Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

29 538

Zorg en maatschappelijke ondersteuning

Nr. 198

VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEG
Vastgesteld 20 november 2015
De vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport heeft op
6 oktober 2015 overleg gevoerd met Minister van der Steur van Veiligheid
en Justitie en Staatssecretaris van Rijn van Volksgezondheid, Welzijn en
Sport over:
– de brief van de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn
en Sport d.d. 18 mei 2015 met een reactie op het onderzoek
Quickscan van de ondersteuningsbehoefte van zorgintensieve
gezinnen deel 2: Brussen, van het Nederlands Jeugdinstituut
(Kamerstuk 29 538, nr. 188);
– de brief van de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties d.d. 1 juni 2015 met een reactie op het advies van
de Raad voor de financiële verhoudingen over het objectief
verdeelmodel jeugdhulp (Kamerstuk 31 839, nr. 470);
– de brief van de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn
en Sport d.d. 29 mei 2015 houdende de budgetten Jeugdwet
en Wmo 2015 (Kamerstuk 29 538, nr. 189);
– de brief van de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
d.d. 23 juni 2015 houdende de aanbieding van een rapport
over Kindergeneeskunde (afbakening Jeugdwet en Zorgverzekeringswet) (Kamerstuk 31 839, nr. 472);
– de brief van de Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie met
een reactie op het verzoek inzake berichtgeving zoals opgenomen op de website www.privacybarometer.nl (Kamerstuk
32 761, nr. 85);
– de brief van de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn
en Sport d.d. 6 juli 2015 over de voortgang gedecentraliseerd
jeugdstelsel (Kamerstuk 31 839, nr. 480);
– de brief van de Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie d.d.
15 september 2015 over een correctie van de cijfers van
ondertoezichtstellingen (Kamerstuk 31 839, nr. 482);
– de brief van de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn
en Sport d.d. 18 september 2015 met een reactie op het
verzoek van de commissie inzake het eindbericht van de
commissie Rouvoet (Kamerstuk 31 839, nr. 482);
– de brief van de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn
en Sport d.d. 21 september 2015 houdende de aanbieding van

kst-29538-198
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 538, nr. 198

1

een afschrift van de kwartaalbrief aan alle colleges van B&W
over de uitvoering van de Jeugdwet en Wmo 2015 (Kamerstuk
31 839, nr. 484).
Van dit overleg brengt de commissie bijgaand geredigeerd woordelijk
verslag uit.
De voorzitter van de vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en
Sport,
Lodders
De griffier van de vaste commissie voor Volksgezondheid. Welzijn en
Sport,
Teunissen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 538, nr. 198

2

Voorzitter: Lodders
Griffier: Sjerp
Aanwezig zijn negen leden der Kamer, te weten: Agema, Bergkamp, Van
der Burg, Keijzer, Kooiman, Lodders, Van der Staaij, Voortman en Ypma,
en Minister van der Steur van Veiligheid en Justitie en Staatssecretaris
Van Rijn van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, die vergezeld zijn van
enkele ambtenaren van hun ministerie.
Aanvang 17.45 uur.
De voorzitter: Hartelijk welkom bij het algemeen overleg van de vaste
commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport over de decentralisatie
van de jeugdhulp. Ik heet de Minister van Veiligheid en Justitie en de
Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport van harte welkom,
alsmede hun ambtelijke ondersteuning, de Kamerleden en de mensen die
het debat op de publieke tribune dan wel op een andere manier volgen.
De Minister van Veiligheid en Justitie heeft het verzoek gedaan om als
eerste te mogen antwoorden, vanwege een verplichting in Luxemburg.
Mochten er in de tweede termijn vragen voor hem zijn, dan kunnen die
behandeld worden door de Staatssecretaris van VWS. Is hiertegen
bezwaar?
Mevrouw Kooiman (SP): Wij hebben dit debat speciaal verschoven zodat
de Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie erbij kon zijn. Ik heb
begrepen dat de Minister zijn portefeuille overneemt. Ik hecht eraan te
zeggen dat we het deze keer door de vingers kunnen zien, maar dat we
willen dat de Minister er de volgende keer gedurende het gehele debat bij
is.
De voorzitter: Ik zie de Minister instemmend knikken. Hij zal meteen
antwoorden. We doen het dus op deze manier, met in achtneming de
opmerking van mevrouw Kooiman. Ik hanteer een spreektijd van vijf
minuten per fractie en sta in de eerste termijn twee interrupties per fractie
toe.
Mevrouw Kooiman (SP): Voorzitter. Gisteravond kregen we eindelijk het
lang verwachte rapport over de ouderbijdrage in de jeugdzorg. We
hebben er heel de zomer op gewacht. Nu vallen de blaadjes van de
bomen en is het rapport er. De SP is altijd tegen een belasting voor deze
zorg geweest, want dat is het eigenlijk: een belasting op zorg. De PvdA
was daar destijds niet zeker van. Die partij voerde eerst de belasting op
deze zorg in, om vervolgens op haar congres geconfronteerd te worden
met een kritische motie. Daarna was ze tegen. Nou ja, tegen, er moest een
onderzoek komen. Nu is het onderzoek er. Ik had goede hoop dat er ook
een conclusie aan verbonden zou zijn, maar die is er niet. In het rapport
lees ik wel dat er voor ouders een drempel, een belemmering is om hulp
te zoeken, maar gek genoeg trekt de Staatssecretaris daaruit geen
conclusies. Wil hij vandaag een conclusie trekken? Het rapport is naar
mijn idee duidelijk, dus kom dan ook met een oplossing.
Het is ook belangrijk dat er extra financiën beschikbaar komen. Dat kan. Ik
geef als tip om de tegenbegroting van de SP te bekijken. Daarin regelen
we namelijk extra financiële middelen en is de eigen bijdrage ook
gefinancierd. Het kan dus wel, kan ik de Staatssecretaris vertellen.
Gemeenten krijgen door zijn beleid te maken met een enorme strop. Veel
gemeenten kunnen niet anders dan essentiële zorg wegbezuinigen.
Gemeenten zoals Waddinxveen en Capelle aan den IJssel hebben al aan
de bel getrokken. Ik begreep dat zelfs de gemeente Gouda het met een
derde minder budget moet doen. Sommige gemeenten spreken voor dit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 538, nr. 198

3

jaar nog hun reserves aan, maar het probleem is dat volgend jaar alle
reserves op zijn. De kortingen op het jeugdzorgbudget vallen ongeveer
20% hoger uit. Ik vraag beide bewindspersonen wat zij doen om deze
ravage tegen te houden. Ze zijn immers beiden verantwoordelijk.
We zien dat veel gemeenten te maken hebben met enorme bureaucratie.
Er is een enorme declaratiesystematiek, maar ook de indicatiegekte is
eerder toe- dan afgenomen. De toegang is nog steeds niet op orde en er is
onvoldoende deskundigheid in huis, met name in de wijkteams. Ik zag
zondag een bestuurder van een jeugd-ggz-instelling bij Omroep
Gelderland. Hij ziet dat steeds meer ouders de zorg omzeilen. Als je geld
hebt, kun je zelf zorg inkopen. Als je dat niet hebt, ben je overgeleverd aan
de enorme wachtlijsten die er momenteel zijn en heb je dus pech. Zijn de
bewindspersonen bereid om al deze zorgelijke punten te onderzoeken?
We moeten er immers alles aan doen om te voorkomen dat het misgaat.
Helaas is het al misgegaan, kijk naar Zoetermeer. Daar is een jongen
overleden door gebrek aan zorg. Had dit voorkomen kunnen worden als
de gemeente wel de juiste hulp had ingezet, namelijk de hulp waar de
hulpverlener van de William Schrikker Groep om vroeg? Er werd niet
geluisterd naar de hulpverleners. Er werd gewezen op de «eigen kracht»,
maar het werd meer een «zoek het maar uit»-beleid met verschrikkelijke
gevolgen. De Staatssecretaris laat een onderzoek verrichten. Diverse
hulpverleners en de William Schrikker Groep geven aan dat Zoetermeer
niet de enige gemeente is waar men niet altijd de juiste hulp inschakelt,
terwijl de hulpverleners daar wel om vragen. Wil de Staatssecretaris dit
onderzoek niet toespitsen op Zoetermeer, maar breder trekken?
Ik ben ook verbaasd over de enorme afname van het aantal ondertoezichtstellingen (ots’en). Je kunt denken dat dit mooi is, omdat er minder ots’en
nodig zijn. Je kunt je ook afvragen hoe dat komt, of er minder gemeld
wordt en er mogelijk minder kinderen beschermd worden. Kan de
Minister aangeven of er een verklaring voor de afname is? Kan hij dit in
ieder geval onderzoeken? Worden gezinsvoogden voldoende geschoold,
bijvoorbeeld in de Deltamethode waardoor destijds het aantal uithuisplaatsingen verminderd werd? Ik ben er enorme fan van en heb de
training ook zelf ooit mogen volgen. Ik hoor dat deze scholing onder druk
staat. Hoe zit het hiermee?
Uit een bericht in De Telegraaf van gisteren, waarin een inspectie en
Jeugdzorg Nederland aan het woord kwamen, begreep ik dat kinderen
soms zonder machtiging worden geplaatst in gesloten jeugdzorginstellingen. Dit betreft vaak vrijwillige plaatsingen met de deuren open, maar
het regime is mogelijk wel gelijk. Wil de Minister hierop reageren?
Tot slot heb ik begrepen dat het CDA komt met een voorstel voor een
bijzondere curator. De woordvoerder van het CDA moet nog spreken,
maar ik wil haar van harte steunen in dit voorstel.
Mevrouw Bergkamp (D66): Voorzitter. Eerder dit jaar bleek uit een
rapport van de Inspectie SZW en cijfers van het CBS dat ongeveer 100.000
jongeren in Nederland niet werken, geen inkomen hebben en geen
opleiding volgen. Het gaat daarbij om dakloze jongeren, spookjongeren,
jongeren met een licht verstandelijke beperking (lvb) en thuiszitters.
Ondanks eerdere toezeggingen van het kabinet om zorg, onderwijs,
inkomen, schuld en huisvesting te coördineren, lijkt daar geen sprake van
te zijn. De Staatssecretaris beloofde eerder een zogenaamde doorbraakgroep, om regels aan te pakken die elkaar tegenwerken. Wij merken in de
praktijk dat er geen enkele stap op dit vlak is gezet. We maken ons
daarover zorgen. Dit is niet iets van het afgelopen jaar, maar speelt al
langer. Lukt het om dit te coördineren? De Staatssecretaris is immers
verantwoordelijk voor de coördinatie. Of is het een idee om hiervoor een
nationaal rapporteur aan te stellen, die overstijgende autoriteit heeft en
aanjagend kan werken? Ik hoop dat de Staatssecretaris bereid is realis-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 538, nr. 198

4

tisch na te denken over de manier waarop we dit probleem kunnen
tackelen.
De privacy is een belangrijk onderwerp voor D66. We maken ons zorgen
over het waarborgen ervan in de jeugdhulp en de jeugd-ggz. Nog steeds
vragen ambtenaren volledige medische dossiers op en krijgen huisartsen
verzoeken om allerlei medische gegevens te mailen. Welke stappen zetten
de bewindspersonen om dit een halt toe te roepen?
We krijgen signalen dat de wachtlijsten oplopen en dat de budgetten op
bepaalde plaatsen ontoereikend zijn en tot een aanmeldstop leiden: sorry,
we nemen uw kind niet meer op, pas in 2016. Dit soort berichten krijgen
we van bezorgde ouders. Het lijkt geen parodie te zijn, maar realiteit. Als
volksvertegenwoordiger is het heel lastig om de feiten te achterhalen en
te weten hoe het met de wachtlijsten gaat. Op hoeveel plaatsen is sprake
van een aanmeldstop? De Staatssecretaris geeft aan dat de ingekochte
jeugdhulp kan afwijken van de werkelijke ontwikkelingen en daar lijkt het
nu op. Ik neem aan dat hij dit als stelselverantwoordelijke zeer onwenselijk vindt en ben benieuwd wat hij gaat doen om dit te voorkomen en te
verhelpen.
Als kinderen met zware jeugdzorgproblematiek onder de voogdij van een
instelling worden geplaatst, is de gemeente waar de instelling staat
financieel verantwoordelijk. We hebben eerder gesproken over de
financiële stromen. Dit blijkt een probleem. Is de Staatssecretaris bereid
om de gemeenten hiervoor te compenseren? Zij krijgen soms een enorme
rekening omdat een instelling in hun gemeente of regio staat.
Mevrouw Kooiman gaf al aan dat we gisteren de uitkomsten kregen van
het onderzoek over de ouderbijdrage. Ik vond het rapport niet bijster
helder. Je kunt linksom en rechtsom redeneren. D66 heeft al eerder
gezegd dat de partij principieel moeite heeft met de ouderbijdrage. Dat
heeft te maken met de overheveling van de jeugd-ggz naar de gemeenten.
Daardoor zijn verschillen ontstaan. Het is niet eerlijk dat je geen ouderbijdrage hoeft te betalen als je kind een been breekt en naar het ziekenhuis
gaat, maar wel als je kind een psychische ziekte heeft. Vanuit principieel
oogpunt waren we hier tegen. De PvdA heeft om een onderzoek
gevraagd. Dat onderzoek ligt er en ik begrijp dat de PvdA nu om is. Dat is
een heel goed teken. Wat is de conclusie van de Staatssecretaris, behalve
dat hij in gesprek gaat met de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG)?
Vindt hij ook dat dit geregeld moet worden?
Over de toenemende bureaucratie lezen we verschillende reacties in de
media. Jeugdpsychiaters worden er stapelgek van. Het kan toch niet zo
zijn dat deze professionals hun werk niet meer kunnen uitvoeren, omdat
we een stelselwijziging hebben gerealiseerd die leidt tot administratieve
rompslomp, een grote papierwinkel en vastgezette omzetplafonds? Graag
een reactie.
Jeugdzorg blijft mensenwerk. Incidenten zullen helaas altijd voorkomen,
ook na de decentralisatie. Ik heb een wat technische vraag. Op het
moment dat er een calamiteit is, wie heeft dan de verantwoordelijkheid
om een onderzoek uit te voeren of uit te laten voeren door de inspectie? Is
dat de gemeente en/of is dat het Rijk? Ik vind dit eerlijk gezegd niet
duidelijk, ook niet in de wetgeving.
Ik heb eerder, onder andere in een amendement, aandacht gevraagd voor
18-min en 18-plusvoor goede aansluiting tussen de Jeugdwet en de Wet
maatschappelijke ondersteuning (Wmo). Nog steeds zijn er heel veel
zorgen dat er na 18-plus geen goede zorg is. Er zijn wel mooie initiatieven,
zoals Van de Straat, waarin gemeenten en zorgaanbieders worden
aangemoedigd om het probleem van een goede aansluiting op te pakken.
Wij hebben echter nog steeds zorgen dat dit niet goed gaat.
Ik ben bijna aan het einde van mijn bijdrage. Naar aanleiding van het
signalement van de Inspectie Jeugdzorg over de gesloten jeugdhulp en de
berichtgeving daarover hoor ik graag van de Staatssecretaris of hij kan
bevestigen dat jongeren alleen in een gesloten jeugdzorgregime komen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 538, nr. 198

5

via de kinderrechter. Dat is belangrijk. Misschien kan de Minister daar zelfs
iets over zeggen. Opvang van jongeren die via de rechter onder het
gesloten jeugdzorgregime vallen, dient strikt gescheiden te zijn van
opvang van jongeren die onder andere regimes vallen.
Mevrouw Agema (PVV): Voorzitter. Zorg dicht bij de burger, dat was het
mantra van de Staatssecretaris om de zorg over te hevelen naar de
gemeente. De megabezuiniging van bijna een half miljard euro werd
weggelaten. Hoe die uitpakt, zien we nu overal terug. Gemeenten hebben
zo weinig jeugdzorg ingekocht dat halverwege dit jaar op veel plekken
nieuw aangemelde kinderen al niet meer kunnen worden aangenomen.
Het gevolg is ontzorgen. Er ontstaan wachtlijsten en kinderen in crisissituaties zijn de dupe. Een levensgevaarlijke toestand. De casus uit
Zoetermeer van een gezin met moeder, stiefvader en vijf kinderen, is
alarmerend. Allereerst condoleer ik de ouders met het verlies van hun
zoon. Wat werd dit gezin stelselmatig door de overheid aan zijn lot
overgelaten. Hulpverleners maakten zich al zo’n acht jaar zorgen, er waren
verschillende signalen van verwaarlozing van de kinderen. De gemeente
had het gezin in beeld. Diverse hulpinstanties bemoeiden zich ermee. Tot
driemaal toe werd het Advies en Meldpunt Kindermishandeling (AMK, nu
Veilig Thuis) om onderzoek gevraagd. De uitkomst daarvan was dat er wel
sprake was van verwaarlozing, maar niet zo erg dat de veiligheid in het
geding was. Nee, met wat lichte hulp aan huis moest het gezin het wel
kunnen redden. Het gezin kreeg een schoonmaakhulp, die naast haar
boenwerk ook kookte. Na twee maanden stopte de gemeente ermee:
ontzorgen. Het gezin moest het zelf weer doen en deed dat niet. Een
hulpverlener die het gezin ondersteunde bij praktische zaken meldde
vervolgens bij de gemeente dat een schoonmaakhulp noodzakelijk was en
bleef, maar de ontzorgende gemeente liet de schoonmaakhulp toch
vertrekken. Wel wees de gemeente het gezin er per brief op dat het heus
opnieuw schoonmaakhulp kon aanvragen. Toen het gezin daar niet op
reageerde – want daar hadden ze juist hulp bij nodig – liet de gemeente
het er bij zitten. Zo gaat het ontzorgen als een speer. Gemeente blij,
Staatssecretaris blij. Het gezin kreeg een hulpverlener toegewezen, die
weer vaststelde dat van alle kanten hulp voor langere tijd nodig was:
ondersteuning bij persoonlijk hygiëne, bij het aankleden van de kinderen,
bij de administratie. De specialist vroeg de gemeente om vijftien uur
maatschappelijke hulp en vijftien uur schoonmaakhulp per week. De
ontzorgende gemeente volgde het advies voor de helft op, voor de duur
van slechts vier maanden. Want: ontzorgen. Nu is de oudste zoon van dit
gezin overleden. De politie vond hem in zijn bed naast zijn uitwerpselen.
In het huis liepen talloze konijnen en cavia’s los, het stonk er verschrikkelijk en bij het opentrekken van de voorraadkast troffen ze in ontbinding
verkerende konijnen aan. Het zusje en de broertjes liepen er vies en
verwaarloosd bij. Nu gaat de Staatssecretaris onderzoek doen. Me dunkt!
Waarom deed of doet hij geen onderzoek naar de vraag of bijna een half
miljard euro bezuinigen op het jeugdhulpbudget en ruim een half miljard
euro op de Wmo wel kan? Waarom deed hij geen onderzoek naar de
vraag of gemeenten klaar zijn om de verantwoordelijkheid voor de
jeugdhulp op zich te nemen? Waarom deed hij geen onderzoek naar de
vraag of deze overheveling pas na een zorgvuldige proefperiode ergens in
2020 plaats had moeten vinden?
Nog even over de centen. De Algemene Rekenkamer concludeerde dat
grote systeemwijzigingen geld kosten in plaats van opleveren. Het
Centraal Planbureau (CPB) geeft dat nu ook toe, lezen we in Zorgkeuzes in
Kaart. Het is onterecht dat het CPB decentralisaties beloont met 5%
efficiencykorting, 120 miljoen euro in het geval van deze decentralisatie.
Een grote decentralisatie als deze blijkt juist 12% te kosten, dus zo’n 288
miljoen euro. Dat betekent een gat van ruim 400 miljoen euro. Ik hoor
hierop graag een reactie van de Staatssecretaris. Dat gat poetst hij niet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 538, nr. 198

6

zomaar weg. Hij poetst niet zomaar 408 miljoen euro bovenop de
bezuiniging van 450 miljoen euro weg. Het geld is dus op en de kinderen
zijn de pineut. De ongelukken liggen op de loer. Wat doet de Staatssecretaris nu het geld op is? We lezen in zijn brief van 21 september dat
gemeenten in gesprek moeten gaan met instellingen om te voorkomen
dat kwetsbare kinderen en gezinnen tussen wal en schip vallen. Eerst een
puinhoop veroorzaken en dan je handen schoonvegen? Wat een afschuifpolitiek, dat kan toch niet waar zijn. Gaarne uitleg.
Jaren geleden stond in dit huis de boel op zijn kop vanwege de theoretische mogelijkheid dat slachtoffers van loverboys onder hetzelfde dak
ondergebracht konden worden als de daders. Dat mocht niet meer van de
Kamer. Toenmalig Minister Rouvoet kwam met afbouwtabellen en de
spiksplinternieuwe Rijks Jeugdinrichting De Doggershoek werd gesloten.
Ik stel mijn collega’s voor De Doggershoek even te googelen. De inrichting
heeft een luxe architectuur en een gracht. De Doggershoek moest dicht en
nu is het een AZC! We lezen in de brief van vandaag dat strafrechtelijk
geplaatste kinderen gewoon met vrijwillig geplaatste kinderen onder één
dak wonen! Ik ben hier echt verbijsterd over. De Staatssecretaris vindt dat
de aanbieders en de inspectie het maar moeten oplossen. Hoe zat het dan
met de sluitingen van Rouvoet en de afbouwlijstjes? Wat is dit voor
afschuifpolitiek? Waarom werd De Doggershoek gesloten en waarom is
het nu een AZC? Ik kan er met mijn pet niet bij. Ik wil graag opheldering.
De heer Van der Staaij (SGP): Voorzitter. In de beweegreden van de
Jeugdwet staat als uitgangspunt dat de verantwoordelijkheid voor gezond
en veilig opgroeien allereerst bij ouders en de jeugdige zelf ligt. Dat is het
fundament onder het gebouw van de Jeugdwet. Het moet niet bij een
mooie wens blijven, maar daadwerkelijk waargemaakt worden. Het raakt
de toekomstbestendigheid van het gehele gebouw. Wij horen dat er op
grond van de Jeugdwet nog te weinig hulpplannen worden geschreven
door families. De stichting Eigen Kracht Centrale, die zulke families
vakkundig ondersteunt, krijgt te weinig voet aan de grond bij gemeenten.
Gemeenten houden namelijk vast aan de lijn dat zulke plannen onder
toezicht van professionals moeten staan, maar dat is toch precies het
tegenovergestelde van wat we ermee wilden? Kan de Staatssecretaris
aangeven dat hij dit nog eens goed bekijkt, juist om zulke organisaties te
ondersteunen? Deze stichting past niet goed binnen de bestaande kaders
en kan daarmee in deze overgangstijd gemakkelijk in de knel raken, terwijl
ze qua uitgangspunten heel goed in de filosofie van de wet past. Het is erg
jammer als de stichting zou sneuvelen in de transitie. Welke mogelijkheden voor een overgangsbudget en duidelijke voorlichting over die
mogelijkheden zijn er volgens de Staatssecretaris?
Mijn tweede punt is de eigen bijdrage voor de jeugdhulp. We hebben
daarover een rapport ontvangen. Ik heb nog niet elke regel kunnen
bestuderen, maar heb het even doorgenomen in de korte voorbereidingstijd tot dit algemeen overleg. Het viel mij op dat er erg met twee
monden wordt gesproken. Er spat geen heel duidelijke conclusie vanaf.
De totale uitvoeringskosten blijken niet buitensporig hoog. Alleen de hoge
uitvoeringslasten voor de dagbehandeling moeten serieus worden
bekeken. Het onderzoek laat verder zien dat niet alle ouders evenveel
kosten kunnen besparen. Onze conclusie is dat waar die besparing wel
aanwezig is, ook de eigen bijdrage reëel is. Wij zijn principieel wel
voorstander van een eigen bijdrage waar dat reëel is en waar dat
daadwerkelijk een besparing oplevert. Het is belangrijk om te zien dat er
allerhande maatwerk nodig is. Ik stel vast dat daarover nu soms nog te
weinig duidelijkheid is en te weinig over gecommuniceerd wordt. Wij
gaan ervan uit dat de verbetermogelijkheden in de communicatie over
vrijstelling van de eigen bijdrage al in de huidige wet worden benut en
wachten verder af waar het kabinet in gesprek met de VNG nog op zal
uitkomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 538, nr. 198

7

Mijn derde punt is het feit dat gemeenten financieel behoorlijk in de knel
kunnen komen als het aantal voogdijkinderen hoger is dan aanvankelijk
door het Rijk werd berekend. Ik heb eerder de gemeente Urk genoemd. Nu
ontving ik het bericht dat de gemeenten Utrechtse Heuvelrug en Zeist ook
met een fors tekort kampen. Deze gemeenten koppelen aan mij terug dat
het ministerie het probleem onderkent, maar aangeeft dit pas in 2017 te
kunnen aanpakken. Als het probleem zich al eerder voordoet en reëel is,
waarom kan er dan niet al eerder aan tegemoet gekomen worden?
In de zomer is een richtlijn gepubliceerd over echtscheidingen en de
gevolgen daarvan voor kinderen. Daaruit blijkt dat het aanbod van
relatieondersteunende programma’s in Nederland onvoldoende op
effectiviteit is onderzocht. Welke mogelijkheden zijn er om dit onderzoek
te bevorderen, zodat gemeenten hierin kunnen worden ondersteund? Bij
de behandeling van de Jeugdwet is immers bevestigd dat gemeenten ook
een rol hebben in het voorkomen van nadelige gevolgen van relatieproblemen voor kinderen.
We hebben bij de behandeling van de Jeugdwet aangegeven dat bij het
plaatsen van jongeren in een gesloten instelling een machtiging van de
rechter van groot belang is. Het is goed dat de Inspectie Jeugdzorg
kritisch toetst op dit uitgangspunt, zeker wanneer geplaatst wordt om
bedrijfseconomische redenen. Kan de Staatssecretaris aangeven of de
kritiek van de inspectie zich ook richt op de voorwaardelijke machtiging,
waarbij pas na enkele weken een toets van de rechter plaatsvindt?
Mevrouw Van der Burg (VVD): Voorzitter. Er staan veel rapporten op de
agenda. Uit deze rapporten, maar ook uit vele gesprekken die ik gevoerd
heb, komt het beeld naar voren dat de transitie rustig verlopen is en dat in
het afgelopen jaar de continuïteit van de jeugdhulp goed geborgd is. Dit
geluid komt van onafhankelijke instellingen en hoor ik ook in die
gesprekken. Uiteraard zijn er ook zorgen en klachten, zowel van instellingen als van ouders en soms van gemeenten. Dat is logisch bij zo’n
grote en complexe decentralisatie. In dit debat ga ik met name hierop in.
De toegang is wisselend geregeld. We kregen in het eerste kwartaal het
beeld dat er soms te laat werd doorverwezen en dat er veel crisisplaatsingen waren. Het goede nieuws is dat ik van onafhankelijke instellingen
heb gehoord dat dit beeld gecorrigeerd is. Het is niet meer of minder aan
de hand. De cijfers gaan in de richting van normale waarden. Verder zien
we dat het aantal hulptrajecten met 14% is gestegen. Dat wijst dus niet op
minder toegang voor ouders en kinderen, laten we dat ook maar
constateren. We horen wel zorgen over de vraag of de juiste gespecialiseerde zorg is aangesloten. Het goede nieuws is overigens dat de
jeugdgezondheidzorg nu wel degelijk bij de wijkteams is aangesloten.
Daarvoor heb ik de vorige keer aandacht gevraagd, want dat was toen nog
niet het geval. Het is goed om te lezen dat er nu consulenten zijn
aangesteld om de verbinding te maken tussen passend onderwijs en
jeugdhulp. Ik ben benieuwd of de Staatssecretaris kan aangeven wanneer
hij over de effecten daarvan verslag kan doen. Het is een heel belangrijk
punt.
Met een aantal partijen in het veld maak ik me zorgen over het aantal
doorverwijzingen naar de jeugd-ggz. 50% van de doorverwijzingen loopt
via de huisarts. Ook de instellingen in de jeugd-ggz geven aan dat
hierover zorgen zijn, omdat er ook of veel – afhankelijk van je smaak –
gevallen zijn die helemaal niet in de jeugd-ggz thuishoren. Wil de
Staatssecretaris niet alleen om tafel te gaan met de huisartsen, de VNG en
de betreffende brancheorganisaties, maar ook met de jeugdhulp, de
jeugdzorg en de gehandicaptensector, waar die kinderen beter geholpen
zouden zijn, om te bekijken hoe hier een doorbraak kan plaatsvinden om
dit beter te begeleiden?
Dit brengt mij op het punt van de bureaucratie. Na het vorige debat zijn op
dit punt maatregelen genomen. In de wet is geregeld dat er op uitkomsten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 538, nr. 198

8

gestuurd wordt. Ik mis dat in de praktijk nog en hoor er zorgwekkende
verhalen over. Raadsleden doen hun uiterste best om het geregeld te
krijgen. Als echter zeven van de tien deelgemeenten hebben ingestemd en
de overige drie dat niet expliciet doen, wordt er gezegd dat iets dus niet
op regionaal niveau wordt gedaan. Het staat gewoon in de wet dat er op
uitkomsten wordt gestuurd. Ook op dit punt verwacht ik actie van de
Staatssecretaris. We nemen niet voor niets een wet aan. Graag een
toezegging dat dit punt ook in het gesprek wordt meegenomen.
Wachtlijsten die in de media komen, betreffen vaak de jeugd-ggz. Het
goede nieuws is dat ik van mensen heb gehoord dat de wethouders die
hierover een signaal krijgen onmiddellijk acteren. Ik hoor graag het totale
verhaal, inclusief de rol van de huisartsen. We moeten hier een oplossing
voor vinden, zodat er niet onnodig veel kinderen onjuist doorverwezen
worden naar de jeugd-ggz.
De Raad voor de Kinderbescherming is ook in het nieuws geweest. Ook
daarover hoor ik graag hoe het zit. Wat is het beeld? Dat lijkt me relevant.
Welke kinderen zijn het kwetsbaarst?
Mijn collega’s spraken al over de rechterlijke toetsing bij plaatsing in een
gesloten inrichting. Ik heb gelezen dat de Staatssecretaris hierover een
gesprek aangaat. Zo’n plaatsing is onbestaanbaar, zeker als het gebeurt
om leegstand op te vullen. Dat kan niet waar zijn. Ik verwacht actie op dit
punt. Ik hoor graag wat de Staatssecretaris hier concreet aan doet.
Mevrouw Kooiman (SP): Op het laatste punt ben ik het zeker eens met de
VVD. Is de VVD zich overigens bewust van het feit dat dit gebeurt uit
economische overwegingen, omdat de jeugdzorg gezien de enorme
bezuinigingen gebouwen moet afstoten? De kinderen moeten ergens
naartoe. In de gesloten jeugdzorg zijn ineens plekken over en dan worden
ze daar geplaatst. Als we zo’n enorme bezuinigingsslag hebben, kan de
VVD er ook voor kiezen om een tandje minder te bezuinigen en er in ieder
geval voor te zorgen dat kinderen goed worden opgevangen.
Mevrouw Van der Burg (VVD): Ik vind het onbestaanbaar dat het belang
van het kind door deze instellingen uit het oog wordt verloren en het
belang van de instellingen prevaleert. Dat geeft te denken. Er kunnen
allerlei redenen aan ten grondslag liggen, maar laten we wel wezen, bij de
stukken zat ook een onderzoek over de tarieven waaruit bleek dat die
gemiddeld 3% zijn gekort. Het beeld is niet dat er overal enorm is gekort.
Ik vind het echt onbestaanbaar dat instellingen hun eigen belang voor het
belang van het kind laten gaan.
Mevrouw Kooiman (SP): Ik vind het onbestaanbaar dat het belang van
het geld groter is dan het belang van het kind. Daar gaat het namelijk om.
Als er zo fors wordt bezuinigd op de jeugdzorg dat jeugdzorginstellingen
geen andere oplossing zien dan dat zij gebouwen moeten afstoten en
kinderen in dit soort gebouwen moeten stoppen, is dat voor de VVD dan
geen teken dat de partij actie moet ondernemen en niet zo fors moet
korten?
Mevrouw Van der Burg (VVD): De VVD gaat voor het belang van het kind
en niet voor het belang van de instellingen. Een kind kan uitstekende zorg
krijgen zonder dat een bepaalde instelling overeind blijft. Wij zijn het
erover eens dat er een totaalpalet aan zorg aanwezig moet zijn, ook aan
gespecialiseerde zorg. In de uitvoering van de wet hebben we ervoor
gezorgd dat die wordt ingekocht. Als dat aan de hand was, hebben we er
druk op uitgeoefend.
Mevrouw Agema (PVV): Ik ben reuze benieuwd hoe mevrouw Van der
Burg aan 3% komt, want 120 miljoen was al 5%. Het wordt 450 miljoen;
dat is feitelijk al 15% en dan zijn de kosten nog niet meegenomen. Ik heb

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 538, nr. 198

9

die net uiteengezet. De cijfers van het CPB zijn achterhaald. De transitie
levert geen 5% op maar kost 12% extra. Dat gaat allemaal van de
budgetten af. We hebben het niet over -15%, maar over -20% tot -25%.
Hoe komt mevrouw Van der Burg in vredesnaam aan 3%?
Mevrouw Van der Burg (VVD): Er zat een stuk bij over de gemiddelde
prijsontwikkeling. Daarin was zelfs onderscheid gemaakt tussen bepaalde
soorten jeugdzorg. Eén soort was wat omhoog gegaan in prijs, maar daar
was een reden voor. Men had minder bezetting. Het klopt dat er over drie
jaar inderdaad 450 miljoen wordt bezuinigd op het totaalbudget. Mevrouw
Agema is helemaal vergeten dat de PVV voor deze decentralisatie ook
voor was, omdat gezinnen niet geholpen werden doordat de hulpverleners gewoon langs elkaar heen werkten. Daarom doen we dit traject. Dat
het niet direct vanaf dag 1 vlekkeloos verloopt, wil ik graag toegeven. Dat
was ook niet de verwachting. Het heeft tijd nodig om in te groeien.
Mevrouw Agema (PVV): We hebben tegen de Jeugdwet gestemd, om de
reden die ik zojuist aangaf: niet dat «hatseklats even van vandaag op
morgen» van de VVD, maar zorgvuldig in tijd en ruimte, waarschijnlijk na
2020. Dan hoef je de boel niet kapot te maken. Mevrouw Van der Burg
weet ook dat er veel instellingen nog geld op plank hadden. Die hadden
nog reserves. Daarom zal hier en daar de korting 3% geweest zijn. We
weten allemaal dat het feitelijk zo is dat uiteindelijk 15% van het budget af
gaat en dat de kosten daar niet bijgenomen zijn. Waarom blijft de VVD het
verhaal de wereld instrooien dat de korting maar 3% zou zijn? Dat is echt
de grootst mogelijke onzin.
Mevrouw Van der Burg (VVD): De VVD strooit dat verhaal de wereld niet
in. Bij de stukken zit een rapport waarin over de prijs gerapporteerd wordt.
Ik wijs mevrouw Agema erop dat zij, toen zij het kabinet Rutte-I gedoogde,
wel voorstander was van het tijdstraject. Toen ze geen verantwoordelijkheid meer had, veranderde dat. Dat lijkt me een feitelijke constatering.
Mevrouw Agema (PVV): Punt van orde. Dit is feitelijk onjuist. De PVV is
altijd voor een decentralisatie geweest, maar niet in dit tijdpad.
De voorzitter: Waarvan akte.
Mevrouw Van der Burg (VVD): De waarheidsvinding is een belangrijk
onderwerp voor de VVD. Ik heb het inspectierapport van 2014 gelezen.
Daarin staat onder andere dat 25% van de klachten van ouders gaat over
de waarheidsvinding. Ik heb het dan over het niet goed scheiden van
feiten en meningen, het niet verifiëren van beweringen en uitlatingen en
het geen gevolg geven aan verzoeken om correctie van feitelijke onjuistheden. De Familiekring in Amsterdam heeft in 2013 al eens gezegd dat zij
dit niet meer accepteerde. Is dit nagevolgd door andere rechtbanken?
Daar zou ik zeer voor pleiten. Wil de Minister hierover spreken met de
rechtbanken? De VVD heeft de inspectie hierop gezet. Dit is zo’n belangrijk
punt, dat het niet waar kan zijn dat dit zo blijft. Wil de Staatssecretaris de
inspectie hier nog sterker op zetten en zo mogelijk de inspectieladder
versneld laten aflopen? Zo kunnen sneller zwaardere maatregelen
genomen worden. Wat de VVD betreft kan dit echt niet langer duren.
Mevrouw Bergkamp (D66): Voor D66 is waarheidsvinding ook een
belangrijk onderwerp en ik maak me daarover ook zorgen. We hebben een
tijd geleden in een algemeen overleg gevraagd om een pilot voor
verbeteringen in de waarheidsvinding. Beide bewindspersonen wilden
daar toen niet aan, omdat ze andere prioriteiten hadden. Is mevrouw Van
der Burg het met mij eens dat we moeten bekijken wat er moet gebeuren?
Het gaat niet vanzelf goed. Dit gaat over ouders van wie het gezin onder

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 538, nr. 198

10

toezicht wordt geplaatst of van wie een kind uit huis wordt geplaatst,
zonder dat dit op een goede manier is gegaan, zonder dat het misschien
zelfs feitelijk juist is. Ik maak me daar grote zorgen over. Is mevrouw Van
der Burg het met me eens dat het goed is om een actieplan van deze
bewindspersonen te krijgen om te zien hoe we dit traject kunnen
verbeteren? Ik deel haar zorgen hierover.
Mevrouw Van der Burg (VVD): Ik verwees niet voor niets naar een
rapport uit 2014. De Jeugdwet is per 1 januari 2015 van kracht. Daarin is
een amendement opgenomen om dit heel duidelijk te scheiden. Gelukkig
is de Inspectie Jeugd al eerder begonnen om dit te bekijken en erop toe te
zien. Ik wil geen actieplannen en pilots meer, ik wil dat er nu wordt
geleverd. Instellingen moeten certificeren. De Raad voor de Kinderbescherming moet hierop aangesproken worden. Het kan niet waar zijn dat
dit nog steeds niet is geregeld. Organisaties hebben opleidingen gehad,
ze hebben tijd gehad om het te doen. Het is nu tijd voor boter bij de vis.
Mevrouw Bergkamp (D66): Ik deel de mening van mevrouw Van der Burg
dat het zo moet zijn. Ik wil ook dat het morgen mooi weer is, maar dat kan
ik niet beïnvloeden. Ik denk dat er meer voor nodig is. Ouders hebben hier
helemaal niets aan. Die zitten in de situatie dat hun kind uit huis wordt
geplaatst en dat dit misschien niet op de juiste wijze is gegaan. Ondersteunt mevrouw Van der Burg het pleidooi van D66 dat er meer nodig is,
dat het niet vanzelf gaat en dat een actieplan of een aparte commissie
gerechtvaardigd is, kijkend naar dit gevoelige onderwerp?
Mevrouw Van der Burg (VVD): Als de inspectie ergens bovenop gaat
zitten, werkt dat. Ik ga dus voor de normale weg, dat wil zeggen dat de
inspectie hier verscherpt op let en sneller door de ladder van mogelijke
maatregelen gaat. Dan is het probleem het snelst opgelost. Als we eerst
een actieplan schrijven en een pilot doen, is er weer uitstel en dat wil ik
niet. Het probleem is veel te ernstig. Ik verwacht een toezegging van deze
bewindslieden, zodat wij het komende jaar kunnen constateren dat hierin
een heel sterke verbetering zichtbaar is. Het moet gewoon klaar zijn.
De voorzitter: U was aan het einde van uw betoog?
Mevrouw Van der Burg (VVD): Ik mocht niet meer.
Mevrouw Ypma (PvdA): Voorzitter. Angst maakt radeloos. Ik was dan ook
geschokt toen ik de EO-uitzending zag waaruit bleek dat er minimaal 76
meisjes geronseld zijn uit instellingen voor kinderen met een verstandelijke beperking. Die meisjes zijn niet gezien en er is niet ingegrepen, terwijl
ze in een instelling wonen juist omdat ze extra bescherming nodig
hebben. Het is echt verschrikkelijk.
De voorzitter: Het debat over loverboys is morgen. U gaat over uw eigen
woorden, maar gezien de reacties wil ik dit wel even opmerken.
Mevrouw Ypma (PvdA): Morgen mag er fijn over doorgepraat worden,
maar deze kinderen komen wel uit een instelling waar professionals
werken. Hoe kunnen we ervoor zorgen dat professionals die werken met
jongeren voldoende kennis hebben en adequaat opgeleid zijn om dit soort
signalen te herkennen en in te grijpen?
Het maakt sommige ouders radeloos als het niet goed gaat met dat wat ze
het meeste liefhebben, hun kind. Dat is verschrikkelijk. Daarom heb ik in
januari gevraagd naar een onderzoek naar de ouderbijdrage, nadat ik een
aantal ouders gesproken had. Veel ouders vertelden me dat ze juist extra
kosten maken. Ze maken al veel ellende mee in hun gezin en moeten daar
bovenop ook nog eens extra betalen. Uit dit onderzoek blijkt dat er

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 538, nr. 198

11

inderdaad meer in plaats van minder kosten worden gemaakt en dat de
ouderbijdrage een drempel opwerpt waardoor ouders geen, minder of
later gebruik maken van de zorg. Dat levert onrechtvaardig hoge kosten
op. Daarom is het voor ons helder: wij vinden de ouderbijdrage geen
goede regeling. Dit rapport onderbouwt ons standpunt. Onze inzet is dan
ook om van de ouderbijdrage af te komen. Wij geven het kabinet graag de
ruimte om hiervoor voorstellen te doen en het financieel netjes te regelen,
want het gaat om een hoop geld. Dat kunnen we niet zomaar ergens
vandaan halen. We verwachten daarom een voorstel voor de behandeling
van de begroting van VWS.
Mevrouw Kooiman (SP): Ik twijfelde eraan of ik dit vandaag zou doen. Er
wordt altijd iets geroepen door de PvdA, over de mantelzorger, boetes,
het onderbrengen van de politie bij Veiligheid en Justitie. Vervolgens
stemmen we erover en wordt het door de PvdA weggestemd. Gisteren
hoorde ik ook weer iets voorbij komen. De PvdA riep iets en vandaag hoor
ik dat mevrouw Ypma de Staatssecretaris toch weer ruimte geeft. Ze heeft
de brief van de Staatssecretaris gelezen. Hij neemt geen beslissing. Zij wil
iets, de oppositie wil het ook. Als we het nu regelen, is het geregeld. Als ik
nu een motie indien, stemt de PvdA dan voor?
Mevrouw Ypma (PvdA): Dat zou een beetje kinderachtig zijn, want we
moeten wel een deugdelijke dekking hebben. Volgens mij is het verhaal
van de PvdA klip-en-klaar: de ouderbijdrage moet van tafel. Wij vonden
dat al, wij vinden dat en het onderzoek onderschrijft het. Daarvoor moeten
we wel een financiële dekking hebben, en daarom is het correct dat de
Staatssecretaris komt met een voorstel voor de dekking hiervan. De
ouderbijdrage moet van tafel. Mevrouw Kooiman moet haar eigen
afweging maken, maar een motie zal ik niet steunen.
Mevrouw Kooiman (SP): Dit zijn weer mooie sprookjes van de PvdA. Ik
kondig bij dezen een VAO aan. We gaan dit nu eens goed regelen. Ik ben
het nu beu dat iets geroepen wordt in de media en dat het vervolgens niet
wordt geregeld. Als de politieke wil er is, moet er nu over de brug
gekomen worden. Als er iets geregeld kan worden, moeten we dat nu
doen.
Mevrouw Ypma (PvdA): Volgens mij heb ik het standpunt van de PvdA
heel helder weergegeven. Soms vindt de Staatssecretaris iets en is de
vraag wat wij daarvan vinden. Ik ben daar heel helder over. We leven in
een democratie waarin we dekking moeten hebben voor een voorstel.
Daar vraag ik de Staatssecretaris naar. We hebben er alle vertrouwen in
dat hij daarmee komt voor de behandeling van de begroting van VWS, om
ervoor te zorgen dat ouders met kinderen niet op onrechtvaardig hoge
kosten worden gedreven.
Mevrouw Agema (PVV): Wat is dit goedkoop scoren voor de bühne! Het
werkt in dit huis zo dat je als fractie met een dekking komt, als iets niet
wilt en iets anders wilt. We kunnen hier niet steeds wijzen naar de
Staatssecretaris: joehoe, regel even een dekking voor ons, wij willen dit of
dat; Staatssecretaris, dekking, dekking! Zo werkt dat niet. De PvdA moet
zeggen waar die dekking vandaan komt.
Mevrouw Ypma (PvdA): Als er een Kamermeerderheid is om iets te
regelen, dan wordt dat geregeld. Het is nodig vandaag de stap te zetten en
aan te geven dat die Kamermeerderheid er is. Als ik mevrouw Agema
goed begrepen heb, is die Kamermeerderheid er. Ook de collega’s aan
haar linkerzijde willen immers graag dat de ouderbijdrage wordt
afgeschaft. Mag ik haar in herinnering brengen dat de PVV de ouderbijdrage wilde verviervoudigen? In het vorige regeerakkoord stond een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 538, nr. 198

12

verviervoudiging van de ouderbijdrage. Daar erger ik me nou groen en
geel aan.
Mevrouw Agema (PVV): Dit is grote onzin! Nee nee nee nee nee. Eén
punt van kritiek is dat ouders van wie het kind uit huis geplaatst wordt,
vaak om heel trieste redenen, tegelijkertijd ook kinderbijslag krijgen. De
PvdA zou kunnen zeggen dat daarin een dekking kan zitten in plaats van
de PVV aan te vallen. Daarmee zou ze zorgvuldig met een dekking
omgaan in plaats van te zeggen dat de Staatssecretaris het maar moet
regelen. Zelfs de fractievoorzitters in de Tweede Kamer die bij de
Algemene Beschouwingen budget willen verleggen, zeggen waar dat geld
vandaan komt en wat er dan niet meer gebeurt. Ik vraag de PvdA
nogmaals waar de dekking vandaan komt.
Mevrouw Ypma (PvdA): Het is teleurstellend om te merken dat mevrouw
Agema niet eens de stukken heeft gelezen. In deze stukken wordt allang
verwezen naar de kinderbijslag. Die biedt geen soelaas voor deze
gezinnen. Zelfs als ze dubbele kinderbijslag krijgen, maken ze nog steeds
kosten die hoger zijn dan hun inkomsten. Dat is onrechtvaardig, want deze
gezinnen hebben al heel veel meegemaakt, met hun kinderen met een
psychiatrisch probleem, met hun kinderen met een verstandelijke
beperking, met kinderen die mishandeld zijn of die het slachtoffer zijn
geworden van een loverboy. Voor hen moeten we ervoor zorgen dat er
geen drempel is voor zorg. Daarom wil de PvdA dat de ouderbijdrage
wordt afgeschaft.
Mevrouw Bergkamp (D66): Ik deel de verbazing van de collega’s van de
PVV en de SP. Ik ben wel blij dat de PvdA gedraaid is en nu tegen een
ouderbijdrage is. Dat is een mooi resultaat, want daarmee hebben we een
meerderheid. Dat mag gezegd worden. Er gebeurt wel iets raars. Er is
gisteren een onderzoeksrapport naar de Kamer gestuurd. Daaruit blijkt
echt niet klip-en-klaar hoe het moet worden. Ik heb het linksom gelezen, ik
heb het rechtsom gelezen, ik heb me verplaatst in verschillende partijen
en ik kan het er niet uithalen. Het rapport is wel het haakje voor de PvdA
en geeft de partij de bevestiging dat de ouderbijdrage weg moet. Kan de
PvdA uitleggen waar dat haakje dan zit in dit rapport?
Mevrouw Ypma (PvdA): Wij zijn vrij consequent over de ouderbijdrage. Ik
heb mijn spreektekst van het vorige algemeen overleg er even op
nageslagen.
Mevrouw Bergkamp (D66): Dat was mijn vraag niet.
Mevrouw Ypma (PvdA): Mevrouw Bergkamp gaf aan dat dit met een
draai te maken had. Dat is een onjuiste voorstelling van zaken. We zijn
zeer consequent geweest. Wij hebben gevraagd om een onderzoek op
drie verschillende punten. Op alle punten geeft het rapport aan dat er wel
degelijk meer kosten worden gemaakt, dat de bijdrage wel degelijk
onrechtvaardig is en dat er wel degelijk een drempel is voor zorg. Dat is
voor de PvdA onacceptabel. Zorg voor kwetsbare kinderen moet altijd
toegankelijk zijn. Een drempel accepteren we niet, net als D66 gelukkig.
Mevrouw Bergkamp (D66): Ik vind het een ongeloofwaardig verhaal. We
komen er in deze discussie niet uit. Misschien kan de PvdA een helder
antwoord geven op de vraag van mevrouw Agema. Die is terecht. Heeft
de PvdA zelf een dekking gevonden? Met andere woorden: heeft de PvdA
een onderbouwd verhaal of is wat gisteren gezegd is een verhaal voor de
media? Zit er een verhaal, een dekking, een onderbouwing achter?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 538, nr. 198

13

Mevrouw Ypma (PvdA): Wij hebben gisteren het rapport gekregen. Dan is
het nogal wiedes dat we niet direct een dekking hebben. Daarom willen
we voor de begrotingsbehandeling daarvoor een voorstel krijgen van de
Staatssecretaris. Mevrouw Bergkamp zou dat alleen maar moeten
ondersteunen. Als iets echt niet kan, als iets echt onrechtvaardig is, dan
moet je het afschaffen. Dat is waar de PvdA voor kiest.
Mevrouw Voortman (GroenLinks): Ook ik kan mij aansluiten bij de blije
woorden over het feit dat we een meerderheid hebben om de ouderbijdrage af te schaffen. Ik heb een vraag over de dekking. Deze Staatssecretaris heeft nog meer financiële problemen op zijn bord. Ik ben benieuwd
in welke richting de PvdA dekking zoekt.
Mevrouw Ypma (PvdA): Als ik dat wist, kon ik daar uitspraken over doen,
maar dat weet ik niet. Ik weet wel dat je moet stoppen als iets niet klopt.
Dit is zo’n punt waarvan mevrouw Voortman en ik allebei zeggen dat het
niet klopt. Voor de aanpassing moet dus een dekking komen. Ik heb die
nog niet gevonden, maar ik ga ervan uit en heb er vertrouwen in dat de
Staatssecretaris voor de begrotingsbehandeling komt met een dekkingsvoorstel. Dat heb ik net ook al uitgesproken.
Mevrouw Voortman (GroenLinks): De PvdA geeft aan principieel tegen
de eigen bijdrage te zijn. Er zijn natuurlijk nog veel meer problemen in de
zorg, bijvoorbeeld de bezuinigingen op de huishoudelijke zorg en zo zijn
er nog wel een aantal voorbeelden te noemen. Wat zijn punten waarvan
de PvdA-fractie zegt dat de dekking daar in ieder geval niet vandaan mag
komen en waar vandaan wel? Het is wel zo eerlijk naar de Staatssecretaris
toe als de PvdA dat aangeeft. Anders is het wel heel gemakkelijk.
Mevrouw Ypma (PvdA): Mevrouw Voortman mag het gemakkelijk vinden.
Het is een feit dat wij dit rapport gisteren hebben gekregen, dat een ruime
Kamermeerderheid het erover eens is dat de ouderbijdrage van tafel moet
en dat we een dekkingsvoorstel daarvoor krijgen bij de begrotingsbehandeling. Dan spreken we elkaar weer en kunnen we het voorstel bespreken.
Als mevrouw Voortman er dan niet tevreden over is, kunnen we wellicht
een andere dekking vinden.
De heer Van der Staaij (SGP): Deze discussie is lastiger dan als je uit een
blanco situatie komt. We spreken echter over een wet die net is ingevoerd.
De ouderbijdrage was een keuze van de wetgever. Als er vervolgens in de
praktijk dingen gebeuren die niet kloppen, moet je op tijd kunnen
bijstellen. Daarom hebben we de vraag om het rapport gesteund. Ik haal
er alleen nog niet uit dat de ouderbijdrage altijd onrechtvaardig is. Er zijn
wel degelijk situaties waarin er een besparingsmotief is en waarin een
inning reëel zou zijn. Waarom kiest de PvdA-fractie op voorhand voor
totale afschaffing en verwerpt ze kennelijk alle andere opties zoals
aanpassen van de wet of het beter gebruikmaken van de mogelijkheden
die deze wet biedt?
Mevrouw Ypma (PvdA): Het onderzoek heeft zich gericht op drie vragen.
Besparen ouders kosten? Wat is de verwachte opbrengst voor
gemeenten? Zijn er drempels voor het gebruik van de jeugdhulp? Op die
drie vragen zijn antwoorden gekomen. Ouders maken inderdaad extra
kosten en het besparingsmotief geldt lang niet voor alle ouders. Dat was
de vraag van de heer Van der Staaij. Alleen de groep ouders met kinderen
in de leeftijdsgroep van 0 tot 5 jaar, waarvan de kinderen op de kinderopvang zitten, bespaart. Er staat nota bene bij dat die groep niet groot is.
Het gaat niet om heel veel kinderen. Voor de rest, in alle andere leeftijdsgroepen, gaat het besparingsmotief niet op. Als het besparingsmotief niet
opgaat, valt de grond onder de ouderbijdrage weg. Dat betekent dat je de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 538, nr. 198

14

bijdrage moet heroverwegen en dat is precies wat de Staatssecretaris
gaat doen.
De heer Van der Staaij (SGP): Ik stel vast dat er zeker voorbeelden zijn,
bijvoorbeeld de dagbehandeling, waarbij het besparingsmotief voor een
grote groep ouders niet blijkt te gelden. Dat neemt niet weg dat er allerlei
opties worden genoemd ter verbetering van de huidige regeling. Ik heb
niet het standpunt dat er altijd op deze manier moet en zal worden
doorgegaan. Ik vraag me alleen af waarom zo stellig en op voorhand
wordt gezegd dat elke vorm van eigen bijdrage niet aan de orde is. Vindt
de PvdA dat alle opties en alternatieven niet serieus genomen hoeven te
worden?
Mevrouw Ypma (PvdA): De toegankelijkheid van de zorg staat altijd
centraal. Aan de ene kant heb je de toegankelijkheid. Daar heb ik het net
over gehad. Uit dit onderzoek blijkt dat er veel drempels voor de zorg zijn
of ontstaan. Aan de andere kant heb je ook de uitvoering van de
maatregel. Ook daarover is dit rapport duidelijk. Er zijn namelijk relatief
hoge administratieve lasten. Daarom zijn er al zo’n 100 gemeenten die de
ouderbijdrage nu al niet meer innen. Volgens mij moeten wij dan als
wetgever kritisch zijn en deze wet bekijken, en moeten we daar conclusies
uit trekken. Dat is precies wat de PvdA doet.
We zijn bijna aan het einde van het eerste jaar waarin de gemeente de
verantwoordelijkheid heeft gekregen. De PvdA heeft daarbij vier accenten
gelegd. Wij willen graag dat de Staatssecretaris stuurt en monitort op alle
vier punten. Ten eerste moeten kinderen eerder de juiste zorg krijgen. Is er
voldoende expertise in de wijkteams? Worden daar de goede beslissingen
genomen? Wordt er met supervisie en intervisie gewerkt, in plaats van
bureaucratisch en controlerend? Kan er een onafhankelijk kwaliteitsteam
komen, dat op verzoek met een externe blik een aantal cases kan toetsen
vanuit het belang van de cliënt en de samenleving, om te bekijken of het
wijkteam de juiste beslissingen neemt, of de juiste deskundigheid en
expertise aanwezig is? Het is een soort behulpzame spiegel, die op
aanvraag kan komen kijken, met draagvlak vanuit de VNG. Is de Staatssecretaris bereid dit voorstel met de VNG te bespreken?
Ten tweede moeten ouders meer de regie krijgen. Ik heb daarom met de
heer Voordewind het familiegroepsplan in de wet geamendeerd. Niet de
hulpverlener maakt een plan, maar je moet zelf een plan kunnen maken,
eventueel samen met je familie of de groep die om je heen staat. Dat
vraagt wel aandacht in de professionalisering. Het vraagt ook aandacht in
de monitoring. Wordt het familiegroepsplan voldoende gemonitord en
wordt de wet daadwerkelijk uitgevoerd? Ik vraag dit aan de Staatssecretaris en aan de Minister.
Ten derde willen we dat professionals het vertrouwen krijgen dat ze
verdienen. Daarom hebben we, ikzelf maar ook collega Van der Burg,
verschillende keren gevraagd om te rapporteren op outcome. Hoe staat
het daarmee? Wordt er al meer met zelfsturende teams gewerkt, die meer
vertrouwen krijgen en meer tijd in de gezinnen kunnen besteden?
Ten vierde vragen we nog steeds aandacht voor het inhuisplaatsen. Ook
daarover heb ik een amendement op de wet ingediend. Houden de
aanbieders zich voldoende aan de wet? Ik krijg signalen dat kinderen
soms in een instelling worden geplaatst in plaats van in een pleeggezin. In
de wet staat dat er bij ieder kind eerst afgewogen moet worden of ze in
een pleeggezin of een gezinshuis kunnen wonen, alvorens overgegaan
wordt tot plaatsing in een instelling. Ik wil dat gemonitord wordt of de
instellingen zich houden aan de wet.
Ten slotte de 18-plusproblematiek. Lang niet alle kinderen zijn met 18 jaar
al klaar om alles zelfstandig te kunnen. Juist in pleeggezinnen en
sommige instellingen wonen kinderen bij wie dat niet altijd goed gaat.
Moeten de instellingen niet verplicht worden om een hulpvoortzet-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 538, nr. 198

15

tingsplan en een risicotaxatie te maken of de situatie veilig genoeg is voor
kinderen na hun 18de jaar?
Mevrouw Voortman (GroenLinks): Voorzitter. Ik spreek ook namens de
fractie van de ChristenUnie. Nu de nieuwe Jeugdwet een half jaar geleden
in werking is getreden, worden de uitwerkingen van de decentralisatie van
de jeugdzorg steeds beter zichtbaar. Helaas zijn die niet altijd zo
rooskleurig als het kabinet ons wil doen geloven. Nog steeds blijkt niet
elke gemeente voldoende in staat om de zorg voor jongeren en kinderen
goed te kunnen regelen. Het ontbreekt nog vaak aan ervaring en kennis.
Zorgaanbieders moeten zaken doen met soms wel 25 verschillende
gemeenten, die elk hun eigen administratie en verantwoordingssysteem
hebben. Dat leidt juist tot meer bureaucratie voor zorgverleners, terwijl
een van de doelen van de Jeugdwet was dat deze zou verminderen.
Eerder is een motie van mevrouw Ypma en mijzelf aangenomen over
verantwoordingsinformatie. Hoe staat het met het voornemen om de
verantwoordingsinformatie te standaardiseren voor alle gemeenten, om
zo de zorgaanbieders te ontlasten? Is de Staatssecretaris hierover al tot
afspraken gekomen met de VNG?
De verschillen in de aanpak van de jeugdzorg tussen de gemeenten zijn
niet alleen een last voor de zorgaanbieder, maar ook voor het kind zelf,
bijvoorbeeld een kind van gescheiden ouders die in twee gemeenten
wonen, maar voor wie maar één gemeente verantwoordelijk is voor de
zorgvoorzieningen. Of bijvoorbeeld een kind dat specialistische zorg nodig
heeft van een speciale psycholoog, met wie de gemeente geen contract
heeft. Deze problemen die ontstaan zijn door de decentralisatie gaan ten
koste van de noodzakelijke zorg voor een kind. Ik denk dat we het erover
eens zijn dat kinderen en jongeren met een zorgvraag niet de dupe mogen
worden. Wat gaat de Staatssecretaris doen om ervoor te zorgen dat
kinderen niet tussen gemeenten in vallen en zo de nodige zorg mislopen?
Andere fracties zeiden al dat we verhalen horen dat het potje van
gemeenten voor jeugdzorg leeg is. Er zouden gemeenten of regio’s zijn,
zoals de regio Zuid-Holland Zuid, die al aan het inkoopplatfond zitten
waardoor zorgaanbieders geen nieuw aangemelde kinderen kunnen
aannemen. De nadruk van het kabinet op kostenbeheersing en zorg heeft
een drukkend en negatief effect op de kwaliteit van zorg en ook op de
keuzevrijheid van de zorg.
In het kader van keuzevrijheid wil ik een opmerking maken over het
persoonsgebonden budget (pgb). Het is heel belangrijk dat we dit
verankerd hebben in de Jeugdwet, maar ons bereiken geluiden dat
gemeenten met het pgb in de Jeugdwet nog terughoudender lijken te zijn
dan met het pgb in de Wmo. Wat doet de Staatssecretaris om dit op te
lossen?
Door de misstanden die te maken hebben met de invoering van de
nieuwe Jeugdwet wordt het beperkte budget van de gemeenten uitgegeven aan de zware of acute zorg voor kinderen. Hierdoor gaat bijvoorbeeld de preventieve zorg verloren, terwijl die juist ontzettend belangrijk
is voor het gezond opgroeien van kinderen. Het vroegtijdig begeleiden
van aanstaande moeders in risicovolle omstandigheden is een voorbeeld
van preventieve zorg die zware zorg op een later moment kan voorkomen.
Hoe voorkomt de Staatssecretaris dat kostenbeheersing ten koste gaat
van de jeugdzorg? Hoe zorgt hij ervoor dat ook wordt ingezet op
preventie? Ook dat was immers juist een van de doelen van de Jeugdwet.
Kan de Staatssecretaris ingaan op de oproep van de VNG om de
ingeboekte bezuinigingen te verzachten? Ik heb wat dat betreft net een
zeer wijze les geleerd, vandaar mijn volgende vraag. Kan de Staatssecretaris bij de begrotingsbehandeling VWS met een dekkingsvoorstel komen
om deze bezuinigingen te verzachten? Wat vindt hij van de suggestie om
gemeenten te verzoeken om contracten dan voor een langere periode dan
één jaar af te sluiten? Dat komt de continuïteit van de zorg ten goede.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 538, nr. 198

16

Er heersen nog altijd grote zorgen over de bescherming van de privacy
van kinderen en jongeren in de jeugdzorg. Gemeenten eisen van
zorgaanbieders dat zij hun patiëntgegevens laten zien, terwijl de zorgaanbieder een beroepsgeheim heeft en het kind of de jongere in bescherming
wil nemen. Kan de Staatssecretaris een actieplan opstellen om het
beroepsgeheim in de jeugdzorg veilig te stellen?
De opeenstapeling van problemen met de decentralisatie van de
jeugdzorg is zorgelijk. De bureaucratie die door de decentralisatie van de
jeugdzorg op gang is gebracht moet worden gestopt. Papierwerk,
lastendruk en geld mogen nooit een belemmering zijn voor het leveren
van zorg aan onze kwetsbaarste kinderen. Sterker nog, het tegengaan
daarvan was juist een van de doelen van de Jeugdwet. Het zou dan wel
zeer wrang zijn als de Jeugdwet dit juist extra in de hand werkt.
Mevrouw Keijzer (CDA): Voorzitter. Op een dag wordt er in een gezin een
kind geboren en staan meestal een man en een vrouw boven een wiegje
met tranen in hun ogen te kijken naar hun kind. Ze zijn compleet verliefd
op het prachtige mannetje of vrouwtje dat daar ligt. Een aantal jaren later
gaat het mis, komt er een eind aan het huwelijk en komen ze in een
vechtscheiding terecht. Uit verschillende plekken in het land horen wij hoe
zo langzamerhand ongeveer de helft van de zaken die bij de jeugdzorg
behandeld worden, een relatie hebben met een vechtscheiding. We weten
dat de effecten daarvan op kinderen gigantisch groot zijn. Ik herhaal dan
ook de Kinderombudsman, die een tijdje geleden zei dat een vechtscheiding een vorm van kindermishandeling is. Er zijn een aantal
voorstellen gedaan, waarop het kabinet ergens in 2014 heeft gereageerd.
Voor het CDA schiet dat niet op. Ik wil daarom vandaag van de Staatssecretaris en de Minister horen wat zij eraan doen om ervoor te zorgen dat
in alle situaties waarin sprake is van een escalerend conflict, een
bijzondere curator wordt benoemd, en dat in alle rechtbanken een
regierechter wordt benoemd, zodat we voorkomen dat verschillende
procedures bij verschillende rechters op zitting behandeld worden. Ook
wil ik van de Minister van Veiligheid en Justitie horen hoe het staat met de
aanpassing van de financieringssystematiek van toevoegingen, zodat het
niet langer loont om te procederen. Dat geldt ook voor de bestaande
fiscale maatregelen op dat vlak. Ik hoor graag of de Staatssecretaris van
VWS het een goed idee vindt dat bij gemeenten genoteerd wordt indien
een conflict, een jeugdzorgsituatie of zorg om een kind te maken heeft
met een vechtscheiding.
Het CDA heeft al eerder aandacht gevraagd voor de grenskinderen,
kinderen die net over de grens in Duitsland wonen en in Nederland op
school zitten en zorg krijgen. Sinds 1 januari kunnen zij geen aanspraak
meer maken op die zorg in Nederland. Er is in de Eerste Kamer een motie
aangenomen. Ik heb eerder aan de Staatssecretaris gevraagd om hiervoor
een oplossing te vinden, maar hij doet dat niet. Het is in deze commissie
in de mode, dus ook ik wil van hem een oplossing conform hetgeen hij in
de Eerste Kamer heeft gezegd. Deze kinderen wonen weliswaar net over
de grens, maar zijn voor de rest compleet gericht op Nederland. Daar
waar ze op school zorg nodig hebben, moeten ze die zorg krijgen.
Ik kom bij de onvolkomenheid in het woonplaatsbeginsel. Vanuit de
gemeente Goirle maar ook vanuit de gemeente Utrechtse Heuvelrug, om
er maar eens een paar te noemen, krijgen wij bericht dat het objectief
verdeelmodel voor deze gemeenten niet werkt. Hoe komt dat? In deze
gemeenten staan grote zorginstellingen. De kinderen verblijven daar en
zijn ingeschreven in de Basisregistratie Personen. Deze gemeenten zijn
verantwoordelijk voor de kosten van de jeugdhulp, maar een dergelijke
situatie is niet geregeld in het verdeelmodel. Hierin moet echt wat
veranderen, want deze gemeenten zitten met de handen in het haar en
houden onvoldoende geld over om de reguliere, kleinschalige, dicht bij
mensen-jeugdhulp nog langer te kunnen financieren. Is de Staatssecre-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 538, nr. 198

17

taris bereid om hiervoor in het objectief verdeelmodel een oplossing te
vinden? Deze vraag is in ieder geval heel acuut voor 2016, maar uiteraard
betreft de vraag ook de jaren daarna.
De situatie in Zoetermeer is al uitgebreid aan de orde geweest. Het is
verschrikkelijk, een 21-jarige jongeman die dood gevonden wordt in zijn
bed. Als je leest wat er is gebeurd, kun je niet anders dan concluderen dat
er onvoldoende kennis is over wat nodig is in gezinnen waar sprake is van
lvb. Is de Staatssecretaris het met het CDA eens dat in deze gezinnen
eigenlijk levenslang stut en steun nodig is om dit soort situaties te
voorkomen? Is de Staatssecretaris het met het CDA eens dat het niet
bestaat dat de eerste zorg van gemeentelijke bestuurders is of iets in de
krant komt?
Ik kom bijna tot een afronding. Gemeenten geven aan dat een pgb niet
besteed mag worden aan zorg die wordt geleverd door familieleden. Dat
is volgens ons in strijd met de Jeugdwet. Vindt de Staatssecretaris dit ook
en wil hij gemeenten hierop aanspreken?
Mijn laatste punt is de regeldruk. Dit stond ook mooi in de brief van het
CNV. Collega Voortman is weg, maar ik weet dat er een motie is aangenomen om te komen tot standaardisering. We krijgen een brief van de
VNG en Jeugdzorg, met het uitgangspunt «wij registreren niets, tenzij».
Dat is mislukt. Willen we ervoor zorgen dat we geld overhouden voor
zorg, dan moet er echt iets gedaan worden aan de regeldruk en aan de
verschillende eisen die in alle gemeenten aan verschillende onderdelen
van Jeugdzorg worden opgelegd, want anders zal op een gegeven
moment ook het CDA van mening zijn dat we naar een landelijk registratiesysteem moeten. Dit kan zo niet langer. Elke euro die besteedt wordt
aan overhead wordt niet besteed aan zorg.
De voorzitter: Hiermee zijn we aan het einde gekomen van de eerste
termijn van de zijde van de Kamer. Zoals afgesproken zal de Minister van
Veiligheid en Justitie meteen antwoorden op de vragen die aan hem zijn
gesteld. Daarna hebben we de dinerpauze en vervolgens de beantwoording van de Staatssecretaris. Ik sta in totaal drie interrupties per
fractie toe voor de eerste termijn van het kabinet. De Kamerleden gaan
zelf over de verdeling.
Minister Van der Steur: Voorzitter. Ik zit voor het eerst voor dit
onderwerp bij deze commissie. Ik geniet bijzonder van de dynamiek die ik
in de commissie ontwaar. Ik vervang tot nader order de Staatssecretaris
van Veiligheid en Justitie, omdat hij zijn volledige aandacht moet geven
aan de vluchtelingenproblematiek. Ik hoop dat dit dossier zich op enig
moment weer binnen acceptabele proporties laat terugdringen. Als dat
niet zo is, zal de commissie mij hier vaker zien. Ik verheug mij zeer op de
samenwerking.
In de jeugdbescherming en jeugdreclassering hebben in de afgelopen
maanden verschillende positieve ontwikkelingen plaatsgevonden.
Gemeenten en zorgaanbieders nemen hun verantwoordelijkheid en de
brief van de VNG en zorgaanbieders van 2 oktober is daar een goed
voorbeeld van. Daaruit blijkt dat gemeenten en zorgaanbieders een
gezamenlijke agenda opstellen, de knelpunten benoemen en aangeven
wat zij van het Rijk verwachten. Veiligheid en Justitie heeft hierbij een
dubbele rol. Ik ben samen met de Staatssecretaris van VWS stelselverantwoordelijk en ik ben verantwoordelijk voor de veiligheidsketen, voor
politie, het OM, de Raad voor de Kinderbescherming en de justitiële
jeugdinrichtingen. Ik bekijk dan ook nauwlettend hoe de samenwerking
tussen de gemeenten en de justitiepartners versterkt kan worden. Ik kijk
ook naar de maatschappelijke ontwikkelingen en naar de risico’s. Mijn
focus is dus tweeledig: de samenwerking versterken, op zoek naar meer
partnership, en de risico’s beheersen. Het is duidelijk dat die er zijn. Ik
proef bij alle commissieleden een bijzondere betrokkenheid bij dit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 538, nr. 198

18

onderwerp, omdat we ons allemaal realiseren dat het gaat om heel
kwetsbare mensen die de best mogelijke zorg verdienen van de zijde van
de overheid en van alle instanties die wij daarbij hebben betrokken.
Rond dat partnership, die samenwerking, hebben gemeenten in de
Jeugdwet een belangrijke taak gekregen voor de veiligheid van kinderen.
Gemeenten zijn nog zoekende naar hun rol. Er wordt gewerkt aan de
samenwerking met de justitieketen. Ook de V en J-organisatie wil de
aansluiting verbeteren tussen het veiligheidsdomein aan de ene kant en
het gemeentelijk domein aan de andere kant. Ik ondersteun en faciliteer
deze samenwerking door te bepalen waar de gemeenschappelijke doelen
en maatschappelijke opgaven liggen. Dit gebeurt onder meer in de zonder
twijfel aan de commissieleden bekende werkgroep Zorglandschap
Jeugdbescherming en Jeugdreclassering van de VNG. Daarnaast komt
het onderwerp aan de orde in werkgroepen die op initiatief van de
gemeenten van start gaan en waarin wij als rijksoverheid mogen
participeren, en in verschillende overleggen die door mijn ministerie met
grote regelmaat worden georganiseerd. We doen dit ook door te
investeren in de vernieuwing van de jeugdbescherming en jeugdreclassering in samenwerking met het Nederlands Jeugdinstituut (NJi) en de
VNG. Ook wordt gemonitord, samen met de VNG en onder de justitiepartners, of de gewenste doelen van de Jeugdwet daadwerkelijk worden
behaald. Een voorbeeld van een stap in de goede richting zijn de
samenwerkingsafspraken die de VNG, het OM en de politie hebben
gemaakt met Veilig Thuis. Deze partijen slaan de handen ineen om te
komen tot sneller en effectiever ingrijpen bij huiselijk geweld en kindermishandeling, om zo tot een veel beter resultaat te komen. Ik ondersteun
dit soort initiatieven van harte.
Het tweede focuspunt is de risicobeheersing. Vooral bij de wijkteams is
nog ontzettend veel in opbouw. Dat levert risico’s op. Zo kan het
voorkomen dat een onveilige situatie van een kind niet tijdig wordt
gesignaleerd. Gemeenten werken hard aan het verbeteren van de
toegang. Ik zal hier nauwlettend op toezien. Een ander zorgpunt is dat een
aantal gecertificeerde instellingen het financieel moeilijk heeft. Dat komt
onder meer door een daling van de instroom in de jeugdbescherming van
10% tot 15% op jaarbasis. Ik kom daar zo op terug, ook ten aanzien van de
vraag van mevrouw Kooiman over ots. In vier regio’s, Amsterdam,
Haaglanden, Gelderland en Midden-Nederland, is sprake van een nog
sterkere daling van instroom in het gedwongen kader van circa 25% op
jaarbasis. We monitoren met gemeenten de financiële positie van de
gecertificeerde instellingen. Dit gebeurt onder meer in de genoemde
werkgroepen, door monitoring van de gecertificeerde instellingen en door
analyse van de daling van de instroom in het gedwongen kader door de
Raad voor de Kinderbescherming.
Een ander signaal dat ik heb opgevangen, is dat op een aantal plekken in
het land de Raad voor de Kinderbescherming te kampen heeft met
wachtlijsten. De commissieleden hebben aandacht gevraagd voor andere
wachtlijsten, maar dit is een punt van zorg dat ik als Minister heb. Voor
een belangrijk deel vindt dit zijn oorzaak in de investeringen die de Raad
voor de Kinderbescherming heeft moeten doen als gevolg van de
decentralisatie, om gemeenten adequaat te kunnen ondersteunen en te
kunnen adviseren bij het indienen van onderzoeksvragen. De raad heeft
mij gemeld deze wachtlijsten op korte termijn te zullen oplossen. Ik zal de
Kamer hierover in het voorjaar berichten, maar een punt van zorg is het
zeker.
Ook heb ik het signaal gekregen dat de snelheid van de start van de
jeugdreclassering verbeterd kan en moet worden. De tijd tussen de
uitspraak van de rechter en het aanleveren van het vonnis bij de gecertificeerde instellingen is te lang. In het belang van de jongere en in het
belang van het voorkomen van recidive wil ik deze termijn zo spoedig
mogelijk teruggebracht zien.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 538, nr. 198

19

Mevrouw Agema (PVV): Ik schrik van de wachtlijst bij de Raad voor de
Kinderbescherming, ik schrik er eigenlijk heel erg van. Ik schrik er nog
meer van dat de Minister de raad tot het voorjaar de tijd geeft om deze
wachtlijst weg te werken. Die zou het gevolg zijn van bezuinigingen. Welk
bedrag is met deze wachtlijst gemoeid? Gaat de Minister deze met
hetzelfde gemak als de dekking van mevrouw Ypma opheffen en per
wanneer is de wachtlijst bij de Raad voor de Kinderbescherming
weggewerkt?
Minister Van der Steur: Ik deel de zorg van mevrouw Agema, daarom
meld ik dit punt. Het is zorgwekkend. Het is niet zo dat we pas in het
voorjaar aan het werk gaan om de wachtlijst weg te werken. We zijn nu al
in gesprek met de raad. In het voorjaar rapporteer ik over de stand van
zaken. Dat is een groot verschil. De raad heeft mij gemeld dat men al
actief werkt aan het wegwerken van de wachtlijst. Het probleem is erkend
en wordt onderkend. In mijn beleving is er geen extra investering nodig
om de wachtlijst weg te werken. Er wordt aan gewerkt en in het voorjaar
rapporteer ik over de stand van zaken.
Mevrouw Agema (PVV): Dat is veel en veel te ver weg. We moeten de
vinger aan de pols kunnen houden. Ik zie graag elke maand een
rapportage. Helemaal omdat de Raad voor de Kinderbescherming
aangeeft dat het een gevolg is van bezuinigingen, is het heel gek dat het
volgens de Minister niet aan het geld ligt en dat er geen extra geld bij
hoeft. Ik hoor graag een nadere uitleg hierover en ontvang graag een brief
van de Minister over dit onderwerp. Hij moet eerder rapporteren. We
kunnen toch niet accepteren dat die wachtlijst oploopt. We hebben het
over de Raad voor de Kinderbescherming, en dat is niet het minste
instituut!
Minister Van der Steur: Ik heb niet gezegd dat de wachtlijst oploopt. Ik
heb gezegd dat er wachtlijsten zijn. Mijn indruk is dat de wachtlijst daalt,
omdat de Raad voor de Kinderbescherming al maatregelen heeft
genomen. Ik heb ook niet gezegd dat de wachtlijsten ontstaan zijn door
bezuinigingen, maar juist door investeringen in het zoeken van de
aansluiting bij gemeenten. Ik meld dat er een wachtlijst is en dat ik me
daar zorgen over maak. Mevrouw Agema en ik delen die zorg. Ik zal in het
voorjaar rapporteren over de stand van zaken. Ik hoop dan te kunnen
berichten dat de wachtlijst tot nul is gereduceerd. Het is goed om de Raad
voor de Kinderbescherming de gelegenheid te geven om zijn eigen werk
te doen, zeker gezien het feit dat de wachtlijst al daalt.
De voorzitter: Mevrouw Agema vroeg om een snellere rapportage en
een brief ter verduidelijking.
Minister Van der Steur: Ik denk dat het goed is om vast te houden aan
rapportage in het voorjaar. Het is verstandig dat we onze energie zo veel
mogelijk gebruiken om de wachtlijsten terug te dringen. Dat doen we
samen met de Raad voor de Kinderbescherming. Het is een belangrijk
thema, waar we bovenop zitten. Er is van onze zijde geen verrassing, dus
ik wil vasthouden aan rapportage in het voorjaar. Ik ga ervan uit dat deze
rapportage positief zal zijn.
Mevrouw Kooiman (SP): Er is 10% daling van het aantal ots’en en er is
een wachtlijst bij de Raad voor de Kinderbescherming. Ik ben zelf
gezinsvoogd geweest, dus ik weet dat je een kind pas bij de raad meldt als
het zeer ernstig in zijn of haar ontwikkeling wordt bedreigd. Dat doe je niet
bij het minste of geringste. Als je vervolgens maanden moet wachten
totdat er een onderzoek komt en de zaak bij de rechter ligt, kan dat echt
niet. Willen we als Tweede Kamer kunnen bijsturen, dan moeten we voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 538, nr. 198

20

de begrotingsbehandeling bericht hebben hoe het ermee staat en moet er
een duidelijke analyse van de zijde van het kabinet zijn. Dan kunnen we
indien nodig nog iets regelen.
Minister Van der Steur: Ik ken mevrouw Kooiman en haar achtergrond
en ik weet waarom ze dit zegt. Ze realiseert zich heel goed welke
doelgroep het is. Het spreekt voor zich dat spoedprocedures en zaken die
niet kunnen wachten onmiddellijk behandeld worden. Daarvoor zal nooit
een wachtlijst zijn. Voor andere gevallen is er wel een wachtlijst. Het is
belangrijk dat ik het signaal kan afgeven dat we het onderkennen, dat we
ons er bewust van zijn, dat de wachtlijsten niet oplopen maar afnemen en
dat we er samen met de Raad voor de Kinderbescherming aan werken. Ik
begrijp dat het prettig is als we over de stand van zaken berichten voor de
begrotingsbehandeling in november. Dat zal ik doen. Daarmee is ook het
punt van mevrouw Agema geadresseerd. Ik bericht de Kamer ook over
wijze waarop we daarmee omgaan.
Mevrouw Kooiman (SP): Als er een spoed-ots is, is er sprake van een
levensbedreigende situatie. In de zaken die gewoon bij de Raad voor de
Kinderbescherming liggen is mogelijk al sprake van kindermishandeling.
Dan moet voortgang niet lang op zich laten wachten. Ik ben blij dat de
Minister ons hierover bericht voor de begrotingsbehandeling en daarbij
aangeeft hoe groot de wachtlijsten op dat moment zijn en wat er gebeurt
om ze te verminderen.
Minister Van der Steur: Ik ben blij met de ondersteuning van mevrouw
Kooiman. Ik proefde die ook bij mevrouw Agema. De Raad voor de
Kinderbescherming is een plek waar we geen wachtlijsten willen hebben.
Vandaar dat ik me er zorgen over maak en vandaar dat we aan vervolgens
werk zijn met de raad, die zich dat natuurlijk ook goed realiseert. Ik stuur
de Kamer de gevraagde brief voor de begrotingsbehandeling toe.
De voorzitter: De begrotingsbehandeling vindt plaats in de week van
3 november, maar dat hoef ik de Minister niet te vertellen.
Minister Van der Steur: Ik dacht dat het in de derde week van november
was. Oh, dat is een wetgevingsoverleg (WGO) Jeugd. We zorgen dat het
in orde komt.
De voorzitter: Het is niet mijn gewoonte om de toezeggingen op die
manier terug te koppelen, maar gezien uw recente start op dit dossier ...
Minister Van der Steur: Heel goed. Het OM, de rechterlijke macht, het
Centraal Justitieel Incassobureau, de Raad voor de Kinderbescherming en
Jeugdzorg Nederland werken aan het verkorten van alle doorlooptijden. Ik
informeer de Kamer hierover in het voorjaar.
Een van de punten die ikzelf toevoeg aan dit dossier is de tijd tussen
uitspraak en straf, bijvoorbeeld in het kader van ZSM (Zorgvuldig Snel
Maatwerk) bij taakstraffen. Het is van groot belang dat in het kader van
het lik op stuk-beleid de taakstraf zo snel mogelijk aanvangt nadat daartoe
in het kader van ZSM of door de rechter is besloten. Ik pak dit punt als
project voor de komende maanden op en bezie hoe we die tijd in het
kader van het lik-op-stukbeleid verder kunnen verkorten. Ik heb met veel
jongeren gesproken die taakstraffen kregen. Voor jongeren en hun
omgeving is van belang dat als ze iets fout hebben gedaan, ze meteen,
kort daarna, zo snel mogelijk met de taakstraf moeten beginnen.
Het laatste punt waar verbetering nodig is, is het gebruik van de
zogenaamde CORV. De commissieleden weten beter dan ik waar die
afkorting voor staat: de Collectieve Opdrachten Routeer Voorziening. Deze
zorgt ervoor dat er sprake is van een veilige communicatie tussen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 538, nr. 198

21

justitiepartijen en het gemeentelijk domein. CORV maakt het mogelijk om
met veel partijen op een veilige manier privacygevoelige informatie uit te
wisselen. Gemeenten, politie, Veilig Thuis, de Raad voor de Kinderbescherming en de gecertificeerde instellingen zijn wettelijk verplicht om
CORV te gebruiken voor hun onderlinge uitwisseling. Alle partijen maken
gebruik van CORV, maar nog niet in alle gevallen. Soms wordt er
gebruikgemaakt van oude systemen. Het gebruik van CORV neemt
gestaag toe en dat is positief. Op dit moment vindt 65% van de gegevensuitwisseling plaats via CORV. Er wordt hard gewerkt om dit percentage te
verhogen, maar dat is voor mij niet genoeg. Juist omdat het gaat om heel
kwetsbare gegevens moeten wij als beleidsinzet hebben om er zo snel
mogelijk voor te zorgen dat alle instellingen CORV gebruiken. Ook
hierover zal ik de Kamer in het voorjaar berichten. Dit was mijn inleiding
met de algemene beleidsintentie.
Ik kom bij de vraag van mevrouw Kooiman. We spraken al even over de
ots. Ik heb in het verleden, toen ik nog Kamerlid was, een aantal
ots-zittingen bijgewoond. Ik kan niet anders zeggen dan dat ik daar diep
onder de indruk ben geraakt. Een daling zou op zichzelf positief kunnen
zijn; dat ben ik geheel met mevrouw Kooiman eens. Het is echter nog
«erger» dan mevrouw Kooiman dacht. De instroom bij de Raad voor de
Kinderbescherming is op dit moment met 13% gedaald. Dat past
overigens wel in de trend van de afgelopen jaren, waarin de instroom elk
jaar met 10% is gedaald. Mevrouw Kooiman vraagt wat er aan de hand is.
Het is nog te vroeg om deze daling te kunnen duiden. We verwachten dit
in het voorjaar van 2016 wel te kunnen. We monitoren het op verschillende manieren. Als het komt omdat de wereld verbetert, is er niets aan
de hand. Als het gaat om het missen van meldingen of kwesties is het
zeer zorgwekkend. Ik ben het geheel met mevrouw Kooiman eens dat we
er bovenop moeten zitten. Dat doen we dan ook.
Mevrouw Kooiman vroeg ook of gezinsvoogden voldoende geschoold zijn
in de Deltamethode. Het antwoord daarop is ja. In het normenkader
worden eisen gesteld aan methodisch werken, zoals de Deltamethode.
Gezinsvoogden zijn in elk geval hbo-geschoold en geregistreerd. De
gecertificeerde instelling is verplicht daarop toe te zien. Wij hebben geen
signalen ontvangen dat er problemen zijn met de scholing van gezinsvoogden.
Ik loop even vooruit op wat mevrouw Keijzer heeft gezegd over de
bijzondere curator, omdat mevrouw Kooiman daarover ook een vraag
stelde. Het kabinet heeft de inzet het aantal vechtscheidingen te verminderen. Ik begrijp heel goed dat de focus van deze commissie vooral ligt op
de situatie als het eenmaal mis is gegaan en wat dan de positie van het
kind is. Iedereen weet dat kinderen sowieso buitengewoon kwetsbaar zijn
bij een echtscheiding, laat staan bij een vechtscheiding. Ik wijs de
commissie erop dat vanuit het kabinet met het wetsvoorstel Bevordering
van mediation in het burgerlijk recht, waarmee ik zeer binnenkort naar de
Kamer hoop te komen, maar ook op een aantal andere terreinen met de
rechterlijke macht wordt geprobeerd om het bij echtscheidingen niet tot
vechtscheidingen te laten komen. De heer Van der Staaij heeft daarvoor in
een andere commissie veelvuldig aandacht gevraagd. Ik kom zo nader
terug op het punt van mevrouw Keijzer, evenals op haar vraag over de
financiering van de rechtsbijstand.
Kinderen kunnen in Nederland niet zelf een advocaat in de hand nemen,
omdat de ouders geacht worden de belangen van het kind te behartigen.
De Raad voor de Kinderbescherming en de gezinsvoogd zijn, elk vanuit
hun eigen discipline en professionaliteit, aanwezig om de belangen van
het kind te behartigen. Rechters horen in principe ook kinderen in zaken
die de kinderen aangaan. Dit geldt voor kinderen van 12 jaar en ouder. Het
komt regelmatig voor dat de rechter ook kinderen jonger dan 12 jaar
hoort. Hij doet dat op een voor het kind relatief plezierige manier. Als de
belangen van het kind in strijd zijn met die van zijn of haar ouders, kan de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 538, nr. 198

22

rechter een bijzondere curator benoemen. Dit kan ook op verzoek van het
kind of een andere belanghebbende. De bijzondere curator vertegenwoordigt het kind in en buiten rechte. Dat kan ook in een situatie van een
vechtscheiding, waarbij het kind een speelbal dreigt te worden in het
conflict tussen de ouders en dus in de knel komt. De rechter dient per
geval te beoordelen of er een bijzondere curator benoemd kan worden,
mede ten opzichte van andere instrumenten die de rechter ter beschikking
staan, zoals een onderzoek door de Raad voor de Kinderbescherming. Er
lopen op dit moment een aantal pilots voor die bijzondere curator. Er is
een evaluatie in voorbereiding die naar verwachting in de zomer van 2016
gereed zal zijn. Dit moet zorgvuldig gebeuren, omdat een van de vragen is
wat zo’n bijzondere curator eigenlijk moet zijn. Is het een psycholoog? Is
het een jurist? Is het soms een arts? Hoeft de curator geen van allen te
zijn? Kan het ook een hulpverlener zijn? Deze vragen moeten we
zorgvuldig beantwoorden, want een kind heeft er niets aan als er een
verkeerd opgeleide bijzondere curator wordt benoemd. Bovendien is de
rechtspositie van een kind in een echtscheiding best ingewikkeld. Je zou
denken dat een jurist dan de beste curator is, maar zoals ik ook in het
kader van mediation wel eens gezegd heb: niet alle juristen zijn noodzakelijkerwijs de beste mediators. Daar zit een uitdaging in. Uiteraard stuur ik
deze evaluatie in de zomer van 2016 onverwijld met mijn reactie aan de
Kamer toe.
Mevrouw Ypma (PvdA): De Minister heeft uitgebreid en voldoende
geantwoord op mijn vraag over de bijzondere curator. Ik heb nog een
andere vraag, naar aanleiding van een werkbezoek aan een aantal
familierechters, vorige week maandag. Het viel me op dat ze allemaal
verschillend omgaan met het horen van kinderen. De een houdt zijn toga
aan, de ander doet de toga uit. De een doet het in een grote zaal, de ander
gaat naar een klein zaaltje. De een hoort wel kinderen onder de 12 jaar, de
ander niet. Is de Minister bereid om deze onderwerpen eens te bespreken
met de Raad voor de rechtspraak, om te bekijken of daarin niet wat meer
lijn kan komen? Daarbij kunnen ook de scholing van rechters en het
verruimen van het spreekrecht naar 8 jaar worden meegenomen. Scholing
is van belang, omdat het best wat vraagt van rechters om zo’n gesprek te
kunnen voeren. Kinderen hebben loyaliteit naar beide ouders. We willen
kinderen niet laten kiezen, maar we willen ze wel netjes horen. Is de
Minister bereid deze beide punten te onderzoeken met de Raad voor de
rechtspraak en de Kamer daarover te informeren?
Minister Van der Steur: Natuurlijk ben ik bereid om dit met de Raad voor
de rechtspraak te bespreken. Ik weet overigens wel dat precies hier de
worsteling zit. Het slechtste wat we kunnen doen is de rechtspraak
verplichten om alles op een standaard manier te behandelen, maar het is
heel goed om hiernaar te kijken. Dat gebeurt ook. De kring van familierechters heeft hier veel aandacht voor. Men zoekt naar de beste manier
om te handelen. Ik kom zo terug op de regierol die rechters nemen in
echtscheidingen. Het is geen enkel probleem om scholing en de manier
waarop men omgaat met het horen van kinderen te bespreken met de
Raad voor de rechtspraak. Als er aanleiding is om de Kamer nader te
berichten over de uitkomsten van dat gesprek, zal ik dat uiteraard doen.
Mevrouw Ypma (PvdA): Hartelijk dank voor de toezegging. Ik zou
daarover graag bericht ontvangen. Kan de Minister aangeven wanneer ik
dit ongeveer kan verwachten? Het heeft geen haast.
Minister Van der Steur: Ik speek de Raad voor de rechtspraak regelmatig, maar ik probeer alle onderwerpen wel te kanaliseren. Ik zal dit
onderwerp uiterlijk in de brief van dit voorjaar meenemen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 538, nr. 198

23

Mevrouw Keijzer (CDA): Ik vind dit een-tweetje echt heel gezellig, maar
zo schiet het natuurlijk niet op. Alles wat de Minister zegt over dit
onderwerp is precies zo behandeld in een algemeen overleg van mei
2014. Daarna hebben we een brief gekregen met een bijlage waarin alles
staat wat de Minister nu zegt. Toen werd er gezegd dat we in het voorjaar
van 2015 de uitwerking van de plannen zouden krijgen. Nu wordt
aangekondigd dat deze in het voorjaar van 2016 komt. Oh, zomer 2016?
Voordat we het weten zitten we in de begrotingsbehandeling voor 2017,
terwijl het aantal echtscheidingen en vechtscheidingen toeneemt en
Bureau Jeugdzorg of hoe ze tegenwoordig heten het niet meer aan kan.
Voor het CDA is dit antwoord niet voldoende. Is de Minister bereid om dit
onderwerp serieus te nemen en om er urgentie aan te geven? Is hij bereid
om af te spreken, zoals de Kinderombudsman ook adviseert, dat er een
bijzondere curator wordt benoemd in gevallen waarin een echtscheiding
escaleert? Is hij bereid om af te spreken dat daar waar verschillende
procedures draaien, er een regierechter komt? Wil hij ook ingaan op mijn
andere voorstellen? Misschien is het goed om nu heel het blokje
Vechtscheidingen te doen.
Minister Van der Steur: Ik begrijp de urgentiebehoefte die mevrouw
Keijzer signaleert goed. Daar is geen discussie over. Ik vind wel dat we de
Raad voor de rechtspraak en vooral de individuele familierechters in staat
moeten stellen om de processen af te ronden, om de pilots te doen, om te
bekijken wat verstandig is en om dat te evalueren. Ik ga er onmiddellijk
van uit dat dit proces al langer loopt, maar ik heb het zelf niet meegemaakt. Het is wel goed om dit verstandig en succesvol af te ronden. Het
heeft meestal geen zin om met stoom en kokend water beslissingen te
nemen omdat dat ertoe leidt dat misschien niet op de juiste wijze de juiste
beslissingen worden genomen. Ik begrijp het ongenoegen van mevrouw
Keijzer, maar ik denk dat we op dit punt gewoon moeten afwachten. Ik heb
ooit een brief gekregen van de rechterlijke macht toen ik zei dat ze zo
langzamerhand eens een vonnis moest wijzen. Ze schreef dat ik toch wel
wist dat ik een broedende kip niet moet storen. In dit specifieke geval zal
ik in het gesprek met de Raad voor de rechtspraak de urgentie die de
Kamer voelt nog eens overbrengen. Het is echter van belang dat dit
proces zorgvuldig verloopt, want we moeten de juiste bijzondere
curatoren hebben en op de juiste manier omgaan met vechtscheidingen.
Die processen zijn al ingewikkeld genoeg.
Mevrouw Keijzer (CDA): De Minister begon met de zin «ik heb begrip
voor de urgentie die mevrouw Keijzer signaleert». Voelt de Minister deze
urgentie ook? Ik heb net het tijdpad geschetst. Ik heb geschetst dat het
aantal vechtscheidingen stijgt en hoe kinderen daarbij vermalen worden
tussen vechtende ouders. Voor mij is het dan niet voldoende dat de
Kamer ergens in de zomer van 2016 een brief krijgt, zeker omdat er al een
brief ligt van mei 2014, waarin precies hetzelfde staat en waarin de
toenmalige Minister zei dat de Kamer in het voorjaar van 2015 zou horen
hoe hij dit zou gaan doen.
Minister Van der Steur: Hoe mijn gevoelens op dit terrein zijn, zal ik op
een ander moment buiten deze vergadering delen met mevrouw Keijzer.
Mevrouw Keijzer (CDA): Ik hoor het liever hier.
Minister Van der Steur: De urgentie is er. Ik realiseer me dat de Kamer
op zoek is naar resultaat. Dat geldt voor mij ook. Alle onderwerpen die ik
net noemde zijn belangrijk en betreffen kinderen en kwetsbare personen
voor wie we als overheid er in de nieuwe constellatie alles aan moeten
doen om hun belangen zo goed mogelijk te dienen. In dit specifieke geval
denk ik dat de belangen ook gediend zijn bij een zorgvuldig proces aan de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 538, nr. 198

24

kant van de rechterlijke macht, om ervoor te zorgen dat we op de juiste
wijze de juiste curatoren kunnen aanstellen.
Ik ga verder met de vragen van mevrouw Van der Burg. Zij wees op het
probleem van de waarheidsvinding en vroeg wat daaraan wordt gedaan.
Het beeld dat de Raad voor de Kinderbescherming en de gecertificeerde
instellingen te weinig zouden doen aan waarheidsvinding herken ik niet.
Mede naar aanleiding van het rapport van de Kinderombudsman en het
amendement-Van der Burg/Bergkamp, waarmee waarheidsvinding in de
Jeugdwet is verankerd, heeft waarheidsgetrouwe verslaglegging extra
aandacht gekregen. De verbetering van de algehele kwaliteit van
rapportages is inderdaad continu een punt van aandacht. Daar heeft
mevrouw Van der Burg een punt. De inspectie heeft in het jaarbericht
aandacht gevraagd voor dit onderwerp en aangegeven dat er nog het
nodige te verbeteren valt. Mevrouw Van der Burg verwees daar ook naar.
Dit heeft er mede toe geleid dat de kwaliteit van het feitenonderzoek deel
uitmaakt van het toetsingskader van de Inspectie Jeugdzorg. Als uit dit
toezicht concrete verbeterpunten voor de Raad voor de Kinderbescherming of de gecertificeerde instellingen volgen, adresseren zij die
rechtstreeks bij deze instanties. Er wordt toegezien op de implementatie
van deze verbeterpunten. In het Jaarbericht 2015 komt de inspectie terug
op dit onderwerp. Mocht uit dit jaarbericht blijken dat zich problemen
voordoen op het gebied van de waarheidsvinding, dan zal ik uiteraard
stappen ondernemen om te bezien wat nodig is. Los daarvan stel ik dit
onderwerp aan de orde bij de betreffende instanties, om het op de agenda
te houden. Ook zal ik de waarheidsvinding in een volgend overleg met de
inspectie nogmaals aan de orde stellen. Ik informeer de Kamer in het
voorjaar over de resultaten van deze beide acties.
Mevrouw Van der Burg (VVD): We weten dat hierop nadruk is gelegd,
want dat hebben we als VVD-fractie met andere fracties bewerkstelligd.
Het is buitengewoon ernstig dat de inspectie concludeert dat 25% van de
klachten en meldingen waarmee ouders komen, over dit onderwerp gaan.
Feiten en meningen zijn nog steeds niet gescheiden. Er wordt nog steeds
niet geverifieerd of uitspraken en meningen terecht zijn. Nog erger is dat
feitelijke onjuistheden niet worden gecorrigeerd. Ook bij calamiteiten
constateert de inspectie dat in een aantal gevallen de onvolkomenheden
juist op dit vlak liggen. Dat is een heel ernstige constatering. We kunnen
zeggen dat we goed bezig zijn, omdat de inspectie er goed op zit. Ik vraag
van de Minister dat de inspectie hiermee niet alleen doorgaat, maar ook
een tandje bijzet. De inspectie moet versneld door de stappen van de
inspectieladder heengaan, juist om de urgentie hiervan duidelijk te maken
naar de instellingen. Die hebben tenslotte al meer dan een jaar de tijd
gehad. Het wordt tijd dat dit probleem de wereld uit is. Ik wil graag een
toezegging.
Minister Van der Steur: Dat is zeer duidelijk. Ik kan toezeggen dat ik bij
zowel de inspectie als de genoemde instellingen navraag hoe het op dit
moment in hun beleving met de waarheidsvinding gaat en hoe de
aanbevelingen van de inspectie uit 2014 zijn opgepakt. Daar draait de
vraag van mevrouw Van der Burg om. Hoe zit het met de aanpak van de
knelpunten die in 2014 gesignaleerd zijn? Ik informeer de Kamer hierover
in het voorjaar van 2016. Ik breng de zorg van mevrouw van der Burg, die
ongetwijfeld wordt gedeeld door de andere leden van deze commissie,
nogmaals bij de inspectie en de andere instellingen onder de aandacht.
Mevrouw Van der Burg (VVD): Het is goed dat er in het voorjaar
gerapporteerd wordt, maar ik wil ook graag een tussenstand hebben voor
de begrotingsbehandeling, in dit geval voor het WGO Jeugd, om te weten
of op dit punt meters worden gemaakt. Indien nodig kunnen we er dan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 538, nr. 198

25

nog een keer extra op inzetten. Dit is een te ernstig probleem. Het gaat
echt om de veiligheid van kinderen.
Minister Van der Steur: Ik wil een poging wagen om het voor elkaar te
krijgen, maar mevrouw Van der Burg realiseert zich toch wel dat wij de
facto praten over een periode van drie weken? Ik weet niet of het mij lukt
om het overzicht voor 16 november te hebben. Als het niet lukt, laat ik dat
weten en komt de informatie in het voorjaar. Ik moet immers wel de juiste
informatie verstrekken, waar mevrouw van der Burg ook wat aan heeft,
informatie die klopt en deugdelijk is. Ik ga mijn best doen. Mocht het niet
lukken, dan laat ik dat aan de Kamer weten.
De voorzitter: Interrupties gaan in tweeën. Dat hoef ik mevrouw Van der
Burg niet te vertellen.
Minister Van der Steur: Ik dank mevrouw Van der Burg voor het door
haar in mij gestelde vertrouwen, dat ze zojuist uitsprak buiten de
microfoon. Ik herhaal het graag voor de Handelingen, want zo vaak
gebeurt je dat als Minister niet.
Mevrouw Bergkamp (D66): Deze truc moet ik onthouden. Ik merk dat die
erg effectief is.
Ik sluit me aan bij de vragen van mevrouw Van der Burg, maar ik mis bij
de Minister de erkenning van het probleem. Er was en is een probleem bij
de waarheidsvinding. De Minister doet daar iets te luchtig over, terwijl wij
al jarenlang signalen krijgen dat we een probleem hebben. Die worden
geobjectiveerd door de rapportage van de inspectie. Het begint met een
gevoel van urgentie om dit probleem serieus te nemen en om hierover te
overleggen met de sector.
Minister Van der Steur: Ik herken mij niet in de parafrase van mevrouw
Bergkamp over de door mij gevoelde urgentie op dit punt. Het rapport van
de inspectie over 2014 was volgens mij klip-en-klaar. Mijn voorganger
heeft daarover in eerdere debatten met de Kamer aangegeven dat de
urgentie wordt gevoeld en dat men met een verbeterslag bezig is. We
weten dat het Jaarbericht 2015 van de inspectie daarop zal zien. Ik heb net
toegezegd dat ik de inspectie daar ook op aanspreek. Het spreekt voor zich
dat de waarheidsvinding op orde moet zijn. Het is een proces. Er valt vast
ergens nog wel iets te verbeteren, ook in het Jaarbericht 2015. We
realiseren ons allemaal dat op dit punt inzet nodig is.
Mevrouw Bergkamp (D66): Ik ben blij dat het misverstand is opgehelderd
en dat de Minister zich verantwoordelijk voelt voor de waarheidsvinding.
Ik ben blij dat hij een probleem ervaart en daar iets aan wil doen. Welke
boodschap krijgen de ouders? Wat kunnen we doen voor ouders die
vastlopen in het systeem van jeugdzorg, die zich niet erkend voelen als
feiten niet worden gecorrigeerd? Wat zegt de Minister tegen deze ouders?
Wat kunnen ze nog doen, los van het indienen van een klacht waar ze vaak
niet uitkomen?
Minister Van der Steur: Dit zijn twee verschillende dingen. Onze prioriteit
is dat dergelijke gevallen in de toekomst niet meer voorkomen. Daar
moeten we voor zorgen en dat zijn we verplicht aan de ouders. Daarnaast
vraagt mevrouw Bergkamp wat we nog voor die ouders kunnen doen.
Natuurlijk moeten ouders klachten kunnen indienen. Mevrouw Bergkamp
zegt dat ze daar vaak niet uitkomen. Dat punt is nieuw voor mij. Ik stel
voor dat ik bekijk hoe de klachtenafhandeling in het verleden verliep. Ik
weet nu niet hoe we dit kunnen oplossen, maar het is een signaal en ik wil
weten hoe het zit. Ik weet het op dit moment niet. Ik informeer de Kamer
hierover in het voorjaar, in dezelfde brief.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 538, nr. 198

26

Ik kom bij de vragen van mevrouw Ypma over het familiegroepsplan. De
vraag is of de gecertificeerde instellingen zich altijd aan de wet houden.
De gecertificeerde instelling moet de familie de gelegenheid geven een
plan op te stellen. Dit geldt niet als er al een plan is of als er een plan is
gemaakt door de jeugdreclassering. Bij de monitor onder de gecertificeerde instellingen zullen we op dit punt een uitvraag doen. Ik informeer
de Kamer hierover in het voorjaar van 2016.
Mevrouw Keijzer vroeg wat de rechtspraak doet bij vechtscheidingen. Zij
is een voorstander van het aanpassen van het systeem van rechtsbijstand,
zodanig dat er bij vechtscheidingen geen rechtsbijstand meer aan ouders
ter beschikking wordt gesteld.
Mevrouw Keijzer (CDA): Punt van orde. Dat heb ik niet gezegd. Ik heb,
conform de toezegging in de brief die de Minister aan de Kamer heeft
gestuurd, gevraagd hoe het staat met het onderzoek naar rechtsbijstand.
Nu krijgt men voor allerlei verschillende zaken toevoegingen. We kunnen
ons afvragen of dat procederen in de hand werkt. Ook dit was trouwens
een toezegging waarbij de Kamer in 2015 geïnformeerd zou worden over
het onderzoek en de besluiten die het kabinet zou nemen.
Minister Van der Steur: Het onderwerp echtscheidingen en rechtsbijstand is meegenomen in het wetsvoorstel Stelselvernieuwing rechtsbijstand en de voorstellen voor de bezuinigingen op de rechtsbijstand. We
hebben daar uit de Kamer vrij veel kritiek op gekregen, onder andere van
de CDA-fractie.
Mevrouw Keijzer (CDA): Punt van orde. Ik vind dit niet fijn.
De voorzitter: Ik wil de Minister de gelegenheid geven om te
antwoorden. Daarna is het aan u om af te wegen of u een interruptie inzet.
Minister Van der Steur: In algemene zin geldt dat wij hebben gekozen
voor een stelsel waarin mensen die in aanmerking komen voor rechtsbijstand ook in aanmerking komen voor rechtsbijstand voor procedures die
misschien bijdragen aan een vechtscheiding. Het is buitengewoon
ingewikkeld en in heel veel gevallen ook heel kwetsbaar als we accepteren
dat de Raad voor Rechtsbijstand, die toeziet op de vraag of er rechtmatig
gebruik gemaakt wordt van rechtsbijstand, in een aantal gevallen zou
uitspreken dat dit niet meer kan. Het belang van het kind kan ook dan
vergen dat de vechtscheiding snel tot een einde komt, wel bij de rechter
en wel op basis van rechtsbijstand. Zo eenvoudig is de vraag van
mevrouw Keijzer dus niet
Mevrouw Keijzer (CDA): Ik denk dat het verstandig is dat de Staatssecretaris die oude brief even opsnort en de Minister vertelt hoe het ermee
staat. Ik heb het idee dat de Minister niet helemaal op de hoogte is van de
brieven van zijn voorgangers. Daarvoor is dit onderwerp mij te serieus en
te kostbaar.
Minister Van der Steur: Uiteraard is het altijd goed om de brieven van de
Staatssecretaris te lezen. Die lees ik met vreugde en dat zal ik ook in dit
geval doen. Het is in algemene zin buitengewoon kwetsbaar om de
verantwoordelijkheid bij de Raad voor Rechtsbijstand te leggen. Volgens
de gedragsregels van advocaten hebben ook zij een verantwoordelijkheid
om niet tot nodeloze procedures over te gaan. Dat weet mevrouw Keijzer.
De Raad voor Rechtsbijstand heeft een verantwoordelijkheid, maar die
houdt op daar waar het in het belang van het kind kan zijn dat er wel
degelijk rechtsbijstand is. Een vechtscheiding moet als het enigszins kan
zo snel mogelijk tot een einde komen. Zo’n geval kan gebaat zijn bij
rechtsbijstand. De kwestie is ingewikkeld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 538, nr. 198

27

De heer Van der Staaij (SGP): Ik heb een paar weken geleden schriftelijke vragen gesteld over de toename van het aantal vechtscheidingen en
wat daaraan kan worden gedaan. Ik merk dat er een aantal vragen zijn die
nu weer bovenkomen. Ik vraag beide bewindslieden naar de rapportage
over het Uitvoeringsplan Verbeteren situatie kinderen in een vechtscheiding. Misschien kunnen ze straks even overleggen als dat nu niet
kan. Het uitvoeringsplan had een compacte en heldere agenda, van
allerlei onderwerpen zoals het stoppen van vechtscheidingen en de
belangenbehartiging tijdens de procedure. Ik heb het idee dat er losse
punten in verschillende overleggen bovenkomen en dat we eigenlijk
kwijtraken wat ik toen, een jaar geleden, de winst vond, namelijk het in
samenhang een aantal acties op rij zien en daarover gericht met het
kabinet praten.
Minister Van der Steur: Er komt informatie tot mij dat de Staatssecretaris
hierover recentelijk een brief aan de Kamer heeft gestuurd. Deze is niet
geagendeerd voor dit overleg, maar die betreft wel die integrale
benadering. Het is goed als de commissie vaststelt wanneer ze deze brief
met mij wil bespreken. Het is een brief die de Staatssecretaris samen met
de Staatssecretaris van VWS aan de Kamer heeft gestuurd.
De heer Van der Staaij (SGP): Is dat de brief over de voortgang van de
totale uitvoeringsagenda? Ik zie geknik. Het lijkt me goed dat deze brief
niet tussen wal en schip terechtkomt en dat we er wellicht een keer
afzonderlijk over doorpraten. Dat is iets voor de procedurevergadering.
De voorzitter: Ik krijg ingefluisterd dat de betreffende brief wellicht
geagendeerd wordt voor de procedurevergadering V en J. Het wordt of
VWS of V en J.
Minister Van der Steur: Hoe het ook zij, ik spreek er graag met de
commissie over, in welke constellatie dan ook.
In antwoord op de vraag van mevrouw Keijzer meld ik dat de echtscheidingsproblematiek uiteraard nadrukkelijk de aandacht heeft van familierechters. Dat bevestigden een aantal commissieleden al. In werkgroepverband worden de best practices gedeeld. Bij de rechtbanken NoordNederland en Rotterdam lopen op dit moment pilots waarbij de regierol
van de rechter in echtscheidingszaken wordt vergroot. Het doel van de
pilots is om te komen tot een kwalitatief betere behandeling van
echtscheidingszaken, leidende tot verbeterde conflictoplossing en
daarmee minder schade voor de betrokken kinderen. In Groningen geldt
al «één echtscheiding, één rechter», in Rotterdam «één gezin, één
rechter». In opdracht van de Raad voor de rechtspraak loopt een evaluatieonderzoek. Dit is gestart in februari 2015. De evaluatie moet vaststellen
of de pilots daadwerkelijk slagen in hun doelstelling. De eindrapportage
wordt in december 2016 opgeleverd. Ook bij andere rechtbanken lopen
initiatieven om te bekijken wat het beste werkt in het geval van een
vechtscheiding, variërend van de inzet van mediators – zeg ik tot mijn
vreugde – tot vroegtijdige regiezittingen. Uit contacten met de Raad voor
de rechtspraak weet ik dat erover wordt gedacht om te bezien of het
mogelijk is om echtscheidingszittingen in één dag af te doen, waarbij alle
aspecten in één dag aan de orde komen.
Dit waren de antwoorden op de aan mij gestelde vragen.
Mevrouw Van der Burg (VVD): In het kader van de waarheidsvinding heb
ik gevraagd naar de Familiekamer bij de Rechtbank van Amsterdam. Deze
heeft in 2013 gezegd dat ze de gang van zaken niet meer accepteert. Dat is
een drukmiddel op de Raad voor de Kinderbescherming en Veilig Thuis
om de rapportages goed aan te leveren. Ik heb gevraagd of dit ook bij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 538, nr. 198

28

andere rechtbanken wordt gedaan en of de Minister hierover met de Raad
voor de rechtspraak in overleg wil gaan, ook om er druk op te zetten.
Minister Van der Steur: Ik weet het antwoord niet, maar snijd het
onderwerp aan in mijn gesprek met de Raad voor de rechtspraak.
Mevrouw Ypma (PvdA): Omdat de Minister zo meteen weggaat, stel ik
mijn vraag nu. Het is eigenlijk een interruptie die voor de helft voor de
Minister en voor de andere helft voor de Staatssecretaris bedoeld is, maar
ik gebruik haar toch nu maar. Ik vraag aandacht voor de rechtspositie van
minderjarigen. Ik maak me daar zorgen om, omdat nu de jeugdhulpaanbieder mag beslissen bij de tenuitvoerlegging van een voorwaardelijke
machtiging. Er is geen onafhankelijke, onpartijdige gedragsdeskundige bij
betrokken en er volgt geen rechterlijke uitspraak. De jeugdhulpaanbieder
mag er zelf over beslissen. Daarbij spelen ook bedrijfseconomische
afwegingen een rol. Ik maak me hier zorgen om en ik ben benieuwd wat
de Minister van Veiligheid en Justitie vindt van het feit dat de rechtspositie van minderjarigen daarmee in het geding is.
Minister Van der Steur: De beantwoording van deze vraag moet ik
overlaten aan mijn collega van VWS. Hij is daar verantwoordelijk voor. Ik
kan er geen antwoord op geven. Ik dank de commissie dat ze mij de
gelegenheid geeft om nu te vertrekken. Ik wil wel de verwachting
temperen dat ik vanavond al naar Luxemburg vlieg; dat is morgenavond.
Aangezien het de JBZ-Raad betreft die wij over drie maanden geacht
worden voor te zitten, moet ik de vergadering extra goed voorbereiden.
Dat doe ik vanavond.
De voorzitter: Voordat de Minister vertrekt, neem ik de toezeggingen van
Veiligheid en Justitie door. De vraag van mevrouw Ypma parkeren we tot
de beantwoording van de Staatssecretaris. Ik heb de volgende toezeggingen genoteerd:
– de Kamer ontvangt voor het WGO van 16 november, alsmede in het
voorjaar, een stand van zaken inzake de wachtlijsten bij de Raad voor
de Kinderbescherming;
– de Kamer ontvangt de evaluatie inzake de bijzondere curator medio
zomer 2016, inclusief het standpunt van de bewindspersoon;
– de Kamer wordt in het voorjaar bericht over de uitkomsten van het
gesprek met de Raad voor de rechtspraak;
– de Kamer wordt zo mogelijk voor het WGO van 16 november en in het
voorjaar nader bericht over de waarheidsvinding en het verbeteren
van de waarheidsvinding, inclusief klachtafhandeling;
– de Kamer ontvangt nader bericht over het familiegroepsplan.
Ik dank de Minister voor zijn aanwezigheid en bijdrage aan het debat.
De vergadering wordt van 18.34 tot 19.20 uur geschorst.
Staatssecretaris Van Rijn: Voorzitter. Het is goed om eerst het algemene
beeld te schetsen, negen maanden na de invoering van de Jeugdwet. Ik
geef aan hoe het nu gaat met het jeugdstelsel en kom daarna op een
aantal thema’s die de commissieleden aan de orde hebben gesteld en hun
specifieke vragen. Ik begin met de constatering van de Transitiecommissie
Sociaal Domein, dat de zorgcontinuïteit is gerealiseerd – dat was een
belangrijk discussiepunt aan de vooravond van de decentralisatie – en dat
de kwaliteit van de jeugdhulp tot dusver op peil is gebleven. Dit zijn
belangrijke conclusies, niet van mij maar van de transitiecommissie. De
commissie signaleert dat er langzamerhand heel belangrijke verbindingen
gelegd worden tussen de jeugdhulp en andere domeinen, zoals het
onderwijs. Dit is een belangrijke, op zich positieve constatering, die echter
niet betekent dat we er al zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 538, nr. 198

29

Het zal de commissieleden net zo zijn vergaan als mijzelf. Als er zo’n
calamiteit plaatsvindt zoals in Zoetermeer, lopen de rillingen over je lijf.
Het is een ongelooflijk trieste zaak, waarbij je twee dingen constateert. Je
weet meteen weer waarvoor je het doet. Uit al die zaken blijkt immers elke
keer weer dat informatie bij elkaar gebracht moet worden om ervoor te
kunnen zorgen dat er effectieve hulp gegeven wordt. Tegelijkertijd is er de
trieste constatering dat er altijd calamiteiten waren en zullen zijn, maar
hopelijk wel zo min mogelijk. We moeten van elke calamiteit leren om
ervoor te zorgen dat we een stap verder komen. Daarom heb ik de
samenwerkende jeugdinspecties gevraagd om onderzoek te doen naar de
calamiteit in Zoetermeer. Dat heeft de gemeente overigens ook gedaan en
dat lijkt mij een goede zaak. Ik kom straks terug op de verantwoordelijkheid van de inspecties.
Op de goede weg, dat was ongeveer de titel van het rapport van de
Transitiecommissie Sociaal Domein, maar er zijn nog de nodige punten
die beter kunnen. Als eerste noem ik de communicatie naar ouders en
kinderen, de plekken waar zij terechtkunnen met de verschillende
zorgvragen en de laagdrempeligheid van de toegang. De VNG onderkent
dit punt, ook op basis van de rapporten die we hebben laten maken en de
monitors van de cliëntenorganisaties. De VNG en gemeenten pakken dit
op, inclusief de afweging wanneer ze lichte hulp kunnen geven en
gespecialiseerde hulp moeten geven. We zien hierin nog wel verschillen
tussen gemeenten. Dit punt moet nadrukkelijk aan de orde komen.
Het tweede punt, dat ook door veel commissieleden aan de orde is
gesteld, zijn de administratieve lasten waar we vanaf moeten. Ik geloof
dat mevrouw Keijzer zei dat dit niet is gelukt, maar ik ben een iets andere
mening toegedaan. Op landelijk niveau is het punt opgepakt door de VNG
en de zorgaanbieders, en zijn een paar belangrijke stappen gezet. Ik wijs
erop dat er eerst sprake was van ongeveer 140.000 productcodes voor
Wmo en jeugdzorg. Dit is teruggebracht naar 400 codes. Het kan
misschien nog simpeler. Ik heb met instemming kennisgenomen van de
brief van de VNG en de jeugdzorgaanbieders, waarin ze zeggen «niet
registreren wat niet nodig is». Ik ben het daar zeer mee eens. Ik constateer
ook dat er nog veel werk te verzetten is, maar dat er een belangrijke slag
is gemaakt om onnodige administratieve lasten en productcodes te
verminderen. De elektronische informatie-uitwisseling, de declaraties en
de betalingen moeten echter nog veel soepeler verlopen.
Het derde punt is de toegang. Ook daarover zijn vragen gesteld. Hiervan
bestaat een gedifferentieerd beeld, dat nog niet is uitgekristalliseerd. In
sommige gemeenten wordt snel doorverwezen naar gespecialiseerde
hulp en wordt snel de jeugd-ggz ingeschakeld. Mevrouw Van der Burg
wees daarop. We kunnen ons afvragen of dat niet te gemakkelijk is, omdat
men niet tot een verantwoord oordeel kan komen en voor de zekerheid
doorverwijst. Er zullen ongetwijfeld ook discussies zijn over de vraag of er
niet te laat wordt doorverwezen, omdat er te lang wordt geprobeerd om
de jeugdhulp lichter te houden. Ik constateer dat het nog niet is uitgekristalliseerd en sterk afhankelijk is van de samenwerking tussen de gemeentelijke wijkteams, de huisartsen en het bestaande aanbod.
De samenwerking met de huisartsen is een belangrijk aandachtspunt. Dat
blijkt ook uit de enquête van de Landelijke Huisartsen Vereniging (LHV).
Daaruit blijkt dat er te weinig kennisuitwisseling is tussen de gemeenten
en de huisartsen bij de toegang tot de jeugdhulp. Ik ga met de VNG en de
LHV het gesprek aan om te bekijken welke verdere acties we kunnen
ondernemen om de kennisuitwisseling tot stand te brengen.
Samenvattend zien we dat de toegang nog volop in ontwikkeling is en dat
er nog allerlei verbeteringen moeten plaatsvinden. Ik constateer tegelijkertijd dat er eigenlijk geen onderwerp op deze thema’s is dat niet op het
netvlies van gemeenten en zorgaanbieders staat. Er wordt tamelijk hard
gewerkt om ervoor te zorgen dat de processen verbeterd kunnen worden.
Wij doen een aantal onderzoeken naar de toegang. Op verzoek van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 538, nr. 198

30

Kamer loopt een onderzoek naar de werking van de toegang in vier
gemeenten. Dit is eind deze maand gereed. Daarin wordt bezien hoe
verschillende soorten gemeenten hun toegang inrichten en wat we
daarvan kunnen leren. Dit najaar rondt de inspectie een onderzoek af naar
de toegang. Zo krijgen we een breder beeld van de toegang. Ik heb
begrepen van de Kinderombudsman dat ook hij een onderzoek doet naar
de werking van de toegang. We zullen dus nog heel veel informatie
krijgen over de ontwikkeling van de toegang en hoe het daarmee staat.
Er zijn een aantal vragen gesteld over de budgettaire kant. Is er voldoende
geld en hoe is dit precies gelopen? Een heel belangrijke ontwikkeling, die
veel moeite heeft gekost maar uiteindelijk is uitgekristalliseerd, is de
overgang van de historische uitgaven per gemeente naar het objectief
verdeelmodel. Die ontwikkeling heeft veel discussie gevergd en roept veel
discussie op. Er zijn altijd voordeel- en nadeelgemeenten. Over de gehele
linie hebben we een benadering gevonden waarin de gemeentelijke
budgetten objectief aansluiten bij de te verwachten problematiek op
grond van het objectief verdeelmodel. Daarmee wordt de uitgangspositie
overal gelijk. Gemeenten zullen daardoor qua kostenniveau per jeugdige,
als je dat zo mag zeggen, naar elkaar toegroeien. In de meicirculaire
hebben we de startstreep daarvan gemarkeerd. De commissie herinnert
zich vast het intensieve overleg, waarin we de startstreep hebben
besproken op basis waarvan we de komende jaren verder werken. Er zijn
door deze operatie inderdaad voordeel- en nadeelgemeenten, natuurlijk
ook als gevolg van bezuinigingen, maar vooral als gevolg van het feit dat
er verschil zit tussen de objectieve verdeling en de historische uitgaven.
Die verschillen zijn vaak groter dan de bezuinigingen die in het eerste jaar
op de gemeenten afkwamen. Ik wijs erop dat we op twee manieren een
vangnet hebben gecreëerd. Er is een vangnet binnen het sociaal domein,
ook voode jeugdhulp, met een maximaal bedrag dat de gemeente erop
achteruit mag gaan. Er is bovendien een overkoepelend vangnet met
Binnenlandse Zaken. Voor de optelsom van alle verdeelmodellen is een
vangnetconstructie gecreëerd waarin een gemeente er in één jaar in totaal
een maximaal bedrag op achteruitgaat. Ik bagatelliseer het hiermee niet.
Bij de gemeenten vindt een aanpassingsproces plaats naar het objectief
verdeelmodel. Iedereen zegt dat dat model wel eerlijker is. De Raad voor
de gemeentefinanciën en de VNG hebben er advies over gegeven.
Uiteindelijk hebben we overeenstemming bereikt over de modellen. Ik zie
best dat gemeenten worstelen met de aanpassingen die het gevolg zijn
van het huidige budget en het toegroeien naar het nieuwe budget. Dat is
inherent aan het objectief verdeelmodel. Het is eerlijker, maar het betekent
wel dat er aanpassingen moeten plaatsvinden.
We hebben een aantal specifieke problemen bekeken. Er zijn vragen
gesteld over de voogdijkinderen. Het verdeelmodel Jeugd bestaat uit twee
delen. Het grootste deel wordt objectief verdeeld op basis van objectieve
kenmerken, de dingen die door het CBS zijn uitgevonden. Ik zeg het nu
veel te simpel, maar laten we het daar maar even op houden. De kosten
voor voogdijkinderen en 18-plussers worden niet objectief gesteld en
kunnen niet objectief verdeeld worden. Die middelen worden apart
verdeeld. Daarbij wordt uitgegaan van het historisch zorggebruik. De
gemeenten worden nu gecompenseerd voor de kosten die zij voor
voogdijkinderen en 18-plussers maken. Deze correctie heeft plaatsgevonden in de septembercirculaire. We zijn met de VNG en de gemeenten
waar dit speelt in overleg, om te bezien of het probleem hiermee is
opgelost of dat het zich in 2016 weer voordoet en we in 2016 een
vergelijkbare correctie moeten maken en of het verdere knelpunten
oplevert.
De heer Van der Staaij (SGP): De Staatssecretaris zegt hij voor 2016 nog
in overleg is. Het bericht dat ik eerder kreeg klopt dus niet. Dat bericht was
dat het voor 2015 is opgelost met de septembercirculaire en dat het in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 538, nr. 198

31

2017 in orde komt, maar dat 2016 een soort gat is waarin geen verandering komt. De Staatssecretaris bekijkt dit apart.
Staatssecretaris Van Rijn: Zo herken ik het niet. Laat ik volstaan met de
opmerking dat in 2015 compensatie heeft plaatsgevonden en dat we met
de VNG en de gemeenten naar de toekomst kijken. In termen van
verwachtingsmanagement zeg ik dat als we om redenen een correctie
willen toepassen, dat een correctie op het huidige verdeelmodel betreft.
Misschien is de VNG daar wat aarzelend in, omdat ze dan ook met alle
andere gemeenten moet bespreken wat dit betekent. Toch denk ik dat we
die discussie wel moeten aangaan. Het moet immers een zo eerlijk
mogelijke verdeling zijn, rekening houdend met waar de kinderen zitten,
wat de beste voorspeller is voor het zorggebruik in de toekomst.
Mevrouw Keijzer (CDA): Ik ben een beetje zoekende. De Staatssecretaris
doet mij af en toe aan een staafmixer denken. Daarmee krijg je altijd een
mooi smeuïg papje, maar vraag je je af wat er eigenlijk inzit. Vindt hij dat
in het verdeelmodel rekening gehouden moet worden met gemeenten
waar grote instellingen zijn en dat daarmee dus afgeweken moet worden
van het woonplaatsbeginsel?
Staatssecretaris Van Rijn: Nee, dat is weer een ander vraagstuk. In
instellingen geldt het woonplaatsbeginsel. We bekijken waar de kinderen
vandaan komen en op basis daarvan worden de kosten verdeeld. Dat zit in
de verdeelmodellen. We gaan van historische uitgaven naar een objectief
model. Bij dat objectieve model kijk je naar kenmerken, onder andere het
woonplaatsbeginsel, op grond waarvan je de gelden verdeelt. Dat is een
ander soort vraagstuk. Dit was een specifieke vraag over voogdijkinderen
en 18-plus.
Mevrouw Keijzer (CDA): Ik blijf worstelen. Ik vraag me af of dit een
oplossing is voor gemeenten zoals Goirle en Utrechtse Heuvelrug, waar
grote instellingen zitten, die er door de verdeling miljoenen op achteruitgaan. Ik ben op zoek naar een oplossing daarvoor.
Staatssecretaris Van Rijn: Ik probeer een genuanceerd antwoord te
geven. Het antwoord is namelijk ja en nee. Ja, het objectieve model
probeert zo goed mogelijk rekening te houden met waar de kinderen
zitten en waar ze vandaan komen. Er zijn instellingen die niet helemaal
kunnen achterhalen – dat gebeurt soms – waar de kinderen oorspronkelijk
vandaan komen of waar hun woonplaats nu is, omdat ze bijvoorbeeld al
jaren in de instelling zitten. Gemeenten hebben aangegeven dat we dat
dan specifiek moeten bekijken, omdat het woonplaatsbeginsel dan niet
goed werkt als verdelingsmechanisme. We bekijken met de betreffende
gemeenten welke knelpunten er zijn. We zijn dus met Goirle en Zeist in
gesprek om te bezien of er aanleiding is om de verdeling te veranderen.
Mevrouw Keijzer (CDA): De Staatssecretaris is nog niet zover dat hij
erkent dat er een probleem is en dat hij dat gaat oplossen?
Staatssecretaris Van Rijn: Als er een probleem is, moeten we dat
oplossen. We moeten eerst wel weten over welk probleem we het hebben,
of de werking van het objectief verdeelmodel in die gemeenten verkeerd
uitpakt omdat bijvoorbeeld het woonplaatsbeginsel slecht te achterhalen
is. Daarom zijn we over deze specifieke knelpunten in gesprek met die
gemeenten. De ervaring is dat het een gemixt probleem is. Daarom geef ik
een genuanceerd antwoord. Het probleem zit deels in het verschil tussen
het oude en het nieuwe model en is deels een vraag over het niet-werken
van het woonplaatsbeginsel. Dat bekijken we.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 538, nr. 198

32

Op een aantal andere plekken worden stappen tot vernieuwing gezet. De
commissie heeft eerder dit jaar het document Ruimte voor Jeugdhulp
ontvangen. Daarin wordt gepleit voor een betere verbinding tussen de
toegang tot en de kennis van de specialistische jeugdhulp. Mevrouw Van
der Burg noemde dit ook. Gemeenten en zorgaanbieders constateren
samen dat een reductie van zware jeugdhulp mogelijk is, mits we een
goede toegang hebben en investeringen aan de voorkant van de
jeugdhulp, om het maar even simpel te zeggen. Zowel de VNG als de
zorgaanbieders hebben onlangs aan de Kamer geschreven dat ze werken
aan het bepalen van het gewenste langetermijnbeeld van de verandering
van wat zo mooi «het zorglandschap» genoemd wordt. Ik houd dit
nauwlettend in de gaten. Het is heel goed dat de VNG en de zorgaanbieders zelf met initiatieven komen. Die juich ik zeer toe, maar ik kan me
goed voorstellen dat dit niet vanzelf gaat in een proces waarin het
reduceren van capaciteit bij de ene instelling en het uitbreiden daarvan bij
een andere aan de orde is. Ik juich toe dat gemeenten en zorgaanbieders
samen die ontwikkeling, die verandering van het zorgaanbod vormgeven
in de komende periode, maar ik wil met de VNG en de zorgaanbieders in
gesprek om te bezien of het proces goed verloopt, in goede banen wordt
geleid en gezwind wordt uitgevoerd. We moeten niet alleen een goed
verhaal op papier hebben, we moeten er ook voor zorgen dat het in de
praktijk gerealiseerd wordt. Ik ben bijvoorbeeld in overleg met de Transitie
Autoriteit Jeugd (TAJ) om te bekijken of we dit proces een beetje moeten
steunen. Ik kan me heel goed voorstellen dat iedereen deze ontwikkeling
wel ziet zitten, maar dat het tamelijk moeilijk is om een en ander te
realiseren omdat men voor een deel over de schuttingen van de eigen
organisatie moet springen.
Mevrouw Van der Burg (VVD): Ik ben blij dat de Staatssecretaris in
gesprek gaat, want mij bereikten hierover wat minder goede berichten.
Het proces zou niet zo voortvarend verlopen, juist omdat organisaties in
hun eigen vlees moeten snijden. Ik heb niet voor niets in mijn inleiding
het punt gemaakt over de huisartsen en de doorverwijzing naar de
jeugd-ggz. De jeugd-ggz zegt zelf dat deze kinderen wel bij hen horen en
dat dit leidt tot onnodige opstopping. In het brede kader van de uitkomstcriteria vraag ik de Staatssecretaris om daadwerkelijk de regie te nemen
om er met de partijen voor te zorgen dat je net als een onafhankelijke
partij doordrukt. Daar wordt door de branches om gevraagd.
Staatssecretaris Van Rijn: Daarom zei ik wat ik zei. Het is heel goed dat de
VNG, de gemeenten en de zorgaanbieders gezamenlijk een visie voor de
toekomst hebben neergelegd. De komende fase betreft het tot uitvoer
brengen van die visie. Dat leidt tot capaciteitsverschuivingen, soms tot
capaciteitsreductie en soms misschien tot capaciteitsuitbreiding. Ik kan
me goed voorstellen dat dit geen gemakkelijke discussie is. Ik zie ook dat
ik misschien vanuit mijn verantwoordelijkheid de genade een handje moet
helpen. Dat zal ik zeker doen als dat nodig is.
Mevrouw Van der Burg (VVD): Mag ik dat zien als een toezegging op het
gebied van de huisartsen en de jeugd-ggz en ook op het gebied van de
uitkomstcriteria? De Staatssecretaris weet dat dit een belangrijk punt voor
mij is, in het kader van het bestrijden van de administratieve lasten, maar
ook in de transformatie. Kaart de Staatssecretaris dit punt ook aan? Het
loopt niet goed. Wanneer wordt de Kamer hierover geïnformeerd? Dan
kunnen wij er een beetje druk op houden.
Staatssecretaris Van Rijn: Dat laatste kan in de eerstvolgende voortgangsrapportage. Die hebben we niet zonder reden ingepland. Ik wil er
nog wel één opmerking bij maken. Het is heel goed om dit proces samen
in de gaten te houden, maar we moeten oppassen dat we niet op een te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 538, nr. 198

33

hoog niveau de afspraak maken dat mensen moeten samenwerken. De
kern is dat de samenwerking tussen huisartsen, jeugdhulpaanbieders en
wijkteams op lokaal niveau tot stand moet komen. Huisartsen kennen de
mensen, weten wie ze moeten bellen en zorgen ervoor dat het proces
goed loopt. Ja, wij moeten met de VNG de samenwerking bevorderen,
maar de essentie is dat de kennis en kunde op de werkvloer tot stand
komen. Dat geldt ook voor het proces van de verandering van het
zorglandschap. Het is heel goed dat deze visie er ligt. Nu moeten we
zoeken naar wegen om die op een goede manier in te voeren. Ik zeg
nadrukkelijk niet dat dit proces niet goed loopt. Ik vind het van moed
getuigen dat de VNG en de aanbieders gezamenlijk deze visie hebben
opgesteld. Cruciaal is nu dat de volgende stap wordt gezet. Er moet niet
alleen een visie zijn, maar die moet ook worden uitgevoerd. Dat moet op
een goede manier in een beetje geregisseerd proces. Ik denk dat de TAJ er
een belangrijke rol in kan spelen. De VNG en de zorgaanbieders geven dit
ook aan.
De voorzitter: Voor de volledigheid: wanneer kan de Kamer de eerstvolgende voortgangsrapportage verwachten? Is dat in december?
Staatssecretaris Van Rijn: We zijn van plan deze voor de begrotingsbehandeling van 16 november te versturen.
Verwant aan de signalen over de objectieve verdeelmodellen zijn de
signalen over eventuele budgetplafonds, die ertoe leiden dat kinderen
geen hulp kunnen krijgen en tussen wal en schip vallen. Mevrouw
Bergkamp en mevrouw Kooiman vroegen ernaar. Dit beeld heb ik niet. Er
zijn wel signalen over de budgetplafonds, maar het feit dat bepaalde
instellingen vol zitten, wil niet zeggen dat andere instellingen ook vol
zitten. Ik heb hierover overleg gevoerd met de gemeenten en de
aanbieders. Zij geven aan dat daar waar specifieke knelpunten zijn,
gemeenten ervoor dienen te zorgen dat de hulp gegeven wordt die nodig
is. Dit staat ook in de Jeugdwet. Het kan zijn dat het niet specifiek bij de
aanbieder is waarvan het productieplafond is bereikt. Het is wel van
belang dat aanbieders en gemeente eerst met elkaar in gesprek gaan als
er zo’n budgetplafond zou worden bereikt. Te vaak zie ik dat er eerst naar
buiten wordt gecommuniceerd dat er geen hulp meer gegeven kan
worden en later het gesprek met de gemeente pas op gang komt. Ik kan
me daar af en toe wel iets bij voorstellen, maar bij dit soort zaken is het
goed als de gesprekken tussen de gemeente en de betreffende zorgaanbieders eerst plaatsvinden. In heel veel gevallen kan dan tot goede
afspraken gekomen worden, maar misschien niet altijd met dezelfde
zorgaanbieder.
Mevrouw Bergkamp (D66): Voor D66 was de overheveling van de
jeugd-ggz naar de gemeenten een lastig punt. Wij hebben een
amendement ingediend om die overheveling tegen te houden, dus we zijn
extra kritisch over de wijze waarop het in de praktijk gaat. We krijgen veel
signalen dat de wachtlijsten oplopen. We zijn blij dat we in de wet hebben
geregeld dat ouders gewoon naar de huisarts kunnen gaan, dat de
toegang zo gerealiseerd kan worden. Niet alle ouders gaan naar een
wijkteam, dat is nieuw en onbekend. Ik maak me wel zorgen over de
wachtlijsten. Heeft de Staatssecretaris feitelijke informatie over de stand
van zaken?
Staatssecretaris Van Rijn: Nee, niet feitelijk genoeg. Ik ben er wel heel
gespitst op, omdat ik hierover regelmatig overleg met de gemeenten, de
VNG en zorgaanbieders. Ik hoor daar nu nog heel wisselende signalen.
Soms hoor ik dat er te snel en te veel wordt doorverwezen naar de ggz.
Soms krijg ik het signaal dat het budgetplafond is bereikt, maar dan weet
ik niet of dat voor alle aanbieders geldt of voor die ene. Soms hoor ik dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 538, nr. 198

34

mensen lang moeten wachten totdat de toegang besluit welk zorgtraject
wordt ingezet. De signalen zijn echt nog te gemixt om er conclusies aan te
verbinden. Ik zit er bovenop om tijdig in de gaten te hebben of zich
wachtlijsten voordoen. Overigens hebben gemeenten afgesproken om
eventuele wachtlijsten te behandelen in de commissie Gezondheid en
Welzijn, te bezien of ze daar trajecten voor moeten ontwikkelen en ervoor
te zorgen dat acute plaatsing altijd kan plaatsvinden. Ik merk dat de VNG
er ook bovenop zit.
Mevrouw Bergkamp (D66): Het geeft een veilig gevoel dat de Staatssecretaris ook hier bovenop zit. Ik wil graag meer feitelijke informatie als hij
geobjectiveerd heeft hoe het staat met de jeugd-ggz, de overheveling, de
wachtlijsten en de eventuele aanmeldstops. Het is lastig om als volksvertegenwoordiger op basis van alle signalen te achterhalen wat er feitelijk
aan de hand is. Kan de Staatssecretaris de Kamer via een brief informeren
hoe het hiermee staat?
Staatssecretaris Van Rijn: Ik doe een poging om hierover in de eerstvolgende voortgangsrapportage informatie te geven. Primair hoort de
wachtlijstinformatie bij de gemeenten thuis. In de wet staat dat zij de
jeugdhulp moeten geven. Het budget is geen reden om die passende zorg
niet te geven. Ik zeg het even simpel, maar daar wil ik de gemeenten echt
aan houden. Het is hun verantwoordelijkheid om adequate maatregelen te
nemen als er wachtlijsten zijn. Ik houd in de gaten of gemeenten dat doen
en of ze dat adequaat doen. Vanuit mijn stelselverantwoordelijkheid bekijk
ik welke informatie ik in de eerstvolgende voortgangsrapportage aan de
Kamer kan melden.
Mevrouw Van der Burg heeft een aantal vragen gesteld over de outcomecriteria; dat heeft ze overigens niet alleen in dit overleg gedaan. Zoals de
commissie misschien weet heeft de VNG onlangs met de brancheorganisaties en het Rijk het initiatief genomen om te komen tot formulering en
harmonisatie van de outcome-criteria. Ook daarin is veel versimpeling
nodig. In december 2015 moet een uitgewerkt voorstel hiervoor gereed
zijn. 2016 zal het jaar zijn waarin de zorgaanbieders de outcome-criteria
meer en meer kunnen invoeren. Dan zullen we nog enige tijd nodig
hebben voordat ze overal op instellingsniveau gehanteerd worden. Er is
een definitieve handreiking Outcome-sturing in de jeugdhulp beschikbaar.
Die is gemaakt door de VNG, het Kwaliteitsinstituut Nederlandse
Gemeenten, het NJi en het Rijk en bevat een aantal tips hoe gemeenten
en jeugdhulpaanbieders hiermee om kunnen gaan. Die handreiking is
gepubliceerd en wordt via allerlei kanalen bevorderd en besproken. Als
gemeenten en jeugdhulpaanbieders deze landelijke standaard voor
outcome-criteria hanteren, kunnen we simpelweg constateren dat er
minder administratieve lasten zijn en dat er minder regeldruk bij professionals is. Ik ben zeer bereid om met de VNG te bekijken hoe we de
standaard heel snel en goed kunnen invoeren, want die gaat echt
bijdragen aan de vermindering van de regeldruk voor professionals. Daar
is het uiteindelijk om te doen.
Mevrouw Van der Burg (VVD): Dank voor deze toezegging. Ik constateer
echter wel dat het bijvoorbeeld bij de H10-gemeenten in de regio
Haaglanden anders gaat. In zeven van de tien gemeenten krijgen de
gemeenteraadsleden amendementen op regionaal inkoopkader door de
raad, en vervolgens zeggen de ambtenaren en de wethouders, die het er
voor een deel mee eens zijn, dat drie deelgemeenten niets hebben gedaan
en dat er niets gebeurt. Het kan toch niet waar zijn dat gemeenteraadsleden op zo’n manier met een kluitje in het riet worden gestuurd? Ik zal de
casus aanleveren aan de Staatssecretaris, want ik vind het een zeer
serieus en ernstig signaal waarop ik graag een reactie krijg. Met
betrekking tot bureaucratie krijg ik graag een reactie op het feit dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 538, nr. 198

35

gemeenten die bijvoorbeeld twee kinderen in zorg hebben bij een
specialistische instelling, voor allebei een accountantsverklaring vragen.
Dat probleem wil ik opgelost zien, want we maken accountants heel erg
rijk en het gaat ten koste van de zorg. Eén accountantsverklaring van een
instelling moet voldoende zijn. Kan de Staatssecretaris hierop reageren?
Staatssecretaris Van Rijn: Ik kan geen oordeel vellen over het feit of een
gemeenteraad al dan niet instemt met een voorstel van het college van B
en W. Dat moeten ze in die gemeente doen. Dat neemt niet weg dat als er
een signaal is dat gemeenten zich niet aan de wet houden – dat suggereert mevrouw Van der Burg een beetje – ik dat signaal graag wil krijgen.
Dan kan ik actie ondernemen richting de betreffende gemeenten.
De accountantsverklaring is een groot onderdeel van de reductie van de
administratieve lasten. Zoals de commissie misschien weet, hebben we
gewerkt aan wat is gaan heten de Modeloplegger Rechtmatigheid Wmo
en Jeugd, om meer in het algemeen een rechtmatigheidsverklaring te
kunnen afgeven in plaats van op alle details. Dit is een goed voorbeeld
van iets waar we snel vanaf moeten en waarover afspraken gemaakt
moeten worden met onder andere de accountantsbranche.
Mevrouw Van der Burg (VVD): Wanneer worden we hierover geïnformeerd? Voordat we het weten, blijft dit aan de gang. Hier moeten we
vanaf. Het is zonde van het zorgveld.
Staatssecretaris Van Rijn: Ik geef maar weer mijn standaardantwoord: in
de eerstvolgende voortgangsrapportage.
Ik kom bij de ouderbijdrage. Ik zie dat dit een onderwerp is waar de
commissie zich erg op verheugt. De ouderbijdrage raakt ouders direct. De
ouderbijdrage is geen eigen bijdrage, maar een ouderbijdrage. De
veronderstelling is dat wanneer kinderen al dan niet tijdelijk in een
inrichting zijn geplaatst, ouders een aantal kosten niet hoeven te maken.
De ouderbijdrage komt daarvoor in de plaats. Dat is een heel redelijke
redenering. De heer Van der Staaij heeft dat ook aangegeven. Er waren
vragen over het daadwerkelijk optreden van besparingen. Daarom heeft
dit onderzoek plaatsgevonden. Verschillende commissieleden hebben al
gezegd dat er gemixte signalen in het onderzoek zitten. Mevrouw
Bergkamp zei dat je het linksom of rechtsom kunt bekijken. Ik weet niet of
zij die termen willekeurig heeft bedacht, maar ze zijn goed gevonden. Ik
wil het inhoudelijk bekijken. Uit dit onderzoek blijkt dat de veronderstelling over kostenbesparing in sommige gevallen opgaat en in sommige
niet. Daar waar die niet opgaat, hebben we een probleem. Het zou een
rem kunnen zijn op het zoeken van hulp. Met dit soort signalen kunnen we
het onderzoek niet zomaar terzijde leggen. Ik heb de Kamer geschreven
dat het onderzoek voor mij aanleiding is om de regeling nader te bezien.
Ik betrek daarbij een aantal aspecten. Zo moeten ouders, ook wanneer
hun kind geplaatst is in een instelling, betrokken zijn en blijven, misschien
ook wel in financiële zin, en zelf een actieve rol spelen in de hulp die het
kind krijgt. We moeten ook de gevolgen voor de verschillende groepen
kinderen goed bekijken. De commissie heeft in het onderzoek kunnen zien
dat het niet voor elke groep hetzelfde uitpakt. Verder moeten we oog
hebben voor aanpalende regelingen, zoals de kinderbijslag en het
kindgebonden budget. Mevrouw Agema wees daarop. Ik wil ook de
consequenties voor de uitvoering meenemen, want we praten over de
inkomsten van de gemeenten en de meldingen die de gemeenten aan het
Centraal Administratiekantoor (CAK) moeten doen. De Kamer zal aan mijn
brief hebben gemerkt dat ik me door het onderzoek geïnspireerd voel om
goed naar de regeling te kijken. Er is echt aanleiding om te zien of die
goed werkt. Gegeven de uitvoeringsaspecten wil ik een nader voorstel
maken op het daarvoor geëigende moment: de begrotingsbehandeling.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 538, nr. 198

36

Dan kan iedereen afwegen of het het waard is om te veranderen, of daar
mogelijkheden voor zijn, en ten koste van wat dat dan zou moeten gaan.
De voorzitter: Dat roept een vraag op, allereerst bij mevrouw Kooiman.
Mevrouw Kooiman (SP): Dat roept heel veel vragen bij mij op. Ik begrijp
dat de Staatssecretaris geïnspireerd is.
Staatssecretaris Van Rijn: Dat ben ik altijd.
Mevrouw Kooiman (SP): Dat is enig, maar ik hoor nog niet wat hij
daadwerkelijk gaat doen. Ik verwacht van een Staatssecretaris die zo’n
rapport heeft geschreven dat hij een visie heeft, gezien de brede belangstelling voor het afschaffen van de ouderbijdrage. Hij zou kunnen zeggen
dat dat een goed idee is, horende de wens van de Kamer, en dat hij dat
gaat regelen.
Staatssecretaris Van Rijn: Even de volgorde. De Kamer heeft gevraagd
om een onderzoek. Dat heb ik gedaan. Daarin zitten constateringen die mij
ertoe brengen opnieuw naar de regeling te kijken. Er zijn aspecten die nog
niet goed werken. Ik wil bijvoorbeeld niet dat door de werking van de
ouderbijdrage mensen zorg mijden. Het bezien van de regeling wil ik op
verschillende manieren doen. We praten over de middelen van de
gemeenten en er kleven een aantal uitvoeringsaspecten aan. Ik wil dit
bovendien via de voordeur doen, bij onze begrotingsbehandeling.
Daarom heb ik het onderzoek nu al aan de Kamer toegestuurd. De Kamer
kan er vast kennis van nemen. Ik neem nu kennis van de opvattingen van
de verschillende Kamerleden. Sommige fracties zijn er al uit, andere nog
niet. Dat zal een goede weging krijgen in mijn nadere voorstel. Ik zie reden
om het systeem op basis van het onderzoek opnieuw te bezien. Ik ben
bereid een nader voorstel hiertoe voor de begrotingsbehandeling aan de
commissie voor te leggen.
Mevrouw Kooiman (SP): Er is nu al een meerderheid in de Kamer om de
ouderbijdrage af te schaffen. Waarom doet de Staatssecretaris dat
vandaag dan niet?
Staatssecretaris Van Rijn: Dat doe ik niet om drie redenen. Ten eerste wil
ik de aspecten die ik heb genoemd nader bezien. Die zijn van belang. Ten
tweede praten we over de middelen van de gemeenten. Ik vind het
passend om het in overleg met de gemeenten te doen. Ten derde, als het
tot nadere voorstellen mocht komen – en ik denk dat daar aanleiding voor
is – is het goed om dat via de voordeur bij de begrotingsbehandeling te
doen.
Mevrouw Agema (PVV): Wat de Staatssecretaris nu zegt, is van een heel
andere orde dan wat mevrouw Ypma eerder zei. Zij zei: dit willen we;
Staatssecretaris regel een dekking. Ik sloeg daarop aan en vond het heel
gemeen dat ze zei dat de PVV geen dekking voorstelde. De huidige situatie
is ons standpunt, want ik heb geen geld en geen dekking om het anders te
regelen of te organiseren. Mevrouw Ypma zegt dat de Staatssecretaris een
dekking regelt, maar de Staatssecretaris gaat het helemaal niet regelen.
Het bleek inderdaad een praatje voor de bühne van mevrouw Ypma.
Staatssecretaris Van Rijn: Dat is een voorbarige conclusie. Ik heb dit
onderzoek niet voor niets aan de Kamer toegestuurd, met de daarbij de
opmerking dat het aanleiding geeft om de regeling te bezien. Ik constateer
dat er een aantal aspecten zijn die we goed moeten bekijken in overleg
met de VNG, want het is het geld van de gemeenten. Daarnaast zijn er
diverse uitvoeringsaspecten van belang. Als de aanpassing leidt tot extra

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 538, nr. 198

37

middelen zullen we dat goed moeten bespreken en van een adequate
dekking moeten voorzien. De begrotingsbehandeling lijkt mij daarvoor het
geëigende moment. Ik heb daarin het voortouw willen nemen door aan te
kondigen dat ik zelf met een nader voorstel kom.
Mevrouw Agema (PVV): Dus de Staatssecretaris komt met een dekking
en het gaat precies gebeuren zoals de PvdA vraagt. Is dat ja of is dat nee?
Staatssecretaris Van Rijn: Constateren of ik precies doe wat een partij mij
vraagt, kan pas aan de hand van mijn voorstel. Ik heb in mijn brief
aangegeven dat het onderzoek voor mij aanleiding is om een voorstel te
doen. Dat zal ik doen voor de begrotingsbehandeling. Dan zal moeten
blijken of we het hierover eens worden.
Mevrouw Bergkamp (D66): Dit is een wonderlijk proces. Er is een
onderzoek gedaan. Het lijkt alsof de Staatssecretaris overvallen is door het
resultaat en verder nog geen idee heeft en nog allerlei dingen moet
onderzoeken en bespreken. Laat ik mijn vraag anders formuleren, want
mevrouw Kooiman en mevrouw Agema probeerden die vraag ook te
stellen: regelt de Staatssecretaris een dekking of wordt de rekening
gepresenteerd aan de gemeenten? Komt de Staatssecretaris met
verschillende scenario’s? Wat wil hij zelf? Wil hij een dekking regelen of
niet? Ik weet niet wat de Staatssecretaris wil met de ouderbijdrage.
Staatssecretaris Van Rijn: Ik begrijp dat mevrouw Bergkamp dit vraagt. Ik
heb aangegeven wat mijn houding in dezen is. Het onderzoek ligt er en op
grond daarvan is er aanleiding om de regeling te bezien. Dat is niet voor
niets, want het onderzoek bevat constateringen over zorgmijding,
onvoldoende werking en te hoge kosten. We moeten dus naar de regeling
kijken. Als we de regeling aanpassen, kost dat wellicht geld. Als dat geld
kost, moeten we daar dekking voor hebben. Ik heb gezegd dat het
onderzoek aanleiding is om een nader voorstel te doen, maar ik doe dat
bij de begrotingsbehandeling. Als het geld kost, moet er dekking zijn. Er
zijn verschillende varianten: aanpassing van de regeling kost geld,
afschaffen van de regeling kost geld, andere varianten kosten geld. Ik ben
niet van plan met scenario’s te komen, ik maak een nader voorstel voor de
begrotingsbehandeling.
Mevrouw Bergkamp (D66): Ik probeer het even samen te vatten en tot
me door te laten dringen. Het onderzoek biedt reden een voorstel te
maken en in gesprek te gaan met de VNG. De Staatssecretaris komt niet
met verschillende scenario’s, maar met één plan. Dat wordt tijdens de
begrotingsbehandeling voorgelegd. Moet de Staatssecretaris dan niet
putten uit wat de Kamer vindt? Ik snap nu veel beter waarom mevrouw
Kooiman een VAO aanvraagt om haar motie in te dienen. Zou het zo
kunnen zijn dat de rekening gepresenteerd wordt aan de gemeenten? Of is
het de intentie van de Staatssecretaris om te zoeken naar alternatieve
dekking? Volgens mij is wel duidelijk dat de Staatssecretaris af wil van de
ouderbijdrage.
Staatssecretaris Van Rijn: Het is moeilijk als samenvattingen iets
bevatten wat ik niet gezegd heb. Er is aanleiding om op grond van het
onderzoek naar de regeling te kijken. Sommige consequenties van de
regeling wil ik ook niet. De zorgmijding is een punt. We praten over het
geld van de gemeenten. Ik denk niet dat de gemeenten het geld zo maar
leveren als de Kamer vindt dat de regeling aangepast of afgeschaft moet
worden. Ik zou het erg toejuichen als dat gebeurt, en ik roep de VNG ook
op om dat te doen, maar ik weet niet of dat zo maar gebeurt. Aanpassingen kosten waarschijnlijk geld. Als het geld kost, moet het voorstel van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 538, nr. 198

38

een adequate dekking worden voorzien. Dat zal bij de begrotingsbehandeling moeten worden afgewogen.
De heer Van der Staaij (SGP): Het is redelijk dat de Staatssecretaris met
een nader voorstel komt. De Kamer probeert hem zich iets materiëler te
laten uitspreken. Laat ik daar ook een poging toe doen. Het punt dat het
besparingsmotief soms niet geldt, dat ouders geen besparing hebben en
toch niet kunnen worden uitgezonderd van die ouderbijdrage, is toch een
gat in de huidige regeling dat hoe dan ook weggenomen moet worden, of
we de bijdrage nu gedeeltelijk of geheel afschaffen? Dit punt vond ik
overtuigend.
Staatssecretaris Van Rijn: Hier noemt de heer Van der Staaij een punt dat
inderdaad reden is om naar de regeling te kijken, namelijk als er geen
besparingsmotief is maar wel kosten zijn. Dat zou ertoe kunnen leiden dat
er zorgmijding plaatsvindt. Dat willen we niet.
Ik kom bij de specifieke vragen. Mevrouw Kooiman noemde een rijtje
onderwerpen, waaronder de toegenomen in plaats van afgenomen
inspanning rondom de indicatie. Ze vroeg of ik bereid ben deze situatie te
onderzoeken. Er lopen een aantal onderzoeken naar de toegang. De
resultaten daarvan komen dit najaar, zowel van het verdiepingsonderzoek
bij een aantal gemeenten, als van het onderzoek van de inspectie en dat
van de Kinderombudsman. Ik neem daarbij zeker mee dat er niet veel
bureaucratie mag ontstaan rondom de indicaties. Ik ben het daarover zeer
eens met mevrouw Kooiman. Als er iets is wat we moeten doen, is dat het
maken van de slag naar veel minder administratieve lasten. Ik ben zeer
bereid om dit punt mee te nemen.
Diverse commissieleden vroegen naar het signalement van de inspectie
over de machtiging. De inspectie heeft in instellingen voor gesloten
jeugdhulp een toename geconstateerd van het aantal jeugdigen zonder
machtiging. De Kamer heeft dat signalement ontvangen. De inspectie
vindt dat er geen strijdigheid mag zijn. Dat vind ik ook. Er kan geen
misverstand bestaan over het feit dat gedwongen zorg, of die nu in een
instelling voor jeugd plaatsvindt en of het geestelijke zorg of gehandicaptenzorg betreft, een juridische grondslag behoeft en dus een rechterlijke
machtiging. Toen de inspectie met het signalement kwam, hebben een
aantal zorgaanbieders zich daarbij aangesloten. Soms is er sprake van
vrijwillige plaatsing en vrijwillige behandeling in een instelling, die geen
machtiging behoeft. Ik wil goed bekijken of dat kan. Het kan misschien wel
in hetzelfde gebouw, maar niet binnen hetzelfde regime. Ik ga met de
inspectie en de betrokken aanbieders om tafel, om precies uit te zoeken
hoe dit zit. Gedwongen zorg vereist een rechterlijke machtiging, punt uit.
Als er vanuit bezettingsoverwegingen plekken worden gevuld met
jongeren die daar niet thuishoren, is dat niet gewenst.
Dat is wat anders dan de strafrechtelijke kant, zeg ik tegen mevrouw
Agema. Dan worden kinderen geplaatst in een justitiële jeugdinrichting.
Dat is hier niet aan de orde. Ik dacht dat zij de vraag stelde of gestraften
en vrijwillige hulpbehoevenden bij elkaar komen. Dat is een andere
kwestie. In het strafrecht wordt een kind geplaatst in een justitiële
jeugdinrichting. Dat heeft niet met deze problematiek te maken.
Mevrouw Bergkamp vroeg specifiek wat er gebeurt bij een calamiteit en
hoe het dan zit met de verantwoordelijkheidsverdeling van de inspectie.
Je ziet, ook in de casus Zoetermeer, dat verschillende toezichtsregimes
door elkaar lopen. Soms is er jeugdhulp aan de orde en tegelijkertijd hulp
vanuit de Wmo. Dan kan wellicht de discussie ontstaan wie moet acteren.
Die moeten we te allen tijde zien te voorkomen. Ik ben er zelf voorstander
van dat men als er discussie is, eerst moet gaan kijken en achteraf uitzoekt
hoe het met de verantwoordelijkheden zit. Dat is misschien iets te
gemakkelijk gezegd. We hebben het Samenwerkend Toezicht Jeugd,
waarin de inspecties samenwerken om bijvoorbeeld onderzoek te doen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 538, nr. 198

39

Ook in het geval in Zoetermeer wordt het onderzoek door de samenwerkende inspecties gedaan. Dit neemt niet weg dat ik de vraag van mevrouw
Bergkamp zo versta dat er geen aarzeling moet zijn wanneer er gehandeld
moet worden. Het is goed om nog eens duidelijk te omschrijven wie welke
verantwoordelijkheid heeft en wat te doen als dat onduidelijk is. Ik ben
zeer bereid dit punt apart in de brief aan de Kamer te melden. Dit zal ik
doen voor de begrotingsbehandeling. Bij de begrotingsbehandeling zullen
veel problemen worden opgelost.
Privacy is al even aan de orde geweest. Gemeenten doen veel op het
gebied van privacy. De Minister van Binnenlandse Zaken en de Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie hebben de VNG in staat gesteld om op
grote schaal gemeenteambtenaren te scholen in privacywetgeving. Daar
wordt goed gebruik van gemaakt. De inspectie en het College
bescherming persoonsgegevens (CBP) zien toe op de naleving van de
privacywetgeving. Ik ben er verheugd over dat het CBP en de inspectie
onderzoek doen naar de naleving van de privacy door gemeenten en de
ambtenaren in het sociaal domein. Het is ook heel goed dat de VNG en de
branches in hun brief van 2 oktober hebben aangegeven dit probleem
serieus te nemen en op te pakken. De commissie heeft deze kunnen lezen.
Ik hoor de signalen en soms ook de zorgen hierover, maar het staat echt
hoog op de agenda. Het is goed dat we nu een regeling hebben waaraan
iedereen zich moet houden, vooruitlopend op de wettelijke regeling die
we naar ik hoop kunnen treffen. Ik wil bevorderen dat gemeenten zeer
alert zijn op de privacy.
Mevrouw Agema had een aantal opmerkingen over de vraag of er
voldoende geld is en of de decentralisaties geen geld kosten. Ik denk dat
we het er niet over eens worden, maar er spelen twee dingen. De
meerderheid van de Kamer heeft besloten om ook een aantal kostenbesparingen door te voeren op het gebied van de jeugdhulp. Dat is mogelijk
doordat we de jeugdhulp op een andere manier organiseren. Daar zien we
al goede voorbeelden van. Het bedrag van 120 miljoen in 2015 is
inderdaad ongeveer 3% van het budget. Ik denk dat het verstandig is dit
op langere termijn te bekijken. Ik begrijp dat het ingewikkeld is voor een
individuele gemeente en zeker voor een individuele aanbieder. In andere
landen zie je ook dat er soms in het begin meer wordt uitgegeven aan
preventie, om later veel te besparen op de zwaardere hulpverlening.
Ik wijs er ook op dat we nogal wat verzachting in de bezuinigingen hebben
aangebracht in de loop van het decentralisatieproces. We hebben destijds
met de gemeenten besproken hoe we dit gaan doen. Willen we een
startstreep op basis waarvan gemeenten hun gang gaan, waarbij we af en
toe bezien of de budgetten nog kloppen, of willen we elk jaar een
discussie hebben of er meer of minder naar een bepaald domein moet?
We hebben toen gezegd dat dit laatste niet goed zou zijn en dat we een
startstreep moesten maken. Dat zijn de budgetten waarmee de
gemeenten het de komende periode moeten doen. We hebben met de
gemeenten afspraken gemaakt over de vraag wat een goede startstreep
is. Dat neemt niet weg dat wij ongetwijfeld periodiek de resultaten van het
jeugdbeleid zullen bekijken. Zijn de budgetten voldoende? Is er aanleiding
om daar weer naar te kijken, net zoals we dat elk jaar bij elke begrotingsbehandeling doen? Ik merk dat de VNG regelmatig brieven hierover
schrijft om de Kamer nogmaals te wijzen op het feit dat er meer geld naar
de gemeenten zou kunnen. We hebben afspraken gemaakt over de
startstreep. Gemeenten moeten aan de slag. We houden goed in de gaten
of de gewenste resultaten worden bereikt. Ik pleit ervoor dat we de
resultaten niet over één jaar bekijken, maar over een periode van een
aantal jaren.
Mevrouw Agema (PVV): De Staatssecretaris zegt dat wij het niet eens
zullen worden over de besparingen en het gewenste bereik daarvan. Dat
is niet wat ik hem voorhield. Ik sprak over de bevindingen van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 538, nr. 198

40

Algemene Rekenkamer. Die heeft gezegd dat er op dit dossier jarenlang
door het CPB gerekend is met een efficiencywinst van 5%. Dat is de eerste
120 miljoen. De Algemene Rekenkamer heeft becijferd dat grote decentralisatieprojecten geen 5% opleveren, maar 12% kosten. Vervolgens is het
CPB daar niet tegen in verweer gegaan, sterker nog, het heeft die
bevinding overgenomen. Die staat over twee pagina’s beschreven in
Zorgkeuzes in Kaart. Dat betekent dat een veronderstelde winst van 120
miljoen, waar deze bezuiniging ooit mee begon, een kostenpost wordt van
288 miljoen. Dat is een gat van ruim 400 miljoen. Daar vroeg ik de
Staatssecretaris naar. Hoe gaat hij hiermee om?
Staatssecretaris Van Rijn: Daar zijn twee soorten antwoorden op
mogelijk. Waar we het misschien niet over eens zullen zijn, is dat we, als
we de jeugdhulp op een andere manier organiseren, meer op lokaal
niveau, met meer preventie in plaats van zware zorg achteraf, tot
besparingen kunnen komen. We organiseren de zorg dichterbij en die kan
bovendien efficiënter en op een andere manier georganiseerd worden.
Dat leidt tot besparingen. We hebben daar veronderstellingen over
gedaan. Die zijn ingeboekt en die hebben geleid tot de startstreep.
Tegelijkertijd kosten grote operaties natuurlijk geld, uitvoeringsgeld. Het
kost tijd om te reorganiseren, het kost tijd om de organisatie in de
instellingen aan te passen. Daarom hebben we in de TAJ een bedrag
gereserveerd om eventuele transitiekosten te kunnen betalen. Dat is een
bedrag van 200 miljoen. Het is niet zo dat de beweging op 1 januari 2015
pas is begonnen. We praten al tien jaar over veranderingen in de
jeugdzorg. Het is niet zo dat iedereen pas is gaan veranderen op het
moment dat de wet in werking trad. Dat was veel meer de codificatie van
een beweging die al langer aan de gang was. Het is dus niet op één
moment. Er is geld voor transitie gereserveerd, de bezuinigingen zijn
verzacht en er zijn taakstellingen die te maken hebben met meer preventie
en minder zware zorg achteraf.
Mevrouw Agema (PVV): Het is een heel verhaal, maar ik vind het niet
voldoende. De Algemene Rekenkamer is een van de belangrijkste
instituten die ons controleert. We weten dat de bezuinigingen zijn
gebaseerd op berekeningen van het CPB. Het CPB sluit zich aan bij de
Algemene Rekenkamer, die het op de vingers heeft getikt. Grote decentralisaties, waaronder deze, leveren geen efficiencywinst van 5% op maar
kosten 12%. Dat is een gat van 408 miljoen. Ik vraag de Staatssecretaris
hoe hij dit oplost en hij zegt dat hij een transitiepotje van 200 miljoen
heeft. Dan komt hij nog steeds 208 miljoen tekort. Hoe lost hij dit op? We
weten allemaal dat het uiteindelijk leidt tot minder zorg. Er wordt straks
gewoon zorg geschrapt en er gaan ongelukken gebeuren. Wat doet hij
met deze bevindingen van de Algemene Rekenkamer en het CPB?
Staatssecretaris Van Rijn: Ik probeer aan te geven dat wij er al rekening
mee hebben gehouden. Ik noemde het transitiebudget en de verzachtingen die we hebben aangebracht in de bezuinigingen in de afgelopen
periode. Er is nog een dieperliggend punt. De Rekenkamer zegt terecht dat
decentralisatie op zich geen geld oplevert, maar geld kost, omdat de
organisaties en gemeenten hun organisatie moeten aanpassen. Daarbij
ontbreekt het verhaal dat het geld oplevert als we erin slagen om meer
preventief te werken en zorg op een andere manier lokaal te organiseren.
De Rekenkamer heeft gelijk dat de decentralisatie as such geen geld
oplevert. Iedere gemeente moet jeugdhulp gaan bieden en dat kan leiden
tot hogere kosten. Tegelijkertijd kun je de jeugdhulp anders organiseren
en dat levert geld op. Die constatering gevoegd bij de gemaakte reservering, zowel in het aanlooptraject als voor de TAJ, leidt ertoe dat we deze
hervorming vanaf een goed startpunt kunnen doorvoeren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 538, nr. 198

41

De heer Van der Staaij wees erop dat er weinig aandacht is voor relatieondersteuning, terwijl die her en der wel plaatsvindt bij gemeenten. Ik denk
dat hij daar gelijk in heeft. Ik heb nog eens gekeken naar diverse onderzoeken op dit gebied. Er lijkt in Nederland weinig animo te zijn voor
relatieondersteuning bij echtparen. Ik zeg dat in zijn algemeenheid.
Relatieondersteuning wordt een beetje als privédomein gezien en moet
vooral plaatsvinden op verzoek van de echtparen, als zij daar behoefte aan
hebben. Onder andere het NJi heeft onderzoek hiernaar gedaan. Dat
neemt niet weg dat er bij gemeenten pilots plaatsvinden om te bekijken of
dit een waardevolle aanvulling op het gemeentelijk instrumentarium is. Ik
wil dit goed volgen. De heer Van der Staaij heeft gelijk dat er tot nu toe
weinig aandacht voor is geweest, terwijl het wel interessant zou kunnen
zijn.
De heer Van der Staaij vroeg ook naar de Eigen Kracht Centrale en de
Eigen Kracht-conferenties. Gemeenten moeten hun eigen methodiek
kiezen, maar ik ben het met hem eens dat er veel waarde zit in die eigen
kracht en de manier waarop dat wordt georganiseerd. Ik ben zeer bereid
om met de VNG nog eens te bespreken hoe we het gebruik van de Eigen
Kracht Centrale kunnen bevorderen. Ik heb dat al eerder toegezegd en ik
herhaal het graag.
De heer Van der Staaij (SGP): Ik doe mijn interrupties in halfjes, dan
houd ik meer over. Kan de Kamer ook hierover voor de begrotingsbehandeling geïnformeerd worden?
Staatssecretaris Van Rijn: Als we de voortgangsrapportage toch voor de
begrotingsbehandeling maken, kan dit er nog wel bij. Maar dat is dan ook
de laatste toevoeging.
Mevrouw Van der Burg vroeg hoe het staat met de onderwijsconsulenten.
Ik verwacht er veel van, maar ze zijn in augustus pas gestart. Ik kan er dus
nog niet zoveel over zeggen. Ik verwacht over een jaar een echte
terugkoppeling te kunnen geven. Ik volg het natuurlijk tussentijds, samen
met mijn collega Dekker. Wij willen dat het geen procesmanagers zijn,
maar actiegerichte consulenten. Het moeten mensen zijn die praktische
handreikingen en oplossingen kunnen geven als ouders problemen
hebben. Het moet niet alleen procesbegeleiding zijn. Daarom wil ik er met
mijn collega van OCW voor zorgen dat de rol van de zorgconsulent een
heel praktische invulling en werking krijgt. Ik zal de Kamer hierover in een
volgende rapportage informeren. Daar hebben we wel even tijd voor
nodig, want de consulenten zijn net begonnen. Dat duurt echt nog wel een
halfjaar. Ik zou de Kamer in het voorjaar kunnen informeren.
Mevrouw Ypma heeft een specifieke vraag gesteld over jongeren na hun
18de. Ik begin met de constatering dat de zorg om de 18-plussers
volkomen terecht is. Diverse Kamerleden hebben daarop gewezen.
Hulpverleners moeten als het enigszins kan vanaf het 16de jaar met de
jongeren bekijken wat er na het 18de jaar moet gebeuren. Het is per
definitie maatwerk. Daarom aarzel ik een beetje of de vorm van een
verplichte risicotaxatie de meest aangewezen is. Ik wil dat in het midden
laten, omdat het belangrijkste is dat de hulpverlener met de individuele
jongere bekijkt wat hij of zij na het 18de jaar aan zorg en ondersteuning
nodig heeft. Ik merk in mijn contacten met de VNG en de gemeenten dat
zij zich hiervan zeer bewust zijn en dat zij hun verantwoordelijkheid willen
nemen. De gemeenten moeten dit nadrukkelijk in hun zorgaanbod
ontwikkelen. Ze kunnen het zien aankomen. De hulpverlener kan het zien
aankomen, en toch krijgen we elke keer signalen dat het nog niet goed
geregeld is. Dit is een punt dat we op onze agenda moeten houden.
Mevrouw Ypma (PvdA): Uiteraard is het maatwerk, want het is niet voor
ieder kind nodig om een plan te maken voor hulpvoortzetting. Dat plan
zou inderdaad maatwerk kunnen zijn. De risicotaxatie, dus het bepalen of

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 538, nr. 198

42

een nader plan wel of niet nodig is, zou ik echter wel bij ieder kind willen
maken voor zijn of haar 18de, juist zodat er dan maatwerk geleverd kan
worden. Er slippen nog te vaak kinderen tussendoor, bij wie het helaas
misgaat en die in een situatie komen die echt niet veilig is. Daar zijn we
het geloof ik wel over eens. Ze kunnen loverboys tegenkomen, het kan zijn
dat ze naar een gezin teruggaan waar nog steeds sprake is van mishandeling, het kan zijn dat ze weer bij ouders met een verstandelijke
beperking terechtkomen. Daarom pleit ik voor een risicotaxatie voor
iedereen en een hulpvoortzettingsplan voor wie dat nodig is.
Staatssecretaris Van Rijn: We werken met de sector aan een professionaliseringstraject, met handreikingen voor goede hulpverlening. Misschien
hoort dit punt wel bij uitstek in dit professionaliseringstraject thuis. Ik zeg
graag toe dat ik het meeneem in het overleg met de sector, om te bekijken
hoe we dit in de professionaliseringsagenda kunnen invlechten. Ik wil
graag aan de professionals overlaten wat de beste manier is om de
risico’s in te schatten.
Mevrouw Ypma (PvdA): Dat is een toezegging waarmee ik erg blij ben. Ik
hoop dat daarin wordt meegenomen dat de risicotaxatie bij ieder kind
gemaakt moet worden en dat dit er iets harder in terugkomt, want alleen
het opnemen in de professionalisering is voor mij onvoldoende.
Staatssecretaris Van Rijn: De enige nuance die ik maakte is dat trajecten
soms voor het 18de jaar klaar zijn. Dan is het niet aan de orde. Vandaar
dat ik de professionals wil laten bekijken wanneer het aan de orde is.
Mevrouw Kooiman (SP): Ik was erg blij dat mevrouw Ypma en mevrouw
Bergkamp hierover begonnen, want ik had er niet voldoende tijd meer
voor. Dat heb je weleens. Ik begrijp dat de Vrije Universiteit onderzoek
doet naar de mogelijkheden van dwang en drang na het 18de levensjaar.
Dat onderzoek moet nog plaatsvinden. Ik ben heel nieuwsgierig naar dat
onderzoek en de uitkomsten, en de bevindingen van de Staatssecretaris
daarbij.
Staatssecretaris Van Rijn: Het onderzoek is nog niet gestart, omdat er
discussie is over de financiering ervan. Ik wil er wel onderzoek naar doen.
Mevrouw Kooiman heeft gelijk dat we goed moeten bekijken wat de beste
interventie is. Ik zeg toe dat ik dit punt als allerlaatste meeneem in de
eerstvolgende voortgangsrapportage en aangeef wat de stand van zaken
van het onderzoek is.
Mevrouw Kooiman (SP): Ik las inderdaad in de eerdere voortgangsrapportage van de Staatssecretaris dat dit onderzoek eventueel zou starten. Ik
ben blij dat het onderzoek van start gaat. Ik ben erg nieuwsgierig naar de
voortgang en wil het graag volgen. Ik zal het met belangstelling
afwachten. Wanneer is de volgende voortgangsrapportage?
De voorzitter: Voor het WGO en dat wordt een flinke rapportage.
Staatssecretaris Van Rijn: Zoals altijd.
Ik denk dat de opmerkingen van mevrouw Ypma over de lvb-meisjes en
de ronseling daarvan door gewetenloze criminelen morgen aan de orde
komen.
Mevrouw Voortman heeft gevraagd of er kinderen tussen wal en schip
vallen, omdat zij gescheiden van hun ouders leven die in verschillende
gemeenten wonen. Eigenlijk wordt dit in de meeste situaties via het
woonplaatsbeginsel opgelost. Dan weet je waar het kind of de gezaghebbende ouder vandaan komt. Als dat niet zo is, dienen gemeenten in
overleg te gaan over de manier waarop dit wordt opgepakt. Ook hier geldt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 538, nr. 198

43

dat als er hulp gegeven moet worden als die nodig is en dat men daarna
moet bekijken wie het moet betalen. Dat zal in de praktijk soms
ingewikkeld zijn. Daarom wordt het gesignaleerd in ons periodieke
overleg met gemeenten en aanbieders, het zogenaamde cockpitoverleg,
in gevallen waar het zou kunnen stagneren. Daar wordt bekeken of het
heel specifieke knelpunten oplevert. In beginsel wordt dit dus geregeld via
het woonplaatsbeginsel. Zijn er specifieke knelpunten, dan worden die
gesignaleerd. Ik heb geen signalen dat dit nu niet goed loopt. Het is wel
goed om in de gaten te houden of er knelpunten ontstaan.
Mevrouw Voortman vroeg of er terughoudendheid is ten aanzien van de
pgb’s in de Jeugdwet en of ik die tegen wil gaan. Het is aan gemeenten
om te bepalen of er een pgb kan worden gegeven. Jeugdhulp kan in de
vorm van een pgb gegeven worden, maar de gemeente moet afwegen of
dat het aangewezen instrument is. Ik heb geen signalen dat daarbij
terughoudendheid is. We hebben bij de pgb-bepaling in de Jeugdwet
besproken dat gemeenten gehouden zijn om te bezien of op die manier
verantwoorde zorg kan plaatsvinden, ten aanzien van zowel het beheer als
de vraag of de goede zorg plaatsvindt. Dat hoor ik wel. Als de gemeente te
weinig pgb’s zou toekennen, neem ik aan dat ook in de gemeenteraden
aan de orde kan komen of de gemeente daarin terughoudend is of niet.
Daar zal allereerst afgewogen moeten worden of de gemeente al dan niet
te terughoudend is met het verstrekken van pgb’s.
Mevrouw Voortman (GroenLinks): Dit punt hebben we uitentreuren
bediscussieerd tijdens de behandeling van de Jeugdwet. Je krijgt op een
gegeven moment een indicatie. Je kunt vervolgens zelf kiezen voor zorg in
natura of het pgb. Het is heel raar als gemeenten mogen bepalen in welk
geval een pgb een goed idee is. Het is heel belangrijk dat die keuze bij de
persoon ligt. Volgens mij werd dit door een ruime meerderheid gesteund.
Staatssecretaris Van Rijn: De wetgever heeft ervoor gekozen – dat
hebben wij dus samen gedaan – dat de aanvrager gemotiveerd dient aan
te tonen dat de individuele natura-voorziening niet passend is. Dat staat in
de wet. Er vindt dus een gesprek plaats tussen de gemeente en degene
die een pgb wil krijgen. Dan wordt bepaald of het passend. De aanvraag
kan tot het oordeel leiden dat een pgb niet passend is.
Mevrouw Voortman (GroenLinks): Dat bepaalt uiteindelijk de persoon
zelf. Het kan niet zo zijn dat de gemeente bepaalt dat het zorg in naturaaanbod passend is. Ik heb de verslagen van de behandeling van de
Jeugdwet niet bij de hand, maar dat hoort ook allemaal bij de wetgeving.
We hebben het behoorlijk uitgebreid besproken.
Staatssecretaris Van Rijn: Er was een discussie over de mate waarin
pgb’s en zorg in natura gelijkwaardig zijn. De cliënt kan aangeven dat hij
liever zorg via een pgb geleverd wil krijgen. Dat is de verantwoordelijkheid van de cliënt. Dat neemt niet weg dat de gemeente tot het oordeel
kan komen dat een pgb in sommige gevallen niet passend is, bijvoorbeeld
omdat er dan discussie is over de kwaliteit van de zorg of over de vraag of
er voldoende eigen regie en beheer is. Dat zit ook als conclusie in de wet.
Ik heb geen signalen dat gemeenten terughoudend zijn op dit punt. Ik
hoor het wel, maar ik heb er geen cijfers over.
De voorzitter: Dit is uw laatste interruptie, mevrouw Keijzer.
Mevrouw Keijzer (CDA): Ik doe mijn interrupties heel kort. Als ik toekan
met één vraag, één termijn doe ik dat. Ik ben hier ook over begonnen en
hier gaat het niet om. Het gebeurt vaak dat de Staatssecretaris citeert uit
de wet als wij een probleem aan de orde stellen. Ik had het over het feit
dat gemeenten oordelen dat iemand die zorg betrekt van een familielid

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 538, nr. 198

44

daarom geen pgb krijgt. Daar ging mijn vraag in ieder geval over. Ik zie
mevrouw Voortman knikken, daar ging het haar ook om. De wet kunnen
we zelf lezen. We constateren dat gemeenten zeggen: dit is familie, dus
geen pgb. Dat kan niet. Ik hoor graag van de Staatssecretaris of hij dat ook
vindt.
Staatssecretaris Van Rijn: Dat is inderdaad geen argument om geen pgb
te geven. Ik wijs er wel op dat de gemeente gerechtigd is om een
opvatting te hebben over de vraag of een pgb passend is gelet op de
mogelijkheden voor eigen regie en de kwaliteit van de zorg. Dat staat ook
in de wet. De discussie ging over de vraag of gemeenten te terughoudend
zijn bij het verstrekken van pgb’s. Dat moet nog blijken. Ik heb er geen
cijfers over, maar ik hoor die signalen ook. Als de gemeente geen pgb
toekent, omdat iemand van de familie de zorg levert, dan is dat een
onvoldoende argument.
Mevrouw Keijzer maakte een opmerking over de grenszorg. Daarover
hebben we al eerder gesproken. Ze zei dat daar niets aan gedaan is, maar
dat is niet het geval. Om ouders die in het buitenland wonen maar
gebruikmaken van Nederlandse jeugdhulp de gelegenheid te geven om
tijdig een alternatief te zoeken in het land of de plaats waar ze wonen, is
een overgangsregeling gemaakt. Die regeling houdt in dat de voor
1 januari 2015 afgegeven verwijzingen en indicaties geldig blijven voor de
periode waarvoor zij zijn verstrekt, maar tot ten hoogste één jaar na
inwerkingtreding van de wet, dus tot uiterlijk 1 januari 2016. Daar is
bewust voor gekozen. Het zou niet te rechtvaardigen zijn als speciaal voor
deze groep een uitzonderingspositie gecreëerd moet worden ten opzichte
van de groep nieuwe gevallen in het buitenland, die geen aanspraak op
Nederlandse jeugdhulp kunnen maken. Er is een voorziening getroffen,
een extra overgangsregeling, waardoor de behandeling kan worden
afgemaakt en waarin voor nieuwe gevallen een aanpassing kan plaatsvinden.
De situatie in Goirle en Utrechtse Heuvelrug hebben we al besproken.
Daar werkt in beginsel het historisch verdeelmodel voor voogdijkinderen
goed. Er heeft compensatie plaatsgevonden en we bekijken of er speciale
knelpunten over blijven.
Dat waren mijn antwoorden.
Mevrouw Bergkamp (D66): Het kan zijn dat ik het gemist heb, maar ik
heb aandacht gevraagd voor 100.000 jongeren, de zogenaamde vergeten
groep. Ik hoop niet dat deze groep nu vergeten wordt. Weet de Staatssecretaris waar ik op doel? Het gaat over de coördinatie door de Staatssecretaris. Vanuit de verschillende loketten en kokers heeft hij gezegd dat er
een doorbraakgroep moet komen voor zwerfjongeren, spookjongeren en
jongeren met een lvb. Die vallen niet alleen tussen wal en schip bij de
gemeenten, maar ook in het rijksbeleid. Ik heb de suggestie gedaan om
als die coördinatie niet vanzelf lukt, er een nationaal rapporteur voor in te
stellen.
Staatssecretaris Van Rijn: De lijn die ik hierbij tot dusver heb gehanteerd
is om op basis van heel concrete knelpunten te bezien waar de regels
doorbroken moeten worden. Dat heeft bijvoorbeeld geleid tot een
discussie over de vraag hoe het gaat in de coördinatie en afstemming
tussen zorg en onderwijs. Hetzelfde geldt voor de coördinatie tussen
zwerfjongeren, dak- en thuislozen en de jeugdhulp. Eigenlijk is de lijn de
vraag hoe we concrete knelpunten kunnen opsporen en verhelpen. Ik
proef uit de vraag van mevrouw Bergkamp de behoefte aan iets overkoepelends. De vraag is of we dingen moeten coördineren of dat we
praktische problemen moeten oplossen. Ik zeg toe dat ik hiernaar kijk en
kom daar bij gelegenheid van de volgende voortgangsrapportage op
terug.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 538, nr. 198

45

De voorzitter: Nee mevrouw Bergkamp, u hebt geen interrupties meer. U
hebt er drie gehad. Het was een vergeten vraag, vandaar dat ik u de
gelegenheid gaf. Volgens mij is de Staatssecretaris aan het einde van de
beantwoording in eerste termijn.
Staatssecretaris Van Rijn: Ik heb nog een ander idee naar aanleiding van
de vraag van mevrouw Bergkamp. We hebben de Transitiecommissie
Sociaal Domein. Die kijkt over de domeinen heen of er voldoende
afstemming en coördinatie is tussen de verschillende departementen. In
die zin is de commissie een soort rapporteur voor de departementen over
het verloop van het proces. Ik kan me voorstellen dat ik de vraag van
mevrouw Bergkamp daar neerleg.
Mevrouw Voortman (GroenLinks): Ik heb gevraagd naar de stand van
zaken van de uitvoering van de motie-Voortman/Ypma en naar het belang
van preventie. Dat dreigt bij gemeenten ondergesneeuwd te raken, omdat
zij vanwege de beperkte budgetten keuzes moeten maken en vaker de
focus leggen op de zwaardere zorg.
Staatssecretaris Van Rijn: Het punt van de motie rondom de verantwoordingsinformatie maakt integraal onderdeel uit van de acties die de VNG
met de zorgaanbieders uitvoert om de administratieve lasten te
reduceren. Dat heeft al geleid tot de Modeloplegger Rechtmatigheid Wmo
en Jeugd, maar zal nog verder moeten plaatsvinden rondom het
vereenvoudigen van de verantwoordingsinformatie. Dit antwoord heb ik
al gegeven naar aanleiding van een vraag van mevrouw Keijzer.
De preventiekant is de kern van de discussie over het zorglandschap.
Iedereen is het ermee eens, ook op visieniveau, dat als we erin slagen om
meer aan de preventiekant te zitten, we aan de achterkant geld besparen
en tot een efficiëntere zorgverlening komen. Die visie ligt er nu. Daarom
ben ik ook uitgebreid ingegaan op de wijze waarop we van visie naar
uitwerking komen en dat we in die uitwerking nog een aantal slagen
moeten maken. Ik ben op werkbezoek geweest in een aantal regio’s, onder
andere in Leiden. Daar is een grote vrijheid gegeven aan de professionals
in de wijkteams om zij lichte of zware ondersteuning te leveren aan de
voorkant van het proces. Er worden grote slagen gemaakt, met veel
resultaat ten aanzien van de kwaliteit van de zorg aan kinderen, meer
vrijheid voor de professionals en meer inzet op de preventieve kant. Die
voorbeelden zijn er wel. Die slag moeten we in het zorglandschap maken.
Mevrouw Voortman (GroenLinks): De Staatssecretaris deelt de inzet op
lichte zorg en de hoop dat er daardoor geen beroep op de zwaardere zorg
zal zijn. Dat was een van de doelen van de Jeugdwet. Ik begrijp dat
gemeenten beperkte budgetten hebben. Daarover voeren we steeds
debatten. Gemeenten kunnen niet én de zwaardere zorg én de preventie
bekostigen, waardoor de preventie vaak het onderspit delft.
Staatssecretaris Van Rijn: Ik heb gezegd dat we dit niet over een periode
van een jaar moeten bekijken. Aanvankelijk zullen we door meer te
investeren in de preventiekant daar meer kosten maken, om op termijn
kosten te besparen in de zware zorg. Het aardige rondom de Jeugdwet is
dat beide verantwoordelijkheden en budgetten bij de gemeenten liggen.
Ze hoeven geen ingewikkelde constructies met andere partijen af te
spreken om de efficiencyslag te maken. Dat kunnen ze zelf doen. Ik heb er
nogal op aangedrongen dat er in dit eerste overgangsjaar veel continuïteit
van zorg en continuïteit van contacten is. Die slag is nog niet erg van de
grond gekomen. We zien wel dat veel gemeenten bezig zijn om te bekijken
in welk tempo en op welke manier ze die slag naar de preventie maken.
Laat er geen misverstand over bestaan dat dit proces zich niet met een
vingerknip in één of anderhalf jaar zal voltrekken, maar in een paar jaar.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 538, nr. 198

46

De voorzitter: Mevrouw Ypma en mevrouw Keijzer hebben beiden nog
een halve interruptie.
Mevrouw Ypma (PvdA): Mijn interruptie is blijven liggen. De Minister
heeft die slim doorgeschoven naar de Staatssecretaris. Het ging over de
rechtspositie van minderjarigen bij voorwaardelijke machtiging. Daarbij is
geen onafhankelijke gedragsdeskundige betrokken en geen rechter, die
een uitspraak doet.
Staatssecretaris Van Rijn: Ik antwoord uit mijn hoofd. Bij een voorwaardelijke machtiging maakt het hulpplan deel uit van die machtiging. De
constructie is dat er geen plaatsing plaatsvindt in een gesloten jeugdinstelling als men aan de voorwaarden van het jeugdhulpplan voldoet.
Vervolgens beoordeelt de jeugdhulpaanbieder, met een gedragsdeskundige, of aan de voorwaarden is voldaan. Als eraan is voldaan, vindt
plaatsing niet plaats. Als er niet aan wordt voldaan, vindt plaatsing in de
gesloten instelling plaats. Deze gang van zaken is van tevoren bekend. Ik
ben een beetje in verwarring over de deze vraag, want de vaststelling van
de rechtspositie vindt aan de voorkant van het proces plaats. Het is een
voorwaardelijke machtiging, onder voorwaarden van uitvoering van het
hulpplan. Dat wordt uiteraard onder andere door een gedragsdeskundige
beoordeeld.
Mevrouw Ypma (PvdA): Andere fracties hebben er ook naar gevraagd.
Het heeft ook te maken met de bedrijfseconomische redenen waarom
sommige kinderen toch in een jeugdzorginstelling worden geplaatst. Wil
de Staatssecretaris dit meenemen in zijn gesprek op 9 oktober met
aanbieders, gemeenten, inspecties et cetera? Wil hij daarbij ook mijn
amendement over het inhuisplaatsen meenemen? Er staat keihard in de
wet dat er eerst gekeken moet worden of een kind in een pleeggezin of
een gezinshuis geplaatst kan worden, alvorens over te gaan tot het
plaatsen in een instelling. Dit amendement heb ik niet voor niets
ingediend. Ik wil graag dat het wordt uitgevoerd en gemonitord door deze
Staatssecretaris.
Staatssecretaris Van Rijn: Het is een beetje een ander thema, maar het
kan geen kwaad om het in het gesprek op 9 oktober mee te nemen.
Mevrouw Keijzer (CDA): Ik heb geen interruptie. Ik heb vragen gesteld
over Zoetermeer, over stut en steun, dat de overweging niet mag zijn dat
iets in de media komt en of gemeenten wel voldoende kennis hebben van
de doelgroep. Het kan zijn dat ik een uitgebreid antwoord gemist heb, dan
mijn excuses daarvoor. Zo niet, dan wil ik het alsnog graag weten.
Staatssecretaris Van Rijn: Ik ben al even op Zoetermeer ingegaan, maar
wil dat graag iets uitgebreider doen. Het is niet mijn indruk dat er een
gebrek aan kennis was bij de gemeente, als ik de periode bekijk waarin
discussie is geweest over de hulpverlening. Ik heb niet voor niets gezegd
dat we hier onderzoek naar willen doen, omdat ik op dit punt de onderste
steen boven wil hebben. Ik ben het met mevrouw Keijzer eens dat de
afweging niet moet zijn of iets in de media komt, maar dat er gewoon
goede hulp wordt gegeven aan de betreffende persoon. Ik ben nog niet
zover dat ik aan de hand van deze of andere calamiteiten op voorhand zeg
dat er, als sprake is van lvb-problematiek, in alle gevallen gedurende heel
het leven stut en steun moet zijn. Dat kan voorkomen, maar geen enkel
mens is hetzelfde. Er moet specifiek worden bezien wat passende zorg en
ondersteuning is. Eigenlijk is het simpel. Daar waar sprake is van eigen
kracht, moet je daarvan gebruikmaken. Daar waar geen sprake is van
eigen kracht, zal er passende ondersteuning moeten plaatsvinden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 538, nr. 198

47

Mevrouw Keijzer (CDA): Nu heb ik wel een interruptie. In deze situatie
was het toch duidelijk dat het uitgaan van eigen kracht geleid heeft tot dit
debacle. Dan weet je toch zeker dat het misgaat, als je uitgaat van de
eigen kracht. Dat is juist niet de manier waarop het moet.
Staatssecretaris Van Rijn: Daarom ik zei dat als er geen eigen kracht is, er
passende hulp moet worden geboden. Ik heb ook gezegd dat ik deze
casus goed wil onderzoeken. Daarom heb ik de samenwerkende
inspecties een onderzoeksopdracht gegeven, iets wat de gemeente
overigens ook heeft gedaan.
De voorzitter: Daarmee zijn we aan het einde van de eerste termijn van
de beantwoording van de Staatssecretaris. Ik zie dat er behoefte is aan
een tweede termijn. Ik hanteer een spreektijd van anderhalve minuut per
fractie voor de tweede termijn.
Mevrouw Kooiman (SP): Voorzitter. Gisteravond was het idee van de
PvdA dat de ouderbijdrage in de jeugdzorg afgeschaft moest worden in de
media. Vandaag blijkt dat de PvdA dit neerlegt bij de Staatssecretaris. De
Staatssecretaris zegt dat hij dit in overleg met gemeenten gaat doen. Mij
wordt niet duidelijk wat de Staatssecretaris wil. Wel weet ik dat geld nooit
een belemmering moet zijn om goede zorg voor kinderen te regelen. Ik
vraag hem die belemmering weg te nemen. Is de Staatssecretaris bereid
om die belemmering, het geld, de middelen, in ieder geval te zoeken op
zijn eigen begroting, en dus niet te beleggen bij gemeenten? Dat is
namelijk wat ik in zijn betoog hoor. Graag een helder antwoord.
Ik heb al een VAO aangekondigd. Dat vraag ik hierbij keurig in tweede
termijn aan.
Ik heb begrepen dat de Staatssecretaris in de loop van 2016 gaat kijken
naar het verdeelmodel, omdat veel gemeenten negatiever uitkomen. Dat
neemt niet weg dat gemeenten nu alle reserves inzetten en dat die voor
volgend jaar op zijn. Sommige gemeenten krijgen met een korting van
20% te maken. Dat is heel erg fors. Kan de Staatssecretaris dit nog eens
goed bekijken?
Tot slot kom ik terug op Zoetermeer. Ik begrijp dat de gezamenlijke
inspecties de casus gaan onderzoeken, maar de directeur van de William
Schrikker Groep heeft niet voor niets gezegd dat dit niet alleen in
Zoetermeer gebeurt. Hij komt dit in meer gemeenten tegen. Is de
Staatssecretaris bereid om het onderzoek breder te trekken dan de
gemeente Zoetermeer?
Mevrouw Bergkamp (D66): Voorzitter. Ik dank de Staatssecretaris voor
zijn beantwoording. Ik heb nog een aantal vragen aan hem. Hij heeft
aangegeven dat de inspectie gericht gaat kijken naar privacy. Dat is heel
goed. Ik ben benieuwd wanneer wij de resultaten van dit onderzoek
kunnen verwachten.
Verder vond ik het antwoord van de Staatssecretaris over de 100.000
jongeren in de vergeten groep onbevredigend. Deze jongeren vallen
tussen wal en schip bij verschillende departementen, bij VWS, OCW en
SZW. De Staatssecretaris heeft eerder toegezegd dat er een doorbraakgroep moet komen, die regels beslecht waar jongeren last van hebben. Ze
kunnen geen opleiding volgen, omdat ze schulden hebben. Ze kunnen
geen uitkering krijgen, omdat ze geen woonplaats hebben. Het hangt
allemaal met elkaar samen. De Staatssecretaris zei eerder dat hij de regie
en de coördinatie op zich zou nemen. Daar was ik heel blij mee, dus ik
hoop dat hij iets verder gaat dan het alleen opschrijven in de voortgangsrapportage en dat hij dit probleem oppakt.
Een andere vraag die ik nog heb gaat over de jeugd-ggz, de jeugdzorg en
de wachtlijsten. Ik ben bang voor die wachtlijsten, maar blij dat de
Staatssecretaris dit punt opneemt in de voortgangsrapportage. Ik krijg

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 538, nr. 198

48

echt signalen, bijvoorbeeld over de Mutsaersstichting in Venlo, dat het
maanden duurt voordat men daar geholpen kan worden. Nu weet ik er het
fijne niet van, maar het lijkt me goed als de Staatssecretaris hier gericht
antwoord op geeft.
Ik ben blij met de toezegging van de Staatssecretaris over het overzicht
van verantwoordelijkheden van Rijk en gemeente bij calamiteiten.
Ik sluit me aan bij de opmerkingen over de ouderbijdrage van mijn collega
van de SP.
Mevrouw Agema (PVV): Voorzitter. Ik hoorde de Staatssecretaris zeggen
dat daar waar geen sprake is van eigen kracht, passende hulp moet
worden geboden. Ik denk dat ik dat op een tegeltje ga drukken. We weten
allemaal dat dit in ieder geval voor de casus Zoetermeer bij herhaling en
herhaling en herhaling en herhaling niet het geval is geweest. We weten
ook van de William Schrikker Groep dat de casus in Zoetermeer niet op
zichzelf staat. Het is wachten op heel veel ongelukken, waarbij dit tegeltje
dus niet opgaat.
Het tweede dat ik de Staatssecretaris heb horen zeggen is dat zorgmijding
voor hem een criterium is om de eigen bijdrage af te schaffen. Maar dan
ken ik zorgbreed nog wel wat eigen bijdragen die tot zorgmijding leiden.
Ja toch? Allemaal eigenlijk wel: voor de scootmobiel, de huishoudelijke
hulp, de verpleging en verzorging, het eigen risico in de curatieve zorg.
Als zorgmijding een criterium is om de bijdrage af te schaffen, ben ik
benieuwd of de Staatssecretaris de rest ook gaat afschaffen en hoe hij dat
gaat dekken.
Dat wil ik als laatste punt ook tegen mevrouw Ypma zeggen. Het is een
enorme eer om volksvertegenwoordiger te zijn, maar het is een
erekwestie dat je met een dekking komt als je een wijzigingsvoorstel hebt.
Wij kunnen simpelweg ons werk niet doen als we geen dekking hebben. Ik
heb altijd een dekking, of het nu gaat om het sluiten van verzorgingshuizen of het halveren van de huishoudelijke zorg. Ik heb echter geen
dekking voor het afschaffen van de eigen bijdrage. Die heb ik niet, maar ik
krijg wel een sneer van mevrouw Ypma: u bent voor een hogere eigen
bijdrage of wat dan ook. Ik heb het nagezocht. De huidige situatie is exact
ons standpunt. Ik heb geen dekking om de bijdrage af te schaffen, net als
mevrouw Ypma. Ze kan hier de erekwestie overboord zetten en zeggen
dat de Staatssecretaris het gaat oplossen, maar ik wil haar meegeven dat
dit niet de manier is om politiek te bedrijven. Ze mag het doen, maar ze
zal in ieder geval door ons niet meer serieus genomen worden.
De heer Van der Staaij (SGP): Voorzitter. Ik merk dat de voorbereidende
beschietingen voor de begrotingsbehandeling al begonnen zijn. Bij
beschietingen heb je altijd dekking nodig. Dat geef ik mevrouw Agema
toe.
Verder zie ik uit naar de volgende voortgangsrapportage. Dat is een zeer
inhoudsvolle voortgangsrapportage, als ik alle toezeggingen van vandaag
op me laat inwerken. Het is goed dat punten op die manier voortgang
krijgen. Het zijn allemaal zelfstandige punten die een heel overleg kunnen
vullen. We komen op de ouderbijdrage terug. Er wordt gekeken naar de
knelpunten van een aantal gemeenten voor 2016, ook in het kader van de
voogdijkinderen. De Staatssecretaris is bereid te rapporteren over het
gesprek met de VNG over de Eigen Kracht Centrale en de familieplannen.
Deze tweede termijn is erg geïnspireerd door mevrouw Agema met haar
tegeltjeswijsheid. Rond Zoetermeer en eigen kracht vind ik «eigen kracht
is niet «zoek het zelf maar uit», maar is «blijven geloven in de kracht van
eigen netwerken»« een mooie. Dat is een belangrijke waarheid die verder
uit de verf moet komen in het vervolg van dit belangrijke overgangstraject.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 538, nr. 198

49

Mevrouw Van der Burg (VVD): Voorzitter. Ik sluit me aan bij de laatste
woorden van de heer Van der Staaij. Het is heel belangrijk om het op die
manier te bekijken. Dat is precies de juiste invulling.
Ik dank beide bewindspersonen voor hun toezeggingen. Ik ben content en
ga ervan uit dat de informatie over de waarheidsvinding voor de
begrotingsbehandeling naar de Kamer komt. Ik heb groot vertrouwen in
de bewindspersoon van Veiligheid en Justitie op dit punt uitgesproken,
want het is een ontzettend belangrijk punt voor ouders en kinderen.
Jeugdbescherming is heel ingrijpend. Elk mens maakt fouten, maar dit
soort dingen mogen niet op deze schaal voorkomen. Het moet nu maar
eens afgelopen zijn. Ik kan daar niet duidelijker over zijn.
Ik heb nog een vraag over de situatie die in het nieuws was: de gesloten
plaatsingen zonder rechterlijke machtiging. De Staatssecretaris zegt dat
daarover een verschil van mening bestaat. Ik denk dat over zoiets
belangrijks geen verschil van mening kan zijn. Ik volg de inspectie in dit
geval. De inspectie komt niet lichtvaardig tot zo’n oordeel. Het is buitengewoon ernstig en dat wil ik hier uitspreken, zeker als wordt erkend dat
het te maken heeft met het vullen van de leegstand. Dat kan niet waar zijn.
Dat is niet in het belang van het kind. Ik wil dat de Staatssecretaris dit punt
heel serieus bekijkt. Hij komt erop terug. Ik zal zijn reactie zeer serieus
bekijken, want dit kan niet waar zijn.
Mevrouw Ypma (PvdA): Voorzitter. Ik dank de Staatssecretaris voor al zijn
duidelijke antwoorden. De PvdA zal de veranderingen in de jeugdzorg
strak in de gaten houden, want de wet moet in de praktijk goed worden
uitgevoerd. Ik doel op het inhuisplaatsen en het familiegroepsplan.
Daarover hebben we toezeggingen gekregen van de Staatssecretaris, die
voor nu voldoen.
Kwetsbare gezinnen en jongeren moeten tijdig en goed worden geholpen
door een wijkteam met voldoende expertise. Mijn suggestie was om een
onafhankelijk kwaliteitsteam, een soort visitatiecommissie, op te richten,
dat op verzoek vanuit het belang van cliënten anonieme cases kan
toetsen, om te bezien of het wijkteam goed is ingericht en of de juiste
afwegingen gemaakt en de juiste beslissingen genomen zijn. Op die
suggestie heb ik nog geen reactie gekregen.
Onnodige bureaucratie en verantwoording mag zoveel mogelijk geschrapt
worden. Ik sluit aan bij de opmerkingen van mijn collega’s.
We hebben wel voldoende gesproken over drempels zoals de ouderbijdrage in de jeugdzorg.
Mevrouw Kooiman (SP): Omdat mevrouw Ypma het neerlegt bij de
Staatssecretaris en hij de middelen zoekt bij de gemeenten, wil ik een
duidelijke uitspraak van de PvdA. Moet de Staatssecretaris de middelen
om de ouderbijdrage af te schaffen zoeken in de begroting van VWS of
moet die dekking gezocht worden bij de gemeenten?
Mevrouw Ypma (PvdA): Ik heb van de Staatssecretaris begrepen dat het
onderzoek aanleiding geeft om de regeling te bezien. Ik herhaal wat hij
steeds heeft gezegd. Hij wil dit eerst bespreken met de gemeenten, omdat
dit nu eenmaal gaat over middelen die bij de gemeenten zitten.
Vervolgens komt hij voor de begrotingsbehandeling met een adequate
dekking. Ik wacht dat voorstel af. Hij komt met één voorstel, niet met
scenario’s. Op dat moment zal de PvdA bekijken of zij de dekking akkoord
vindt.
Mevrouw Kooiman (SP): Ik heb gehoord wat de Staatssecretaris heeft
gezegd, maar ik vraag het nu aan de PvdA-fractie. Vindt de fractie dat de
dekking gezocht moet worden op de VWS-begroting of vindt ze dat deze
enorme bezuiniging wel terecht kan komen bij de gemeenten? Ik wil een
ja of een nee.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 538, nr. 198

50

Mevrouw Ypma (PvdA): Wij hebben gisteren het onderzoek gekregen. Ik
snap dat het bij de politiek hoort om over elkaar heen te vallen, maar het
tijdpad maakt dat wij die dekking oprecht nog niet gevonden hebben. Wij
wachten het voorstel van de Staatssecretaris daarover af. Wij laten de
keuze daarin aan de Staatssecretaris. Hij komt met een voorstel.
Vervolgens maken wij de afweging van wat wij ervan vinden.
De voorzitter: Op het gevaar af dat we heel het debat overdoen, sta ik
één interruptie toe in deze tweede termijn, maar wel kort en bondig graag.
Mevrouw Voortman (GroenLinks): Mevrouw Ypma zegt dat haar fractie
de afweging later maakt, maar dat is natuurlijk niet waar. Die afweging
heeft de Kamermeerderheid al gemaakt. Mevrouw Ypma heeft letterlijk
gezegd: de eigen bijdrage moet en zal van tafel. Als de Staatssecretaris
terugkomt en voorstelt dat de bijdrage van tafel kan als de gemeenten die
bezuiniging dragen, vindt de PvdA dat dan een goede oplossing?
Mevrouw Ypma (PvdA): Nee, dat vindt de PvdA geen goede oplossing.
Wellicht bied ik daarmee wat duidelijkheid. De ouderbijdrage moet
inderdaad van tafel, maar dat betekent niet dat dat volledig op het bordje
van de gemeente gelegd kan worden.
Mevrouw Voortman (GroenLinks): Helder.
Voorzitter. Ik heb gevraagd naar de positie van kinderen die tussen
gemeenten in dreigen te vallen. Ik heb het dan over kinderen van
gescheiden ouders. De Staatssecretaris geeft aan dat dit wordt opgelost
via het woonplaatsbeginsel. Hoe zit dat dan als kinderen een deel van de
week bij de ene en een deel van de week bij de andere ouder wonen? Het
zal toch niet zo zijn dat ze dan het ene deel van de week geen zorg krijgen
en het andere deel wel. Ook komt het voor dat kinderen verhuizen.
Moeten ze dan een nieuwe indicatie krijgen?
Ten aanzien van de budgetplafonds in de jeugdzorg geeft de Staatssecretaris aan dat mensen terechtkunnen bij andere zorgaanbieders. Dan komt
de keuzevrijheid onder druk te staan. Hoe gaat het kabinet hiermee om?
Ik denk dat ik bij het VAO terugkom op het pgb in de Jeugdwet, want het
debat was duidelijk. Wie bepaalt wat passend is? Dat bepaalt de cliënt. Ik
heb nu het idee dat hierover toch weer onduidelijkheid ontstaat.
Ik heb voorgesteld om een actieplan te maken voor het beroepsgeheim.
Over de eigen bijdrage had ik willen vragen of de Staatssecretaris de
bezuiniging, het budget, bij de gemeenten wil halen. Ik begrijp nu dat er
een Kamermeerderheid is die zegt dat het in ieder geval niet bij de
gemeenten gehaald kan worden. Op die vraag hoef ik dus geen antwoord
meer van de Staatssecretaris.
Mevrouw Keijzer (CDA): Voorzitter. De Staatssecretaris begon zijn eerste
termijn met het verhaal dat hij altijd houdt, namelijk dat het eigenlijk heel
erg goed gaat en dat zorgcontinuïteit gerealiseerd is. Toch horen wij heel
veel verhalen waarin zaken misgingen. De heer Sitalsing spreekt over 100
tikkende tijdbommen die van instelling naar instelling gaan. Zorgboerderijen vallen om omdat gemeenten veel te lage tarieven vaststellen of
doordat zij in onderaannemerschap van de hoofdaannemer veel te lage
tarieven krijgen. Ouders vertellen dat zij niet de zorg kunnen krijgen die
voor hun kind noodzakelijk is. Jeugd-ggz is onvoldoende geborgd in
wijkteams. Elke keer als we hierover spreken hebben we een Staatssecretaris die, als er al een probleem is, daar met iedereen over wil praten. Ik
wil zo graag dat hij meer actie onderneemt, want met alleen praten los je
deze problemen niet op.
Volgens mij is het de Staatssecretaris niet helemaal duidelijk wat er speelt
in Goirle. Het gaat over kinderen die met hun moeders meekomen naar de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 538, nr. 198

51

kinderopvang en daar additionele jeugdzorg moeten krijgen. Dat zit niet in
het objectief verdeelmodel. Daar moet een oplossing voor komen.
De commissie heeft mij vanavond geen woord horen zeggen over de
eigen bijdrage in de jeugdzorg. Waarom niet? In december 2014 heeft het
CDA de door de SP ingediende motie gesteund met de strekking dat de
eigen bijdrage niet ingevoerd moet worden omdat die niet werkt en niet
helpt. Er is het een en ander over gezegd, er is een VAO aangevraagd. Het
CDA weet al van één motie die ingediend zal worden. Dat zal dezelfde
motie uit december 2014 zijn. Mijn collega’s en met name mevrouw Ypma
zal het volgende aanspreken: in gelul kun je niet wonen en het betaalt
zeker de rekening niet.
Staatssecretaris Van Rijn: Voorzitter. Mevrouw Kooiman maakt een aantal
opmerkingen over de ouderbijdrage en de positie van gemeenten. Als ik
met een nader voorstel kom en dat kost geld, dan moeten we bij de
begrotingsbehandeling bezien of dat voorstel van een adequate dekking
kan worden voorzien. Het is het geld van de gemeenten, dus ik wil het in
overleg met de gemeenten doen. Ik constateer dat er nu al gemeenten zijn
die, om wat voor reden dan ook, de bijdrage niet innen. Dat is voor mij
reden te meer om met ze te praten. De commissie kan erop rekenen dat
als ik een voorstel doe dat geld kost, dit van een adequate dekking is
voorzien. Of dat lukt, zal bij de begrotingsbehandeling blijken.
De voorzitter: Voor de zorgvuldigheid: we hebben het over de begrotingsbehandeling VWS. Die vindt plaats in de week van 3 november. Het
WGO onderdeel Jeugd vindt plaats op 16 november. Kan de Staatssecretaris aangeven welke behandeling hij bedoelt?
Staatssecretaris Van Rijn: Ik bedoel de brede begrotingsbehandeling.
De voorzitter: Dan is de informatie dus voor 3 november bij de Kamer.
Staatssecretaris Van Rijn: Mevrouw Kooiman maakte een opmerking
over het verdeelmodel. De overgang van historisch model naar objectief
model levert voordeel- en nadeelgemeenten op, omdat we een andere
verdeelmethodiek kiezen. Dat leidt ertoe dat er gemeenten zijn die minder
geld krijgen dan in het historisch model. Dat klopt. Wat we ook verzinnen,
dat zal inderdaad gebeuren. Tegelijkertijd hebben we een aantal
vangnetten gemaakt, zowel specifiek voor de jeugd, als generiek voor de
stapeling van de verschillende verdeelmodellen. Die leiden ertoe dat als er
een aanpassingsproces plaatsvindt, dit geleidelijk plaatsvindt over een
aantal jaren. Daarmee bagatelliseer ik de problemen niet. Er zullen
gemeenten zijn die meer geld krijgen en gemeenten die minder krijgen,
maar we hebben de vangnetten niet voor niets.
Er is gevraagd of er adequate hulp wordt geboden, op basis van de
signalen naar aanleiding van de casus in Zoetermeer van de William
Schrikker Groep. Wij doen onderzoek naar de toegang tot de jeugdzorg.
Dat heeft de inspectie aangekondigd. Dat lijkt mij het goede moment om
te bekijken of er voldoende geluisterd wordt en voldoende adequate
beoordeling plaatsvindt van de passende hulp die nodig is. We moeten
ervoor oppassen dat opvattingen in zijn algemeenheid van toepassing
worden verklaard. Geen enkel geval is hetzelfde. Ik zie per gemeente
verschillen in de manier waarop ze met de toegang omgaan. Soms is er
sprake van veel samenwerking met bestaande zorgaanbieders en soms is
de toegang opnieuw ingericht. Laten we een gewogen oordeel maken
over de kwaliteit van de toegang, zodat ook een goed oordeel mogelijk is
over de vraag of gemeenten in staat zijn om passende ondersteuning te
bieden.
Mevrouw Bergkamp noemde het privacy-onderzoek. Er is een actieplan,
want zowel de VNG als de zorgaanbieders hebben aan de Kamer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 538, nr. 198

52

geschreven dat ze dit onderwerp adequaat oppakken. Met V en J zijn er
allerlei opleidingen voor ambtenaren op dit vlak opgezet. Ik geloof niet dat
mevrouw Bergkamp pleitte voor een apart privacy-onderzoek.
Mevrouw Bergkamp (D66): De Staatssecretaris zei dat de inspectie
specifiek naar privacy zou kijken. Wanneer is dat onderzoek gereed?
Staatssecretaris Van Rijn: Dat durf ik niet te zeggen. Dat moet ik navragen
bij de inspectie. Ik zal het mevrouw Bergkamp op de een of andere manier
laten weten.
Om de een of andere reden – dat zal aan mij liggen – kan ik niet terughalen op welke wijze we over de doorbraakgroep hebben gesproken. Ik
vraag de commissie de gelegenheid om dat te bekijken. Ik heb de
suggestie gedaan om te schakelen met de Transitiecommissie Sociaal
Domein, die over heel het domein kijkt. Ik haal terug wat we destijds over
dit onderwerp met elkaar hebben gewisseld.
We hebben het gehad over de wachtlijstinformatie.
Tegen mevrouw Agema zeg ik dat we kunnen constateren dat de
versnippering van de hulpverlening in de oude situatie in ieder geval niet
heeft bevorderd dat we adequaat konden ingrijpen als er iets aan de hand
was. Heel veel gevallen die we nu tegenkomen zijn meer de resultante van
het oude dan van het nieuwe systeem. Dat neemt niet weg dat calamiteiten zoals die er waren, zich helaas, helaas ook in de toekomst zullen
voordoen. We hopen wel dat we nu meer kans hebben om er eerder bij te
zijn, omdat de informatievoorziening eerder gebundeld is. Mevrouw
Agema maakte ook een aantal opmerkingen over de eigen bijdrage. Ik wil
benadrukken dat er verschil is tussen de ouderbijdrage en de eigen
bijdrage. De ouderbijdrage wordt gevraagd omdat ouders geld besparen.
De eigen bijdrage heeft een ander motief. Dat moeten we blijven afwegen.
De heer Van der Staaij gaf aan dat bij beschietingen dekking nodig is. Als
er geschoten wordt, heb je iemand nodig die schiet, je hebt iemand nodig
die dekking zoekt en je hebt iemand die zijn doel bereikt. Ik probeer mij te
vereenzelvigen met die laatste persoon.
Mevrouw Van der Burg sprak een groot vertrouwen uit in mijn collega
over de informatievoorziening. Ik meende dat hij gezegd heeft dat hij een
poging zou wagen om de informatie voor de wetsbehandeling toe te
sturen.
De voorzitter: Zo is het ook geformuleerd in de toezegging: zo mogelijk.
Staatssecretaris Van Rijn: Ik neem het signaal van de inspectie over de
machtigingen zeer serieus. Ik ben bereid om naar de argumenten van de
sector te luisteren. Er kunnen redenen zijn, maar ik herhaal dat het nooit
hetzelfde regime kan zijn. Als de plaatsing in hetzelfde gebouw is, moet
heel duidelijk zijn dat het nooit hetzelfde regime kan worden. Bedrijfseconomische redenen kunnen nooit de aanleiding zijn om tot onterechte
plaatsing over te gaan.
Ik neem de vraag van mevrouw Ypma over de kwaliteit van de wijkteams
graag mee in het onderzoek van de inspectie naar de kwaliteit van de
toegang. Daarbij komt dit punt nadrukkelijk aan de orde.
Mevrouw Voortman vroeg naar de toegang bij kinderen van gescheiden
ouders die in verschillende gemeenten wonen. Bepalend is waar het kind
ingeschreven staat. Het kan onduidelijk zijn, bijvoorbeeld omdat het niet
meer te achterhalen is. Dat komt soms voor. Daarom bekijken we met de
gemeente Goirle of er specifieke knelpunten zijn die leiden tot een
verkeerde toerekening van het budget en of dat aanleiding is om het her
te verdelen. De algemene regel is dat bepalend is waar het kind bij de
gemeente staat ingeschreven.
Mevrouw Voortman noemde het punt van de keuzevrijheid. In de wet is
geregeld dat er passende hulp plaatsvindt en niet dat dit wordt geleverd

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 538, nr. 198

53

door aanbieder A, B of C. Het kan dus voorkomen dat er een afspraak is
gemaakt met aanbieder A, die geen plek meer heeft. Dan wordt zorg
gegeven door aanbieder B, waarbij het criterium van de wet is dat het
hulp moet zijn die past bij de hulpvraag. Ik denk niet dat dit de keuzevrijheid aantast, maar dat er sprake is van adequate hulpverlening zoals
we die wettelijk hebben geborgd.
We hebben gesproken over de pgb’s. Het is een beetje een tweesnijdend
zwaard. Enerzijds is de cliënt vrij om te kiezen tussen zorg in natura en
een pgb. Anderzijds beoordeelt de gemeente of een pgb tot verantwoorde
zorg leidt. We moeten goed in de gaten houden hoe het met de ontwikkeling van die pgb’s gaat en of er sprake is van onterechte terughoudendheid. Wij zullen dit aan de hand van de cijfers aan het einde van het
jaar samen kunnen beoordelen.
Voor de privacy zijn er afspraken met de VNG, de aanbieders en het
Minister van V en J, om ervoor te zorgen dat we een aantal acties rond
privacy doorvoeren.
Wat ik citeerde als de stand van zaken was niet mijn citaat. Dat was een
citaat van de Transitiecommissie Sociaal Domein. Die heeft het brede
domein bekeken, en aangegeven hoe het staat met de zorgcontinuïteit en
de kwaliteit van zorg. Het is goed dat dit is geconstateerd. Ik ben er blij
mee en ik ben de eerste die gezegd heeft dat we nog een groot aantal
aandachtspunten hebben, waar we op moeten letten. Dat blijft ook zo.
Wat ook blijft, is dat de verandering in de jeugdzorg en de jeugdhulp,
waardoor we misschien meer aan de preventieve kant en minder aan de
zware zorg doen, leidt tot veranderingen in het zorglandschap. Die
veranderingen hebben ook gevolgen voor de instellingen. Er vinden
capaciteitsaanpassingen plaats. Sommige instellingen zullen dat niet leuk
vinden. Daarom is het zo belangrijk dat gemeenten en zorgaanbieders
gezamenlijk tot een geregisseerde aanpak komen bij het vormgeven van
de verandering van het zorglandschap. Vooropstaat dat er passende hulp
wordt geboden aan kinderen en hun ouders. Volgend is hoe we dat ten
aanzien van het zorgaanbod organiseren. De jeugd-ggz is nu meer
betrokken bij de wijkteams dan een aantal maanden geleden. Toen was er
nog grote aarzeling bij de jeugd-ggz om daarbij aansluiting te zoeken. Ik
zie daarin een kentering.
Over de gemeente Goirle denk ik dat we elkaar goed verstonden. Er
kunnen specifieke knelpunten zijn daar waar het woonplaatsbeginsel niet
klopt, als een kind met de moeder meekomt en onduidelijk is welke
gemeente verantwoordelijk is voor het kind. Daarom bespreken we die
situaties en kunnen die leiden tot een aanpassing van het verdeelmodel.
Een gemeente heeft dan immers te veel geld gekregen, omdat de zorg
door een andere gemeente wordt gegeven.
Mevrouw Keijzer (CDA): Ik heb nog een korte vraag. Als ik de Staatssecretaris hoor zeggen dat er door de veranderingen aanpassingen moeten
komen bij zorginstellingen, ben ik dat met hem eens. Is hij het ook met mij
eens dat het doen van een Europese aanbesteding voor jeugdhulp het
doel van de wet volstrekt voorbij schiet, namelijk zorg dicht bij mensen en
aansluiten bij wat in bepaalde kringen gebruikelijk is? Eerder heb ik een
motie ingediend om onderzoek te doen naar wat de wet voorschrijft, dat
de tarieven die vastgesteld worden aansluiten bij de kwaliteit die je wilt.
Toen heeft hij gezegd dat dat nog niet aan de orde was. Krijgt hij
inmiddels niet het gevoel dat het misschien toch niet zo’n slecht idee van
mij was?
Staatssecretaris Van Rijn: De commissie heeft het rapport van de TAJ
kunnen lezen, waarin de aanbestedingen zijn meegenomen. Daaruit kwam
de aanbeveling dat bestuurlijke aanbestedingen in veel gevallen grote
voordelen opleveren ten opzichte van een bureaucratisch geautomatiseerde Europees-achtige aanbesteding. Die aanbeveling is nogal hard

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 538, nr. 198

54

geformuleerd, maar ik zie dat die in veel gevallen navolging vindt bij de
gemeenten. Er heeft onderzoek plaatsgevonden naar de tarieven. Dat is
ook een onderzoek van de TAJ. In dat rapport kan mevrouw Keijzer lezen
dat het met de tariefstelling as such in de overgangsjaren nogal meeviel.
Dit is overigens mijn kwalificatie. We moeten goed bekijken hoe het met
de zorginkoop voor 2016 zal gaan. Ik constateer in ieder geval dat die in
2015 op een beheerste wijze heeft plaatsgehad, maar dat is geen reden
om niet de vinger aan de pols te houden voor 2016.
De voorzitter: Hiermee zijn we aan het einde gekomen van de tweede
termijn van het kabinet. Ik heb de volgende toezeggingen van de
Staatssecretaris van VWS genoteerd:
– de Kamer ontvangt voor 16 november de eerstvolgende voortgangsrapportage, waarin wordt bericht over de transformatie, de mogelijke
wachtlijsten jeugd-ggz, de accountantsverklaringen, de uitwerking van de
verantwoordelijkheden bij calamiteiten, Eigen Kracht Centraal, de stand
van zaken in het onderzoek naar dwang en drang bij 18-plussers en de
vergeten jeugdzorggroepen, waarbij de toezegging over de ouderbijdrage
apart, dus voor de begrotingsbehandeling van 3 november naar de Kamer
komt.
Staatssecretaris Van Rijn: Het is een beetje in mijn eigen nadeel, maar
ten aanzien van de calamiteiten en de toezichtsverantwoordelijkheid heb
ik beloofd een aparte brief te sturen.
De voorzitter: Dat wordt een aparte brief.
Mevrouw Ypma (PvdA): U sprak over Eigen Kracht Centraal, maar
daarmee wordt bedoeld de Eigen Kracht-conferenties. Ik heb collega Van
der Staaij «Eigen Kracht-conferenties» horen zeggen.
De voorzitter: Waarvan akte.
– In de voortgangsrapportage die de Kamer in het voorjaar ontvangt,
wordt onder meer bericht over de onderwijsconsulent.
Er is een VAO aangevraagd door mevrouw Kooiman. We zullen dit
doorgeleiden naar de Griffie plenair. De eerste spreker is mevrouw
Kooiman.
Mevrouw Bergkamp (D66): Misschien hebt u het al gezegd en dan heb ik
gemist, maar er zou in de voortgangsrapportage ook aandacht worden
besteed aan de jeugd-ggz, de wachtlijsten en ...
De voorzitter: Dat heb ik genoemd: de mogelijke wachtlijsten jeugd-ggz.
Hiermee komt een eind aan dit algemeen overleg over de decentralisatie
van de jeugdhulp. Ik dank de Staatssecretaris en de ambtelijke organisatie
voor hun inbreng en bijdrage aan dit debat. Ik dank de Kamerleden voor
hun inbreng en het publiek op de tribune en zij die het debat op een
andere manier hebben gevolgd voor hun belangstelling.
Sluiting 21.10 uur.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 538, nr. 198

55