Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2006–2007

30 880

Vaststelling van een nieuwe Politiewet
(Politiewet 200.)

Nr. 3

MEMORIE VAN TOELICHTING

ALGEMEEN
1 Inleiding
Het voorliggende wetsvoorstel behelst een herziening van het politiebestel die vorm krijgt in een nieuwe Politiewet. De wijzigingen betreffen
voornamelijk het bestuur en in het bijzonder het beheer van de politie. De
bestaande regeling van het gezag en de taken en bevoegdheden van de
politie blijft ongemoeid. Met de voorgestelde wijzigingen beoogt de regering te komen tot een grotere eenheid van de politie en tot een beter evenwicht tussen de lokale, regionale en nationale verantwoordelijkheden. De
grotere eenheid in beheer en taakuitvoering zal moeten leiden tot een
efficiënter en effectiever opererende politie en daarmee tot een betere
politiezorg. Voorts wordt met de voorgestelde wijzigingen ook een beter
democratisch ingebedde politieorganisatie gerealiseerd.
Om redenen van een overzichtelijk wetgevingsproces en een duidelijk
wetsvoorstel hebben wij ervoor gekozen te komen met een voorstel voor
een nieuwe Politiewet en hebben wij ervan afgezien de huidige Politiewet
1993 te wijzigen. De laatste optie zou een omvangrijk wijzigingsvoorstel
van een reeds vele malen gewijzigde wet met zich hebben gebracht,
hetgeen de duidelijkheid en het overzicht niet ten goede zou zijn
gekomen. Dit betekent ook dat in het wetsvoorstel bepalingen zijn opgenomen die niet zijn gewijzigd en die wat ons betreft niet ter discussie
staan, zoals de bepalingen over de bevoegdheden van de politie en die
over het gezag over die politie. In de artikelsgewijze toelichting zal dat
nader worden aangegeven.
In deze memorie van toelichting zal eerst kort de aanloop naar het wetsvoorstel beschreven worden. Startpunt daarbij is de invoering van de
Politiewet 1993 en het regionale politiebestel. Daarna zullen verschillende
evaluatierapporten met betrekking tot de politie aan bod komen en enkele
knelpunten en verbeterpunten die uit deze onderzoeken naar voren zijn
gekomen. Vervolgens lichten wij in het algemene deel onze keuze voor
een nieuwe politieorganisatie en de redenen voor deze keuze toe.

KST103173
0607tkkst30880-3
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2006

Tweede Kamer, vergaderjaar 2006–2007, 30 880, nr. 3

1

2 Voorgeschiedenis en probleemanalyse
Met de invoering van de Politiewet 1993 zijn de 148 gemeentelijke politiekorpsen en het Korps Rijkspolitie omgevormd tot 25 regionale politiekorpsen en het Korps Landelijke Politiediensten (KLPD). De reorganisatie
van het bestel is destijds ingezet om de organisatie van de politie te
verbeteren en een meer adequate taakuitvoering van de politie mogelijk te
maken. De reorganisatie van 1993 is een bijzonder ingrijpende geweest
met (deels) nieuwe verantwoordelijkheden en nieuwe verhoudingen voor
en tussen partijen in het politiebestel.
De in 1994 ingevoerde nieuwe Politiewet 1993 heeft tot grote veranderingen geleid in het bestuur en de organisatie van de politie. Met het
beginsel «decentraal, tenzij» is in de wetgeving het primaat ten aanzien
van het beleid en het beheer (waaronder de organisatie) op regionaal
niveau neergelegd. Bij de bestuurlijke vormgeving van dit principe is
gekozen voor een structuur waarin het regionale college, bestaande uit de
burgemeesters van de gemeenten in de regio en de hoofdofficier van
justitie, de regio bestuurt en de burgemeester van de centrumgemeente in
de regio fungeert als voorzitter van dat college en als korpsbeheerder. De
korpsbeheerder legt over het gevoerde beheer en de geboekte resultaten
verantwoording af aan het regionale college.

2.1. Evaluatierapporten Politiewet 1993
Uit de diverse evaluaties is gebleken dat door het opheffen van het Korps
Rijkspolitie en de 148 korpsen van de gemeentepolitie de samenwerking
binnen de politie sterk is verbeterd. Daarbij is aangetekend dat de eerste
jaren na de reorganisatie de politie nog vooral intern gericht is geweest
op het verbeteren van de interne processen en op het vormen van
eenheid binnen de regiokorpsen.
Bij de eerste evaluatie van de Politiewet 1993 in 1997 werd door het toenmalige kabinet geconstateerd dat er behoefte bestond aan meer centrale
sturingsmogelijkheden, vooral ten aanzien van het beheer maar ook op
het punt van de doorwerking van landelijke beleidsprioriteiten ten aanzien
van de taakuitvoering. De toenmalige Ministers van Binnenlandse Zaken
en Koninkrijksrelaties (verder aangeduid als de Minister van BZK) en van
Justitie, H. F. Dijkstal en mr. W. Sorgdrager, achtten destijds een heroverweging van het sterke decentrale karakter van het bestel noodzakelijk.1
Deze eerste evaluatie is in 1998 gevolgd door een meer uitgebreid
breedte- en diepteonderzoek, waarbij is geconcludeerd dat het politiebestel in verschillende opzichten bijzonder ingewikkeld is en zelfs niet
goed in elkaar zit.2

1

«Politiewet 1993, een eerste beoordeling»
Kamerstukken II 1996–1997, 25 195, nr. 1.
«Evaluatie Politiewet 1993 – breedteonderzoek» en «Evaluatie Politiewet 1993 –
diepteonderzoek», Den Haag, 1998.

2

Zo is bij de reorganisatie destijds bewust gekozen voor een koppeling van
de functies van voorzitter van het regionale college en korpsbeheerder
aan de functie van burgemeester van de centrumgemeente. Uit het
breedteonderzoek is gebleken dat in de praktijk onduidelijkheid bestaat
over deze bij de burgemeester van de centrumgemeente neergelegde
drievoudige rol. Voorts is de democratische verantwoording van zowel het
regionale beheer als het regionale beleid niet goed georganiseerd.
Gemeenteraden kunnen de korpsbeheerder niet ter verantwoording
roepen voor het door hem gevoerde beheer over de politie en op regionaal niveau bestaat er geen democratisch gelegitimeerd orgaan dat dit
wel kan doen. Eenzelfde democratische gat is er met betrekking tot het
regionale politiebeleid. De gemeenteraden kunnen hun burgemeester
alleen ter verantwoording roepen voor zijn aandeel in de besluitvorming
door het regionale college. Zij kunnen die besluitvorming slechts zijdelings en hooguit ten dele beïnvloeden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2006–2007, 30 880, nr. 3

2

Daarnaast is geconcludeerd dat de Politiewet 1993 te veel ruimte laat in de
organisatie en het functioneren van de politie. Hierdoor zijn grote
verschillen ontstaan tussen formele en feitelijke structuren, alsmede
tussen processen in de politieregio’s. In de praktijk heeft deze ruimte
geleid tot een uiteenlopende invulling van de organisatie en bedrijfsvoering van de regionale korpsen, bijvoorbeeld ten aanzien van de inrichting
van specialismen als recherche en jeugd- en zedenzaken, alsook voor de
kwaliteit en organisatie van de informatiehuishouding. Een belangrijk
nadeel hiervan is dat deze verschillen de samenwerking tussen de
korpsen en de professionele ontwikkeling van deze taken belemmeren. Uit
onderzoek van de Inspectie Openbare Orde en Veiligheid in 20031, betrekking hebbend op de invulling van de politiële en justitiële zedentaak blijkt
dat de korpsen aan deze taak nog steeds een verschillende invulling
geven. Uit het in 2004 verschenen rapport van de Algemene Rekenkamer
inzake de ICT2 en het onderzoek van de Commissie Feitenonderzoek
Veiligheid en Beveiliging Pim Fortuyn3 blijkt hoe versnipperd de
informatiehuishouding van de Nederlandse politie is georganiseerd. Uit
het rapport van de Algemene Rekenkamer blijkt dat zowel de besluitvorming als de implementatie van genomen besluiten vertraagd wordt,
respectievelijk vrijblijvend wordt ingevuld als gevolg van de regionale
autonomie met betrekking tot het beheer van de politie. Daardoor
ontstaan verschillen in de organisatie en de kwaliteit van de uitvoering
van (onderdelen) van de politiezorg. Vooral het verschil in informatiehuishouding en het gebruik van verschillende systemen bij de regiokorpsen zorgt voor problemen in de operationele informatie-uitwisseling
over onder andere (terreur)dreiging, veelplegers, (zeden)delinquenten
alsook over de vele vormen van zware en georganiseerde criminaliteit en
de bovenregionale middencriminaliteit.

2.2. Wijzigingen van het politiebestel sinds 1993

1

De politiële en justitiële zedentaak: stand
van zaken. – Inspectie Openbare Orde en
Veiligheid. Den Haag, 2003.
2
ARK rapport ICT bij de politie, Kamerstukken
II 2003–2004, 29 350, nrs. 1–2 en ARK rapport:
Uitwisseling opsporings- en terrorismeinformatie, Kamerstukken II, 2002–2003, 28
845, nrs. 1–2.
3
De veiligheid en de beveiliging van Pim
Fortuyn: feiten en verantwoordelijkheden. –
commissie feitenonderzoekveiligheid en
beveiliging Pim Fortuyn, Den Haag: SDU
uitgevers, december 2002.
4
Wijziging van de Politiewet 1993 in verband
met de aanpassing van de bevoegdheden op
regionaal niveau, alsmede van de landelijke
bevoegdheden van Raad voor het Korps
landelijke politiediensten, Kamerstukken II
2000–2001, 27 560.
5
Kamerstukken II 2003–2004, 29 704.
6
Kamerstukken II 26 461 en Stb. 1999, 576.
7
Kamerstukken II 26 813 en Stb. 2000, 450.
8
Vooruitgang of regendans? Evaluatie
beleids- en beheerscyclus politie, 2001.

In 1999 en 2000 zijn enkele aanpassingen van het politiebestel voorgesteld
en deels tot stand gebracht. In de hoofdlijnennotitie «Bestel in balans» zijn
voorstellen gedaan om de Politiewet 1993 zodanig aan te passen dat meer
duidelijkheid wordt geschapen over verantwoordelijkheden en bevoegdheden op regionaal en landelijk niveau. Na behandeling in het parlement
is deze hoofdlijnennotitie omgezet in een wetsvoorstel4 dat eind 2000 aan
de Tweede Kamer is aangeboden. Tot een plenaire behandeling van het
wetsvoorstel in de Tweede Kamer is het echter nooit gekomen. Een aantal
onderdelen van deze wet is later overgenomen in het hieronder
genoemde wetsvoorstel «Versterking bevoegdheden op rijksniveau ten
aanzien van de politie» (hierna te noemen: «versterking rijksbevoegdheden»).5 Met de indiening van dit wetsvoorstel is het wetsvoorstel
«Bestel in balans» ingetrokken. Andere voorstellen tot wijziging van de
Politiewet 1993, namelijk inzake de overdracht van het beheer van het
KLPD6 en inzake de concentratie van beheersbevoegdheden met betrekking tot regionale politiekorpsen op rijksniveau bij de Minister van BZK7
hebben het Staatsblad wel gehaald. Met deze wijzigingen is vooral meer
duidelijkheid gebracht in de verdeling van bevoegdheden en verantwoordelijkheden inzake het beheer op rijksniveau van de politie.
Een andere belangrijke ontwikkeling die hier niet onvermeld mag blijven
en die gevolg heeft gehad voor de beleids- en beheerscyclus van de
politie, is de totstandkoming van de prestatieconvenanten. De beleids- en
beheerscyclus, zoals neergelegd in de huidige artikelen 43a tot en met 43d
van de Politiewet 1993, is volgens onderzoek van R. J. in ’t Veld8 onvoldoende succesvol gebleken. Mede op basis van de aanbevelingen van dit
onderzoek is het stelsel vormgegeven van het Landelijk kader Nederlandse Politie 2003–2006 en van de vervolgens met de individuele politie-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2006–2007, 30 880, nr. 3

3

regio’s en het Korps landelijke politiediensten gesloten convenanten: de
prestatieconvenanten.
Het huidige kabinet heeft in zijn hoofdlijnenakkoord aangegeven dat de
politie efficiënter en effectiever moet gaan opereren en dat de eerder
ingeslagen weg naar de versterking van de beheersbevoegdheden van de
Minister van BZK moet worden voortgezet. Dit heeft geleid tot de indiening van twee wetsvoorstellen.
Ten eerste gaat het om het voorstel van wet «Versterking rijksbevoegdheden». Dit wetsvoorstel beoogt een wettelijke verankering van hetgeen
wordt nagestreefd met de hiervoor genoemde systematiek van convenanten tussen korpsbeheerders en politieministers met prestatieafspraken
ter verwezenlijking van landelijke beleidsthema’s. In dit voorstel bepalen
de Ministers van BZK en van Justitie niet langer alleen de hoofdlijnen van
het door de politie te voeren beleid op het vlak van taakuitvoering en
beheer, maar bepalen zij bovendien vooraf in de beleidscyclus welke
prestaties en inspanningen van iedere regio worden verlangd. Deze doelstellingen per regiokorps – ter verwezenlijking van de landelijke hoofdlijnen van beleid – worden bindend opgelegd, al komen zij zoveel mogelijk
tot stand in overleg met de regio. Voorts zullen de ministers beschikken
over meer instrumenten om de verwezenlijking van de hoofdlijnen te
bewaken en te sturen, zoals de mogelijkheid om goedkeuring aan het
beleidsplan en de begroting te onthouden, alsmede de mogelijkheid om
bij het regiokorps periodiek en zo nodig bijzonder onderzoek te verrichten.
Voor de verwezenlijking van de doelstellingen op korpsniveau zal de
korpsbeheerder rechtstreeks aan de ministers verantwoording verschuldigd zijn. De korpsbeheerder zal bij koninklijk besluit op voordracht van de
minister van BZK worden benoemd en zonodig geschorst of ontslagen.
Dat laatste kan in elk geval als de korpsdoelstellingen niet of onvoldoende
zijn of worden verwezenlijkt. In dat geval kan bij koninklijk besluit een
waarnemend korpsbeheerder worden benoemd.
In dit wetsvoorstel werd oorspronkelijk ook voorgesteld de verantwoordelijkheden op regionaal niveau zodanig aan te passen dat een meer transparante toedeling van taken, verantwoordelijkheden en bevoegdheden
zou ontstaan. Naar aanleiding van het hieronder verder te behandelen
rapport van de Stuurgroep Evaluatie Politieorganisatie en de kabinetsreactie daarop zijn deze aanpassingen grotendeels uit het wetsvoorstel
gehaald omdat zij niet in lijn waren met het inmiddels door het kabinet
ingenomen standpunt over de politieorganisatie. Het gewijzigde wetsvoorstel is op 14 februari 2006 door de Tweede Kamer aanvaard.1
Ten tweede gaat het om het wetsvoorstel Samenwerkingsvoorzieningen
politie, dat inmiddels tot wet is verheven en op 1 mei 2006 in werking is
getreden.2 Met de totstandkoming van de Wet samenwerkingsvoorzieningen politie is een wettelijk kader gecreëerd voor samenwerking
op het gebied van het beheer tussen twee of meer politieregio’s en tussen
politieregio’s en andere organisaties in de veiligheidsketen.

2.3 De Stuurgroep Evaluatie Politieorganisatie

1
2

Kamerstukken I, 2005–2006, 29 704, A.
Wet van 28 april 2005, Stb. 242.

In het hoofdlijnenakkoord van dit kabinet was eveneens aangekondigd dat
een evaluatie van de organisatie van de politie zou worden uitgevoerd. Op
20 september 2004 heeft het kabinet de stuurgroep Evaluatie Politieorganisatie geïnstalleerd, onder voorzitterschap van mevrouw ir. J. M.
Leemhuis-Stout. De opdracht die de stuurgroep heeft gekregen is om de
verworvenheden en de knelpunten van de huidige politieorganisatie in
beeld te brengen. Tevens is de vraag gesteld of de politieorganisatie
voldoende toekomstbestendig is en duurzaam borg staat voor een
adequate politiezorg, met inachtneming van nationale, regionale en lokale
prioriteiten of dat verdergaande aanpassingen van de politieorganisatie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2006–2007, 30 880, nr. 3

4

noodzakelijk zijn. Op 30 juni 2005 heeft de stuurgroep haar rapport
«Lokaal verankerd, nationaal versterkt» met conclusies en aanbevelingen
gepresenteerd. Gelijktijdig met de evaluatie is een Interdepartementaal
Beleidsonderzoek (IBO) naar mogelijke modellen voor beheer van de
politie uitgevoerd. De bevindingen zijn neergelegd in het rapport «Beheer
beheerst».
De stuurgroep Evaluatie Politieorganisatie heeft in haar rapport een aantal
knelpunten in het huidige regionale politiebestel gesignaleerd. Hieronder
wordt ingegaan op de belangrijkste door de stuurgroep geconstateerde
knelpunten. Het betreft in hoofdzaak de besturing en de organisatie en
werking van de huidige politieorganisatie.

De besturing van de huidige politieorganisatie
De stuurgroep constateert de volgende knelpunten.
• Er is een spanning tussen het centrale en decentrale domein, waarbij
beide domeinen op zoek zijn naar het juiste evenwicht. In een bestel
waarin het beginsel «decentraal, tenzij» geldt, hebben de regio’s zich,
te veel gericht op het decentrale niveau, terwijl het centrale niveau er
niet in is geslaagd het «tenzij» vorm te geven en te bewaken. In de
praktijk wordt vanuit rijksniveau in belangrijke mate sturing gegeven
aan de politieorganisatie op basis van overleg, overreding en prestatiecontracten en in mindere mate op basis van wettelijke instrumenten.
Er ontbreekt een «dak» op de regio’s waardoor het nationaal belang te
weinig voor het voetlicht komt bij de autonome regio’s.
• Er is een knelpunt op het vlak van de feitelijke invulling van de taken
van het regionale college en de in de praktijk gesignaleerde positionering van de korpsbeheerder ten opzichte van het regionale college. De
functie van het regionale college als bestuurlijk orgaan is uitgehold,
mede door de dominante positie van de korpsbeheerder in het bestel.
In dat verband vormen de verschillende «petten» van de korpsbeheerder (onder meer als burgemeester van een centrumgemeente,
maar ook als korpsbeheerder en voorzitter van zowel het regionale
college als de regionale beheersdriehoek) ook een knelpunt.
• De marginale rol van de gemeenteraden bij het vormgeven van het
regionale politiebeleid en de zwakke democratische inbedding van het
bestel (het zogenaamde «democratische gat»). Direct gekozenen, noch
op centraal, noch op decentraal niveau, kunnen rechtstreekse controle
uitoefenen op het beleid ten aanzien van de taakuitvoering en het
beheer van de korpsen.
De organisatie en werking huidige politieorganisatie
De stuurgroep constateert de volgende knelpunten.
• Hoewel de samenwerking binnen de politie sterk is verbeterd sinds de
reorganisatie van de politie, is deze samenwerking nog steeds onvoldoende. De korpsen zijn nog te veel afzonderlijk bezig met het ontwikkelen en invoeren van veranderingen in de korpsen.
• Er ontbreekt een uniforme informatiehuishouding en informatiearchitectuur en er bestaat geen transparantie in de bedrijfsvoeringgegevens.
• De strategische flexibiliteit van de Nederlandse politie is een knelpunt,
waardoor landelijke veranderingen maar langzaam tot stand komen.
2.4 Enkele knelpunten nader geïllustreerd
Voornoemde knelpunten laten zich illustreren aan de hand van enkele
voorbeelden.
Een groot knelpunt in het huidige politiebestel is het moeizame proces om
met 26 korpsen tot een gezamenlijke aanpak te komen van de complexere

Tweede Kamer, vergaderjaar 2006–2007, 30 880, nr. 3

5

criminaliteitsvormen waarvoor vergaande specialisatie noodzakelijk is.
Voorbeelden zijn de bestrijding van de (middel)zware milieucriminaliteit,
de financieel economische criminaliteit (onder meer fraude, witwassen en
ontneming) en cybercrime. De korpsen hebben voor de aanpak van deze
criminaliteitsvormen vaak niet de noodzakelijke specialisten in huis.
Omdat het veelal onderzoeken betreft die veel tijd vergen, zijn de onderzoeken bovendien duur. Daarnaast is er niet altijd sprake van zichtbare
slachtoffers. Dit maakt dat de aanpak en de organisatorische inbedding
van deze criminaliteitsvormen in de korpsen doorgaans te weinig prioriteit
krijgt. De Tweede Kamer heeft de beide politieministers met enige regelmaat aangesproken op de taakuitvoering door de politie op deze
terreinen. De ministers spreken daarop de korpsbeheerders aan met het
verzoek de organisatorische voorwaarden te treffen om de genoemde
problematiek aan te pakken. In de praktijk blijkt het daarna vaak een
complex en langdurig proces te zijn om met de 26 korpsen daadwerkelijk
organisatorische borging te realiseren.
Voor de politiemilieutaak krijgt de politie al sinds 1990 een extra budget.
Dit budget wordt in de huidige situatie via de algemene bijdrage aan de
korpsen beschikbaar gesteld. In 2001 is in onderzoek geconstateerd dat de
politie op het gebied van de basispolitiezorg wel aan milieuhandhaving
doet, maar dat de korpsen zich onvoldoende hebben geëquipeerd om
relatief complexe milieuzaken op te sporen. Het budget dat voor milieuhandhaving beschikbaar was gesteld, werd daar door de korpsen niet
volledig voor aangewend. Op rijksniveau zijn afspraken gemaakt tussen
de minister van BZK (uit beheersmatig oogpunt), de minister van Justitie
(vanuit de verantwoordelijkheid voor de strafrechtelijke rechtshandhaving) en de staatssecretaris VROM (uit de verantwoordelijkheid voor het
milieu) over de aanpak van de (middel) zware milieucriminaliteit. De
korpsen is verzocht hier specifieke milieuteams voor in te richten. Het
proces om te komen tot de inrichting van die specifieke teams bij alle
korpsen heeft een aantal jaar geduurd, waarin de druk vanuit het Rijk
steeds hoger moest worden opgevoerd om het doel te bereiken.
Ook de gezamenlijke aanpak van de financieel-economische criminaliteit
en cybercrime door de politie komt in het huidige bestel niet goed van de
grond. In veel korpsen ontbreekt het aan de noodzakelijke deskundigheid.
Om toch een impuls aan deze onderwerpen te geven, hebben de ministers
in het Landelijk Kader Nederlandse Politie 2007 met de korpsbeheerders
afgesproken dat hiervoor gezamenlijk door het openbaar ministerie, de
politie en de departementen van BZK en van Justitie programma’s
worden opgesteld. Het is de bedoeling deze programma’s zo snel mogelijk
in 2007 vast te stellen, waarna kan worden gestart met de implementatie
en uitvoering.
Een ander voorbeeld wordt gevonden in de sturing van de politie door het
rijk door middel van de al eerder genoemde prestatieafspraken met de
politie. In de huidige situatie worden die vastgelegd in het Landelijk Kader
Nederlandse Politie. Het landelijk kader is een overeenkomst tussen de
beide politieministers en de korpsbeheerders die daar allen mee moeten
instemmen. De daadwerkelijke uitvoering van het landelijk kader ligt in
handen van de regionale politiekorpsen en het KLPD. Voor de vaststelling
van de bijdrage van ieder korps aan de realisatie van de landelijke
prestatieafspraken dienen de ministers in de huidige situatie ook nog eens
met alle korpsbeheerders afzonderlijk te onderhandelen. Dit resulteert
uiteindelijk in 26 met alle korpsbeheerders afzonderlijk gesloten convenanten. Dat kost veel tijd en inspanning en levert bovenmatig veel
bestuurlijke drukte op. Wij hebben dat ervaren zowel bij de totstandkoming van het Landelijk Kader Nederlandse Politie 2003–2006 en de uitwerking daarvan in 26 convenanten als bij het Landelijk Kader Nederlandse
Politie 2007. Dit laatste landelijke kader wordt thans uitgewerkt in 26
afzonderlijke convenanten. Het is overigens de vraag of zonder extra

Tweede Kamer, vergaderjaar 2006–2007, 30 880, nr. 3

6

budget of zonder de druk die voortkomt uit het voornemen om tot een
landelijke politieorganisatie te komen ook tot afspraken met de korpsbeheerders zou zijn gekomen. Los hiervan zijn wij ten principale van
mening dat wanneer regering en parlement, al dan niet in een landelijk
veiligheidsplan, hebben aangegeven welke de landelijke prioriteiten voor
de politie zijn, het niet zo kan zijn dat de ministers voor de realisatie
daarvan afhankelijk zijn van de uitkomsten van onderhandelingen ter zake
met de korpsbeheerders. Eenmaal aanvaard door de Eerste Kamer en in
werking getreden, zullen de wijzigingen van de Politiewet 1993 neergelegd in wetsvoorstel 29 704 in dit opzicht weliswaar soelaas bieden maar
daarmee zal evenwel niet een ander knelpunt, het gebrek aan eenheid in
beheer en taakuitvoering van de politie, worden weggenomen (zie ook de
volgende paragraaf).
Een ander voorbeeld waarbij de Minister van BZK afhankelijk is van de
medewerking van de korpsbeheerders is de politiesterkte. Daartoe dient
de minister in de huidige situatie met elk korpsen afzonderlijk sterkteafspraken te maken die gezamenlijk resulteren in de landelijk gewenste
politiesterkte. Ook de totstandkoming van deze sterkteafspraken bleek een
proces van onderhandeling en overreding te zijn dat zonder budgetimpuls
niet tot resultaat zou hebben geleid.
Met het oog op verdere verbetering binnen de opsporing is in 1998 bij de
politie een voorziening opgericht, ABRIO geheten, wat staat voor Aanpak
Bedrijfsvoering Recherche Informatiehuishouding en Opleidingen. ABRIO
is lange tijd volledig gefinancierd door BZK en Justitie. Vanaf 2002 kon
van de landelijke ontwikkelfase worden overgegaan op de implementatiefase. De implementatie van de Abrioproducten is in het huidige bestel
een korpsverantwoordelijkheid. Alhoewel het belang van ABRIO door alle
partijen wordt onderkend en een aantal van de door ABRIO ontwikkelde
producten ook is opgenomen in het Landelijk Kader Nederlandse Politie
2003–2006 en de prestatieconvenanten met de korpsen, bleek uit een
onderzoek van de Inspectie Openbare Orde en Veiligheid begin 2006 dat
de implementatie van deze producten niet in ieder korps even voortvarend is opgepakt en dat veel korpsen tegen de afspraak in een eigen invulling hebben gegeven aan de producten die ABRIO heeft opgeleverd.
Een ander belangrijk voorbeeld waaruit blijkt dat het gebrek aan eenheid
in beheer en taakuitvoering tot problemen leidt, wordt gevonden in de
informatiehuishouding van de politie. De Minister van BZK heeft samen
met de korpsbeheerders begin 2000 al de ambitie geformuleerd om te
komen tot het standaardiseren van ICT voorzieningen en om de professionele kwaliteit van de ICT naar een hoger niveau te brengen. Deze gezamenlijke beleidsambitie heeft zijn weerslag gevonden in het toenmalige
«ICT bestek». Tussen de ministers en de korpsbeheerders heeft over dit
onderwerp de afgelopen jaren intensief overleg plaatsgevonden. Bovendien zijn er ten laste van de begroting van het ministerie van BZK extra
middelen voor dit doel uitgetrokken. Dit alles heeft echter niet geleid tot
het gewenste resultaat namelijk een betere afstemming van de informatiehuishouding tussen de regio’s. Hoewel er sinds 2000 afspraken met de
regio’s bestaan om te komen tot standaardisering en uniformering van de
ICT zijn de korpsen er tot op heden niet in geslaagd om binnen het
huidige bestel een vorm van een goed werkende nationale informatiehuishouding te realiseren.
Ook is er nog altijd niet voor gekozen om te komen tot één financieel
systeem voor de korpsen. Gelijksoortige knelpunten doen zich eveneens
voor op het personele terrein.
Illustratief is ook de totstandkoming van de internet aangifte. In november
2001 heeft de Tweede Kamer een motie (TK, 2001–2002, 28 000 VII, nr. 45)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2006–2007, 30 880, nr. 3

7

aangenomen, waarin de regering wordt verzocht in 2003 bij de politie
onder meer een concernbrede internet aangiftevoorziening te realiseren.
Het Kabinet heeft een dergelijke verruiming als doel in het Veiligheidsprogramma «Naar een veiliger samenleving» (eind 2002) opgenomen.
Sindsdien is herhaaldelijk, op verschillende momenten en manieren,
geprobeerd te komen tot één landelijke voorziening voor internet aangifte.
Op 1-1-2007 zal deze concernbrede voorziening voor internetaangifte nog
steeds niet gerealiseerd zijn. Wel beschikken alle korpsen inmiddels over
een voorziening voor electronische aangifte, want in april 2006 is het
laatste regionale korps overgegaan tot de invoering van internetaangifte.
De korpsen Rotterdam-Rijnmond en Amsterdam-Amstelland beschikken
nu echter over een eigen voorziening, die afwijkt van de landelijke internetaangiftevoorziening. Alle overige korpsen zijn wel aangesloten op de
landelijke internet aangiftevoorziening. Afgesproken is dat begin 2007
door de korpsen het besluit genomen wordt welke van de twee voorzieningen de landelijke standaard zal worden, waarna bezien zal worden op
welke termijn vervolgens een landelijke uitrol mogelijk is. Al met al duurt
dit proces nu al 5 jaar.
Inmiddels hebben de korpsbeheerders voor samenwerking op het terrein
van het beheer de Voorziening tot samenwerking Politie Nederland
(VtsPN) opgericht. In eerste instantie richt de VtsPN zich op samenwerking
op het gebied van ICT. De korpsen dragen hun ICT-beheerstaken over aan
de VtsPN ten behoeve van een doelmatig ICT-beheer. Daar wij van mening
zijn dat er op de kortst mogelijke termijn meer eenheid moet komen in het
ICT-beheer en de ICT systemen van de Nederlandse politie hebben wij
onze medewerking verleend aan de oprichting van het nieuwe samenwerkingsverband.
Hoewel de vorming van de VtsPN zoals aangegeven een stap in de goede
richting is, is het kabinet van mening dat de VtsPN geen definitieve oplossing kan bieden voor doelmatig ICT-beheer bij de politie. Het bestuur van
de VtsPN lijkt te zwaar en te complex om het beheer efficiënt, effectief en
kwalitatief goed te kunnen voeren. Bijkomend probleem is dat door de
overdracht van een deel van het beheer van alle afzonderlijke korpsbeheerders naar de VtsPN het democratische gat in het huidige regionale
politiebestel wordt vergroot. Waar de korpsbeheerders op het terrein van
het beheer al geen verantwoording afleggen aan een democratisch
gekozen orgaan maar aan het regionale college, legt de VtsPN verantwoording over het beheer af aan de korpsbeheerders waarbij in het
belang van een doelmatige samenwerking kan worden afgeweken van de
wensen van één of enkele korpsbeheerders. Ook los van de VtsPN, zien
wij de zwakke democratische inbedding van het bestel (het zogenaamde
«democratische gat») als een knelpunt. De bestaande structuur biedt
daarvoor geen oplossing. Noch op centraal, noch op decentraal niveau
kan de direct gekozen vertegenwoordiging rechtstreeks controle uitoefenen op beheer van de korpsen.
Waar het gaat om problemen op het terrein van beheer, is in het huidige
bestel de korpsbeheerder verantwoording verschuldigd aan het regionale
college. De praktijk leert niettemin dat de Minister van BZK met name ook
over lokale incidenten op het terrein van beheer om tekst en uitleg wordt
gevraagd door het parlement. Daar staat tegenover dat de minister
beperkt is in zijn mogelijkheden om sturing te geven op het terrein van
beheer, aangezien de beheersverantwoordelijkheid primair op regionaal
niveau ligt. Ter illustratie verwijzen wij naar enkele kamervragen uit het
recente verleden ten aanzien van de salarisafspraken van een korpschef,
de discussie over het al dan niet ontslaan van rechercheurs die betrokken
waren bij de Schiedammer Parkmoord en politiemedewerkers die in het
ene korps ontslagen waren wegens disfunctioneren en in een ander korps
weer werden aangenomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2006–2007, 30 880, nr. 3

8

2.5 Wijziging huidige wet onvoldoende
Sinds de totstandkoming van de Politiewet 1993 worden de Ministers van
BZK en van Justitie door het parlement steeds nadrukkelijker aangesproken op en verantwoordelijk gehouden voor ontwikkelingen op zowel
het terrein van het beheer van de politie als op het terrein van de taakuitvoering. Enkele aanpassingen van de Politiewet 1993 om die verantwoordelijkheden te ondersteunen met bevoegdheden hebben weliswaar
enig soelaas geboden, maar de mogelijkheden om te interveniëren zijn
beperkt en op hoofdlijnen georiënteerd. Dit vloeit voort uit het decentrale
karakter van het politiebestel. Bij de totstandkoming van de Politiewet
1993 heeft de wetgever uitdrukkelijk gekozen voor een in hoofdzaak
decentraal georganiseerd politiebestel. Daarbij ligt de verantwoordelijkheid voor de politie primair op decentraal niveau, bij de korpsbeheerder
en de gezagsdragers. Bij de afbakening en invulling van de onderscheiden
verantwoordelijkheden hanteerde de wetgever destijds het uitgangspunt
«decentraal, tenzij...». Deze keuze is sinds de totstandkoming van de Politiewet 1993 bij herhaling bevestigd. Dit uitgangspunt stelt grenzen aan
onze mogelijkheden om te interveniëren. Zoals gezegd, zijn die mogelijkheden beperkt en op hoofdlijnen georiënteerd.
De Minister van BZK heeft in het huidige bestel de rol van beheerder op
afstand. De minister beschikt over instrumenten om, bijvoorbeeld via
regelstelling, tot op zekere hoogte richting te geven aan het beheer van de
politiekorpsen, maar de beheersverantwoordelijkheid voor de regionale
politiekorpsen ligt primair bij de korpsbeheerders. De bestaande balans
tussen verantwoordelijkheden op centraal en decentraal niveau staat
eraan in de weg om op effectieve en efficiënte wijze te komen tot een
grotere eenheid in beheer en taakuitvoering van de politie. In de vorige
paragraaf hebben we hiervan enkele sprekende voorbeelden zoals de
totstandkoming van de prestatieafspraken en de informatiehuishouding
van de politie gegeven. Weliswaar kent de huidige wet de bevoegdheid
om aanwijzingen te geven maar in het decentrale bestel betreft dit steeds
een corrigerend instrument achteraf dat blijkens de wetsgeschiedenis is
bedoeld als een ultimum remedium, en dient te worden toegepast in
bijzondere gevallen. In het huidige decentrale politiebestel, waarin het
adagium «decentraal tenzij» nog steeds centraal staat, past het ons
inziens niet om een extensieve interpretatie te geven aan deze
aanwijzingsbevoegdheid. Daar komt bij dat aanwijzingen in het huidige
bestel door de minister(s) worden gegeven aan politiek-bestuurlijk
organen die in belangrijke mate een autonome positie innemen.
Met het wetsvoorstel «Versterking rijksbevoegdheden» beogen wij de
Politiewet 1993 in die zin aan te passen, dat wij in staat zijn om vooraf in
het beleidsproces gericht te sturen op concreet afrekenbare doelstellingen
per korps. Daartoe worden in het wetsvoorstel aan de Ministers van BZK
en van Justitie bevoegdheden toegekend om landelijke doelstellingen per
regio vast te stellen en om de verwezenlijking door de korpsen daarvan, te
volgen en, indien nodig, te sturen. Met die bevoegdheden, alsook met de
bevoegdheden uit de vigerende Politiewet 1993, kan echter niet de
gewenste eenheid in beheer en taakuitvoering van de politie worden
bereikt. Immers in de praktijk blijkt dat het niet of nauwelijks mogelijk is
om met 26 korpsbeheerders en 25 rechtspersonen tot een eenheid te
komen. Die eenheid is nodig met het oog op een efficiënter en effectiever
opererende politie. Daarvoor is een meer fundamentele wijziging van het
bestel noodzakelijk.
Ook de stuurgroep trekt de conclusie dat de laatste voorstellen tot wijzigingen van de Politiewet 1993 van de regering niet alle knelpunten in het
bestel zullen oplossen. Zo wijst de stuurgroep erop dat het wetsvoorstel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2006–2007, 30 880, nr. 3

9

«Versterking rijksbevoegdheden» niet leidt tot voldoende aanpassing van
de verhouding tussen regionaal college en korpsbeheerder en dat ook de
autonome positie van de korpsen onvoldoende wordt doorbroken. Om de
geconstateerde problemen op te lossen is ook volgens de commissie een
fundamentele wijziging van het bestel noodzakelijk. Het onderhavige
wetsvoorstel strekt daartoe.

2.6 Het kabinetsstandpunt
In het kabinetsstandpunt Evaluatie Politieorganisatie dat op 14 oktober
2005 aan de Tweede Kamer is gezonden heeft het kabinet een reactie
gegeven op het advies van de commissie Leemhuis. Het kabinet heeft
aangegeven van mening te zijn dat de stuurgroep helder in kaart heeft
gebracht waar de problemen binnen het huidige bestel liggen.
In het kabinetsstandpunt is in het licht van de taken die de politie op
lokaal, regionaal en landelijk niveau moet uitvoeren, uitgebreid ingegaan
op de sterke en zwakke punten van het huidige politiebestel. Daarbij is
onder meer de conclusie getrokken dat het huidige bestel en vooral het
beheer van de politie niet zodanig zijn ingericht dat de politie haar taken
op een adequate en evenwichtige wijze kan verrichten.
De politie is als organisatie te zeer verbrokkeld en vormt als organisatie
geen eenheid. Het huidige bestel met 25 afzonderlijke, in hoge mate autonome, regionale korpsen en één landelijk korps, geeft ruimte voor en leidt
tot grote verschillen tussen de politiekorpsen in taakuitvoering en werkwijze en in beheersmatige aangelegenheden als de organisatie en de
bedrijfsvoering van de politie.
Er is een gebrek aan strategische flexibiliteit bij de politie en daardoor
komen noodzakelijke landelijke veranderingen maar langzaam tot stand.
Om bijvoorbeeld tot meer eenheid ten aanzien van het beheer te komen,
moeten er nu met alle 26 korpsbeheerders onderhandelingen gevoerd
worden. Er ontbreekt dan ook een zogenoemd «dak op de regio’s»
waarmee eenduidige afspraken gemaakt kunnen worden.
Naar de mening van het kabinet is aanpassing van de huidige politieorganisatie daarom noodzakelijk. Het doel van het kabinet is om de politie
efficiënter, effectiever en flexibeler te laten opereren zodat de politie
voldoende toegerust zal zijn om de uitdagingen van de toekomst aan te
kunnen. Door het beheer te centraliseren kan er bijvoorbeeld effectiever
gewerkt worden aan de landelijke standaardisatie van de werkprocessen
en de informatieproducten zoals het realiseren van een landelijk
informatie- en communicatiesysteem en het verbeteren van de analysefunctie. Dit zal de kwaliteit van het politiewerk vergroten. Deze kwaliteitsslag is noodzakelijk om de modernisering en ontwikkelingen van crimineel
Nederland bij te houden en voor te zijn. Door het beheer centraal te organiseren zal op termijn in de korpsen bovendien capaciteit kunnen worden
vrijgespeeld ten gunste van de operationele taken.
Concluderend zijn de belangrijkste uitgangspunten van het kabinet het
komen tot eenheid van beheer voor de Nederlandse politieorganisatie en
het meer in evenwicht brengen van de nationale, regionale en lokale
belangen.
Het kabinet heeft in het kabinetsstandpunt op hoofdlijnen aangegeven
hoe het nieuwe politiebestel er uit zal gaan zien.1 Over het kabinetsstandpunt is met de Tweede Kamer op 8 en 21 februari 2006 van
gedachten gewisseld.2
1
2

Kamerstukken II, 2004–2005, 29 628, nr. 25.
Kamerstukken II, 2005–2006, 29 628, nr. 33.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2006–2007, 30 880, nr. 3

10

3. De hoofdlijnen van de nieuwe politieorganisatie
In het onderhavige wetsvoorstel stellen wij een nieuwe politieorganisatie
voor die de gesignaleerde bezwaren moet wegnemen en die moet
bijdragen aan een politie die in staat is beter invulling te geven aan de
eisen welke de maatschappij stelt. Er doet zich zowel lokaal, bovenlokaal,
landelijk als internationaal een variatie aan veiligheidsproblemen voor
waarbij sprake is van grote verwevenheid tussen de verschillende
niveaus. Om de variatie aan veiligheidsproblemen en de veranderingen in
de samenleving het hoofd te bieden zal de politie flexibel moeten kunnen
opereren op alle niveau’s «van de wijk tot de wereld». De politie zal
flexibel en slagvaardig moeten kunnen inspelen op al deze veiligheidsproblemen. Dit vraagt om een politieorganisatie die op alle niveaus, van
lokaal tot internationaal, adequaat bestuurlijk en gezagsmatig is ingebed.
Een grotere eenheid van de politie is daarvoor een voorwaarde.
De eenheid in beheer en taakuitvoering, die in het wetsvoorstel vorm is
gegeven, moet leiden tot een efficiëntere en effectiever opererende
politie. Deze grotere eenheid mag echter niet ten koste gaan van de lokale
en de regionale verankering. De lokale inbedding en de dubbele gezagslijn
(de aansturing van de politie door burgemeesters op het terrein van de
openbare orde en hulpverlening en de aansturing door het openbaar
ministerie op het terrein van de strafrechtelijke handhaving) vinden wij
één van de fundamenten voor het goed functioneren van de Nederlandse
politie (zie ook paragraaf 5.1). Ook dient in het nieuwe politiebestel een
juiste balans te ontstaan tussen de lokale, regionale en nationale prioriteiten.
Het wetsvoorstel voorziet in de oprichting van één Nederlandse politieorganisatie met een publiekrechtelijke rechtspersoonlijkheid. De regionale
korpsen en het KLPD blijven als eenheden binnen deze organisatie
bestaan, maar de zelfstandige rechtspersoonlijkheid van de regio’s komt
te vervallen. Teneinde de eenheid van de bedrijfsvoering en de kwaliteit
van de taakuitvoering van de politieorganisatie en de samenstellende
delen te verzekeren is het noodzakelijk dat de leiding over de organisatie
door één orgaan wordt uitgeoefend.
Aan de top van de politieorganisatie komt een directieraad. De directieraad is, naast in de wet specifiek genoemde taken, in algemene zin belast
met de leiding (het management) en het beheer van de politie met inachtneming van door de Ministers van BZK en Justitie te geven beleidsregels
en aanwijzingen. De directieraad is ten aanzien van het management en
het beheer hét aanspreekpunt voor de ministers. De directieraad mandateert beheerstaken aan de korpschefs, vergelijkbaar met de huidige
situatie waarin de korpsbeheerder beheerstaken mandateert aan diens
korpschef. De functie van korpsbeheerder komt te vervallen. De directieraad wordt verantwoordelijk voor het verzorgen van de «shared services»
voor de korpsen.
Om de lokale verankering te waarborgen wordt het gezag over de politie
niet gewijzigd. Zo is en blijft de burgemeester verantwoordelijk voor het
optreden van de politie op het terrein van de openbare orde en hulpverlening in zijn gemeente. De officier van justitie is en blijft verantwoordelijk
voor het optreden van de politie op het terrein van de strafrechtelijke
rechtshandhaving. In lijn daarmee zal het zogenoemde lokale driehoeksoverleg, waarin de burgemeester, de officier van justitie en de korpschef
of lokale politiechef overleg voeren over de taakuitvoering van de politie,
blijven bestaan.
Op regionaal niveau komt er een regionaal politiebestuur dat evenals het
huidige regionale college bestaat uit de burgemeesters uit de regio en de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2006–2007, 30 880, nr. 3

11

hoofdofficier van Justitie. De korpschef neemt deel aan het overleg van
het regionale politiebestuur. Evenals het regionale college in het huidige
bestel, stelt het regionale politiebestuur in het nieuwe bestel, het regionale beleidsplan en het regionale jaarverslag van de politie vast. In het
huidige bestel stelt het regionale college daarnaast ook de regionale
beheersstukken vast. Ingevolge dit wetsvoorstel heeft het regionale
politiebestuur een instemmingsrecht ten aanzien van deze stukken: de
regionale organisatie en het formatieplan (sterkteverdeling) en de regionale begroting (budgetverdeling) en het financieel verslag van de politie.
De betrokkenheid van de gemeenteraad bij het regionale politiebeleid zal
worden versterkt door middel van het wettelijk verankeren van een «haalplicht» van lokale prioriteiten voor het regionale politiebestuur bij de
gemeenteraden. Wij zijn voornemens het vaststellen van een lokaal
veiligheidsbeleid verplicht te stellen, waartoe de Gemeentewet zal moeten
worden gewijzigd (zie paragraaf 5.5). In paragraaf 6.7 hebben wij de
beleidscyclus uitgewerkt.
De Ministers van BZK en Justitie krijgen de bevoegdheid periodiek
(tenminste vierjaarlijks) het landelijke beleid en de landelijke prioriteiten
vast te stellen ten aanzien van de taakuitvoering door de politie. Als de
actualiteit er om vraagt kunnen de ministers tussentijds bij dringende
noodzaak aanvullend beleid en aanvullende prioriteiten vaststellen.
Vanzelfsprekend zullen het landelijke beleid en de landelijke prioriteiten
voldoende ruimte moeten laten voor regionaal en lokaal politiebeleid. De
ministers zijn daar op aanspreekbaar. Periodiek overleg over de hoofdlijnen van beleid vindt plaats tussen de Ministers van BZK en Justitie en
(een delegatie van) de voorzitters van de regionale politiebesturen, de
directieraad en het College van procureurs-generaal. In dit overleg zal ook
gesproken worden over (de wijze van) de vertaling van het landelijk beleid
en de landelijke prioriteiten naar landelijke beleidsdoelstellingen op korpsniveau. De verdere uitvoering wordt gelegd bij de directieraad. De regionale politiebesturen zijn bij het vaststellen van het regionale beleidsplan
gebonden aan deze landelijke beleidsdoelstellingen.
Naast deze mogelijkheid om vooraf sturing te geven aan de taakuitvoering
krijgen de ministers een doorzettingsmacht in de vorm van een
aanwijzingsbevoegdheid aan de regionale politiebesturen voor die situaties waarin de realisatie van de landelijke beleidsdoelstellingen op korpsniveau naar de mening van de ministers onvoldoende zeker is.
Ongewijzigd blijft de positie van de Politieacademie als Politie Onderwijsén Kenniscentrum, met haar taken zoals opgenomen in de Wet op het
LSOP en het politieonderwijs ten aanzien van de werving, selectie, het
onderwijs en het kennismanagement voor de politie. De landelijke samenhang en eenheid binnen de politie en de verdere professionalisering van
de Politie zijn het meest gediend met een Politieacademie die, net als nu,
nauw verbonden is met de beroepspraktijk van de politie, vanuit een
eigenstandige positie.
De door ons voorgestelde wijzigingen betreffen vooral het bestuur en
meer in het bijzonder het beheer van de politie. Het gezag over de politie
wijzigt niet: zo zijn en blijven de burgemeester en de officier van justitie
onverkort bevoegd en verantwoordelijk voor het optreden van de politie
op het terrein van de openbare orde en hulpverlening, respectievelijk op
het terrein van de strafrechtelijke rechtshandhaving. Ook de organisatorische indeling in 25 regionale korpsen en één landelijk korps zal niet
wijzigen. De voorgestelde wijzigingen betreffen daarmee vooral een wijziging van de bestuurlijke bovenbouw van de politie die garant moet staan
voor een grotere eenheid van de Nederlandse politie en een betere balans
tussen lokale, regionale en nationale verantwoordelijkheden en bevoegd-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2006–2007, 30 880, nr. 3

12

heden. Aangezien de politie regionaal georganiseerd blijft en er geen
veranderingen in het gezag worden voorgesteld zal het dagelijkse politiewerk niet of nauwelijks worden beïnvloed. Het gaat derhalve niet om een
grootschalige reorganisatie zoals bij de vorming van het regionale politiebestel in 1993.
4. Één politieorganisatie

4.1 Één landelijke politieorganisatie
Met de inwerkingtreding van een nieuwe Politiewet zoals door ons voorgesteld wordt het huidige regionale politiebestel omgevormd tot één
landelijke politieorganisatie met een eigen publiekrechtelijke rechtspersoonlijkheid. Het doel van deze wijziging is om, zowel op het terrein van
het beheer als de taakuitvoering, een grotere eenheid bij de politie te
verwezenlijken en een betere balans te realiseren tussen de lokale, de
regionale en de landelijke belangen wat moet leiden tot een efficiëntere,
effectievere en kwalitatief betere politie. De oprichting van één landelijke
politieorganisatie biedt ook mogelijkheden voor een meer ketengerichte
samenwerking. Zo zal bijvoorbeeld de samenwerking met het eveneens
landelijk georganiseerde openbaar ministerie uniformer en daardoor
eenvoudiger te realiseren zijn. Door de politie als één organisatie vorm te
geven is het niet langer noodzakelijk dat, zoals nu het geval is, tussen
nationaal en regionaal niveau onderhandelingen moeten worden gevoerd
om die eenheid te realiseren. Problemen op het gebied van uniforme
informatiehuishouding en transparantie van bedrijfsvoeringgegevens
kunnen binnen één organisatie gemakkelijker worden opgelost. Een
landelijke politieorganisatie sluit tevens beter aan bij het landelijke
bestuursniveau met democratisch gekozen volksvertegenwoordiging
waardoor het democratische gat ten aanzien van het beheer wordt
gedicht. De belangrijkste wijziging ten opzichte van de Politiewet 1993 is
gelegen in het feit dat de 25 regiokorpsen en het KLPD niet langer autonoom zijn op het gebied van het beheer. De regio’s verliezen hun eigen
rechtspersoonlijkheid en de korpsen worden onderdeel van één rechtspersoon: de landelijke politieorganisatie.
Deze landelijke politieorganisatie zal, op grond van artikel 25 van het
wetsvoorstel, gaan bestaan uit:
– een directieraad,
– 25 regionale politiekorpsen en
– één landelijk politiekorps (het Korps Landelijke Politiediensten).
De wettelijke beschrijving van de taak van de politie in artikel 3 van het
wetsvoorstel, is gelijk aan die in artikel 2 Politiewet 1993. Dat artikel is op
zijn beurt weer overgenomen uit de Politiewet 1957.
Aan de taak van de politie verandert dan ook niets. Zoals aangegeven
heeft de invoering van de voorgenomen landelijke politieorganisatie geen
grote gevolgen voor de huidige organisatorische indeling van de politie.
Er blijven vooralsnog 25 regionale korpsen en ook het Korps landelijke
politiediensten (verder: het KLPD) blijft bestaan. De taken zullen dan ook
grotendeels daar worden uitgevoerd waar ze nu ook worden uitgevoerd.
Het grote verschil met het huidige bestel is, zoals gezegd, dat de korpsen
niet langer autonoom zijn op het terrein van het beheer. De invoering van
de landelijke politieorganisatie is er vooral op gericht om een grotere
eenheid van de thans te verbrokkelde politie te maken. De centralisatie
van het beheer dient dit doel. De grotere eenheid in het beheer kan vele
organisatorische belemmeringen wegnemen die nu werken als kunstmatige schotten tussen de verschillende onderdelen van de Nederlandse
politie. Die grotere eenheid is noodzakelijk omdat een belangrijk deel van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2006–2007, 30 880, nr. 3

13

de politietaken op alle niveau’s moeten worden uitgevoerd, op lokaal,
regionaal, nationaal en internationaal niveau. Dit besef dringt steeds meer
door. Het gaat hierbij bijvoorbeeld om de bestrijding van de zware en
georganiseerde criminaliteit en de bestrijding van terrorisme. Een effectieve aanpak van deze vormen van criminaliteit vereist inzet van alle
onderdelen van de politieorganisatie en een goede samenwerking tussen
deze. Die samenwerking begint met het bijeenbrengen van de bij alle
onderdelen van de politie aanwezige informatie voor het opstellen van
criminaliteitsbeeldanalyses of de daadwerkelijke aanpak van een criminele
organisatie. Binnen één landelijke politieorganisatie, waarin alle onderdelen gebruik maken van dezelfde opsporings- en bedrijfsvoeringsystemen, is deze informatie vele malen eenvoudiger bijeen te brengen
dan in het huidige regionale bestel waarin de regiokorpsen gebruik maken
van verschillende systemen die onderling niet goed met elkaar kunnen
«communiceren». Ook zullen binnen één landelijke politieorganisatie
minder belemmeringen bestaan voor operationele samenwerking tussen
de verschillende onderdelen van de politie. Zo zullen in de voorgestane
landelijke politieorganisatie thans bestaande regionale verschillen in de
rechtspositie worden opgeheven. Deze verschillen, zo blijkt in de praktijk,
bemoeilijken momenteel de samenwerking. De samenwerking kan in een
landelijke politieorganisatie ook aanzienlijk worden verbeterd door het
landelijk invoeren van standaardprotocollen en procedures die door
vaktechnische experts zijn opgesteld, door het stellen van eisen aan de
organisatieonderdelen en aan de opleiding van de rechercheurs en
specialisten.
De rijksrecherche en de Koninklijke marechaussee (verder: de KMar)
maken geen deel uit van de landelijke politieorganisatie. De KMar staat
onder het beheer van de Minister van Defensie en het beheer van de
rijksrecherche berust bij het College van procureurs-generaal.

4.2 Rechtspersoonlijkheid
In dit wetsvoorstel stellen wij één landelijke politieorganisatie met een
eigen rechtspersoonlijkheid voor. Juist vanwege het gegeven dat de
politie belast is met de uitvoering van taken ten dienste van zowel lokale
als nationale overheden kan de politie niet worden gepositioneerd als een
onderdeel van een ministerie (als onderdeel van een bestuursdepartement of als batenlastendienst). Een dergelijke positionering brengt
immers het gevaar mee van een te grote en eenzijdige oriëntatie op nationale belangen. Een keuze voor een zelfstandig bestuursorgaan (ZBO) valt
af voor de politie vanwege de gebrekkige maatschappelijke en democratische inbedding die deze vorm voor de «zwaardmacht» van de overheid
met zich brengt. Daarom stellen wij in artikel 26 van het wetsvoorstel voor
de politie onder te brengen in een daarop toegesneden publiekrechtelijke
rechtspersoon (sui generis organisatie) waarbij ook recht wordt gedaan
aan de lokale en regionale verankering van het politiebestel.
In dit wetsvoorstel is aan de ministers van BZK en Justitie een zodanig
samenstel van bevoegdheden en sturingsinstrumenten toegekend dat zij
inhoud kunnen geven aan hun verantwoordelijkheden. Hierdoor kunnen
de Staten-Generaal de ministers effectief aanspreken op het landelijke
beleid ten aanzien van de taakuitvoering door de politie, het beheer van
de politie en de kwaliteit van de taakuitvoering door de politie. Aldus is de
democratische inbedding van de politie op landelijk niveau sterk verbeterd ten opzichte van de situatie in het regionale politiebestel.

4.3 De directieraad
De directieraad geeft leiding aan de nieuwe politieorganisatie en is verant-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2006–2007, 30 880, nr. 3

14

woordelijk voor het beheer van de politie. Wij hebben dit neergelegd in
artikel 28 van het wetsvoorstel. Onder leiding wordt hier verstaan het
voeren van het management van de politieorganisatie. Het gaat hier
uitdrukkelijk niet om de operationele leiding. Operationeel wordt de politie
aangestuurd door het gezag (de burgemeester en de officier van justitie).
Het begrip beheer hebben wij nader geduid in paragraaf 7.1 van deze
toelichting. In paragraaf 7.4 komt de verhouding tot de korpschef aan de
orde. De directieraad is als het management van de politieorganisatie
aanspreekpunt voor de ministers op het gebied van het beheer en de
kwaliteit van de taakuitvoering. De directieraad heeft daarnaast een coördinerende taak ten aanzien van de uitvoering van de landelijke prioriteiten. In paragraaf 6 wordt hier nader op ingegaan.
De minister van BZK is verantwoordelijk voor het beheer van de politie.
De ministers van BZK en van Justitie zijn gezamenlijk verantwoordelijk
voor het landelijke beleid ten aanzien van de taakuitvoering door de
politie en de kwaliteit van de taakuitvoering door de politie. Daarbij geldt
dat de Minister van BZK specifiek politiek verantwoordelijk is voor het
landelijke beleid op het gebied van de openbare orde en dat de Minister
van Justitie specifiek politiek verantwoordelijk is voor de strafrechtelijke
handhaving van onze rechtsorde. Deze minister is verantwoordelijk voor
het openbaar ministerie. In het onderhavige wetsvoorstel worden de
verantwoordelijkheden van de ministers ondersteund met bevoegdheden,
opdat deze ministers hun algehele politieke verantwoordelijkheid jegens
de Staten-Generaal kunnen waar maken. Dit is van groot belang met het
oog op de democratische inbedding van de politieorganisatie. Op het
terrein van beheer is geen sprake meer van een democratisch gat.
Opdat de ministers ten volle inhoud kunnen geven aan hun onderscheiden verantwoordelijkheden met betrekking tot de directieraad is het
van belang dat er heldere en eenduidige inlichtingen- en verantwoordingslijnen van de directieraad naar de ministers bestaan en dat zij over
adequate sturingsinstrumenten beschikken (zie paragraaf 4.5).
De directieraad is gehouden de ministers tijdig, gevraagd en ongevraagd
alle inlichtingen te geven die de ministers nodig hebben om inhoud te
kunnen geven aan hun taak (artikel 32). De inlichtingenplicht van de
directieraad jegens de ministers omvat tevens het geven van de nodige
uiteenzettingen en het afleggen van verantwoording over keuzes die de
directieraad heeft gemaakt en beslissingen die de raad heeft genomen. Dit
kan in voorkomende gevallen aanleiding zijn voor de ministers om
gebruik te maken van sturingsinstrumenten die hen ter beschikking staan.
Zo kunnen zij algemene en bijzondere aanwijzingen geven (artikel 31). Bij
de hier bedoelde aanwijzingen jegens de directieraad gaat om een
normaal sturingsinstrument voor de ministers. Dit is anders in de
bestaande bestuurlijke verhoudingen binnen het politiebestel waar
aanwijzingen van de minister aan de korpsbeheerder als een «ultimum
remedium» worden gezien.
De directieraad stelt jaarlijks een landelijke begroting, een landelijk
beheersplan, een landelijke jaarverslag en een jaarrekening voor de politie
vast. De ministeriële verantwoordelijkheid komt tot uitdrukking door de
bepaling dat deze stukken de goedkeuring van de Minister van BZK dan
wel van beide ministers behoeven (artikel 35, 36 en 39). De taken van de
directieraad zijn meer uitgebreid beschreven in paragraaf 7.3 van het
algemene deel van deze memorie van toelichting.
De directieraad zal op grond van artikel 27 van het wetsvoorstel bestaan
uit minimaal drie en maximaal vijf leden. Zij worden benoemd bij koninklijk besluit op voordracht van de Minister van BZK, in overeenstemming
met de Minister van Justitie, voor een periode van zes jaar. Na omme-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2006–2007, 30 880, nr. 3

15

komst van deze periode kunnen zij nog eenmaal worden herbenoemd
voor een periode van drie jaar. De leden van de directieraad kunnen bij
koninklijk besluit op voordracht van de Minister van BZK, in overeenstemming met de Minister van Justitie, worden geschorst en ontslagen. De
leden hebben de status van politieambtenaar en op hen is de rechtspositie
van de politie van toepassing. Dit past bij de positionering van de directieraad als onderdeel van de politie en is ook van belang voor de herkenbaarheid van de directieraad voor de korpsen als «hun» raad. De directieraad vormt een essentiële schakel binnen het nieuwe politiebestel. Het is
in onze ogen vanzelfsprekend dat een of meer leden van de directieraad
afkomstig is uit de politie dan wel een politieachtergrond heeft. Kennis en
ervaring met de politieprofessie is van groot belang om adequaat leiding
te geven aan de politieorganisatie. Daarnaast is het, gezien de zware
verantwoordelijkheid die de raad heeft op het financiële en economische
vlak, van belang dat een lid van de directieraad een financieel-economische achtergrond heeft.

4.4 De regiokorpsen en het KLPD
Ten opzichte van het huidige bestel verandert het aantal van 25 politiekorpsen niet. Dat neemt niet weg dat wij van mening zijn dat een politiekorps vanuit bedrijfsvoeringoptiek over een zekere minimale omvang
moet beschikken om adequate politiezorg te kunnen bieden en de veelheid aan taken van de politie naar behoren te kunnen uitvoeren. Daarnaast stelt ook de bestuurlijke inbedding van de politie grenzen aan de
omvang van een politiekorps. Wij zijn van mening dat samenwerking
tussen korpsen een alternatief kan bieden voor schaalvergroting door
samenvoeging van korpsen. Het is evenwel niet uit te sluiten dat in de
nieuwe landelijke politieorganisatie uit de intensievere samenwerking
tussen de regionale politiekorpsen de wens tot samenvoeging voortvloeit.
Ook kan op basis van andere ontwikkelingen op het gebied van
veiligheidszorg de wens tot schaalvergroting van regionale politiekorpsen
voortvloeien. Om dit mogelijk te maken stellen wij in artikel 25, tweede lid,
voor de (wettelijke) mogelijkheden om tot schaalvergroting van regionale
politiekorpsen te kunnen komen te vereenvoudigen, namelijk door het
aantal regio’s bij algemene maatregel van bestuur vast te stellen. Na
invoering van het gewijzigde bestel zal bezien worden of schaalvergroting
in de nieuwe organisatie wenselijk is. De directieraad zal de ministers hier
te zijner tijd over adviseren.
De regionale korpsen en het KLPD worden in dit wetsvoorstel wat betreft
de beleids- en beheerscyclus zoveel mogelijk op dezelfde wijze georganiseerd. Om tot een goede taakafbakening te komen tussen de regionale
korpsen en het KLPD zullen de taken van het KLPD op het terrein van weg,
water, spoor, lucht, nationale recherche en de koninklijke en diplomatieke
beveiliging nader, niet limitatief, worden aangeduid bij algemene maatregel van bestuur, op grond van artikel 46, tweede lid, van het wetsvoorstel.

4.5 De sturingsinstrumenten van de ministers
De bevoegdheden van de ministers zijn in grote lijnen in te delen in
bevoegdheden op het terrein van (het beleid ten aanzien van) de taakuitvoering door de politie en bevoegdheden ten aanzien van het beheer
van de politie. Een deel van deze bevoegdheden heeft betrekking op de
onderlinge verhouding tussen de ministers en de directieraad. Zoals wij
eerder hebben aangegeven, opereert de directieraad onder ministeriële
verantwoordelijkheid. Deze bevoegdheden zijn afzonderlijk in beeld
gebracht. Hieronder zijn de meest belangrijke bevoegdheden met een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2006–2007, 30 880, nr. 3

16

verwijzing naar de artikelen in het wetsvoorstel aangegeven. Deels gaat
het hierbij om bestaande bevoegdheden en deels om nieuwe.

Bevoegdheden van de ministers op het terrein van de taakuitvoering
– Bij of krachtens algemene maatregel van bestuur worden regels
gesteld omtrent de vereisten voor een goede taakuitvoering door de
politie en de eisen met betrekking tot de bekwaamheid van ambtenaren van de politie (artikel 22).
– De ministers stellen tenminste eenmaal in de vier jaar de landelijke
beleidsdoelstellingen vast ten aanzien van de taakuitvoering door de
politie (artikel 19).
– De ministers kunnen het regionale politiebestuur bijzondere aanwijzingen geven met betrekking tot het te voeren beleid ten aanzien van
de taakuitvoering door de politie (artikel 42).
Bevoegdheden van de ministers op het terrein van het beheer
– Bij of krachtens algemene maatregel van bestuur worden regels
gesteld over het beheer van de politie, alsmede over de bewapening,
de uitrusting en de kleding van de politie (artikel 23).
– Bij of krachtens algemene maatregel van bestuur op voordracht van de
Minister van BZK worden regels gesteld over het financieel beheer van
de politie (artikel 37).
– Bij of krachtens algemene maatregel van bestuur op voordracht van de
Minister van BZK, in overeenstemming met de Minister van Financiën,
worden regels gesteld over de bekostiging van de politie en de verdeling van de bijdragen over de onderdelen van de politie (artikel 38).
– Jaarlijks worden beleidsregels gesteld voor het beheer van de politie
door de directieraad (artikel 30).
– De Minister van BZK stelt jaarlijks de bijdragen ten behoeve van de
politie vast (artikel 34).
– De door de directieraad opgestelde begroting en jaarrekening van de
politie behoeft de goedkeuring van de Minister van BZK (artikelen 35
en 36).
– Bepaalde privaatrechtelijke rechtshandelingen behoeven de instemming van de Minister van BZK (artikel 29).
Algemene bevoegdheden van de ministers ten aanzien van de
directieraad
– De leden van de directieraad worden bij koninklijk besluit op voordracht van de Minister van BZK, in overeenstemming met de Minister
van Justitie, benoemd, geschorst en ontslagen (artikel 27).
– De ministers kunnen de directieraad algemene en bijzondere aanwijzingen geven met betrekking tot de uitoefening van diens taken en
bevoegdheden (artikel 31).
– De directieraad verstrekt de ministers, gevraagd en ongevraagd, de
voor de uitoefening van hun taak benodigde inlichtingen (artikel 32).
– Indien de directieraad zijn taak ernstig verwaarloost, kunnen de ministers noodzakelijke voorzieningen treffen (artikel 33).
– Het door de directieraad opgestelde beheersplan en het jaarverslag
voor de politie behoeven, de goedkeuring van de ministers (artikel 39).
– Bij of krachtens algemene maatregel van bestuur worden regels
gesteld over de beleids- en beheerscyclus van de politie (artikel 40).
In de paragrafen 6 en 7 gaan wij nader in op de diverse bevoegdheden
van de ministers.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2006–2007, 30 880, nr. 3

17

5. Lokale en regionale verankering

5.1 Inleiding
In dit onderdeel van de memorie van toelichting gaan wij in op de lokale
en de regionale verankering van de landelijke politieorganisatie. In de
eerste plaats wordt het gezag over de politie belicht. Vervolgens wordt
ingegaan op de rol van het regionale politiebestuur en de regionale
beleidsdriehoek. Tenslotte komt de rol van de gemeenteraad aan de orde.
De lokale verankering van de politie is al sinds jaar en dag een basiswaarde van het politiebestel. Politiezorg moet rekening houden met de
plaatselijke bijzonderheden en eigenaardigheden. De politieman op de
straat moet zich in zijn stad kunnen bezighouden met het bieden van
politiezorg op een wijze die de burgers van die stad, vertegenwoordigd
door de gemeenteraad, nodig vinden. In de ene plaats betekent dat
wellicht een extra inzet op het verminderen van de overlast van foutparkeerders, terwijl het in de andere plaats betekent dat er in gebieden
waarin veel uitgaansgelegenheden geconcentreerd zijn preventief wordt
gefouilleerd. De lokale inbedding van de politieorganisatie is één van de
verworvenheden van het huidige bestel die behouden moet blijven en
zelfs moet worden versterkt. Die verworvenheid wordt behouden door het
lokale gezag over de politie ongemoeid te laten en nog versterkt door de
rol van de gemeenteraad te vergroten.

5.2 Het gezag over de politie en de verhouding gezag-beheer
De bepalingen over het gezag over de politie worden in verband met het
bovenstaande in dit wetsvoorstel niet gewijzigd (artikelen 11 tot en met
14). Gezag kan gedefinieerd worden als «de beslissingsbevoegdheid over
de inzet en het optreden van de politie».
De burgemeester behoudt het gezag wat betreft de handhaving van de
openbare orde en hulpverlening. De officier van justitie behoudt het gezag
wat betreft de strafrechtelijke handhaving van de rechtsorde en, tenzij in
enige wet anders is bepaald, met betrekking tot de taken verricht ten
dienste van de justitie. Dit is bijvoorbeeld het geval in de Vreemdelingenwet 2000 op grond waarvan het gezag over de politie en de Kmar met
betrekking tot de daar genoemde taken berust bij de Minister voor
Vreemdelingenzaken en Integratie.
Voor de inrichting van het huidige politiebestel is het onderscheid tussen
gezag en beheer bepalend. Dit zal niet anders zijn voor het bestel dat ons
met het onderhavige wetsvoorstel voor ogen staat. De gezagsdragers – de
burgemeester en de officier van justitie – zijn verantwoordelijk voor het
optreden van de politie in hun ambtsgebied. Zij kunnen de politie ter zake
aanwijzingen geven en bepalen – in onderling overleg – voor welke taken
en met welke intensiteit de politie wordt ingezet. Het is aan degene die
belast is met het beheer zodanige organisatorische maatregelen te treffen
dat de gezagsdragers optimaal inhoud kunnen geven aan hun verantwoordelijkheid. In dit opzicht is beheer een afgeleide functie van gezag:
beheer volgt gezag. Dit betekent dat het beleid dat de gezagsdragers –
uiteraard met inachtneming van de landelijk vastgestelde prioriteitenwensen te voeren bepalend is voor de allocatie van middelen, terwijl de
(beperkte) beschikbaarheid van die middelen grenzen stelt aan de mogelijkheden die de gezagsdragers hebben. Indien blijkt dat de vraag (gezag)
het aanbod (beheer) overtreft, is het aan de gezagsdragers om keuzes te
maken en prioriteiten te stellen. De beheerder is verantwoordelijk voor de
wijze waarop de politie voldoet aan de door de gezagsdragers geformuleerde prioriteiten. In de volgende paragraaf werken wij het uitgangspunt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2006–2007, 30 880, nr. 3

18

dat de wezenlijke zeggenschap over de politie bij het gezag en niet bij het
beheer berust, nader uit voor het regionale niveau.

5.3 Het regionale politiebestuur en de regionale beleidsdriehoek
Voor de decentrale inbedding van de politie is het van belang dat de
beleidsmatige aansturing van de politie op regionaal niveau plaatsvindt
door een regionaal politiebestuur en dat dit bestuur ook invloed heeft op
het regionale beheer. Het regionale politiebestuur speelt een belangrijke
rol in de lokale verankering van het politiebestel. Waar de lokale driehoeken van burgemeester, officier van justitie en korpschef de feitelijke
inzet van de politie bepalen, gaat het regionale politiebestuur over de
verdeling van mensen en middelen binnen de regio. Het regionale politiebestuur krijgt de bevoegdheden die daarbij horen.
Het regionale politiebestuur bestaat, zo bepaalt artikel 41 van het wetsvoorstel, uit de burgemeesters van de gemeenten in de regio en de hoofdofficier van justitie. Feitelijk treedt het in de plaats van het huidige regionale college. Uit zijn midden kiest het regionale politiebestuur een
burgemeester als voorzitter. De korpschef, belast met de dagelijkse leiding
en het dagelijkse beheer over het politiekorps, is geen lid van het regionale politiebestuur, maar neemt wel deel aan de vergaderingen van het
regionale politiebestuur.
Met inachtneming van de landelijke beleidsdoelstellingen voor het desbetreffende regiokorps, stelt het regionale politiebestuur, tenminste eenmaal
in de vier jaar, het regionale politiebeleid vast. Het regionale politiebestuur heeft instemmingsrecht op de begroting, het financieel verslag,
de organisatie en de formatie voor het korps die door de directieraad
zullen worden vastgesteld (artikel 45). Het regionaal politiebestuur gaat
daarmee, naast over de beleidsprioritering, ook over de verdeling van het
budget en de politiesterkte binnen de regio.
De directieraad verdeelt de beschikbare middelen over de regio’s aan de
hand van de budgetverdeelsystematiek zoals, op grond van artikel 38,
tweede lid, vastgesteld door de Minister van BZK, in overeenstemming
met de Minister van Financiën. Het regionale politiebestuur gaat over de
besteding van de ter beschikking gestelde middelen in de regio. De korpschef stelt een begroting en organisatie en formatieplan op die past bij het
regionale beleidsplan. Deze worden ter instemming voorgelegd aan het
regionaal politiebestuur. De stukken worden ter vaststelling verzonden
aan de directieraad (artikel 45). De directieraad toetst de stukken op de
vraag of deze voldoen aan de wettelijk gestelde eisen en aan de vraag of
de verdeling van budget en sterkte voldoende waarborgen biedt dat de
landelijke doelstellingen verwezenlijkt kunnen worden (zie par. 7.5.). De
verdeling van mensen en middelen over de regio moet vanzelfsprekend
aansluiten bij het regionaal beleid zoals vastgelegd in het regionale
beleidsplan. Dit wordt evenwel niet beoordeeld door de directieraad, maar
door het regionaal politiebestuur. De gezagsdragers bijeen in dit bestuur
bepalen het beleid en bepalen waar de prioriteiten liggen en waar meer
inzet van politieambtenaren of middelen nodig is dan elders. Zij beoordelen vervolgens of het door hen voorgestane beleid op een adequate
wijze in de beheerstukken is verwerkt. Indien blijkt dat het gewenste
beleid niet met de beschikbare mensen en middelen uitgevoerd kan
worden, zal het regionaal politiebestuur keuzes moeten maken en prioriteiten moeten stellen.
Op het moment dat er zich een incidenteel probleem voordoet (bijvoorbeeld een voetbalwedstrijd waarbij rellen verwacht worden) of een nieuw
probleem opdoemt (bijvoorbeeld een sterke toename van woninginbraken

Tweede Kamer, vergaderjaar 2006–2007, 30 880, nr. 3

19

in – een deel van – de regio) waarvoor extra politie-inzet nodig is, is het
aan de burgemeester dan wel de officier van justitie om de korpschef te
vragen geëigende maatregelen te nemen. Gelijk aan de huidige situatie
zal eerst bezien worden of hiervoor ruimte is binnen de sterkte die aan de
desbetreffende geografische eenheid van de politie is toegewezen. Als dit
niet het geval is, zal op regionaal niveau bekeken moeten worden hoe er
binnen de regionale sterkte geschoven kan worden. Ook in dit opzicht
verandert er niets. Indien blijkt dat hierin op regionaal niveau niet kan
worden voorzien en het regionaal politiebestuur van mening blijft dat het
probleem moet worden aangepakt, zal of bijstand gevraagd moeten
worden vanuit een ander korps of de directieraad benaderd moeten
worden met het verzoek iets te doen aan de sterkte van het korps. De
directieraad is immers, binnen de door de Minister van BZK gestelde
kaders, verantwoordelijk voor de sterkteverdeling over de regio’s. Indien
geen oplossing wordt gevonden binnen deze kaders zal de Minister van
BZK (in overeenstemming met de minister van Financiën) deze moeten
bezien en eventueel heroverwegen. Aanpassingen van deze kaders zullen
altijd geschieden in overleg met de betrokken partijen.
Het regionale politiebestuur stelt zelf regels vast over zijn werkwijze
(artikel 41). Het is aan de regionale politiebesturen zelf om bijvoorbeeld te
bepalen hoe vaak zij vergaderen, of zij werken met een algemeen bestuur
en een dagelijks bestuur en of er gewerkt wordt met stemverhoudingen.
Wij zijn van mening dat het regionale bestuur zelf in staat moet worden
gesteld dit te regelen op een manier die goed is afgestemd op de lokale
omstandigheden. Hiermee volgen wij de al in de Politiewet 1993 gekozen
lijn om de regionale colleges vrijheid te geven bij de wijze van uitoefening
van de bestuurstaak. In de memorie van toelichting is destijds aangegeven dat «elk college, met inachtneming van de bijzondere situatie in de
regio, zelf voorschriften over zijn werkwijze moet vaststellen.
Wel is in de wet bepaald dat bij het staken van de stemmen die van de
voorzitter doorslaggevend is. Ook is bepaald dat de vergaderingen als
regel openbaar zijn. Het regionale politiebestuur vergadert slechts achter
gesloten deuren als dat naar het oordeel van het bestuur wenselijk is uit
privacyoverwegingen of op gronden, ontleend aan het algemeen belang.
Zowel de beslissingen als de vergaderverslagen van het regionale politiebestuur worden ter kennis gebracht van de gemeenteraden in de regio, de
commissaris van de Koningin, het College van procureurs-generaal en de
directieraad. Gemeenteraden worden hiermee in staat gesteld de burgemeester een toelichting te vragen op genomen besluiten en gevoerde
discussies. De commissaris van de Koningin en het College van procureurs-generaal krijgen de stukken toegestuurd om hun onderscheidenlijke
rollen op het gebied van het uitoefenen van toezicht op de gezagsuitoefening door respectievelijk de burgemeesters en de hoofdofficier van
justitie. Vanzelfsprekend ontvangt ook de directieraad de stukken.
De voorzitter van het regionale politiebestuur is tevens voorzitter van de
regionale beleidsdriehoek, waarvan ook de hoofdofficier van justitie en de
korpschef deel uitmaken.
De regionale beleidsdriehoek, neergelegd in artikel 44 van het wetsvoorstel, bereidt de stukken ten behoeve van besluitvorming in het regionale
politiebestuur voor. Daartoe behoren in elk geval de ontwerpbeleidsstukken (beleidsplan en jaarverslag) en de ontwerpbeheerstukken (organisatie, formatie, begroting en financieel verslag) voor het regionale politiekorps. In paragraaf 6 van deze toelichting gaan wij nader in op de werking
van de landelijke en de regionale beleidscyclus en het onderlinge verband
tussen beide cycli. Daarbij wordt ook ingegaan op de relatie tussen
beleidsvorming, beleidsuitvoering en beleidsevaluatie. In paragraaf 7

Tweede Kamer, vergaderjaar 2006–2007, 30 880, nr. 3

20

wordt vervolgens ingegaan op het beheer van de landelijke politieorganisatie en op de financiële cyclus.

5.4. Regionaal Veiligheidsbestuur
Het veiligheidsbestuur wordt gefaseerd vormgegeven. In het wetsvoorstel
Veiligheidsregio’s wordt de samenvoeging van de besturen van de regionale brandweer en de GHOR (Geneeskundige Hulpverlening bij ongevallen en Rampen) vorm gegeven. Dit veiligheidsbestuur wordt verantwoordelijk voor de organisatie van de rampenbestrijding en crisisbeheersing, de organisatie van de GHOR en voor het instellen en instandhouden
van de organisatie, belast met de brandweerzorg en het voorzien in de
meldkamerfunctie.
Op het moment dat zowel het wetsvoorstel Veiligheidsregio’s als het
wetsvoorstel voor de nieuwe politiewet kracht van wet hebben, zal het
regionaal politiebestuur samengevoegd worden met het regionaal
veiligheidsbestuur. Het streven is om dit per 1 januari 2008 te verwezenlijken. Dit zal geschieden in de vorm van invoeringswetgeving bij de politiewet, dan wel bij de wet Veiligheidsregio’s. Vanaf dat moment zal er
sprake zijn van één regionaal veiligheidsbestuur, waardoor optimaal vorm
kan worden gegeven aan een multidisciplinair en integraal regionaal
veiligheidsbeleid. De geldstromen tussen de organisaties van politie,
brandweer en GHOR zullen gescheiden blijven.
Na de integratie van de besturen stelt het bestuur van de veiligheidsregio
ten minste eenmaal in de vier jaar onder meer het beleidsplan van de
veiligheidsregio en een crisisplan vast; op basis van de politiewet stelt het
bestuur eveneens ten minste eenmaal in de vier jaar het beleidsplan voor
het politiekorps vast.
Het bestuur van de veiligheidsregio stelt de onderscheiden documenten
vast – met in achtneming van de prioriteiten die op lokaal, regionaal en
nationaal niveau worden gesteld – en legt daartussen dwarsverbanden
aan. Het bestuur bepaalt dus voor alle hulpverleningsdiensten in de regio
en de politie de beleidsprioriteiten. Met betrekking tot de begroting geldt
dat het bestuur de begroting voor de veiligheidsregio vaststelt. Het
bestuur heeft met betrekking tot de begroting voor het politiekorps een
instemmingsrecht: de directieraad stelt deze vast. De verschillen in de
beleids- en financiële cycli, ook waar het gaat om de relatie tot het rijksniveau, laten onverlet dat er op regionaal niveau één bestuurlijk orgaan is
waar het lokale, het regionale en het landelijke beleid ten aanzien van de
taakuitvoering van alle onder de veiligheidsregio vallende organisaties
samenkomen en die op basis daarvan het beleid voor al deze organisaties
vaststelt. Door deze verantwoordelijkheid bij één bestuursorgaan te
leggen is de samenwerking binnen de veiligheidsregio gezekerd. Op een
aantal terreinen zal intensieve samenwerking tussen deze organisaties
nodig zijn. Het bestuur van de veiligheidsregio ontwikkelt ook daarvoor
het beleid, zodat op het niveau van de regio de gezamenlijke aanpak van
de onveiligheid kan worden vormgeven.
Zolang het regionale politiebestuur niet is geïntegreerd met het
veiligheidsbestuur voor brandweer en GHOR, blijven beide besturen naast
elkaar bestaan. Voor de periode tot aan het moment van de integratie
maken de besturen van de veiligheidsregio en de politie afspraken over de
manier waarop de multidisciplinaire samenwerking op het terrein van de
rampen- en crisisbeheersing en het beheer van de gemeenschappelijke
meldkamer wordt vormgegeven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2006–2007, 30 880, nr. 3

21

5.5 De gemeenteraad
Vanuit een oogpunt van een stevige lokale verankering van de politie en
de regierol van het gemeentebestuur ten aanzien van het lokale
veiligheidsbeleid hechten wij sterk aan inbreng door de gemeenten bij het
vormgeven van het politiebeleid. Daarom wordt in artikel 45 van dit wetsvoorstel voorzien in de verplichting voor het regionale politiebestuur om
tijdig de gemeenteraden in de regio te vragen welke lokale prioriteiten zij
willen inbrengen ten behoeve van het regionale beleidsplan. De door de
gemeenteraden aangedragen prioriteiten worden ter bespreking en
besluitvorming in het regionale politiebestuur ingebracht. Aan de
gemeenteraad zal worden teruggekoppeld op welke wijze zijn inbreng in
het beleidsplan wordt verwerkt.
Voor een verdergaande versterking van de lokale betrokkenheid bij het
politiebeleid, is het belangrijk dat gemeenteraden zelf investeren in hun
bijdrage. Het vaststellen van lokaal veiligheidsbeleid als basis voor de
inbreng van de gemeenteraad in het politiebeleid is daarbij van groot
belang. Wij zijn daarom voornemens gemeenten te verplichten tot het
ontwikkelen van een lokaal veiligheidsbeleid. Dit veiligheidsbeleid vormt
de basis waarop men prioriteiten aan de politie kan stellen ten behoeve
van het regionale politiebeleidsplan Een wijziging van de Gemeentewet
hiertoe zal worden voorbereid. Bij inwerkingtreding van deze wijziging zal
de zogenaamde haalplicht van het regionaal politiebestuur vervangen
worden door deze brengplicht voor de gemeenten. Voor de tussentijd ligt
het in de rede dat het regionale politiebestuur voorrang geeft aan lokale
prioriteiten die gebaseerd zijn op een lokaal veiligheidsbeleid waarin de
gemeente ook de eigen bijdrage heeft aangegeven. Daarnaast hechten wij
eraan dat gemeenteraden bij hun prioriteitstelling de burger in hun
gemeenten actief betrekken.
Het bovenstaande stelt eisen aan de inrichting van de politiële beleidscyclus in relatie tot die van gemeenten. Om dit proces goed vorm te
geven zullen gemeenten en politieregio’s procesafspraken moeten maken
over de aanlevering van gemeentelijke inbreng die past in de beleidscycli
van zowel politie als gemeente. Hierbij is belangrijk dat voorkomen wordt
dat het proces in een bepaald stadium stokt en vertraging ondervindt.
De gemeenteraden kunnen op grond van artikel 76 van het wetsvoorstel
administratief beroep bij de commissaris van de Koningin instellen tegen
besluiten van het regionale politiebestuur. Het beroepschrift gaat vergezeld van de zienswijze van de burgemeester en wordt ingediend door
tussenkomst van de voorzitter van het regionale politiebestuur. Om vertraging van de regionale besluitvorming te voorkomen, is ervoor gekozen de
hoofdregel van artikel 6:16 van de Algemene wet bestuursrecht te volgen
en geen schorsende werking toe te kennen aan het instellen van beroep.
Dit is thans ook het geval. De commissaris van de Koningin beoordeelt
vervolgens of het besluit van het regionale politiebestuur op onaanvaardbare wijze afbreuk doet aan het belang van een goede vervulling van de
politietaak in de betrokken gemeente. Is dit het geval, dan geeft de
commissaris van de Koningin het regionale politiebestuur een termijn
waarbinnen deze een besluit moet nemen dat wel recht doet aan dit
belang.
Aangezien er geen wijzigingen in de gezagsverantwoordelijkheid van de
burgemeester zijn aangebracht blijft de gemeenteraad het orgaan
waaraan de burgemeester verantwoording aflegt over het optreden van
de politie ter handhaving van de openbare orde en hulpverlening. Ook
dient hij zich te verantwoorden voor zijn optreden in het regionale politiebestuur. De gemeenteraad kan de burgemeester ter verantwoording

Tweede Kamer, vergaderjaar 2006–2007, 30 880, nr. 3

22

roepen over onder meer de wijze waarop hij de gemeentelijke inbreng
heeft verdedigd in het regionale politiebeleid. Overigens merken wij op
deze plaats op dat de burgemeester zich in het regionale politiebestuur
niet alleen dient te richten op het belang van goede politiezorg in diens
gemeente maar ook op het belang van goede politiezorg in de gehele
regio.
6. Het beleid ten aanzien van de taakuitvoering door de politie

6.1 Inleiding
Op deze plaats wordt ingegaan op de werking van de landelijke en de
regionale beleidscyclus en de koppeling tussen beide cycli. Daarbij wordt
ook aandacht besteed aan de relatie tussen beleidsvorming, beleidsuitvoering en beleidsevaluatie.
Onder het beleid ten aanzien van de taakuitvoering wordt verstaan de
keuze welke politietaken prioritair zijn en het vaststellen van doelstellingen op die taakvelden. Het tempo waarin en de wijze waarop de doelstellingen worden gerealiseerd kunnen ook deel uitmaken van het beleid.

6.2 De landelijke beleidsdoelstellingen
De ministers voeren, overeenkomstig artikel 20 van het wetsvoorstel,
periodiek, in beginsel twee maal per jaar, overleg met de directieraad, de
voorzitters van de regionale politiebesturen en het College van
procureurs-generaal. In dit overleg wordt gesproken over:
– De vaststelling van de landelijke beleidsdoelstellingen ten aanzien van
de taakuitvoering door de politie,
– de doelstellingen voor ieder politiekorps ter verwezenlijking van de
landelijke beleidsdoelstellingen (zie 6.3) en
– de verwezenlijking van de landelijke beleidsdoelstellingen (zie 6.5).
Wat betreft de landelijke beleidsdoelstellingen ten aanzien van de taakuitvoering door de politie laten de ministers zich adviseren door de voorzitters van de regionale politiebesturen en het College van procureursgeneraal. Mede op basis van deze adviezen stellen de ministers een
ontwerp op voor de landelijke beleidsdoelstellingen.
De adviezen waarborgen dat de landelijke beleidsdoelstellingen goed
aansluiten bij onderwerpen die op regionaal niveau spelen. Voorbeelden
van dergelijke onderwerpen zijn de aanpak van veelplegers en overlast.
Daarnaast zullen de ministers ook landelijke beleidsdoelstellingen
benoemen met betrekking tot specifieke taakgebieden die op regionaal
niveau vaak niet als prioritair worden gezien, bijvoorbeeld omdat het
criminaliteitsvormen betreft die regio-overschrijdend zijn. Voorbeelden
van dergelijke beleidsdoelstellingen zijn internationale rechtshulp en
financieel-economische criminaliteit. Ter voorbereiding van de besluitvorming over de landelijke beleidsdoelstellingen voeren de ministers natuurlijk ook overleg met andere relevante partijen zoals bijvoorbeeld de Politieacademie (LSOP), de VNG en hulpverleningsinstanties.
Het ontwerp voor de landelijke beleidsdoelstellingen wordt besproken in
bovenbedoeld overleg. De voorzitters van de regionale politiebesturen en
het College van procureurs-generaal zullen in dat overleg toetsen of het
ontwerp aansluit bij hun adviezen en in hoeverre het ontwerp ruimte laat
voor regionale inkleuring en voor regionaal en lokaal beleid. Het overleg
richt zich in deze fase op het bereiken van overeenstemming over de
landelijke beleidsdoelstellingen. Dit overleg waarborgt dat de landelijke
beleidsdoelstellingen aansluiten bij onderwerpen die op regionaal niveau

Tweede Kamer, vergaderjaar 2006–2007, 30 880, nr. 3

23

spelen en voldoende ruimte laten voor de regionale en de lokale prioriteiten van de afzonderlijke korpsen.
Indien in de praktijk blijkt dat ondanks de hiervoor beschreven zorgvuldige
procedure de lokale/regionale prioriteiten in de knel dreigen te komen
vanwege de nationale prioriteiten, bijvoorbeeld door bijzondere regionale
omstandigheden, kan de voorzitter van het regionaal politiebestuur hierover in overleg treden met de ministers.
Met de bevoegdheid om landelijke beleidsdoelstellingen vast te stellen,
neergelegd in artikel 19 van het wetsvoorstel, kunnen de ministers op
landelijk niveau sturing geven aan de taakuitvoering door de politie.
In beginsel stellen de ministers gezamenlijk ten minste eenmaal in de vier
jaar de landelijke beleidsdoelstellingen vast ten aanzien van de taakuitvoering van de politie. De ministers doen dit vanuit hun onderscheiden
verantwoordelijkheden. Indien daarvoor bijzondere redenen zijn, kunnen
de landelijke beleidsdoelstellingen tussentijds worden gewijzigd of aangevuld. Uit de woorden «bijzondere redenen» volgt al dat in de praktijk
terughoudend met deze mogelijkheid moet worden omgegaan. Dit is
deels om de politie in staat te stellen de organisatie op de gestelde
beleidsdoelstellingen in te richten en deels om niet af te wijken van de
bestaande beleidsdoelstellingen. Nieuwe beleidsdoelstellingen kunnen
immers, bij gelijkblijvende politiecapaciteit, van invloed zijn op de uitvoering van bestaande beleidsdoelstellingen.
Zodra de landelijke beleidsdoelstellingen ten aanzien van de taakuitvoering zijn vastgesteld, doen de ministers hiervan mededeling door
overlegging ervan aan de Staten-Generaal (artikel 19). Hierdoor wordt de
democratische inbedding van het landelijke politiebeleid versterkt.

6.3 De doelstellingen op korpsniveau ter verwezenlijking van de landelijke
beleidsdoelstellingen
Na de vaststelling van de landelijke beleidsdoelstellingen worden in het
periodieke overleg tussen de ministers, de voorzitters van de regionale
politiebesturen, het College van procureurs-generaal en de directieraad
(op hoofdlijnen) afspraken gemaakt over de doelstellingen op korpsniveau
ter verwezenlijking van de landelijke beleidsdoelstellingen. Uitgaande van
de door de ministers vastgestelde landelijke beleidsdoelstellingen en deze
afspraken stelt de directieraad voor ieder regionaal politiekorps en waar
van toepassing ook voor het KLPD de doelstellingen vast ter verwezenlijking van de landelijke beleidsdoelstellingen (artikel 21). Het toedelen van
de doelstellingen op korpsniveau door de directieraad gebeurt met inachtneming van de omstandigheden in de regio’s en de korpsen omdat de
veiligheids- en criminaliteitssituatie in de regio en het aanvankelijke
prestatieniveau per politiekorps kan verschillen. De gecombineerde doelstellingen van alle politiekorpsen gezamenlijk zullen moeten leiden tot het
behalen van de landelijke beleidsdoelstellingen. Het College van
procureurs-generaal en de betrokken politiebesturen worden gehoord
over de vaststelling van de bedoelde doelstellingen op korpsniveau.
Daarbij wordt gestreefd naar overeenstemming tussen de genoemde
partijen.

6.4 Het regionale beleid
Het regionale politiebestuur stelt, met instemming van de hoofdofficier
van justitie en de voorzitter van het regionale politiebestuur, ten minste
eenmaal in de vier jaar het beleidsplan voor het regionale politiekorps
vast (artikel 41, zesde lid en artikel 45). In dit beleidsplan is aangegeven
hoe de doelstellingen voor dat korps zullen worden gerealiseerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2006–2007, 30 880, nr. 3

24

In lagere regelgeving op basis van artikel 40 zullen nadere regels worden
gesteld over de beleids- en beheerscyclus van de politie. Hieronder geven
wij kort weer wat in aanvulling op de wet in deze regelgeving zal worden
opgenomen.
Het regionale politiebestuur zal de gemeenteraden in de regio verzoeken
tijdig de lokale prioriteiten kenbaar te maken ten behoeve van het
opstellen van het ontwerp van het regionale beleidsplan (artikel 45, lid 1).
De korpschef van het regionale politiekorps stelt ten minste eenmaal in de
vier jaar het ontwerp van beleidsplan op. Dit ontwerp wordt opgesteld op
basis van de inbreng van de gemeenteraden in de betrokken regio, de
inbreng van het regionale politiebestuur en de door de directieraad
toegedeelde landelijke beleidsdoelstellingen voor het korps. Na instemming van de hoofdofficier van justitie en de voorzitter van het regionale
politiebestuur in de beleidsdriehoek zendt de korpschef het beleidsplan
aan het regionale politiebestuur. Het regionale politiebestuur stelt, met
instemming van de hoofdofficier van justitie en de voorzitter van het
regionale politiebestuur, het beleidsplan voor het regionale politiekorps
vast. Zodra het beleidsplan is vastgesteld, wordt dit aan de directieraad
gezonden. Het instemmingsrecht van de voorzitter van het regionale
politiebestuur en de hoofdofficier van justitie in het regionale politiebestuur, is neergelegd in artikel 41, zesde lid, van het wetsvoorstel.
Het regionale beleidsplan wordt gezonden aan de directieraad. De
directieraad zal bezien of de vastgestelde landelijke doelstellingen op
korpsniveau in het beleidsplan zijn opgenomen en of aangegeven is op
welke wijze het korps deze beoogt te verwezenlijken. Indien de landelijke
beleidsdoelstellingen in het beleidsplan onvoldoende zijn geborgd,
kunnen de ministers, hierop geattendeerd door de directieraad, op grond
van artikel 42 van het wetsvoorstel, ieder vanuit zijn onderscheiden
verantwoordelijkheid, in overeenstemming met de andere minister, een
bijzondere aanwijzing geven aan het regionale politiebestuur. Behoudens
spoedeisende gevallen worden deze bijzondere aanwijzingen schriftelijk
gegeven, gehoord het regionale bestuur.

6.5 De beleidsuitvoering, beleidsevaluatie en verantwoording
Onverminderd de zeggenschap van het bevoegd gezag is de korpschef
verantwoordelijk voor de uitvoering van het regionaal beleidsplan. Over
de realisatie van het regionale beleidsplan legt de korpschef verantwoording af in de regionale beleidsdriehoek en in het regionale politiebestuur.
De korpschef stelt jaarlijks het jaarverslag voor het regionale politiekorps
op. De resultaten die in het voorafgaande jaar zijn behaald met de verwezenlijking van de door de in het beleidsplan opgenomen doelstellingen
maken deel uit van het jaarverslag. Na instemming van de hoofdofficier
van justitie en de voorzitter van het regionale politiebestuur met het
ontwerpjaarverslag, zendt de korpschef het ontwerpjaarverslag toe aan
het regionale politiebestuur.
Het regionale politiebestuur stelt, met instemming van de hoofdofficier
van justitie en de voorzitter van het regionale politiebestuur jaarlijks het
jaarverslag voor het regionale politiekorps vast (artikel 45, lid 1, en 41, lid
6). Zodra het jaarverslag is vastgesteld wordt dit aan de directieraad
gezonden. De directieraad stelt op basis van de regionale jaarverslagen en
het jaarverslag van het KLPD een landelijk jaarverslag op. Dit landelijke
jaarverslag zal nadrukkelijk ingaan op de door de korpsen bereikte resultaten op het terrein van de landelijke beleidsdoelstellingen. Het jaarverslag behoeft op grond van artikel 39, derde lid, van het wetsvoorstel, de
goedkeuring van de ministers en wordt door hen aan de Staten-Generaal

Tweede Kamer, vergaderjaar 2006–2007, 30 880, nr. 3

25

gestuurd. Op deze wijze wordt de Staten-Generaal jaarlijks geïnformeerd
over de bereikte resultaten ten aanzien van de landelijke beleidsdoelstellingen. Ook hierdoor wordt de democratische inbedding van het landelijke
politiebeleid versterkt.
De realisatie van de landelijke beleidsdoelstellingen zal ook aan de orde
komen in het periodieke overleg tussen de ministers, de voorzitters van de
regionale politiebesturen, het College van procureurs-generaal en de
directieraad. Naar aanleiding van dit overleg kan een herijking van de
landelijke beleidsdoelstellingen plaatsvinden. Dit kan bijvoorbeeld
gebeuren indien in de praktijk blijkt dat de realisatie van bepaalde beleidsdoelstellingen sneller of langzamer gaat dan aanvankelijk was beoogd
maar ook als gevolg van het benoemen van aanvullende landelijke
beleidsdoelstellingen.

6.6 Het beleid voor de taakuitvoering van het KLPD
In pararaaf 4.4 hebben wij al opgemerkt dat de beleids- en beheerscyclus
van de regionale korpsen en het KLPD zo veel mogelijk op dezelfde wijze
wordt georganiseerd. Dit uitgangspunt heeft tot de volgende procedure
geleid voor de totstandkoming en vaststelling van de beleidsstukken van
het KLPD.
Ten minste eenmaal in de vier jaar stelt de korpschef het ontwerpbeleidsplan op en jaarlijks het ontwerpjaarverslag. In het ontwerpbeleidsplan zijn de doelstellingen opgenomen die door de directieraad
voor het KLPD zijn vastgesteld (zie ook paragraaf 6.3). In het ontwerpjaarverslag wordt verslag gedaan van de bereikte resultaten ten aanzien
van de doelstellingen uit het beleidsplan. Het beleidsplan en het jaarverslag worden, op grond van artikel 51 van het wetsvoorstel, met instemming van de Ministers van BZK en van Justitie en het hoofd van het
landelijk parket vastgesteld in het overleg dat deze periodiek met de
korpschef hebben. Dit overleg tussen de ministers van Justitie en van
BZK, het hoofd van het landelijk parket en de korpschef, neergelegd in
artikel 50 van het wetsvoorstel, moet worden gezien als de landelijke
tegenhanger van het regionale politiebestuur waar de regionale beleidsstukken worden vastgesteld. Voor deze wijze van beleidsmatige
aansturing van het KLPD, met inbegrip van de betrokkenheid van de beide
ministers daarbij, is gekozen vanwege de specifieke positie van dit korps
en de nationale en internationale dimensie van zijn taken, alsmede
vanwege de onderscheiden verantwoordelijkheden van de ministers
terzake. Zo worden enkele taken van het KLPD, bijvoorbeeld de persoonsbeveiliging door de DKDB, niet uitgevoerd onder gezag van de officier van
justitie maar onder rechtstreekse verantwoordelijkheid van de Minister
van Justitie. Voor de goede orde merken wij op dat de Minister van BZK
deel uitmaakt van deze beleidsvierhoek als de bewindspersoon die op
landelijk niveau verantwoordelijk is voor de openbare orde en niet langer,
zoals nu nog het geval is, als korpsbeheerder. Het beheer van het KLPD is
immers overgegaan naar de directieraad.

6.7 De beleidscyclus
De hoofdlijnen van de beleidscyclus zijn, als aangegeven, in het wetsvoorstel zelf opgenomen; de nadere uitwerking daarvan, zoals de wijze waarop
de ontwerpstukken tot stand komen, geschiedt bij algemene maatregel
van bestuur. De uitgewerkte beleidscyclus ziet er in grote lijnen als volgt
uit.

De landelijke beleidsdoelstellingen (artikelen 19 en 20)
• De Ministers van Justitie en BZK stellen gezamenlijk ten minste
eenmaal in de vier jaar de landelijke beleidsdoelstellingen vast ten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2006–2007, 30 880, nr. 3

26

•

aanzien van de taakuitvoering van de politie. Over deze vaststelling
wordt overleg gevoerd met de voorzitters van de regionale politiebesturen, het College van procureurs-generaal en de directieraad.
Indien er bijzondere redenen zijn kunnen de landelijke beleidsdoelstellingen tussentijds worden gewijzigd of aangevuld.
Zodra de landelijke beleidsdoelstellingen ten aanzien van de taakuitvoering zijn vastgesteld, doen de ministers hiervan mededeling
door overlegging ervan aan de Staten-Generaal.

De doelstellingen op korpsniveau ter verwezenlijking van de landelijke
beleidsdoelstellingen (artikelen 20 en 21)
• De ministers voeren overleg met de voorzitters van de regionale
politiebesturen, het College van procureurs-generaal en de directieraad over de doelstellingen voor ieder korps ter verwezenlijking van de
landelijke beleidsdoelstellingen.
• Uitgaande van de landelijke beleidsdoelstellingen en de afspraken uit
het bovenbedoelde periodieke overleg stelt de directieraad voor ieder
regionaal politiekorps en waar van toepassing ook voor het KLPD de
doelstellingen vast ter verwezenlijking van de landelijke beleidsdoelstellingen.
Het regionale beleid (artikelen 45 en 41, lid 6)
• Het regionale politiebestuur verzoekt de gemeenteraden van de
gemeenten in de regio tijdig de lokale prioriteiten kenbaar te maken
ten behoeve van het opstellen van het ontwerp van het regionale
beleidsplan.
• De korpschef stelt ten minste eenmaal in de vier jaar het ontwerp van
beleidsplan op. Dit doet hij op basis van de lokale en de regionale
prioriteiten en de landelijke doelstellingen voor het korps.
• Na instemming van de hoofdofficier van justitie en de voorzitter van
het regionale politiebestuur zendt de korpschef het beleidsplan aan het
regionale politiebestuur.
• Het regionale politiebestuur stelt met inachtneming van de landelijke
beleidsdoelstellingen en met instemming van de hoofdofficier van
justitie en de voorzitter van het regionale politiebestuur, ten minste
eenmaal in de vier jaar het beleidsplan voor het regionale politiekorps
vast. Het beleidsplan wordt gezonden aan de directieraad.
• Als het regionale politiebestuur onvoldoende rekenschap heeft
gegeven van de landelijke doelstellingen voor dat korps, kunnen de
ministers een bijzondere aanwijzing geven aan het regionale politiebestuur. Behoudens spoedeisende gevallen worden deze bijzondere
aanwijzingen schriftelijk gegeven, gehoord het regionale bestuur
(artikel 42).
Beleidsverantwoording op regionaal niveau (artikelen 45 en 41, lid 6)
• De korpschef stelt jaarlijks het jaarverslag op. In het jaarverslag wordt
verslag gedaan van de door het korps bereikte resultaten ten aanzien
van de in het regionale beleidsplan opgenomen doelstellingen.
• Na instemming van de hoofdofficier van justitie en de voorzitter van
het regionale politiebestuur zendt de korpschef het jaarverslag aan het
regionale politiebestuur.
• Het regionale politiebestuur stelt, met instemming van de hoofdofficier
van justitie en de voorzitter van het regionale politiebestuur, jaarlijks
het jaarverslag voor het regionale politiekorps vast.
• Het jaarverslag wordt gezonden aan de directieraad.
Van beleidsverantwoording op regionaal niveau naar beleidsverantwoording op landelijk niveau (artikel 39)
• Mede op basis van de jaarverslagen van de korpsen stelt de directieraad jaarlijks het jaarverslag voor de Nederlandse politie op.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2006–2007, 30 880, nr. 3

27

•

•

Het jaarverslag voor de politie behoeft de goedkeuring van de ministers. Goedkeuring aan het jaarverslag kan door de ministers worden
onthouden als dit jaarverslag niet voldoet aan de door de ministers
gestelde eisen.
De ministers zenden het jaarverslag aan de Staten-Generaal.

7 Beheer

7.1 Inleiding
De Minister van BZK is politiek verantwoordelijk voor het beheer van de
politie. Dit betekent dat de Minister van BZK politiek aanspreekbaar is op
het beheer van de politieorganisatie. De wet verschaft de Minister van
BZK verschillende instrumenten voor het stellen van kaders waarbinnen
de directieraad zorgdraagt voor het beheer van de politieorganisatie (zie
ook paragraaf 4.5). De directieraad is voor het gevoerde beheer verantwoording schuldig aan de Minister van BZK (zie ook paragraaf 4.3). Onverminderd de verantwoordelijkheid van de directieraad voor het beheer van
de politie, is de korpschef verantwoordelijk voor het dagelijks beheer van
zijn korps. De korpschef legt hierover verantwoording af aan de directieraad.
Beheer betreft de zorg voor de organisatie en instandhouding van de
politieorganisatie. Tot het beheer behoort het treffen van maatregelen op
dat de politie zo doeltreffend mogelijk functioneert.1 Het gaat bij beheer
om onder andere de inrichting van de politieorganisatie (structuur, territoriale en functionele geleding), de werkprocessen, de zorg voor personeel
en middelen van de politie, alsmede de verdeling van mensen en
middelen over de territoriale en functionele eenheden dan wel de werkprocessen. Er zijn ten aanzien van het beheer drie verantwoordelijkheidsniveaus te onderscheiden. De Minister van BZK, de directieraad en de
korpschef. In deze paragraaf zal worden ingegaan op de bevoegdheden
van de verschillende partijen, de financiële cyclus, de centrale verantwoordelijkheid voor de kwaliteit van het politiepersoneel en de rechtspositie.

7.2 Beheersbevoegdheden

1

Kamerstukken II 1991–1992, 22 562, nr. 3,
blz. 41.

Zoals aangegeven, is de Minister van BZK politiek verantwoordelijk voor
het beheer van de politie. Om zijn verantwoordelijkheid voor het beheer
waar te kunnen maken krijgt de Minister van BZK in dit wetsvoorstel een
aantal noodzakelijke sturingsinstrumenten tot zijn beschikking. Bij de
omschrijving van de bevoegdheden behorend bij deze verantwoordelijkheid is rekening gehouden met de verantwoordelijkheid die de Minister
van Justitie heeft voor de strafrechtelijke handhaving van de rechtsorde
en de uitvoering van bepaalde politietaken ten dienste van justitie. De
Minister van Justitie is immers verantwoording schuldig aan de StatenGeneraal voor de wijze waarop uitvoering wordt gegeven aan de strafrechtelijke handhaving van de rechtsorde en daarmee ook voor het functioneren en presteren van de politie op dit terrein. De politie dient in staat
te zijn zich zo goed mogelijk van zijn taak ter strafrechtelijke handhaving
van de rechtsorde te kwijten. Zo is bijvoorbeeld de inrichting van de organisatie van de politie van groot belang voor het functioneren van de
politie in concrete gevallen. De Politiewet zal de Minister van Justitie
derhalve instrumenten moeten geven opdat deze zo nodig kan opkomen
voor de belangen voor de behartiging waarvan hij een bijzondere verantwoordelijkheid draagt. Zo dient de Minister van Justitie ook te beschikken
over mogelijkheden om het beheer van de politie te kunnen beïnvloeden,
daar waar het beheer voorwaardenscheppend is voor de strafrechtelijke
handhaving van de rechtsorde of de vervulling van taken ten dienste van
de justitie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2006–2007, 30 880, nr. 3

28

Ten eerste worden bij of krachtens algemene maatregel van bestuur op
grond van artikel 23 van het wetsvoorstel, op voordracht van de Minister
van BZK, regels gesteld omtrent het beheer, waaronder de bewapening,
kleding en uitrusting van de politie. Indien de regels inzake het beheer
eisen bevatten die ten behoeve van de strafrechtelijke handhaving van de
rechtsorde of de vervulling van taken ten dienste van de justitie moeten
worden gesteld, wordt de voordracht gedaan in overeenstemming met de
Minister van Justitie (artikel 23, tweede lid). Naast de specifiek genoemde
onderwerpen zullen bij de hier bedoelde algemene maatregel van bestuur
regels worden gegeven ten aanzien van huisvesting, ICT-voorzieningen en
kwaliteit van het gegevensbeheer.
Daarnaast zullen, zoals hiervoor reeds is aangegeven, bij of krachtens
algemene maatregel van bestuur op grond van artikel 22 van het wetsvoorstel, op voordracht van de Ministers van BZK en Justitie gezamenlijk
regels worden gegeven omtrent de vereisten voor een goede taakuitvoering en de eisen die worden gesteld aan de bekwaamheid van de
politieambtenaren. Hierbij gaat het om regels met betrekking tot de inrichting van de organisatie met daaraan gekoppeld specifieke kwaliteitseisen
ten behoeve van de benoemde organisatie-eenheden en kwaliteitseisen
aan de werkprocessen. Bij eisen aan de inrichting valt bijvoorbeeld te
denken aan de aanwezigheid van technische recherche in elk korps of een
samenwerkingsverband van korpsen die minimaal aan een aantal
bepaalde kwaliteitseisen voldoet. Deze regelgeving heeft ook tot doel te
bewerkstelligen dat er meer eenheid tussen de korpsen komt op het vlak
van inrichting, werkprocessen (de procesarchitectuur van de Nederlandse
politie) en de kwaliteit van de politie. Wat betreft de eisen met betrekking
tot de bekwaamheid van ambtenaren van de politie kan het bijvoorbeeld
gaan om eisen met betrekking tot de aanstelling van ambtenaren, eisen
met betrekking tot taken of functies. Deze eisen moeten in acht worden
genomen bij de vaststelling door de ministers van de inrichting van het
politieonderwijs zoals bedoeld in artikel 14 van de Wet op het LSOP.
Met de keuze om de lagere regelgeving ten aanzien van het beheer enerzijds en omtrent de vereisten voor een goede taakuitvoering en de
kwaliteitseisen anderzijds in twee artikelen onder te brengen, wordt
precies aangegeven bij welke minister de verantwoordelijkheid voor de
diverse onderwerpen ligt. Wij achten het van belang dat daarover helderheid bestaat. Het is voorts een kwestie van wetgevingstechniek of er met
betrekking tot het beheer en de vereisten voor een goede taakuitvoering
één dan wel twee algemene maatregelen van bestuur zullen worden vastgesteld.
Voorts worden bij of krachtens algemene maatregel van bestuur op grond
van artikel 37 van het wetsvoorstel, op voordracht van de Minister van
BZK regels gesteld over het financiële beheer van de politie. Hierbij gaat
het onder andere om de voorwaarden en voorschriften die aan bijdragen
gesteld kunnen worden. Dit betekent dat ook in de toekomst naast een
algemene bijdrage, bijzondere bijdragen verstrekt kunnen worden aan de
directieraad waaraan specifieke eisen ten aanzien van de inzet van de
middelen dan wel bepaalde prestaties gekoppeld kunnen worden. Voorts
zullen bij of krachtens deze algemene maatregel van bestuur regels
worden gesteld over de inhoud en de inrichting van de jaarlijks door de
directieraad op te stellen begroting en jaarrekening, alsmede over de
financiële stukken van de korpsen. De procedure voor de goedkeuring van
de begroting en jaarrekening van de politie en de gevolgen van het
onthouden van deze goedkeuring door de Minister van BZK zullen hier
eveneens hun regeling vinden. Ten slotte zullen bij of krachtens de hier
bedoelde algemene maatregel van bestuur regels worden gesteld met
betrekking tot het vermogen van de politie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2006–2007, 30 880, nr. 3

29

Regels met betrekking tot de bekostiging van de politie en de verdeling
van de jaarlijkse bijdragen over de onderdelen van de politie worden bij of
krachten algemene maatregel van bestuur gegeven op voordracht van de
Minister van BZK, in overeenstemming met de Minister van Financiën
(artikel 38).
Naast de meer structurele eisen die bij of krachtens de hierboven
genoemde algemene maatregelen van bestuur worden gesteld, krijgt de
Minister van BZK de bevoegdheid om op grond van artikel 30 van het
wetsvoorstel jaarlijks beleidsregels vast te stellen voor het beheer van de
politie door de directieraad. In deze jaarlijkse beleidsregels kunnen kwantitatieve en kwalitatieve eisen worden gesteld voor prestaties op het gebied
van beheer. De beleidsregels kunnen alle aspecten van het beheer
betreffen. Wij denken hierbij aan bijvoorbeeld ICT en kaders op het vlak
van personeelsontwikkeling. Deze laatste categorie van beleidsregels –
kunnen – betreffen aspecten van professionaliteit zoals integriteit en geoefendheid van personeel alsmede de flexibiliteit en diversiteit (streefpercentages) en de inzetbaarheid van het personeel.
Op grond van artikel 31 van het wetsvoorstel kunnen de ministers de
directieraad bovendien algemene en bijzondere aanwijzingen geven met
betrekking tot de uitoefening van diens taken en bevoegdheden. Wij
merkten reeds op dat deze aanwijzingsbevoegdheid, anders dan de
aanwijzingsbevoegdheden onder de huidige wet, niet het karakter van een
«ultimum remedium» draagt.

7.3 De directieraad
De directieraad is belast met de leiding en het beheer van de politie
(artikel 28, eerste lid). Hij is daarmee hét aanspreekpunt van de politie
voor de Ministers van BZK en Justitie. Over het gevoerde beheer is de
directieraad verantwoording schuldig aan de Minister van BZK (zie ook
paragraaf 4.3). Onder het begrip «leiding» wordt nadrukkelijk niet
begrepen de operationele leiding. Immers, operationeel wordt de politie
aangestuurd door het gezag.
Met betrekking tot de financiën, de bedrijfsvoering en de kwaliteit van de
politieorganisatie heeft de directieraad een sturende en bepalende rol ten
opzichte van de korpsen. De taak van de directieraad omvat:
a) het, overeenkomstig de voorschriften van de Minister van BZK, jaarlijks opstellen van een geconsolideerde begroting en jaarrekening van
de politie;
b) het, binnen de regels die de Minister van BZK stelt in overeenstemming met de minister van Financiën, verdelen van het budget over de
korpsen;
c) het, overeenkomstig de voorschriften van de Minister van BZK,
uitvoeren van het jaarlijks onderhoud van het budgetverdeelsysteem;
d) het toezicht houden op de begrotingen van de korpsen;
e) het, binnen de regels en kaders die de Minister van BZK geeft, ontwikkelen en invoeren van één uniform beleid voor het beheer van de
politie. Te denken valt aan de ontwikkeling van een product- en procesarchitectuur, een uniform personeelsbeleid (zoals één loopbaanbeleid,
competentiemanagement, bevordering van mobiliteit, uniformering en
centralisering van de (salaris)administratie etc) of de ontwikkeling van
een uniform huisvestingsbeleid;
f) de realisatie en instandhouding van één uniforme ICT-infrastructuur bij
de politie; het wegnemen van technische belemmeringen voor de
uitwisseling van informatie tussen onderdelen van de politie onderling
en tussen de politie en haar ketenpartners;
g) het verzamelen en laten genereren van eenduidige en transparante

Tweede Kamer, vergaderjaar 2006–2007, 30 880, nr. 3

30

gegevens van korpsen over de bedrijfsvoering en taakuitvoering in een
landelijke database mede ten behoeve van de ministeries van BZK en
van Justitie en de Inspectie Openbare Orde en Veiligheid;
h) het toezicht op de bedrijfsvoering bij de korpsen;
i) de uitvoering van de vertaling van het door de ministers vastgestelde
landelijke beleid en de landelijke prioriteiten ten aanzien van de taakuitvoering in voor ieder politiekorps afzonderlijk vast te stellen landelijke beleidsdoelstellingen (zie ook paragraaf 6 van deze toelichting);
j) het rapporteren over de uitvoering van zijn taken en het verschaffen
van inlichtingen aan beide ministers.
De directieraad is verantwoordelijk voor het verzorgen van de «shared
services» op het terrein van het beheer van de politie. De wijze van organiseren van deze shared service voor de politie is niet wettelijk vastgelegd. Dit wordt aan de directieraad overgelaten. Wij kunnen ons daarbij
voorstellen dat de directieraad ervoor kiest dit in de vorm van een
gemeenschappelijke beheersdienst te organiseren. De Voorziening tot
Samenwerking Politie Nederland kan in de toekomst hierin opgaan. De
invulling van de shared service zal deels overeenkomen met de taken die
belegd zijn bij de Voorziening tot Samenwerking Politie Nederland en
heeft een nauw verband met de uitkomsten van de onderzoeken die in het
kader van het project «shared services» van de Raad van Hoofdcommissarissen zijn uitgevoerd.
Het door de directieraad gevoerde beheer zal rekening dienen te houden
en samenhang moeten vertonen met de operationele mogelijkheden van
de korpsen en met de prioriteitstelling zoals in de regio’s door de regionale politiebesturen bepaald is. Dit om te verzekeren dat het beheer
voldoende dienstbaar zal zijn aan het lokale en regionale gezag.
Ter bevordering van het functioneren van de politie zal de directieraad
periodiek overleggen met de korpschefs over de ontwikkeling en uitvoering van het beheer. Gezien de verantwoordelijkheid van de korpschefs
voor de dagelijkse leiding en het dagelijks beheer van de korpsen is het
voor de hand liggend dat de directieraad hen betrekt bij besluitvorming
door de directieraad over beheerszaken. De huidige raad van hoofdcommissarissen kan daarbij een rol spelen. Het is echter aan de directieraad
en de korpschefs gezamenlijk om te bepalen op welke wijze daaraan
wordt vorm gegeven.
De directieraad stelt, op grond van artikel 39, elk jaar een beheersplan op
waarin wordt aangegeven op welke wijze hij invulling geeft aan zijn taken
op het gebied van beheer en waarin wordt aangegeven op welke wijze
uitvoering gegeven wordt aan de beleidsregels zoals gesteld door de
Minister van BZK.

7.4. De korpschef
Gelet op de cruciale positie van de korpschef als hoogste ambtenaar van
een politiekorps op regionaal niveau vinden wij het gewenst om in dit
wetsvoorstel de positie van de korpschef vast te leggen. Dit komt tot
uitdrukking in artikel 43 van het wetsvoorstel. De korpschef geeft leiding
aan zijn korps. Het gaat hier zowel om management, als om operationele
leiding; het laatste uiteraard onder aansturing van het bevoegd gezag. Hij
is lid van de beleidsdriehoek en neemt deel aan de vergaderingen van het
regionale politiebestuur. In het wetsvoorstel wordt de dagelijkse leiding
van het korps en het dagelijks beheer nadrukkelijk neergelegd bij de
korpschef. Dit betekent dat de korpschef verantwoordelijk is voor het
primaire proces en voor de dagelijkse uitvoering van het beheer binnen
zijn korps overeenkomstig de door de directieraad vastgestelde instructie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2006–2007, 30 880, nr. 3

31

Verdergaande specificatie van de taak van de korpschefs zal door de
directieraad in deze instructie worden vastgelegd. Hierin kunnen aanwijzingen gegeven worden voor de uitvoering van zijn taken en kunnen
bevoegdheden van de directieraad aan de korpschef gemandateerd
worden, vergelijkbaar met de wijze waarop de korpsbeheerder onder de
huidige wet bevoegdheden mandateert aan diens korpschef. Wij denken
hierbij aan bevoegdheden zoals het aanstellen, bevorderen, schorsen en
ontslaan van medewerkers in zijn korps, uitgaven tot een bepaald plafond
etc. Duidelijk is dat de instructie voldoende ruimte moet bieden aan de
korpschef om leiding te kunnen geven aan zijn korps.
Door het vastleggen van de taken en bevoegdheden in één instructie
wordt voor een ieder – ook voor derden – helder wat de taak- en competentie afbakening is tussen de korpschefs en de directieraad. De korpschef
zal derhalve net als in de huidige situatie de nodige professionele ruimte
behouden om keuzes te maken over de inzet van politie. Hierbij merken
wij wel op dat de korpschef zijn management- en beheerstaken en
bevoegdheden uitoefent onder de eindverantwoordelijkheid van de
directieraad; hiërarchisch is hij immers ondergeschikt aan de directieraad
en over zijn functioneren is hij verantwoording schuldig aan de directieraad. De operationele bevoegdheden oefent hij uit onder eindverantwoordelijkheid van het gezag.

7.5. De financiële cyclus en de beheerscyclus
In dit wetsvoorstel zijn de hoofdlijnen van de financiële cyclus vastgelegd.
De financiële cyclus en de beheerscyclus zullen nader in lagere regelgeving worden uitgewerkt op grond van de artikelen 37, 38 en 40.
Zoals hiervoor reeds is aangegeven, worden de regels voor de systematiek voor de verdeling van het budget door de directieraad (het bekostigingssysteem) vastgesteld bij of krachtens algemene maatregel van
bestuur op voordracht van de Minister van BZK in overeenstemming met
de Minister van Financiën. Deze systematiek is voor de directieraad bepalend voor de verdeling van het budget dat aan de politieorganisatie wordt
toegekend over de regio’en het KLPD. De directieraad houdt, namens de
ministers, het bekostigingsysteem actueel.
De directieraad geeft leiding aan het begrotings- en verantwoordingsproces van de politie. De directieraad stelt op basis van landelijke geüniformeerde voorschiften en op basis van een geüniformeerd landelijk
informatiesysteem begrotingen en jaarrekeningen vast. Binnen de politieorganisatie zal het stelsel van baten en lasten gehanteerd worden.
Het begrotingsproces – nader bij algemene maatregel van bestuur te
regelen – zal er op hoofdlijnen als volgt uitzien.

A. Begrotingsproces
• In de departementale begroting van BZK zal – gelijk aan de huidige
situatie – een beleidsartikel komen waarin de uitgaven en ontvangsten
voor de Nederlandse politie zijn opgenomen.
• De directieraad stelt een kaderstellende hoofdlijnenbegroting en meerjarenraming op waarin onder andere wordt aangegeven hoe het
politiebudget wordt verdeeld over de regionale korpsen en het KLPD.
Deze hoofdlijnenbegroting wordt als bijlage van de departementale
begroting ter informatie aangeboden aan de Staten-Generaal. De
Kamers kunnen bij de begrotingsbehandeling hun invloed door middel
van moties uitoefenen.
• De korpschef stelt binnen de kaders zoals gesteld door de directieraad
een concept regionale (meerjaren)begroting en een daarbij behorend
organisatieen formatieplan op (de vertaling van de bijdrage in mensen,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2006–2007, 30 880, nr. 3

32

•
•

•

•

•

•

•

middelen gekoppeld aan de realisatie van het regionale aandeel in de
landelijke beleidsdoelstellingen).
De korpschef brengt deze conceptstukken in de regionale beleidsdriehoek in.
Met instemming van de voorzitter van het regionale politiebestuur en
de hoofdofficier van justitie worden de stukken ter instemming aan het
regionale politiebestuur voorgelegd.
De korpschef biedt na instemming door het regionale politiebestuur de
stukken aan de directieraad aan ter vaststelling. De besluiten van het
regionale politiebestuur strekkende tot instemming met de begroting,
organisatie en formatie behoeven op grond van artikel 41, zesde lid,
instemming van de hoofdofficier van justitie en de voorzitter van het
regionale politiebestuur.
De directieraad toetst de regionale stukken (meerjaren-begroting,
organisatie en formatieplan) op de vraag of deze voldoen aan de
wettelijk gestelde eisen en aan de vraag of de verdeling van mensen
en middelen voldoende waarborgen geeft dat de landelijke doelstellingen verwezenlijkt kunnen worden.
De directieraad stelt, na instemming van de ministers en het hoofd van
het landelijk parket, de begroting, de organisatie en de formatie vast
voor het Korps landelijke politiediensten (artikel 51).
De directieraad maakt op basis van de aangeboden korpsbegrotingen
een geconsolideerde (meerjaren)begroting en biedt deze aan de
Minister van BZK aan voor het begin van het begrotingsjaar.
De geconsolideerde begroting wordt ter goedkeuring voorgelegd aan
de Minister van BZK en wordt door de minister ter informatie aangeboden aan de Staten-Generaal (artikel 35).

B. Verantwoordingsproces
• De korpsen leveren in het voorjaar hun financiële verantwoording aan
bij de directieraad. Deze maakt hier een geconsolideerde jaarrekening
van die wordt voorgelegd aan de concernaccountant.
• De directieraad stuurt de geconsolideerde jaarrekening voor goedkeuring aan de Minister van BZK (artikel 36).
• De minister van BZK verantwoordt de besteding van het totale politiebudget aan de Staten-Generaal in de departementale jaarrekening.
7.6 Personeelsbeleid en rechtspositie
De nieuwe politiewet beoogt de eenheid van de politie te bevorderen.
Gezien het belang van personeelsbeleid binnen de politieorganisatie voor
de noodzakelijke versterking van de samenhang en de kwaliteit bij de
politie besteden wij in deze memorie van toelichting hieraan apart
aandacht. De Minister van BZK krijgt de beschikking over sturingsinstrumenten, waarmee hij kaders voor het personeelsbeleid kan stellen.
Zowel in de regels gesteld bij of krachtens de algemene maatregel(en) van
bestuur inzake de taakuitvoering, kwaliteitseisen en het beheer als in de
jaarlijkse beleidsregels voor het beheer zullen eisen gesteld worden op
het gebied van personeel, materieel en uitrusting. Te denken valt aan
integriteiteisen, diversiteiteisen, mogelijke toegespitste eisen aan de
bekwaamheid van medewerkers die zich met specifieke taken bezig
houden en eisen aan kleding en uitrusting. De directieraad draagt zorg
voor de uitvoering van die eisen met (op onderdelen) mandatering aan de
korpschefs.
Alle medewerkers in dienst van de rechtspersoon politie krijgen met dit
wetsvoorstel de status ambtenaar van politie. De rechtspositie van alle
ambtenaren van politie, waar dan ook werkzaam, zal gelijkwaardig zijn. De
nu bestaande verschillen in rechtsposities zullen geleidelijk worden opgeheven. Hierover zal nader overleg worden gevoerd met de vakbonden. De

Tweede Kamer, vergaderjaar 2006–2007, 30 880, nr. 3

33

rechtspositie en de bezoldiging zullen, zoals in de bestaande situatie,
worden neergelegd in algemene maatregelen van bestuur. De politieambtenaren worden aangesteld door de directieraad. De directieraad is
ook het bevoegd gezag als het gaat om schorsing en ontslag Deze
bevoegdheden kunnen worden gemandateerd aan de korpschef.
Gezien de verantwoordelijkheid van de Minister van BZK voor het beheer
van de politie is in dit wetsvoorstel bepaald dat de vaststelling van het
arbeidsvoorwaardenbeleid en de daaruit voortvloeiende rechtspositieregelgeving bij de Minister van BZK ligt (artikel 53). Dit betekent dat de
Minister van BZK verantwoordelijk is voor de onderhandelingen over de
arbeidsvoorwaarden (politie-cao) en de resultaten daarvan vastlegt in de
rechtspositieregelgeving. Hiermee wordt ook één uniform arbeidsvoorwaardenpakket voor alle politieambtenaren gewaarborgd. Als gevolg van
deze op centraal niveau vastgestelde arbeidsvoorwaarden, wordt voorts
de éénduidige toepassing van de rechtspositieregelingen gerealiseerd. De
uitvoering van de CAO-afspraken zal door de directieraad geschieden.
De Minister van BZK zal zich ter voorbereiding van de onderhandelingen
met de vakbonden moeten verstaan met het politieveld. In dat proces zal
een goede wisselwerking moeten plaatsvinden tussen de Minister van
BZK en de directieraad. De directieraad zal in overleg met de korpschefs
moeten aangeven wat bijvoorbeeld arbeidsvoorwaardelijk wenselijk dan
wel noodzakelijk is, voor een goede uitoefening van de functie van politieambtenaar. De directieraad staat de Minister van BZK bij in de onderhandelingen, als feitelijk werkgever, over bijvoorbeeld een politie-cao of
nadere eisen rond bewapening en kleding, of voert deze onderhandelingen namens hem.
De Minister van BZK zal uitdrukkelijk verantwoordelijk blijven voor het
LMD-beleid voor ambtenaren van politie van schaal 15 en hoger. Alle
ambtenaren van de politie van schaal 15 en hoger worden bij koninklijk
besluit benoemd. Dit zal worden neergelegd in de regels gesteld op grond
van artikel 52, tweede lid. In vergelijking met de Politiewet 1993 blijft de
verantwoordelijkheid van de Minister van BZK voor de voordracht van
dergelijke benoemingen onveranderd. Ook de Minister van Justitie blijft
op dezelfde wijze als thans het geval is hierbij betrokken. Dit geldt ook
voor de gezagsdragers en de voorzitters van het regionale politiebestuur;
de burgemeesters en de hoofdofficier van justitie blijven bij de diverse
benoemingen betrokken. Behoud van de samenhang tussen ontwikkeling
en benoemingen is van essentieel belang voor een effectief integraal
stelsel voor het landelijk management development (LMD) en benoemingen. Op deze wijze kan de synergie tussen beide processen worden
gewaarborgd.

7.7 De Politieacademie (LSOP)
De Politieacademie (LSOP) is verantwoordelijk voor de uitvoering van de
opleidingen voor de politieambtenaren (initiële en postinitiële opleidingen). De Politieacademie is verder belast met het examineren van de
studenten die de initiële en postinitiële opleidingen hebben gevolgd, met
het ondersteunen van de landelijke werving en het uitvoeren van de
selectie van de studenten voor de initiële opleidingen. Daarnaast is de
Politieacademie verantwoordelijk voor het overdragen van kennis aan de
politie en het bijdragen aan de ontwikkeling van de uitoefening van de
politietaak waarop het onderwijs is gericht en het ontwikkelen of het
verzorgen van andere dan bovenbedoelde initiële- en postinitiële opleidingen van een door de Minister van BZK of de Minister van Justitie
(eventueel na overleg met andere ministers) aan te wijzen categorie van
personen. De taken en bevoegdheden van de Politieacademie zijn neerge-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2006–2007, 30 880, nr. 3

34

legd in de Wet op het LSOP en het politieonderwijs (artikel 3 Wet op het
LSOP en het politieonderwijs).1
De Politieacademie zal geen onderdeel uitmaken van het nieuwe politiebestel, omdat het geen politieorganisatie is die in ondergeschiktheid aan
het bevoegd gezag en in overeenstemming met de geldende regels zorgdraagt voor de daadwerkelijke handhaving van de rechtsorde en het
verlenen van hulp aan hen die deze behoeven. De Politieacademie is een
onderwijs- en kenniscentrum dat één duidelijk en herkenbaar veld
bestrijkt, waarin kennis en expertise betreffende het politiewerk is en
wordt opgeslagen, verwerkt en uitgedragen en daarmee een eigen aard
en identiteit heeft. Het zijn van een onderwijs- en kenniscentrum volgt ook
uit de keuze voor het stelsel van politieonderwijs. Mede tegen de achtergrond van de gewenste vermaatschappelijking, is het politieonderwijs zo
veel mogelijk afgestemd op de Wet educatie en beroepsonderwijs en de
Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek. Dit maakt
tevens de in-, door- en uitstroom van studenten van en naar het regulier
onderwijs mogelijk. Ook is de onafhankelijkheid en kwaliteit van het
politieonderwijs als beroepsonderwijs op deze manier het beste gewaarborgd.
De Politieacademie is natuurlijk wel nauw verbonden met de politiepraktijk. Door de duale inrichting van het politieonderwijs, waarbij
studenten afwisselend leren op de werkplek en op school, zijn de beroepspraktijk en het politieonderwijs direct met elkaar verbonden. Hierover zal
dan ook voortdurend afstemming plaatsvinden tussen de directieraad en
de Politieacademie, evenals over de personeelsvoorziening van de politie.
8 Rijksrecherche

8.1 Inleiding
De rijksrecherche voorziet in de behoefte aan een opsporingsinstantie die
een onafhankelijk, vertrouwelijk en onpartijdig onderzoek kan instellen
naar vermeend strafbaar gedrag binnen de overheid, zonder dat het
onderzoek beïnvloed wordt door enige vorm van belangenverstrengeling
of naar buiten toe de schijn daarvan wekt. De rijksrecherche levert
daarmee een belangrijke bijdrage aan het waarborgen van de integriteit
van en het vertrouwen in de overheid.
In de huidige Politiewet 1993 wordt de rijksrecherche slechts indirect
beschreven. In artikel 43, eerste lid, van de huidige wet, staat dat het
College van procureurs-generaal, ten behoeve van door de Minister van
Justitie aan te wijzen taken, beschikt over bijzondere ambtenaren van
politie. Wij menen dat de huidige grondslag voor de organisatie van de
rijksrecherche deze geen recht doet en achten het van belang de bijzondere positie en het gewicht van de rijksrecherche in de nieuwe Politiewet
beter tot uitdrukking te brengen. Daartoe dient de rijksrecherche een eigen
plaats in de Politiewet te krijgen.
Wij stellen voor de rijksrecherche als zodanig in hoofdstuk 4 van de wet te
benoemen naast de politie. Voorgesteld wordt in dit hoofdstuk bepalingen
op te nemen met betrekking tot onder andere de taak en het beheer van
de rijksrecherche.
De term «bijzondere ambtenaren van politie» uit de huidige wet kan
vervallen. Ook de rijksrechercheurs zijn immers «ambtenaren, aangesteld
voor de uitvoering van de politietaak». Zij zijn niet zo zeer bijzondere
ambtenaren, als wel politieambtenaren werkzaam bij een organisatie met
een bijzondere taak.
1

Wet van 22 januari 2003, Stb 2003, 52.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2006–2007, 30 880, nr. 3

35

8.2 De verantwoordelijkheid van het College van procureurs-generaal voor
de inzet en het beheer van de rijksrecherche
Het College van procureurs-generaal (in deze paragraaf verder aan te
duiden als het College) blijft in dit wetsvoorstel verantwoordelijk voor de
beslissing of de rijksrecherche wordt ingezet, alsmede voor het beheer
van de rijksrecherche. De ophanging van de rijksrecherche aan het
College waarborgt dat de rijksrecherche daadwerkelijk onafhankelijk van
belangen en partijen kan opereren.
De ophanging van de rijksrecherche aan het College impliceert dat de
rijksrecherche geen onderdeel uitmaakt van de rechtspersoon politie. Wij
hebben daar bewust voor gekozen, met het oog op de eis van onafhankelijkheid van de rijksrecherche ten aanzien van de politieorganisatie, die
voortvloeit uit artikel 2 EVRM (het recht op leven). De positieve verplichting van staten onder artikel 2 EVRM, gelezen in samenhang met de algemene plicht uit artikel 1 EVRM, impliceert dat staten een effectief onderzoek dienen in te stellen naar situaties waarbij burgers als gevolg van
geweld om het leven zijn gekomen1. In het geval van betrokkenheid van
overheidsfunctionarissen dient de staat te bewerkstelligen dat zij aansprakelijk worden gehouden voor doden die ze hebben veroorzaakt2. Artikel 2
van het EVRM verlangt dan ook dat het onderzoek naar schietincidenten
waarbij politieambtenaren zijn betrokken – een belangrijke taak van de
rijksrecherche – geschiedt door een voldoende onafhankelijk van de
politie gepositioneerde organisatie3.
De positionering van de rijksrecherche bij het hoogste orgaan van het
openbaar ministerie is voorts wenselijk met het oog op de onderzoeken
die zij verricht naar ernstige strafbare integriteitschendingen als fraude en
corruptie binnen de overheid.
Ingevolge het huidige artikel 43, tweede lid, van de Politiewet 1993 is de
Minister van Justitie nog belast met het beheer van de bijzondere ambtenaren van politie. Het feitelijke beheer van de rijksrecherche is echter al
per 1 januari 1998 overgegaan naar het College. Thans wordt dan ook
voorgesteld het beheer van de rijksrecherche formeel wettelijk bij het
College onder te brengen. Daartoe strekt artikel 57 van het voorstel. Het
College wordt daartoe bijgestaan door de directeur van de rijksrecherche.
Nu het College beheerder is van de rijksrecherche regelt het voorgestelde
artikel 59 dat de ambtenaren van de rijksrecherche worden aangesteld,
geschorst en ontslagen door het College.
Het College blijft net als nu het geval is verantwoordelijk voor de beslissing of de rijksrecherche in een voorliggend geval met het doen van een
onderzoek zal worden belast. Dit wordt in het voorstel tot uitdrukking
gebracht in artikel 55, eerste lid. Een door de rijksrecherche in te stellen
onderzoek wordt vervolgens uitgevoerd onder gezag van de officier van
justitie.

(EHRM (GC), 8 juli 1999, C
q akici – Turkije
(appl. no. 23 657/94), r.o. 86).
2
(EHRM, 13 juni 2002, Anguelova – Bulgarije
(appl. no. 38361/97; EHRC 2002, 63, GdJ),
r.o. 137).
3
(EHRM, 10 november 2005, Ramsahai –
Nederland, no. 52 391/99, r.o. 405–408).
1

De Minister van Justitie is politiek verantwoordelijk voor de inzet van de
rijksrecherche en de door haar ingestelde onderzoeken. De politieke
verantwoordelijkheid van de Minister van Justitie voor het openbaar
ministerie strekt zich uit tot de wijze waarop het College invulling geeft
aan het beheer over de rijksrecherche. De kosten voor de rijksrecherche
komen ten laste van zijn begroting. Nu de rijksrecherche gelet op haar
taakstelling bovendien veelal onderzoek verricht naar politiek gevoelige
zaken, wordt voorgesteld te bepalen dat de in artikel 58 genoemde
beleids- en beheersstukken steeds de goedkeuring van de Minister van
Justitie behoeven. De goedkeuring van het beleidsplan wordt gegeven na
overleg met de Minister van BZK. Het overleg strekt er toe de taken van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2006–2007, 30 880, nr. 3

36

rijksrecherche en die van de politie op elkaar af te stemmen. Het jaarverslag wordt de Minister van BZK toegezonden.

8.3 Wettelijke taakomschrijving
Wij stellen voor de taak van de rijksrecherche op hoofdlijnen in de wet op
te nemen. De meerwaarde van de rijksrecherche als organisatie belast
met onafhankelijk en onpartijdig onderzoek naar vermeend strafbaar
gedrag binnen de overheid wordt aldus in de wet verankerd.
Op grond van het huidige artikel 43, eerste lid, van de Politiewet 1993, zijn
de taken van de bijzondere ambtenaren van politie neergelegd in de Taakbeschikking bijzondere ambtenaren van politie, een regeling van de
Minister van Justitie van 25 maart 1994 (Stcrt. 1994, 64). Daar staat slechts
in dat de Procureur-Generaal bijzondere ambtenaren van politie kan
belasten met het doen van onderzoek en het verlenen van bijstand. Naar
aanleiding van aanbevelingen van de commissie functioneren rijksrecherche1 en om te voorkomen dat de rijksrecherche op te veel zaken
wordt ingezet, heeft de toenmalige Minister van Justitie aan het College
verzocht een voorstel voor inzetcriteria te doen. Aan de hand van een
drietal daartoe door de toenmalige Minister van Justitie geformuleerde
algemene uitgangspunten2 heeft het College vervolgens de Aanwijzing
Taken en inzet rijksrecherche3 vastgesteld. Inmiddels hebben deze criteria
voor inzet van de rijksrecherche zich in de praktijk bewezen. Zij liggen dan
ook ten grondslag aan de taakafbakening in dit wetsvoorstel, welke er toe
strekt de inzet van de rijksrecherche in beginsel te beperken tot onderzoeken die door een politiekorps of een andere opsporingsdienst niet met
de vereiste mate van onafhankelijkheid, onpartijdigheid en vertrouwelijkheid verricht zouden kunnen worden.

1

Het rapport van de commissie functioneren
rijksrecherche – getiteld «Naar gerichte inzet
en sturing» – is bij brief van 17 mei 2000 aan
de Tweede Kamer aangeboden (Kamerstukken
II 1999–2000, 26 084, nr. 5). De commissie
onderschreef zonder meer de noodzaak van
het bestaan van de rijksrecherche, maar uitte
ook kritiek op haar functioneren. De commissie concludeerde onder andere dat onvoldoende selectieve inzetcriteria leidden tot een
te brede taakstelling voor de rijksrecherche.
2
Brief van 17 mei 2000 aan de Tweede Kamer,
Kamerstukken II 1999–2000, 26 084, nr. 5.
3
Stcrt. 2002, 15, pag. 9.

De primaire taak van de rijksrecherche, overeenkomstig genoemde
uitgangspunten, is neergelegd in artikel 55, eerste lid en tweede lid,
onderdeel a. Het College kan de rijksrecherche belasten met een onderzoek naar feiten of gedragingen die mogelijk een strafbaar feit opleveren,
indien inzet van de rijksrecherche is aangewezen om iedere schijn van
partijdigheid te vermijden bij een onderzoek naar een feit dat de integriteit
van de overheid kan aantasten en dat is begaan door natuurlijke personen
of rechtspersonen belast met een publieke taak, of betrokken bij de uitvoering daarvan.
Het voorgestelde onderdeel b van het tweede lid maakt het mogelijk de
rijksrecherche bij of krachtens algemene maatregel van bestuur te
belasten met andere onderzoeken naar feiten of gedragingen die mogelijk
een strafbaar feit opleveren, doch slechts indien dit is aangewezen gelet
op de bijzondere deskundigheid van de rijksrecherche.
Op de verschillende elementen van de taakomschrijving wordt in het
artikelsgewijs deel van de toelichting nader ingegaan. Daar zullen wij ook
een toelichting geven op ons voorstel om de ministers de bevoegdheid te
verlenen de samenwerking tussen de politie en de rijksrecherche te
regelen (artikel 61) en om een bepaling over bijstand aan de rijksrecherche op te nemen (artikel 67).
9. Toezicht, bijstand en klachtenbehandeling

9.1 Toezicht en inspectie
Ten opzichte van het huidige bestel zijn de wijzigingen in het wetsvoorstel
met betrekking tot het toezicht en de inspectie beperkt. Deze onderwerpen
zijn zoveel mogelijk in lijn gebracht met de nieuwe landelijke politieorganisatie.
De commissaris van de Koningin ziet toe op de gezagsuitoefening in zijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2006–2007, 30 880, nr. 3

37

provincie ten aanzien van de handhaving van openbare orde en de hulpverlening (artikel 18) en het College van procureurs-generaal behoudt het
toezicht op de gezagsuitoefening met betrekking tot de strafrechtelijke
handhaving van de rechtsorde.
Daar de verantwoordelijkheid van beide ministers in het nieuwe landelijke
politiebestel groter is dan in het huidige regionale politiebestel is het
wenselijk het landelijke toezicht op de politie te intensiveren en te
versterken. Door verscherpt toezicht kunnen de ministers zicht houden op
de effectiviteit van het hen ter beschikking staande sturingsinstrumentarium. Wij zien op het terrein van het toezicht een krachtige en centrale
rol weggelegd voor de Inspectie Openbare Orde en Veiligheid (IOOV). De
IOOV houdt toezicht op de taakuitvoering, het beheer van de politie, de
kwaliteitszorg door de politie, de kwaliteit van de politieopleidingen en de
examinering en verricht indien daar in bijzondere gevallen reden toe is
onderzoek naar ingrijpende gebeurtenissen waarbij de politie betrokken
is. Dit laatste tenzij de Onderzoeksraad voor veiligheid een onderzoek
instelt naar het desbetreffende voorval. Het gaat overigens niet zozeer om
nieuwe taken voor de inspectie als wel om herformulering van de taken
die een intensivering van de bestaande taken tot uitdrukking brengt. Het
toezicht is geregeld in hoofdstuk 6 van het wetsvoorstel. Voor een nadere
uitwerking van hetgeen de bevoegdheden van de inspectie inhouden, zij
verwezen naar het artikelsgewijze deel van deze toelichting.

9.2 Bijstand
Een bijstandsregeling blijft ook nu de politie wordt omgevormd tot één
Nederlandse politieorganisatie nodig. Uitgangspunt is en blijft dat
bijstand ten behoeve van de handhaving van de openbare orde plaats
vindt in de bestuurlijke lijn (burgemeester en Minister van BZK), terwijl de
bijstand ten behoeve van de strafrechtelijke handhaving van de rechtsorde plaats vindt in de justitiële lijn (officier van justitie, College van
procureurs-generaal en Minister van Justitie).
Ten opzichte van de huidige wet wordt in het onderhavige wetsvoorstel de
bijstandsregeling vereenvoudigd door de rol van de commissaris van de
Koningin in de bijstandsregeling te schrappen. Wij menen dat het in de
gewijzigde politieorganisatie voor de hand ligt dat de Minister van BZK
beslist over verzoeken om bovenregionale bijstand ten behoeve van de
handhaving van de openbare orde. Op deze wijze kan sneller over
bijstandsverlening worden besloten. Een afschrift van het verzoek om
bijstandsverlening op het vlak van openbare orde en handhaving zal naar
de Commissaris van de Koningin worden gezonden zodat deze kennis kan
nemen van de ontwikkelingen binnen zijn ambtsgebied en daarmee zijn
rol als toezichthouder op de gezagsuitoefening door de burgemeesters
goed kan invullen.
Voorts is het in de nieuwe politieorganisatie niet langer nodig een aparte
bijstandsprocedure voor de regionale korpsen en het KLPD in te richten.
Nieuw is de mogelijkheid van wederkerige bijstand van de politie aan de
Kmar. Op de details van de bijstandsregeling, neergelegd in hoofdstuk 5
van het wetsvoorstel, zal worden ingegaan in het artikelsgewijze deel van
de toelichting.

9.3 Klachtenbehandeling
Met ingang van 1 maart 2004 is de klachtregeling aangepast aan hoofdstuk 9 van de Algemene wet bestuursrecht (Awb). Om de beoogde uniformiteit in de behandeling van klachten te realiseren was het van belang dat
de klachtregeling van de Awb ook voor de politie ging gelden. Enkele
aanvullingen op de klachtregeling van de Awb waren voor de politie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2006–2007, 30 880, nr. 3

38

echter noodzakelijk vanwege de specifieke bevoegdheidsverdeling binnen
het politiebestel.
Het onderhavige wetsvoorstel sluit zoveel mogelijk aan bij de klachtenregeling zoals deze in maart 2004 is ingevoerd. De gewijzigde klachtenregeling van maart 2004 wordt in 2008 geëvalueerd. Aangezien de
klachtenregeling in 2004 is gewijzigd vinden wij het op dit moment niet
opportuun om de bestaande klachtenregeling drastisch aan te passen of
te wijzigen. Volstaan is met het aanpassen van bovengenoemde klachtenregeling aan het nieuwe politiebestel. Dit betekent dat in het nieuwe wetsvoorstel de vaststelling en uitwerking van de klachtenregeling wordt overgelaten aan de directieraad, respectievelijk – voor de onder hen ressorterende ambtenaren die met een politietaak zijn belast – het College van
procureurs-generaal en de Minister van Defensie (artikel 78, respectievelijk, 79, eerste lid). Alle regiokorpsen zullen voortaan één en dezelfde
klachtenregeling kennen, waardoor er geen regionale verschillen in
klachtenregelingen meer zullen bestaan. Dit draagt bij aan de beoogde
uniformiteit in de behandeling van klachten. De korpschef draagt zorg
voor de behandeling van een klacht die is ingediend over een gedraging
van een ambtenaar van de politie. Deze bevoegdheid is aan de korpschef
geattribueerd, omdat klachten over regionale ambtenaren van politie
beter op regionaal niveau kunnen worden behandeld.
Klachten die betrekking hebben op de korpschef worden niet door
hemzelf, maar door de directieraad behandeld en bij de directieraad ingediend.
10. Implementatie
Ter voorbereiding van de beoogde aanpassing van het politiebestel is een
programmaorganisatie in het leven geroepen door de Ministers van BZK
en Justitie. Voor de goede orde wordt hier vermeld dat daadwerkelijke
implementatie van de beoogde aanpassingen pas zal geschieden na parlementaire behandeling van dit wetsvoorstel. In betrokkenheid van de
politie bij het programma, dat bestaat uit enkele projecten, wordt voorzien. Doelstelling van het programma is de voorbereiding van de nieuwe
politieorganisatie tot het moment waarop de directieraad voor de Nederlandse politie wordt geïnstalleerd en de Nederlandse politie één organisatorische eenheid vormt. Aan de Tweede Kamer zal het programmaplan
worden aangeboden.
De beoogde invoeringsdatum is 1 januari 2008. De invoering zal worden
gerealiseerd via een invoeringswet.
11. Reacties1
Over het conceptwetsvoorstel zijn gesprekken gevoerd met het korpsbeheerdersberaad (KBB), de raad van hoofdcommissarissen (RHC), de
VNG, het College van procureurs-generaal en een aantal burgemeesters
niet zijnde korpsbeheerders. De VNG en het College hebben vervolgens
ook een schriftelijk advies uitgebracht.

1

Bijlagen ter inzage gelegd bij het Centraal
Informatiepunt Tweede Kamer.

De VNG stelt zich op het standpunt dat de ministers binnen de huidige
wet over voldoende sturingsinstrumenten beschikken om de politieorganisatie te sturen. De VNG ziet niet in waarom de aansturing van de
politie op nationaal niveau met de invoering van het wetsvoorstel zal
veranderen. Ook de RHC heeft in de mondelinge consultatie aangegeven
een nieuwe Politiewet niet nodig te vinden. Bij gelegenheid van de behandeling van het wetsvoorstel «Versterking rijksbevoegdheden» hebben wij
reeds uitvoerig toegelicht waarom de sturingsinstrumenten van de ministers in de huidige Politiewet 1993 niet voldoende zijn. Met voorliggend
wetsvoorstel wordt bovendien niet alleen beoogd om de sturing van de
ministers op de politieorganisatie te verbeteren, maar vooral om eenheid

Tweede Kamer, vergaderjaar 2006–2007, 30 880, nr. 3

39

in de politieorganisatie te verkrijgen en de democratische inbedding van
de politieorganisatie te verbeteren. In de paragrafen 2 en 3 is uitvoerig
ingegaan op de voorgeschiedenis en de redenen om te komen tot dit
wetsvoorstel.
De VNG geeft aan dat met de voorgestelde wijzigingen het democratisch
gat op regionaal en lokaal niveau groter zal worden. Dit punt is ook door
het KBB in de mondelinge consultatie naar voren gebracht. De RHC daarentegen geeft aan het democratisch gat slechts een formele kwestie te
vinden: materieel gezien zou hiervan geen sprake zijn, veiligheid heeft de
volle aandacht van de gemeenteraden, meer dan ooit tevoren.
Met het «democratisch gat» wordt gedoeld op het ontbreken van democratische controle op de functie van de korpsbeheerder en de wijze
waarop hij het beheer van het regionale politiekorps voert. Dit probleem
wordt opgelost in het huidige wetsvoorstel. Immers het beheer wordt in
het nieuwe stelsel uitgevoerd door de directieraad onder politieke verantwoordelijkheid van de Minister van BZK. De Tweede Kamer oefent de
democratische controle uit.
Ten aanzien van het gezag wijzigt de verantwoordingsrelatie niet ten
opzichte van de huidige situatie. De politie oefent haar taken uit in ondergeschiktheid aan het bevoegd gezag, zijnde de burgemeester waar het
gaat om de handhaving van de openbare orde en de hulpverlening en de
officier van Justitie waar het betreft de strafrechtelijke handhaving van de
rechtsorde. De burgemeester legt verantwoording af aan de gemeenteraad. De Minister van Justitie is politiek verantwoordelijk voor de strafrechtelijke handhaving van de rechtsorde.
Het regionaal politiebestuur is daarnaast verantwoordelijk voor het vaststellen van het regionaal beleidsplan. De burgemeesters uit de regio
nemen deel aan het regionaal politiebestuur. De burgemeester kan over
zijn optreden in het regionaal politiebestuur ter verantwoording worden
geroepen in de gemeenteraad. De VNG vraagt aandacht voor de positie
van de gemeenteraad. In overleg met de VNG is bezien hoe deze positie
verder versterkt kan worden. De positie van de gemeenteraad wordt in dit
wetsvoorstel versterkt ten opzichte van de huidige situatie door de invoering van de haalplicht. Naar aanleiding van hetgeen de VNG in de consultatie naar voren heeft gebracht hebben wij in overleg met de VNG
besloten dat gemeenten verplicht zullen worden een lokaal veiligheidsbeleid te voeren. De Gemeentewet zal hiertoe worden aangepast. Op deze
wijze wordt de positie van de gemeente ten aanzien van het veiligheidsbeleid verder versterkt. Hiermee wordt tevens tegemoet gekomen aan de
in de mondelinge consultatie door de RHC geuite vrees dat de invoering
van een haalplicht ten koste zou kunnen gaan van de ontwikkeling van
gemeentelijke integrale veiligheidsplannen. Daarnaast wordt tegemoet
gekomen aan de opmerking van de RHC over de uitvoerbaarheid van de
in het voorgelegde conceptwetsvoorstel geschetste beleidscyclus. De RHC
gaf hiervan in de mondelinge consultatie aan dat deze te bureaucratisch
zou zijn. De RHC pleitte voor invoering van een brengplicht voor
gemeenten in plaats van de haalplicht voor het regionaal politiebestuur. In
paragraaf 5.5. is dit nader uitgewerkt.
In het wetsvoorstel dat ter consultatie was gezonden en dat voor advies
aan de Raad van State was voorgelegd was een verwijzing naar een
gemeenschappelijke beheersdienst opgenomen Door de VNG is aangegeven dat er met de totstandkoming van de Voorziening tot Samenwerking Politie Nederland (VtsPN) geen reden meer is om te komen tot een
gemeenschappelijke beheersdienst, aangezien de taken van deze gemeenschappelijke beheersdienst en de VtsPN overeenkomen. Dit is gedeeltelijk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2006–2007, 30 880, nr. 3

40

juist. Wij zien dan ook de VtsPN als voorloper van de toekomstige shared
services die onder verantwoordelijkheid van de directieraad zal worden
vormgegeven. Naar aanleiding van het advies van de Raad van State
hebben wij besloten de gemeenschappelijk beheersdienst niet in de wet
op te nemen. Het is aan de directieraad om te bepalen op welke manier hij
de shared services wil laten uitvoeren. Zoals in deze memorie van toelichting is aangegeven zijn wij van mening, dat de VtsPN geen duurzame
oplossing kan zijn omdat de democratische inbedding van de politie door
oprichting van de VtsPN nog zwakker wordt dan zij nu reeds is. De korpsbeheerders dragen immers een deel van het beheer over aan de VtsPN.
Waar de korpsbeheerders op het terrein van het beheer al geen verantwoording afleggen aan een democratisch gekozen orgaan maar aan het
regionale college, legt de VtsPN verantwoording over het beheer af aan
de korpsbeheerders waarbij in het belang van een doelmatige samenwerking van de wensen van één of enkele korpsbeheerders kan worden afgeweken.
Met de VNG zijn wij van mening dat het ook op regionaal niveau mogelijk
moet zijn om tussentijds regionale of lokale prioriteiten te kunnen
wijzigen. Daarom is in artikel 45 aangegeven dat het regionaal politiebestuur ten minste eenmaal in de vier jaar het beleidsplan vaststelt. Het
staat het politiebestuur vrij vaker een beleidsplan te maken.
De VNG heeft in het mondeling overleg aandacht gevraagd voor de integratie van het regionaal veiligheidsbestuur en het regionaal politiebestuur. Op het moment dat zowel voorliggend wetsvoorstel als het in
voorbereiding zijnde wetsvoorstel op de brandweer, rampenbestrijding en
crisisbeheersing kracht van wet hebben, zal het regionaal politiebestuur
samengevoegd worden met het regionaal veiligheidsbestuur.
Dit zal geschieden in de vorm van invoeringswetgeving bij de Politiewet
dan wel bij de wet op de brandweer, rampenbestrijding en crisisbeheersing. Vanaf dat moment zal er sprake zijn van één regionaal
veiligheidsbestuur, waardoor op regionaal niveau optimaal vorm kan
worden gegeven aan een multidisciplinair en integraal regionaal
veiligheidsbeleid. De taken en bevoegdheden van het geïntegreerde
veiligheidsbestuur ten aanzien van beleid zullen zoveel mogelijk gelijk
geschakeld worden. De sturingsrelatie op het terrein van beheer ten
aanzien van de drie disciplines lopen enigszins uiteen. Dit is het gevolg
van het feit dat politie in tegenstelling tot brandweer en GHOR zowel op
lokaal, (boven-)regionaal, landelijk en internationaal niveau moet kunnen
opereren.
Volgens de VNG is het voor een effectief lokaal veiligheidsbeleid noodzakelijk dat er kan worden beschikt over inzet van mensen en middelen. Dit
zijn wij met de VNG eens. Om die reden heeft het regionaal politiebestuur
instemmingsrecht ten aanzien van de regionale begroting en de organisatie en formatieplannen. De lijn tussen beheer en gezag wordt derhalve
niet «doorgeknipt». In het advies van de VNG hebben wij aanleiding
gezien dit nader toe te lichten in paragraag 5.3.
De VNG geeft aan dat de ruimte van de korpschef om het dagelijks beheer
te voeren slechts beperkt is omdat de korpschef ingeperkt wordt door het
landelijke vastgestelde kader, het beheersplan en de begroting. Ook het
KBB en de RHC hebben aandacht gevraagd voor de professionele ruimte
van de korpschef. De situatie van de korpschef ten aanzien van het beheer
van zijn korps zal niet heel wezenlijk veranderen ten opzichte van de
huidige situatie. Nu wordt het handelen van de korpschef bepaald door de
mandaatafspraken met zijn korpsbeheerder en in de nieuwe situatie zal er
een mandaatregeling zijn tussen korpschef en directieraad. Daar waar er

Tweede Kamer, vergaderjaar 2006–2007, 30 880, nr. 3

41

nu grote verschillen zijn in de handelingsruimte van de korpschef door –
grote – verschillen in de regionale mandaatregelingen, zal dit in de nieuwe
situatie in alle korpsen gelijk zijn. De operationele ruimte van de korpschef
om – ook plotseling opkomende – problemen aan te pakken in zijn regio
wordt regionaal bepaald. Operationeel wordt de politie immers aangestuurd door de gezagsdragers, de burgemeester en de officier van justitie
ter plaatse. Wat dit betreft is er geen verandering in vergelijking met de
huidige situatie.
In de adviezen van VNG, KBB en RHC hebben wij aanleiding gezien artikel
45 van het wetsvoorstel zoals dat ter consultatie was aangeboden, te
wijzigen. Ingevolge dit artikel zou het regionale beleidsplan, vastgesteld
door het regionale politiebestuur, de instemming van de directieraad
behoeven. De verschillende adviezen hebben ons tot het inzicht gebracht
dat het instemmingsrecht van de directieraad – waarvan de leden allen
ambtenaar van politie zijn – met een door bestuurders in het regionale
politiebestuur vastgesteld beleidsplan, niet past bij het uitgangspunt dat
de regionale beleidsprioritering ook in de nieuwe politieorganisatie de
verantwoordelijkheid blijft van de gezagsdragers. De directieraad heeft
weliswaar een coördinerende taak met betrekking tot de verdeling over de
korpsen van de door de ministers vastgestelde landelijke beleidsdoelstellingen, doch het bepalen en het vaststellen van het regionale
beleid blijft voorbehouden aan de gezagsdragers in het regionale politiebestuur. De regionale politiebesturen zijn in hun verantwoordelijkheid
voor de regionale beleidsprioritering gehouden bij de vaststelling van het
regionale beleidsplan rekenschap te geven van de door de ministers vastgestelde landelijke beleidsdoelstellingen. Mocht het regionale politiebestuur bij de vaststelling van het regionale beleidsplan deze landelijke
doelstellingen onvoldoende in acht nemen, dan kunnen de ministers het
regionale politiebestuur een daartoe strekkende aanwijzing geven (artikel
42 van het wetsvoorstel). Op deze wijze worden heldere en eenduidige
verantwoordelijkheidslijnen gecreëerd, hetgeen overigens ook in het
advies van het College een belangrijk criterium vormt. Over kwesties van
beleid zijn de desbetreffende bestuursorganen elkanders gesprekspartners. Daarbij vinden wij een instemmingsrecht voor de directieraad, zijnde
een ambtelijk gremium, met het regionale beleidsplan bij nader inzien niet
gepast. In lijn daarmee hebben wij ook de verplichting voor de directieraad om tenminste vierjaarlijks een beleidsprogramma vast te stellen uit
het wetsvoorstel geschrapt.
Het College onderschrijft het doel van de regering om, zowel op het
terrein van het beheer als de taakuitvoering, een grotere eenheid bij de
politie te verwezenlijken en een betere balans te realiseren tussen de
lokale, de regionale en landelijke belangen om zo te komen tot een efficiënte en effectieve politieorganisatie. In zijn conclusie komt het College
evenwel tot het oordeel dat de concept-wettekst voor een nieuwe politiewet niet voldoet aan de voorwaarden om te komen tot een goed uitgebalanceerd politiebestel. Het College kan zich goed vinden in de in de
memorie van toelichting geschetste hoofdlijnen en inrichting van het
politiebestel, maar meent dat er een behoorlijke discrepantie is ontstaan
tussen de beschrijving in de memorie van toelichting en de feitelijke
uitwerking daarvan in de wettekst.
De voornaamste argumenten welke het College aan zijn conclusie ten
grondslag legt betreffen de invloed van de hoofdofficier van justitie op het
beleid en het beheer van de politie op regionaal niveau en de aansturing
van het KLPD. Het College bepleit voorts om de directieraad een met het
College vergelijkbare positie te geven en het politiebestel spiegelbeeldig
aan de organisatie van het openbaar ministerie te organiseren. Daartoe
zou de taak van de directieraad ook het beleid moeten omvatten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2006–2007, 30 880, nr. 3

42

De adviezen van het College omtrent de invloed van de hoofdofficier van
justitie en het KLPD zullen wij hieronder bespreken. Met betrekking tot het
door het College voorgestelde organisatiemodel voor de politie merken
wij het volgende op.
In het model zoals het College voorstaat en dat in zijn advies schematisch
is weergegeven, sturen de ministers de directieraad aan en stuurt de
directieraad de regionale gezagsdragers in de regionale politiebesturen en
het KLPD aan. In dit model zou de directieraad, bestaande uit ambtenaren
van politie, ook beleidsmatig de regionale korpsen en het KLPD aansturen.
Dit model behelst een ander politiebestel dat niet overeenkomt met de
organisatie van de politie zoals het kabinet voor ogen staat. Het kabinet
wenst het gezag over de politie en de beleidsmatige aansturing van de
politie door de gezagsdragers nu immers juist in tact te laten.
Het College adviseert in de memorie van toelichting een aparte paragaaf
over het openbaar ministerie op te nemen. Het College lijkt er daarbij
vanuit te gaan dat de positie van het openbaar ministerie, met name met
betrekking tot de zeggenschap over het beheer, verandert. Daarvan is
echter geen sprake. Zoals meermalen toegelicht blijft de bestaande regeling van het gezag ongemoeid. Met het College zijn wij voorts van oordeel
dat invloed op het beleid en het beheer van de politie essentieel is om de
verantwoordelijkheid van de hoofdofficier voor de strafrechtelijke handhaving van de rechtsorde tot zijn recht te laten komen. Het is juist daarom
dat wij de positie van de hoofdofficier van justitie in het regionale politiebestuur wensen te versterken ten opzichte van de huidige situatie. Deze
versterking is niet onopgemerkt aan het College voorbij gegaan, doch het
College heeft er bezwaar tegen dat het instemmingsrecht van de hoofdofficier niet in de tekst van de wet is opgenomen. In het advies van het
College hebben wij aanleiding gezien aan artikel 41 over het regionale
politiebestuur een lid toe te voegen op grond waarvan besluiten van het
regionale politiebestuur over de regionale beleids- en beheersstukken de
instemming van de hoofdofficier van justitie en de voorzitter van het
regionale politiebestuur behoeven. Op deze wijze wordt het «zwaarste»
instemmingsrecht in de tekst van de wet opgenomen: zonder instemming
van de hoofdofficier van justitie en de voorzitter van het regionale politiebestuur kunnen de beleidsstukken niet worden vastgesteld door het regionale politiebestuur en kan dit bestuur niet instemmen met de beheersstukken. Wij hebben er voor gekozen bepalingen met betrekking tot het
opstellen van ontwerpstukken niet langer in de wet op te nemen omdat dit
de overzichtelijkheid en de leesbaarheid van de wet ten goede komt. In de
memorie van toelichting hebben wij evenwel benadrukt dat de wijze
waarop ontwerpstukken tot stand komen en het instemmingsrecht van de
hoofdofficier van justitie en de voorzitter van het regionale politiebestuur
met deze ontwerpstukken zal worden geregeld bij algemene maatregel
van bestuur. Het instemmingsrecht van de hoofdofficier van justitie met
het beleidsplan, het jaarverslag, de begroting, het financieel verslag, de
organisatie en de formatie van het regionale politiekorps blijft derhalve
behouden en wordt zelfs verstrekt. De versterking van de positie van de
hoofdofficier hebben wij nu in het wetsvoorstel verankerd.
Het College heeft voorts opgemerkt dat de adviserende rol van het
College, zoals neergelegd in het wetsvoorstel «versterking rijksbevoegdheden», uit voorliggend wetsvoorstel is gehaald. De adviesfunctie van het College met betrekking tot het landelijke beleid blijft echter
behouden en komt in het wetsvoorstel tot uitdrukking in de artikelen 20 en
21. Ten behoeve van de vaststelling van de landelijke beleidsdoelstellingen voeren de ministers op grond van artikel 20 van het wetsvoorstel periodiek overleg met onder andere het College van procureursgeneraal. Net als in het wetsvoorstel «versterking rijksbevoegdheden»
wordt het College voorts, op grond van artikel 21 van het wetsvoorstel,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2006–2007, 30 880, nr. 3

43

gehoord over de verdeling van de landelijke beleidsdoelstellingen over de
verschillende politiekorpsen. Dit is nader toegelicht in paragraaf 6 van het
algemeen deel van de memorie van toelichting.
Het College adviseert de betrokkenheid van de hoofdofficier van justitie bij
plaatsing van ambtenaren van politie op gelijke voet te regelen als in de
huidige wet is gedaan. Naar aanleiding van dit advies is de delegatiegrondslag van artikel 52, derde lid, van het wetsvoorstel verruimd. Op
grond van dit artikel zullen nu zowel regels gesteld worden over de
betrokkenheid van de hoofdofficier van justitie, respectievelijk de burgemeester bij de benoeming van ambtenaren van politie die bij koninklijk
besluit benoemd worden, als bij de plaatsing van voor hen belangrijke
ambtenaren van politie die niet bij koninklijk besluit benoemd worden. De
verplichting daartoe wordt evenwel niet meer bij wet geregeld omdat van
de huidige artikelen 34, derde lid en 36, vrijwel geen gebruik wordt
gemaakt.
Het College meent dat wij met de beleidsvierhoek, in vergelijking met de
regionale politiekorpsen, voor een ander organisatiemodel voor het beleid
van het KLPD hebben gekozen. Dit is niet het geval. Voor het KLPD dient
een landelijke tegenhanger van het regionale politiebestuur aangewezen
te worden. Gelijk het regionale politiebestuur het regionale beleidsplan en
jaarverslag vaststelt en instemming verleent aan de door de directieraad
vast te stellen beheersstukken, stelt de vierhoek het beleidsplan en jaarverslag voor het KLPD vast en verleent de vierhoek instemming aan de
door de directieraad vast te stellen beheersstukken. De vierhoek voor het
KLPD bestaat uit de korpschef, beide ministers en het hoofd van het
landelijk parket. In paragraaf 6.6 hebben wij de betrokkenheid van beide
ministers nader toegelicht. Zo worden enkele taken van het KLPD, bijvoorbeeld de persoonsbeveiliging door de DKDB, niet uitgevoerd onder gezag
van de officier van justitie maar onder rechtstreekse verantwoordelijkheid
van de Minister van Justitie. De Minister van BZK maakt deel uit van deze
beleidsvierhoek als de bewindspersoon die op landelijk niveau verantwoordelijk is voor de openbare orde en niet langer, zoals het College
overeenkomstig de situatie onder de huidige wet lijkt voor te staan, als
korpsbeheerder. Het beheer van het KLPD is immers overgegaan naar de
directieraad. Voorts zij opgemerkt dat ook onder de huidige wet de
beleids- en beheersstukken voor het KLPD op grond van artikel 41 van de
Politiewet 1993 de instemming van beide ministers behoeven. Voor
verlies aan efficiency of een gecompliceerdere besluitvorming bij het
KLPD ten opzichte van de huidige situatie behoeft derhalve niet te worden
gevreesd.
Artikelsgewijs commentaar van het College is deels verwerkt in de tekst
van het wetsvoorstel. Voorts hebben wij daarin aanleiding gezien de artikelsgewijze toelichting op onderdelen aan te vullen.
Artikelsgewijs

Artikel 1
Artikel 1 van het wetsvoorstel geeft een aantal begripsbepalingen. Daar
waar in het vervolg van het wetsvoorstel wordt gesproken over «Onze
Ministers» worden de beide politieministers van BZK en van Justitie gezamenlijk bedoeld. Het begrip «politie» verwijst steeds naar de politie, welke
op grond van artikel 25 bestaat uit de directieraad, de regionale politiekorpsen en het Korps landelijke politiediensten. De onderdelen van de
politie vormen tezamen één landelijke politieorganisatie welke op grond
van artikel 26 van het wetsvoorstel rechtspersoonlijkheid bezit. De rijksrecherche maakt derhalve geen deel uit van de rechtspersoon politie (zie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2006–2007, 30 880, nr. 3

44

paragraaf 8.2 van het algemeen deel van de toelichting). De definities van
«hoofd van het landelijk parket» en de «taken ten dienste van de justitie»,
alsmede het tweede en derde lid, zijn overgenomen uit de Politiewet 1993.
In het tweede lid is geëxpliciteerd dat persoonsbeveiliging is gericht op
het voorkomen van strafbare feiten en om die reden deel uitmaakt van de
strafrechtelijke handhaving van de rechtsorde. Indien de politie optreedt
ter beveiliging van personen staat zij in het decentrale domein dan ook
onder gezag van de officier van justitie. Op grond van artikel 47, tweede
lid, van het wetsvoorstel, vindt persoonsbeveiliging in het centrale
domein, conform de huidige wet, plaats onder rechtstreekse verantwoordelijkheid van de Minister van Justitie.

Artikel 2
Dit artikel komt grotendeels overeen met het huidige artikel 3 zij het dat in
het wetsvoorstel is neergelegd, hetgeen in de praktijk reeds het geval is,
dat vrijwillige ambtenaren ook aangesteld kunnen worden voor de uitvoering van taken ten dienste van de politie. Voorts kunnen vrijwillige ambtenaren inmiddels worden belast met dezelfde executieve politietaken als de
«gewone» politieambtenaren mits zij voldoen aan dezelfde opleidingseisen. Zo zal een vrijwillige surveillant of vrijwillige politiemedewerker
bijvoorbeeld alleen aangesteld worden als hij dezelfde politieopleiding
volgt of gevolgd heeft als zijn reguliere evenknie; alsdan mag hij op die
voet ook dezelfde werkzaamheden verrichten. De delegatiegrondslag van
het huidige artikel 5, op grond waarvan regels gegeven kunnen worden
over de taken die kunnen worden uitgevoerd door vrijwillige ambtenaren,
behoeft in het wetsvoorstel dan ook niet meer terug te komen. Het Besluit
taken vrijwillige ambtenaren van politie komt te vervallen. Op grond van
het besluit op grond van artikel 54, kunnen vrijwillige ambtenaren alle
rangen bij de politie vervullen, mits zij aan de daarvoor gestelde eisen
voldoen.
In het huidige artikel 3, tweede lid, wordt bepaald dat onder ambtenaren
van politie worden begrepen de bijzondere ambtenaren van politie. Het
begrip «bijzondere ambtenaren van politie» zag oorspronkelijk op de
rijksrechercheurs en de commissarissen van rijkspolitie die waren toegevoegd aan de procureurs-generaal bij de gerechtshoven. In de praktijk ziet
het begrip alleen nog op de rijksrechercheurs. Ook de rijksrechercheurs
zijn «ambtenaren, aangesteld voor de uitvoering van de politietaak». Zij
zijn niet zo zeer bijzondere ambtenaren, als wel politieambtenaren werkzaam bij een organisatie met een bijzondere taak: de rijksrecherche. In het
voorgestelde artikel 2 wordt dan ook gestipuleerd dat onder ambtenaren
van politie voorts worden begrepen de ambtenaren van de rijksrecherche.
Bij de rijksrecherche werken naast de rijksrechercheurs – ambtenaren
aangesteld voor de uitvoering van de politietaak – ook niet-executieve
ambtenaren, aangesteld voor de uitvoering van technische, administratieve en andere ondersteunende taken. In de huidige wet worden zij in
artikel 43, eerste lid, nog apart genoemd. Op de rijksrecherche is nader
ingegaan in hoofdstuk 8 van het algemeen deel. Zie ook de toelichting bij
de artikelen 55 en volgende.

Artikel 3
De herziening van het politiebestel laat de taak van de politie ongemoeid.
De omschrijving van de politietaak in het huidige artikel 2 kan dan ook
zonder wijziging worden overgenomen in de nieuwe Politiewet.

1

Kamerstukken II, 1954–1955, 3 525, nr. 3.

In de memorie van toelichting bij de Politiewet 1957 wordt over de hulpverlenende taak van de politie opgemerkt dat deze samenhangt met de
opdracht van de politie om de rechtsorde te handhaven.1 Tevens wordt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2006–2007, 30 880, nr. 3

45

aangegeven dat onder de hulpverlenende taak verstaan wordt het
verlenen van bijstand en raad aan het publiek, bijvoorbeeld het waarschuwen voor dreigende calamiteiten, het oplossen van noodsituaties
waarin mens of dier zich bevinden of het verwijzen naar andere hulpverleners. In de loop van de tijd is deze hulpverleningstaak van de politie
steeds breder geworden.
De afgelopen jaren is daarom over de reikwijdte van deze taak veel
discussie gevoerd. In de kerntaken notitie die tegelijkertijd met het
kabinetsstandpunt «Evaluatie politieorganisatie» aan de Tweede Kamer is
gestuurd, is de hulpverleningstaak van de politie omschreven als: «Het is
de bedoeling dat iedereen die werkelijk hulp behoeft wanneer andere
hulpverlenende instanties ontbreken uiteindelijk een beroep kan doen op
de politie.»1 De politie wordt daarmee gepositioneerd als een eerstelijnsorganisatie die tijdelijk de eerste opvang doet indien dit dringend is totdat
de hulpverlening het overneemt.

Artikel 4
De taken van de Koninklijke marechaussee (hierna: de KMar) in artikel 4
zijn grotendeels overgenomen uit het huidige artikel 6, eerste lid.
Teneinde daarover geen enkel misverstand te laten bestaan is in het
eerste lid vastgelegd dat de KMar onder het beheer van de Minister van
Defensie staat.
Overeenkomstig het bij de Tweede Kamer aanhangige wetsvoorstel tot
wijziging van de Politiewet 1993 en het Wetboek van Strafvordering in
verband met de taken en bevoegdheden van de Koninklijke marechaussee
en de bijstand aan de Koninklijke marechaussee (Kamerstukken II, 2005–
2006, 30 557, nr. 2) is een onderdeel g ingevoegd in het eerste lid. Dit
onderdeel benoemt tot taak van de KMar, de bestrijding van
mensensmokkel en van fraude met reis- en identiteitsdocumenten. Voor
een uitgebreide toelichting verwijzen wij naar de toelichting bij voornoemd wetsvoorstel.
De taken genoemd in het derde lid van artikel 4 voert de KMar uit onder
rechtstreekse verantwoordelijkheid van de Minister van Justitie, die de
commandant van de KMar daartoe algemene en bijzondere aanwijzingen
kan geven. Deze aanwijzingsbevoegdheid, welke feitelijk reeds bestond, is
verduidelijkt en expliciet vastgelegd in de wet, bij Wet van 2 november
2006 tot wijziging van de Politiewet 1993 in verband met de invoering van
een nieuw stelsel voor bewaking en beveiliging van personen, objecten en
diensten (Stb. 2006, 560). Het voorgestelde derde lid is derhalve overgenomen uit het huidige artikel 6, derde lid.

1

Kamerstukken II 2005–2006, 29 628, nr. 25.

Bij gelegenheid van voornoemd wetsvoorstel in verband met de taken en
bevoegdheden van de KMar, hebben wij voorgesteld het vierde lid van het
huidige artikel 6 te wijzigen. Dit voorstel is overgenomen in artikel 4,
vierde lid, van voorliggend wetsvoorstel. Deze wijziging hangt samen met
het voornemen de opsporingsbevoegdheid van de KMar niet langer te
beperken tot bepaalde gebieden, personen of strafbare feiten en de KMar
wat betreft haar opsporingsbevoegdheid in dezelfde positie te brengen als
de politie en een aantal bijzondere opsporingsdiensten. Daartoe wordt bij
voornoemd wetsvoorstel artikel 141 van het wetboek van Strafvordering
gewijzigd. Omdat daarmee geenszins is beoogd de politietaken van de
KMar uit te breiden, deze zijn limitatief opgesomd in het eerste lid, wordt
in het voorgestelde vierde lid vastgelegd dat de militair van de KMar,
hoewel bevoegd tot de opsporing van alle strafbare feiten, zich onthoudt
van optreden anders dan in het kader van de uitoefening van zijn politietaken. Bij het overtreden van dit voorschrift kan weliswaar de rechtmatigheid van het optreden van de militair van de KMar niet worden aange-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2006–2007, 30 880, nr. 3

46

vochten, maar wordt wel gehandeld in strijd met de instructienorm zich
van optreden te onthouden anders dan in het kader van de uitoefening
van zijn politietaken. Het niet inachtnemen van die instructienorm kan
disciplinaire repercussies hebben.

Artikel 5
Dit artikel biedt, net als het huidige artikel 48, de mogelijkheid om regels
te geven over de samenwerking tussen de KMar en de politie, waaronder
zowel de regionale politiekorpsen als het KLPD worden begrepen. Een
kenmerk van de samenwerking, waaraan doelmatigheidsoverwegingen
ten grondslag liggen, is wederkerigheid. Dit betekent dat beide partijen
denken en handelen vanuit gemeenschappelijke belangen en vanuit het
belang om het functioneren naar buiten toe mogelijk te maken en/of te
verbeteren. Binnen de samenwerking benutten de politie en de KMar
elkanders specifieke kennis en ervaring om de kennis en vaardigheden te
onderhouden en uit te bouwen. De eigenstandige en onderscheidenlijke
taakstelling van politie en KMar blijft hierbij intact.

Artikel 6
Dit artikel heeft dezelfde strekking als het huidige artikel 7. De ambtenaar
van politie is bevoegd zijn taak uit te oefenen in het gehele land, dus ook
buiten zijn eigen regio, maar onthoudt zich in beginsel van optreden
buiten de eigen regio. Een optreden daarbuiten doet evenwel geen
afbreuk aan de bevoegdheid bedoeld in het eerste lid, ofwel aan de rechtmatigheid van het optreden. De instructienorm van het tweede lid blijft
ook onder de nieuwe wet relevant nu in de situatie zoals wij die voorstaan
weliswaar sprake zal zijn van slechts één Nederlandse politieorganisatie
die rechtspersoonlijkheid heeft, doch de regionale korpsen als eenheden
binnen deze organisatie blijven bestaan. Anders dan onder de huidige
wet, waarin alle 25 regionale politiekorpsen rechtspersoonlijkheid
bezitten, zullen de ambtenaren van politie onder de nieuwe wet worden
aangesteld door de directieraad in dienst van de politie. In artikel 6 wordt
dan ook niet langer gesproken van het «gebied van aanstelling» maar van
het «gebied van tewerkstelling».

Artikelen 7 tot en met 9
Deze artikelen, waarin regels zijn gesteld omtrent de bevoegdheden tot
geweldgebruik, veiligheidsfouillering, binnentreden bij hulpverlening en
identiteitscontrole, zijn, op één element na, inhoudelijk gelijk aan de artikelen 8, 8a en 9 van de huidige wet. Het element, waarin het voorgestelde
artikel 7, eerste lid, verschilt van de huidige wet, betreft een specifieke
wettelijke grondslag voor de bevoegdheid tot het gebruik van vrijheidsbeperkende middelen, welke wij onderstaand zullen toelichten.
Dit wetsvoorstel introduceert in artikel 7, eerste lid, een specifieke wettelijke grondslag voor het gebruik van vrijheidsbeperkende middelen door
ambtenaren van politie. Het voorstel beoogt daarmee in het bijzonder drie
doelstellingen te verwezenlijken. In de eerste plaats het bieden van een
specifieke wettelijke grondslag voor de nadere regeling van het gebruik
door speciale eenheden zoals Aanhoudings- en Ondersteuningseenheden
en Bijzondere Bijstandseenheden, van handboeien bij personen die niet
van hun vrijheid zijn beroofd. Een tweede doelstelling betreft het bieden
van een specifieke wettelijke basis voor de nadere regeling tot blinddoeken door speciale eenheden van personen die wel van hun vrijheid
zijn beroofd. Een derde doelstelling van dit voorstel betreft het creëren
van een specifieke wettelijke grondslag voor de al bestaande regeling van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2006–2007, 30 880, nr. 3

47

het algemeen gebruik van handboeien en het gebruik van hulpmiddelen
ten behoeve van de uitzetting van vreemdelingen.
Aanleiding voor dit element van het wetsvoorstel is een aantal rapporten
van de Nationale ombudsman (hierna te noemen: ombudsman) waarin
deze het optreden van arrestatieteams uitdrukkelijk toetst aan het recht op
onaantastbaarheid van het lichaam zoals opgenomen in artikel 11 van de
Grondwet en artikel 8 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de
Mens (EVRM) (rapporten 2003/351 t/m 2003/354). Op grond daarvan komt
de ombudsman tot de conclusie dat voor het aanleggen van handboeien
bij een niet-verdachte en het omdoen van een blinddoek een wettelijke
basis ontbreekt. De ombudsman spreekt echter wel begrip uit voor deze
maatregelen, nu zij dienen om de veiligheid van de betrokken politieambtenaren in gevaarlijke situaties te waarborgen. Dit neemt voor de
ombudsman niet weg dat het noodzakelijk is dat er een nadere bezinning
plaatsvindt over de vraag hoe het gebruik van deze dwangmiddelen in
overeenstemming met de Grondwet en internationaalrechtelijke verplichtingen moet worden genormeerd.
De ombudsman heeft dit per brief onder de aandacht van de Ministers
van BZK en Justitie gebracht. Naar aanleiding daarvan is besloten om een
expliciete wettelijke basis te creëren voor de noodzakelijk geachte maatregelen bij een aanhouding uitgevoerd door leden van speciale eenheden.
In de Ambtsinstructie worden enkele voorschriften ten aanzien van het
gebruik van handboeien en blinddoeken toegevoegd. Speciale eenheden
krijgen daarmee de bevoegdheid om een persoon die rechtens van zijn
vrijheid is beroofd ten behoeve van het ordelijk verloop van een aanhouding en vervoer te blinddoeken, alsmede om handboeien aan te leggen bij
personen die niet van hun vrijheid worden beroofd.
Voor zover de wijziging voorziet in een expliciete, formeelwettelijke grondslag voor het handboeien, sluit zij bovendien aan bij een al eerder gedane
suggestie hieromtrent door de ombudsman.1
Met het nieuwe artikel 7, eerste lid, ligt de formeel wettelijke basis voor de
bevoegdheid tot het omleggen van handboeien voortaan in de Politiewet
1993 zelf. Die basis wordt thans ontleend aan artikel 15, vierde lid van de
Grondwet; van een nieuwe bevoegdheid is op dit punt dan ook geen
sprake.
Omdat er in de praktijk ook behoefte blijkt te bestaan aan het gebruik van
andere vrijheidsbeperkende middelen dan handboeien (bijvoorbeeld
hulpmiddelen ten behoeve van de uitzetting van vreemdelingen), voorziet
de nieuwe bepaling ook in de specifiek formeel wettelijke grondslag dáárvoor. De wijziging komt het rechtswaarborgkarakter van de bevoegdheidsgrondslag ten goede.

1

Kamerstukken II, 1998–1999, 26 445, nr. 2,
p. 126.

De wijze waarop het gebruik van vrijheidsbeperkende middelen wordt
geregeld, sluit aan bij de wijze waarop het gebruik van geweld is geregeld. De systematiek is als volgt. In de Politiewet staat de algemene
bevoegdheid tot het gebruik van geweld, respectievelijk vrijheidsbeperkende middelen, waarbij een aantal algemene criteria wordt gesteld.
De uitwerking van specifieke geweldmiddelen of vrijheidsbeperkende
middelen geschiedt, net als onder de huidige wet, in de Ambtsinstructie,
krachtens artikel 9, derde lid, van het wetsvoorstel. Daarbij worden voor
de onderscheiden bevoegdheden specifieke criteria gesteld. Zo blijven de
voorschriften ten aanzien van het gebruik van handboeien tijdens vervoer
onverminderd opgenomen in artikel 22 van de Ambtsinstructie.
Twee voorwaarden die aan van het gebruik van geweld in artikel 7 zijn
gesteld, ontbreken bij de vrijheidsbeperkende middelen. Ten eerste dient
bij de proportionaliteitstoets ook te worden gelet op de aan het gebruik
van geweld verbonden gevaren. Deze voorwaarde wordt niet gesteld aan
het gebruik van vrijheidsbeperkende middelen, aangezien daaraan in het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2006–2007, 30 880, nr. 3

48

algemeen geen gevaar is verbonden. Dat is pas het geval indien het
gebruik ervan gepaard gaat met geweld. In dat geval is echter het normale
kader ten aanzien van het gebruik van geweld van toepassing. Indien aan
regulier gebruik van een specifiek vrijheidsbeperkend middel wel gevaar
is verbonden, kan de betreffende voorwaarde – dat ook moet worden
gelet op dit gevaar – worden opgenomen in de ambtsinstructie.
Ten tweede gaat aan het gebruik van geweld zo mogelijk een waarschuwing vooraf. Ook deze voorwaarde wordt gezien de aard van de bevoegdheid niet gesteld aan het gebruik van vrijheidsbeperkende middelen.

Artikel 10
Dit artikel omvat de bepalingen uit de huidige artikelen 10 en 11. In het
tweede lid zijn de ambtenaren van de bijzondere opsporingsdiensten
toegevoegd.

Artikelen 11 tot en met 14
Het lokale gezag over de politie zal, gelet op het belang dat wij hechten
aan de lokale verankering van de politie, niet wijzigen. De burgemeester
zal de politie lokaal aansturen op het terrein van de openbare orde en
hulpverlening en de officier van justitie zal de politie aansturen op het
terrein van de strafrechtelijke rechtshandhaving. Ook het lokale driehoeksoverleg, waarin de burgemeester, de officier van justitie en de korpschef
of lokale politiechef de feitelijke inzet van de politie afstemmen, blijft
derhalve bestaan. De artikelen 12, 13 en 14 van de huidige wet, waarin het
gezag van de burgemeester en de officier van justitie alsmede de gezagsdriehoek zijn neergelegd, zijn dan ook ongewijzigd overgenomen in dit
wetsvoorstel.
Artikel 14 regelt, gelijk het huidige artikel 15, het gezag over de KMar. Ook
hier is de taak – openbare orde of strafrechtelijke handhaving – bepalend
voor het gezag. Ten opzichte van het huidige artikel 15 zijn enkele redactionele wijzigingen aangebracht welke ertoe strekken het artikel te verduidelijken. Er is geen inhoudelijke wijziging beoogd.

Artikel 15
Dit artikel is bij wet van 2 november 2006 tot wijziging van de Politiewet
1993 in verband met de invoering van een nieuw stelsel voor bewaking en
beveiliging van personen, objecten en diensten aan de huidige wet toegevoegd (Stb. 2006, 560). Het artikel creëert een grondslag voor het
aanwijzen van objecten en diensten waarvoor de rijksoverheid een bijzondere verantwoordelijkheid heeft. In het tweede lid wordt bepaald dat de
burgemeester zorg dient te dragen voor de uitvoering van een besluit
waarbij objecten of diensten worden aangewezen, voorzover dat
geschiedt ter handhaving van de openbare orde. De officier van justitie is
krachtens het derde lid belast met de uitvoering van een besluit als
bedoeld in het eerste lid, voorzover dat geschiedt ter strafrechtelijke handhaving van de rechtsorde.

Artikelen 16 en 17
Deze artikelen zijn overgenomen uit de huidige artikelen 16 en 17. De
bevoegdheid van de Minister van BZK om algemene en bijzondere aanwijzingen te geven met betrekking tot de handhaving van de openbare orde,
is verruimd bij Wet van 2 november 2006 tot wijziging van de Politiewet
1993 in verband met de invoering van een nieuw stelsel voor bewaking en
beveiliging van personen, objecten en diensten (Stb. 2006, 560). Voordien
beperkte de aanwijzingsbevoegdheid van de Minister van BZK zich tot het
door de burgemeester te voeren beleid. Deze beperking bood de Minister

Tweede Kamer, vergaderjaar 2006–2007, 30 880, nr. 3

49

van BZK echter onvoldoende grondslag om zijn verantwoordelijkheid voor
de veiligheid van objecten en diensten te kunnen waarmaken. De
bevoegdheid van de minister strekt zich sedert voornoemde wetswijziging
derhalve ook uit tot de wijze waarop en de middelen waarmee de burgemeesters de openbare orde moeten handhaven.

Artikel 18
De toezichthoudende taak van de commissaris van de Koning zoals neergelegd in dit artikel is gewijzigd ten opzichte van de toezichthoudende
taak zoals we die kennen uit artikel 18 van de huidige wet. Artikel 18 van
de huidige wet verleent de commissaris een toezichthoudende bevoegdheid op de taakvervulling ter handhaving van de openbare orde door de
politie en de KMar. Het voorgestelde artikel 18 bepaalt dat de commissaris
van de koning toeziet op de uitoefening van het gezag over de politie en
de KMar door de burgemeesters in zijn ambtsgebied. Deze wijziging in de
toezichthoudende bevoegdheid van de commissaris van de Koning houdt
verband met de meer centrale rol welke wij ten aanzien van het toezicht
op het functioneren van de politie toedelen aan de Inspectie Openbare
Orde en Veiligheid (IOOV). Bij een versterking van de positie van de IOOV
als toezichthouder op het functioneren van de politie past het de toezichthoudende rol van de commissaris van de Koning, alsmede die van het
College van procureurs-generaal, toe te spitsen op de uitoefening van het
gezag over de politie. De commissaris ziet toe op de gezagsuitoefening
door de burgemeesters in zijn provincie en het College ziet toe op de
gezagsuitoefening door de officier van justitie. Het toezicht van het
College op de uitoefening van het gezag door de officier van justitie
behoeft evenwel geen regeling in de Politiewet omdat de verhouding
tussen het College en de officier van justitie reeds genoegzaam volgt uit
de Wet op de rechterlijke organisatie en de organisatie van het openbaar
ministerie.
Het tweede lid van artikel 18 is ontleend aan het tweede lid van het
huidige artikel 20 en regelt de informatieverplichting van de burgemeester
jegens de commissaris met het oog op het vervullen van de toezichtstaak.
Het derde lid is ontleend aan het huidige artikel 20, eerste lid, en regelt het
overleg tussen de commissaris en het College over de uitoefening van het
gezag over de politie en de Kmar.

Artikelen 19 tot en met 21
De artikelen 19 tot en met 21, met betrekking tot de landelijke beleidsdoelstellingen, zijn in de paragrafen 6.2 en 6.3 van het algemeen deel van
de toelichting uitvoerig besproken.

Artikelen 22 en 23
Deze artikelen bevatten grondslagen voor het bij of krachtens amvb
stellen van regels omtrent de vereisten voor een goede taakuitvoering
door de politie respectievelijk omtrent het beheer van de politie. De Ministers van Justitie en van BZK dragen gezamenlijk verantwoordelijkheid
voor de kwaliteit van de taakuitvoering door de politie en zijn derhalve
beiden verantwoordelijk voor het stellen van regels omtrent de vereisten
voor een goede taakuitvoering. Daartoe behoren naast de eisen die
worden gesteld aan de bekwaamheid van ambtenaren van politie bijvoorbeeld vereisten te stellen aan de inrichting van de werkprocessen van
politie zoals opsporing, vereisten ten aanzien van het gebruik van de
informatie- en communicatievoorzieningen, alsmede over de informatiebeveiliging door de politie, vereisten omtrent specialismen waarover een
korps al dan niet zelfstandig dient te beschikken alsmede daaraan te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2006–2007, 30 880, nr. 3

50

stellen kwaliteitseisen en regels over de samenwerking tussen politiekorpsen.
Aan de gezamenlijke verantwoordelijkheid van beide ministers is
aandacht besteed in paragraaf 7.2 van het algemeen deel van de toelichting. Overigens is de gezamenlijke verantwoordelijkheid voor deze onderwerpen niet nieuw. Onder het huidige bestel is de betrokkenheid van
beide ministers bij onderwerpen als deze bijvoorbeeld terug te vinden in
het Besluit beheer regionale politiekorpsen.
De Minister van BZK draagt politieke verantwoordelijkheid voor het
beheer van de politie en is op grond van artikel 23 derhalve verantwoordelijk voor de regelgeving omtrent het beheer van de politie. Het begrip
beheer zoals wij dat in paragraaf 7.1 van het algemene deel van de
toelichting ruim hebben omschreven vertoont onmiskenbaar een overlap
met het begrip vereisten voor een goede taakuitvoering in artikel 22. Daar
waar regels omtrent het beheer van de politie eisen stellen aan een goede
taakuitvoering van de politie worden deze op grond van artikel 22
derhalve gesteld op voordracht van beide ministers. Tot de regels omtrent
het beheer die op grond van artikel 23 worden gesteld bij of krachtens
amvb op voordracht van de Minister van BZK behoren naast de regels
omtrent kleding, uitrusting en bewapening bijvoorbeeld regels omtrent
huisvesting, de informatie- en communicatievoorzieningen, onderhoud
van materieel, de wijze waarop gegevens ten behoeve van het beheer
worden gegenereerd of archivering.
Op grond van artikel 23, tweede lid, zoekt de Minister van BZK overeenstemming met de Minister van Justitie indien de regels omtrent het
beheer van de politie voorschriften bevatten die ten behoeve van de strafrechtelijke handhaving van de rechtsorde dan wel de vervulling van taken
ten dienste van de justitie moeten worden gesteld. Daarbij kan bijvoorbeeld worden gedacht aan de specificatie van de bewapening van ambtenaren van politie. De betrokkenheid van de Minister van Justitie, essentieel om diens verantwoordelijkheid voor de strafrechtelijke handhaving
tot zijn recht te laten komen, is nader toegelicht in paragraaf 7.2.
Indien de regels omtrent de vereisten voor een goede taakuitvoering ook
van belang zijn voor de uitvoering van politietaken door de KMar wordt de
voordracht voor de algemene maatregel van bestuur gedaan in overeenstemming met de Minister van Defensie. Daarbij kan worden gedacht aan
regels over ICT.
Artikel 23, derde lid, is overgenomen uit artikel 48, derde lid van de
huidige wet.
In de algemeen geformuleerde grondslagen van artikel 22 en 23 is een
veelheid aan huidige grondslagen vervat, zo kunnen onder meer de regelingen die op basis van het huidige 45, 46 en 48, eerste lid zijn vastgesteld,
op deze nieuwe artikelen worden gebaseerd.

Artikel 24
Dit artikel waarborgt, net als de huidige artikelen 38b en 48b, de zeggenschap van de ministers over de verwerking van politiegegevens. Het
artikel is in overeenstemming gebracht met de terminologie en systematiek van het wetsvoorstel politiegegevens (Kamerstukken II 30 327, nr. 2).
Een artikel van deze strekking is nodig omdat het wetsvoorstel politiegegevens, gelijk de huidige Wet politieregisters, bevoegdheid verleent tot
het verwerken van gegevens, maar geen grondslag biedt voor het
opleggen van een verplichting daartoe. De ministers behoeven wettelijke
waarborgen om te verzekeren dat registers in stand worden gehouden en
dat, indien ontwikkelingen op nationaal niveau of internationaal terrein

Tweede Kamer, vergaderjaar 2006–2007, 30 880, nr. 3

51

die eisen, nieuwe registers worden aangelegd. Voorts moeten zij onder
andere invloed kunnen uitoefenen op de wijze van inrichting alsmede de
beschikbaarstelling en verstrekking van gegevens. Benadrukt zij dat het
wetsvoorstel politiegegevens een volledig dekkend stelsel biedt voor de
verwerking van gegevens. Het voorgestelde artikel 24 strekt er slechts toe
de ministers de bevoegdheid te verlenen om daar waar de politie op
grond van de Wet politiegegevens een eigen afweging kan maken, voorschriften te geven.

Artikelen 25 en 26
Wij stellen voor het regionale politiebestel om te vormen tot één landelijke politieorganisatie. Artikel 25 van het wetsvoorstel bepaalt uit welke
onderdelen de politie zal bestaan. Daarbij verliezen de regio’s ieder hun
eigen rechtspersoonlijkheid en worden zij onderdeel van één rechtspersoon: de landelijke politieorganisatie. De keuze voor een landelijke politieorganisatie met rechtspersoonlijkheid hebben wij toegelicht in paragraaf 4.2 van het algemeen deel. Rechtspersoonlijkheid is daarnaast
noodzakelijk om aan het vermogensrechtelijk verkeer deel te kunnen
nemen, bijvoorbeeld om materieel te kopen.
Het aantal regionale politiekorpsen wordt in het wetsvoorstel niet langer
bij wet bepaald, maar, net als de grenzen van de regio’s, bij algemene
maatregel van bestuur (artikel 25, eerste lid, onderdeel b). Wij beogen
daarmee, zoals toegelicht in paragraaf 4.4 van het algemeen deel, de
mogelijkheid om in de toekomst zo nodig tot schaalvergroting van regio’s
te komen, te vereenvoudigen. Overigens zal de aanpassing van de
grenzen van een politieregio steeds in samenhang met andersoortige
grenzen (arrondissement en – in de toekomst – veiligheidsregio) moeten
worden bezien.

Artikel 27
De directieraad zal bestaan uit een voorzitter en ten minste twee en ten
hoogste vier andere leden. Wij stellen dit variabel aantal leden voor opdat
al naar gelang de fase waarin de politieorganisatie verkeert behoefte kan
bestaan aan een grotere of kleinere directieraad.
In paragraaf 4.3 van het algemeen deel zijn wij ingegaan op de achtergrond van de leden van de directieraad.
De benoemingsperiode van zes jaar met een mogelijke herbenoeming
voor drie jaar is essentieel met het oog op continuïteit van beleid en
beheer. Zo kent de landelijke beleidscyclus in beginsel een vierjaarlijkse
termijn. Om deze cyclus steeds goed te kunnen starten en afronden is het
gewenst dat leden van de directieraad langer dan vier jaar aanblijven.
De leden van de directieraad kunnen bij koninklijk besluit op voordracht
van de Minister van BZK, in overeenstemming met de Minister van
Justitie, worden geschorst en ontslagen.

Artikel 28
De taak van de directieraad kwam uitvoerig aan de orde in het algemeen
deel van de toelichting.
Ingevolge het tweede lid vertegenwoordigt de directieraad de politie in en
buiten rechte, derhalve zowel in procedures voor een rechter, als bij het
verrichten van rechtshandelingen zoals het sluiten van overeenkomsten.
De directieraad kan zijn vertegenwoordigingsbevoegdheid opdragen aan
een of meer leden van de directieraad. Dit laat onverlet dat de directieraad
bevoegdheden ook kan mandateren aan de korpschefs.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2006–2007, 30 880, nr. 3

52

Artikel 29
In dit artikel wordt bepaald voor het verrichten van welke rechtshandelingen de directieraad instemming van de Minister van BZK behoeft. Het
betreft rechtshandelingen die aanzienlijke financiële consequenties
kunnen hebben zoals het sluiten van overeenkomsten en het doen van
investeringen boven een bepaald door de minister vast te stellen bedrag
of rechtshandelingen die de verantwoordelijkheid van de ministers in het
geding kunnen brengen. Zo kan de minister zijn instemming aan het deelnemen of (mede) oprichten van een rechtspersoon tevens onthouden in
verband met het doel van deze rechtspersoon dat onvoldoende aansluit
op de bij of krachtens de wet omschreven taken van de directieraad. Het is
vanzelfsprekend dat de directieraad reeds in een vroeg stadium in overleg
treedt met de Minister van BZK indien hij voornemens is een handeling te
verrichten die vermoedelijk de instemming van de minister vereist.
Op grond van de Comptabiliteitswet 2001 kan de directieraad leningen
aangaan bij het ministerie van Financiën in het kader van schatkist
bankieren of het geïntegreerd middelenbeheer ter financiering van de
materiële vaste activa. Daartoe zal de politieorganisatie geplaatst worden
op de zogenoemde a-lijst van de Comptabiliteitswet 2001. Artikel 48 van
de Comptabiliteitswet 2001 gaat uit van een mogelijkheid bij het Rijk te
lenen voor RWT’s. Voor de politieorganisatie is het onwenselijk dat er
elders geleend wordt, derhalve is in het derde lid van dit artikel bepaald
dat het de directieraad verboden is om anders dan uit ’s Rijks kas te lenen.
Ook is het de directieraad verboden om borg te staan.

Artikel 30
De Minister van BZK stelt jaarlijks beleidsregels vast voor het beheer van
de politie door de directieraad. Deze bevoegdheid is in het algemeen deel
toegelicht. Ingevolge het tweede lid worden deze beleidsregels gegeven
in overeenstemming met de Minister van Justitie indien ze worden
gesteld ten behoeve van de strafrechtelijke handhaving van de rechtsorde
dan wel de vervulling van taken ten dienste van de justitie. In paragraaf
7.2 van het algemeen deel hebben wij uiteengezet dat het overeenstemmingsvereiste in deze gevallen nodig is om de verantwoordelijkheid van
de Minister van Justitie voor de strafrechtelijke handhaving van de rechtsorde tot zijn recht te laten komen.

Artikel 31
De voorgestelde aanwijzingsbevoegdheid strekt zich uit tot alle taken en
bevoegdheden van de directieraad en is een essentieel sturingsinstrument
door middel waarvan de ministers inhoud kunnen geven aan hun verantwoordelijkheid voor de politie. Het parlement kan de ministers aanspreken
op het al dan niet gebruik maken van hun aanwijzingsbevoegdheid. Wij
merkten al op dat, anders dan in de bestaande bestuurlijke verhoudingen
binnen het politiebestel, de aanwijzingsbevoegdheid dan ook niet meer
als een »ultimum remedium», maar als een normaal sturingsinstrument
moet worden gezien. Omdat de aanwijzingsbevoegdheid van de ministers
jegens de directieraad, anders dan geldt ten aanzien van de aanwijzingsbevoegdheid jegens de korpsbeheerder in de huidige Politiewet 1993, een
regulier sturingsinstrument zal zijn, ligt een rechterlijke toetsing van deze
aanwijzingen niet voor de hand. Reden waarom wij in de invoeringswet
bij dit wetsvoorstel zullen regelen dat tegen aanwijzingen jegens de
directieraad geen beroep bij de bestuursrechter openstaat. De aanwijzingen worden in beginsel schriftelijk gegeven, gehoord de directieraad.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2006–2007, 30 880, nr. 3

53

Artikel 32
Op grond van artikel 32 is de directieraad gehouden de Minister van BZK,
onderscheidenlijk de Minister van Justitie, gevraagd en ongevraagd, tijdig
alle inlichtingen te verstrekken die zij voor de uitoefening van hun onderscheiden taken nodig hebben. Dit betreft derhalve alle informatie die zij
behoeven om hun verantwoordelijkheid voor het landelijke beleid ten
aanzien van de taakuitvoering, het beheer van de politie en de kwaliteit
van de taakuitvoering door de politie te kunnen effectueren. De informatieplicht omvat bijvoorbeeld informatie benodigd om toezicht op de taakuitvoering en het beheer (door de Inspectie OOV uit te voeren) en op het
financiële beheer uit te kunnen oefenen. Het betreft bijvoorbeeld ook de
geregelde verstrekking van informatie om de ministers in staat te stellen
beleid te ontwikkelen voor bijvoorbeeld beheersaangelegenheden of voor
voorzieningen die de kwaliteit van de taakuitvoering verbeteren. Daarnaast gaat het natuurlijk om de verstrekking van informatie in concrete
gevallen.
Het tweede lid geeft de ministers, in het verlengde van de informatieplicht
uit het eerste lid, de bevoegdheid inzage te vorderen van gegevens en
bescheiden, voorzover dit voor de uitoefening van hun onderscheiden
taken nodig is. De toezichthoudende ambtenaren van de IOOV komt op
grond van artikel 5:16 en 5:17 van de Algemene wet bestuursrecht deze
bevoegdheid eveneens toe.

Artikel 33
Deze regeling biedt een voorziening in gevallen van ernstige verwaarlozing door de directieraad van zijn taak, waarbij ingrijpen door de ministers
niet achterwege kan blijven. De bepaling is vanwege de onvoorspelbaarheid van situaties waarin deze toegepast zou kunnen worden ruim geformuleerd. Het ingrijpen kan bijvoorbeeld inhouden dat de ministers een
taak die aan de directieraad is opgedragen, zelf uitvoeren of een zaakwaarnemer aanwijzen. De getroffen voorzieningen onder dit artikel dienen van
tijdelijke aard te zijn. Immers, wanneer de voorzieningen een permanent
karakter krijgen ligt het voor de hand de taak van de directieraad te
heroverwegen of bijvoorbeeld voorzieningen wettelijk te regelen. De
ministers dienen beide kamers der Staten-Generaal onverwijld op de
hoogte te stellen van de getroffen voorzieningen omdat de wettelijk geregelde bevoegdheidsverdeling tussen ministers en directieraad als gevolg
van het ingrijpen wordt doorkruist. Het parlement kan de ministers vervolgens bij de uitoefening van de bevoegdheid controleren en zonodig ter
verantwoording roepen. Toepassing van dit instrument is een ultimum
remedium. Alle andere middelen om tot een verbetering van de situatie te
komen moeten zijn uitgeput en er moet geen zicht zijn op verbetering
vanwege de directieraad zelf.

Artikelen 34 tot en met 40
De financiële cyclus en de beheerscyclus, zoals deze in hoofdlijnen zijn
neergelegd in de artikelen 34 tot en met 39, 45 en 51 van het wetsvoorstel,
zijn toegelicht in paragraaf 7.6. De financiële cyclus wordt nader in lagere
regelgeving uitgewerkt. Op de delegatiegrondslagen in de artikelen 37 en
38 is ingegaan in paragraaf 7.2. De beheerscyclus wordt nader geregeld
op grond van artikel 40 van het wetsvoorstel.
De beleidscyclus is uitvoerig beschreven in paragraaf 6 van het algemeen
deel van de toelichting. Bij of krachtens algemene maatregel van bestuur
op grond van artikel 40 worden regels gesteld over de beleids- en
beheerscyclus van de politie. In deze regels zal de regionale beleids- en
beheerscyclus worden neergelegd zoals beschreven in paragraaf 6.4. Zo
zullen ook het instemmingsrecht van de voorzitter van het regionale

Tweede Kamer, vergaderjaar 2006–2007, 30 880, nr. 3

54

politiebestuur en de hoofdofficier van justitie met het ontwerp van het
beleidsplan, de organisatie, de formatie, de begroting, het financieel
verslag en het jaarverslag, in regelgeving worden vastgelegd.

Artikelen 41 tot en met 45
Deze artikelen zijn besproken in het algemeen deel van de toelichting. In
paragraaf 5.3 komen het regionale politiebestuur (art 41) en de regionale
beleidsdriehoek (art 43) aan de orde. In artikel 41, zesde lid, is het
instemmingsrecht van de voorzitter van het regionale politiebestuur en de
hoofdofficier van justitie met besluiten van het regionale politiebestuur
omtrent de beleids- en beheersstukken neergelegd. De artikelen 42 en 45
komen terug in hoofdstuk 6 over het beleid ten aanzien van de taakuitvoering door de politie. De positie van de korpschef (art 44) wordt
besproken in paragraaf 7.4.

Artikel 46
De taken van het KLPD, zoals in hoofdlijnen neergelegd in artikel 46, zijn
overgenomen uit artikel 38 van de huidige Politiewet 1993. Wij beogen
dan ook geen wijziging te brengen in de taak van het KLPD, zij het dat de
facilitaire taken van het KLPD natuurlijk komen te vervallen; deze worden
immers overgenomen door de directieraad. Om tot een goede taakafbakening te komen tussen de regionale korpsen en het KLPD zullen de
taken van het KLPD op het terrein van weg, water, spoor, lucht, nationale
recherche en de koninklijke en diplomatieke beveiliging nader worden
aangeduid bij algemene maatregel van bestuur, op grond van artikel 46,
tweede lid, van het wetsvoorstel. Van een limitatieve opsomming zal geen
sprake zijn.

Artikel 47
Dit artikel is gelijk aan artikel 38a van de huidige wet.

Artikel 48
Dit artikel is gelijk aan artikel 42a van de huidige wet.

Artikel 49
Artikel 49, waarin de positie van de korpschef van het KLPD wordt geregeld, is gelijk aan artikel 44 voor de regionale politiekorpsen.

Artikel 50
Het overleg tussen de korpschef van het KLPD, de Ministers van BZK en
van Justitie en het hoofd van het landelijk parket, neergelegd in artikel 50
van het wetsvoorstel, moet worden gezien als de landelijke tegenhanger
van het regionale politiebestuur waar de beleidsstukken worden vastgesteld en instemming wordt verleend aan organisatie, formatie, begroting
en financieel verslag. In paragraaf 6.6 van het algemeen deel van de
toelichting is reeds ingegaan op de keuze voor deze wijze van aansturing
van het KLPD.

Artikel 51
De beleids- en beheerscyclus voor het KLPD is zoveel mogelijk overeenkomstig die voor de regionale korpsen ingericht. Wat betreft de totstandkoming van de beleidsstukken zij verwezen naar paragraaf 6.6 van het
algemeen deel. De directieraad stelt jaarlijks, na instemming van de Minis-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2006–2007, 30 880, nr. 3

55

ters en het hoofd van het landelijk parket, de begroting, het financieel
verslag, de organisatie en de formatie vast voor het KLPD.

Artikelen 52 tot en met 54
Op de bepalingen met betrekking tot rechtspositie is ingegaan in paragraaf 7.6 van het algemeen deel.

Artikel 52, tweede lid
Bij een benoeming zijn zorgvuldigheid, transparantie en draagvlakverkenning essentieel. Bij of krachtens algemene maatregel van bestuur
worden nadere regels gesteld over de procedure, rollen en verantwoordelijkheden van de verschillende partijen, waaronder de gezagsdragers, bij
de voordracht voor een kroonbenoeming.
Op grond van het derde lid zullen ook regels gesteld worden over de
betrokkenheid van de hoofdofficier van justitie, respectievelijk de burgemeester bij de plaatsing van voor hen belangrijke ambtenaren van politie
die niet bij koninklijk besluit benoemd worden. De verplichting daartoe
wordt evenwel niet meer bij wet geregeld omdat van de huidige artikelen
35, derde lid en 37, vrijwel geen gebruik wordt gemaakt.

Artikel 53
Artikel 53 is gebaseerd op artikel 50 van de huidige wet. Nieuw is de in het
eerste lid, onderdeel b, opgenomen specifieke grondslag voor een algemene maatregel van bestuur waarin de aard en de reikwijdte van het
betrouwbaarheidsonderzoek zal worden uitgewerkt dat ten behoeve van
de aanstelling van een ambtenaar en in voorkomende gevallen gedurende
de uitoefening van diens functie wordt uitgevoerd. Het huidige
betrouwbaarheidsonderzoek kent geen specifieke basis in een wet in
formele zin en is geregeld in het Besluit algemene rechtspositie politie en
de Regeling betrouwbaarheids- en geschiktheidsonderzoek politie. Dit
onderzoek beperkt zich tot de achtergrond van de sollicitant zelf. In de
afgelopen jaren heeft de politie herhaaldelijk aangegeven behoefte te
hebben aan ruimere mogelijkheden tot het verrichten van onderzoek naar
de betrouwbaarheid van sollicitanten opdat (bijvoorbeeld) ook de achtergrond van directe relaties van sollicitanten bij het betrouwbaarheidsonderzoek kan worden betrokken. Recent onderzoek van het Nederlands
Politie Instituut naar integriteitschendingen binnen de politie onderstreept
die behoefte. In dit verband is tevens van belang dat de komende
decennia grote aantallen politieagenten geworven moeten worden als
gevolg van de vergrijzing, waardoor het weren van (potentiële) «rotte
appels» aan de poort extra prioriteit heeft. Gelet op het feit dat ruimere
onderzoeksmogelijkheden een grotere inbreuk op de persoonlijke levenssfeer meebrengen, is een basis voor het betrouwbaarheidsonderzoek bij
wet in formele zin aangewezen. Bij dit betrouwbaarheidsonderzoek
kunnen naast gegevens uit registers van politie en justitie blijkens het
eerste lid, onderdeel b, onder 3°, ook gegevens betreffende overige
persoonlijke gedragingen en omstandigheden van de betrokkene worden
betrokken, waaronder directe persoonlijke en zakelijke relaties van betrokkene. In het tweede lid wordt bepaald dat een dergelijk betrouwbaarheidsonderzoek niet plaatsvindt indien er op grond van de Wet veiligheidsonderzoeken reeds een veiligheidsonderzoek dient plaats te vinden of
indien het bevoegd gezag heeft bepaald dat slechts een verklaring
omtrent het gedrag is vereist.
Het vierde en vijfde lid zijn overgenomen uit het huidige artikel 50, derde
en vierde lid welke leden bij wet van 22 december 2005 houdende wijziging van de Ambtenarenwet en enkele andere wetten in verband met

Tweede Kamer, vergaderjaar 2006–2007, 30 880, nr. 3

56

goed ambtelijk handelen, goed werkgeverschap en algemene regels over
integriteit (Stb. 2005, 695), aan de huidige wet zijn toegevoegd.

Artikel 55
In paragraaf 8.3 is reeds toegelicht waarom wij voorstellen de taak van de
rijksrecherche op hoofdlijnen in de wet op te nemen.
In het eerste lid van artikel 55 is neergelegd dat de rijksrecherche onderzoek verricht naar feiten of gedragingen die mogelijk een strafbaar feit
opleveren. De rijksrecherche verricht feitenonderzoeken en opsporingsonderzoeken. Met een feitenonderzoek wordt beoogd het inzichtelijk maken
van de feiten; er behoeft nog geen sprake te zijn van een redelijk
vermoeden van schuld aan het plegen van een strafbaar feit en er kunnen
nog geen opsporingsbevoegdheden of dwangmiddelen worden toegepast. Het moet bij een feitenonderzoek gaan om gedragingen waaraan
een strafrechtelijk aspect kleeft, maar de voorwaarden waaronder een
opsporingsonderzoek in de zin van het Wetboek van Strafvordering een
aanvang kan nemen behoeven nog niet te zijn vervuld. Dit komt in het
voorgestelde eerste lid tot uitdrukking in de woorden «die mogelijk een
strafbaar feit opleveren». Een feitenonderzoek kan worden gevolgd door
een opsporingsonderzoek.
Ingevolge het tweede lid, onderdeel a, van artikel 55, zijn rijksrechercheonderzoeken primair gericht op natuurlijke personen of rechtspersonen
belast met een publieke taak, of betrokken bij de uitvoering daarvan.
Onder publieke taak verstaan wij iedere als zodanig aan de overheid opgedragen taak. Deze taak zal meestal berusten op een wettelijk voorschrift
doch een uitdrukkelijke wettelijke grondslag is niet vereist.
De rijksrecherche onderzoekt feiten of gedragingen die de integriteit van
de overheid kunnen aantasten. Daaruit volgt dat de vermeende delicten
van een zekere ernst moeten zijn. De rijksrecherche zal in beginsel dan
ook uitsluitend opsporingsonderzoeken verrichten naar misdrijven. Een en
ander is nader uitgewerkt in de Aanwijzing Taken en inzet rijksrecherche
van het College. De integriteit van de overheid zal bovendien in de meeste
gevallen pas in het geding zijn wanneer de onderzochte feiten of gedragingen verband houden met de uitvoering van een overheidstaak.
Niet alle feiten of gedragingen die de integriteit van de overheid kunnen
aantasten en die zijn begaan door personen met een publieke taak zullen
door de rijksrecherche onderzocht worden. De rijksrecherche is immers
niet met uitsluiting van andere opsporingsinstanties belast met het
verrichten van deze onderzoeken. Zo vertoont met name de taak van de
bureaus interne onderzoeken binnen de politiekorpsen raakvlakken met de
taak van de rijksrecherche. Gesteld voor de vraag of in een voorliggend
geval de feiten of gedragingen onderzocht dienen te worden door de
rijksrecherche zal het College steeds moeten beoordelen of de aard van
het onderzoek inzet van de rijksrecherche vereist om iedere schijn van
partijdigheid bij dit onderzoek te vermijden.
In onderdeel a van het tweede lid is de primaire taak van de rijksrecherche
neergelegd. Het voorgestelde onderdeel b van het tweede lid biedt het
College de mogelijkheid om de rijksrecherche te belasten met andere
onderzoeken naar feiten of gedragingen die mogelijk een strafbaar feit
opleveren, doch slechts indien dit is aangewezen gelet op de bijzondere
deskundigheid van de rijksrecherche.
Zo achten wij inzet van de rijksrecherche aangewezen in verband met de
bestrijding van ambtelijke corruptie gepleegd in het buitenland. Sedert
1 februari 2001 is de Nederlandse rechtsmacht voor in het buitenland

Tweede Kamer, vergaderjaar 2006–2007, 30 880, nr. 3

57

gepleegde ambtelijke corruptie aanmerkelijk verruimd. In verband met de
bij de rijksrecherche opgebouwde expertise op het terrein van corruptie
heeft het College de rijksrecherche ook een belangrijke rol gegeven bij de
bestrijding van buitenlandse corruptie (vgl. ook Aanwijzing opsporing en
vervolging ambtelijke corruptie, Stcrt. 2002, 206, pag. 9).
Inzet van de rijksrecherche kan voorts zijn aangewezen in uitzonderlijke
gevallen van zeer ernstig geweld tegen de politie, waarin de collegiale
emoties binnen het opsporingsapparaat dusdanig hoog zijn opgelopen
dat enkel en alleen al daardoor elk door een korps zelf in te stellen onderzoek de schijn van partijdigheid draagt. Ook in dergelijke gevallen is de
rijksrecherche gelet op haar bijzondere deskundigheid de meest aangewezen instantie om een onderzoek in te stellen.
Artikel 55, tweede lid, onderdeel b, schrijft voor dat bij of krachtens algemene maatregel van bestuur wordt bepaald in welke gevallen de rijksrecherche omwille van haar bijzondere deskundigheid kan worden ingezet
anders dan in de gevallen welke worden bestreken door onderdeel a. Met
het oog op de noodzakelijke afstemming van de taken van de rijksrecherche en de activiteiten van de korpsen wordt de voordracht voor een
algemene maatregel van bestuur gedaan na overleg met de Minister van
BZK. De betrokkenheid van de Minister van BZK is aldus op dezelfde wijze
geregeld als in het huidige artikel 43, eerste lid, Politiewet 1993.

Artikel 56
Artikel 2, onderdeel d, bepaalt dat onder ambtenaren van politie worden
begrepen de ambtenaren van de rijksrecherche. Bepalingen gesteld bij of
krachtens dit wetsvoorstel welke verplichtingen of bevoegdheden
bevatten voor ambtenaren van politie, zoals artikel 7, eerste en derde lid,
of artikel 8, eerste lid, zijn derhalve ook van toepassing voor de rijksrechercheurs. Artikel 56 verklaart daarnaast enkele bepalingen welke
gericht zijn tot de politie van overeenkomstige toepassing op de rijksrecherche. Dit is nodig omdat de rijksrecherche, met het oog op de
vereiste onafhankelijkheid, geen deel uitmaakt van de politieorganisatie.
Het betreft de artikelen 3, 9 en 12. De rijksrecherche is belast met een deel
van de politietaak zoals omschreven in artikel 3. Artikel 55 bepaalt vervolgens waartoe de politietaak van de rijksrecherche is beperkt. De ambtsinstructie voor de politie en de KMar, welke onder andere de voorwaarden
bevat waaronder geweldmiddelen mogen worden toegepast en die wordt
vastgesteld op grond van artikel 9 dient ook van toepassing te zijn op de
rijksrecherche. Voorts is artikel 12, waarin het gezag van de officier van
justitie bij optreden ter strafrechtelijke handhaving van de rechtsorde is
neergelegd, van overeenkomstige toepassing op de rijksrecherche. Artikel
56 van het wetsvoorstel maakt het de Minister van Justitie voorts mogelijk
om regels omtrent de vereisten voor een goede taakuitvoering of omtrent
het beheer, waaronder de bewapening, gesteld bij of krachtens de 22 en
23 van overeenkomstige toepassing te verklaren op de rijksrecherche.

Artikelen 57 en 58
Voor een toelichting op deze artikelen zij verwezen naar hoofdstuk 8 van
het algemeen deel.

Artikel 59
Gelijk de huidige situatie zijn de rechtspositieregelingen en het rangenbesluit voor de politie van overeenkomstige toepassing op de ambtenaren
van de rijksrecherche. Ambtenaren van de rijksrecherche ingedeeld in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2006–2007, 30 880, nr. 3

58

schaal 15 of hoger worden benoemd, geschorst en ontslagen bij koninklijk
besluit op voordracht van Onze Minister van Justitie.

Artikel 60
De rijksrecherche houdt net als de politiekorpsen registers bij die van
essentieel belang zijn voor de vervulling van de verantwoordelijkheid van
de Minister van Justitie voor de nationale en internationale strafrechtshandhaving. Ten aanzien van deze registers wordt de hoofdregel, neergelegd in het wetsvoorstel politiegegevens (Kamerstukken II 30 327, nr. 2),
gevolgd dat de beheerder van de rijksrecherche ook de beheerder van de
registers bij de rijksrecherche is. Het is evenwel belangrijk voor de
Minister van Justitie, dat hij wettelijke waarborgen heeft om te verzekeren
dat registers in stand worden gehouden en dat, indien ontwikkelingen op
nationaal niveau of internationaal strafrechtelijk terrein die eisen, nieuwe
registers worden aangelegd. Voorts moet hij onder andere invloed kunnen
uitoefenen op de wijze van inrichting alsmede de beschikbaarstelling en
verstrekking van gegevens. Het voorgestelde artikel strekt er dan ook toe
de zeggenschap van de Minister van Justitie ten aanzien van de politieregisters bij de rijksrecherche in de wet te waarborgen. De formulering
van artikel 60 is gelijk aan die van artikel 25, zij het dat, nu de rijksrecherche een volledig justitiële organisatie is welke uitsluitend registers
aanlegt ten dienste van dat deel van de politietaak dat ziet op de strafrechtelijke handhaving van de rechtsorde, de regels worden gegeven door de
Minister van Justitie. Overigens zullen met het oog op de uitwisseling van
gegevens tussen de regionale korpsen, het KLPD en de rijksrecherche de
regels over de wijze waarop de gegevens worden verwerkt, gelijkluidend
zijn aan de op grond van artikel 25 onderdeel b gestelde regels voor de
politiekorpsen.

Artikel 61
In de huidige wet zijn geen bepalingen opgenomen over de samenwerking tussen politiekorpsen en de rijksrecherche. In artikel 61 wordt voorgesteld om de ministers de bevoegdheid te verlenen de samenwerking met
de rijksrecherche te regelen. Een vorm van samenwerking tussen de rijksrecherche, de regionale politiekorpsen, het KLPD en de KMar is bijvoorbeeld reeds vastgelegd in de Regeling criminele inlichtingen eenheden.
Voorts is denkbaar dat in de toekomst een vorm van meer structurele of
veel voorkomende samenwerking tussen de rijksrecherche en de politiekorpsen geregeld zal worden met het oog op bijvoorbeeld de uitoefening
van specialistische taken waarin wordt vastgelegd dat en op welke wijze
specialisten van de reguliere politie samenwerken met de rijksrecherche.
Daarbij zal er steeds voor gewaakt moeten worden dat de samenwerking
niet ten koste gaat van de onafhankelijkheid en onpartijdigheid welke de
rijksrecherche bij haar onderzoeken dient te garanderen. Tenslotte kan
gedacht worden aan een samenwerkingsregeling die het voor de rijksrecherche mogelijk maakt om gebruik te maken van gemeenschappelijke
diensten die worden verzorgd door de directieraad, zoals ICT-voorzieningen.

Artikel 62
In algemene zin heeft bijstand een incidenteel karakter, ingegeven door
een tekort aan een voor de taak noodzakelijk geachte kwaliteit of kwantiteit aan personeel of materieel.
De bijstandsregeling ten behoeve van de openbare orde vindt plaats in de
bestuurlijke lijn. Indien een regionaal politiekorps of het KLPD ten
behoeve van een politieoptreden ter handhaving van de openbare orde
capaciteit ontbeert en behoefte heeft aan personele of materiële bijstand,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2006–2007, 30 880, nr. 3

59

richt de gezagsdrager – de burgemeester – een verzoek daartoe aan de
Minister van BZK en stelt de commissaris van de Koning daarvan in
kennis. De burgemeester overlegt voorafgaande aan een verzoek om
bijstand met de korpschef die is belast met het dagelijkse beheer van zijn
korps en uit dien hoofde eerst zal bekijken of binnen het eigen korps
adequaat assistentie kan worden verleend.
De Minister van BZK heeft door de aanwezigheid van landelijke
coördinatiecentra het overzicht over de beschikbare politiecapaciteit.
Hierdoor is hij in staat een bestuurlijke afweging te maken over de
gewenste bijstand, de aard en omvang van de bijstand en het korps dat de
bijstand moet leveren. De Minister van BZK verstrekt vervolgens door
tussenkomst van de directieraad de nodige opdrachten aan de korpschef
van het korps dat de bijstand zal verlenen.
Indien de Minister van BZK gebruik maakt van zijn bevoegdheid op grond
van artikel 16 van het wetsvoorstel om de burgemeester aanwijzingen te
geven ter handhaving van de openbare orde, kan hij, in afwijking van de
zojuist beschreven procedure, zelf in bijstand voorzien. Daartoe strekt het
tweede lid.

Artikel 63
Het voorgestelde artikel 63 is de justitiële tegenhanger van artikel 62:
bijstandsverlening ten behoeve van de strafrechtelijke handhaving van de
rechtsorde vindt plaats in de justitiële lijn. De procedure verloopt volgens
hetzelfde stramien. De officier van justitie dient, na overleg met de korpschef, een aanvraag in bij het College van procureurs-generaal. Het College
maakt de afweging of de gevraagde bijstand moet worden verleend en
verstrekt vervolgens de nodige opdrachten, door tussenkomst van de
directieraad, aan de korpschef van het korps dat de bijstand zal verlenen.
Het tweede lid van artikel 63 ziet op bijstand voor de persoonsbeveiliging
door de Dienst Koninklijke en diplomatieke beveiliging (DKDB) van het
KLPD, welke taak op grond van artikel 47, tweede lid, wordt uitgevoerd
onder rechtstreekse verantwoordelijkheid van de Minister van Justitie. In
verband met deze rechtstreekse verantwoordelijkheid wordt de rol van het
openbaar ministerie in het eerste lid, overgenomen door de Minister van
Justitie. De bepaling van het tweede lid is bij Wet van 2 november 2006
tot wijziging van de Politiewet 1993 in verband met de invoering van een
nieuw stelsel voor bewaking en beveiliging van personen, objecten en
diensten (Stb. 2006, 560), aan artikel 57 van de huidige wet toegevoegd.

Artikel 64
Artikel 64 regelt de verlening van bijstand door de KMar aan de politie. De
procedure volgens welke de bijstand wordt verleend is gelijk aan de
procedure in de huidige wet. Het criterium «in bijzondere gevallen» dat
onder de huidige wet wordt gehanteerd voor bijstandsverlening door de
KMar, komt in het wetsvoorstel echter niet meer terug. Het criterium «in
bijzondere gevallen» strekte ertoe bijstandverlening door de KMar te
beperken tot situaties waarin de reguliere politie niet in de benodigde
bijstand kan voorzien. Deze getrapte systematiek, waarbij eerst de capaciteit bij de politie volledig moet zijn uitgeput alvorens een verzoek om
bijstand tot de KMar mag worden gericht, is echter niet altijd doelmatig.
Vanzelfsprekend moet de politie zo zijn ingericht dat zij in beginsel zelf alle
voorzienbare verstoringen van de rechtsorde het hoofd kan bieden. Daarnaast moet het evenwel mogelijk zijn omwille van redenen van snelheid
of doelmatigheid te kiezen voor bijstand door de KMar. Deze mogelijkheid
is ook van belang om de geoefendheid van eenheden van de KMar die
bijstand verlenen, zoals de mobiele eenheid van de KMar, op peil te
houden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2006–2007, 30 880, nr. 3

60

Artikel 65
Dit artikel voorziet, net als artikel 59 van de huidige wet, in de mogelijkheid van bijstandsverlening door andere delen van de krijgsmacht dan de
KMar. Bijstand van de krijgsmacht komt vooral aan de orde als specifieke
materiële of personele capaciteit nodig is. Wij stellen derhalve voor om
voor bijstand door de krijgsmacht, anders dan de KMar, wel het criterium
«bijzondere gevallen» te hanteren om aan te geven dat de krijgsmacht ter
bijstand wordt geroepen als de noodzaak daartoe bestaat.
Artikel 59, tweede lid, van de huidige wet bepaalt dat «in dat geval» de
Minister van BZK onderscheidenlijk de Minister van Justitie, in overeenstemming met onze Minister van Defensie, bepaalt op welke wijze de
bijstand wordt verleend, waarbij nadere (beleids)regels worden gegeven
over de uitoefening van bevoegdheden. De woorden «in dat geval»
zouden de onjuiste suggestie kunnen wekken dat het niet mogelijk is
regels van meer structurele aard te treffen voor militaire bijstandsverlening. Om iedere twijfel terzake weg te nemen hebben wij in het bij de
Tweede Kamer aanhangige wetsvoorstel tot wijziging van de Politiewet
1993 en het Wetboek van Strafvordering in verband met de taken en
bevoegdheden van de KMar en de bijstand aan de KMar (Kamerstukken II,
2005–2006, 30 557, nr. 2) voorgesteld de woorden «in dat geval» in artikel
59, tweede lid, van de huidige wet te schrappen. Het voorgestelde artikel
65, tweede lid, is dienovereenkomstig geformuleerd.

Artikel 66
Het onderhavige artikel van het wetsvoorstel komt ten dele overeen met
het bepaalde in het huidige artikel 60. De wijzigingen die zijn aangebracht
ten opzichte van het huidige artikel houden verband met de herstructurering van het stelsel van speciale eenheden. Bij brief van 3 juni 2005 is de
Tweede Kamer in kennis gesteld van de beoogde inrichting van het
nieuwe stelsel (Kamerstukken II 2004/05, 29 754, nr. 23).
Zoals in voormelde brief reeds is uiteengezet, noopt de bestrijding van de
hedendaagse verschijningsvormen van terrorisme tot inzet van flexibele
en wendbare eenheden. Praktijkervaringen wijzen uit dat een gemengde
bijzondere bijstandseenheid, bestaande uit disciplines van zowel politie
als krijgsmacht, in staat is om zeer uiteenlopende vormen van ernstig
geweld dan wel terrorisme, het hoofd te bieden. Het kabinet heeft daarom
geconcludeerd dat de zogenoemde Bijzondere bijstandseenheid-Snelle
interventie-eenheid (BBE-SIE), een tijdelijk multidisciplinair werkverband
bestaande uit leden van de huidige bijzondere bijstandseenheden van
politie en de krijgsmacht, permanent in het stelsel dient te worden
ingebed. De BBE-SIE (intussen Unit Interventie geheten) opereert als
flexibele eenheid tussen de AOE’en en de Unit Interventie Mariniers (voorheen de BBE-M). Met het oog op de inzet van deze gemengde eenheden
wordt in het eerste lid van het onderhavige artikel niet meer gesproken
van bijstandseenheden, bestaande uit personeel van de politie, onderscheidenlijk de KMar en andere onderdelen van de krijgsmacht, zoals de
eerste volzin van het eerste lid van het huidige artikel 60 luidt, maar van
eenheden, bestaande uit personeel van de politie, de KMar of andere
delen van de krijgsmacht.
De huidige aansturing van de diverse bijzondere bijstandseenheden is
complex van aard. Om adequaat te kunnen reageren op terrorisme en
situaties van grof geweld is voorts besloten deze aansturing te stroomlijnen. Daartoe wordt de bevoegdheid om een eenheid in te zetten exclusief verleend aan de Minister van Justitie. De Minister van Justitie bepaalt
zelfstandig of en op welke wijze de voorgenomen inzet zal mogen plaatsvinden; hij behoeft in dat kader in beginsel geen andere ministers te raadplegen. Om te kunnen bepalen welke of, en zo ja welke eenheid moet
worden ingezet, worden op basis van generieke inzetscenario’s, welke zijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2006–2007, 30 880, nr. 3

61

afgestemd met de Ministers van BZK en van Defensie, nadere criteria
uitgewerkt. Waar het de inzet betreft van een eenheid die uitsluitend of
hoofdzakelijk bestaat uit personeel van de krijgsmacht – de inzet van de
zogenoemde Unit Interventie Mariniers – vindt de besluitvorming plaats in
overleg met de Minister van Defensie. De andere betrokken ministers
worden vanzelfsprekend onverwijld van de inzet op de hoogte gesteld.
Het voorafgaande is tot uitdrukking gebracht in het derde lid van het
onderhavige artikel.
Het initiatief tot inzet van een bijstandseenheid gaat uit van het openbaar
ministerie. Indien een korps, de rijksrecherche, of de KMar in het kader
van de strafrechtelijke handhaving van de rechtsorde bijstand behoeft van
een bijzondere bijstandseenheid, dan richt de officier van justitie, door
tussenkomst van het College van procureurs-generaal, een verzoek
daartoe aan de Minister van Justitie (tweede lid). De procedures die
gelden krachtens het huidige artikel 60 zijn opgenomen in de Regeling
Bijzondere Bijstandseenheden. In overeenstemming met de andere bepalingen betreffende bijstand worden de procedurevoorschriften opgenomen in het wetsartikel zelf.
Het vierde lid, ten slotte, bevat de grondslag om regels en nadere regels
te stellen omtrent de organisatie van de eenheden en de uitoefening van
de bevoegdheden krachtens de wet. Daarbij dient onder andere te worden
gedacht aan bepalingen ten aanzien van de exacte samenstelling –
aantallen ambtenaren van onderscheidenlijk politie en krijgsmacht – van
de verschillende speciale eenheden.

Artikel 67
Anders dan voor de regionale korpsen en het KLPD kent de huidige Politiewet 1993 geen bepalingen over bijstand voor de bijzondere ambtenaren
van politie. De rijksrecherche is echter een relatief kleine organisatie zodat
bijstand van de reguliere politie meer dan eens nodig zal zijn. Daarbij kan
gedacht worden aan capacitaire bijstand of aan specialistische expertise
als digitaal of financieel rechercheren, observeren en andere technische
recherche. De meerwaarde van de rijksrecherche is gelegen in het kunnen
optreden, onafhankelijk van de instanties waarbinnen onderzoek wordt
verricht opdat iedere schijn van partijdigheid of belangenverstrengeling
voorkomen kan worden. Dit biedt de nodige waarborgen voor alle
betrokken personen, ook voor de personen wier handelen of nalaten
wordt onderzocht.
Gelet op het uitgangspunt dat de rijksrecherche alleen wordt ingezet
indien een onpartijdig onderzoek is geboden, dient bij een gezamenlijk
onderzoek de regie en de verantwoordelijkheid voor dat onderzoek bij de
rijksrecherche te worden gelegd. Immers, er is formeel sprake van een
rijksrechercheonderzoek en alleen dan kan de verlangde onpartijdigheid
bij een gezamenlijk onderzoek voldoende worden gewaarborgd.

Artikelen 68 tot en met 71
Deze artikelen openen de mogelijkheid van «omgekeerde» bijstand door
de politie aan de KMar en zijn ontleend aan het bij de Tweede Kamer
aanhangige wetsvoorstel tot wijziging van de Politiewet 1993 en het
Wetboek van Strafvordering in verband met de taken en bevoegdheden
van de Koninklijke marechaussee en de bijstand aan de Koninklijke marechaussee (Kamerstukken II, 2005–2006, 30 557, nr. 2). Voor een uitgebreide
toelichting verwijzen wij naar de toelichting bij dit wetsvoorstel.

Artikel 72
De hoofdlijnen van dit artikel zijn ontleend aan artikel 53a van de Politiewet 1993. In dit artikel worden de toezichthoudende taken en bevoegd-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2006–2007, 30 880, nr. 3

62

heden genoemd die door de inspectie voor openbare orde en veiligheid,
een dienstonderdeel van het Ministerie van BZK, worden uitgeoefend.
De formulering van de toezichthoudende taken van de inspectie in het
eerste lid is deels ontleend aan artikel 53a, eerste lid, onderdelen c tot en
met e. De onderdelen a en b van dat artikel zijn niet overgenomen. In
plaats daarvan is in onderdeel a en b, in algemene zin bepaald dat de
inspectie toezicht houdt op de taakuitvoering en het beheer van de politie.
Het toezicht op de taakuitvoering laat vanzelfsprekend de zeggenschap
van het bevoegd gezag (burgemeester en officier van justitie) ten aanzien
van de politie in concrete zaken onverlet.
Met deze formulering komt het beoogde versterkte toezicht van de
inspectie op de politie beter tot zijn recht. Verder wordt in onderdeel c, het
toezicht op de kwaliteitszorg, dat wellicht ook onder taakuitvoering of
beheer zou kunnen worden gevat, in een apart onderdeel verwoord om
deze belangrijke toezichthoudende taak van de inspectie in het bijzonder
te markeren.
In het tweede lid wordt, conform het bepaalde in artikel 53a, vijfde lid, van
de huidige wet, tot uitdrukking gebracht dat de inspectie, zijn werkzaamheden onder gezag van de Minister van Justitie uitoefent indien het
toezicht of het onderzoek van de inspectie betrekking heeft op de taakuitvoering ten behoeve van de strafrechtelijke handhaving van de rechtsorde, dan wel de taken ten dienste van de justitie. De overige toezichts- en
onderzoekstaken van de inspectie worden uitgevoerd onder gezag van de
Minister van BZK.
Het derde lid is ontleend aan het zesde lid van artikel 53a van de huidige
wet. Gezien de ondergeschikte positie van de korpsen ten opzichte van de
directieraad wordt de plicht medewerking te verlenen met deze bestelwijziging niet verschoven van de korpsbeheerders naar de korpschef,
maar aan de directieraad opgelegd.

Artikel 73
Het eerste lid van dit artikel is ontleend aan artikel 53a, tweede lid, van de
Politiewet 1993. Het tweede lid is ontleend aan artikel 53a, vijfde lid. Het
derde lid is ontleend aan 53b. De inspectie rapporteert aan Onze Ministers, echter de inspectie heeft een zekere mate van zelfstandigheid:
rapporten die dienen om aan de Tweede Kamer te worden aangeboden
worden door de Ministers niet aangepast, maar voorzien van een oordeel
over de inhoud. De Minister van BZK zendt het door de inspectie opgestelde verslag van de werkzaamheden, overeenkomstig de huidige praktijk, mede namens de Minister van Justitie, aan de Staten-Generaal. De
zelfstandige positie van de inspectie komt overigens ook tot uitdrukking in
de positionering van de IOOV binnen het departement. De inspectie is
geen onderdeel van het DG Veiligheid, maar valt direct onder de
secretaris-generaal.

Artikel 74
In het eerste lid is bepaald dat de aanwijzing van ambtenaren van de
inspectie die met het toezicht zijn belast geschiedt bij besluit van de
Minister van BZK. Dit lid is ontleend aan artikel 53a, vijfde lid, van de
Politiewet 1993. De ambtenaren van de inspectie die met het toezicht zijn
belast, hebben alle op grond van afdeling 5.2 van de Algemene wet
bestuursrecht (Awb) ter beschikking staande toezichtbevoegdheden. Dit
komt overeen met hetgeen ten aanzien van deze ambtenaren in artikel
55a, vijfde lid, was geregeld. Aanwijzing van de ambtenaren behoeft niet
op naam te geschieden. Het aanwijzen van alle inspecteurs en senior
inspecteurs in de in het besluit van de minister geïdentificeerde onderdelen van de inspectie is voldoende onderscheidend.
In het tweede lid is bepaald dat het aanstellen van het hoofd van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2006–2007, 30 880, nr. 3

63

inspectie, gezien de medebetrokkenheid van de Minister van Justitie bij
deze inspectie, na overleg met deze minister geschiedt. Deze formulering
is ontleend aan artikel 53a, vijfde lid, van de huidige wet.

Artikel 75
Op grond van artikel 41, zesde lid, behoeven besluiten van het regionale
politiebestuur over de regionale beleids- en beheersstukken de instemming van de hoofdofficier van justitie en de voorzitter van het regionale
politiebestuur. Dit betekent dat het regionale politiebestuur zonder instemming van de hoofdofficier van justitie en de voorzitter van het regionale
politiebestuur, de beleidsstukken niet kan vaststellen en geen instemming
kan verlenen aan de beheersstukken. Het valt niet uit te sluiten dat zich
een geval zal voordoen waarin de hoofdofficier van justitie en de voorzitter van het regionale politiebestuur vanuit hun eigen verantwoordelijkheid ieder een andere invulling willen geven aan bijvoorbeeld het beleidsplan voor een politiekorps. Om een patstelling binnen het regionale
politiebestuur in een dergelijk geval te voorkomen biedt artikel 75 een
regeling ter beslechting van geschillen over de beleids- en beheersstukken.

Artikel 76
Gemeenteraden kunnen tegen besluiten van het regionale politiebestuur
van de regio waarin hun gemeente zich bevindt in beroep gaan. Artikel 34,
derde lid, van de Politiewet 1993 kende een dergelijk beroepsrecht al sinds
1994. Het belang van dat recht werd herbevestigd ter gelegenheid van de
behandeling van het wetsvoorstel tot wijziging van de Politiewet 1993 in
verband met de versterking van bevoegdheden op rijksniveau (Kamerstukken II 2003/04, 29 704) waarbij een amendement van het lid Algra
(nr. 15) werd aangenomen op dit artikel. Met dit amendement werd de
positie van de raad nog verder versterkt door de raad niet langer van de
burgemeester afhankelijk te maken voor instellen van het beroep. De
formulering van het beroepsrecht in dit voorstel is echter een andere.
Daar de raad beslist of deze beroep instelt, en daar deze met meerderheid
van stemmen beslist, is de zinsnede «op onaanvaardbare wijze afbreuk
doet aan het belang van een goede vervulling van de politietaak in hun
gemeente» komen te vervallen in relatie tot het beroepsrecht. De commissaris die in de Politiewet 1993 geen beoordelingscriterium had aan de
hand waarvan hij het beroep zou moeten beoordelen beoordeelt nu, in
overeenstemming met het College van procureurs-generaal, of «het
besluit op onaanvaardbare wijze afbreuk doet aan het belang van een
goede vervulling van de politietaak in de betrokken gemeente». Oordeelt
hij dat dit het geval is, dan bepaalt deze een termijn waarbinnen het
besluit moet zijn aangepast door het politiebestuur. Ter bespoediging van
de afhandeling van het beroep gaat het beroepsschrift vergezeld van de
zienswijze van de burgemeester, die immers lid is van het bestuur dat het
besluit heeft genomen.

Artikelen 77 tot en met 82
De klachtregeling zoals voorgesteld in de artikelen 77 tot en met 82 is,
zoals wij reeds toelichtten in paragraaf 9.3, zoveel mogelijk overgenomen
uit de klachtregeling in de huidige wet. Enkele wijzigingen ten opzichte
van de huidige regeling zijn echter onontkoombaar.
De politieklachtregeling in de huidige wet is bij wet van 4 december 2003
(Wijziging van de Politiewet 1993 in verband met de aanpassing van de
politieklachtregeling aan hoofdstuk 9 van de Algemene wet bestuursrecht,
Stb. 501), aangepast aan hoofdstuk 9 van de Awb waarin regels zijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2006–2007, 30 880, nr. 3

64

gesteld over de behandeling van klachten door bestuursorganen. Gelet op
de specifieke bevoegdheidsverdeling binnen het politiebestel, blijven
aanvullende bepalingen in de Politiewet echter noodzakelijk. De Awb gaat
immers uit van een situatie waarin burger en ambtenaar met slechts één
bestuursorgaan van doen hebben. De Politiewet daarentegen maakt
onderscheid tussen beheer en gezag en ook het gezag wordt nog gekenmerkt door dualisme. Binnen de politieorganisatie is zonder nadere regeling derhalve niet direct duidelijk wie het verantwoordelijke bestuursorgaan is in de zin van de Awb. In de Politiewet wordt dan ook vastgelegd
welk bestuursorgaan verantwoordelijk is voor behandeling van een klacht.
Uitgangspunt is dat de beheerder zorgdraagt voor de behandeling van de
klacht terwijl de gezagsdragers in de gelegenheid worden gesteld over de
afhandeling daarvan te adviseren.
Voor de keuzes die wij hebben gemaakt bij de invulling van de politieklachtregeling verwijzen wij naar de memorie van toelichting bij het wetsvoorstel dat heeft geleid tot de Wet van 4 december 2003.
In voorliggend wetsvoorstel draagt de korpschef zorg voor de behandeling van klachten over gedragingen van ambtenaren van politie. De
directieraad is echter gehouden nadere regels vast te stellen over de
klachtbehandeling. Op deze wijze kan uniformiteit in de behandeling van
klachten worden gebracht. Voor klachten die betrekking hebben op de
korpschef is de directieraad de klachtbehandelende instantie.
Artikel 80, eerste lid, bepaalt dat klachten die betrekking hebben op gedragingen van ambtenaren van politie die zijn tewerkgesteld bij een politiekorps, met uitzondering van de korpschef zelf, door de korpschef worden
behandeld. Niettegenstaande de wens de klachtbehandeling te uniformeren wordt de klachtbehandeling zelf niet bij het bestuursorgaan
directieraad gelegd, maar de bevoegdheid aan de korpschef geattribueerd
aangezien we er zeer aan hechten dat de klachten lokaal afgehandeld
worden. De afstand tussen directieraad en politieregio zal voor een goede
en bevredigende klachtbehandeling veelal te groot zijn. De korpschef die,
onder verantwoordelijkheid van de directieraad het dagelijkse beheer van
zijn korps voert, is ook degene die het beste kan toezien op het functioneren van de politieambtenaren binnen zijn korps. Klachten over de korpschef worden door de directieraad behandeld.
Klachten over ambtenaren van de rijksrecherche en militairen van de
KMar of van een ander onderdeel van de krijgsmacht, worden niet behandeld door de directieraad of de korpschef maar ingediend bij en behandeld door het College van procureurs-generaal, respectievelijk de Minister
van Defensie. Zij zijn immers beheerder van deze organisaties. Artikel 78,
tweede lid, respectievelijk artikel 79, tweede lid, verklaart artikel 77,
tweede en derde lid, van overeenkomstige toepassing. Voor de directieraad wordt dan het College van procureurs-generaal, respectievelijk de
Minister van Defensie gelezen.
Het is niet nodig om conform artikel 65 van de huidige wet in artikel 81
een doorzendplicht op te nemen; de plicht tot het doorzenden van een
klacht die voor een ander bestuursorgaan is bestemd volgt reeds uit
artikel 2:3 van de Awb.

Artikel 84
In het voorgestelde artikel 84 is de mogelijkheid neergelegd voor verschillende tijdstippen van inwerkingtreding voor artikelen of onderdelen
daarvan. Wij hebben dit gedaan omdat thans niet valt te overzien of er

Tweede Kamer, vergaderjaar 2006–2007, 30 880, nr. 3

65

wellicht bepalingen zijn die nadat de wet het Staatsblad heeft bereikt eerst
op een later tijdstip in werking kunnen treden.
De Minister van Justitie,
E. M. H. Hirsch Ballin
De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
J. W. Remkes
De Minister van Defensie,
H. G. J. Kamp

Tweede Kamer, vergaderjaar 2006–2007, 30 880, nr. 3

66