Vervolgonderzoek Detares – Natuurherstel in de Westerschelde

In het rapport Natuurherstel in de Westerschelde; de mogelijkheden nader verkend identificeert Deltares
drie buitendijkse locaties die naar verwachting 40 tot 100 ha laagdynamisch intergetijdengebied
(Nederlands deel) kunnen bijdragen aan de natuurherstelopgave. Het rapport gaf aan dat
vervolgonderzoek nodig is om de praktische realisatie (dat wil zeggen: Hoe moet het laagdynamisch
intergetijdegebied aangelegd worden?) te ontwerpen, de ingeschatte bandbreedte met meer zekerheid vast te
stellen en de benoemde risico's te kwantificeren.
De onderdelen Voorontwerp, Ecologische opbrengst en Risico's worden in het vervolgonderzoek
voor elk van de drie buitendijkse locaties uit fase 1 behandeld. De volgende vragen worden beantwoord:
1. Ontwerp de maatregel en beschrijf de wijze van aanleg en beheer die resulteren in areaal laagdynamisch
intergetijdengebied;
2. Stel de marge voor de ecologische opbrengst binnen realistische grenzen van de wetenschappelijke
kennis en kunde zo goed mogelijk vast; en
3. Kwantificeer en beoordeel de (resterende) risico's/negatieve effecten en stel indien nodig mitigerende
maatregelen voor.
Naast de drie uitvoerende partijen wordt het N100-CEME betrokken voor aanvullende ecologische kennis.
Een samenwerking met Rijkswaterstaat Dienst Zeeland wordt eveneens voorzien, gezien de daar
beschikbare gebiedskennis en ecologische kennis. Tenslotte voorzien wij dat we de baggersector via
EcoShape benaderen om mee te denken over mogelijkheden voor ontwerp en beheer, waarbij ook de
concepten van eco-engineering die Deltares in samenwerking met onder andere EcoShape ontwikkelt,
optimaal kunnen worden ingezet.
Beknopte beschrijving van de stappen in het vervolgonderzoek
De buitendijkse maatregelen bij de Appelzak, de Platen van Ossenisse en de Slikken van Hulst hebben tot doel
om laagdynamisch intergetijdengebied te creeren. De wijze waarop dit gebeurt, verschilt per locatie: via
verondieping bij de Appelzak, via het weghalen van een strekdam bij de Platen van Ossenisse en via
dynamiek verlagende maatregelen bij de Slikken van Hulst. Het vervolgonderzoek resulteert in een
voorontwerp van de uit te voeren werkzaamheden. Het voorontwerp zal meer omvatten dan een globale
schets, maar minder dan een bestektekening.
Voor iedere locatie wordt het volgende stappenplan doorlopen:
1. Analyse van hydro-morfologische en ecologische ontwikkeling sinds 1977 en analyse en
detailonderzoek van huidige hydrodynamische en morfologische toestand op basis van
beschikbare meetgegevens en eventueel aanvullend veldonderzoek;
2. Analyse met gedetailleerd hydrodynamisch model van huidige stroomsnelheden;
3. Scenario- en gevoeligheidsberekeningen met gedetailleerd hydrodynamisch en morfologisch
model van aanlegvariant(en);
4. Analyse en kwantificering van verwachte ecologische opbrengst en van potentiele risico's;
5. Opstellen van ontwerp inclusief eventuele mitigerende maatregelen (inclusief gedetailleerde
kostenraming).
Ad 1. Analyse van historische ontwikkeling en huidige situatie
Op basis van beschikbare informatie wordt een beeld geschetst van de lokale morfologische en
ecologische ontwikkeling. Informatie in de vorm bathymetrie- en ecotopenkaarten en in de vorm van
metingen van flora en fauna zal worden verzameld en geanalyseerd. Voor een groot deel is dit al gedaan voor
de Westerschelde als geheel of per bochtgroep. De hier bedoelde analyse zal zich richten op de
geïdentificeerde locaties en daardoor op ruimtelijke schaal een detailniveau dieper gaan.
De analyse heeft tot doel inzicht te geven in de lokale sturende processen. Bij deze sturende factoren zal
immers aangesloten moeten worden met het voorontwerp. Uitkomst van deze stap is ook een eerste
reflectie op de haalbare ecologische opbrengst. Hoewel in principe niet onmogelijk, is het onwaarschijnlijk
dat op basis van deze stap al geconcludeerd wordt dat een locatie niet geschikt is voor de realisatie van
laagdynamisch intergetijdengebied.

De analyse van de historische ontwikkeling en de huidige situatie wordt beschreven in een tussenrapport dat op
zich weer een hoofdstuk van het eindrapport zal beslaan.
Ad 2. Modellering van de huidige situatie; en
Ad 3. Modellering van aanlegvarianten
Ter onderbouwing van de ecologische opbrengst en de kwantificering van mogelijke risico's worden hydromorfologische berekeningen uitgevoerd. De modelberekeningen leveren de abiotische parameters op basis
waarvan de verwachte ecotoop afgeleid kan worden. De abiotische parameters zijn onder andere de
stroomsnelheid, de overstromingsduur en morfologische veranderingen in de bodemligging. Alle
berekeningen geven het verloop over een periode van 10 jaar.
In het kader van LTV Westerschelde zijn en worden twee modelsystemen gebruikt, ontwikkeld en
vergeleken. De twee beschikbare modelsystemen zijn FINEL en Delft3D. Het FINEL model (Svasek) is het
basissysteem voor deze studie, waarmee zowel de huidige situatie als de aanlegvarianten worden
doorgerekend. Het Delft3D model (Arcadis) wordt ingezet als vergelijkend en kwaliteitsborgend model.
Dit houdt in dat niet alle berekeningen simultaan gedaan worden, maar alleen de cruciale berekeningen op
basis waarvan uiteindelijk het advies gebaseerd zal worden. Door met twee modellen dezelfde situatie te
berekenen is de onzekerheidsmarge beter te onderbouwen. We beseffen dat dit kosten verhogend is, maar
hechten grote waarde aan de best mogelijke kwantitatieve onderbouwing van de voorontwerpen.
Stap 3 wordt iteratief uitgevoerd, waarbij maximaal drie iteraties worden voorzien. Op basis van de
analyse uit stap 1. en de gemodelleerde huidige situatie wordt op basis van een deskundigenoordeel de
optimale aanlegvariant ontworpen en vervolgens doorgerekend. Een aantal varianten ten behoeve van
gevoeligheidsonderzoek is ook mogelijk. De uitkomsten worden vervolgens door alle deskundigen kritisch
bekeken en geevalueerd. Vervolgens worden bijstellingen of wijzigingen voorgesteld ter optimalisatie die
ook weer worden doorgerekend. Deze iteratie wordt maximaal nog twee maal herhaald. Het is mogelijk dat
voor een of meerdere locaties niet alle iteraties nodig zijn.
Na de eerste iteratie wordt een tweede tussenrapport opgeleverd waaiin de eerste iteratie beschreven en
vastgelegd wordt. Dit geeft de opdrachtgever inzicht in de wijze van rapporteren. Op basis van de
opmerkingen en suggesties kan de uiteindelijke rapportage sneller en efficienter opgesteld worden,
waardoor het eindrapport eerder opgeleverd kan worden.
Van de drie locaties is naar verwachting voor de Appelzak het meest uitgebreide onderzoek nodig. Voor de
Appelzak zijn meerdere inrichtingsvarianten denkbaar die in samenhang met mogelijk optredende negatieve
effecten en kosten voor aanleg en beheer onderzocht zullen moeten worden. Met name de analyse van het
behoud van het meergeulensysteem zal hierbij de aandacht krijgen.
Ad 4. Analyse en kwantificering van ecologische opbrengst en risico's
De vorige stap richt zich vooral op de abiotische condities. In stap 4 wordt ten eerste een kader opgesteld voor
het vertalen van abiotische condities naar ecologische opbrengst. Het in de Westerschelde gehanteerde
zoute wateren ecotopenstelsel dat door Rijkswaterstaat is ontwikkeld zal het uitgangspunt zijn. Het kader
wordt in de iteratieslagen betrokken. Na de laatste iteratiestap die per locatie een of meerdere
voorontwerpen zal hebben opgeleverd, wordt de ecologische opbrengst op basis van het kader
gekwantificeerd. Hetzelfde geldt voor de risico's voor bijvoorbeeld scheepvaart en neveneffecten op
nabijgelegen waardevolle ecotopen.
Deze fase wordt afgesloten met een derde tussenrapport, dat al circa 80% van het eindrapport zal
omvatten. Aan het eind van deze fase is de verwachte ecologische opbrengst bekend en zijn de risico's
gekwantificeerd.
Ad 5. Opstellen voorontwerp en maatregelen
Tenslotte wordt in stap 5 het voorontwerp daadwerkelijk uitgewerkt worden in werkbeschrijvingen en
(werk)tekeningen en zal op basis van de voorontwerp(en) een kostenraming worden opgesteld.