Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

21 501-07

Raad voor Economische en Financiële Zaken

Nr. 1587

BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 19 maart 2019
Hierbij zend ik u het verslag van de Eurogroep en Ecofinraad van 11 en
12 maart 2019 te Brussel.
De Minister van Financiën,
W.B. Hoekstra

kst-21501-07-1587
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-07, nr. 1587

1

Verslag Eurogroep en Ecofinraad, 11 en 12 maart 2019
Eurogroep 11 maart
Thematische discussie – Huizenmarkt
De Eurogroep heeft een discussie gevoerd over de huizenmarkt. Lars
Svensson, hoogleraar economie aan de Stockholm School of Economics
en voormalig plaatsvervangend President van de Zweedse Centrale Bank,
opende de discussie met een presentatie over de risico’s van hypotheekschulden voor financiële en economische stabiliteit.1 Ook had de
Europese Commissie een technische nota verspreid als basis voor de
discussie.2
Verschillende lidstaten gaven een beeld van de ontwikkelingen en
uitdagingen van de huizenmarkt in hun land en welke maatregelen zij
hebben getroffen op dit gebied. Voor de meeste eurozonelanden geldt dat
de huizenprijzen de afgelopen jaren zijn hersteld en in sommige landen
blijven de huizenprijzen verder stijgen. Nederland heeft aangegeven dat
het belangrijk is om ontwikkelingen op de huizenmarkt goed te blijven
volgen, gegeven de sterke link tussen vastgoed en macro-economische
ontwikkelingen. Daarnaast heeft Nederland gewezen op het belang van
het beperken van onnodige fiscale stimulering van hypotheekschulden,
maatregelen om huishoudens te beschermen zoals loan-to-value en de
loan-to-income ratio’s en maatregelen om het aanbod van huizen te
vergroten.
Updated draft budgetary plans – Letland
De Eurogroep heeft een korte toelichting gekregen op de geactualiseerde
ontwerpbegroting van Letland voor het jaar 2019. Letland heeft sinds eind
januari dit jaar een nieuwe regering en heeft zodoende een nieuwe
begroting ingediend. De Commissie is met een opinie gekomen die
aangeeft dat de begroting van Letland grotendeels voldoet aan de eisen
van het Stabiliteits- en Groeipact (SGP).3 De Eurogroep heeft een
verklaring aangenomen waarin het de opinie van de Commissie onderschrijft.4
Griekenland
De Eurogroep heeft een terugkoppeling ontvangen over het tweede
Enhanced Surveillance (verscherpt toezicht) rapport.5 De missie in het
kader van Enhanced Surveillance, waaraan de Commissie, de ECB en het
ESM deelnamen, heeft plaatsgevonden van 21 tot 25 januari jl. Het doel is
het verkleinen van het risico dat Griekenland terugvalt op «oud beleid».
Dit zou risico’s voor de financiële stabiliteit met zich mee kunnen brengen
en mogelijk de terugbetaalcapaciteit van een land in gevaar kunnen
brengen. Daarnaast worden middels Enhanced Surveillance de nog
lopende hervormingen gemonitord.

1

https://www.consilium.europa.eu/media/38439/assessing-risks-to-financial-andmacroeconomic-stability-from-household-debt-rev1.pdf
2
https://www.consilium.europa.eu/media/38387/housing-note-eg-26-02-2019-technical-note.pdf
3
https://www.consilium.europa.eu/media/38388/
commission_opinion_on_the_updated_2019_draft_ budgetary_plan_of_latvia_en.pdf
4
https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2019/03/11/eurogroup-statement-onthe-updated-draft-budgetary-plan-of-latvia-for-2019/
5
https://ec.europa.eu/info/publications/enhanced-surveillance-report-greece-february-2019_en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-07, nr. 1587

2

Uit het rapport komt een gemengd beeld naar voren. Ondanks dat er
voortgang is geboekt zijn er nog steeds vertragingen op hervormingen die
eind 2018 hadden moeten zijn doorgevoerd. Griekenland zal verder blijven
werken aan de implementatie van de hervormingen zoals overeengekomen in de Eurogroep verklaring van juni 2018.6 Indien bij de Eurogroep
van april kan worden geconstateerd dat Griekenland voldoende voortgang
heeft geboekt op de nog openstaande hervormingen kunnen de reeds
afgesproken schuldmaatregelen worden toegepast (uitkering van
SMP/ANFA-inkomsten en afschaffing van de renteopslag op een deel van
EFSF leningen).
Eurogroep (in inclusieve samenstelling7) 11 maart
Verdieping EMU – eurozone-instrument voor convergentie en
concurrentievermogen
Op de Eurotop van 14 december jl. (Kamerstuk 21 501–20, nr. 1412) zijn
regeringsleiders een verklaring overeengekomen aangaande de
versterking van de Economische en Monetaire Unie (EMU).8 Daarin
hebben regeringsleiders onder andere de Eurogroep gemandateerd om,
in de context van het Meerjarig Financieel Kader (MFK) te werken aan de
vormgeving, implementatie en timing van een budgettair instrument voor
convergentie en concurrentievermogen voor de eurolanden. Dit
instrument zal volgens de verklaring onderdeel uitmaken van de
EU-begroting, complementair zijn aan andere instrumenten en onderhevig zijn aan voorwaarden en strategische aansturing vanuit de lidstaten.
Het instrument zal tot stand komen op basis van de normale, communautaire wetgevingsprocedure, op basis van het relevante Commissievoorstel, wat indien nodig kan worden aangepast. De omvang van het
instrument zal worden bepaald in de context van het MFK. Uiterlijk in juni
2019 zal tot overeenstemming moeten worden gekomen over de
kenmerken van het instrument.
De Eurogroep heeft van gedachten gewisseld over de uitgavenkant van
het instrument. Daaruit bleek dat er brede steun is om het instrument in te
zetten voor investeringen en hervormingen, in lijn met de prioriteiten en
uitdagingen die worden gedefinieerd in het kader van het Europees
Semester.
Sommige lidstaten gaven daarnaast aan dat zij ook open stonden om het
instrument te gebruiken om financiering van private projecten te
faciliteren. Zij stellen een constructie voor waarbij het instrument ook
gebruikt kan worden als garantie om publieke en private investeringen te
katalyseren.
Nederland heeft aangegeven dat het instrument gebaseerd dient te zijn op
het reeds bestaande Commissievoorstel voor het hervormingsondersteuningsprogramma en in het bijzonder de zogenoemde reform delivery tool
(RDT). Dit voorstel kan invulling geven aan de gewenste koppeling tussen
de EU-begroting en hervormingen die nationale economieën toekomstbestendig maken, zoals uiteengezet in het regeerakkoord. Nederland heeft
onderstreept dat een stabilisatiefunctie onwenselijk is en gesprekken
erover ook niet meer aan de orde zijn. Verder heeft Nederland aangegeven dat lidstaten alleen toegang tot het instrument krijgen als ze aan
bepaalde strenge voorwaarden voldoen. Gedacht kan o.a. worden aan een
6

https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2018/06/22/eurogroup-statement-ongreece-22-june-2018/
7
Alle EU-lidstaten zonder het VK
8
https://www.consilium.europa.eu/media/37595/14-eurosummit-statement-nl.pdf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-07, nr. 1587

3

koppeling tussen de voortgang van de hervormingen en uitkeringen
vanuit het instrument. Ook kan een bepaalde mate van co-financiering het
eigenaarschap vergroten. Nederland heeft aangegeven het idee om het
instrument in te zetten voor het bevorderen van private investeringen
interessant te vinden om zo bijvoorbeeld de kapitaalmarktunie te
versterken. Een sterke kapitaalmarktunie is een effectiever mechanisme
voor het grensoverschrijdend opvangen van economische schokken dan
via een stabilisatiefunctie met publieke middelen.
De discussies over een eurozone-instrument zullen de komende maanden,
in de aanloop naar de Eurotop van juni, worden voortgezet.
Transparantie – SGP
Tot slot heeft Nederland het belang van transparantie aangekaart, met
name in het kader van SGP-beslissingen.
Zoals eerder aan uw Kamer gecommuniceerd, heb ik aan de Commissie
gevraagd om een toelichting op haar besluit van 19 december 2018 om
geen buitensporigtekortprocedure (excessive deficit procedure – EDP)
voor Italië te openen naar aanleiding van de Italiaanse begroting voor
2019.9 Op aandringen van Nederland heeft de Commissie zodoende een
schriftelijke toelichting opgesteld en op 14 februari 2019 naar de lidstaten
toegestuurd. Deze nota is niet openbaar. Gezien het belang dat het kabinet
generiek hecht aan transparantie rondom Europese besluitvorming heeft
Nederland meerdere keren bij de Commissie erop aangedrongen om de
toelichting openbaar te maken. De Commissie was echter niet bereid de
toelichting openbaar te maken.
Zoals ook aangekondigd in mijn brief aan uw Kamer van 7 maart jl. heeft
Nederland in deze Eurogroep nogmaals het belang van transparantie in
Europese besluitvorming en het publiek maken van deze toelichting
onderstreept. 10 Deze oproep werd gesteund door meerdere lidstaten. De
Commissie gaf niet aan voornemens te zijn de toelichting te publiceren en
werd daarbij ook gesteund door verschillende andere lidstaten. De
Commissie gaf aan dat de nota is rondgestuurd naar de leden van de
voorportalen van de Eurogroep en Ecofinraad (de Eurogroup Working
Group, EWG en de Economic and Financial Committee, EFC), waar de
nota ook eerder is besproken. De voorzitter concludeerde dat transparantie ten aanzien van SGP-gerelateerde documenten ambtelijk verder zal
worden besproken.
Ecofinraad 12 maart
Ecofin-ontbijt
Tijdens het Ecofin-ontbijt kregen de Ministers een terugkoppeling uit de
Eurogroep en een update over de economische situatie in de EU. Ook is
reeds vooruitlopend op de discussie in de Ecofinraad gesproken over de
locatie van het Secretariaat van het Investeringscomité van InvestEU,
waar nog geen besluit over genomen is.
BTW E-commerce (A-punt)
Tijdens de Ecofinraad is onder de A-punten een algemene oriëntatie
bereikt over de voorstellen met daarin (uitvoerings)bepalingen over
e-commerce. Het gaat hierbij om bepalingen in aanvulling op het
9
10

Kamerstuk 21 501-07, nr. 1569
Kamerstuk 21 501-03, nr. 127

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-07, nr. 1587

4

e-commercepakket waarover we in december 2017 een akkoord hebben
bereikt en dat per 2021 in werking moet treden.
Accijns gerelateerde onderwerpen
In de Ecofinraad lagen een tweetal compromisvoorstellen voor. Het ging
om een aanpassing van de Horizontale accijnsrichtlijn naar aanleiding van
het Douanewetboek van de Unie die per 1 mei 2016 in werking is
getreden, waardoor oude verwijzingen naar het vervallen Communautair
Douanewetboek worden aangepast. Daarnaast wordt in het compromisvoorstel mogelijk gemaakt dat veraccijnsde goederen onder het Excise
Movement and Control System («EMCS») gebracht kunnen worden, daar
waar het nu nog alleen met papieren documenten mogelijk is. In het
compromisvoorstel van de Alcoholaccijnsrichtlijn wordt het meetmoment
van het aantal graden Plato dat wordt gebruikt om het accijnstarief te
bepalen verduidelijkt. Daarnaast wordt een certificeringssysteem
geïntroduceerd voor kleine producenten van verschillende alcoholische
dranken.
Een aantal lidstaten vond de compromisvoorstellen zoals die nu op tafel
lagen voor de Ecofinraad nog niet rijp voor akkoord en vond dat deze
verder besproken moeten worden in Raadswerkgroepen. Het Voorzitterschap had bij het voorstel van de Horizontale accijnsrichtlijn ook de ruimte
gegeven om hierover een debat te hebben. De kritiek zag met name op
een wijziging die eerder niet besproken is geweest tijdens Raadswerkgroepen, en ziet op het mogelijk maken van het heffen van accijns als
optie voor lidstaten bij grensoverschrijdende aankopen als deze een
bepaalde limiet hebben overtreden.
Ook bij het compromis over de Alcoholaccijnsrichtlijn waren er discussies
over technische kwesties, met name bij onderwerpen die nauwelijks
besproken zijn geweest tijdens Raadswerkgroepen.
Beide compromisvoorstellen zullen opnieuw besproken worden in de
Raadswerkgroepen. Het voornemen van het Voorzitterschap is dat de
compromisvoorstellen geagendeerd gaan worden op de Ecofinraad van
mei 2019.
Digitaledienstenbelasting
Het Roemeense voorzitterschap had het richtlijnvoorstel voor een
digitaledienstenbelasting, dat inmiddels door de Raad was omgedoopt tot
de digitale-advertentiebelasting naar aanleiding van de Frans-Duitse
verklaring11, geagendeerd voor akkoord. Voorafgaand aan de vergadering
hadden enkele lidstaten al aangegeven niet te zullen instemmen met het
richtlijnvoorstel. Dat het richtlijnvoorstel niet werd aangenomen tijdens
deze Ecofinraad was daarom ook geen verrassing. De lidstaten die niet
konden instemmen met het richtlijnvoorstel hadden uiteenlopende
bezwaren. Sommige lidstaten gaven aan het niet wenselijk te vinden in
EU-verband maatregelen te nemen vooruitlopend op eventuele afspraken
in OESO-verband voor een mondiale benadering voor belastingheffing in
de digitaliserende economie. Andere lidstaten vinden het principieel
onjuist om een omzetbelasting in te voeren. Weer andere lidstaten hebben
opgemerkt dat zij de huidige compromistekst van de digitale-advertentiebelasting niet doelmatig genoeg vinden, omdat de kosten voor het
invoeren van een digitale-advertentiebelasting voor hen niet opwegen
tegen de verwachte opbrengst.
11

https://www.consilium.europa.eu/media/37276/fr-de-joint-declaration-on-the-taxation-ofdigital-companies-final.pdf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-07, nr. 1587

5

Het merendeel van de lidstaten, waaronder Nederland gaf echter aan wel
te kunnen instemmen met het compromisvoorstel zoals dat op tafel lag,
ondanks dat het voorstel naar aanleiding van de Frans-Duitse verklaring
minder ambitieus is geworden. Een belangrijk argument van de
voorstanders is dat een EU-benadering versnippering van de interne
markt tegengaat. Een groeiende groep lidstaten heeft immers plannen
voor unilaterale maatregelen voor een digitaledienstenbelasting of heeft
deze reeds ingevoerd. Een EU-benadering zou voorkomen dat allerlei
verschillende unilaterale maatregelen worden ingevoerd.
De Commissie en het voorzitterschap benadrukten het jammer te vinden
dat er geen akkoord kon worden bereikt over dit richtlijnvoorstel. De
Commissie gaf aan het richtlijnvoorstel niet te zullen intrekken. De
Commissie gaf ook aan dat het niet bereiken van een akkoord geen
mislukking is: de EU-discussie is immers een belangrijke aanjager
geweest voor de mondiale discussies die in OESO-verband worden
gevoerd. De ogen zijn daarom nu gericht op het OESO-traject. De OESO
heeft aangegeven te streven naar consensus over een mondiale
benadering uiterlijk in 2020. Het voorzitterschap gaf aan dat indien in de
OESO geen consensus kan worden gevonden over een mondiale
benadering, de Raad dan eind 2020 alsnog opnieuw kan kijken naar een
EU-benadering.
InvestEU – Locatie Secretariaat van het Investeringscomité
In de Ecofinraad is gesproken over InvestEU. InvestEU heeft als doel om
de bestaande financiële instrumenten die onder de EU-begroting vallen
voor investeringsprojecten onder te brengen in één instrument. Hieronder
vallen ook een aantal mandaten die op dit moment bij de Europese
Investeringsbank (EIB) belegd zijn, zoals EFSI. Met behulp van dit centrale
mechanisme moeten investeringen in EU-lidstaten worden bevorderd.
Nederland vindt het positief dat met InvestEU verschillende instrumenten
samen worden gebracht in één instrument. Hiermee kan overlap tussen
verschillende instrumenten worden vermeden. Dit kan leiden tot
efficiëntere uitvoering.
In de Ecofinraad is specifiek gesproken over de locatie van het Secretariaat van het Investeringscomité. Dat is het enige onderwerp ten aanzien
van InvestEU waar nog geen overeenstemming is bereikt in de Raad en
ook in deze Ecofinraad is daarover geen besluit genomen. Sommige
lidstaten willen voortbouwen op de goede ervaringen van EFSI en hebben
een voorkeur voor een secretariaat bij de EIB. Andere lidstaten stellen dat
zij het liefst het secretariaat bij de Commissie zien omdat daarmee de
onafhankelijkheid van het secretariaat en de toegang tot InvestEU voor
andere banken dan de EIB het meest gewaarborgd zou zijn. De Commissie
en de EIB hebben aangegeven dat zij geprobeerd hebben om er samen uit
te komen, maar dat ze tot dusver nog geen compromis hebben bereikt.
Nederland heeft aangegeven te hechten aan een duidelijke scheiding
tussen uitvoering van beleid door de Commissie en de bancaire taken
door de EIB. Nederland acht het daarom van belang dat het Secretariaat
van het Investeringscomité op een manier wordt ingericht waarbij de
onafhankelijkheid zoveel mogelijk geborgd wordt, bij voorkeur bij de EIB.
De voorzitter spoorde de Commissie en de EIB aan om zo snel mogelijk
tot een gezamenlijke oplossing te komen ten aanzien van dit punt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-07, nr. 1587

6

Europees Semester
De Commissie heeft in de Ecofinraad een presentatie gegeven over de
landenrapporten 2019 die binnen het Europees Semester worden
gepubliceerd.12 Deze rapporten geven een overzicht van de implementatie
van landenspecifieke aanbevelingen van individuele lidstaten. De
Commissie stelt vast dat er in beperkte mate invulling wordt gegeven aan
de landenspecifieke aanbevelingen, zowel op het gebied van structurele
hervormingen als begrotingsbeleid. Daarnaast bevatten de landenrapporten ook een verdiepingsonderzoek van lidstaten waarbij in het Alert
Mechanism Report macro-economische onevenwichtigheden zijn
vastgesteld.
Voor Nederland stelt de Commissie vast dat Nederland progressie heeft
geboekt in het stimuleren van publieke en private investeringen in
onderzoek, ontwikkeling en innovatie waarbij tegelijkertijd de Europese
begrotingseisen worden gerespecteerd. Wel merkt de Commissie op dat
de hypotheekrenteaftrek nog steeds een drijver is voor het relatief hoge
private schuldenniveau en wijst zij in het landenrapport op het relatief
hoge overschot op de lopende rekening.
Ook heeft in de Ecofinraad een gedachtewisseling plaatsgevonden over
de ontwikkeling van investeringen in de diverse lidstaten. De Commissie
introduceerde het onderwerp en gaf aan dat het niveau van investeringen,
dat na de crisis was ingezakt, weer in de buurt ligt van het historisch
gemiddelde. Tegelijkertijd is het herstel ongelijk verdeeld tussen landen
en zijn er nog diverse beleidsuitdagingen. Diverse landen hebben nog
mogelijkheden om het investeringsklimaat te verbeteren. Om deze reden
heeft de Commissie in 2018 reeds voor veel landen landenspecifieke
aanbevelingen gericht op het verbeteren van investeringen. De implementatie hiervan laat nog te wensen over. Ook heeft de Commissie in de
landenrapporten van 2019 extra aandacht gegeven aan de investeringsbehoeftes waarin de structuur- en cohesiefondsen zouden kunnen faciliteren.
Duitsland en België hebben tijdens de Ecofinraad een korte presentatie
gegeven over de uitdagingen in hun landen om publieke en private
investeringen op peil te houden.
Lijst van niet coöperatieve jurisdicties op het gebied van belastingen
Gedurende de Ecofinraad zijn er Raadsconclusies vastgesteld over de lijst
van niet coöperatieve jurisdicties op het gebied van belastingen (hierna
«zwarte lijst») en over de lijst van gecommitteerde jurisdicties op het
gebied van belastingen (hierna «grijze lijst»). Tijdens de Ecofinraad van
5 december 2017 zijn de eerste zwarte en grijze lijst vastgesteld. De landen
op de grijze lijst voldeden niet aan de minimum fiscale standaard maar
hadden op hoog politiek niveau aangegeven dat zij uiterlijk eind 2018
alsnog zouden voldoen. De huidige Raadsconclusies beoordelen in
hoeverre landen daadwerkelijk binnen deze gestelde deadline hebben
voldaan aan hun toezeggingen.
Alle lidstaten stemden ermee in dat 10 landen op de zwarte lijst moesten
worden gezet, bovenop de 5 landen die al op de lijst stonden. Dit betekent
dat nu in totaal 15 landen op de zwarte lijst staan. Verder is besloten dat
(in totaal) 34 landen op de grijze lijst komen te staan. De voornaamste
redenen waarom landen op de grijze lijst staan, hebben te maken met het
feit dat ontwikkelingslanden zonder financieel centrum tot eind 2019 de
tijd hebben gekregen om te voldoen aan de fiscale transparantie criteria.
12

https://ec.europa.eu/info/publications/2019-european-semester-country-reports_en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-07, nr. 1587

7

Verder heeft deze lijst een dynamisch karakter wat betekent dat landen die
schadelijke preferentiële regimes in 2018 hebben ingevoerd tot eind 2019
hebben om deze regimes aan te passen.
Verder is, op verzoek van de lidstaten, in de raadsconclusies verduidelijkt
dat in het jaar 2019 aanpassingen van de lijst (in de vorm van toezeggingen of voldoen aan de fiscale standaard) tijdens de eerstvolgende
reguliere Ecofinraad opgenomen kunnen worden. Hiermee hopen de
lidstaten de landen die nu op de zwarte lijst staan een stimulans te geven
om hun wetgeving aan te passen. Vanaf 2020 is het idee dat de lijsten wat
meer gestabiliseerd zullen zijn en kan nog maar maximaal twee keer per
jaar in de Ecofinraad de lijst worden aangepast.
Any Other Business – Coalitie voor klimaatactie
De Finse Minister van Financiën heeft een korte introductie gegeven van
het voorbereidende werk ten aanzien van het initiatief van Finland om
samen met Chili, onder de hoede van de Wereldbank, een coalitie op te
richten van Ministers van Financiën voor klimaatactie. Het doel van deze
coalitie, die op dit moment gevormd wordt, is om een verklaring te
presenteren tijdens de voorjaarsvergadering van het IMF en de Wereldbank in Washington op 13 april aanstaande die ziet op duurzame
financiering, belastingen en begrotingen. Nederland is geïnteresseerd in
dit initiatief en staat positief tegenover initiatieven die proberen bij te
dragen aan een beter klimaat.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-07, nr. 1587

8