijn

Eurostat

uitgedrukt als percentage van het totale aantal leeftijdsgenoten.
Eenoudergezinnen

Het aantal eenoudergezinnen. De cijfers zijn uitgedrukt als het

EU Labour Force

aantal eenoudergezinnen per 1.000 huishoudens.

Survey (EU LFS),
Eurostat

Uitgave aan veiligheid

Overheidsuitgave aan openbare orde en veiligheid. De cijfers zijn

(%)

uitgedrukt als percentage van het Bruto Binnenlands Product (BBP).

Politiesterkte

Personeelsleden van overheidsinstellingen met als functie het

Eurostat

UNODC

voorkomen, opsporen en onderzoeken van misdrijven, alsmede het
aanhouden van verdachten. Ondersteunend personeel valt hier niet
onder. De cijfers zijn uitgedrukt als aantal per 100.000 inwoners.

Methode
Om de onderzoeksvragen te beantwoorden, wordt eerst een beschrijving gegeven
van de trends in het aantal jeugdige verdachten en de trends in het aantal jeugdige
veroordeelden van criminaliteit. Vervolgens gaan we met behulp tijdreeksanalyses
na welke onafhankelijke variabelen samenhangen met ontwikkelingen in het aantal
jeugdige verdachten. Bij deze analyses zijn de trends gestandaardiseerd binnen de
landen en is er gewogen naar land. Alle tijdreeksen zijn jaarlijks beschikbaar voor
de periode 2007 tot en met 2014. Aangezien de tijdreeksen niet onafhankelijk van
elkaar zijn, hebben we gecontroleerd voor autoregressie, waarbij gekeken is naar
de Durbin-Watson-statistiek. Hierbij geldt dat wanneer de Durbin-Watson-statistiek
tussen de 1,5 en 2,5 ligt, er geen sprake is van autoregressie. Wanneer er wel sprake is van autoregressie, dan betekent dit dat de tijdreeks uit ‘zichzelf’ al een ontwikkeling laat zien, omdat de observaties niet onafhankelijke van elkaar zijn (eerdere
observaties kunnen van invloed kunnen zijn op de huidige observaties). Wanneer
autoregressie zich voordoet, is het van belang hiervoor te controleren om zo zuiverder de invloed van diverse factoren te evalueren. De analyses zijn uitgevoerd in
eViews (versie 9).

6.5

Middellangetermijnontwikkelingen (2007 tot 2015)

6.5.1

Jeugdige verdachten

In figuur 6.2 worden de trends in het aantal jeugdige verdachten per 100.000 leeftijdsgenoten voor Nederland en vier nabijgelegen landen weergegeven. De cijfers
zijn uitgedrukt in indices (2007=100). We zien bij de meeste landen een daling in
het percentage jeugdige verdachten. In Nederland daalde het percentage jeugdige

43

Voor Duitsland, Letland en Italië ontbreekt één observatie voor politiesterkte. Voor Bulgarije ontbreken twee
observaties voor politiesterke, en voor Zweden drie observaties voor eenoudergezinnen.

106 | Cahier 2018-1

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Monitor Jeugdcriminaliteit 2017 | 17 januari 2018

verdachten relatief het sterkst: in 2014 ligt dit percentage bijna 60% lager dan in
2007. In België en Duitsland daalde het percentage jeugdige verdachten met ruim
een kwart en in Frankrijk met ongeveer 10%. Alleen in Luxemburg is geen sprake
van een daling in het aantal jeugdige verdachten van criminaliteit. Sinds 2007 is het
aandeel jeugdige verdachten in Luxemburg met 7% toegenomen. Uit de figuur blijkt
verder dat het verloop van de ontwikkelingen niet in alle landen hetzelfde is. Zo zien
we in Nederland, België en Duitsland een jaarlijkse daling van het aantal jeugdige
verdachten van criminaliteit, terwijl in Luxemburg en Frankrijk er ook periodes te
zien zijn waarin het aantal jeugdige verdachten van criminaliteit is toegenomen.
Kortom, hoewel in bijna alle nabijgelegen landen het aantal jeugdige verdachten
van criminaliteit is afgenomen tussen 2007 en 2014, is het verloop van deze trends
niet voor alle landen hetzelfde, evenals dat er tussen de landen verschillen zijn in de
sterkte van de daling.
Figuur 6.2 Trends in aantal jeugdige verdachten voor Nederland en vier
omringende landen, in indices (2007=100)
140
120
100
80
60
40
20
0
2007

2008

Nederland

2009
België

2010

2011

Duitsland

2012
Frankrijk

2013

2014

Luxemburg

Zie voor corresponderende cijfers bijlage 2, tabel B6.1.
Bron: UNODC

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2018-1 | 107

Figuur 6.3 Trends in aantal jeugdige verdachten voor Nederland en vier
Europese regio’s (Noord-, Oost-, Zuid-, en West-Europa), in
indices (2007=100)
140
120
100
80
60
40
20
0
2007

2008

2009

2010

2011

Nederland

West-Europa

Zuid-Europa

Oost-Europa

2012

2013

2014

Noord-Europa

Noot. Bij de berekening voor West-Europa zijn de gegevens van Nederland niet meegenomen.
Zie voor corresponderende cijfers bijlage 2, tabel B6.1.
Bron: UNODC

In figuur 6.3 worden de ontwikkelingen in het aantal jeugdige verdachten in Nederland vergeleken met de ontwikkelingen in vier Europese regio’s (Noord-, Oost, Zuiden West-Europa) (2007=100). Uit de figuur blijkt dat in alle vier de Europese regio’s
het aantal jeugdige verdachten van criminaliteit is afgenomen sinds 2007. Opnieuw
is de daling het sterkst in Nederland (59%), gevolgd door Oost- en Noord-Europa
(respectievelijk 37% en 34%). De daling is het minst sterk in West- en Zuid-Europa.
Sinds 2007 is het aantal jeugdige verdachten in deze regio’s met respectievelijk
15% en 10% afgenomen. Naast verschillen in de sterkte van de daling zien we ook
verschillen in het verloop van de ontwikkelingen. Zo is in Nederland en Oost-Europa
sprake van een jaarlijkse afname van het aantal jeugdige verdachten van criminaliteit, terwijl in de overige Europese regio’s er ook periodes te zien zijn waarin de
criminaliteit stabiel blijft of zelfs stijgt.
6.5.2

Jeugdige veroordeelden

In figuur 6.4 staan de trends in het aantal jeugdige veroordeelden per 100.000
leeftijdsgenoten voor Nederland en vier nabijgelegen landen weergegeven
(index=2007). Zowel in Nederland als in de nabijgelegen landen is er een daling
zichtbaar in het aantal jeugdige veroordeelden van criminaliteit. De daling is relatief
het sterkst in Engeland: sinds 2007 is deze groep met bijna 70% afgenomen. In
Nederland is het aantal jeugdige veroordeelden met iets meer dan de helft afgenomen (53%) en in Duitsland met 41%. De afname van het aantal veroordeelden is
minder sterk in Frankrijk (19%) en Denemarken (7%). Als we kijken naar het
verloop van de dalende trends, dan zien we voor de meeste landen een jaarlijkse
afname van het aantal veroordeelden jongeren. In Nederland zien we echter een
lichte toename in 2008, waarna het percentage jaarlijks afneemt. Ook in Frankrijk
zien we dat de daling pas inzet vanaf 2008, terwijl in Denemarken het percentage
jeugdige veroordeelden over de hele periode rond hetzelfde niveau schommelt.

108 | Cahier 2018-1

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Monitor Jeugdcriminaliteit 2017 | 17 januari 2018

Figuur 6.4 Trends in aantal jeugdige veroordeelden voor Nederland en vier
omringende landen, in indices (2007=100)
120
100
80
60
40
20
0
2007

2008

2009

2010

2011

Nederland

Denemarken

Frankrijk

Engeland en Wales

2012

2013

2014

Duitsland

Zie voor corresponderende cijfers bijlage 2, tabel B6.2.
Bron: UNODC

In figuur 6.5 wordt de ontwikkeling in het aantal jeugdige veroordeelden in Nederland vergeleken met de ontwikkelingen in vier Europese regio’s (Noord-, Oost-,
Zuid- en West-Europa). Uit de figuur blijkt dat er in alle vier de Europese regio’s
sprake is van een daling van het aantal jeugdige veroordeelden van criminaliteit. In
Nederland daalde dit percentage relatief het sterkst tussen 2007 en 2014 (met
53%). Maar ook in Noord-, Oost- en West-Europa daalde het percentage jeugdige
verdachten relatief sterk: in de periode tussen 2007 tot en met 2014 is het aantal
jeugdigen verdachten in deze regio’s met ongeveer een derde gedaald (respectievelijk 34%, 35% en 35%). In overeenstemming met de ontwikkelingen van het
aantal jeugdige verdachten van criminaliteit, zien we dat de daling van het aantal
jeugdige veroordeelden het minst sterk is in Zuid-Europa: sinds 2007 is het percentage jeugdige veroordeelden in deze regio met 7% afgenomen. Als we kijken naar
het verloop van deze ontwikkelingen, dan valt verder op dat, met uitzondering van
Zuid-Europa, er in alle regio’s sprake is van een jaarlijkse afname van het aantal
veroordeelden van criminaliteit. Ook is te zien dat de daling niet in alle regio’s op
exact hetzelfde tijdstip is ingezet. Zo neemt de jeugdcriminaliteit in West-Europa
pas af vanaf 2008.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2018-1 | 109

Figuur 6.5 Trends in aantal jeugdige veroordeelden voor Nederland en vier
Europese regio’s (Noord-, Oost-, Zuid-, en West-Europa), in
indices (2007=100)
120
100
80
60
40
20
0
2007

2008

2009

2010

2011

Nederland

Noord Europa

Zuid Europa

West Europaa

2012

2013

2014

Oost Europa

Noot. Bij de berekening voor West-Europa zijn de gegevens van Nederland niet meegenomen.
Zie voor corresponderende cijfers bijlage 2, tabel B6.2.
Bron: UNODC

6.6

Macrofactoren gerelateerd aan internationale ontwikkelingen

In deze paragraaf wordt aan de hand van tijdreeksanalyses voor enkele macrofactoren nagegaan of deze in de tijd samenhangen met de internationale dalende
trends in jeugdcriminaliteit. Hiermee wordt een poging ondernomen meer inzicht
te geven in een mogelijke verklaring voor de internationale veranderingen in geregistreerde jeugdcriminaliteit
Afzonderlijke samenhang tussen macrofactoren en het aantal jeugdige
verdachten
Eerst wordt voor elke macrofactor afzonderlijk de samenhang getoetst met ontwikkelingen in aantal jeugdige verdachten van criminaliteit, waarbij rekening is gehouden met autoregressie.44 In tabel 6.2 staan de resultaten hiervan weergegeven. Uit
de tabel blijkt dat de ontwikkelingen in het aantal jongeren dat dagelijks gebruikmaakt van het internet en de politiesterkte in de tijd negatief samenhangen met
ontwikkelingen in het aantal jeugdige verdachten van criminaliteit. Dit betekent dat
een toename van het aantal jongeren dat dagelijks gebruikmaakt van het internet
en de politiesterkte gepaard gaat met een afname van het aantal jeugdige verdachten van criminaliteit. Het aantal inactieve jongeren, de uitgave aan veiligheid en het
aantal eenoudergezinnen hangen niet significant samen met ontwikkelingen in het
aantal jeugdige verdachten van criminaliteit.

44

We hebben ook gekeken naar het ‘lag-effect’ van de onafhankelijke variabelen; dat wil zeggen dat we voor de
onafhankelijke variabele gebruik hebben gemaakt van informatie van één jaar eerder dan de informatie van de
afhankelijke variabele. De resultaten hiervan weken niet af van de resultaten zoals gepresenteerd in tabel 6.2.

110 | Cahier 2018-1

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Monitor Jeugdcriminaliteit 2017 | 17 januari 2018

Tabel 6.2

Bivariate tijdreeksanalyses afzonderlijke samenhang macrofactoren met aantal jeugdige verdachten van criminaliteit over de
periode 2007-2014, rekening houdend met autoregressie

Variabelen

B

Std. Error

T-waarde

Sig.

Dagelijks internetgebruik

-0,009

0,002

-4,125

***

Uitgave aan veiligheid

0,012

0,063

0,186

Inactieve jongeren

-0,006

0,009

-0,673

Politiesterkte

-0,001

0

-2,184

Eenoudergezinnen

0

0

-1,389

**

*** p<0,01;** p<0,05;* p<0,1.

Multivariate samenhang tussen macrofactoren en het aantal jeugdige
verdachten
Vervolgens gaan we na of de verbanden, zoals gevonden in de bivariate tijdreeksanalyses, standhouden nadat we ze tegelijkertijd in een model stoppen. Maar voordat wordt ingegaan op de resultaten van de multivariate tijdsreeksanalyse, bespreken we eerst de correlaties tussen de onafhankelijke factoren onderling. Dit is van
belang aangezien te hoge correlaties tussen factoren mogelijk kunnen leiden tot
onbetrouwbare schattingen in de multivariate analyses.
De gemiddelde correlaties tussen de macrofactoren onderling over alle landen heen
staan weergegeven in tabel 6.3. Uit de tabel blijkt dat de samenhang tussen de
onafhankelijke variabelen gering is (r<0,28) waardoor er geen gevaar is voor
multicollineariteit.
Tabel 6.3

Correlaties tussen de onafhankelijke variabelen

1 Dagelijks internetgebruik

1

2

3

4

0,14

0,28

0,17

-0,03

-0,08

0,09

-0,07

0,1

0,12

2 Inactieve jongeren
3 Eénoudergezinnen
4 Uitgaven aan veiligheid

Tabel 6.4

0,13

Tijdreeksanalyses multivariate samenhang macrofactoren en
het aandeel jeugdige verdachten van criminaliteit over de
periode 2007-2014 (23 landen; 154 observaties)

Variabelen

B

Std. Error

T-waarde

Constante

7,091

0,277

25,562

***

Sig.

Dagelijks internetgebruik

-0,009

0,002

-4,065

***

Uitgave aan veiligheid

0,055

0,083

0,663

Inactieve jongeren

-0,01

0,012

-0,88

Politiesterkte

0

0

0,661

Eenoudergezinnen

0

0

-1,239

AR(1)

0,627

0,062

10,052

R-squared

0,993

Adjusted R-squared

0,992

S.E. of regression

0,141

F-statistic

0,671

Prob(F-statistic)

0

Durbin-Watson-Statistiek

1,787

***

*** p<0,01.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2018-1 | 111

De resultaten van de multivariate tijdreeksanalyse staan weergegeven in tabel 6.4.
Na controle voor de overige macrofactoren, blijkt alleen een toename van het aantal
jongeren dat dagelijks gebruikmaakt van het internet gepaard te gaan met een afname in het aantal jeugdige verdachten van criminaliteit. De overige verbanden
blijken niet (langer) significant samen te hangen met ontwikkelingen in jeugdcriminaliteit. Wel is er een significante autoregressie, wat betekent dat de opeenvolgende
waarnemingen met betrekking tot de jeugdcriminaliteit niet onafhankelijk zijn van
eerdere waarnemingen.

6.7

Tot slot

In dit hoofdstuk zijn de internationale ontwikkelingen in geregistreerde jeugdcriminaliteit in de periode 2007 tot en met 2014 onderzocht. Hiervoor hebben we allereerst voor een aantal landen de trends in jeugdcriminaliteit beschreven, waarbij in
het bijzonder aandacht is besteed aan de vergelijking tussen Nederland en de nabijgelegen landen België, Luxemburg, Duitsland, Frankrijk, Engeland, en Denemarken.
Daarnaast zijn de ontwikkelingen in Nederland vergeleken met de gemiddelde
trends in Noord-, Oost-, Zuid- en West-Europa.
Uit de resultaten blijkt dat de dalende trend in jeugdcriminaliteit niet uniek is voor
Nederland. Met uitzondering van het aantal jeugdige verdachten in Luxemburg, is
ook in andere Europese landen sprake van een afname van het aantal jeugdige
verdachten en veroordeelden van criminaliteit in de periode van 2007 tot en met
2014. Deze bevindingen zijn in lijn met ander (internationaal) onderzoek waaruit
blijkt dat in heel Europa sprake is van een daling in de jeugdcriminaliteit (Andersen
et al., 2016; Van der Laan et al., 2017; Youth Justice Board, 2016). Kortom, de
daling in geobserveerde jeugdcriminaliteit is niet specifiek voor Nederland maar is
ook zichtbaar in andere landen. Wel zien we duidelijke verschillen in de sterkte van
de daling. Wat daarbij in het bijzonder opvalt, is dat, met uitzondering van het
aantal jeugdige veroordeelden in Engeland, de daling in jeugdcriminaliteit relatief
het sterkst is in Nederland.
Vervolgens zijn we nagegaan of er maatschappelijke ontwikkelingen zijn die gepaard
gaan met de geconstateerde internationale veranderingen in jeugdcriminaliteit. Eerder onderzoek heeft laten zien dat meerdere ontwikkelingen een rol kunnen spelen
bij de ontwikkeling in (jeugd)criminaliteit (Van der Laan & Weijters, 2015; Zimring,
2007), waaronder ontwikkelingen in sociaal-demografische, economische en rechtshandhavingsfactoren. Zo vonden Van der Laan en Weijters (2015), bijvoorbeeld,
associaties met ontwikkelingen in aantal wijkagenten, het aandeel eenoudergezinnen en voortijdige schoolverlaters in Amsterdam. In het huidige onderzoek vonden
we geen significante associaties met soortgelijke macrofactoren. De uitgave aan
veiligheid, het aandeel inactieve jongeren, de politiesterkte en het aandeel eenoudergezinnen bleken niet significant samen te hangen met ontwikkelingen in de
internationale geregistreerde jeugdcriminaliteit. Een verklaring voor het verschil in
resultaten kan zijn dat we in het huidige onderzoek voor het eerst gebruik hebben
kunnen maken van multivariate tijdreeksanalyses. Daarnaast kijken we in dit onderzoek naar verschillende landen, terwijl Van der Laan en Weijters (2015) zich hebben
gericht op één Nederlandse stad.
Op basis van de multivariate tijdreeksanalyses vonden we wel dat een toename in
het aantal jongeren dat dagelijks gebruikmaakt van het internet gepaard gaat met
een afname in het aantal jongeren dat verdacht wordt van criminaliteit. De toename

112 | Cahier 2018-1

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Monitor Jeugdcriminaliteit 2017 | 17 januari 2018

in internetgebruik zorgt er mogelijk voor dat jongeren minder tijd op straat rondhangen, waardoor ze minder vaak in de gelegenheid komen om delicten te plegen.
Deze bevinding ondersteunt het idee van Weerman (2017), die recentelijk heeft
betoogd dat de opkomst van sociale media en smartphones een belangrijke verklaring zou kunnen bieden voor de daling in jeugdcriminaliteit. Voor het eerst is er nu
ook statistische ondersteuning gevonden voor dit verband. Deze bevinding kan
bovendien ook een verklaring vormen voor het feit dat in Nederland de jeugdcriminaliteit relatief gezien het sterkst daalt: in Nederland wordt gemiddeld genomen
meer gebruikgemaakt van het internet dan in andere Europese landen (Eurostat,
2017).
De resultaten van dit onderzoek behoeven wel enige een nuancering. Zo waren we
voor het beantwoorden van de onderzoeksvragen afhankelijk van de beschikbaarheid van gegevens voor alle meetmomenten en -niveaus. Dit heeft ertoe geleid dat
we maar voor een beperkt aantal factoren betrouwbare en zo volledig mogelijke
indicatoren hebben gevonden voor de onderzoeksperiode. We hadden bijvoorbeeld
geen informatie over ontwikkelingen in beleid en rechtshandhavingsstrategieën voor
de verschillende landen, hetgeen van invloed kan zijn op de geobserveerde ontwikkelingen. Zo is er in Nederland sinds 2007 veel aandacht voor de aanpak van problematische jeugdgroepen in het algemeen en criminele jeugdgroepen in het bijzonder. Het is denkbaar dat deze landelijke aanpak heeft bijgedragen aan de daling
in geregistreerde jeugdcriminaliteit. Omdat gekwantificeerde gegevens over beleidsen rechtshandhavingsstrategieën ontbreken voor de verschillende landen, was het
vooralsnog niet mogelijk om rekening te houden met de effecten van dergelijke beleidsmaatregelen. Om dit te bewerkstellingen zijn uniforme registraties van beleidsontwikkelingen noodzakelijk.
Ook voor wat betreft de mogelijke verklaringen voor de internationale trends in
jeugdcriminaliteit spelen beperkingen van de beschikbaarheid van gegevens een rol.
In dit onderzoek hebben we gekeken naar de invloed van een vijftal macrofactoren.
Uit de literatuur blijkt echter dat ook andere, hier niet onderzochte, verklaringen
een rol kunnen spelen bij de daling in jeugdcriminaliteit. Een voorbeeld hiervan is
de toenemende mate van preventie in de vorm van beveiliging, ook wel bekend als
de ‘beveiligingshypothese’ (Farrell et al., 2011). Volgens deze hypothese zijn zowel
burgers als bedrijven hun eigendommen beter gaan beveiligen, hetgeen gepaard
zou gaan met een afname in criminaliteit. Of denk aan de geobserveerde afname
in alcoholgebruik onder jongeren, een factor die vaak gerelateerd wordt aan delinquent en crimineel gedrag. Om meer inzicht te krijgen in de internationale daling
in jeugdcriminaliteit, is het zaak voor toekomstige onderzoekers om ook andere
factoren die kunnen bijdragen aan de ontwikkelingen in jeugdcriminaliteit in kaart
te brengen.
Een laatste beperking van dit onderzoek is dat de cijfers omtrent de ontwikkelingen
zijn gebaseerd op geregistreerde criminaliteit. Uit eerder onderzoek blijkt dat om
meerdere redenen niveaus van geregistreerde criminaliteit tussen landen niet vergelijkbaar zijn (Campistol & Aebi, 2017; Eurostat, 2012). Daarom hebben we ons in
dit hoofdstuk enkel gericht op ontwikkelingen over de tijd met als aanname dat de
problemen die zich binnen een land voordoen bij de registraties van criminaliteit en
aanpak van verdachten, over de tijd vergelijkbaar zijn (hoewel op deze aanname
nog wel wat is af te dingen).
Afsluitend, in dit onderzoek vonden we dat de jeugdcriminaliteit in diverse Europese
landen is afgenomen. In dit hoofdstuk is tevens een eerste aanzet gegeven voor een

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2018-1 | 113

mogelijke verklaring voor de geobserveerde daling in de internationaal geregistreerde jeugdcriminaliteit. Voor een aantal macrofactoren is nagegaan of deze in de tijd
samenhangen met de afname in jeugdcriminaliteit. Uit de resultaten van deze verkennende analyses blijkt dat de afname in de internationaal geregistreerde jeugdcriminaliteit gepaard gaat met een toename van het aantal jongeren dat dagelijks
gebruikmaakt van het internet. Hiermee is een eerste stap gezet richting het verklaren van de internationaal waarneembare dalende trends in de geregistreerde
jeugdcriminaliteit onder 12- tot 18-jarigen.

Literatuur
Allan, E.A., & Steffensmeier, D.J. (1989). Youth, underemployment, and property
crime: Differential effects of job availability and job quality on juvenile and young
adult arrest rates. American Sociological Review, 54, 107-123.
Andersen, L.H., Anker, A.S.T., & Andersen, S.H. (2016). A formal decomposition of
declining youth crime in Denmark. Demographic Research, 35(44), 1303-1326.
Berghuis A.C., & Waard, J. de (2017). Verdampende jeugdcriminaliteit. Verklaringen
van de internationale daling. Justitiële verkenningen, 43(1), 8-30.
Bruinsma, G.J.N., & Keijser, J.W. de (2002). Potentials and pitfalls of aggregated
data in comparative victimology. In P. Nieuwbeerta (red.), Crime victimization in
comparative perspective: Results from the International Crime Victims Survey,
1989-2000 (pp. 375-390). Den Haag: Boom Juridische uitgevers.
Campistol, C., & Aebi, M.F. (2017). Are juvenile criminal justice statistics comparable across countries? A study of the data available in 45 European nations.
European Journal of Criminal Policy Research, online first, doi: 10.1007/s10610017-9345-2
Cohen, L.E., & Felson, M. (1979). Social change and crime rate trends: A routine
activity approach. American Sociological Review, 44, 588-608.
Dünkel, F. (2014). Juvenile justice systems in Europe: Reform developments
between justice, welfare and ‘new punitiveness’. Kriminologijos studijos, 1, 3176.
Easterlin, R.A. (1987). Birth and fortune: The impact of numbers on personal
welfare. Chicago: University of Chicago.
European Commission (2012). Measuring crime in the EU: Statistics action plan
2011-2015. Brussel: European Commission. Communication from the commission
to the European parliament and the council.
European Monitoring Centre of Drugs and Drug Addiction (2017). Geraadpleegd op
20 maart 2017: www.emcdda.europa.eu/topics/law/penalties-at-a-glance.
Eurostat (2017), Crime and criminal justice statistics. Geraadpleegd op 20 maart
2017: www.eurostat.eu.
Farrell, G., Tseloni, A., Mailey, J., & Tilley, N. (2011). The crime drop and the
security hypothesis. Journal of Research in Crime and Delinquency, 48(2), 147175.
Gould, E.D., Weinberg, B.A., & Mustard, D.B. (2002). Crime rates and local labor
market opportunities in the United States: 1979-1997. The Review of Economics
and Statistics, 84(1), 45-61.
HEUNI (2014). European sourcebook of crime and criminal justice statistics (5th
edition). Helsinki: HEUNI.
Laan, A.M. van der, Beerthuizen, M.G.C.J., & Goudriaan, H. (2017). Ontwikkelingen
in jeugdcriminaliteit, 1997 tot 2015. Justitiële verkenningen, 43(1), 28-49.

114 | Cahier 2018-1

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Monitor Jeugdcriminaliteit 2017 | 17 januari 2018

Laan, A.M. van der, & Weijters, G. (2015). Daling in geregistreerde jeugdcriminaliteit: Enkele mogelijke verklaringen. Tijdschrift voor Criminologie, 57(2), 203228.
Levitt, S.D. (1998). Juvenile crime and punishment. The Journal of Political
Economy, 106, 1156-1185.
Levitt, S.D. (2004). Understanding why crime fell in the 1990s. Journal of Economic
Perspectives, 18, 163-190.
Mustard, D.B. (2010). How do labor markets affect crime? Bonn: Institute for the
Study of Labor (IZA).
Newman, G., (1999) Global report on crime and justice. New York / Oxford: Oxford
University Press.
Pratt, T.C., & Cullen, F.T. (2005). Assessing macro-level predictors and theories of
crime: A meta-analysis. In M. Tonry (red.), Crime and justice: A review of
research: Volume 32 (pp. 373-450). Chicago: University of Chicago Press.
Sampson, R.J., & Groves, W.B. (1989). Community structure and crime: Testing
social disorganization theory. American Journal of Sociology, 97, 774-802.
Smit, P.R., & Goudriaan, H. (2014). Nederland in internationaal perspectief. In N.E.
Heer-de Lange, & S.N. Kalidien (red.), Criminaliteit en rechtshandhaving 2013:
Ontwikkelingen en samenhangen (pp. 255-282). Den Haag: Boom Lemma.
Justitie in statistiek 4.
UNODC (2017). Geraadpleegd op 20 maart 2017: www.unodc.org.
Weerman, F.M. (2017). Social media en smartphones als verklaring voor de daling
in jeugdcriminaliteit? Justitiële verkenningen, 43(1), 71-87.
Zimring, F.E. (2007). The great American crime decline. Oxford: Oxford University
Press.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2018-1 | 115

7

Ontwikkelingen in de geregistreerde
jeugdcriminaliteit in de periode 2000 tot 2017:
Samenvatting, discussie en conclusie

André van der Laan en Marinus Beerthuizen (WODC)
De (geregistreerde) jeugdcriminaliteit in Nederland daalt in het afgelopen decennium. De conclusie uit de vorige Monitor Jeugdcriminaliteit dat er overwegend
sprake is van een algemene daling in jeugdcriminaliteit volgens de statistieken
(MJC 2015; Van der Laan & Goudriaan, 2016), hoewel niet door een ieder herkend
(zie Van Ham & Ferwerda, 2016), wordt in deze nieuwe meting opnieuw getrokken.
Landelijk, regionaal en in meerdere subgroepen daalt de (geregistreerde) jeugdcriminaliteit de afgelopen tien jaar, hoewel er uiteraard wel uitzonderingen zijn. Deze
daling staat niet op zichzelf, ook onder volwassenen en internationaal blijkt een
afname in de (geregistreerde) criminaliteit, een daling die al langer plaatsvindt.
In deze nieuwste Monitor Jeugdcriminaliteit (MJC) zijn de meest recente ontwikkelingen in de door politie en justitie geregistreerde jeugdcriminaliteit in de periode
2000 tot 2017 beschreven. De doelstelling van de MJC is een ‘zo breed mogelijk’
overzicht te geven van de ontwikkelingen in (de geregistreerde) jeugdcriminaliteit
en deze ontwikkelingen in samenhang te bespreken. Er is gebruikgemaakt van
verschillende bronnen: politieregistraties van jeugdige verdachten, veroordelingsregistraties van jeugdige strafrechtelijke daders en ook internationale bronnen voor
de ontwikkelingen in het buitenland. Jeugd heeft betrekking op 12- tot 23-jarigen,
ofwel de leeftijdsgroep die in aanmerking kan komen voor berechting volgens het
jeugdstrafrecht (artikelen 77a Sr. & 77c Sr.). Minderjarigen (12 tot 18 jaar) worden
onderscheiden van jongvolwassenen (18 tot 23 jaar). Daarnaast worden binnen de
groep minderjarigen 12- tot 16-jarigen en 16- tot 18-jarigen (waar mogelijk) ook
separaat onderscheiden.
Enerzijds wil ‘zo breed mogelijk’ zeggen dat in de MJC een overzicht wordt gegeven
van ontwikkelingen in de hele strafrechtelijke keten: van opsporing en afhandeling
door de politie, via vervolging door het Openbaar Ministerie (OM) tot de afdoening
van sancties door de zittende magistratuur (ZM), ofwel de rechterlijke macht. Om
de ontwikkelingen in geregistreerde jeugdcriminaliteit te meten worden als indicatoren gebruikt het aantal jeugdige verdachten, strafrechtelijke daders, de misdrijven waarvan ze zijn verdacht en de afdoeningen door HALT, OM en ZM. Vanwege
jaarlijkse fluctuaties in de bevolkingsomvang is gecorrigeerd voor de aantallen jeugdigen in de totale populatie binnen een peiljaar. Immers, als het aantal jeugdigen
over de tijd heen toe- of afneemt, dan zal dit ook zijn invloed uitoefenen op de (geregistreerde) jeugdcriminaliteit. Hierdoor wordt beter duidelijk of jeugdigen wel of
niet meer betrokken raken bij criminaliteit door de jaren heen dan wanneer alleen
naar absolute aantallen wordt gekeken.
Anderzijds heeft ‘zo breed mogelijk’ betrekking op de vraag of de landelijke ontwikkelingen in de geregistreerde jeugdcriminaliteit zich ook voordoen bij diverse jeugdige subgroepen in de samenleving en op een meer lokaal niveau en in hoeverre er
afwijkingen zijn binnen deze groepen en plekken van de landelijke trends. Daarom
worden de ontwikkelingen ook onderzocht uitgesplitst naar individuele kenmerken

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2018-1 | 117

(zoals sekse, leeftijd of herkomst), gezinskenmerken, opleiding en arbeidskenmerken, type delicten en voor verschillende regionale gebieden (gemeentes).
Aan de standaardmetingen zijn aan deze MJC 2017 twee nieuwe onderwerpen toegevoegd.45 Ten eerste zijn de ontwikkelingen in de geregistreerde jeugdcriminaliteit
onderzocht die zich in zogeheten hot spots en bij jeugdige groepsplegers hebben
voorgedaan. Naar aanleiding van de MJC 2015 (Van der Laan & Goudriaan, 2016)
werd door sommige experts uit de praktijk opgemerkt dat de daling in jeugdcriminaliteit niet in alle gebieden in Nederland werd herkend. Met name op plekken waar
sprake is van een hoge concentratie van jeugdcriminaliteit zou in de loop van de
jaren weinig zijn veranderd (Van Ham & Ferwerda, 2016). Volgens sommige deskundigen zou lokaal zelfs gesproken kunnen worden van een toename van jeugdcriminaliteit. Die signaleringen vormden aanleiding om in deze MJC ook te kijken
naar meer lokale ontwikkelingen en of op deze lokale niveaus misschien andere
ontwikkelingen merkbaar zijn. Niet alleen zijn variaties in ontwikkelingen naar stedelijkheidsgraad of gemeente onderzocht, ook de ontwikkelingen in buurten met
relatief veel jeugdcriminaliteitsincidenten per inwoner, in deze publicatie hot spots
genoemd, zijn bestudeerd. Tevens werd door deskundigen opgemerkt dat de daling
in criminaliteit bij een kleine groep jeugdigen niet werd herkend, namelijk degene
die in groepsverband delicten plegen (Van Ham & Ferwerda, 2016). Om die reden
zijn ook ontwikkelingen beschreven in de aantallen jeugdigen die samen met andere
jeugdigen misdrijven hebben gepleegd, zover dit bij de politie bekend was. In deze
publicatie noemen we deze jongeren jeugdige groepsplegers. Hierbij merken we op
dat het in deze MJC niet gaat over criminele jeugdgroepen of gangs omdat de benodigde informatie om deze groepen te identificeren in de registraties niet beschikbaar
is.
Een tweede tevens nieuw onderwerp is dat ook de ontwikkelingen in Nederland zijn
vergeleken met ontwikkelingen in de jeugdcriminaliteit in omringende landen. In de
literatuur (onder meer Van Dijk et al., 2011; Tonry et al., 2014) werd erop gewezen
dat de daling in de Nederlandse (jeugd)criminaliteit niet op zichzelf staat in Europa
of de wereld: internationaal is er ook sprake van een afname in de (geregistreerde
jeugd)criminaliteit. Daarom zijn in deze MJC de Nederlandse ontwikkelingen in de
geregistreerde jeugdcriminaltieit vergeleken met die in enkele omringende landen.
Ook is een bescheiden poging gedaan om enkele mogelijke verklaringen te geven
voor de dalende trends in de (inter)nationale geregistreerde jeugdcriminaliteit. Het
gaat dan om meer internationaal geldende trends die in de afgelopen jaren tien
jaren parallel liepen met de dalende (geregistreerde) jeugdcriminaliteit. Verklaringen die alleen binnen één land van toepassing zouden zijn, zoals bijvoorbeeld nationale veranderingen in hoe de politie criminaliteit registreert, zijn niet bestudeerd.
Aangezien een monitor vooral tot doel heeft om ontwikkelingen te beschrijven en
niet direct deze ook te verklaren, blijft het bij een zeer bescheiden poging waarbij
recente (inter)nationale literatuur is geraadpleegd.
De MJC is een samenwerking tussen het WODC en het CBS en wordt uitgevoerd op
verzoek van het Directoraat Generaal Straffen en Bescherming en het Directoraat
Generaal Politie (DGSenB en DGPOL) van het ministerie van Justitie en Veiligheid

45

De wens was ook een derde nieuw thema toe te voegen, namelijk de door politie geregistreerde cyber- en gedigitaliseerde criminaliteit door jeugdigen. Hierover wordt in een aparte publicatie gerapporteerd (Rokven et al.,
aankomend) aangezien het niet haalbaar was deze gelijktijdig met het opleveren van deze MJC gereed te hebben.

118 | Cahier 2018-1

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

(JenV). In dit hoofdstuk worden de bevindingen uit de voorgaande empirische
hoofdstukken samengenomen. Eerst beschrijven we de meest opvallende trends
in de geregistreerde jeugdcriminaliteit in Nederland en daarbuiten (paragraaf 7.1).
Vervolgens geven we enkele verklaringen voor de ontwikkelingen in jeugdcriminaliteit, waarbij we meteen opmerken dat het een verkenning betreft en daarin niet
uitputtend te zijn (paragraaf 7.2). Na enkele opmerkingen over de beperkingen van
de MJC (paragraaf 7.3) volgt de conclusie (paragraaf 7.4).

7.1

Ontwikkelingen in geregistreerde jeugdcriminaliteit

In deze paragraaf worden eerst de trends in de geregistreerde jeugdcriminaliteit
zoals die blijkt uit de hoofdstukken 2 tot en met 6 van deze MJC kort beschreven.
Daarna gaan we nader in op enkele opvallende trends.
7.1.1

Trends: overwegend dalend maar met variatie en enkele keer geen daling

De in 2007 ingezette landelijke daling van geregistreerde jeugdcriminaliteit
zet door
In figuur 7.1 zijn de langetermijnontwikkelingen weergegeven van de in Nederland
geregistreerde jeugdcriminaliteit voor de jaren 2000 tot 2017. Het betreft de aantallen jeugdigen die zijn geregistreerd en aangehouden als verdachte van een
misdrijf en de aantallen strafrechtelijke daders van misdrijven, per 1.000 leeftijdgenoten. Na een initiële stijging van 2000 tot 2006/07, daalt in de jaren daarna het
aantal jeugdige verdachten en strafrechtelijke daders jaarlijks, zowel in absolute
aantallen als per 1.000 leeftijdgenoten. De daling is zowel bij de minderjarigen als
de jongvolwassenen.
Om de ontwikkelingen voor diverse subgroepen nader te bestuderen, zijn de ontwikkelingen in de vijf meest recente jaren onderzocht – de periode 2012 tot 2017. Het
aantal jeugdige verdachten en jeugdige strafrechtelijke daders per 1.000 leeftijdgenoten neemt van 2012 tot 2017 jaarlijks af. Dit is ongeacht leeftijdsgroep. De
daling in strafrechtelijke daders onder minderjarigen vlakt in de laatste jaren van
de meting af.
In 2016 zijn bij minderjarigen 16 verdachten van een misdrijf per 1.000 12- tot
18-jarigen geregistreerd, dat is 34% minder dan in 2012. In datzelfde jaar zijn er
6 strafrechtelijk daders per 1.000 12- tot 18-jarigen door het OM of de ZM gesanctioneerd, dat is 50% minder dan in 2012.
In 2016 zijn er bij jongvolwassenen 24 per 1.000 18- tot 23-jarigen geregistreerd
als verdachte van een misdrijf, dat is 37% minder dan in 2012. In datzelfde jaar zijn
er 21 per 1.000 18- tot 23-jarigen als strafrechtelijk dader door het OM of de ZM
gesanctioneerd, dat is 25% minder dan in 2012.
Om na te gaan of de landelijke ontwikkelen zich ook voordoen op regionaal niveau,
bij specifieke subgroepen of voorkomen bij diverse typen delicten, is ingegaan op
ontwikkelingen in de jaren 2012 tot 2017 (in de MJC kortetermijnontwikkelingen
genoemd). De politieregistraties bieden door een koppeling aan het Stelsel van
Sociaal Statistische bestanden (SSB) van het CBS de mogelijkheid om ontwikkelingen te onderzoeken uitgesplitst naar individuele-, gezins-, regionale- en delictkenmerken (hoofdstuk 2). De justitiële registraties van OM en ZM (strafrechtelijke
daders en afdoeningen) kunnen alleen worden uitgesplitst naar individuele kenmer-

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2018-1 | 119

ken of gemeentes waarin daders actief waren (dit is niet noodzakelijk de woongemeente van daders; zie hoofdstuk 3 en 4). De absolute aantallen zijn gecorrigeerd voor bevolkingsomvang in de betreffende jaren. Deze cijfers zijn afkomstig
van Statline.
Figuur 7.1 Ontwikkelingen in geregistreerde jeugdige verdachten en
strafrechtelijke daders, per 1.000 12- tot 23-jarigen
60

50

40

30

20

10

0

12- tot 18-jarige geregistreerde verdachten
18- tot 23-jarige geregistreerde verdachten
12- tot 18-jarige aangehouden verdachten
18- tot 23-jarige aangehouden verdachten
12- tot 18-jarige strafrechtelijke daders
18- tot 23-jarige strafrechtelijke daders
*

Voorlopige cijfers.

Noot. Geregistreerde verdachten betreffen personen die wegens betrokkenheid bij een misdrijf met de politie in aanraking zijn
gekomen (cijfers vanaf 2005 beschikbaar); aangehouden verdachten zijn personen waarvan de politie een proces-verbaal van
aangifte wegens een misdrijf heeft doorgestuurd naar het OM (cijfers tot 2015 beschikbaar); strafrechtelijke daders betreffen
personen waartegen door het OM of de ZM een afdoening is opgelegd (cijfers beschikbaar voor 2000-2017).
Zie hoofdstukk 2 en 3 en bijlage 2, tabel B7.1 voor corresponderende cijfers.
Bronnen: HKS/BVH/SSB/OBJD

Als we uitsplitsen naar verschillende subgroepen of regio’s is, evenals het landelijk
beeld, de ontwikkeling over de tijd overwegend dalend. Het niveau in 2016 is bij het
merendeel van de onderscheiden subgroepen of regio’s beneden het niveau van
2012. Wel blijkt de dalende trend niet binnen alle subgroepen of alle regio’s even
sterk. Verder is niet bij alle groepen of in alle regio’s ieder jaar sprake van een

120 | Cahier 2018-1

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

daling en is in een enkel geval het niveau van geregistreerde jeugdcriminaliteit
stabiel over de tijd of zelfs stijgend.
De sterkte van de daling verschilt per subgroep, type delict of regio
Ten eerste blijken uit de MJC 2017 verschillen in de sterkte van de afname in de
periode 2012 tot 2017. Hieronder volgt een korte opsomming (zie voor een meer
uitgebreide beschrijving de hoofdstukken 2 tot en met 6).
 Het aandeel geregistreerde verdachten is in de periode 2012 tot 2017 onder minderjarigen minder sterk gedaald en onder jongvolwassenen sterker afgenomen
dan het aandeel minderjarige en jongvolwassen strafrechtelijke daders. Het aandeel verdachten onder minderjarigen en onder jongvolwassenen is met een derde
afgenomen (-34% en -37), terwijl het aandeel strafrechtelijke daders onder minderjarigen met de helft (-50%) en onder jongvolwassenen met een kwart (-25%)
is afgenomen.
 Als we uitsplitsen naar individuele achtergrondkenmerken van verdachten (sekse,
leeftijd, herkomstland, voortijdig schoolverlaten en participatie school/werk) dan
blijkt het volgende. De daling onder 12-jarigen is sterker dan onder oudere leeftijden. De dalingen onder jongens/mannen en meisjes/vrouwen zijn daarentegen
min of meer gelijk. De daling onder minderjarigen van Marokkaanse herkomst
is sterker dan onder minderjarigen uit andere herkomstgroepen. Onder jongvolwassenen van westers allochtone herkomst is de daling sterker dan onder jongvolwassenen uit andere herkomstlanden. De afname onder minderjarige voortijdige schoolverlaters is sterker dan onder degenen die niet voortijdig hun opleiding hebben afgebroken. En onder werkende minderjarigen (16-17-jarigen) is
de daling sterker dan onder schoolgaande minderjarigen, terwijl onder jongvolwassenen de afname sterker is onder degenen die naar school gaan maar geen
inkomen hebben, dan onder andere schoolgaande of werkende jongvolwassenen.
 Als we uitsplitsen naar gezinskenmerken (inkomensniveau huishouden en type
huishouden) blijkt in 2016 ten opzichte van 2012 de daling sterker onder de op
een na hoogste inkomensgroepen dan onder de lagere (zowel bij minderjarigen
als bij jongvolwassenen). Ook is de daling sterker onder minderjarigen die thuis
wonen dan onder minderjarigen woonachtig in andere typen huishoudens (zoals
een instelling). Onder jongvolwassenen is de daling onder alleenstaanden met
een kind sterker dan onder andere typen huishoudens (zoals jongvolwassenen
woonachtig in een instelling).
 De daling in de geregistreerde jeugdcriminaliteit is ongeacht, respectievelijk, de
woon- of pleeglocatie van de verdachten en strafrechtelijke daders. Wel is er
regionale variatie in de sterkte van de dalende trend.
 Onder strafrechtelijke daders van een misdrijf is de daling onder first offenders
grotendeels vergelijkbaar met die onder jeugdigen die al eens eerder met justitie
in aanraking zijn geweest.
 Ook uitgesplitst naar type sanctie blijkt een daling, maar deze is niet voor alle
sancties even sterk. Zo daalt het aantal transacties in de periode 2012 tot 2017
sterker dan het aantal strafbeschikkingen door het OM. Dit zou een aanwijzing
kunnen zijn dat transacties langzamerhand vervangen worden door de relatief
nieuw ingevoerde strafbeschikkingen, hetgeen ook de bedoeling was van deze
nieuwe sanctie. Ook valt op dat afdoeningen door Halt en het OM tegen minderjarigen vanaf 2013 min of meer gelijk blijft. Wat dit voor gevolgen heeft voor de
interpretatie van de dalende (geregistreerde) jeugdcriminaliteit wordt later nader
besproken.
 In Nederland omringende landen is sprake van een daling in het aantal minderjarige verdachten en veroordeelden per 100.000 leeftijdgenoten in de periode
2007 tot 2015 (voor de laatste twee jaren zijn nog geen internationale cijfers be-

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2018-1 | 121

schikbaar). De sterkte van de daling verschilt wel tussen de landen. In vergelijking met andere landen in Europa lijkt in Nederland sprake van de sterkste daling
in het aantal geregistreerde verdachten per 100.000 minderjarigen. Voor aantallen veroordeelde jeugdigen per 100.000 leeftijdsgenoten is de daling in Nederland ook sterk, maar is deze daling in Engeland en Wales nog net iets sterker.
De daling is niet altijd jaarlijks en verloopt soms schoksgewijs
Ten tweede blijkt dat niet bij alle subgroepen of in alle regio’s sprake is van een
continue jaarlijkse daling van 2012 tot 2017, maar dat er sprake is van een schoksgewijze daling.
 Onder minderjarige voortijdig schoolverlaters neemt het aandeel verdachten van
2013 op 2014 eerst toe en daalt daarna conform de algemene landelijke ontwikkeling. Bij uitsplitsing van het aantal geregistreerde verdachten of strafrechtelijke
daders per 1.000 leeftijdgenoten naar regionaal niveau is er sprake van een
schoksgewijze daling. Zo is het aandeel verdachten onder 12- tot 18-jarigen in
steden als Rotterdam en Amsterdam in de jaren 2014 en 2015 stabiel en daalt in
het jaar erna weer. Het aandeel verdachten van een vermogensdelict (inclusief
diefstal met geweld) onder minderjarigen is in de jaren 2013-2015 stabiel en
vervolgens in 2016 afgenomen tot onder het niveau van 2012. Ook het aantal
afdoeningen door het OM per 1.000 18- tot 23-jarigen laat over de periode 2012
tot 2017 een schoksgewijze daling zien.
 In Nederland is sprake van een jaarlijkse daling in de geregistreerde jeugdcriminaliteit, wat in meerdere Nederland omringende landen ook te zien is. Er zijn echter ook landen waar er periodes zijn waarin de geregistreerde jeugdcriminaliteit
eerst toeneemt en dan weer daalt.
We vinden geen duidelijke aanknopingspunten waarom de trends in deze groepen
schoksgewijs dalen. Zo kunnen er registratie-effecten zijn (zie Van Ham et al.,
2018). Het kan bijvoorbeeld gaan om tijdelijke of incidentele vertragingen bij het
registreren van misdrijven binnen een bepaald jaar, waardoor de aantallen misdrijven een jaar later iets hoger liggen.
Onder enkele subgroepen of sancties nauwelijks daling en soms stijging
Ten derde zijn er ook enkele typen delict en afdoeningen die in de jaren 2012 tot
2017 over meerdere jaren min of meer gelijk blijven.
 Het aandeel minderjarige verdachten van drugs- of verkeersmisdrijven blijft in de
jaren 2012 tot 2017 min of meer gelijk zowel onder jongens als meisjes (evenals
in de jaren ervoor; zie ook de MJC 2015, Van der Laan & Goudriaan, 2016). Deze
stabiele trend kan mogelijk verklaard worden omdat deze types misdrijven nauwelijks voorkomen onder minderjarigen. Ook het aandeel minderjarigen verdachten onder minderjarigen die woonachtig zijn in huishouden met de 20% laagste
inkomens neemt van 2012 tot 2014 af, maar stijgt in het jaar erna. Ondanks deze
recente toename blijft het niveau van minderjarige verdachten uit deze groep wel
onder dat van 2012. Het aantal HALT-straffen is, zowel absoluut als per 1.000
minderjarigen, over de jaren 2012 tot 2017 relatief stabiel.
Ten slotte, er blijken bij de afdoeningen enkele uitbijters waarbij een stijgende trend
is te zien en het niveau in 2016 hoger is dan in 2012.
 De toepassing van het jeugdstrafrecht bij jongvolwassenen (toepassing 77c Sr.)
neemt toe. Ondanks de algemene daling in het aantal strafzaken in eerste aanleg
tegen 18- tot 23-jarigen blijkt het percentage strafzaken tegen jongvolwassenen
waarbij een jeugdsanctie opgelegd is in de jaren 2012-2017 toe te nemen. Deze
stijging zit hem vooral in het jaar 2014, waarbinnen het wetpakket rondom het

122 | Cahier 2018-1

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

adolescentenstraf-recht is ingevoerd. De sterke initiële stijging neemt in de jaren
2015 en 2016 al wel af.
 De financiële strafbeschikkingen dat het OM heeft opgelegd tegen minderjarigen
in de periode 2012-2017 neemt toe. Het gaat hierbij echter vooral om een verplaatsing. De toename in financiële strafbeschikking onder minderjarigen is vooral
te duiden doordat de financiële strafbeschikking in de plaats is gekomen van de
financiële transactie, welke laatste ook een duidelijke daling laat zien.
Kortom, alle ontwikkelingen overwegend blijkt uit deze MJC dat de geregistreerde
jeugdcriminaliteit onder minderjarigen en jongvolwassenen is afgenomen in de
periode 2012 tot 2017, ongeacht achtergrondkenmerken van de geregistreerde
jeugdigen. Wel zijn er verschillen in sterkte van de daling naar regio of subgroep,
is de daling onder sommige groepen of in sommige gemeenten meer schoksgewijs
dan continu en is in een enkel geval sprake van een stijging (bij twee typen sanctioneringen). In het hiernavolgende proberen we nader duiding te geven aan enkele
meest opvallende ontwikkelingen.
7.1.2

Enkele opvallende ontwikkelingen

Daling jeugdcriminaliteit doet zich voor bij alle leeftijdsgroepen, meest
delinquente groep wordt wel iets ouder
Leeftijd en criminaliteit hangen samen. Ongeveer vanaf het twaalfde levensjaar
neemt de betrokkenheid bij criminaliteit onder jeugdigen toe tot en met ongeveer
het 18e tot 20e levensjaar. Hierna neemt deze betrokkenheid over het algemeen af
of verdwijnt zelfs in zijn geheel. In politie- en justitiële statistieken zien wij dit terug
doordat het aantal 18- tot 21-jarigen per 1.000 leeftijdsgenoten geregistreerd als
verdachte of strafrechtelijke daders hoger ligt dan bij jongere jeugdigen of oudere
volwassenen. Verder is deze zogeheten age-crime curve niet beperkt tot Nederland,
maar wordt ook elders gesignaleerd (Farrington & Loeber, 2015).
Als we naar de trends kijken, blijkt de geregistreerde criminaliteit in de periode
2007 tot 2017 onder alle leeftijdsgroepen te dalen, waaronder ook niet-jeugdigen,
zowel wat betreft het aandeel verdachten als het aandeel strafrechtelijke daders
(zie figuur 7.2). De daling onder jeugdigen (minderjarigen en jongvolwassenen) is
wel sterker dan onder andere oudere leeftijdsgroepen. Beerthuizen en Van der Laan
(hoofdstuk 3) vinden ook een verschuiving in de grootste groep van strafrechtelijk
daders. Daar waar tot 2012 de 18- tot 21-jarigen oververtegenwoordigd zijn in de
strafrechtelijke daderpopulatie, verbreedt deze oververtegenwoordiging naar de 18tot 25-jarigen in de jaren na 2012 (zie hoofdstuk 3, figuur 3.3).

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2018-1 | 123

Figuur 7.2 Leeftijdscriminaliteit curve voor meerdere jaren, per 1.000
leeftijdsgenoten
40
35
30
25
20
15
10
5
0
12

20

30

40

50

60

Leeftijd
2000

2004

2008

2012

2016

Voor corresponderende cijfers zie bijlage 2, tabel B3.3.
Bron: OBJD

De grootste leeftijdsgroep van strafrechtelijke daders waarmee justitie te maken
krijgt, lijkt ietsjes ouder te worden. Ook internationaal wordt een verschuiving van
de piekleeftijd waargenomen (Matthews & Minton, 2017). Matthews en Minton verklaren deze verschuiving vanuit de gedachte van emerging adulthood (Arnett,
2000), ofwel ontluikende volwassenheid (Pleysier, 2015). Kort gezegd komt dit
erop neer dat de leeftijd waarop jongeren zelfstandig en autonoom worden lijkt op
te schuiven en daarmee ook het moment waarop desistance van criminaliteit plaats
vindt. Dit zou zich mogelijk kunnen reflecteren in verschuivende age-crime verhoudingen.
Daling in jeugddelinquentie: landelijk jaarlijks, binnen gemeenten
schoksgewijs
Eerder werd al gerefereerd aan de constatering van sommige experts naar aanleiding van de MJC 2015 dat de landelijke daling niet overal werd herkent (Van Ham &
Ferwerda, 2016). De deskundigen meldden dat er buurten in Nederland waren waar
de jeugdcriminaliteit niet daalde en dat de criminaliteit door jongeren daar hoger is
dan elders. Uit deze MJC blijkt dat de landelijke daling in jeugdige geregistreerde
verdachten en strafrechtelijke daders zich voordoet ongeacht de woongemeente
van de verdachten (zie hoofdstuk 2) of de gemeente waarin strafrechtelijke daders
het delict hebben gepleegd (zie hoofdstuk 3; waar de splitsing naar gemeente zich
beperkt tot de tien grootste gemeentes van Nederland). Wel merken we hierbij op
dat de daling niet in alle gemeenten een jaarlijks continue daling is, maar eerder
schoksgewijs dalend.
Ook daling in buurten met veel jeugdcriminaliteit, wel variatie in sterkte
In deze MJC zijn ook ontwikkelingen in buurten onderzocht waar veel incidenten van
jeugdcriminaliteit per inwoner plaatsvonden (zie hoofdstuk 5). Die gegevens
betreffen de jaren 2011 tot 2016. Uit de analyse blijkt dat de geregistreerde
jeugdcriminaliteit clustert in buurten. Bijna 60% van alle in 2015 geregistreerde
incidenten van jeugdcriminaliteit heeft in maar 20% van de Nederlandse buurten

124 | Cahier 2018-1

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

plaatsgevonden. Deze bevindingen zijn in overeenstemming met (inter)nationaal
onderzoek naar de concentratie van criminaliteit op specifieke plaatsen
(bijvoorbeeld, straten of buurten; zie Weisburd, Morris & Groff, 2009). Volgens
Weisburd et al (2009) is hierbij sprake van een wetmatigheid: criminaliteit blijkt zich
sterk te concentreren binnen specifieke gebieden. Ook in Den Haag (Bernasco &
Steekbeek, 2015) en Antwerpen en Gent (Hardyns, Snaphaan & Pauwels, 2017)
werden dergelijke concentraties van criminaliteit gevonden.
Sleutjes en Beerthuizen (hoofdstuk 5) onderzochten in deze MJC voor de periode
2011 tot 2016 ook de ontwikkelingen in buurten met veel jeugdcriminaliteit per
inwoner. In de buurten die in 2011 als hot spots gezien kunnen worden zijn, in vergelijking met de landelijke daling, sterkere dalingen in jeugdcriminaliteit geregistreerd met ongeveer 35-40% minder incidenten in de periode 2011 tot 2016. In
de hot spots van 2015 zijn daarentegen minder sterke dalingen geregistreerd in
dezelfde periode, met 15% minder incidenten of zelfs geen daling. Er is op lokaal
niveau dus grote diversiteit in de mate waarin de geregistreerde jeugdcriminaliteit
is afgenomen en in sommige buurten is zelfs geen sprake van een daling.
Aantal jeugdige veroordeelden voor cyber- en gedigitaliseerde criminaliteit
is gering en (nog steeds) niet goed in beeld in de landelijke registraties
Het aandeel jeugdigen dat veroordeeld is wegens een cyber- of gedigitaliseerd
delict, zover te achterhalen is op basis van wetsartikel, is minder dan 1% van alle
jeugdige strafrechtelijke daders. Vanwege de kleine absolute aantallen moeten we
dan ook voorzichtig zijn met uitspraken over trends. Bij minderjarigen lijkt het aantal daders van dit type criminaliteit over de tijd stabiel rond de 20 daders per jaar.
Onder jongvolwassenen neemt het aantal daders van cybercriminaliteit tot 2015
toe tot bijna 60 strafrechtelijke daders en daalt in 2016 tot aan het niveau van 2012
(rond de 40 strafrechtelijke daders).
Deze aantallen zijn een onderschatting van het aantal jeugdigen dat betrokken is bij
cyber- en gedigitaliseerde criminaliteit. Zo blijkt het percentage jeugdigen dat in
zelfrapportage aangeeft betrokken te zijn geweest bij cyber-en gedigitaliseerde
delicten vele malen hoger (Van der Laan & Beerthuizen, 2016). Hoewel de registratie van cybercriminaliteit lijkt te verbeteren (Rokven et al. aankomend) is het nog
steeds niet goed mogelijk om op landelijk niveau een goede schatting te maken van
de omvang van geregistreerde cyber- en gedigitaliseerde criminaliteit (gepleegd
door jeugdigen). Naar verwachting is hierover wel meer informatie beschikbaar in
politiedossiers en aangiften. Het WODC is separaat en parallel aan deze MJC in
samenwerking met de politie-eenheid Den Haag een onderzoek gestart naar mogelijkheden om middels machine learning informatie uit politiedossiers en aangiften te
halen. De resultaten hiervan worden in 2018 verwacht (Rokven et al., aankomend).
Sterkste daling in afdoeningen tegen minderjarige strafrechtelijke daders is
van 2007 tot 2013, daarna vlakt de daling af
Het aantal afdoeningen door HALT, OM en ZM daalt sterk van 2007 tot 2013 en
vlakt daarna af. Met name onder de 12- tot 16-jarigen is de sterkte van de daling
sinds 2013 sterk afgevlakt.
De afvlakking van de daling lijkt samen te hangen met de zwaarte van afdoeningen
waarbij de daling bij lichtere afdoeningen lijkt te stabiliseren en bij zwaardere afdoeningen nog doorgaat. Het aantal afdoeningen door Halt per 1.000 minderjarigen is
vanaf 2010 stabiel (rond de 6 minderjarigen per 1.000 12-17-jarigen). Vanaf 2013
is ook het aantal OM-afdoeningen tegen minderjarigen min of meer stabiel (rond
de 4 per 1.000 minderjarigen). De daling in aantal ZM-afdoeningen tegen minderjarigen zet echter in de laatste jaren nog door.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2018-1 | 125

De stabiliteit in HALT-straffen tegen minderjarigen kan vanaf 2013 deels het resultaat zijn van de invoering van de zogenoemde HALT+ variant die toen is ingevoerd.
Hierbij gaat het om zaken waarbij het OM gebruik heeft gemaakt van haar discretionaire bevoegdheden en strafzaken seponeert door minderjarigen naar Halt te
verwijzen.
Percentage jongeren dat recidiveert daalt licht
Enerzijds zien we dat het aantal minderjarigen en jongvolwassenen dat met politie
en justitie in aanraking jaarlijks daalt. Anderzijds zien we ook dat een deel van de
jeugdigen die reeds met politie of justitie in aanraking zijn geweest binnen twee jaar
opnieuw van een misdrijf worden verdacht of daarvoor worden berecht. Het aantal
strafrechtelijke recidivisten onder 12- tot 18-jarigen en 18- tot 25-jarigen is in de
jaren 2008 tot 2013 afgenomen (respectievelijk, de recidiveprevalentie is
afgenomen van 35% naar 32% en 31% naar 29%; een relatieve afname van 9% en
7%). Anders gezegd, de recidive onder minderjarigen en jongvolwassen daders uit
de periode 2008 tot 2013 neemt beperkt af. De meest recente recidivecijfers over
minderjarige daders laten echter in 2013 een lichte opleving van de recidive onder
de recidivisten zien (Weijters, Verweij & Tollenaar, 2017). Of deze laatste trend
doorzet of slechts een eenmalige opleving is moet worden bezien in toekomstige
metingen.
Dit kan erop wijzen dat er in ieder cohort een steeds kleiner wordende, maar nog
wel harde kern van delinquente jongeren resteert. Deze trend correspondeert met
wat in ander onderzoek is gevonden (Andersen, Tegner-Anker & Andersen, 2016).
Andersen en collega´s vonden in Denemarken dat het aantal jeugdige verdachten
en daders daalt, maar dat recidive onder degenen die terugkomen nauwelijks
verandert. Op basis van zelfrapportage vonden Van der Laan, Rokven, Beerthuizen
en Weijters (2018) dat het percentage jongeren dat als ernstig delinquent gelabeld
kon worden daalt, maar dat de ernstige delinquenten in de loop van de jaren wel in
dezelfde mate en met dezelfde ernst delicten zeggen te plegen. Deze bevindingen
kunnen erop wijzen dat in elk nieuw cohort wel een afname is in het aantal jongeren
dat in aanraking komt met politie of justitie wegens een misdrijf, maar dat degenen
die alsnog met politie of justitie te maken krijgen, nauwelijks minder in aantallen of
minder ernstige feiten plegen.
Toepassing van jeugdstrafrecht bij jongvolwassenen stijgt
Ondanks dat er een daling is in het aantal jongvolwassen strafrechtelijke daders
en afdoeningen tegen daders in deze leeftijdsgroep neemt de toepassing van het
jeugdstrafrecht in eerste aanleg bij strafzaken tegen jongvolwassenen duidelijk toe
in de periode 2012 tot 2017. De stijging doet zich vooral voor onder 18- tot 21-jarigen. De sterkste stijging is te zien in de jaren 2014 en 2015. Het is waarschijnlijk
dat de invoering van het adolescentenstrafrecht op 1 april 2014 hierin een belangrijke rol heeft gespeeld (zie Van der Laan, Beerthuizen, Barendregt & Beijersbergen,
2016).
Daling in geregistreerde jeugdcriminaliteit ook buiten Nederland
De daling in geregistreerde jeugdcriminaliteit in Nederland staat niet op zichzelf,
maar doet zich ook internationaal voor in de periode 2007- tot 2015 (met uitzondering van Luxemburg; zie ook hoofdstuk 6.; zie ook Berghuis & De Waard, 2017).
Uit de analyses van Rokven c.s. (hoofdstuk 6) blijkt dat de afname in de geregistreerde criminaliteit onder minderjarigen in Nederland wel een sterkere daling laat
zien dan in het merendeel van de ons omringende landen. Op basis van de ons
beschikbare informatie kunnen we dit verschil in sterkte (vooralsnog) niet goed
duiden.

126 | Cahier 2018-1

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

7.2

Enkele mogelijke verklaringen voor de daling

Een monitor als de MJC is primair bedoeld om ontwikkelingen te beschrijven en niet
om deze ontwikkelingen te verklaren. Verklaringen voor criminaliteitstrends vragen
andere methoden van onderzoek en behoeven ook bronnen met informatie over
andere ontwikkelingen. Bijvoorbeeld, zoals gegevens over wanneer wat voor soort
beleidsinterventie is ingevoerd of over andere maatschappelijke ontwikkelingen,
zoals indicatoren van economische welvaart. Omdat de afname in de geregistreerde
jeugdcriminaliteit al meerdere jaren op rij zichtbaar is en aanhoudt, vraagt dit echter wel om verklaringen voor deze dalende trend in Nederland. Onderzoek naar
mogelijke verklaringen voor de daling in de (geregistreerde) jeugdcriminaliteit in
de afgelopen tien jaar staat nog in de kinderschoenen (zie bijv. Van der Laan &
Weijters, 2015; Van der Laan et al., 2018; Rokven et al., 2017). Internationale
studies naar mogelijke verklaringen voor de daling hebben zich vooral gericht op
de daling in de criminaliteit in het algemeen. Op deze plaats gaan we daar beknopt
op in en putten uit enkele recente publicaties (Van Dijk et al., 2012; Tonry, 2014).
Die vullen we aan met enkele recente Nederlandse publicaties waarin is ingegaan op
mogelijke verklaringen voor de recente dalende (geregistreerde) jeugdcriminaliteit
in Nederland (en daarbuiten). Het blijft een bescheiden bijdrage waarbij niet een
systematische analyse van de literatuur aan ten grondslag ligt.
Opmerkingen vooraf
Ten eerste, in de internationale literatuur wordt erop gewezen dat de recente daling
in de (geregistreerde, maar ook door slachtoffers gerapporteerde) criminaliteit een
continuering is van een afname in de criminaliteit die al langer gaande is (Eisner,
2014; Tonry, 2014). Daarom vinden sommigen niet zozeer de recente daling in het
afgelopen decennium opvallend, maar eerder de stijging die in sommige landen
vanaf de jaren negentig van de vorige eeuw tot halverwege het eerste decennium
van deze eeuw werd gevonden. Dit wordt door onderzoekers toegeschreven aan de
afgenomen tolerantie voor geweld, de toegenomen bereidheid delicten te melden en
vooral de toegenomen bereidheid bij de politie om misdrijven te registreren (zie
voor een overzicht Tonry, 2014; zie ook Wittebrood & Nieuwbeerta, 2006).
Ten tweede, verklaringen richten zich vooral op de algemene crime drop. Er is weinig bekend over de daling in specifiek de jeugdcriminaliteit, hoewel recent daar
enige verandering in is gekomen.
Ten derde wordt meer in het algemeen geopperd dat de daling in de door de politie
geregistreerde criminaliteit mogelijk een resultaat kan zijn van een toenemend
handhavingstekort in de opsporing (OM, 2016). Het handhavingstekort wijst erop
dat een groot deel van de delicten buiten beeld blijft van de politie, bijvoorbeeld
omdat het om nieuwe vormen van criminaliteit gaat als cybercrime of om criminaliteit die pas boven tafel komt als daarop gericht actie wordt genomen door de
politie. Het is denkbaar dat capaciteitsproblemen bij de politie in de afgelopen jaren
ertoe hebben bijgedragen dat de daling in de geregistreerde criminaliteit sterker is
dan de werkelijke daling.
Ten vierde spelen bij geregistreerde criminaliteit registratie-effecten, veranderingen
in de prioriteit van opsporing jeugdcriminaliteit of effecten van veranderende werkprocessen bij de politie (Van Ham et al., 2018) een rol. Zo signaleren Van Ham et
al. (2018) dat de invoering van het bedrijfsprocessensysteem (BVH) en veranderingen in werkprocessen, zoals de invoering van het Salduz-arrest en de ZSM-werkwijze (ZSM staat voor ‘zorgvuldig, snel en op maat’), hebben bijgedragen aan de
daling in de geregistreerde jeugdcriminaliteit. Dat maakt het aannemelijk dat de
geregistreerde jeugdcriminaliteit sterker is gedaald dan de werkelijke criminaliteit.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2018-1 | 127

Verschillende type verklaringen
Mogelijke verklaringen voor de afname in de criminaliteit kunnen worden ingedeeld
in wat Tonry (2014) simpele en complexe verklaringen noemt. Simpele verklaringen
betreffen seculiere veranderingen die zich in een specifieke periode voordoen, zoals
situationele beveiliging, aanpak van hot spots door politie, bureaucratisering van het
moderne leven (waardoor er steeds meer wordt geregistreerd wordt, zowel door
politie, justitie als daarbuiten) of culturele veranderingen. Zo concluderen Farrel,
Tilley & Tseloni (2014) bijvoorbeeld dat de crime drop vooral wordt veroorzaakt
door de toegenomen beveiliging in de Westerse samenleving sinds het begin van de
jaren negentig, zoals die van woningen of auto’s, omdat dit de enige ontwikkeling is
die zich in alle westerse landen in min of meer dezelfde periode voordeed (de zogeheten security hypothese).
Complexe verklaringen voor de crime drop betreffen volgens Tonry interacties
tussen (sociaal)culturele en seculiere ontwikkelingen die op hun beurt weer effect
hebben op informele sociale controle en individuele zelfcontrole. Deze verklaringen
benoemen meerdere maatschappelijke ontwikkelingen die gelijktijdig optreden en in
interactie effect hebben op de dalende criminaliteit. Een voorbeeld hiervan is het
onderzoek van Eisner (2014) naar verklaringen voor de trends in moordcijfers welke
sinds de middeleeuwen schoksgewijs dalen. Volgens hem zijn op macroniveau ontwikkelingen als toegenomen civilisatie en sociale controle en op microniveau factoren als individuele zelfcontrole belangrijke factoren die op langere termijn hebben
bijgedragen aan deze dalingen. Baumer en Wolff (2014) bestudeerden moordcijfers
in de afgelopen dertig jaar en vonden bijvoorbeeld dat de dalende moordcijfers
gepaard gaan met afname in armoede, toename van urbanisatie en een toenemende ratio volwassen ten opzichte van jeugdigen.
Enkele mogelijke verklaringen voor de dalende (geregistreerde)
jeugdcriminaliteit
Zoals gezegd richten verklaringen voor de crime drop zich vooral op de algemene
daling in de criminaliteit (Van Dijk et al., 2012; Farrell et al., 2014; Tonry, 2014).
Recent zijn er enkele hypothesen geopperd die een mogelijke verklaring kunnen
bieden voor de daling in de (geregistreerde) jeugdcriminaliteit in het afgelopen
decennium, voor welke deels empirische ondersteuning gevonden is. Zonder uitputtend te zijn benoemen we er drie.
Ten eerste, de debut crime hypothese (Farrell et al., 2014; Farrell, Laycock & Tilley,
2015) of de instaphypothese (Berghuis & De Waard, 2017) welke in het verlengde
ligt van de eerder genoemde security hypothese. De veronderstelling hier is dat
eerste delicten voorspellend zijn voor de daaropvolgende delicten in iemands carrière. Volgens Farrell et al. heeft de toegenomen beveiliging in de samenleving,
uiteenlopend van het beter beveiligen van woningen en auto’s tot cameratoezicht,
ook gevolgen voor de eerste delicten die jongeren plegen. De aanname is dat door
de toegenomen beveiliging van, bijvoorbeeld, winkels, auto´s en huizen met name
geweldloze vermogensdelicten worden voorkomen. Deze vermogensdelicten zonder
geweld zijn nu juist die feiten waarmee veel delinquenten hun criminele carrière
beginnen. Een centraal punt in het argument is dat opeenvolgende age crime curves met name onder adolescenten en jongvolwassenen de sterkste daling laten zien
(zie ook hoofdstuk 3). Volgens Farrell et al. (2014, p. 479) gaat deze forse daling in
criminaliteit onder adolescenten en jongvolwassenen gelijk op met de toename
in beveiliging van bovengenoemde objecten. De gelegenheid voor het plegen van
delicten is voornamelijk verminderd voor minder ervaren delinquenten van vermogensmisdrijven, degenen aan het begin van een criminele carrière staan. De
hypothese kan volgens de auteurs ook de afname in geweld onder jeugdigen verklaren omdat daders zich in hun criminele carrières overwegend niet beperkten tot

128 | Cahier 2018-1

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

één type delict, maar ook van vermogensfeiten overstappen (of doorgroeien) naar
geweld. Er zijn echter twijfels over de geldigheid van deze stepping stone gedachte
(Tonry, 2014).
Ten tweede, de social media hypothese. Weerman (2017) signaleert dat de afname
in de geregistreerde jeugdcriminaliteit sinds 2007 gerelateerd kan worden aan het
toenemend gebruik van social media en videogames. Door deze digitalisering zijn de
vrijetijdspatronen van jongeren veranderd. Door social media gebruik en het spelen
van games binnenshuis hangen jongeren minder rond op straat en in de openbare
ruimte, terwijl dergelijk rondhangen zonder structuur juist een activiteit is die delinquentie kan bevorderen. En als ze elkaar ontmoeten in het openbaar is de aandacht
meer verschoven naar wat er online gebeurt in plaats van naar wat er om hun heen
gebeurd en naar elkaar. Weerman (2017, p. 76) zegt: ‘Het is aannemelijk dat jongeren zowel binnenshuis als buitenshuis steeds meer tijd zijn gaan besteden aan
games, filmpjes, social media en andere online activiteiten en minder aan het pure
rondhangen met leeftijdsgenoten op straat.’ Daarnaast stelt hij dat social media
en internet belangrijke mogelijkheden bieden voor jongeren om hun behoeften te
bevredigen, welke eerst deels werden bevredigd door het plegen van delinquent
gedrag. Social media en internet leidt tot erkenning en waardering bij leeftijdsgenoten, identiteitsvorming en vermaak. Deze positieve functies kunnen in toenemende
mate risicogedrag bij jongeren hebben geremd. Ten derde is het volgens Weerman
mogelijk dat door de digitalisering een verschuiving heeft plaatsgevonden van delinquent gedrag van offline naar online (zie Rokven et al., 2017). Omdat er nog geen
goed zicht is op de omvang van delinquent gedrag online, zou (een deel van) de
geconstateerde daling voort kunnen komen uit dat we geen kijk meer hebben op
nieuwe vormen van jeugdcriminaliteit (cybercriminaliteit) en traditionele criminaliteit
die online is gegaan (denk aan bedreiging via internet of internet aan en verkoopfraude). Empirisch bewijs voor de sociaal media hypothese ontbreekt vooralsnog,
hoewel er wel een aantal aanknopingspunten zijn. Zo vinden Rokven et al. (hoofdstuk 6) dat de toename in het internet gebruik gerelateerd is aan de daling. Internetgebruik kan een proxy zijn voor veranderende vrijetijdsbestedingen van jongeren
en geeft wel aan dat veel jongeren potentieel, zowel als dader en slachtoffer, online
actief of bereikbaar kunnen zijn.
Ten derde, de veranderende sociaal culturele houding hypothese. Van der Laan,
Rokven, Beerthuizen en Weijters (2018) signaleren dat zich in de afgelopen tien
jaren veranderingen hebben voorgedaan in de sociaal culturele houding van jongeren en hun ouders ten aanzien van risicogedrag, zoals delinquentie, middelengebruik en voortijdig schoolverlaten (zie ook De Looze et al., 2014; Rokven et al.,
2017). Deze houding zou vooral afwijzender zijn geworden ten opzichte van risicogedrag. In een analyse van zelfrapportagegegevens over de periode 2005 tot en
met 2015 vinden zij dat de blootstelling aan beschermende factoren binnen het
gezinsdomein is toegenomen en dat de blootstelling aan risicofactoren binnen het
individuele en gezinsdomein is afgenomen. Bijvoorbeeld, in de periode 2005 tot en
met 2015 ervaren steeds meer jongeren dat hun ouders op de hoogte zijn van hun
vrijetijdsbestedingen. Ouders vragen meer naar wat hun kinderen hebben gedaan
en kinderen vertellen hun ouders ook meer over wat er in hun leven speelt. Daarnaast signaleren ze ook een verminderde blootstelling aan alcoholgebruik en delinquente vrienden. De onderzoekers veronderstellen dan ook dat de een veranderende houding onder jongeren en hun ouders ten aanzien van risicogedrag in de afgelopen tien jaren een mogelijke verklaring kan bieden voor de daling in (zelfgerapporteerde) jeugdcriminaliteit.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2018-1 | 129

7.3

Beperkingen

In deze MJC zijn de ontwikkelingen in de geregistreerde jeugdcriminaliteit in de
periode 2000 tot 2017 beschreven, waarbij de ontwikkelingen in de laatste vijf jaar
centraal staan. Er is gebruikgemaakt van politie- en justitieregistraties. Het zicht op
jeugdcriminaliteit is daardoor beperkt. Deze registraties geven maar een deel van
de werkelijk jeugdcriminaliteit weer. Er zijn vele factoren die ervoor zorgen de
politie en justitie registraties slechts een beperkt deel van de feitelijke (jeugd)criminaliteit bevatten. Zo worden delicten niet altijd door slachtoffers herkend als
zijnde een delict, wordt er niet altijd aangifte gedaan wanneer een delict wel herkend wordt en registreert de politie niet alle feiten waarvan aangifte gedaan wordt.
Ook wordt bij slechts een deel van de gerapporteerde misdrijven een verdachte
gevonden. Daarnaast kunnen over de tijd heen verschillen in de registratieprocedure
van feiten voorkomen en verschuiven de prioriteiten voor welke groepen onder de
aandacht komen van politie en justitie (zie hierover Algemene Rekenkamer, 2012;
Coleman & Moynihan, 2002; Elffers, 2003; Van Kerckevoorde, 1995; Van Ham et
al., 2015). Schattingen laten zien dat in Nederland rond de 25% van de ervaren
misdrijven kon worden opgelost in de periode 2007 tot 2015, wat wil zeggen dat er
een bekennende verdachte bij getraceerd kon worden (Kessels & Verkleij, 2015).
Hoe groot het dark number is voor criminaliteit gepleegd door jeugdigen, is onbekend.46 Eens in de vijf jaar wordt ook het door jongeren zelfgerapporteerde delinquentie gemeten, zodat meer zicht wordt verkregen op een deel van de niet voorkomende jeugddelinquentie in politie- en justitiële registraties. Over de laatste
meting is in de MJC 2015 gerapporteerd (Van der Laan & Goudriaan, 2016). Daaruit blijkt overigens ook een daling in de gerapporteerde jeugddelinquentie tot aan
2015.
Een tweede beperking treft de mogelijke verklaringen voor de daling in de geregistreerde jeugdcriminaliteit. Een monitor als de MJC is primair bedoeld om trends te
beschrijven, niet om ze te verklaren. Verklaringen voor de daling vragen om andere
onderzoeksmethoden en -bronnen. De hier geschetste verklaringen moeten dan ook
worden gezien als een beperkte verkenning.
Ondanks deze beperkingen bieden de gegevens in deze monitor jeugdcriminaliteit
wel zicht op de ontwikkelingen in de criminaliteit door jeugdigen die in beeld zijn
gekomen bij de politie wegens een misdrijf. Dit betreft de meer ernstige vormen van
jeugddelinquentie.

7.4

Conclusie

Sinds 2007 daalt in Nederland de jeugdcriminaliteit. Deze daling betreft zowel de
door politie en justitie geregistreerde criminaliteit, als door jongeren zelf gerapporteerde delinquentie (Van der Laan & Goudriaan, 2016). Uit de gegevens van deze
Monitor Jeugdcriminaliteit 2017 blijkt dat de daling in de geregistreerde jeugdcriminaliteit, welke in 2007 is ingezet, continueert tot 2017. Hoewel de daling niet in alle
subgroepen, regio’s of voor alle typen delicten even sterk is, niet altijd jaarlijks en
continue dalend is en schoksgewijs kan verlopen, is de algemene trend dat de
jeugdcriminaliteit nog steeds afneemt.

46

Door het WODC wordt onderzoek verricht naar het dark number voor de totale criminaliteit (Smit et al., aankomend). De resultaten hiervan worden medio 2018 verwacht.

130 | Cahier 2018-1

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Hierbij merken we op dat de registraties een deel van de werkelijke jeugdcriminaliteit meten. Onder meer door een handhavingstekort in de opsporing (hoewel dit
niet van recente datum is, ook in de jaren negentig van de vorige eeuw werd hier
al melding van gemaakt) en registratie-effecten (Van Ham et al., 2018) ontbreekt
in de beschikbare statistieken een volledig beeld over de criminaliteit door jeugdigen. Zo worden bijvoorbeeld cyber- en gedigitaliseerde delicten nog niet voldoende
geregistreerd en onderscheiden. Ook is het aannemelijk dat de introductie van het
bedrijfsprocessensysteem (BVH) bij de politie, veranderingen in de prioriteit van
opsporing jeugdcriminaliteit en veranderde werkprocessen – de invoering van het
Salduz-arrest en de ZSM werkwijze – hebben bijgedragen aan de daling in de geregistreerde jeugdcriminaliteit (Van Ham et al., 2018). Deze ontwikkelingen maken
het waarschijnlijk dat de geregistreerde jeugdcriminaliteit sterker afneemt dan de
werkelijke criminaliteit.
De afnemende (geregistreerde) jeugdcriminaliteit in Nederland staat niet op zichzelf.
In de Westerse wereld neemt namelijk de totale criminaliteit in de afgelopen dertig
jaar af (Van Dijk, Tseloni & Farrel, 2011; Tonry, 2014). Na een stijging vanaf de
jaren vijftig van de vorige eeuw, daalt de algemene criminaliteit sinds eind jaren
tachtig, hoewel enkele landen aan het begin van deze eeuw een beperkte opwaartse
trend ervoeren gedurende enkele jaren. De timing en sterkte van de daling van de
criminaliteit verschilt tussen landen en naar type criminaliteit. In sommige landen,
waaronder enkele Scandinavische landen, Groot Brittannië en ook Nederland, is de
geregistreerde criminaliteit aan het begin van deze eeuw toegenomen, maar in de
laatste tien jaar continueert ook in deze landen de reeds eerder ingezette daling
(C&R, 2017; Van Dijk et al., 2011; Tonry, 2014). De geregistreerde
jeugdcriminaliteit in Nederland sluit dus aan bij de internationaal gesignaleerde
dalende trends in de criminaliteit, waarbij wel wordt gesignaleerd dat de daling in
Nederland sterker lijkt te zijn dan in andere landen.

Literatuur
Algemene Rekenkamer (2012). Prestaties in de strafrechtsketen. Den Haag:
Algemene Rekenkamer. Rep.nr. TK 33 173 nr. 1, vergaderjaar 2011-2012.
Andersen, L.H., Tegner-Anker, A.S., & Andersen, S.H. (2016). A formal
decomposition of declining youth crime in Denmark. Demographic Research, 35,
1303-1316.
Arnett, J.J. (2000). Emerging adulthood: A theory development from the late teens
through the twenties. American Psychologist, 55, 469-480.
Baumer, E.P., & Wolff, K.T. (2014). The breadth and causes of contemporary crossnational homicide trends. In M. Tonry (red.), Why crime rates fall and why they
don't. Crime & Justice, Volume 43 (pp. 231-288). Chicago: The University of
Chicago press.
Berghuis, A.C., & Waard, J. de (2017). Verdampende jeugdcriminaliteit:
Verklaringen van de internationale daling. Justitiële verkenningen, 43(1), 10-27.
Bernasco, W., & Steenbeek, W. (2015). More places than crimes: Implications for
evaluating the law of crime concentration at place. Journal of Quantitative
Criminology, 33, 451-467.
Coleman, C. & Moynihan, J. (2002). Understanding crime data. Haunted by the dark
figure. Buckingham: Open University Press.
Dijk, J. van, Tseloni, A., & Farrell, G. (2012). The international crime drop. New
York: Palgrave Macmillan.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2018-1 | 131

Eisner, M. (2014). From swords to words: Does macro-level change in self-control
predict long-term variations in the level of homicide? In M. Tonry (red.), Why
crime rates fall and why they don't: Crime & Justice, Volume 43 (pp. 65-134).
Chicago: The University of Chicago press.
Elffers, H. (2003). Leugens, verdraaide leugens, statistiek en ... MISDAADSTATISTIEK. STatOR, 10-16.
Farrell, G., Tilley, N., & Tseloni, A. (2014). Why the crime drop? In M. Tonry (red.),
Why crime rates fall and why they don't: Crime & Justice Volume 43 (pp. 421490). Chicago: University of Chicago press.
Hardyns, W., Snaphaan, T., & Pauwels, L. (2017). Criminaliteitsconcentraties en
microplaatsen: Weisburds ‘law of crime concentration at places’ in Belgische
grootstedelijke context. Tijdschrift voor Criminologie, 59(3), 227-244.
Ham, T. van, Bervoets, E. & Ferwerda, H. (2015). Papier en werkelijkheid: Een
hypothesevormend onderzoek naar de invloed van registratie-effecten op de
omvang van de geregistreerde jeugdcriminaliteit. Arnhem: Beke.
Ham, T. van, Bervoets, E., Scholten, L., & Ferwerda, H. (2018). Realiteit of registratie-effect: De invloed van registratie-effecten op de daling in de jeugdcriminaliteit. Arnhem: Beke.
Kerckvoorde, J. van (1995). Een maat voor het kwaad? Over de meting van criminaliteit met behulp van officiële statistieken en door middel van enquêtes.
Leuven: Universitaire pers.
Laan, A.M. van der, Barendregt, C.S., Beerthuizen, M.G.C. J., & Beijersbergen, K.A.
(2016). Adolescentenstrafrecht: Beleidstheoriereconstructie en eerste empirische
bevindingen. Den Haag: Boom criminologie. Onderzoek en beleid 317.
Laan, A.M. van der, & Weijters, G. (2015). Daling in geregistreerde jeugdcriminaliteit. Enkele mogelijke verklaringen. Tijdschrift voor Criminologie, 57, 203-228.
Laan, A.M. van der, Rokven, J., Weijters, G., Beerthuizen, M.G.C.J. (2018). De
daling in jeugddelinquentie: Minder risico's, meer bescherming? Tijdschrift voor
Criminologie, 60(1).
Matthews, B., & Minton, J. (2017). Rethinking one of criminology’s ‘brute facts’: The
age crime curve and the crime drop in Scotland. European Journal of Criminology,
online first, doi: 10.1177/1477370817731706
Pleysier, S. (2015). Jeugddelinquentie: Fenomeen en verklaringen. Leuven: KU
Leuven.
Roeder, O., Eisen, L.B., & Bowling, J. (2015). What caused the crime decline? New
York: Brennan Centre for Justice.
Smit, P. […] (aankomend). Tasten in het duister: Verkenning naar bronnen en
methoden om de aard en omvang van de criminaliteit te meten. Den Haag:
WODC/Dialogic.
Tonry, M. (2014). Why crime rates are falling throughout the Western world. In
M. Tonry (red.), Why crime rates fall and why they don't. (pp. 1-64). Chicago:
The university of Chicago press. Crime and Justice, Volume 43.
Weerman, F.C. (2017). Social media en smartphones als verklaring voor de daling in
jeugdcriminaliteit? Justitiële verkenningen, 43, 71-87.
Weijters, G., Verweij, S., & Tollenaar, N. (2017). Recidive onder justitiabelen in
Nederland: Een verslag over de periode 2004 tot en met 2016. Den Haag: WODC.
Factsheet 2017-5.
Weisburd, D., Morris, N., & Groff, E. R. (2009). Hot spots of juvenile crime: A
longitudinal study of arrest incidents at street segments in Seattle, Washington.
Journal of Quantitative Criminology, 25, 443-467.
Wittebrood, K. & Nieuwbeerta, P. (2006). Een kwart eeuw stijging in geregistreerde
criminaliteit. Vooral meer registratie, nauwelijks meer criminaliteit. Tijdschrift voor
Criminologie, 48, 227-242.

132 | Cahier 2018-1

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Summary
Juvenile Crime Monitor 2017
Developments in registered juvenile crime from 2000 to 2017

The Juvenile Crime Monitor 2017 describes developments in juvenile crime registered by the police, the Public Prosecution Service and the courts from 2000 to 2017.
The aim of the Juvenile Crime Monitor program is to provide a broad overview of
developments in juvenile crime from various sources, and to discuss and compare
these developments. The different sources in the latest Monitor include: police
records of juvenile suspects, sentencing records of juvenile criminal offenders,
and judicial statistics from other countries as well. The 2015 edition of the Juvenile
Crime Monitor also included self-report measures of offending behavior by Dutch
juveniles, which are obtained from a representative sample every five years. Juveniles are individuals between the ages of 12 and 23 years old. Besides describing
developments in registered juvenile crime on the national level, the current edition
also examines youth crime in so-called hots spots and (selected) municipalities and
also the developments of juvenile crime in neighbouring countries.

Significant trends from 2012 to 2017
Trends in registered juvenile crime are predominantly decreasing
To examine whether the more long term decrease in juvenile crime (see figure S1)
is also prevalent at the regional level, among specific subgroups, and for all types of
criminal behaviour, more in-depth examinations are performed for the years 2012
to 2017. For specific regions, subgroups and types of offenses, the developments in
juvenile crime, too, exhibit a downwards trend. The level of juvenile crime in 2016 is
predominantly below the level of crime in 2012, regardless of region or subgroup.
That said, the magnitude of the observed crime drop does differ per region or subgroup. Moreover, for some of these regions or subgroups juvenile crime does not
decrease year after year, as there are isolated cases of juvenile crime levels remaining stable or even increasing.
Juvenile crime drop is prevalent among all age groups, most delinquent
group becomes slightly older
Registered crime decreased for all age groups from 2007 to 2017. While 18- to 21year-olds were mostly overrepresented in the juvenile criminal offender population
up to and through 2012, the upper age range of the most delinquent group expands
to 25 years after 2012.
Juvenile crime drops annually at the national level, intermittently at the
municipal level, but with variation at the level of neighbourhoods
The decrease in juvenile crime is observed regardless of where juvenile suspects live
or in which cities juvenile offenders commit crimes. However, the decrease in juvenile crime is not annually for each of the observed municipalities, but can be characterized as a intermittent drop. Also, at the more local level of neighbourhoods there
is significant variation in the magnitude of the juvenile crime drop. For instance, in
hot spots (i.e., neighbourhoods with relatively high levels of juvenile crime) the level

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2018-1 | 133

of juvenile crime decreases more strongly than the national average, but less so or
not at all in other neighbourhoods.
The number of juveniles sentenced for digitalized and cybercrime is small,
and is (still) not clearly identifiable in registration sources on the national
level
The number of juveniles sentenced for digitalized or cybercrime consist of less than
1% of all juvenile criminal offenders. This figure significantly underestimates the
number of juveniles who are actually involved in digitalized and cybercrime, because
these types of offences are not yet clearly identifiable in police and court records on
the national level.
Figure S1 Number of registered juvenile suspects and criminal offenders
per 1.000 capita
60

50

40

30

20

10

0

12- to 18-year-old registered suspects
18- to 23-year-old registered suspects
12- to 18-year-old arrested suspects
18- to 23-year-old arrested suspects
12- to 18-year-old criminal offenders
18- to 23-year-old criminal offenders
*

Preliminary rates.

Note. Registered suspects are individuals who have had police contact due to criminal involvement (figures available from
2005 and onwards); arrested suspects are individuals who have been reported to the Public Prosecution Service by the police
due to criminal involvement (figures available from 2000 to 2015); criminal offenders are individuals who have been sentenced by the Public Prosecution Service or the courts (figures available for 2000 to 2017).
See Chapters 2 and 3 as well as Appendix 2, Table B7.1, for corresponding statistics.
Sources: HKS/BVH/SSB/OBJD; CBS/WODC

134 | Cahier 2018-1

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Greatest decrease in sanctions against juvenile offenders was from 2007 to
2013, afterwards the decrease weakens
The number of juveniles sanctioned with alternative community sentences issued by
the organisa-tion Halt, as well as the number of sanctions issued by the Publication
Prosecution Service and the courts, decreases from 2007 to 2017. Up to 2013 this
decrease was relatively strong, though it weakens afterwards. Particularly, the number of juveniles with a Halt referral stabilizes in recent years. This recent stability
could be in part due to the introduction of the so-called Halt+ variant, which was
introduced in 2013 and stimulates the referral of juvenile suspects and offenders to
Halt by the Public Prosecution Service.
Also, the general decrease of the number of imposed sanctions is not observed for
all types of sanctions. For example, the number of transactions (which are out-ofcourt settlements, usually involving a fine or community service) drops more
sharply than penalty orders, which suggests that the latter is replacing the former
(as intended by lawmakers).
Number of juvenile reoffenders decreases
The percentage of 12- to 18-year-olds and 18- to 25-year-olds that reoffend after
at least one prior conviction decreases, though to a lesser extent than the general
juvenile crime drop. In other words, while there is a general decrease in the number of juvenile offenders, the recidivism among those that remain remains more or
less stable over time (whereas the latest cohort seems to show a slight increase in
recidivism).
Prosecution of young adults as minors increases
Although there has been a decrease in the number of young adult criminal offenders, the percentage of criminal cases (with preliminary judgments) against young
adults where they are sanctioned according to juvenile law increases.
Juvenile crime drop internationally observed
The Dutch drop in registered juvenile crime is not on its own. There is a similar
decrease in the number of juvenile suspects and convicts in other countries as well,
for 2007 to 2015. But, the number of registered juvenile suspects and convicts does
fall more rapidly in the Netherlands, when compared with neighbouring nations.
Possible explanations for the juvenile crime drop
A monitor, such as the Juvenile Crime Monitor, is primarily a descriptive entity, and
not necessarily means to clarify or explain observed developments. Still, some explanations for the juvenile crime drop are discussed, such as:
 Changes in registration practises, priority shifts regarding investigating juvenile
crime as well as changes in police protocols have led to a shortage in
enforcement practises, which may have contributed to the registered juvenile
crime drop.
 The crime debut hypothesis suggests that an increase in security measures has
made it more difficult for criminals to successfully commit crimes, particularly
among less experienced offenders of property crimes, thus preventing criminal
careers from ‘taking off’.
 The social media hypothesis suggests that the registered drop in juvenile crime
could be due to the increased digitalization of society, which includes, but is not
limited to, the increased use of social media and mobile devices.
 The changing sociocultural attitude hypothesis suggests that the downward development in juvenile crime is due to a changing sociocultural attitude among

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2018-1 | 135

juveniles and parents towards risky behaviour, such as alcohol consumption,
dropping out of school or delinquency.

Conclusion
Since 2007, juvenile crime has decreased in the Netherlands. This crime drop is
observable in the registrations of the police and the judicial authorities as well as in
self-report measures of juveniles themselves (see the Juvenile Crime Monitor 2015
for the results regarding self-report). The observed juvenile crime drop that started
in 2007 continues up to 2017. Although the magnitude of the juvenile crime drop
differs per region, subgroup or type of crime, and is not always annually, the overall
trend shows a decrease in registered juvenile crime. That said, the monitor concerns
registered juvenile crime. Hence, the monitor only concerns a part of all juvenile
crime. It is likely that the juvenile crime registered by police is dropping more
sharply than actual juvenile crime, for instance, due to changes in registration practises. A juvenile crime drop is also observed internationally, in countries surrounding
the Netherlands, though the decrease in crime appears to be largest in the Netherlands.

136 | Cahier 2018-1

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Bijlage 1 Samenstelling begeleidingscommissie
Voorzitter
Dr. A. Slotboom
Leden
Em. prof. dr. H. Elffers
Drs. T. Eijken
P. van Hils

Vrije Universiteit

Vrije Universiteit / NSCR
Ministerie van Justitie en Veiligheid, DirectoraatGeneraal Straffen en Beschermen (DGSenB)
Ministerie van Justitie en Veiligheid, DirectoraatGeneraal Politie (DGPol)

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2018-1 | 137

138 | Cahier 2018-1

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

’01

’02

’03

’04

’05

’06

’07

’08

’09

’10

’11

’12

’13

’14

’15

’16

12- tot 18-jarigen

1.119

1.137

1.158

1.180

1.195

1.200

1.202

1.205

1.202

1.191

1.184

1.185

1.189

1.197

1.207

1.216

1.226

18- tot 23-jarigen

948

951

953

958

957

961

969

977

987

1.007

1.022

1.033

1.041

1.046

1.037

1.031

1.032

12- tot 18-jarigen

94

96

97

99

100

101

101

101

101

100

100

100

100

101

101

102

103

18- tot 23-jarigen

91

91

91

92

92

92

93

94

95

97

98

99

100

100

100

99

99

Index

Bron: SSB; CBS

Cahier 2018-1
| 139
Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2018-1 | 139

Bijlage 2 Tabellen en figuren

’00
Absoluut (x 1.000)

Tabellen bij hoofdstuk 1

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Tabel B1.1 Ontwikkelingen in het aantal 12- tot en met 22-jarigen in de periode 2000 tot 2017, naar leeftijdsgroep,
in absolute aantallen en indices

’00

’01

’02

’03

’04

’05

’06

’07

’08

’09

’10

’11

’12

’13

’14

12- tot 18-jarigen

15,4

16,9

18,1

19,8

22,1

24,5

25,5

26,7

23,8

20,5

18,5

16,9

15,0

11,7

9,7

12- tot 16-jarigen

10,2

11,5

12,1

13,1

15,3

17,3

17,9

18,6

16,4

13,5

11,9

10,6

9,4

7,2

5,9

16- tot 18-jarigen

26,3

28,2

30,6

33,6

36,1

39,3

41,2

43,0

37,9

34,0

31,3

29,2

26,2

21,1

17,5

18- tot 23-jarigen

26,1

27,9

31,4

34,6

38,2

40,1

41,5

42,3

40,2

37,1

34,9

34,3

31,9

27,4

23,4

23-jarigen en ouder

8,4

9,0

9,8

11,0

11,7

12,0

12,2

12,1

11,3

10,5

9,9

10,1

9,7

9,2

8,3

Bron: HKS/SSB; CBS

Tabel B2.2 Geregistreerde jeugdige verdachten, indices
’05

’06

’07

’08

’09

’10

’11

’12

’13

’14

’15*

’16*

12- tot 18-jarigen

42

42

42

39

36

31

28

25

21

19

18

16

12- tot 16-jarigen

34

34

34

30

28

23

21

18

15

14

13

12

16- tot 18-jarigen

60

60

59

55

53

47

43

38

32

29

28

25

18- tot 23-jarigen

50

51

51

49

47

44

43

39

34

31

27

24

12- tot 18-jarigen

170

170

171

156

146

126

114

100

84

77

74

66

12- tot 16-jarigen

187

184

185

167

152

126

114

100

85

78

74

67

16- tot 18-jarigen

155

155

154

142

137

123

113

100

83

76

73

64

18- tot 23-jarigen

128

132

132

127

122

115

110

100

88

80

71

63

Per 1.000 leeftijdsgenoten

Index (= 2012)
Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

*

Voorlopige cijfers.

Bron: BVH/SSB; CBS

140 | Cahier 2018-1

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Tabellen bij hoofdstuk 2

140 | Cahier 2018-1

Tabel B2.1 Aangehouden verdachten naar leeftijdsgroep, per 1.000 van de betreffende bevolkingsgroep

Tabel B2.3 Age-crime curves voor de jaren 2007, 2010, 2013 en 2016 van
geregistreerde jeugdige verdachten, per 1.000 leeftijdsgenoten
Leeftijd

’07

12

12,0

13

26,1

14

42,6

15
16

’13

’16*

6,5

4,8

3,4

16,6

11,7

8,6

29,5

19,4

15,6

53,4

39,6

26,2

20,6

59,2

44,9

30,8

23,8

17

59,4

49,7

33,5

25,7

18

56,9

48,2

35,4

26,5

19

54,7

48,1

35,6

25,7

20

50,7

45,2

35,0

24,0

21

47,7

42,0

33,2

22,9

22

44,1

38,4

31,7

22,2

*

’10

Voorlopige cijfers.

Bron: BVH/SSB; CBS

Tabel B2.4 Geregistreerde jeugdige verdachten naar geslacht, per 1.000
van de betreffende bevolkingsgroep
’12

’13

’14

’15*

’16*

12- tot 18-jarige jongens

37,8

31,4

29,1

28,0

25,0

12- tot 18-jarige meisjes

11,2

9,8

8,8

8,0

7,4

18- tot 23-jarige mannen

63,1

55,4

50,3

44,6

39,9

18- tot 23-jarige vrouwen

13,3

12,1

10,7

9,3

8,0

*

Voorlopige cijfers.

Bron: BVH/SSB; CBS

Tabel B2.5 Geregistreerde jeugdige verdachten naar migratieachtergrond,
per 1.000 van de betreffende bevolkingsgroep
’12

’13

’14

’15*

’16*

Nederlandse achtergrond

18,1

14,6

13,5

12,7

11,7

Westerse migratie achtergrond

28,9

24,6

22,4

20,1

18,5

Marokko

83,0

74,9

65,3

62,9

52,2

Voormalig Nederlandse Antillen en Aruba

82,2

72,5

67,1

64,3

58,3

Suriname

57,2

50,0

47,1

48,5

39,0

Turkije

42,6

36,5

32,5

32,8

28,1

Overig niet-Westerse migratie achtergrond

41,6

36,7

33,9

32,5

28,4

Nederlandse achtergrond

30,2

26,1

23,5

20,5

18,4

Westerse migratie achtergrond

33,7

30,2

28,3

23,5

19,5

Marokko

133,4

125,8

113,5

107,7

90,1

Voormalig Nederlandse Antillen en Aruba

95,1

89,1

80,6

70,5

65,0

Suriname

80,7

73,3

67,5

59,1

54,2

Turkije

64,6

58,3

53,0

46,3

42,0

Overig niet-Westerse migratie achtergrond

56,3

50,5

44,5

40,4

35,8

12- tot 18-jarigen

18- tot 23-jarigen

*

Voorlopige cijfers.

Bron: BVH/SSB; CBS

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2018-1 | 141

Tabel B2.6 Geregistreerde jeugdige verdachten naar generatie, per 1.000
van de betreffende bevolkingsgroep
’12

’13

’14

’15*

’16*

Nederlandse achtergrond

18,1

14,6

13,5

12,7

11,7

Eerste generatie

52,2

43,4

39,3

35,6

29,3

Tweede generatie

46,9

41,8

38,0

37,1

32,1

Nederlandse achtergrond

30,2

26,1

23,5

20,5

18,4

Eerste generatie

50,4

45,0

39,8

34,2

28,1

Tweede generatie

71,4

65,4

59,6

53,7

47,8

12- tot 18-jarigen

18- tot 23-jarigen

*

Voorlopige cijfers.

Bron: BVH/SSB; CBS

Tabel B2.7 Geregistreerde jeugdige verdachten naar wel/geen voortijdig
schoolverlater, per 1.000 van de betreffende bevolkingsgroep
’13

’14

’15*

’16*

Voortijdig schoolverlater

98,6

110,7

102,3

80,3

Geen voortijdig schoolverlater

20,6

18,9

18,0

16,2

Voortijdig schoolverlater

124,4

116,1

109,6

100,6

Geen voortijdig schoolverlater

31,7

28,8

25,3

22,5

12- tot 18-jarigen

18- tot 23-jarigen

*

Voorlopige cijfers.

Bron: BVH/SSB; CBS

Tabel B2.8 Geregistreerde jeugdige verdachten naar participatie school/
werk, per 1.000 van de betreffende bevolkingsgroep
’12

’13

’14

’15*

Schoolgaand met inkomen

28,4

22,7

21,5

21,3

Schoolgaand zonder inkomen

45,8

38,7

36,1

34,6

Werkend

65,2

62,1

52,3

39,6

Overig of onbekend

107,6

99,6

79,2

70,2

Schoolgaand met inkomen

23,3

20,7

19,1

17,0

Schoolgaand zonder inkomen

36,4

33,0

30,8

24,2

Werkend

44,9

39,2

36,7

32,6

Uitkering

105,3

102,2

97,1

86,5

Overig of onbekend

96,2

84,3

70,2

58,7

16- tot 18-jarigen

18- tot 23-jarigen

*

Voorlopige cijfers.

Bron: BVH/SSB; CBS

142 | Cahier 2018-1

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Tabel B2.9 Geregistreerde jeugdige verdachten naar huishoudinkomen,
per 1.000 van de betreffende bevolkingsgroep
’12

’13

’14

’15*

20% laagste inkomens

49,2

42,4

39,4

41,7

20% één na laagste inkomens

30,3

26,2

24,7

23,8

20% middelste inkomens

19,5

16,3

14,7

13,9

20% één na hoogste inkomens

15,1

11,7

10,4

9,8

20% hoogste inkomens

11,3

8,6

8,2

7,8

20% laagste inkomens

49,0

43,7

39,3

38,5

20% één na laagste inkomens

47,7

43,6

39,6

38,6

20% middelste inkomens

34,4

30,7

27,9

25,1

20% één na hoogste inkomens

30,8

26,0

23,6

19,2

20% hoogste inkomens

28,3

23,9

21,8

17,8

12- tot 18-jarigen

18- tot 23-jarigen

*

Voorlopige cijfers.

Bron: BVH/SSB; CBS

Tabel B2.10 Geregistreerde jeugdige verdachten naar huishoudsamenstelling, per 1.000 van de betreffende bevolkingsgroep
’12

’13

’14

’15*

’16*

Thuiswonend kind, tweeoudergezin

18,1

14,8

13,3

12,6

11,0

Thuiswonend kind, eenoudergezin

45,6

38,6

36,0

34,4

31,2

Uitwonend instelling

162,3

166,0

147,1

133,5

125,4

Overig of onbekend

63,4

52,2

54,1

50,0

47,0

Thuiswonend kind, tweeoudergezin

33,3

28,9

26,3

23,1

19,9

Thuiswonend kind, eenoudergezin

63,5

57,2

51,0

45,1

39,7

Uitwonend alleenstaand

33,3

29,1

26,8

22,7

21,2

Uitwonend samenwonend

25,3

22,3

20,7

17,7

15,9

Samenwonend met kind

45,7

47,0

36,0

33,1

35,8

Alleenstaand met kind

74,8

72,4

57,8

63,0

41,8

Uitwonend instelling

113,2

102,4

96,1

88,3

78,8

Overig of onbekend

53,4

43,1

38,6

33,9

34,8

12- tot 18-jarigen

18- tot 23-jarigen

*

Voorlopige cijfers.

Bron: BVH/SSB; CBS

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2018-1 | 143

Tabel B2.11 Geregistreerde jeugdige verdachten naar woongemeente,
per 1.000 van de betreffende bevolkingsgroep
’12

’13

’14

’15*

’16*

Amsterdam

49,8

42,5

41,0

41,1

35,9

Rotterdam

46,9

43,6

38,0

38,8

33,9

Den Haag

44,8

40,0

36,5

29,7

27,1

Utrecht

38,3

34,7

32,0

27,9

22,1

Overige gemeenten G25

29,0

25,1

22,9

21,9

19,5

Overige gemeenten of onbekend

20,6

16,8

15,4

14,7

13,3

Amsterdam

53,1

46,6

43,2

38,7

34,3

Rotterdam

59,1

56,5

49,1

43,4

36,0

Den Haag

67,6

59,6

55,3

44,5

40,9

Utrecht

35,1

30,6

27,3

26,3

20,4

Overige gemeenten G25

35,4

31,8

28,6

25,0

22,6

Overige gemeenten of onbekend

20,6

16,8

15,4

14,7

13,3

12- tot 18-jarigen

18- tot 23-jarigen

*

Voorlopige cijfers.

Bron: BVH/SSB; CBS

Tabel B2.12 Geregistreerde jeugdige verdachten naar type misdrijf en
geslacht, per 1.000 van de betreffende bevolkingsgroep
’12

’13

’14

’15*

’16*

Vermogen

18,1

15,3

14,9

14,7

12,7

Vernieling en openbare orde

12,0

9,2

7,8

7,2

6,7

Geweld

9,0

7,8

6,8

6,3

5,5

Verkeer

1,4

1,0

1,1

1,1

0,9

Drugs

1,3

1,4

1,4

1,4

1,1

Vermogen

6,6

5,9

5,4

4,9

4,8

Vernieling en openbare orde

2,1

1,6

1,5

1,3

1,0

Geweld

2,6

2,2

1,8

1,7

1,4

Verkeer

0,3

0,2

0,3

0,2

0,2

Drugs

0,1

0,1

0,1

0,2

0,1

Vermogen

19,7

18,2

16,3

14,7

12,6

Vernieling en openbare orde

15,3

12,4

10,9

9,3

8,0

Geweld

17,4

15,1

13,2

12,0

10,6

Verkeer

12,2

10,2

9,6

8,5

8,2

Drugs

6,0

5,6

5,5

4,7

4,4

Vermogen

6,4

6,2

5,1

4,4

3,5

Vernieling en openbare orde

1,5

1,3

1,1

0,9

0,8

Geweld

2,9

2,5

2,3

1,9

1,7

Verkeer

2,2

1,9

1,9

1,6

1,5

Drugs

0,6

0,6

0,6

0,5

0,4

12- tot 18-jarige jongens

12- tot 18-jarige meisjes

18- tot 23-jarige mannen

18- tot 23-jarige vrouwen

*

Voorlopige cijfers.

Bron: BVH/SSB; CBS

144 | Cahier 2018-1

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Tabel B2.13 Geregistreerde jeugdige verdachten naar aantal misdrijven in
twee kalenderjaren, procentuele verdeling
’12

’13

’14

’15*

’16*

1 misdrijf

62,6

62,7

64,1

63,4

64,9

2 tot 6 misdrijven

33,2

32,4

31,2

31,7

30,6

6 of meer misdrijven

4,2

4,9

4,7

5,0

4,6

1 misdrijf

55,9

56,2

58,0

58,4

59,2

2 tot 6 misdrijven

37,4

36,9

35,3

34,9

34,1

6 of meer misdrijven

6,7

6,9

6,7

6,7

6,7

12- tot 18-jarigen

18- tot 23-jarigen

*

Voorlopige cijfers.

Bron: BVH/SSB; CBS

Tabel B2.14 Geregistreerde jeugdige verdachten naar leeftijdsgroep, per
1.000 van de betreffende bevolkingsgroep
’12

’13

’14

’15*

’16*

12- tot 16-jarigen

18,2

15,4

14,3

13,4

12,1

16- tot 18-jarigen

38,5

32,1

29,3

28,0

24,7

18- tot 23-jarigen

38,6

34,1

30,9

27,3

24,2

*

Voorlopige cijfers.

Bron: BVH/SSB; CBS

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2018-1 | 145

Tabellen bij hoofdstuk 3
Tabel B3.1

Wetsartikelen gedigitaliseerde en cyberdelicten

Wetsartikel

Korte omschrijving

Gedigitaliseerde delicten
SR 231a

Identiteitsfraude

SR 232

Vervalsen digitale betaalmiddelen

SR 240b

Kinderpornografie

SR 248e

Grooming

SR 273/1/2

Bekendmaking/heling bedrijfsgeheimen

SR 273d

Schending telecommunicatiegeheim

SR 317/2

Afpersing onder dreiging vernieling digitale gegevens

SR 326c

Misbruik publicatie telecommunicatiedienst

Cyberdelicten
SR 138ab

Hacking

SR 138b

Belemmeren toegang/gebruik geautomatiseerd werk

SR 139c

Aftappen of opnemen van gegevens

SR 139d

Opname-, aftap- of afluisterenapparatuur plaatsen

SR 139e

Bezitten of verspreiden afgetapte gegevens

SR 161sexies

Vernielen van geautomatiseerd werk (intentioneel)

SR 161septies

Vernielen van geautomatiseerd werk (schuld)

SR 350a

Vernieling van gegevens op geautomatiseerd werk (intentioneel)

SR 350b

Vernieling van gegevens op geautomatiseerd werk (schuld)

146 | Cahier 2018-1

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Tabel B3.2

Jeugdige strafrechtelijke daders in de periode 2000 tot 2017, absoluut en per 1.000 leeftijdsgenoten

Y

’00

’01

’02

’03

’04

’05

’06

’07

’08

’09

’10

’11

’12

’13

’14

’15

’16

12- tot 18-jarigen

16.550

17.300

19.300

20.470

22.140

23.100

23.350

24.130

23.620

20.600

17.060

15.110

14.320

10.040

8.760

7.890

7.830

12- tot 16-jarigen

7.700

8.260

9.220

9.570

10.560

11.300

11.380

11.780

11.370

9.560

7.520

6.440

6.340

4.260

3.770

3.330

3.320

16- tot 18-jarigen

8.850

9.040

10.080

10.910

11.570

11.800

11.960

12.350

12.260

11.040

9.533

8.660

7.980

5.780

4.990

4.560

4.510

18- tot 23-jarigen

25.680

26.430

28.600

32.360

33.390

33.430

34.710

34.480

33.580

34.400

29.080

28.770

29.320

26.840

25.350

22.180

21.390

12- tot 18-jarigen

14,8

15,2

16,7

17,3

18,5

19,3

19,4

20,0

19,7

17,3

14,4

12,7

12,0

8,4

7,3

6,5

6,4

12- tot 16-jarigen

10,2

10,7

11,8

12,1

13,2

14,0

14,1

14,7

14,3

12,2

9,6

8,2

8,0

5,3

4,6

4,1

4,1

16- tot 18-jarigen

24,4

24,6

26,7

28,2

29,5

30,1

30,5

30,7

29,9

27,2

23,7

21,6

20,1

14,8

12,8

11,4

11,1

18- tot 23-jarigen

27,1

27,8

30,0

33,8

34,9

34,8

35,8

35,3

34,0

34,2

28,5

27,9

28,2

25,7

24,4

21,5

20,7

Absoluut

Per 1.000 leeftijdsgenoten

Bron: OBJD; WODC

Cahier 2018-1
| 147
Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2018-1 | 147

Tabel B3.3

Strafrechtelijke daders in de jaren 2000, 2004, 2008, 2012 en
2016, per 1.000 leeftijdsgenoten, naar individueel levensjaar

Leeftijd

’00

’04

’08

’12

’16

12

2,5

3,5

3,8

1,6

0,6

13

7,1

9,2

10,3

5,4

2,2

14

13,4

16,9

18,7

10,3

5,4

15

18,3

23,7

24,2

15,0

7,8

16

23,1

27,9

28,9

19,2

10,1

17

25,8

31,1

31,0

21,1

12,0

18

28,3

35,5

34,6

26,5

20,1

19

28,6

36,9

35,7

29,5

20,9

20

28,3

35,9

35,1

29,3

21,3

21

26,0

34,9

33,2

27,9

20,5

22

24,2

31,3

31,5

27,5

20,9

23

23,0

29,6

30,0

25,3

19,5

24

21,9

28,2

27,4

24,0

19,3

25

21,2

25,7

24,6

22,3

18,9

26

20,8

25,0

22,7

22,3

18,6

27

19,5

23,2

21,8

20,3

17,7

28

19,8

22,2

20,7

19,9

17,3

29

17,9

21,2

19,7

18,9

16,8

30

17,6

20,8

18,3

17,5

16,4

31

16,9

19,9

17,8

16,9

15,6

32

16,1

19,4

16,5

15,6

15,9

33

15,8

18,4

17,0

14,8

14,8

34

15,1

17,3

16,3

14,2

13,8

35

14,2

17,7

15,8

13,5

13,1

36

14,1

16,7

15,0

13,7

12,7

37

12,9

16,3

15,1

13,3

12,2

38

12,8

16,0

14,1

12,7

11,6

39

12,4

15,6

14,0

12,1

11,5

40

11,6

15,6

13,8

12,2

10,9

41

11,4

14,5

13,2

11,7

10,3

42

10,6

14,1

13,0

10,9

10,2

43

10,0

13,2

12,6

10,9

9,8

44

9,9

12,6

11,8

10,6

9,9

45

9,2

12,1

11,4

9,9

9,0

46

8,9

11,5

11,3

10,2

8,5

47

8,8

10,5

10,5

9,2

8,4

48

7,9

10,4

9,4

8,6

7,9

49

7,9

10,1

9,4

8,2

7,7

50

7,1

9,2

8,5

8,0

7,3

51

6,7

8,7

8,3

7,5

6,9

52

6,5

8,3

7,8

6,9

6,5

53

5,9

7,6

7,1

6,7

6,3

54

6,7

6,9

6,8

6,2

5,7

55

6,0

6,6

6,3

5,7

5,5

56

5,5

6,4

5,9

5,3

5,1

57

5,3

5,9

5,6

5,1

4,6

58

4,9

6,7

5,1

4,6

4,3

59

4,4

5,6

4,6

4,3

4,0

60

4,2

5,7

4,5

4,1

3,7

Bron: OBJD; WODC

148 | Cahier 2018-1

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Tabel B3.4

12- tot 23-jarige strafrechtelijke daders binnen pleeggemeentes in de periode 2012 tot 2017, in indices (2012=100)
’12

’13

’14

’15

’16

Almere

100

82

62

48

52

Amsterdam

100

60

55

57

49

Breda

100

81

65

50

51

Den Haag

100

70

67

61

48

Eindhoven

100

73

53

44

41

Groningen

100

88

96

75

87

Nijmegen

100

61

57

60

60

Rotterdam

100

73

67

58

61

Tilburg

100

99

70

56

63

Utrecht

100

62

54

43

45

Almere

100

103

93

80

90

Amsterdam

100

90

85

78

81

Breda

100

97

92

77

91

Den Haag

100

87

83

72

75

Eindhoven

100

99

79

69

71

Groningen

100

115

95

78

86

Nijmegen

100

105

101

78

67

Rotterdam

100

96

105

90

81

Tilburg

100

111

94

90

96

Utrecht

100

94

79

57

62

12- tot 18-jarigen

18- tot 23-jarigen

Bron: OBJD; WODC

Tabel B3.5

Jeugdige strafrechtelijke daders in de periode 2012 tot 2017,
naar leeftijd en geslacht, per 1.000 leeftijdsgenoten

12- tot 18-jarige mannen

’12

’13

’14

’15

’16

19,1

13,5

11,7

10,4

10,3

12- tot 18-jarige vrouwen

4,7

3,0

2,6

2,4

2,3

18- tot 23-jarige mannen

46,6

41,8

39,9

35,0

33,8

18- tot 23-jarige vrouwen

9,1

9,0

8,4

7,5

7,1

Bron: OBJD; WODC

Tabel B3.6

Jeugdige strafrechtelijke daders in de periode 2012 tot 2017,
naar delict, per 1.000 leeftijdsgenoten
’12

’13

’14

’15

’16

Geweld

4,1

3,0

2,7

2,4

2,2

Vermogen

4,5

3,2

2,9

2,5

2,5

VLAOO

3,5

2,3

1,9

1,7

1,7

Overig

2,6

1,8

1,5

1,5

1,5

Geweld

6,1

5,6

5,5

4,8

4,2

Vermogen

8,5

8,0

7,7

6,5

5,8

VLAOO

5,5

4,7

4,5

3,7

3,4

Overig

6,0

5,7

5,6

5,1

5,9

Verkeer

6,7

5,9

5,3

4,8

4,6

12- tot 18-jarigen

18- tot 23-jarigen

Bron: OBJD; WODC

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2018-1 | 149

Tabel B3.7

Jeugdige strafrechtelijke daders van cyber- of gedigitaliseerde
criminaliteit in de periode 2012 tot 2017, in absolute aantallen
’12

’13

’14

’15

’16

12- tot 18-jarige strafrechtelijke daders van cybercrim.

12

<5

12- tot 18-jarige strafrechtelijke daders van gedig crim.

22

22

13

8

10

14

20

18- tot 23-jarige strafrechtelijke daders van cybercrim.

16

15

17

18

22

18- tot 23-jarige strafrechtelijke daders van gedig crim.

32

7

36

42

56

33

Bron: OBJD; WODC

Tabel B3.8

Jeugdige ‘first offender’ strafrechtelijke daders in 2012 tot
2017, naar leeftijd, in percentages
’12

’13

’14

’15

’16

12- tot 18-jarigen

69

65

65

66

69

12- tot 16-jarigen

80

77

76

77

79

16- tot 18-jarigen

60

56

57

58

62

18- tot 23-jarigen

48

47

48

49

53

Bron: OBJD; WODC

150 | Cahier 2018-1

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Tabel B3.9

Tweejaarlijkse strafrechtelijke recidive van jeugdigen in 1997 tot 2013, in percentages
’00

’01

’02

’03

’04

’05

’06

’07

’08

’09

’10

’11

’12

12- tot 18-jarigen

36,4

36,7

38,0

38,9

39,5

39,9

40,0

37,3

35,4

35,1

35,0

32,6

32,3

12- tot 16-jarigen

37,5

37,2

38,9

40,2

40,4

41,2

41,0

37,9

36,4

35,0

35,0

31,6

31,4

16- tot 18-jarigen

35,5

36,2

37,2

37,8

38,6

38,7

39,0

36,8

34,5

35,2

35,0

33,3

33,1

18- tot 23-jarigen

33,2

33,2

34,3

34,3

34,7

34,5

33,7

32,7

31,3

30,6

31,2

30,7

29,2

Bron: OBJD; WODC

Tabel B3.10 Tweejaarlijkse strafrechtelijke recidive van jeugdigen in 2008 tot 2013, naar geslacht, in percentages
’08

’09

’10

’11

’12

12- tot 18-jarige mannen

38,9

38,9

38,6

36,0

35,8

18- tot 25-jarige mannen

40,5

39,1

39,6

35,2

35,0

12- tot 18-jarige vrouwen

20,7

19,2

19,2

18,5

17,7

18- tot 25-jarige vrouwen

22,3

21,1

18,6

19,1

18,7

Bron: OBJD; WODC

Tabel B3.11 Tweejaarlijkse strafrechtelijke recidive van jeugdigen in 2008 tot 2013, naar delict, in percentages
’08

’09

’10

’11

’12

Geweld

40,2

40,9

39,4

38,7

36,3

Vermogen

39,5

39,4

40,4

37,9

40,1

VLAOO

36,3

35,9

36,2

35,1

34,4

Overig

33,3

31,6

32,5

27,9

27,2

Geweld

38,8

38,7

37,9

37,2

34,7

Vermogen

36,1

35,8

36,5

36,3

36,4

VLAOO

35,0

33,7

34,0

33,5

32,6

Overig

28,3

27,5

28,8

27,8

26,7

Verkeer

28,6

28,0

27,6

26,7

24,2

12- tot 18-jarigen

18- tot 23-jarigen

Cahier 2018-1

Bron: OBJD; WODC

| 151
Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2018-1 | 151

’05

’06

’07

’08

’09

’10

’11

’12

’13

’14

’15

’16

12- tot 18-jarigen

12.540

12.570

12.630

11.820

10.650

7.910

7.140

7.300

6.750

7.240

7.280

6.660

12- tot 16-jarigen

9.130

9.040

9.190

8.620

7.650

5.640

4.920

4.980

4.430

4.760

4.680

4.380

16- tot 18-jarigen

3.410

3.530

3.440

3.200

3.000

2.270

2.220

2.320

2.320

2.480

2.600

2.280

12- tot 18-jarigen

10,5

10,5

10,5

9,8

8,9

6,7

6,0

6,1

5,6

6,0

6,0

5,4

12- tot 16-jarigen

11,3

11,2

11,4

10,9

9,7

7,2

6,3

6,3

5,5

5,8

5,7

5,4

16- tot 18-jarigen

8,7

9,0

8,6

7,8

7,4

5,7

5,5

5,9

5,9

6,3

6,5

5,6

Absoluut

Per 1.000 leeftijdsgenoten

Bron: AuraH; CBS

Tabel B4.2 Aantallen OM-afdoeningen tegen jeugdigen in de periode 2000 tot 2017
’00

’01

’02

’03

’04

’05

’06

’07

’08

’09

’10

’11

’12

’13

’14

’15

’16

12- tot 18-jarigen

10.790

11.790

13.320

14.330

15.670

16.700

16.820

17.010

16.010

13.630

11.090

9.250

9.180

5.750

5.010

4.700

4.760

12- tot 16-jarigen

5.260

5.890

6.740

7.040

7.990

8.830

8.820

8.890

8.190

6.920

5.280

4.430

4.490

2.710

2.390

2.180

2.200

16- tot 18-jarigen

5.530

5.900

6.580

7.290

7.680

7.870

7.990

8.120

7.820

6.710

5.810

4.820

4.690

3.040

2.620

2.530

2.550

18- tot 23-jarigen

12.770

13.310

14.930

16.840

18.230

17.800

18.300

18.550

17.340

18.210

15.170

16.560

20.090

17.740

17.540

14.480

14.730

12- tot 18-jarigen

9,6

10,4

11,5

12,1

13,1

13,9

14,0

14,1

13,3

11,4

9,4

7,8

7,7

4,8

4,2

3,9

3,9

12- tot 16-jarigen

7,0

7,7

8,6

8,9

10,0

10,9

10,9

11,1

10,3

8,8

6,7

5,6

5,7

3,4

2,9

2,7

2,7

16- tot 18-jarigen

15,3

16,1

17,4

18,8

19,6

20,1

20,4

20,2

19,1

16,5

14,5

12,0

11,9

7,8

6,7

6,3

6,3

18- tot 23-jarigen

13,5

14,0

15,7

17,6

19,0

18,5

18,9

19,0

17,6

18,1

14,8

16,0

19,3

17,0

16,9

14,0

14,3

Absoluut

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Per 1.000 leeftijdsgenoten

Bron: OBJD; WODC

152 | Cahier 2018-1

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Tabellen bij hoofdstuk 4

152 | Cahier 2018-1

Tabel B4.1 Aantallen jeugdigen met een Halt-straf in de periode 2005 tot 2017

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Tabel B4.3 Aantallen ZM afdoeningen tegen jeugdigen in de periode 2000 tot 2017
’00

’01

’02

’03

’04

’05

’06

’07

’08

’09

’10

’11

’12

’13

’14

’15

’16

12- tot 18-jarigen

13.460

13.530

16.060

17.370

19.110

19.600

19.380

19.180

18.660

16.020

13.280

12.400

11.500

8.940

7.870

6.870

6.390

12- tot 16-jarigen

5.640

5.910

6.810

7.010

7.960

8.180

8.260

8.270

7.980

6.340

4.910

4.340

4.220

3.160

2.920

2.540

2.270

16- tot 18-jarigen

7.820

7.620

9.250

10.360

11.160

11.420

11.120

10.920

10.690

9.680

8.360

8.060

7.280

5.790

4.960

4.330

4.130

18- tot 23-jarigen

24.330

24.730

26.310

30.210

30.910

31.080

31.600

29.860

29.560

29.440

25.440

23.600

22.290

21.520

19.490

17.530

15.400

12- tot 18-jarigen

12,0

11,9

13,9

14,7

16,0

16,3

16,1

15,9

15,5

13,4

11,2

10,5

9,7

7,5

6,5

5,6

5,2

12- tot 16-jarigen

7,5

7,7

8,7

8,8

9,9

10,1

10,2

10,3

10,1

8,1

6,3

5,5

5,3

3,9

3,6

3,1

2,8

16- tot 18-jarigen

21,6

20,8

24,5

26,7

28,4

29,1

28,3

27,2

26,1

23,8

20,8

20,1

18,4

14,8

12,7

10,9

10,1

18- tot 23-jarigen

25,7

26,0

27,6

31,5

32,3

32,3

32,6

30,6

30,0

29,2

24,9

22,8

21,4

20,6

18,8

17,0

14,9

Absoluut

Per 1.000 leeftijdsgenoten

Bron: OBJD; WODC

Tabel B4.4 Gecombineerde aantallen afdoeningen (Halt, OM en ZM) in de periode 2005 tot 2017
’05

’06

’07

’08

’09

’10

’11

’12

’13

’14

’15

’16

12- tot 18-jarigen

48.850

48.770

48.830

46.490

40.300

32.270

28.790

27.980

21.450

20.120

18.850

17.810

12- tot 16-jarigen

26.140

26.120

26.350

24.790

20.910

15.830

13.690

13.690

10.300

10.070

9.390

8.850

16- tot 18-jarigen

22.710

22.650

22.480

21.700

19.390

16.440

15.100

14.290

11.150

10.060

9.460

8.960

18- tot 23-jarigen

48.890

49.900

48.410

46.900

47.650

40.610

40.160

42.380

39.260

37.030

32.010

30.130

12- tot 18-jarigen

40,7

40,6

40,5

38,7

33,8

27,3

24,3

23,5

17,9

16,7

15,5

14,5

12- tot 16-jarigen

32,4

32,3

32,8

31,3

26,6

20,2

17,4

17,3

12,8

12,3

11,5

10,8

16- tot 18-jarigen

57,9

57,7

55,9

53,0

47,8

40,9

37,7

36,1

28,6

25,7

23,7

22,0

18- tot 23-jarigen

50,9

51,5

49,5

47,5

47,3

39,7

38,9

40,7

37,5

35,7

31,0

29,2

12- tot 18-jarigen

187

187

190

181

154

117

101

100

74

72

67

63

12- tot 16-jarigen

160

160

155

147

132

113

104

100

79

71

66

61

16- tot 18-jarigen

173

172

172

164

144

116

103

100

76

71

66

62

18- tot 23-jarigen

125

127

122

117

116

98

96

100

92

88

76

72

Absoluut

Per 1.000 leeftijdsgenoten

Cahier 2018-1

Indices (2012 = 100)

| 153

Bron: AuraH/OBJD; CBS/WODC

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2018-1 | 153

Tabel B4.5 Toepassing in eerste aanleg 77b Sv bij 16- tot 18-jarigen en
toepassing in eerste aanleg 77c Sv bij 18- tot 23-jarigen
% strafzaken 16- tot 18-jarigen met volwassenstrf.

’12

’13

’14

’15

’16

0,6

1,0

2,1

0,4

<5

3,1

4,3

4,7

4,4

6,6

7,3

0,8

1,1

1,1

% strafzaken 18- tot 23-jarigen met jeugdstrafrecht
% strafzaken 18- tot 21-jarigen met jeugdstrafrecht

0,9

1,6

% strafzaken 21- tot 23-jarigen met jeugdstrafrecht
Bron: RAC-min; WODC

Tabel B4.6 Verdeling afdoeningen binnen het jeugdstrafrecht bij
jongvolwassenen
’12

’13

’14

’15

’16

5

5

3

2

2

21

20

12

10

11

maanden)

19

18

18

16

15

% Voorwaardelijke vrijheidsstraf

30

34

30

31

27

% Werkstraf

21

19

31

33

39

% Overig

4

5

5

7

6

% PIJ- en soortgelijke maatregelen
% Onvoorwaardelijke vrijheidsstraf (langer dan drie
maanden)
% Onvoorwaardelijke vrijheidsstraf (tot en met drie

Bron: RAC-min; WODC

154 | Cahier 2018-1

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Tabellen bij hoofdstuk 6
Tabel B6.1 Trends in aantal jeugdige verdachten voor Nederland, vier
omringende landen en Europese regio’s, indices (2007=100)
’07

’08

’09

’10

’11

’12

’13

’14

Nederland

100

89

76

64

57

52

45

41

België

100

98

97

96

87

76

73

69

Duitsland

100

97

94

87

81

77

73

74

Frankrijk

100

102

105

105

100

97

93

90

Luxemburg

100

93

107

109

100

102

117

107

West Europa

100

100

101

98

91

87

87

85

Noord Europa

100

97

92

82

84

77

72

66

Zuid Europa

100

108

109

118

106

107

103

90

Oost Europa

100

98

86

82

81

72

70

63

Bron: UNODC

Tabel B6.2 Trends in aantal jeugdige veroordeelden voor Nederland, vier
omringende landen en Europese regio’s, in indices (2007=100)
’07

’08

’09

’10

’11

’12

’13

’14

Nederland

100

103

91

77

71

66

52

47

Denemarken

100

95

98

96

99

97

93

93

Duitsland

100

99

98

90

85

75

66

59

Frankrijk

100

100

97

93

89

89

85

81

100

90

83

75

65

48

36

31

West Europa

100

100

98

91

84

79

70

65

Noord Europa

100

90

90

85

79

69

68

66

Zuid Europa

100

99

93

102

93

93

97

93

Oost Europa

100

96

91

84

81

76

71

65

Engeland en
Wales

Bron: UNODC

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2018-1 | 155

Tabel B6.3 Beschrijvende statistieken macrofactoren
Land

Variabelen

N

Min.

Max.

Gem.

Sd.

België

Dagelijks internetgebruik (%)

8

75

91

82

6,2

Inactieve jongeren (%)

9

5,2

7,4

6,3

0,8

Eenoudergezinnen (per 1.000 huishoudens)

9

258,4

277,7

266,7

6,3

Uitgaven aan veiligheid (% BBP)

9

1,7

1,9

1,8

0,1

Politiesterkte (per 100.000 inwoners)

9

338

367,8

353,5

12,7

Dagelijks internetgebruik (%)

8

40

79

64,9

13,7

Inactieve jongeren (%)

9

13,7

16,4

14,9

0,8

Eenoudergezinnen (per 1.000 huishoudens)

9

58

81,6

73,8

8,9

Uitgaven aan veiligheid (% BBP)

9

2,2

2,8

2,6

0,2

Politiesterkte (per 100.000 inwoners)

7

369,1

449,8

400,6

25,4

Dagelijks internetgebruik (%)

8

69

93

83,8

8,5

Inactieve jongeren (%)

9

2,6

4

3,4

0,5

Eenoudergezinnen (per 1.000 huishoudens)

9

1.450,8

1.595

1.525,8

41,3

Uitgaven aan veiligheid (% BBP)

9

1,5

1,6

1,6

0,1

Politiesterkte (per 100.000 inwoners)

8

302,4

309,6

305,4

2,8

Dagelijks internetgebruik (%)

8

87

94

90,6

3

Inactieve jongeren (%)

9

3,4

6,3

4,7

0,9

Eenoudergezinnen (per 1.000 huishoudens)

9

35

46,2

40,3

3,6

Uitgaven aan veiligheid (% BBP)

9

1,2

1,5

1,3

0,1

Politiesterkte (per 100.000 inwoners)

9

139,9

157,8

149,9

6,2

Dagelijks internetgebruik (%)

8

56

88

77,3

11,2

Inactieve jongeren (%)

9

5,5

6,7

6,3

0,4

Eenoudergezinnen (per 1.000 huishoudens)

9

1.333,4

1.758,6

1.476,6

134,9

Uitgaven aan veiligheid (% BBP)

9

1,5

1,7

1,6

0,1

Politiesterkte (per 100.000 inwoners)

9

288,6

318,1

301,2

11,7

Dagelijks internetgebruik (%)

8

34

84

63,9

17,4

Inactieve jongeren (%)

9

6,4

10,2

8,1

1,5

Eenoudergezinnen (per 1.000 huishoudens)

9

67,7

83,1

76,7

4,9

Uitgaven aan veiligheid (% BBP)

9

1,4

2,1

1,7

0,2

Politiesterkte (per 100.000 inwoners)

9

355,2

503,9

446,3

62,6

Dagelijks internetgebruik (%)

8

57

92

76,9

11,5

Inactieve jongeren (%)

9

4,8

7,1

5,9

Eenoudergezinnen (per 1.000 huishoudens)

9

140,2

180,8

166,2

Uitgaven aan veiligheid (% BBP)

9

1,8

2,1

1,9

Politiesterkte (per 100.000 inwoners)

9

83,7

91,3

87

2,3

Dagelijks internetgebruik (%)

8

55

86

73,9

11,3

Inactieve jongeren (%)

9

10,8

12

11,5

0,4

Eenoudergezinnen (per 1.000 huishoudens)

9

489,3

728,3

602,1

82,1

Uitgaven aan veiligheid (% BBP)

9

1,8

2

1,9

0,1

Politiesterkte (per 100.000 inwoners)

8

379,4

550,5

457,6

56,1

Dagelijks internetgebruik (%)

8

43

90

74,9

17,2

Inactieve jongeren (%)

9

9,3

12,5

10,5

1,2

Eenoudergezinnen (per 1.000 huishoudens)

9

24,2

31

26,9

2,5

Uitgaven aan veiligheid (% BBP)

9

2

2,4

2,2

0,1

Politiesterkte (per 100.000 inwoners)

9

430,9

497,8

473,8

20,6

Bulgarije

Duitsland

Finland

Frankrijk

Griekenland

Hongarije

Italië

Kroatië

0,8
13
0,1

Bron: UNODC

156 | Cahier 2018-1

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Tabel B6.3 Beschrijvende statistieken macrofactoren
Land

Variabelen

N

Min.

Max.

Gem.

Sd.

Letland

Dagelijks internetgebruik (%)

8

73

93

85,4

7,5

Inactieve jongeren (%)

9

4

9

7,6

1,7

Eenoudergezinnen (per 1.000 huishoudens)

9

42

53,6

48

3,7

Uitgaven aan veiligheid (% BBP)

9

1,8

2,6

2,1

Politiesterkte (per 100.000 inwoners)

8

407,5

627

458,3

71

Dagelijks internetgebruik (%)

8

61

91

82,4

10,2

Inactieve jongeren (%)

9

2,9

4,2

3,4

0,5

Eenoudergezinnen (per 1.000 huishoudens)

9

62,7

94,1

85,2

11,8

Uitgaven aan veiligheid (% BBP)

9

1,7

1,9

1,8

0,1

Politiesterkte (per 100.000 inwoners)

9

315,9

345,4

333,1

12,3

Dagelijks internetgebruik (%)

8

75

95

86,3

6,2

Inactieve jongeren (%)

9

1,7

4,1

2,9

0,7

Eenoudergezinnen (per 1.000 huishoudens)

9

6,4

10,6

9

1,7

Uitgaven aan veiligheid (% BBP)

9

0,9

1

1

0

Politiesterkte (per 100.000 inwoners)

9

318,8

327,7

322,9

3,1

Dagelijks internetgebruik (%)

8

64

96

83,4

10,8

Inactieve jongeren (%)

9

8,6

11,8

9,9

1

Eenoudergezinnen (per 1.000 huishoudens)

9

2,6

4,8

3,5

0,7

Uitgaven aan veiligheid (% BBP)

9

1,3

1,5

1,4

Politiesterkte (per 100.000 inwoners)

9

438,9

515,9

467

21,5

Dagelijks internetgebruik (%)

8

84

97

91,1

4,9

Inactieve jongeren (%)

9

1,9

2,4

2,1

0,1

Eenoudergezinnen (per 1.000 huishoudens)

9

300,8

328,6

314,7

11,9

Uitgaven aan veiligheid (% BBP)

9

1,8

2

Politiesterkte (per 100.000 inwoners)

9

214,7

307,8

274

44,4

Dagelijks internetgebruik (%)

8

61

89

77,4

10

Inactieve jongeren (%)

9

4,4

5,5

5,2

0,4

Eenoudergezinnen (per 1.000 huishoudens)

9

113,2

121,4

117,6

2,9

Uitgaven aan veiligheid (% BBP)

9

1,3

1,4

1,3

0,1

Politiesterkte (per 100.000 inwoners)

9

318,4

328,4

324,4

4,2

Dagelijks internetgebruik (%)

8

55

89

78,3

11,9

Inactieve jongeren (%)

9

2,6

3,8

3,5

0,4

Eenoudergezinnen (per 1.000 huishoudens)

9

454,4

559,3

505,2

35,5

Uitgaven aan veiligheid (% BBP)

9

2,2

2,4

2,3

0,1

Politiesterkte (per 100.000 inwoners)

9

249,5

261,2

255

3,4

Dagelijks internetgebruik (%)

8

59

89

75,4

9

Inactieve jongeren (%)

9

5,5

8,4

7,2

0,8

Eenoudergezinnen (per 1.000 huishoudens)

9

106,7

174,9

142,9

25,9

Uitgaven aan veiligheid (% BBP)

9

1,8

2,3

2

0,2

Politiesterkte (per 100.000 inwoners)

9

438,3

472,9

453

10,3

Dagelijks internetgebruik (%)

8

26

65

47,5

14,2

Inactieve jongeren (%)

9

9

10,9

10,1

0,5

Eenoudergezinnen (per 1.000 huishoudens)

9

143,5

209,3

176,5

24,5

Uitgaven aan veiligheid (% BBP)

9

Politiesterkte (per 100.000 inwoners)

9

Litouwen

Luxemburg

Malta

Nederland

Oostenrijk

Polen

Portugal

Roemenië

2,1
237

1,9

2,4

2,2

270,9

253,3

0,3

0,1

0,1

0,1
13

Bron: UNODC

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2018-1 | 157

Tabel B6.3 Beschrijvende statistieken macrofactoren
Land

Variabelen

N

Min.

Max.

Gem.

Sd.

Slovenië

Dagelijks internetgebruik (%)

8

73

92

85,1

7,5

Inactieve jongeren (%)

9

3,5

5,4

4,2

0,7

Eenoudergezinnen (per 1.000 huishoudens)

9

21,8

27,1

24,3

1,9

Uitgaven aan veiligheid (% BBP)

9

1,6

1,9

1,8

0,1

Politiesterkte (per 100.000 inwoners)

9

339,5

395,1

372,2

19,5

Dagelijks internetgebruik (%)

8

51

93

81,4

14,2

Inactieve jongeren (%)

9

5

7,9

6

1

Eenoudergezinnen (per 1.000 huishoudens)

9

49,1

63,1

54,2

4,5

Uitgaven aan veiligheid (% BBP)

9

1,9

2,2

2,1

0,1

Politiesterkte (per 100.000 inwoners)

9

372,7

414,1

394,4

15,9

Dagelijks internetgebruik (%)

8

52

87

72

12,9

Inactieve jongeren (%)

9

8,8

12,5

10,7

Eenoudergezinnen (per 1.000 huishoudens)

9

271,6

641,8

428,2

Uitgaven aan veiligheid (% BBP)

9

2,2

2

0,1

Politiesterkte (per 100.000 inwoners)

9

337

530,6

403

73,2

Dagelijks internetgebruik (%)

8

43

93

70,6

16,6

Inactieve jongeren (%)

9

2,6

4,3

3,4

0,5

Eenoudergezinnen (per 1.000 huishoudens)

9

192,5

219,5

209,1

9,2

Uitgaven aan veiligheid (% BBP)

9

1,7

2

1,8

0,1

Politiesterkte (per 100.000 inwoners)

9

363,8

445,5

396,5

29,8

Dagelijks internetgebruik (%)

8

75

94

89

6,7

Inactieve jongeren (%)

9

3,9

6,4

4,5

0,8

Eenoudergezinnen (per 1.000 huishoudens)

6

290,1

264,9

20,1

Uitgaven aan veiligheid (% BBP)

9

1,3

1,4

1,4

0,1

Politiesterkte (per 100.000 inwoners)

9

191,7

216,3

Slowakije

Spanje

Tsjechië

Zweden

1,8

240

205

1,1
131

8,5

Bron: UNODC

158 | Cahier 2018-1

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Figuur B6.1 Landen die binnen een straal van 500 kilometer van
Amsterdam liggen

Bron: Google Maps

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2018-1 | 159

’00

’01

’02

’03

’04

’05

’06

’07

’08

’09

’10

’11

’12

’13

’14

‘15

’16

12- tot 18-jarigen

42

42

42

39

36

31

28

25

21

19

18

16

18- tot 23-jarigen

50

51

51

49

47

44

43

39

34

31

27

24

Geregistreerde verdachten

Aangehouden verdachten
12- tot 18-jarigen

15

17

18

20

22

24

25

27

24

20

18

17

15

12

10

18- tot 23-jarigen

26

28

31

35

38

40

41

42

40

37

35

34

32

27

23

12- tot 18-jarigen

15

15

17

17

19

19

19

20

20

17

14

13

12

8

7

6

6

18- tot 23-jarigen

27

28

30

34

35

35

36

35

34

34

28

28

28

26

24

22

21

Strafrechtelijke daders

Bron: BVH/SSB/OBJD; CBS/WODC

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum
160 | Cahier 2018-1

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Tabellen bij hoofdstuk 7

160 | Cahier 2018-1

Figuur B7.1 Ontwikkelingen in geregistreerde jeugdige verdachten en strafrechtelijke daders per 1.000
12- tot 23-jarigen in de periode 2000 tot 2017