Kind naar Gezonder Gewicht

Procesevaluatie
centrale zorgverlener

Inleiding
Deze rapportage beschrijft de resultaten van de tweede
procesevaluatie van de aanpak Kind naar Gezonder
Gewicht. De procesevaluatie is gericht op de invulling
van de rol van de centrale zorgverlener en de ervaringen
hiermee vanuit verschillende beroepsgroepen. Het RIVM
heeft dit onderzoek uitgevoerd in 2022 in opdracht van het
ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS).
Voor het onderzoek is gebruikgemaakt van een online
vragenlijst onder projectleiders en groepsinterviews met
centrale zorgverleners, projectleiders, netwerkprofessionals
en Kind naar Gezonder Gewicht experts. In het kader van
dit onderzoek werkt het RIVM samen met het landelijk
programma Kind naar Gezonder Gewicht, onderdeel van
JOGG, Gezonde Jeugd, Gezonde Toekomst en met Care for
Obesity, Vrije Universiteit Amsterdam.

Achtergrond
In Nederland heeft bijna 1 op de 6 kinderen overgewicht
of obesitas. In de laatste jaren is er een toenemend aantal
gemeenten aan de slag gegaan met de implementatie en
uitvoering van de aanpak Kind naar Gezonder Gewicht. De
aanpak Kind naar Gezonder Gewicht streeft naar het bieden
van passende ondersteuning en zorg aan kinderen met
overgewicht of obesitas en hun gezin en is beschreven in het
‘Landelijk model ketenaanpak voor kinderen met overgewicht
en obesitas’ (Sijben, 2018; Halberstadt, 2022). De aanpak
kenmerkt zich door een brede blik en de samenwerking
tussen het zorg- en sociaal domein. De aanpak richt zich
niet alleen op de verbetering van de fysieke gezondheid en
leefstijl van het kind, maar ook op verbetering van de mentale
gezondheid en daarmee de kwaliteit van leven.
De centrale zorgverlener heeft een cruciale rol in de uitvoering
van de aanpak Kind naar Gezonder Gewicht. De centrale
zorgverlener is de spin in het web, de coördinator van het
begeleidingstraject, de vertrouwenspersoon van het kind
en gezin, en het aanspreekpunt voor de andere betrokken
professionals. De rol van centrale zorgverlener kan door
verschillende professionals ingevuld worden, afhankelijk van
de lokale situatie en rekening houdend met de problematiek
en de wensen van kind en gezin. Uit de eerste procesevaluatie
naar de lokale implementatie van de aanpak Kind naar
Gezonder Gewicht (van Vooren, 2021) bleek dat (extra) tijd om
zich de rol eigen te maken en ruimte voor scholing van belang
is voor centrale zorgverleners. Vooral omdat het domeinoverstijgend werken binnen de aanpak Kind naar Gezonder
Gewicht een andere manier van werken kan betekenen.
Deze bevinding is in lijn met resultaten van onderzoek onder
zorgverleners die werken binnen de zorg voor kinderen met
Procesevaluatie centrale zorgverlener 

overgewicht en obesitas in Den Bosch en Amsterdam (de
Laat, 2019; van den Eynde, 2022). De focus van deze tweede
procesevaluatie van Kind naar Gezonder Gewicht ligt op de
invulling van de rol van de centrale zorgverlener. Het doel is
beter inzicht te krijgen in wat er eventueel nodig is, en wat
bevorderende en belemmerende factoren zijn voor een goede
invulling van deze rol. Om dit volledig in kaart te brengen
hebben we ook geprobeerd de ervaringen van kinderen en
ouders met de aanpak Kind naar Gezonder Gewicht mee
te nemen in deze procesevaluatie. Dit is echter niet gelukt
binnen de wervingskaders en selectiecriteria van deze
procesevaluatie (zie bijlage 1, p. 2). We rapporteren hier daarom
alleen vanuit het perspectief van verschillende beroepsgroepen
betrokken bij de aanpak Kind naar Gezonder Gewicht.

Doel huidige procesevaluatie
Het doel van deze procesevaluatie is inzicht krijgen in de
invulling van de rol van de centrale zorgverlener binnen
de lokale aanpak Kind naar Gezonder Gewicht en de
bijbehorende bevorderende en belemmerende factoren.
Deze inzichten kunnen worden gebruikt door projectleiders
van gemeenten die werken met Kind naar Gezonder Gewicht
om de invulling van de rol van centrale zorgverlener in hun
lokale aanpak vorm te geven. Daarnaast kan het voor de
landelijke aanpak Kind naar Gezonder Gewicht worden
gebruikt om de invulling van de rol van centrale zorgverlener
te concretiseren en gemeenten beter te kunnen adviseren.
Met het oog op bovenstaand doel heeft het RIVM zich in
het onderzoek gericht op de volgende onderzoeksvragen:
 oe wordt de rol van de centrale zorgverlener
H
geïmplementeerd en ingevuld in de lokale varianten
van de aanpak Kind naar Gezonder Gewicht?
 at zijn de ervaringen met de invulling van de rol
W
van de centrale zorgverlener volgens verschillende
beroepsgroepen, en wat zijn volgens hen
bevorderende en belemmerende factoren bij het
invullen van de rol?
 at is er nodig volgens de verschillende beroepsW
groepen om de rol van de centrale zorgverlener zo
goed mogelijk te faciliteren?
De resultaten van de onderzoeksvragen worden beschreven
in drie aparte hoofdstukken. In de beschouwing worden de
resultaten geplaatst in de context van de huidige literatuur
en kennis. De aanbevelingen vormen het laatste onderdeel
van deze rapportage.
2

Methode
In deze procesevaluatie is gebruik gemaakt van een
vragenlijst en groepsinterviews om inzicht te krijgen in de
invulling van de rol van de centrale zorgverlener binnen
de lokale aanpak Kind naar Gezonder Gewicht en de
bijbehorende bevorderende en belemmerende factoren.
Momenteel is een traject gaande om in de toekomst
vergoeding van de uren voor de centrale zorgverlener
vanuit de Zorgverzekeringswet (Zvw) mogelijk te maken.
De huidige procesevaluatie is uitgevoerd bij gemeenten
die nu al bezig zijn met de aanpak Kind naar Gezonder
Gewicht en waarvoor de Zvw vergoeding voor de centrale
zorgverlener nog niet beschikbaar is.

Vragenlijst
Om de eerste onderzoeksvraag te beantwoorden zijn
online vragenlijsten gebruikt. Alle projectleiders van
gemeenten die in het voorjaar 2022 bezig waren met de
implementatie of uitvoering van de aanpak Kind naar
Gezonder Gewicht (n=40) ontvingen de uitnodiging om de
vragenlijst tussen half april en half juni 2022 in te vullen. De
lokale projectleider heeft de functie om de lokale aanpak
met bijbehorende projectorganisatie voor te bereiden en
op te zetten. De projectleider coördineert de uitvoering van
de lokale aanpak, binnen randvoorwaarden van kosten,
tijd, kwaliteit en mogelijkheden van de verschillende
organisaties (Koehoorn, 2018). Aangezien de projectleiders
een vollediger beeld hebben van de lokale aanpak dan de
centrale zorgverleners, is de vragenlijst door projectleiders
ingevuld. De vragenlijst bevatte 22 vragen en bestond uit
de volgende onderdelen: vormgeving lokale aanpak Kind
naar Gezonder Gewicht, rol van de projectleider en samenwerkingspartners, en rol van de centrale zorgverlener.
De vragenlijst is volledig ingevuld door 28 projectleiders
(respons 70%), die in totaal 32 gemeentelijke aanpakken
vertegenwoordigen (80% van de deelnemende Kind naar
Gezonder Gewicht gemeenten zijn vertegenwoordigd in het
onderzoek). Sommige projectleiders vertegenwoordigen
dus meerdere gemeenten. Omdat één gemeente al wel
bezig is met de implementatie van de aanpak Kind naar
Gezonder Gewicht, maar nog geen centrale zorgverlener
in dienst heeft, worden voor sommige resultaten 27
observaties meegenomen. Voor meer details over de
onderzoeksmethoden en analyses van de vragenlijst zie
bijlage 1 en 4. Een tabel met de gemeenten die deelnamen
aan de vragenlijst, en hoe lang zij al volgens de aanpak
werken is weergegeven in bijlage 2.

Procesevaluatie centrale zorgverlener 

Groepsinterviews
Om de tweede en derde onderzoeksvraag te beantwoorden
zijn groepsinterviews gehouden met verschillende
beroepsgroepen die werken met de aanpak Kind naar
Gezonder Gewicht. Tussen half mei 2022 en half augustus
2022 zijn in totaal 6 groepsinterviews gehouden waaraan
18 professionals deelnamen vanuit acht gemeenten.
Dit waren zes centrale zorgverleners, vier projectleiders,
vier netwerk-professionals (een kinderarts, diëtist,
sportconsulent en een buurtsportcoach) en vier Kind
naar Gezonder Gewicht experts. Bij de groepsinterviews
waren minder gemeenten (8) vertegenwoordigd dan
bij de vragenlijst (32). De interviews gingen over de
ervaringen met de invulling van de rol van centrale
zorgverleners volgens de verschillende beroepsgroepen
en de mogelijkheden die worden gezien om de centrale
zorgverlener te faciliteren. Tijdens de groepsinterviews is
gebruik gemaakt van softwareprogramma Mentimeter.
De topiclijst van de groepsinterviews is weergegeven
in bijlage 3. De groepsinterviews zijn met toestemming
opgenomen, getranscribeerd en geanalyseerd met behulp
van een thematische analyse in het programma MAXQDA.
Voor meer details over de onderzoeksmethoden en
analyses van de groepsinterviews zie bijlage 1.

3

Invulling van de rol van de
centrale zorgverlener
Om de eerste onderzoeksvraag “Hoe wordt de rol van de
centrale zorgverlener geïmplementeerd en ingevuld in de lokale
varianten van de aanpak Kind naar Gezonder Gewicht?” te
beantwoorden zijn gegevens uit de online vragenlijst
gebruikt.
De resultaten in dit hoofdstuk beschrijven enkele thema’s
die volgens lokale projectleiders relevant zijn voor de rol
van de centrale zorgverlener: welke professionals de rol
van de centrale zorgverlener invullen, de financiering,
werkzaamheden, scholing, de contacten van de centrale
zorgverlener, de stappen in het landelijk model, en
verbeteringen voor de rol van de centrale zorgverlener.

Vervullen van de rol van de centrale
zorgverlener door verschillende
professionals
Het overgrote deel van de projectleiders van de gemeenten
geeft aan dat de jeugdverpleegkundige de rol van centrale
zorgverlener invult. Een klein deel benoemt dat de rol van
centrale zorgverlener ingevuld wordt door een pedagoog of
een kindergezondheidscoach. Een kindergezondheidscoach
heeft als taak om het onderliggende primaire probleem te
achterhalen en daarbij gezamenlijk met professionals in
een multidisciplinair team een passende en integrale
aanpak voor het kind en zijn of haar omgeving uit te
voeren (GO: Gezond Onderweg, 2022).

Financiering
Het aantal uren financiering voor de rol van de centrale
zorgverlener varieert sterk per gemeente. Gemeenten
met meer centrale zorgverleners hebben vaak beschikking
over meer financiering. De gegevens over het aantal uren
financiering per centrale zorgverlener lopen zeer sterk
uiteen, en vallen in veel gevallen ver buiten de range van
het te verwachten aantal uren. We denken dat deze vraag
zeer verschillend geïnterpreteerd is door de deelnemers
aan de vragenlijst. Het lijkt er namelijk op dat sommige
projectleiders het totaal aantal uren financiering van
alle centrale zorgverleners samen hebben ingevuld.
De resultaten van deze vraag worden daarom niet
gepresenteerd.
De financiering voor de uren van de centrale zorgverlener
komt uit verschillende financieringsbronnen, zie figuur 1.
Er waren meerdere antwoorden mogelijk bij deze vraag.
Het budget van de GGD (26%, n=7) en GIDS (Gezond in
de Stad) gelden (26%, n=7) worden vaak genoemd als
financieringsbron. Projectleiders geven vaak aan dat de
financiering van een andere bron komt (“anders”), naast de
genoemde categorieën (63%, n=17). In de toelichting na het
aanvinken van de categorie “anders” wordt vaak benoemd
dat de gemeente bijdraagt aan de financiering van de uren
van de centrale zorgverlener, zonder nadere beschrijving
van de financieringsbron. De meeste projectleiders geven
aan dat de afspraken met de financiers meestal voor een
duur van één tot twee jaar zijn vastgelegd.

De meeste gemeenten (66%) hebben één tot vier
centrale zorgverleners. Er is echter grote variatie tussen
de gemeenten: één gemeente heeft nog geen centrale
zorgverlener, maar is wel al gestart met de aanpak, en in
één andere gemeente vervullen 90 professionals de rol van
centrale zorgverlener. Het aantal centrale zorgverleners per
gemeente kan afhankelijk zijn van verschillende factoren,
bijvoorbeeld de grootte van de gemeente, maar ook hoe
lang de gemeente al werkt volgens de aanpak. In tien
gemeenten werkten de centrale zorgverleners ten tijde van
invullen gemiddeld 6 tot 12 maanden binnen de aanpak
(37%, n=10). Een klein deel (7%, n=2) werkt minder dan
6 maanden binnen de aanpak, 15% (n=4) werkt 1 tot 2 jaar,
22% (n=6) 2 tot 3 jaar en 19% (n=5) doet dat al 3 jaar of
langer.

Procesevaluatie centrale zorgverlener 

4

70%
60%
50%
40%
30%
20%
10%

**

rs *

kn

An

de

ti
ee

In

no

va

tie

W

le
be

**

ie

el
eg
sr
id

ld
ge
DS
GI

t

*

en *

aa
er
ek
rz
ve
rg
Zo

et
dg
Bu

**

r

*

D **
GG

M
W

W

PG

*

O **

0%

Figuur 1. Financieringsbronnen voor uren van de centrale zorgverlener, meerdere antwoorden mogelijk
* WPG Wet publieke gezondheid, ** WMO Wet maatschappelijke ondersteuning, *** GGD Gemeentelijke gezondheidsdienst, **** GIDS Gezond in de Stad,
***** In de toelichting na het aanvinken van de categorie “anders” wordt vaak benoemd dat de gemeente bijdraagt aan de financiering van de uren van de centrale
zorgverlener, zonder nadere beschrijving waar de financiering precies vandaan komt.

Werkzaamheden
Aan de projectleiders is in een open vraag gevraagd welke
taken van de centrale zorgverlener binnen bovengenoemde
financiering worden uitgevoerd. De antwoorden zijn door
de onderzoekers geclusterd. Van de 27 projectleiders geven
er 25 aan dat de centrale zorgverlener het begeleidingstraject coördineert van kind en gezin. Hieronder valt onder
andere het leren kennen van kind en gezin, het opbouwen
van een vertrouwensband, huisbezoeken, de de een-opeenbegeleiding en het samen opstellen van het plan van
aanpak. Doorverwijzing en een warme overdracht naar
netwerkprofessionals in het sociaal- en zorgdomein horen
ook bij deze taken. Ook volgen de centrale zorgverleners
binnen 18 van de 27 gemeenten scholing binnen de
genoemde financiering. Daarnaast besteden centrale
zorgverleners in 12 gemeenten tijd aan het netwerken,
zoals het bijwonen van netwerkbijeenkomsten of zorgen
voor verbinding tussen het sociaal- en zorgdomein.
Projectleiders van 10 gemeenten geven aan dat de centrale
zorgverlener betrokken is bij multidisciplinaire overleggen
over de begeleiding van kind en gezin. Hierbij worden
casusbesprekingen, afstemming met andere professionals
en instanties als voorbeelden genoemd.

Procesevaluatie centrale zorgverlener 

Overige taken die worden benoemd zijn administratie en
dossiervorming, aandacht geven aan de aanpak binnen
het lokale uitvoerende team, werven van gezinnen voor
deelname aan de aanpak, en één deelnemer denkt mee
over de doorontwikkeling van de aanpak.

Scholing
Er bestaan verschillende soorten scholing voor centrale
zorgverleners. Aan de projectleiders is gevraagd of, en zo
ja, welke scholing centrale zorgverleners in hun gemeente
hebben gehad. De projectleiders konden meerdere
antwoorden aanvinken, de percentages in figuur 2 tellen
daarom niet op tot 100. In de meeste gemeenten (n=18)
hebben centrale zorgverleners de landelijke opleiding
(voorheen bekend als de landelijke leerlijn (Hilgers, 2020))
gevolgd. De landelijke opleiding bestaat uit het volgen
van de opleidingsdagen, het maken van opdrachten,
het schrijven van reflectieverslagen en het bijwonen van
intervisiebijeenkomsten.
Ook geven veel projectleiders aan dat er lokale scholing,
waarvan intervisie een onderdeel is, is gevolgd (n=10).

5

100%
90%
80%
70%
60%
50%
40%
30%
20%
10%
0%
Lokale scholing

De Learning
community...

De landelijke
leerlijn

Geen scholing/
opleiding

Anders

Figuur 2. Soorten scholing ontvangen door de centrale zorgverlener, meerdere antwoorden mogelijk
Bij de categorie “anders” is er twee keer aangegeven dat
een verkorte versie van de landelijke opleiding is gevolgd,
en twee projectleiders geven aan dat centrale zorgverleners
scholing over positieve gezondheid hebben gevolgd.
De Learning Community bijeenkomst was een voorloper
van de landelijke opleiding tot centrale zorgverlener, vier
projectleiders hebben aangegeven dat deze 3-daagse
scholing is gevolgd. Eén projectleider geeft aan dat er
helemaal geen scholing of opleiding is gevolgd door de
centrale zorgverlener(s).
Daarnaast geeft meer dan de helft van de gemeenten
(17 van de 27) aan dat er iets geregeld is om de kennis
van de centrale zorgverlener up to date te houden. Bij de
meeste gemeenten gaat dit om intervisie.

Contacten van de centrale zorgverlener
Om inzicht te krijgen in de contacten van de centrale
zorgverlener is aan projectleiders gevraagd wie het
aanspreekpunt is voor de centrale zorgverlener. Ook
is er gevraagd hoe vaak en met wie zij overleggen.
De meeste projectleiders geven aan dat zijzelf het

Procesevaluatie centrale zorgverlener 

voornaamste aanspreekpunt zijn wanneer de centrale
zorgverlener vragen heeft. Ook de kinderarts, manager
jeugdgezondheidszorg, de GGD en collega-centrale
zorgverleners worden genoemd als aanspreekpunt.
Verschillende projectleiders geven aan dat afhankelijk van
de situatie een ander aanspreekpunt wordt gekozen.
Het grootste deel (85%, n=23) van de projectleiders geeft
aan dat er vaste overlegmomenten tussen de centrale
zorgverlener en de projectleider zijn. Het aantal overlegmomenten per jaar varieert sterk. Sommige projectleiders
geven aan dat er elke week overlegd wordt, anderen
hebben een tot twee keer per jaar overleg. De meeste
projectleiders geven aan dat er minimaal vier keer per jaar
een overlegmoment tussen de centrale zorgverlener en
de projectleider is. Daarnaast benoemen meerdere
projectleiders dat er overleg plaatsvindt zodra daar
behoefte aan is. Eén projectleider geeft aan dat er geen
vaste overlegmomenten zijn door een gebrek aan tijd.
Van de 27 projectleiders geven er 17 aan dat de centrale
zorgverlener ook overlegmomenten heeft met andere
professionals uit het zorg- en sociaal domein. Deze
overlegmomenten zijn vaak op basis van specifieke
casussen en daarom niet van te voren vastgelegd.

6

Stappen in het landelijk model
Om de ervaring en werkzaamheden van de centrale
zorgverlener verder in kaart te brengen is de projectleiders
gevraagd met welke van de stappen in het ‘Landelijk
model ketenaanpak voor kinderen met overgewicht en
obesitas’ de centrale zorgverlener ervaring heeft (kijk op
www.kindnaargezondergewicht.nl voor meer informatie
over het landelijk model). Het landelijk model beschrijft
een proces van 6 verschillende stappen in het begeleidingstraject. De resultaten staan per stap beschreven in figuur 3.

Bijna alle projectleiders (96%, n=26) zeggen dat de
centrale zorgverleners ervaring hebben met de eerste twee
stappen, daarna neemt de ervaring met de stappen af.
Ongeveer de helft (52%, n=14) van de projectleiders geeft
aan dat centrale zorgverleners in hun gemeenten ervaring
hebben met de laatste stap in het proces: zorgen dat het
blijft werken. Gemeenten die langer volgens de aanpak
werken hebben over het algemeen meer ervaring met de
verschillende stappen. In bijlage 2 is te zien hoe lang de
verschillende gemeenten al werken volgens de aanpak.
Sommige gemeenten zijn al sinds 2018 aangesloten bij de
aanpak, anderen pas sinds 2022.

100%
90%
80%
70%
60%
50%
40%
30%
20%
10%
0%
1. Overgewicht
constateren

2. Vaststellen wat 3. Samenhang en 4. Plan maken en
er speelt bij kind aanpak bespreken taken verdelen
en gezin

5. Aan de slag

6. Zorgen dat het
blijft werken

Figuur 3. De stappen van het landelijk model waar de centrale zorgverlener ervaring mee heeft, meerdere antwoorden mogelijk

Procesevaluatie centrale zorgverlener 

7

Verbeteringen in ondersteuning van
centrale zorgverlener
Projectleiders hebben antwoord gegeven op de open vraag
wat er volgens hen nodig is om de centrale zorgverlener
beter te kunnen ondersteunen. Bij deze vraag hebben
20 van de 27 projectleiders antwoord gegeven. Zeven
projectleiders hebben deze vraag niet ingevuld of geven
aan daar geen zicht op te hebben. De open antwoorden
zijn door de onderzoekers ingedeeld in een of meerdere
categorieën en deze worden hieronder besproken.
• Vijf projectleiders geven aan dat scholing en intervisie
nodig is om de centrale zorgverlener beter te kunnen
ondersteunen.
• Vijf projectleiders zeggen dat er meer beschikbare uren
moeten komen. Daarvoor is aanvullende financiering
nodig.
• Daarnaast wordt het delen van gegevens tussen
professionals benoemd (n=2), duidelijkheid en
uniformiteit van de rol van de centrale zorgverlener (n=4),
en zichtbaarheid voor netwerkprofessionals en het
onderhouden van relaties binnen het netwerk (n=4).
• Twee projectleiders geven aan dat er meerdere centrale
zorgverleners aangesteld zouden moeten worden zodat
deze dan samen kunnen optrekken en van elkaar kunnen
leren. Bij één van deze twee projectleiders is er één
centrale zorgverlener aangesteld, bij de andere twee.

Procesevaluatie centrale zorgverlener 

• Een andere projectleider geeft juist aan dat het aantal
centrale zorgverleners per gemeente teruggebracht moet
worden, zodat per centrale zorgverlener meer uren
beschikbaar zijn om versnippering tegen te gaan. In deze
gemeente zijn er acht centrale zorgverleners aangesteld.

Samenvatting: Invulling van de rol
van de centrale zorgverlener
De rol van de centrale zorgverlener wordt
meestal vervuld door een jeugdverpleegkundige.
Financiering komt vaak van het budget van de
GGD, en GIDS gelden. Afspraken over financiering
zijn meestal voor een of twee jaar vastgelegd. De
projectleider is meestal het eerste aanspreekpunt
van de centrale zorgverlener. De meerderheid van de
centrale zorgverleners heeft de landelijke opleiding
gevolgd. In gemeenten die langer volgens de aanpak
werken hebben de centrale zorgverleners over het
algemeen meer ervaring met de zes verschillende
stappen van het begeleidingstraject.

8

Ervaringen met de invulling van de
rol van de centrale zorgverlener
Om de tweede onderzoeksvraag “Wat zijn de ervaringen
met de invulling van de rol van de centrale zorgverlener vanuit
verschillende beroepsgroepen, en wat zijn volgens hen bevorderende
en belemmerende factoren bij het invullen van de rol?” te
beantwoorden zijn de resultaten uit de groepsinterviews
geanalyseerd en onderverdeeld in vier verschillende thema’s:
1. Taken en benodigde vaardigheden van de centrale
zorgverlener
2. Samenwerking netwerkprofessionals en centrale
zorgverlener
3. Randvoorwaarden voor invullen van de rol van centrale
zorgverlener
4. Ervaringen van kind en gezin met de centrale zorgverlener en de aanpak

belangrijk is voor het invullen van de rol van centrale
zorgverlener. Het ontwikkelde competentieprofiel
(Proeftuinen Amsterdam, ‘s Hertogenbosch, 2018) kan
volgens een Kind naar Gezonder Gewicht expert helpen om
de geschiktheid van een centrale zorgverlener te toetsen.

'En dat je kan schakelen op die verschillende
niveaus, dus op het niveau van kind en gezin,
maar ook met de andere collega’s, professionals
en een netwerk. En dat, dat je daar een beetje in
opschuift, dat vraagt volgens mij nogal veel'.
(Kind naar Gezonder Gewicht expert)

Taken en benodigde vaardigheden
van de centrale zorgverlener
De coachende en coördinerende rol van de centrale zorgverlener
De geïnterviewden noemen verschillende taken en
vaardigheden die bevorderend zijn voor het invullen van
de centrale zorgverlenersrol. Allereerst heeft de centrale
zorgverlener een brede blik op overgewicht nodig en
moet de centrale zorgverlener kunnen aansluiten bij de
behoeften van kind en gezin. Het is belangrijk dat de
centrale zorgverlener in staat is om een vertrouwensband
op te bouwen om boven tafel te krijgen wat er speelt
en in het contact de juiste snaar te raken. Daarnaast is
het bevorderend als de centrale zorgverlener kennis van
het netwerk en het bestaande lokale aanbod heeft om
te zorgen voor een goede match met de hulpvraag van
kind en gezin. Het overdragen van kinderen en gezinnen
aan andere netwerkprofessionals en daarmee ‘loslaten’
wordt als uitdagend ervaren door centrale zorgverleners,
hiervoor is goede afstemming en vertrouwen nodig. Voor
jeugdverpleegkundigen die de rol van centrale zorgverlener
invullen wordt deze rol gezien als een uitbreiding van
hun taken. Om de rol goed in te kunnen vullen is tijd en
prioriteit voor deze rol (ten opzichte van andere taken van
de jeugdverpleegkundige) bevorderend. Op die manier
is er ruimte om de begeleiding van kind en gezin goed
vorm te geven. Zowel een Kind naar Gezonder Gewicht
expert als een projectleider geven aan dat niet zomaar
elke professional de rol van de centrale zorgverlener
toegewezen moet krijgen en dat intrinsieke motivatie

Procesevaluatie centrale zorgverlener 

Scholing en verschillende hulpmiddelen ondersteunend
Volgens de geïnterviewden vraagt het kunnen invullen
van de rol van centrale zorgverlener om kennis over
overgewicht en obesitas en achterliggende problematiek.
Een gebrek aan kennis en expertise kan belemmerend zijn
aangezien het volgens hen dan verleidelijk is om de nadruk
op leefstijl te leggen, in plaats van het overgewicht vanuit
een bredere blik te benaderen. Daarnaast geven centrale
zorgverleners en netwerkprofessionals aan dat het lastig
is om het gesprek te voeren over het gewicht. Dat is zo
vanwege de gevoeligheid van het onderwerp en het stigma
dat aan overgewicht en obesitas kleeft. Sommige centrale
zorgverleners en netwerkprofessionals zijn bang voor de
reactie van ouders en kind, en ze willen ouder en kind niet
afschrikken. Centrale zorgverleners geven aan dat er veel
hulpmiddelen zijn ontwikkeld die al gebruikt worden in
de praktijk ter ondersteuning voor deze gespreksvoering.
Bijvoorbeeld de Praatplaat, De Leidraad voor de
psychosociale- en leefstijlverkenning, de Gezamenlijk
Inschatten Zorgbehoefte (GIZ)-methodiek of het
Spinnenweb van Positieve Gezondheid (Koetsier 2021,
Bontje 2021, Van Steekelenburg 2016). Deze hulpmiddelen
zijn tijdens het gesprek behulpzaam om bewustzijn te
creëren bij ouder en kind dat andere problematiek
samenhangt met het overgewicht en obesitas. Daarnaast
geven centrale zorgverleners aan dat het fijn is om te
kunnen experimenteren welk hulpmiddel het beste werkt
in welke situatie.

9

Daarnaast geven de geïnterviewden aan dat scholing
een belangrijke basis is om centrale zorgverleners te
kunnen voorzien van de benodigde kennis om daarmee
goede ondersteuning en zorg te bieden. Naast scholing is
onderlinge uitwisseling van informatie en ervaring middels
intervisie tussen centrale zorgverleners belangrijk en nodig
om te blijven doen, zodat zij van elkaar kunnen leren.
Dit helpt ook om beslissingen te nemen volgens een
geïnterviewde centrale zorgverlener. Het helpt als centrale
zorgverleners niet het wiel opnieuw hoeven uit te vinden.

Samenwerking netwerkprofessionals
en centrale zorgverlener
Elkaar ontmoeten belangrijk voor centrale zorgverlener voor invullen rol
Volgens een projectleider hebben centrale zorgverleners de
netwerkprofessionals nodig om hun rol goed in te kunnen
vullen. Hierbij spelen volgens de geïnterviewden twee
dingen een rol, namelijk het aangehaakt houden van de
professionals gedurende de aanpak, en de zichtbaarheid
en herkenbaarheid van de centrale zorgverleners bij de
netwerkprofessionals. Deze zichtbaarheid en naamsbekendheid van centrale zorgverleners binnen het
lokale netwerk is volgens de geïnterviewden niet
altijd goed. Zowel bij andere partnerorganisaties en
netwerkprofessionals, als bij de organisatie en collega’s
van de centrale zorgverlener zelf. In de interviews is een
aantal voorbeelden genoemd dat bij kan dragen aan
de zichtbaarheid en naamsbekendheid van de centrale
zorgverleners. Zo geven centrale zorgverleners aan dat
de projectleiders hen meer zouden moeten betrekken
bij het opbouwen van het lokale netwerk zodat zij op
deze manier beter in contact kunnen komen met de
netwerkprofessionals. Bijvoorbeeld door samen een
presentatie te geven aan de netwerkprofessionals. Ook ligt
de nadruk voor netwerkvorming op dit moment te veel bij
de projectleider volgens een van de Kind naar Gezonder
Gewicht experts. Om bij te kunnen dragen aan de basis van
de netwerkvorming en het onderhouden van het netwerk
moeten er wel uren beschikbaar zijn voor de centrale
zorgverlener.
Het aangehaakt houden van netwerkprofessionals
gedurende de aanpak is een belangrijke voorwaarde voor
de centrale zorgverlener om hun rol goed in te kunnen
vullen. Geïnterviewden geven aan dat professionals elkaar
binnen hun lokale netwerk vaak goed weten te vinden,
maar dat dit volgens hen geen vanzelfsprekendheid is. Door
multidisciplinaire overleggen (MDO) voor het bespreken
van (complexe) casuïstiek en netwerkbijeenkomsten
voor kennismaking leren de professionals en de centrale
zorgverlener elkaars expertise beter kennen. Zo krijgen zij
vanuit verschillende perspectieven beter inzicht in de
Procesevaluatie centrale zorgverlener 

situatie van kind en gezin. Ook leren ze elkaar beter kennen
waardoor vervolgcontact op een laagdrempelige manier
gemaakt kan worden. Deze korte lijnen dragen bij aan het
goed functioneren van het netwerk. Echter, het blijvend
aangehaakt houden van de netwerkprofessionals
bij de aanpak blijft volgens sommige geïnterviewden
een uitdaging. Wanneer er in de aanpak weinig casussen
zijn, doordat de aanpak nog in de opstartfase zit of er
tijdelijk een minder grote instroom van kind en gezin is
dan verwacht (zie ‘Barrières voor deelname aanpak’), zien
professionals elkaar ook minder en vindt er minder
uitwisseling plaats. Hierdoor wordt het lastiger om
het netwerk waar nodig verder uit te bouwen, en van
elkaar te leren wat ieders rol inhoudt. Het is volgens de
geïnterviewden daarom belangrijk om goede en duidelijke
afspraken te blijven maken over de rol- en taakverdeling.
Dit kan volgens een netwerkprofessional commitment
verhogen van netwerkprofessionals om de toegewezen
taken uit te voeren.

'Je moet eigenlijk voldoende workload hebben en
voldoende vaak dat achterliggende netwerk nodig
hebben om ook enigszins een samenwerkingsrelatie op te bouwen, want anders kun je
netwerkbijeenkomsten doen maar dat beklijft
niet, want als je het vervolgens in de praktijk niet
gebruikt dan gaat gewoon de dagelijkse gang van
zaken voor".
(Projectleider)

Een projectleider geeft aan dat binnen haar gemeente
een netwerkkaart is ontwikkeld met verwijzingen naar de
deelnemende partijen. Een stroomdiagram of netwerkkaart
is een manier om voor professionals inzichtelijk te maken
welke netwerkprofessionals mogelijk betrokken kunnen
worden. Wanneer dit inzichtelijk is kan er makkelijker
maatwerk geleverd worden voor de hulpvraag van kind en
gezin. Echter, een netwerkprofessional geeft ook aan dat
het up-to-date houden van een netwerkkaart kwetsbaar
kan zijn door de vele wisselingen van professionals.
Door- en terugverwijzen tussen professionals en naar de centrale
zorgverlener is nog geen automatisme
De rol van de centrale zorgverlener is om zorg en
ondersteuning te coördineren. Dit houdt in dat zij gezinnen
doorsturen naar passend aanbod, en hierna ook weer een
terugkoppeling krijgen. Centrale zorgverleners geven in
de interviews aan dat dit laatste, de (terug)verwijzingen of
terugkoppeling vanuit netwerkprofessionals naar de
10

centrale zorgverlener nog niet altijd een automatisme is.
Zo wordt een voorbeeld genoemd waarbij een kinderarts
de regie van de zorg voor een kind overneemt, waardoor de
centrale zorgverlener zich buitenspel gezet voelt.

'Ik merk inderdaad heel erg dat professionals dan
geneigd zijn van: [...] om het bij zichzelf te houden.
En dan […] ook niet terugkoppelen aan de
aanmelder of […] daarin iets overdragen […].
Dus dat vind ik wel zonde'.
(Centrale zorgverlener)

Verder benoemen geïnterviewden dat het gebruik van de
gehele breedte van het netwerk soms nog een uitdaging
blijft. Soms wordt alleen doorverwezen naar bekenden
binnen de eigen cirkel of blijft het bij ‘een-tweetjes’ tussen
professionals. Geïnterviewden zeggen dat ook netwerkprofessionals tijd nodig hebben om zich aan deze andere
werkwijze aan te passen. Een netwerkprofessional oppert
dat het goed kan zijn als netwerkprofessionals samen met
de centrale zorgverlener als groep deelnemen aan scholing.
Op deze manier kan kennis gemaakt worden met de aanpak
en met de verschillende disciplines.

Procesevaluatie centrale zorgverlener 

Randvoorwaarden voor invullen van
de rol van centrale zorgverlener
Draagvlak aanpak Kind naar Gezonder Gewicht op gemeentelijk
niveau neemt toe, maar is nog niet altijd prioriteit
Projectleiders en Kind naar Gezonder Gewicht experts
geven aan dat zij merken dat de bekendheid en het gevoel
van belang van de aanpak Kind naar Gezonder Gewicht
de afgelopen jaren toe is genomen. Zo ervaren
geïnterviewden dat bij onder andere het management van
JGZ (Jeugdgezondheidszorg), GGD en netwerkprofessionals
het draagvlak om mee te werken aan de aanpak toeneemt.
De Kind naar Gezonder Gewicht experts merken dat
gemeenten bijna geen toelichting meer nodig hebben over
het belang van de aanpak, wat een paar jaar geleden wel
anders was. Verder noemen geïnterviewden dat bepaalde
aspecten van de aanpak, zoals de integrale samenwerking
en de brede blik, de potentie hebben om breder ingezet
te worden dan alleen voor overgewicht en obesitas bij
kinderen. Een geïnterviewde geeft daarbij aan dat het
bevorderend kan werken om de verbinding te zoeken met
soortgelijke programma’s die ook werken vanuit een brede
blik. Naast deze positieve ervaringen wordt ook benoemd
dat binnen sommige gemeenten het implementeren van
de aanpak en de rol van de centrale zorgverlener niet altijd
de hoogste prioriteit heeft. Bijvoorbeeld door alle andere
verantwoordelijkheden van de gemeente.

11

Ondanks draagvlak kunnen onvoldoende beschikbare uren een
beperking zijn voor de invulling van de rol van centrale zorgverlener
Geïnterviewden geven aan de meerwaarde van de rol als
centrale zorgverlener in te zien. Het is namelijk goed om
iemand te hebben die het overzicht bewaakt. Dit is een
verantwoordelijkheid die voor de uitvoerende professional
zelf vaak moeilijker te realiseren is. Echter, enkele centrale
zorgverleners, maar ook andere geïnterviewden, noemen
dat er voor de invulling van de rol van centrale zorgverlener
niet altijd voldoende tijd beschikbaar is. Centrale zorgverleners geven aan dat dit deels te wijten is aan de
beschikbare gefinancierde uren, maar ook deels aan hun
reguliere werkzaamheden die soms prioriteit krijgen boven
hun centrale zorgverlener gerelateerde taken.

'[…] Ik ben de enige uit het team die dit doet.
Dus ik vind het ook soms lastig om mijn tijd
hiervoor te nemen. Daarbij zijn er nog zoveel
andere dingen die ……, die moeten ook nog voor
het team […] Ik kom gewoon tijd tekort'.
(Centrale zorgverlener)

Zowel centrale zorgverleners als projectleiders geven
voorbeelden van de krapte aan beschikbare uren waarbinnen verschillende taken moeten worden uitgevoerd,
waaronder scholing, het onderhoud van het netwerk, en de
daadwerkelijke ondersteuning van kind en gezin. Hierdoor
zegt een centrale zorgverlener bijvoorbeeld geen tijd te
hebben om actief gezinnen aangehaakt te houden wanneer
zij weinig betrokkenheid tonen. Daarnaast geven centrale
zorgverleners aan dat het vooraf vastgesteld aantal uur per
gezin zorgt voor weinig flexibiliteit. Dit is niet overal zo.
Een projectleider vertelt dat in haar gemeente de centrale
zorgverleners een aantal uur ter beschikking krijgen, indien
er extra uren nodig zijn voor bepaalde casuïstiek, dan is dit
mogelijk.
Geïnterviewden geven aan dat de rol van de centrale
zorgverlener niet iets is wat je er even bij kunt doen als
er geen extra uren voor beschikbaar zijn. Verder geeft
een Kind naar Gezonder Gewicht expert aan dat wanneer
financiële middelen binnen gemeenten beperkt zijn het
beter is om het aantal centrale zorgverleners laag te
houden. Hierdoor blijven er genoeg uren beschikbaar voor
de centrale zorgverlener om hun rol goed uit te kunnen
voeren. Het is daarnaast ingewikkelder om veel centrale
zorgverleners gelijktijdig te koppelen aan het netwerk.

Procesevaluatie centrale zorgverlener 

Verschil in registratiesystemen vormt een barrière in de
samenwerking en informatievoorziening
De geïnterviewden geven aan dat de verschillende
registratiesystemen belemmerend werken voor de
samenwerking. Het kost veel tijd en maakt het moeilijker
voor professionals om informatie uit de systemen te
halen. Een projectleider geeft aan dat in de huidige
registratiesystemen nog geen mogelijkheid is ingebouwd
om de resultaten van de Leidraad voor de psychosociale
en leefstijlverkenning (voorheen de brede anamnese) en
het plan van aanpak weer te geven. Hierdoor is het lastig
om te kunnen zien of gewenste resultaten behaald worden
op basis van behoeften van kind en gezin. Ook geeft zij
aan dat de informatie in de systemen niet toereikend
is voor de verantwoording richting de gemeenten die
de aanpak financieren. Verder hebben op dit moment
samenwerkende netwerkprofessionals niet altijd de gelijke
of de juiste bevoegdheden om samen in een systeem
te werken. Het is volgens een centrale zorgverlener
daarnaast moeilijk om het overzicht van de casuïstiek te
bewaren in deze verschillende systemen. Daarom geven
verschillende geïnterviewden aan dat er een overkoepelend
registratiesysteem moet komen of de mogelijkheid om de
systemen aan elkaar te koppelen. Dit maakt het makkelijker
om netwerkprofessionals aangesloten te houden, taken te
verdelen en elkaar aan afspraken te houden. Volgens een
geïnterviewde is er een voorbeeld van een gemeente die
al werkt met een dergelijk systeem waarbij professionals
reminders ontvangen en kind en gezin ook toegang hebben
tot het systeem.

‘Ik moest als projectleider verantwoording
afleggen in ‘20-‘21 en ik vond het echt dramatisch
wat we uit de systemen konden halen en ook heel
erg beperkt in wat je kan teruggeven aan de
gemeente wat je hebt gedaan voor de subsidie die
je hebt gekregen. Dus die registratie lijkt mij voor
de verantwoording een aandachtspunt en ook nog
wel een uitdaging voor de samenwerking. Op het
moment dat je een systeem hebt waar je een
gemeenschappelijk zorgplan in kan opnemen wat
voor iedereen inzichtelijk is, houd je je ketenpartners sowieso al makkelijker aangesloten’.
(Projectleider)

12

Overige belemmerende factoren voor het invullen van de rol van
centrale zorgverlener
Het veld heeft ook met andere uitdagingen te maken die
mogelijk de integrale samenwerking binnen de aanpak
en daarmee de kwaliteit van de ondersteuning en zorg
beïnvloeden. Zo geven projectleiders aan dat ze in een
lastige periode zitten vanwege het personeelstekort en de
achterstallige zorg, mede als gevolg van de coronacrisis.
Openstaande vacatures en achterstallige zorg zorgen
voor lange wachtlijsten binnen de jeugdzorg. Dit kan de
doorloop van het ondersteuningstraject van kind en gezin
beïnvloeden. Daarnaast zijn er veel wisselingen geweest
onder de centrale zorgverleners wat nadelig kan zijn voor
de ontwikkeling van de aanpak.

Ervaringen van kind en gezin met de
centrale zorgverlener en de aanpak
Enkele voorbeelden van positieve ervaringen kind en gezin volgens
de geïnterviewde beroepsgroepen
Een aantal centrale zorgverleners geven aan dat zij nog
niet veel ervaring hebben met casuïstiek omdat zij net zijn
begonnen met de aanpak. Daarnaast zijn er nog weinig
voorbeelden waarin de hele aanpak is doorlopen met kind
en gezin. Wel geeft een projectleider aan dat ze positief
verrast is over de tevredenheid van kind en gezin met
betrekking tot de rol van de centrale zorgverlener in haar
gemeente. Het contact, de aandacht en de toegankelijkheid
worden gewaardeerd. Een centrale zorgverlener noemt als
voorbeeld dat ouders en kinderen het prettig vinden dat de
nadruk in het gesprek niet alleen op het gewicht ligt, maar
dat ook andere factoren worden besproken. Een ander
voorbeeld is dat het gezamenlijk bepalen van benodigde
stappen, in plaats van het opleggen van vervolgstappen,
helpt bij het verminderen van weerstand bij ouders volgens
een centrale zorgverlener. Tot slot geeft een uitvoerende
professional aan dat het voor ouders en kinderen fijn
is als professionals in het netwerk elkaar kennen, het
geeft kinderen en ouders een vertrouwd gevoel als je kan
doorverwijzen naar iemand die je kent.

Procesevaluatie centrale zorgverlener 

Barrières voor deelname aan aanpak
Een genoemde belemmering bij de implementatie van de
lokale aanpak, is het soms geringe aantal aanmeldingen
van kind en gezin. Dat kinderen en gezinnen niet altijd
bereid zijn deel te nemen aan de aanpak kan volgens de
geïnterviewden komen doordat ouders weerstand ervaren,
niet bekend zijn met de aanpak, het spannend vinden
of denken dat de aanpak ‘weer een dieet’ is. Daarnaast
ervaren een centrale zorgverlener en een projectleider dat
ouders het niet altijd als een probleem zien dat hun kind
overgewicht heeft. Deze centrale zorgverlener en projectleider relateren dit aan het veranderde maatschappelijk
beeld over gewicht waardoor kind en ouders minder
geneigd zijn iets te willen veranderen. Het kan ook zijn dat
kinderen en gezinnen gedurende het begeleidingstraject
deelname niet meer zien zitten en stoppen. Het is voor een
centrale zorgverlener lastig een balans te vinden tussen het
blijven betrekken van kind en gezin en het loslaten van kind
en gezin.

‘Want wij hebben wel heel veel ervaren dat als […]
een gezin […] aangemeld wordt […] voor de
ketenaanpak, dat de ouders er nog niet zo van
overtuigd zijn dat ze een probleem hebben en dan
maak je ook geen goede start met elkaar’.
(Projectleider)

Er is een vraag naar informatiefolders voor kind en gezin over wat de
aanpak inhoudt
Centrale zorgverleners geven aan dat de ontwikkeling van
folders met informatie over de aanpak voor kind en gezin hen
kan ondersteunen in de communicatie richting kind
en gezin. Zij geven aan dat het fijn voor ouders is om
informatie op papier te hebben en om op een laagdrempelige
manier contact te zoeken wanneer zij interesse hebben in
de aanpak. Ook geeft een centrale zorgverlener aan dat een
dergelijke folder handig is voor netwerkprofessionals om
uniformiteit in communicatie te stimuleren.

13

Samenvatting: Ervaringen met de
invulling van de rol van centrale
zorgverlener
Uit de groepsinterviews komt naar voren dat
verschillende zaken nodig zijn voor het invullen van
de centrale zorgverlenersrol: tijd, prioriteit, ruimte,
intrinsieke motivatie en kennis over overgewicht en
achterliggende problematiek. Alle geïnterviewde
beroepsgroepen geven aan dat de rol van centrale
zorgverlener extra tijd en aandacht vraagt.
Scholing en onderlinge uitwisseling van informatie
en ervaring middels intervisie tussen centrale
zorgverleners is daarom belangrijk en het is
nodig hierin te blijven investeren. Daarnaast is de
samenwerking met netwerkprofessionals cruciaal
voor het invullen van de centrale zorgverlenersrol. Het is hierbij van belang dat centrale zorgverleners zichtbaar en herkenbaar zijn en dat
netwerkprofessionals aangehaakt blijven gedurende
de aanpak. Ook blijkt dat de door- en terugverwijzingen tussen professionals nog beter kunnen
en dat de gehele breedte van het lokale netwerk
nog beter benut kan worden. Het draagvlak voor de
aanpak Kind naar Gezonder Gewicht neemt zeker
toe op gemeentelijk niveau, maar er is nog ruimte
voor verbetering. Een belemmerende factor voor
de samenwerking en informatievoorziening is het
verschil in registratiesystemen van de verschillende
betrokken professionals. Volgens de geïnterviewden
waarderen kind en ouders het contact met, en de
aandacht en de toegankelijkheid van de centrale
zorgverlener. De ontwikkeling van een folder voor
kind en gezin met informatie over de aanpak
kan centrale zorgverleners ondersteunen in de
communicatie richting kind en gezin.

Procesevaluatie centrale zorgverlener 

14

Mogelijkheden om de rol van de
centrale zorgverlener te faciliteren
Om de derde onderzoeksvraag ‘Wat is er nodig volgens
de verschillende beroepsgroepen om de rol van de centrale
zorgverlener zo goed mogelijk te faciliteren?’ te beantwoorden
zijn de gegevens uit de groepsinterviews gebruikt.
Aan de verschillende beroepsgroepen is gevraagd welke
mogelijkheden zij zien om de centrale zorgverlener te
ondersteunen zodat de rol kan worden ingevuld volgens
de processtappen van het landelijk model. Ook ging men
in op welke rol de verschillende beroepsgroepen hierin
voor zichzelf zien. Hieronder zijn deze genoemde
mogelijkheden per beroepsgroep verder toegelicht.

Kind naar Gezonder Gewicht
landelijk/JOGG
• Een Kind naar Gezonder Gewicht expert ziet voor het
landelijke programma een rol in het ophalen van signalen
in gemeenten en andersom een rol om deze gemeenten
ook weer te adviseren en informeren.
• Verschillende geïnterviewden noemen dat Kind naar
Gezonder Gewicht/JOGG een grotere rol mag spelen in
het ondersteunen van gemeenten aan de hand van goede
voorbeelden. Bijvoorbeeld door concrete voorbeelden te
geven hoe de rolverdeling in het netwerk goed ingericht
kan worden.
• Netwerkprofessionals en centrale zorgverleners geven
aan dat de ontwikkeling van een folder waarin informatie
wordt verstrekt voor ouders hun goed zou ondersteunen.
• Volgens netwerkprofessionals moet er nagedacht worden
door Kind naar Gezonder Gewicht over de borging van
kennis, als er sprake is van veel personeelswisselingen.
• Daarnaast geeft een centrale zorgverlener aan dat er
behoefte is aan het aantonen van de effectiviteit van de
aanpak om verantwoording af te kunnen leggen aan de
gemeente.

Procesevaluatie centrale zorgverlener 

Projectleiders
• De projectleiders zien voor zichzelf vooral
een belangrijke rol in het opbouwen en onderhouden van
het netwerk. Daarnaast zien projectleiders zichzelf als
aanspreekpunt voor centrale zorgverleners. Het is
volgens de project-leiders essentieel om professionals
met elkaar te verbinden en relaties te onderhouden. Dit
kan bijvoor-beeld door middel van het ontwikkelen van
een netwerk-kaart met links naar andere professionals
binnen de aanpak ter verduidelijk van de taakverdeling.
• Centrale zorgverleners en projectleiders geven aan dat
de verantwoordelijkheid voor het vergroten van de
zichtbaarheid van centrale zorgverleners deels bij de
projectleiders liggen.

Netwerkprofessionals
• Netwerkprofessionals geven aan dat zij vooral een rol in
de samenwerking met de centrale zorgverleners kunnen
spelen. Zichzelf zichtbaar maken voor de centrale
zorgverlener door duidelijk aan te geven wat je als
professional kan betekenen is daar een voorbeeld van.
• Een netwerkprofessional benoemt dat beter weten wat
de centrale zorgverlener doet een beter beeld kan geven
van het verloop van casuïstiek.
• Netwerkprofessionals zien een rol voor zichzelf door
meer contact te zoeken met de centrale zorgverlener en
hun mobiele nummer te delen zodat er laagdrempelig
contact kan worden opgenomen.
• Een netwerkprofessional benoemt dat het centrale
zorgverleners kan helpen om vanuit verschillende
netwerkprofessionals in dezelfde begrijpelijke
gemeenschappelijke taal te communiceren over de
aanpak richting kind en gezin.

15

Centrale zorgverleners
• De centrale zorgverleners zien voor zichzelf vooral een rol
om proactief op te treden en daardoor meer zichtbaar te
zijn voor netwerkprofessionals.
• Een centrale zorgverlener geeft ook aan dat, ondanks de
druk die er voor andere taken ligt binnen organisaties
zoals JGZ, zij tijd moet durven te nemen voor het werk
dat je als centrale zorgverlener moet verrichten.
• Volgens centrale zorgverleners helpt het om tijdens de
scholing ook al in de praktijk bezig te zijn met het
begeleiden van gezinnen zodat je theorie en praktijk
tegelijkertijd mee kan nemen. Vanuit het programma
Kind naar Gezonder Gewicht is het al een voorwaarde om
kinderen en gezinnen te begeleiden alvorens centrale
zorgverleners mogen deelnemen aan de landelijke
opleiding.

Procesevaluatie centrale zorgverlener 

16

Beschouwing
Het doel van deze procesevaluatie was om inzicht te krijgen
in de invulling van de rol van de centrale zorgverlener
binnen de lokale aanpak Kind naar Gezonder Gewicht en
de bijbehorende bevorderende en belemmerende factoren.
In het volgende hoofdstuk worden de resultaten van de
vragenlijsten en groepsinterviews in perspectief geplaatst
van de Nederlandse context en literatuur. Hierbij is gekeken
naar de invulling van de rol van centrale zorgverlener, het
faciliteren van integraal samenwerken en het betrekken van
de doelgroep. Tot slot wordt gereflecteerd op de uitvoering
van de procesevaluatie.

Daarnaast worden er verbeterkansen gezien rondom
scholing van centrale zorgverleners en intervisie tussen
centrale zorgverleners. Scholing wordt verschillend
vormgegeven binnen de gemeenten, de landelijke opleiding
is de meest gevolgde scholing. Eerder onderzoek naar
de opleiding laat zien dat de opleiding bijdraagt aan het
verbeteren van kennis over het Landelijk model, en het
verbeteren van vaardigheden met betrekking tot het bieden
van ondersteuning en zorg aan kinderen met overgewicht
en obesitas. Dit onderzoek laat tevens zien dat naast
scholing ook de lokale context waarin de centrale zorgverlenersrol wordt ingevuld voldoende geïmplementeerd
moet zijn om de rol goed te kunnen invullen (Koetsier, 2022).

Een goede invulling van de rol van de
centrale zorgverlener vergt ondersteuning in tijd en kennisontwikkeling Facilitering van integraal samenwerken
met andere professionals is nodig
In de meeste gemeenten vervullen jeugdverpleegkundigen
de rol van centrale zorgverlener. Het invullen van deze
rol binnen de lokale aanpak Kind naar Gezonder Gewicht
vraagt om een variatie aan taken en vaardigheden.
Dit kan worden ervaren als een andere manier van werken.
Eerder onderzoek laat zien dat het belangrijk is dat
centrale zorgverleners zich in staat voelen om passende
ondersteuning en zorg aan kinderen met overgewicht
en obesitas en hun families te bieden. Om hun cruciale
rol binnen de aanpak goed in te kunnen uitvoeren zijn
competenties zoals kennis, vaardigheden en een passende
houding nodig (Koetsier, 2021). Dit onderzoek laat zien
dat centrale zorgverleners nog niet altijd tijd en prioriteit
ervaren om hun rol als zodanig in te vullen. Eerder
onderzoek naar de implementatie van de aanpak Kind
naar Gezonder Gewicht in ‘s-Hertogenbosch laat zien dat
onvoldoende capaciteit en prioriteit een barrière is voor
het invullen van de centrale zorgverlenersrol (de Laat,
2022). Een andere belemmering is het ontbreken van
een structurele vergoeding voor de invulling van de rol
van de centrale zorgverlener (richtlijn 2022). Financiering
is nu meestal afkomstig uit het budget van de GGD,
GIDS gelden of andere bronnen binnen de gemeente en
is onderhevig aan de prioritering van de gemeente. Er
wordt momenteel gewerkt aan de vergoeding van (een
deel van de uren) vanuit de Zorgverzekeringswet voor
de centrale zorgverlener en de Gecombineerde Leefstijl
Interventie voor kinderen met obesitas of overgewicht met
risicofactoren en/of comorbiditeit. Structurele vergoeding
zal de implementatie van de aanpak Kind naar Gezonder
Gewicht bevorderen.

Procesevaluatie centrale zorgverlener 

Uit de interviews komt naar voren dat integraal samenwerken essentieel is voor het functioneren van het netwerk
en voor het invullen van de rol van de centrale zorgverlener.
Tegelijkertijd zien we de complexiteit van integraal samenwerken terugkomen op verschillende niveaus in dit
onderzoek en in de literatuur. Bovendien spelen volgens de
geïnterviewden ook ontwikkelingen in het werkveld mee
die de samenwerking binnen de aanpak en de uitvoering
kunnen beïnvloeden. Bijvoorbeeld de lange wachtlijsten in
de jeugdzorg of de vele personeelswisselingen. Onderzoek
naar integrale samenwerking binnen de ouderenzorg
laat ook zien dat een hoog verloop van professionals het
moeilijker maakt om elkaar te leren kennen, langdurige
samenwerkingsrelaties op te bouwen, en om professionals
te scholen (de Bruin, 2021).
Om integraal te kunnen samenwerken is het belangrijk dat
professionals elkaar kunnen ontmoeten en leren kennen,
zo blijkt uit ons onderzoek en uit bestaande literatuur.
Eerdere onderzoeken naar integrale samenwerking laten
zien dat elkaar kennen, het hebben van korte lijnen en
een duidelijke taakverdeling nodig is voor een goede
samenwerking tussen netwerkprofessionals (de Bruin,
2021; Kemper, 2020; Peeters, 2012). Uit de vragenlijst
blijkt dat in een derde van de deelnemende gemeenten
de centrale zorgverlener geen vaste overlegmomenten
heeft met andere professionals (buiten de projectleider),
terwijl integraal samenwerken juist om samenkomst
van professionals vraagt. Het is volgens de centrale
zorgverleners en projectleiders daarom goed als de centrale
zorgverlener een grotere rol krijgt in het opbouwen van het
netwerk om deze connecties beter te kunnen leggen.
17

Ook uit onderzoek naar de rol van de casemanager
dementie, een rol vergelijkbaar met die van de centrale
zorgverlener, blijkt dat de case-managers meer tijd moeten
krijgen om het netwerk op te bouwen en te onderhouden
(Peeters, 2012).
Uit het huidige onderzoek blijkt dat een verschil in
registratiesystemen tussen organisaties een barrière vormt
in de samenwerking en de uitvoering van de rol van de
centrale zorgverlener. Eerder onderzoek naar integraal
samenwerken in de ouderenzorg toont aan dat ook daar
problemen ervaren worden in de onderlinge uitwisseling
van informatie en dat er veel tijd mee gemoeid is
(de Bruin, 2021). Centrale zorgverleners geven aan dat zij
mede daarom minder tijd over houden voor de zorg en
ondersteuning van kind en gezin. Professionals met een
soortgelijke rol zoals casemanagers dementie ervaren
dezelfde uitdagingen hierin (Peeters, 2012). In de zorg zijn er
voorbeelden waar een deel van deze barrières geadresseerd
worden, zoals OZOverbindzorg (OZOverbindzorg, 2022).
Dit is een communicatie- en samenwerkingsplatform
waarin cliënten, mantelzorgers en professionals bij elkaar
gebracht worden, waardoor onderlinge uitwisseling
makkelijker wordt gemaakt en iedereen inzage heeft in de
laatste stand van zaken. De netwerkprofessionals en de
aanpak zouden erbij gebaat zijn als dergelijke platforms ook
binnen de aanpak gerealiseerd zouden worden.

Het betrekken van de doelgroep
blijkt een lastige opgave
Verder is er in sommige gemeenten sprake van een relatief
laag aantal aanmeldingen ten opzichte van de prevalentie
van overgewicht en obesitas. Daarnaast is het lastig om
kind en gezin tijdens het begeleidingstraject betrokken te
houden, waardoor het professionals meer moeite kost om
betrokken te blijven bij het netwerk. Recent onderzoek
laat zien dat integrale aanpakken gericht op doelgroepen
met meervoudige problematiek niet altijd aansluiten bij de
verwachtingen van de doelgroepen. Professionals
verwachten namelijk vaak een actieve deelname van de
doelgroepen zodat zij beter bij hun behoeften kunnen
aansluiten (Reinhoudt-den Boer, 2021). Dit onderzoek,
waarin cliënten met meervoudige problematiek aan het
begin van het begeleidingstraject werden geïnterviewd,
laat zien dat cliënten juist verwachten dat professionals
de leiding nemen en hun belangrijkste probleem oplossen
zonder teveel op andere aspecten van hun leven in te gaan
(Reinhoudt-den Boer, 2021). Deze bevinding staat haaks op
de visie van de integrale aanpak van Kind naar Gezonder
Gewicht. Het is daarom interessant om in vervolgonderzoek
de verwachtingen van kinderen en gezinnen die worden
begeleid volgens de aanpak Kind naar Gezonder Gewicht te

Procesevaluatie centrale zorgverlener 

onderzoeken om aan te kunnen sluiten bij de verwachtingen
van deze doelgroep.

Reflectie op de uitvoering van de
procesevaluatie
Enkele aandachtspunten met betrekking tot de uitvoering
van dit onderzoek zijn van belang voor de interpretatie
van de resultaten. Bij alle beroepsgroepen was de respons
voor de groepsinterviews binnen de wervingskaders
en selectiecriteria laag. Slechts een relatief klein aantal
professionals, 18 professionals vanuit 8 gemeenten,
was bereid om deel te nemen aan de groepsinterviews.
Een mogelijke reden is dat er in de praktijk en vanuit
onderzoek veel van professionals wordt gevraagd waardoor
overbelasting van het werkveld kan zijn opgetreden.
Ook de aanhoudende drukte in de nasleep van de
COVID-19 pandemie kan hierin een rol spelen. Daarnaast
waren er slechts twee deelnemende professionals vanuit
het sociaal domein, ondanks de tijdsinvestering in de
werving. Aandacht voor het aanhaken van het sociaal
domein blijft nodig, vanwege het mogelijk aanvullende
perspectief vanuit dit domein. Daarnaast werden tijdens de
groepsinterviews de stappen van het Landelijk model als
basis gebruikt ter concretisering van de antwoorden van de
geïnterviewden. De onderzoekers merkten dat het voor de
geïnterviewden lastig was om deze stappen toe te passen.
Een aantal geïnterviewden gaf aan dat dit komt doordat
zij niet als uitvoerende professional werken of omdat de
stappen in de praktijk lastig te onderscheiden zijn.
In deze procesevaluatie is gebruik gemaakt van zowel
kwantitatief onderzoek als kwalitatief onderzoek. Het
combineren van deze onderzoeksmethoden zorgt voor
een beter begrip van de resultaten (Malina, 2011). Door
het gebruik van Mentimeter aan het begin van ieder
groepsinterview is van iedere individuele deelnemer
data verkregen voordat men gezamenlijk in gesprek
ging. Dit heeft gezorgd voor een breedte aan data,
zonder beïnvloeding van de antwoorden door andere
geïnterviewden.
Niet alle projectleiders van gemeenten die met Kind
naar Gezonder Gewicht werken hebben de vragenlijst
ingevuld. Sommige projectleiders gaven aan dat ze
antwoorden op bepaalde vragen niet wisten, of vonden
zichzelf niet de juiste persoon om antwoord te geven op
de vraag. Sommige vragen bevatten voorbeelden om de
projectleiders op weg te helpen met het beantwoorden
van de vragen. Het is mogelijk dat de antwoorden van de
projectleiders hierdoor beïnvloed zijn. Projectleiders zijn
na het inleveren van de vragenlijst niet opnieuw benaderd
voor verduidelijking van hun antwoorden om overbelasting
te voorkomen.
18

Overkoepelende aanbevelingen
Op basis van de resultaten van deze procesevaluatie en de
beschouwing zijn onderstaande aanbevelingen geformuleerd:
• Het invullen van de rol van centrale zorgverlener
vraagt om een variatie aan taken en vaardigheden.
De invulling kost tijd die niet ingezet kan worden voor
andere werkzaamheden. Het is van belang dat de centrale
zorgverlener ruimte voelt en krijgt om prioriteit te geven
aan deze rol boven andere reguliere werkzaamheden. Het
wordt aanbevolen om voldoende uren per centrale
zorgverlener beschikbaar te hebben zodat de rol ook niet
versnipperd raakt.
• Centrale zorgverleners hebben een belangrijke rol in de
lokale aanpak. Om zichtbaar en herkenbaar te zijn voor
netwerkprofessionals en om te leren van elkaars
expertise, is onderlinge interactie belangrijk. Inzet op
regelmatige interactie van de centrale zorgverlener met
netwerkprofessionals is nog niet in alle gemeenten
structureel ingericht en wordt hierom aanbevolen.
De projectleider kan ook een rol spelen in het bevorderen
van deze interactie, bijvoorbeeld in de vorm van het
organiseren van netwerkbijeenkomsten.

Procesevaluatie centrale zorgverlener 

• Het wordt aanbevolen om naast het scholen van centrale
zorgverleners, ook netwerkprofessionals scholing te
bieden. Op deze manier wordt kennis gemaakt met de
aanpak en met de rol van verschillende professionals en
disciplines.
• Om kind en gezin goed te kunnen informeren over de
aanpak geven centrale zorgverleners en
netwerkprofessionals aan dat er behoefte is aan een
informatiefolder voor kind en gezin over de aanpak Kind
naar Gezonder Gewicht. De professionals geven aan hier
een rol te zien voor het landelijk programma Kind naar
Gezonder Gewicht/JOGG. Een dergelijke folder kan ook
handig zijn voor netwerkprofessionals om uniformiteit in
communicatie te stimuleren.
• Om de aanpak Kind naar Gezonder Gewicht (nog) beter te
laten aansluiten bij de behoeften van het kind en gezin is
inzicht nodig in wat maakt dat kind en gezin met de
aanpak starten en wat voor hen nodig is om te blijven
deelnemen. Het is wenselijk dat het perspectief van kind
en gezin in toekomstig onderzoek naar Kind naar
Gezonder Gewicht centraal staat.

19

Referenties
Bontje MC, de Ronde RW, Dubbeldeman EM, Kamphuis M,
Reis R, Crone MR. (2021). Parental engagement in preventive
youth health care: Effect evaluation. Children and Youth
Services Review. 2021;120:105724.
Care for Obesity, Partnerschap Overgewicht Nederland,
Nederlandse Internisten Vereniging. (2022) Guideline
obesity in adults and children. Diagnostics, support and care for
people with obesity or overweight combined with risk factors
and/or comorbidities [Richtlijn overgewicht en obesitas bij
volwassenen en kinderen. Diagnostiek, ondersteuning en zorg
voor mensen met obesitas of overgewicht in combinatie met
risicofactoren en/of co-morbiditeit]. Amsterdam/Rotterdam:
Care for Obesity / Partnerschap Overgewicht Nederland
/ Nederlandse Internisten Vereniging.
De Bruin, S., Lemmens, L., Beijer, M., Baâdoudi, F. (2021).
Netwerken integrale ouderenzorg: door welke elementen pakt
de samenwerking goed uit en wat leveren ze op voor ouderen en
professionals? Bilthoven: RIVM
van den Eynde, E., Halberstadt, J., Koetsier, L.W., Raat, H. J.,
Seidell, J. & van den Akker, E. L. T. (2022). Healthcare
Professionals’ Perspectives on the Barriers and Facilitators of
Childhood Obesity Care. (ingediend ter publicatie)
Proeftuinen Amsterdam, ’s-Hertogenbosch. (2018). Profiel
Centrale Zorgverlener, voor kinderen met Overgewicht
en Obesitas. Amsterdam: Proeftuinen Amsterdam en
’s-Hertogenbosch
GO: Gezond Onderweg. Beschikbaar op:
https://go-nl.nl/voor-wie/zorgverleners/. Geraadpleegd
september 2022.
Halberstadt, J., Koetsier, L.W., Sijben, M., Stroo, J., van der
Velde, M., van Mil, E. & Seidell, J.C. (2022). The
development of the Dutch National model integrated care for
childhood overweight and obesity. (ingediend ter publicatie)
Hilgers A., van Riemsdijk M. (2020). Training: Landelijk Leerlijn
Centrale Zorgverleners. JOGG.
Kemper, P.F., Lemmens, L.C., Scheepens, M.J., Baan, (2020).
Evaluatie Preventie in het Zorgstelsel Samenwerking gemeenten
en zorgverzekeraars ten aanzien van preventie in 2019.
Bilthoven: RIVM
King N. (2004). Using Templates in the Thematic Analysis of Text.
256 p.
Koehoorn, J., Sijben, M. & Stroo, J. (2018). Hulpmiddel
handreiking: Profielschets projectleider. Amsterdam: Care for
Obesity.
Koetsier, L.W., Boutalab, L., Seidell, J.C., Baan. C.A. &
Halberstadt J. (2022). Training for coordinating professionals
as part of the Dutch integrated care approach for childhood
overweight and obesity – a mixed-method evaluation.
(Ingediend ter publicatie)

Procesevaluatie centrale zorgverlener 

Koetsier L. (2023). The development and implementation of
integrated care for childhood overweight and obesity in the
Netherlands. Thesis. (ingediend)
Koetsier, L.W., van Mil, M.A., Eilander, M.A., van den Eynde,
E., Baan, C.A., Seidell, J.C., Halberstadt, J. (2021).
Conducting a psychosocial and lifestyle assessment as part of
an integrated care approach for childhood obesity: experiences,
needs and wishes of Dutch health care professionals. BMC
Health Services Research, 21:611.
Koetsier, L.W., van den Eynde, E., Eilander M.M.A., van Mil,
E., van der Velde, M., Baan, C.A., Seidell J.C. &
Halberstadt, J. (2021). Praatplaat vaststellen wat er speelt bij
kind en gezin binnen de aanpak Kind naar Gezonder Gewicht.
Amsterdam: Care for Obesity.
Koetsier, L.W., van den Eynde, E., Eilander M.M.A., van Mil,
E., van der Velde, M., Baan, C.A., Seidell J.C. &
Halberstadt, J. (2021). Leidraad voor de psychosociale en
leefstijlverkenning binnen de aanpak Kind naar Gezonder
Gewicht. Amsterdam: Care for Obesity.
de Laat, S., Jacobs, M., Markus, A., van Mil E. & van de Goor,
I. (2019). De rol van de jeugdverpleegkundige en de jeugdarts
in de ketenaanpak voor kinderen met overgewicht in
’s Hertogenbosch. JGZ Tijdschrift voor
Jeugdgezondheidszorg; 51:161-167.
Malina MA, Nørreklit HS, Selto FH. (2011). Lessons learned:
advantages and disadvantages of mixed method research.
Qualitative Research in Accounting & Management.
Ozoverbindzorg. Beschikbaar op:
https://www.ozoverbindzorg.nl/. Geraadpleegd op
22 september 2022.
Peeters, J.M., de Lange, J., van Asch, I., Spreeuwenberg, P.,
Veerbeek, M., Pot, A.M., Francke, A.L. (2012). Landelijke
evaluatie van casemanagement dementia. Utrecht: Nivel
Reinhoudt‐den Boer, L., Huijsman, R., & van Wijngaarden, J.
(2021). Dreaming the impossible dream? An exploratory study
on the expectations of Dutch clients with multiple problems
concerning the co‐production of public services. Health &
social care in the community, 29(6), e240-e248.
Sijben, M., van der Velde, M., van Mil, E., Stroo, J. &
Halberstadt, J. (2018). Landelijk model-Ketenaanpak voor
kinderen met overgewicht en obesitas. Amsterdam: Care for
Obesity
Van Steekelenburg, E., Kersten, I., & Huber, M. (2016).
Positieve gezondheid in Nederland. Wie, wat, waarom en hoe.
Utrecht: iPH
Van Vooren, N., Beijer, M. & Spijkerman, A. (2021). Lokale
implementatie aanpak Kind naar Gezonder Gewicht. Waar
staan we en wat kunnen we leren? Bilthoven: RIVM

20

Auteurs:
M. Beijer, L. Koetsier, K. Visscher, N. van Vooren,
A. Spijkerman

Contact:
annemieke.spijkerman@rivm.nl

Dit is een uitgave van:
Rijksinstituut voor Volksgezondheid
en Milieu
Postbus 1 | 3720 BA Bilthoven
www.rivm.nl
februari 2023

014282

De zorg voor morgen
begint vandaag