Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2022–2023

2

Vragen gesteld door de leden der Kamer

2022Z22599
Vragen van het lid Omtzigt (Omtzigt) aan de Minister van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport over het vervolgonderzoek naar oversterfte in Nederland in
de periode 2020–2022 (ingezonden 21 november 2022).
Vraag 1
Heeft u kennisgenomen van het feit dat er in oktober – een maand waarin
geen sprake was van weersextremen, een griepepidemie of hoge coronasterfte – sprake was van een oversterfte van 1800 mensen volgens het
Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS)?1
Vraag 2
Herinnert u zich dat u zeven weken geleden aan de Kamer schreef: «Wat
betreft de vaccinatiedata van het RIVM is een genoemd knelpunt dat het
verstrekken van gezondheidsgegevens ten behoeve van het oversterfteonderzoek maatschappelijk van groot belang is, maar mogelijk op gespannen voet
staat met de toestemming die betrokkenen aan Gemeentelijke Gezondheidsdiensten (GGD’en), huisartsen en instellingsartsen hebben gegeven voor het
verstrekken van deze gegevens aan het Rijksinstituut voor Volksgezondheid
en Milieu (RIVM) en voor welke doeleinden het RIVM die gegevens vervolgens mag gebruiken. De centrale vraag is of het verstrekken van gezondheidsgegevens door het RIVM valt onder de reikwijdte van die toestemming.
Hiertoe dient een weging van de datatoegang in relatie tot de juridische
vereisten en de sociaal-maatschappelijke waarde van het onderzoek gemaakt
te worden. Dit wordt gedaan in een gegevensbeschermingseffectbeoordeling
(ook wel een Data Privacy Impact Assessment, DPIA), die op grond van de
Algemene verordening gegevensbescherming (AVG) moet worden verricht. In
een DPIA worden de gevolgen van de voorgestane verwerking voor de
bescherming van persoonsgegevens van betrokkenen in kaart gebracht. In
het bijzonder wordt daarin beschreven wat de juridische basis is van de
verwerking, welke risico’s voor de privacy van betrokkenen aan de orde zijn
en op welke wijze die risico’s worden weggenomen en/of geminimaliseerd. Ik
heb het kantoor van de Landsadvocaat gevraagd te assisteren bij het
opstellen van de DPIA. Over de DPIA wordt bovendien – conform verplichtingen uit de AVG – onafhankelijk advies gevraagd aan de functionaris gegevensbescherming (FG) van het Ministerie van VWS. Over 6 weken zal de DPIA
1

kv-tk-2022Z22599
’s-Gravenhage 2022

CBS, 4 november 2022, «Oversterfte in oktober» (https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2022/44/
oversterfte-in-oktober).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Vragen

1

gereed zijn, en zal ik uw Kamer informeren over de uitkomsten en over de
verdere aanpak»?2
Vraag 3
Kunt u de DPIA waarover u afgelopen vrijdag de Kamer berichtte, aan de
Kamer doen toekomen?
Vraag 4
Herinnert u zich dat ZonMW in de onderzoeksagenda oversterfte in Nederland
2020–2021 uit juni 2022, expliciet schreef: «Binnen lijn 3 worden onafhankelijke analyses (replicatie) van de onderzoeksresultaten van het CBS en RIVM
mogelijk gemaakt door de data van deze instanties beschikbaar te stellen.
Hierbij wordt vooral gefocust op onderbouwing van de kwaliteit van de data,
toepassing van andere modellen (g-methods), correctie voor andere
co-variabelen, en andere tijdsframes omtrent follow-up»?
Vraag 5
Herinnert u zich dat u als antwoord gaf op de vierde onderzoeksvraag over in
hoeverre vaccinatie bijdroeg aan de totale sterfte in 2021, het volgende
aangaf: «Bij de uitvoering van dit deelonderzoek door het RIVM is gebruik
gemaakt van demografische gegevens (Basisregistratie Personen (BRP)),
vaccinatiestatus (COVID-vaccinatie Informatie- en Monitoringssysteem (CIMS),
RIVM), Wet langdurige zorg (Wlz)- zorggebruik (CAK) en sterfte- en doodsoorzakenstatistiek (CBS). De resultaten zijn niet gecorrigeerd voor comorbide
aandoeningen en voor doorgemaakte SARS-CoV-2 infecties»? Bij de
uitvoering van dit deelonderzoek door het CBS is gebruik gemaakt van
doodsoorzakengegevens. Datakoppelingen met (GGD-)data over SARS-CoV-2
positief geteste personen, met vaccinatiedata en met gegevens van Bijwerkingencentrum Lareb waren niet mogelijk door het ontbreken van toegang tot
deze gegevens»?3
Vraag 6
Deelt u de mening dat die tekortkomingen, namelijk het niet beschikbaar zijn
van comorbide aandoeningen en doorgemaakte SARS-CoV-2-infecties (via de
genoemde bronnen, maar ook zeker via Vektis-data) in deel 3 van het
onderzoek geheel opgeheven moeten worden en dat dus de datakoppelingen
beschikbaar moeten zijn?
Vraag 7
Herinnert u zich dat u op de vijfde deelvraag, of er een relatie is tussen
uitgestelde zorg, uitblijven van zorg, druk op de zorg enerzijds en
(over)sterfte, anders dan door COVID-19, anderzijds, het volgende antwoord
gaf: «Deze deelvraag vind ik heel belangrijk, maar wordt niet in dit onderzoek
beantwoord»?4
Vraag 8
Deelt u de mening dat de vijfde deelvraag nog steeds zeer belangrijk is en dat
daarvoor dus data (zoals van Vektis, bevolkingsonderzoeken, Lifelines,
DBC-diagnosen Medisch Specialistische Zorg (DBC MSZ), Dutch Hospital Data
(DHD), Landelijke Basisregistratie Ziekenhuiszorg (LBZ)) beschikbaar moeten
zijn in fase 3 van het onderzoek en dat die data ook tot zeer recent moeten
gaan, omdat oversterfte door uitgestelde zorg zich in de regel later voordoen?
Kunt u dus zowel op de beschikbaarheid als de snelle beschikbaarheid
aandringen?
Vraag 9
Herinnert u zich dat het CBS al in maart 2022 een lijst publiceerde voor dit
onderzoek naar oversterfte van co-variabelen, die relevant zijn en waarover
overleg gaande is:
– CIMS vaccinatieregister;
– CoronIT, testuitslagen;

2

Kamerstuk 25 295, nr. 1944.
Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2021–2022, nr. 3065.
4
Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2021–2022, nr. 3065.
3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Vragen

2

–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–

CoronIT, vaccinatiedata;
Osiris, SARS-CoV-2 infectiemeldingen;
Codes voorgeschreven medicijnen;
Zorgverzekeringswet (Zvw)-zorgkosten, Vektis;
Lareb, bijwerkingen;
NIVEL, zorggegevens huisartsen;
Elektronisch patiëntendossier (EPD) verpleeghuisbewoners;
Pathologische data doodsoorzaken;
Sanquin, data over antistoffen;
Bevolkingsonderzoeken;
Cohortstudies zoals life lines;
Nederlandse Zorgautoriteit (NZA)-data?5

Vraag 10
Kunt u per onderdeel aangeven hoe ver het CBS gekomen is om deze data
voor onderzoekers beschikbaar te krijgen (natuurlijk gepseudonimiseerd en in
een veilige omgeving)?
Vraag 11
Kunt u dan ook per onderdeel (vooral bij voorbeeld Vektis data) aangeven of
er ook progressie geboekt is om de data meer real time beschikbaar te
krijgen?
Vraag 12
Deelt u de opvatting dat nu ook in 2022 sprake is van forse vooralsnog
onverklaarbare oversterfte en bijna een jaar voorbij is gegaan sinds de
aangenomen motie, dat dit fase-3 onderzoek 2020 tot zo recent mogelijk als
tijdspanne zou moeten hebben?
Vraag 13
Bent u bekend met het feit dat in het Verenigd Koninkrijk data over overlijden,
vaccinatie en besmettingen en meer al tijden beschikbaar is voor onderzoekers en leidt tot onderzoek in vaktijdschriften?6
Vraag 14
Bent u bekend met het feit dat dit soort data in Denemarken, waar de AVG
ook van toepassing is, al tijden bijna real-time beschikbaar is voor onderzoekers?7
Vraag 15
Kunt u in overleg treden met ZonMW, CBS, RIVM en ervoor zorgen dat de
data beschikbaar komt tot en met 2022?
Vraag 16
Kunt u in overleg treden met ZonMW, CBS, RIVM en ervoor zorgen dat de
data beschikbaar komt, ook voor onderzoekers die geen toegewezen voorstel
krijgen in fase 3 van het ZonMW programma?
Vraag 17
Welke criteria hanteert CBS om een machtiging te verstrekken om microdata
te gebruiken? Zijn deze criteria objectief en toetsbaar?
Vraag 18
Kunt u erop toezien dat onafhankelijke wetenschap niet wordt gehinderd door
het proces van verkrijging van een machtiging?

5

RIVM en CBS, 10 maart 2022, «Uitwerking projectvoorstel onderzoek oversterfte door CBS en
RIVM maart t/m juni 2022» (https://www.zonmw.nl/fileadmin/zonmw/documenten/Corona/
Uitwerking_Projectvoorstel_Oversterfte_CBS_en_RIVM_traject_2.pdf).
6
The Lancet, 15 oktober 2022, «Severe COVID-19 outcomes after full vaccination of primary
schedule and initial boosters: pooled analysis of national prospective cohort studies of 30
million individuals in England, Northern Ireland, Scotland, and Wales»
(https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(22)01656-7/fulltext).
7
NRC, 7 november 2022, «Onderzoekers: «RIVM en GGD laat met delen data corona»»
(https://www.nrc.nl/nieuws/2022/11/07/rivm-en-ggd-laat-met-delen-data-corona-a4147547).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Vragen

3

Vraag 19
Welke bezwaar en beroepsmogelijkheid staat open tegen een afwijzing om
een gevraagde machtiging tot gebruik van microdata te verlenen?
Vraag 20
Herinnert u zich dat u op 28 september aangaf dat u voornemens bent om te
kijken naar de mogelijkheden van een wetswijziging of andere middelen om
de wettelijke basis en het kader voor deling van gezondheidsgegevens ten
behoeve van wetensschappelijk – binnen de kaders van de AVG – te
verduidelijken en daarover de Kamer in het najaar te informeren?
Vraag 21
Wilt u bij deze toezegging ook betrekken hoe andere landen (zoals bijvoorbeeld Denemarken en Zweden) hiermee omgaan?
Vraag 22
Wilt u bij deze toezegging ook de mogelijkheden betrekken van een Institutional Review Board bij elke universiteit/instelling zoals in de Verenigde Staten,
en het gebruik van data stewards en trusted third parties?
Vraag 23
Wilt u hierbij ook verplichte bij- en nascholing en training over de naleving
van privacy, veiligheid en ethische kwesties met betrekking tot gebruik van
data betrekken, zoals in de VS gebeurt met Collaborative Institutional Training
Initiative (CITI)-trainingen?
Vraag 24
Kunt u deze vragen ieder afzonderlijk en binnen drie weken beantwoorden?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Vragen

4