BELEIDSEVALUATIE

Amsterdam, 29 september 2009
Projectnummer: 34.661

Inhoud
1.

Management samenvatting

2

2.

Inleiding

8

DEEL 1 - ONDERZOEKSOPZET
3.

Onderzoeksopzet

9

3.1
3.2

9
9

Onderzoeksvragen
Onderzoeksmethodologie

DEEL 2 - SITUATIEBESCHRIJVING
4.

5.

6.

Context: oprichting van CIb 2004/2005

13

4.1
4.2

13
13

Situatieanalyse 2004
Geïntegreerd overheidsbeleid Infectieziektebestrijding

Bestrijdingsstructuur infectieziekten op hoofdlijnen

16

5.1
5.2
5.3

Keten infectieziektebestrijding
Gerelateerde Domeinen
Wet Publieke Gezondheid (WPG)

16
19
19

Organisatie-inrichting en Activiteiten CIb

23

6.1
6.2
6.3
6.4
6.5

23
24
27
35
37

CIb Missie, takenpakket en strategische doelstellingen
CIb structuur en afdelingen
Programma’s en multidisciplinaire structuren
Aansturing en opdrachtgevers CIb
Input & Output van het CIb: producten en dienstverlening

DEEL 3 - EVALUATIE
7.

Evaluatie functioneren CIb

38

7.1
7.2
7.3

38
39

7.4
7.5

8.

Toetsingskader
Bevindingen op Output criteria
Bevindingen m.b.t. afstemming, communicatie en aansturing andere
partijen
Beoordeling van het presteren CIb vanuit het veld
Beoordeling op Outcome criteria

Conclusies en aanbevelingen
8.1
8.2
8.3
8.4

Strategische kader CIb
Samenwerkingsrelaties
Operationele prestaties CIb op hoofdtaken
Systeeminrichting

Bijlage A - Geraadpleegde Literatuur
Bijlage B – Overzicht van betrokkenen bij het evaluatieonderzoek
Bijlage C – Gehanteerde toetsingskader
Bijlage D – Factsheets CIb afdelingen
Bijlage E – Krachtenveld Analyse
Bijlage F – Enquête onder GGD-en
Bijlage G – Enquête onder Subsidierelaties
Bijlage H – Geselecteerde Casuïstiek: Q-koorts in 2007
Bijlage I – Incidentietrends Infectieziekten
Bijlage J - Systeemevaluatie vanuit internationaal perspectief
Bijlage K - Lijst van afkortingen en begrippen
Attachment – Excerpt of main findings in English

51
54
55

56
56
56
57
59

60
63
65
66
70
86
92
96
97
98
100
102

1

1.

MANAGEMENT SAMENVATTING

In 2004 werd door de Minister van VWS nieuw beleid gepresenteerd om de
inrichting van het systeem van infectieziektebestrijding in Nederland te
verbeteren. Aanleiding vormde de ervaring met nieuwe dreigingen en uitbraken
waarmee een aantal knelpunten1 in het systeem werden blootgelegd. Onderdeel
van dit beleid was de oprichting van het Centrum Infectieziektebestrijding (CIb)
binnen het RIVM.
Het CIb is door de minister van VWS opgericht om een organisatie te creëren die
zorg draagt voor inhoudelijke afstemming, sturing en ondersteuning van
beroepsbeoefenaren binnen de infectieziektebestrijding, het bijeenbrengen van
wetenschappelijke kennis en informatie, het beoordelen van deze informatie en
het opstellen van protocollen voor inhoud en kwaliteit van de bestrijding. Het CIb
diende te gaan fungeren als een centraal aanspreekpunt. Specifieke functies die
het centrum zou moeten vervullen waren2:
• Bevorderen en bewaken van een landelijk dekkend netwerk van kwalitatief
goede diagnostiek voor belangrijke infectieziekten, waarop GGD’en in gewone
omstandigheden een beroep kunnen doen.
• Het bieden van extra ondersteuning aan GGD-en in tijden van crisis,
bijvoorbeeld met diagnostiek en met het tijdelijk beschikbaar stellen van
ervaren mensen.
• Het bewaken en zorgdragen dat signaleringen van uitbraken ook altijd leiden
tot de juiste maatregelen en bestrijdingsacties.
• Het functioneren als duidelijk landelijk aanspreekpunt voor de WHO en
Europese instituties
• Het actief ondersteunen van beroepsgroepen in de publieke gezondheidszorg
met het invoeren en gebruiken van richtlijnen.
• Het ontwikkelen van draaiboeken en bewaken dat er door betrokkenen goed
mee geoefend wordt.
• In tijden van crisis inhoudelijk leiding geven aan de bestrijding, in opdracht
van de minister van VWS.
• Coördinatie en centrale aansturing van het Rijksvaccinatieprogramma (RVP).
In 2009 heeft het ministerie van VWS Boer & Croon de opdracht gegeven om te
onderzoeken of de oprichting van het CIb daadwerkelijk antwoord biedt op de in
2004 geconstateerde knelpunten. Dit evaluatieonderzoek gaat in op de vragen:
1. Geeft de oprichting van het CIb daadwerkelijk invulling aan de door de
minister in 2004 aangekondigde maatregelen en wat is het effect van het CIb
op de destijds geconstateerde knelpunten?
2. Hoe wordt vanuit het veld / de praktijk aangekeken tegen het CIb? Met
andere woorden, voldoet het CIb aan de behoeftes van zijn klanten (zijnde
opdrachtgevers, opdrachtnemers, veldpartijen)?

1

Knelpunten betroffen: onvoldoende kwaliteit, gelijke aanpak en capaciteit van de uitvoering van de
infectieziektebestrijding; taken, verantwoordelijkheden en bevoegdheden in de bestrijding
versnipperd over veel instanties zonder een helder aanspreekpunt; onvoldoende mogelijkheden om
zowel in reguliere als in crisissituaties vanuit de landelijke overheid te beslissen over het beleid en de
uitvoering; onvoldoende voorbereiding op rampen. Dat gold ook voor het maken van afspraken
tussen infectieziektebestrijding en reguliere rampenbestrijding; onvoldoende internationale afspraken
en coördinatie voor nieuwe dreigingen die vaker bovennationaal zijn
2
Zie Bijlage A - Geraadpleegde Literatuur, stuk [D-BriefVWS 2004ii]

2

Voornaamste bevindingen en aandachtspunten
De oprichting van het CIb heeft een positieve impact gehad op het Nederlandse bestrijdingssysteem
en het CIb heeft zijn rol en toegevoegde waarde waargemaakt.
Er zijn echter kanttekeningen te maken:
• De verbinding tussen veterinaire en humane domeinen in de bestrijding dient verder te worden
ontwikkeld en versterkt
• Sterkere integratie van de Nederlandse infectieziektebestrijding in een internationaal verband
vereist aandacht in de komende jaren
• Het verleggen van onderzoek & ontwikkelingsactiviteiten naar niet-biomedische, maar voor
effectieve bestrijding noodzakelijke, onderzoeksgebiededen is aan de orde
• Voortgang in het waarborgen van uniforme kwaliteit en capaciteit bij GGD-en en MML’s is zichtbaar,
maar komt langzaam op gang. Het CIb kan hier een sterkere rol in vervullen, maar is hierbij
afhankelijk van bereidwilligheid en medewerking van deze autonome partijen
• Een explicietere en zorgvuldige afweging is gewenst in het bepalen welke werkvelden en
(onderzoeks)activiteiten het CIb zelf uitvoert en welke aan partijen in het veld worden overgelaten
• Het CIb kan interne multidisciplinaire samenwerking tussen interne afdelingen versterken en
mogelijke synergie met andere organisatieonderdelen binnen het RIVM beter benutten
• De door het ministerie van VWS verlangde coördinerende rol van het CIb op het gebied van
preventie in bredere zin is onvoldoende geborgd in de huidige opzet
• Het bestaan van het CIb is momenteel niet vastgelegd in wetgeving of ministeriële regeling.
Versterking van de wettelijke basis voor het CIb dient te worden overwogen
Figuur 1 Hoofdpunten uit de evaluatie

Voornaamste bevindingen en aandachtspunten
Met de oprichting van het CIb is er veel verbeterd in de infectieziektebestrijding
in Nederland. Het CIb heeft in korte tijd zijn positie versterkt in een veld dat
voordien voor een groot deel verkaveld – en vooral versnipperd – was. De eigen
organisatie heeft een kwaliteitsslag gemaakt en ook de samenwerking in de
eigen bestrijdingsketen en met de diergezondheidsketen is verbeterd. CIb is een
zichtbare en effectieve organisatie die acteert met autoriteit, zich pro-actief
opstelt, agendabepalend is en een onmisbare rol in het systeem vervult.
De komst van het CIb als centraal orgaan dat als opdracht kreeg om regie te
voeren op de keten van infectieziektebestrijding heeft echter ook voor frictie
gezorgd. Er zit spanning in de relatie met enkele kennisinstituten en NGO’s.
NGO’s hebben voor de oprichting van het CIb autoriteit ontwikkeld door sterke
inhoudelijke expertise op hun gebied. Er bestaat overlap in werkgebieden met
het CIb, dat eindverantwoordelijkheid neemt op de uitvoering. Coördinatie en
effectieve samenwerking is nog niet in alle gevallen optimaal. Het CIb zou zich
meer kunnen opstellen als een organisatie met een netwerkfunctie waarbij meer
rekening gehouden wordt met de rollen en behoeften van de verschillende
actoren in het veld. Vanuit deze ketenregie functie zou het CIb ook meer kunnen
reageren op signalen en vragen uit de regio. Het vervullen van een regierol
betekent niet dat het CIb taken noodzakelijkerwijs zelf uitvoert maar zorgdraagt
dat noodzakelijke rollen op adequate wijze bij partijen in de bestrijdingsketen
worden belegd.
Op het gebied van reguliere bestrijding en bestrijding bij uitbraken is het CIb
erin geslaagd een goede bijdrage te leveren aan het verbeteren van de kwaliteit,
uniformiteit en capaciteit van de uitvoering van de infectieziektebestrijding.
Kwaliteitsverbeteringen in bestrijdingsketens zijn zichtbaar en de
ondersteunende rol van het CIb wordt door uitvoerende partijen (waaronder

3

GGD-en en Laboratoria voor Medische Microbiologie, MML’s) gewaardeerd.
Uniformiteit van de uitvoering blijft echter een aandachtspunt. Zowel richting
GGD-en als richting MML’s heeft het CIb geen formele autoriteit en berust de
invloed van het CIb op professionele overtuigingskracht. De snelheid en impact
van verbeterinitiatieven zijn hierdoor beperkt. Op het gebied van diagnostiek
constateert de IGZ dat binnen MML’s processen nog onvoldoende zijn
geformaliseerd en geborgd en het CIb hierin een actievere taak heeft te
vervullen. De CIb-brede responsstructuur is solide ingericht. De OMT/BAO
structuur functioneert effectief en deze effectiviteit wordt door het CIb actief
geëvalueerd t.b.v. continue verbetering.
Op het gebied van preventie geeft het CIb zorgvuldig en adequaat invulling aan
de verantwoordelijkheden die het centrum toebedeeld heeft gekregen over het
Rijksvaccinatie programma. Het CIb staat hier echter voor grote uitdagingen
m.b.t. publiekscommunicatie om de bereidheid tot vrijwillige vaccinatie onder
doelgroepen op peil te houden. Daarnaast vormt de integratie van de uitvoering
van het RVP binnen het CIb (integratie van entadministraties) een operationele
uitdaging die voortvarend verloopt, maar gepaard gaat met management risico’s
aangezien deze uitvoeringstaken een fundamenteel andere aansturing vergen
dan de overige activiteiten binnen het CIb. Preventie in bredere zin (de
coördinerende taak die het CIb toebedeeld heeft gekregen op het gebied van
preventie / gedragsbeïnvloeding / gezondheidsbevordering) vormt een
kwetsbare activiteit binnen het CIb in de huidige opzet. Hoewel ook op dit vlak
door het ministerie van VWS een regisserende rol van het CIb wordt verlangd,
beschikt het CIb in de huidige opzet over onvoldoende kennis & expertise om
coördinerende verantwoordelijkheid voor preventie in brede zin op zich te
nemen.
Op het gebied van Diagnostiek, Surveillance, Signalering en onderzoek presteert
het CIb sterk. Deze activiteiten zijn een voortzetting van activiteiten die reeds
plaatsvonden bij afzonderlijke eenheden die bij de oprichting van het CIb binnen
het centrum zijn geplaatst. Surveillancesystemen zijn echter nog relatief
versnipperd en inflexibel. Op ICT gebied dienen vaardigheden om systemen
beter te integreren en functionaliteit van de systemen snel te kunnen aanpassen
bij nieuwe dreigingen te worden versterkt. Doordat de samenwerking tussen het
humane en veterinaire domein niet vanzelfsprekend verloopt zijn er lacunes in
het inzicht in dreigingen en signalering van Zoönosen. Dit dient geadresseerd te
worden.
De onderzoeksactiviteiten binnen het CIb zijn versterkt. Vanuit het
wetenschappelijke domein worden echter kanttekeningen geplaatst over de
breedte van de onderzoeksactiviteiten en gebrek aan focus, alsmede een te
grote nadruk op wetenschappelijk onderzoek ten opzichte van praktisch
onderzoek. Tevens constateert men een grote nadruk op een biomedische
insteek in het onderzoek, en beperkte aandacht voor aansluitende disciplines
((bio)infomatics, (psycho)sociale / culturele / juridische wetenschappen,
communicatie, risicoperceptie). De afweging van investeringen door het CIb in
“natte” (laboratorium) functies en “droge” wetenschappen is een onderwerp van
discussie binnen het wetenschappelijke veld.
Integrale en meetbare visievorming over de taakuitvoering van het CIb vraagt
aandacht. De eerste fase stond in het teken van opbouw van de organisatie en
samenwerking in de eigen keten vanuit knelpunten. Bij de oprichting van het CIb
zijn doelen en taken van het CIb helder geformuleerd. Om de impact van het CIb

4

vast te stellen zijn echter meetbare doelstellingen gewenst die destijds niet zijn
geformuleerd. Vanuit het veld is behoefte aan een integrale visie op
samenwerking tussen CIb en kennisinstellingen, aanpak per infectieziekte, link
tussen preventie, bestrijding en behandeling en de aansluiting met aanpalende
terreinen zoals de calamiteitenketen. De strategie van het CIb is algemeen
geformuleerd en er wordt niet gewerkt met helder omschreven, en waar
mogelijk meetbare, doelstellingen. Het ontbreekt aan een raamwerk op basis
waarvan fundamentele keuzes over het activiteitenpakket worden gemaakt (wat
voert het CIb zelf uit, wat aan veldpartijen overlaten). Acteren als
netwerkorganisatie die kennis binnen het netwerk samenbrengt is nog
onderbelicht. Bestrijdingsstrategieën op het niveau van ziektebeelden verdienen
meer uitwerking. Het ontbreken hiervan wreekt zich in het vormgeven van
samenwerkingsrelaties in het veld en het worden van een “netwerkpartij”.
Het CIb kent een breed en complex takenpakket. Het combineert
verantwoordelijkheden in preventie, bestrijding, onderzoek, uitvoering. Deze
combinatie van taken binnen één instituut is krachtig (kennis en ervaring op
deze gebieden kunnen elkaar versterken), maar levert een complexe
managementtaak (verschillende taken vergen verschillende
aansturingsmethoden) en daarmee risico’s. Het ontsluiten van de kracht van de
combinatie van taken, verdeeld over de huidige afdelingen van het CIb (BBA,
LCI, EPI, LIS, LZO, RCP) kost tijd en moeite maar is reeds zichtbaar bij
calamiteiten (respons). De multidisciplinaire samenwerking tussen afdelingen in
reguliere activiteiten kan nog worden versterkt.
Tijdens het evaluatieonderzoek is een comité van internationale experts
gevraagd in te schatten in hoeverre de huidige inrichting van het
bestrijdingssysteem in Nederland toekomstbestendig is. Deze groep was over
het geheel genomen onder de indruk van de organisatiewijze van het systeem
maar ziet ontwikkelingen in de infectieziekten die implicaties kunnen hebben op
de gewenste rol en reikwijdte van het CIb. Als belangrijkste ontwikkelingen
worden gezien: externe veranderingen (omgeving, klimaat, evolutie van microorganismen), afnemende werking van bestrijdingsinstrumenten en medicijnen
(met name antibiotica), veranderend gedrag en risicoperceptie van burgers en
onderschatting van de risico’s vanuit ontwikkelingslanden.
Het CIb binnen het RIVM wordt door dit comité beschreven als een klassiek
georganiseerd instituut, met een sterke nadruk op de wetenschappelijke
laboratoriumfunctie, dat nog voornamelijk nationaal georiënteerd is. Om de
toekomstige effectiviteit van het centrum te garanderen is het cruciaal dat het
CIb in sterke mate interdisciplinair werkt, aansluiting vindt met aanpalende
wetenschappen en nadrukkelijker samenwerking en aansluiting zoekt met de
internationale infectieziektebestrijding. Het CIb zal zich sterker als
adviesorganisatie moeten profileren: oplossingsgericht met een
wetenschappelijke basis. Het CIb zal actief moeten identificeren welke kennis
voor praktische bestrijdingsmethoden onvoldoende in het veld tot stand komt en
hier invulling aan te geven. Dit impliceert dat in de toekomst de sterke aandacht
voor biomedische wetenschappen zal moeten verschuiven naar aandacht voor
informatietechnologie (t.g.v. de explosieve groei in monitoring informatie),
sociale wetenschappen en juridische aspecten in de bestrijding. Een gedegen
strategie zal nodig zijn om te kiezen in welke onderzoeksvelden het CIb sterk wil
zijn, en op welke manier er effectief met externe partners kan worden
samengewerkt om een vertaling te maken van wetenschappelijke kennis naar de
praktijk van de bestrijding.

5

Voornaamste aanbevelingen voortkomend uit het onderzoek
Strategie en uitvoering door het CIb
• Herijk het strategisch beleidsplan. Definieer een coherente en meetbare set
van doelstellingen op basis waarvan effectiviteit CIb kan worden afgeleid.
Ontwikkel visie op kerncompetenties die in huis moeten zijn (en waarom) en
kerncompetenties die extern belegd kunnen worden. Neem een
terughoudende opstelling aan bij overname van taken die andere partijen
ook / beter kunnen uitvoeren.
• Definieer algemene plannen van aanpak voor preventie en bestrijding
("Bestrijdingsstrategie") op het niveau individuele ziektebeelden voor de
meest relevante dreigingen en betrek hierbij de primaire
samenwerkingspartners. In deze plannen worden ontwikkelingsdoelen
geformuleerd en taakafbakening met samenwerkingspartners vastgesteld.
Jaarlijkse evaluatie en herijking kan worden gekoppeld aan de rapportage
over de staat van infectieziekten.
• Er is een principiële afweging noodzakelijk m.b.t. rol CIb op het gebied van
algemene preventie en gedragsbeïnvloeding. Indien CIb geacht wordt
hierover verantwoordelijkheid te nemen dan dient er geïnvesteerd te worden
in inhoudelijke competenties om dit waar te kunnen maken. Hiervoor is in
het huidige werkplan onvoldoende capaciteit.
• Draag onderzoeksstrategie actiever extern uit; wat wordt er nagestreefd, hoe
wordt de balans gezocht tussen fundamenteel en praktisch onderzoek.
Verken leemtes in wetenschappelijke competenties en ontwikkel strategie om
deze leemtes op te vullen. Voer kritische doorlichting uit van de huidige
omvang van het onderzoeks- en laboratorium apparaat. Entameer een
evaluatie van de optie om de laboratoriumfunctie terug te schalen om
budgetruimte vrij te maken voor het ontwikkelen van competenties in nieuwe
onderzoeksdomeinen.
• Stimuleer interne samenwerking: tussen afdelingen van het CIb, met andere
centra binnen het RIVM. Ontwikkel duidelijke structuren en programma's
voor interne samenwerking (bijv. multidisciplinaire teams per ziektebeeld),
en koppel prestatiebeoordeling op programmaresultaat, niet uitsluitend op
resultaten binnen de eigen afdeling. Ontwikkel een cultuur voor interne
multidisciplinaire samenwerking over afdelingsgrenzen heen (teambuilding,
formuleren gezamelijke doelstellingen).
• Continueer de vormgeving van externe samenwerking met aanpalende
domeinen. Dit betreft met name de veterinaire bestrijdingsketen,
organisaties gericht op preventie, en actoren in de rampenbestrijding /
calamiteitenketen.
• Versterk early-warning systematiek voor Zoönose dreigingen vanuit het
veterinaire veld op humane gezondheid. Sluit hierbij aan op bestaande
monitoring initiatieven in de veterinaire sector.
Beleidsstrategie ministerie van VWS
• Rationaliseer de opdrachtverlening naar de verschillende centra binnen het
RIVM. Dit betreft ondermeer de (gelaagde) opdrachtverlening op het gebied
van preventie, vaccinatie en screening die verdeeld zijn over het Centrum
voor Infectieziektebestrijding (CIb), het Centrum voor Bevolkingsonderzoek
(CVB) en het Centrum voor gezond leven (CGL). Verken beleidsmatige
invulling van het concentreren van integrale verantwoordelijkheid voor
vaccinaties binnen één eenheid binnen het RIVM.
• Het CIb is gebaat bij betere afstemming tussen VWS en LNV over
opdrachtgeverschap. Agendeer de mogelijkheid voor integraal

6

•

•

•

opdrachtgeverschap vanuit VWS i.p.v. LNV/VWA bij interdepartementale
afstemming.
Overweeg versterken van wettelijke basis voor het CIb (bijv. in ministeriële
regeling of wetgeving). Dit dwingt af om verhouding CIb taken en
bevoegdheden in de context van andere wetgeving zorgvuldig vast te stellen.
Grip op private partijen in de uitvoering in tijden van crisis is een
aandachtspunt. De invloed hierop door de Minister van VWS, geadviseerd
door het CIb, via de route van het Ministerie van BZK is in theorie sluitend
vormgegeven in de wet. Deze route heeft zich in de praktijk echter nog niet
bewezen en is mogelijk kwetsbaar omdat deze over meerdere schijven loopt.
Verken de mogelijkheden om meer dwingende regelgeving te ontwikkelen,
dan wel meer sturingsmogelijkheden te bieden aan het CIb om uniforme
kwaliteit te bevorderen onder GGD-en en MML’s in de reguliere praktijk. De
huidige opzet leidt tot verbeteringen, maar deze gaan traag en rijken niet
altijd ver genoeg. Zo blijft de ambitie om netwerken van referentielaboratoria
te ontwikkelen vooralsnog achter.

Gedurende het onderzoek is de grieppandemie (H1N1) opgekomen. De
gebeurtenissen als gevolg daarvan leveren naar verwachting veel nieuwe
informatie op, die bruikbaar is voor nadere analyse over het functioneren van de
keten van infectieziektenbestrijding en de plek van het CIb daarin (beschreven in
paragraaf 5.1). In een enkel geval heeft het de oordeelsvorming van
gesprekspartners reeds beïnvloed. Omdat het nog geruime tijd zal duren voordat
uit die informatie ook zorgvuldige conclusies kunnen worden getrokken, zijn
deze nog niet in die paragraaf verwerkt.

7

2.

INLEIDING

De minister van VWS is verantwoordelijk voor een deskundige, slagvaardige
infectieziektepreventie en -bestrijding in Nederland die is afgestemd op de eisen
van deze tijd. Sinds het einde van de 20e eeuw volgen dreigingen en
daadwerkelijke uitbraken van infectieziekten elkaar steeds sneller op. Dat
maakte rond 2005 een aanpassing van de structuur van de
infectieziektebestrijding nodig om slagvaardig op te kunnen treden en beter
voorbereid te kunnen zijn op grote uitbraken. In een inventariserende
beleidsbrief3 maakte het ministerie een analyse van knelpunten in de
infectieziektebestrijding. Naar aanleiding van deze analyse heeft de minister in
2004 besloten tot oprichting van het Centrum Infectieziektebestrijding (CIb) bij
het RIVM. Het CIb kreeg een centrale taak in de coördinatie en aansturing van
de infectieziektebestrijding. Kort na de oprichting heeft het CIb een strategisch
beleidsplan ontwikkeld4. In dit plan en in de missie van het CIb zijn destijds
keuzes gemaakt voor de koers van het CIb.
Het CIb is nu een aantal jaren in werking. Boer & Croon is door het ministerie
van VWS gevraagd te onderzoeken of de oprichting van het CIb daadwerkelijk
antwoord biedt op de in 2004 geconstateerde knelpunten. Voor de minister van
VWS is deze informatie noodzakelijk om zijn beleid op het gebied van
infectieziektepreventie en –bestrijding, en zijn sturing op het CIb, te kunnen
bijsturen indien nodig. Ook is er de behoefte een goed beeld te krijgen van de
wijze waarop er vanuit het veld / de praktijk wordt aangekeken tegen het CIb.
Met andere woorden of het CIb voldoet aan de behoeftes van zijn klanten
(=opdrachtgevers, opdrachtnemers, veldpartijen).

3
4

Zie Bijlage A - Geraadpleegde Literatuur, stuk [D-BriefVWS 2004i] en [D-BriefVWS 2004ii]
Zie Bijlage A - Geraadpleegde Literatuur, stuk [B-StratPlan 2005]

8

3.

ONDERZOEKSOPZET

3.1

ONDERZOEKSVRAGEN

Het ministerie van VWS heeft de volgende twee onderzoeksvragen geformuleerd
voor deze beleidsevaluatie:
1. Geeft de oprichting van het CIb daadwerkelijk invulling aan de door de
minister in 2004 aangekondigde maatregelen en wat is het effect van het CIb
op de destijds geconstateerde knelpunten?
Onderzocht dient te worden of de opdracht aan het CIb goed aansluit bij de
in 2004 geïdentificeerde knelpunten, of het CIb hier op adequate wijze
invulling aan geeft en of het CIb een positief effect heeft op de knelpunten.
2. Hoe wordt vanuit het veld / de praktijk aangekeken tegen het CIb? Met
andere woorden voldoet het CIb aan de behoeftes van zijn klanten (=
opdrachtgevers, opdrachtnemers, veldpartijen)?
Bij de oprichting van het CIb hebben veldpartijen in een startbijeenkomst
hun behoeftes met betrekking tot een nieuwe regievoerende organisatie als
het CIb aangegeven. De vraag is in hoeverre het CIb aan de verwachtingen
en behoeftes van dat veld voldoet. Hierbij dient ook de wijze waarop het CIb
zijn taak heeft opgevat te worden geëvalueerd.
Datgene wat niet in deze beleidsevaluatie wordt meegenomen is de evaluatie
van hetgeen op lokaal niveau is gebeurd om de knelpunten uit 2004 op te
lossen. Dit onderdeel zal in 2009 als apart onderzoek worden uitgevoerd door de
IGZ. Het evaluatieonderzoek is uitgevoerd in opdracht van de Directeur Generaal
Volksgezondheid van het ministerie van VWS. Operationeel opdrachtgeverschap
is ingevuld door een vertegenwoordiging van het cluster infectieziekten van de
directie Publieke Gezondheid van het ministerie van VWS.
3.2

ONDERZOEKSMETHODOLOGIE

Splitsing evaluatieonderzoek en krachtenveld analyse
Om op adequate wijze antwoord te kunnen geven op de twee onderzoeksvragen
heeft Boer & Croon het onderzoek gesplitst in twee delen. Het eerste deel betreft
het daadwerkelijke evaluatieonderzoek waarin een gewogen oordeel over het
functioneren van het CIb wordt ontwikkeld. Het tweede deel betreft het in kaart
brengen van de meningsvorming onder veldpartijen over het functioneren van
het CIb. Boer & Croon hanteert hiervoor een zgn. krachtenveld analyse, waarin
systematisch de beeldvorming binnen verschillende groepen van
belanghebbenden wordt geïnventariseerd.
Een globaal overzicht van het krachtenveld op basis waarvan de analyse is
uitgevoerd is weergegeven in Figuur 2.

9

Landelijk netwerk van beleid,
toezicht, advies

Keten infectieziektenbeschrijding
Veldpartijen:
• Huisartsen
• GGD-en
• Laboratoria Medische Microbiologie
• Klinische ziekenhuiszorg
• NVI
• Surveillancecentra (GGD/UMC)
• …
Branche en koepelorganisaties:
• VNG
• GGD Nederland
• NPCF (patiënten consumenten)
• NHG (huisartsen)
• NVMM (Medische Microbiologie)
• NIVEL
• Lareb
• NCvB
• …

•
•
•
•
•
•
•
•

•
•

Ministerie BZK
Veiligheidsregio’s
GHOR
LOCC (land. operationeel coörd.
centrum)
NCTB (mbt bioterrorisme)
…

•
•
•
•
•
•
•
•

SOA Aids Nederland
Schorer Stichting
KNCV Tuberculosefonds
Nationaal Hepatitiscentrum
WIP (ziekenhuis infectiepreventie)
SWAB (kwaliteit antibioticagebruik)
CBO (Kwaliteitsinstituut Gez. zorg)
…

Media

CIb

Keten rampen en calamiteiten
•
•
•
•

Ministerie VWS
RIVM
Inspectie Gezondheidszorg
Gezondheidsraad
Raad voor de Volksgezondheid
ZONmw
Tweede Kamer
…

NGO’s, kwaliteits- en kenniscentra
infectieziektenbestrijding

•
•
•
•
•
•

•
•
•
•

Nieuwsmedia (bijv NOS Journaal)
Onderzoeksjournalistiek (bijv Zembla)
Wetenschapsbijlagen (bijv VK, NRC)
…

Keten diergezondheid

Wetenschap

Ministerie LNV
Voedsel en Waren Autoriteit
Gezondheidsdienst voor dieren
Centraal Veterinair Instituut
Productschappen Vlees, Vis, Eieren
…

Overlap met andere clusters
• EUR MC (Osterhaus)
• LUMC Centrum voor Infectieziekten
• Diergeneeskunde UU
• Animal Science WUR
• VIZ (Wet. Vereniging Infectieziekten)
• …

Noot: Overzicht is niet uitputtend

Figuur 2 Krachtenveld van het CIb (illustratief)

Ontwikkeling beoordelingskader
Om het presteren van het CIb vast te stellen en de effecten op geconstateerde
knelpunten te beoordelen is een beoordelingskader nodig. Allereerst is het van
belang om vast te stellen dat er geen kwantitatief en objectief meetbare
prestatiecriteria of doelstellingen zijn geformuleerd bij de oprichting van het CIb
op basis waarvan de prestaties kunnen worden geëvalueerd. Echter, in de
beleidsbrieven en planvorming bij de oprichting van het CIb wordt op
kwalitatieve wijze ingegaan op gewenste effecten en uitkomsten. Tevens heeft
het CIb in zijn strategisch beleidsplan in algemene termen doelstellingen
geformuleerd.
Boer & Croon heeft op basis van de oprichtingsdocumentatie een toetsingskader
ontwikkeld waarin een set van relevante evaluatiecriteria zijn opgenomen. Het
volledige toetsingskader wordt beschreven in bijlage C. Al het primaire en
secundaire onderzoek is erop gericht geweest een zo compleet mogelijk beeld te
schetsen om tot een oordeel te komen op deze evaluatiecriteria. De
evaluatiecriteria zijn kwalitatief van aard, door het ontbreken van vooraf
geformuleerde criteria heeft Boer & Croon ervoor gekozen geen kwantitatieve
normering te hanteren.
Gebruikte methodologie voor informatievergaring
Om de inzichten te vergaren om tot een gewogen oordeel te kunnen komen op
de vastgestelde evaluatiecriteria zijn de volgende methoden ingezet:
Literatuuronderzoek van alle relevante documentatie die inzicht verschaft in het
functioneren van het CIb. Dit betreft beleidsdocumentatie, andere evaluatie-,
onderzoek- en adviesrapporten, RIVM/CIb publicaties, Wet- en regelgeving en
aansturingsdocumentatie.

10

Analyse van kentallen en prestatie-indicatoren, voor zover aanwezig. Dit betreft
o.a. een analyse van input (budgetten, mankracht), output (publicaties,
interactie, interventies) van het CIb, alsmede een selectie van outcome
indicatoren (prevalentie van infectieziekten over tijd).
Diepte-interviews met een selectie van gesprekpartners intern (RIVM/CIb,
Ministerie van VWS) en extern (selectie van betrokken veldpartijen). Een
overzicht van geïnterviewden is te vinden in de bijlagen.
Enquête onder samenwerkingsrelaties. Gezien de beperkte reikwijdte van diepteinterviews is ervoor gekozen om onder twee doelgroepen een brede enquête uit
te zetten om een representatieve inventarisatie van meningsvorming mogelijk te
maken. Deze doelgroepen betroffen individuele GGD-en, alsmede de individuele
subsidierelaties waarvoor het CIb de subsidietoekenning uitvoert. De resultaten
van deze enquêtes zijn integraal meegenomen in de beoordeling op het
toetsingskader en zijn tevens onbewerkt opgenomen in de bijlagen.
Inzet van Werkgroepen
Twee werkgroepen hebben gefungeerd als klankbordgroepen waaraan Boer &
Croon haar onderzoeksopzet en bevindingen kon toetsen. De samenstelling van
de werkgroepen is tot stand gekomen in overleg met het ministerie van VWS en
het CIb. Tijdens de bijeenkomsten hebben werkgroepleden kunnen bijdragen
aan het beoordelen van het CIb op evaluatiecriteria. De werkgroepen zijn niet
gevraagd een eigen oordeel uit te spreken over het functioneren van het CIb.
Boer & Croon heeft de bijdrage integraal meegenomen in haar eigen
oordeelsvorming. De werkgroepen dragen geen verantwoordelijkheid voor de
resultaten van dit onderzoek.
De inzet van de werkgroep van Internationale experts5 was erop gericht een
internationaal perspectief te krijgen op de inrichting van infectieziektebestrijding
in Nederland.
De inzet van een werkgroep van Nederlandse experts5 was erop gericht de
onderzoeksaanpak en onderzoeksbevindingen van Boer & Croon te toetsen en
draagvlak te creëren voor gesignaleerde knelpunten en aanbevelingen.
Beide werkgroepen zijn tweemaal bijeengekomen en hebben gelegenheid gehad
een delegatie van het CIb te bevragen over het functioneren van het CIb.
Aggregatie en integratie van onderzoeksbevindingen
Een oordeel op de individuele evaluatiecriteria is tot stand gekomen door de
bevindingen uit verschillende invalshoeken af te wegen. De basisgedachte hierbij
is dat door verschillende vormen van “bewijsvoering” en “waarheidsvinding” te
combineren een afgewogen beeld kan worden gevormd, zoals conceptueel
weergegeven in Figuur 3.

5

Een overzicht van leden van de werkgroepen is te vinden in de bijlagen

11

Interviews met
brede veld van
stakeholders

Snijvlak:
Weging nauwkeurige
oordeelsvorming

Bestudering eerdere
onderzoeken en
evaluaties
(waaronder
casuistiek)

Analyse kengetallen,
output en outcome
indicatoren

Enquête onder
GGD-en en
Subsidierelaties

Toetsing met
internationale en
Nederlandse
werkgroepen

Figuur 3 Combineren van bronnen om te komen tot gewogen oordeelsvorming

Kanttekeningen bij de methodologie
• Door de gekozen onderzoeksaanpak is het beeld dat wordt geschetst
kwalitatief van aard en intersubjectief. Daar waar meningen en beelden niet
eenduidig zijn worden verschillende perspectieven zoveel mogelijk inzichtelijk
gemaakt
• Infectieziektebestrijding is een dynamisch veld. Gedurende de uitvoering van
dit onderzoek hebben zich significante ontwikkelingen en uitbraken
voorgedaan, met name de uitvoering van de HPV vaccinatie, de uitbraak van
de Mexicaanse Griep en de voortzetting van de Q-koorts uitbraak. Boer &
Croon heeft ervoor gekozen geen oordeel uit te speken over het optreden
van het CIb in deze casuistiek en aangezien hier afzonderlijke evaluaties over
zullen plaatsvinden zodra de ontwikkelingen zich volledig hebben voltrokken.
Echter, de lessons learned in algemene zin op deze casuistiek tot nu toe
worden wel meegenomen.
• De beeldvorming en onderzoeksbevindingen zijn afhankelijk van de mix van
partijen die bevraagd zijn. Boer & Croon heeft ernaar gestreefd een
evenwichtige representatie van veldpartijen te verkrijgen. T.g.v. de keuze
voor de inzet van het enquête-instrument onder GGD-en en Subsidierelaties
is er vanuit deze doelgroepen een meer input materiaal beschikbaar. Er is
echter naar gestreefd het overall-beeld zo evenwichtig mogelijk weer te
geven.

12

4.

CONTEXT: OPRICHTING VAN CIB 2004/2005

4.1

SITUATIEANALYSE 2004

In zijn beleidsbrief “Strategie infectieziektebestrijding”6 maakte de minister van
VWS een analyse van de situatie in 2004 op het gebied van
infectieziektebestrijding. In deze brief wordt geconstateerd dat hoewel
infectieziekten in de 20e eeuw succesvol zijn aangepakt, de risico’s van
infectieziekten weer toenemen. Er werden vijf knelpunten geïdentificeerd in het
bestrijden van deze risico’s:
• Onvoldoende kwaliteit, gelijke aanpak en capaciteit van de uitvoering van de
infectieziektebestrijding
• Taken, verantwoordelijkheden en bevoegdheden in de bestrijding zijn
versnipperd over veel instanties zonder een helder aanspreekpunt
• Onvoldoende mogelijkheden om zowel in reguliere als in crisissituaties vanuit
de landelijke overheid te beslissen over het beleid en de uitvoering
• Onvoldoende voorbereiding op rampen. Dat gold ook voor het maken van
afspraken tussen infectieziektebestrijding en reguliere rampenbestrijding
• Onvoldoende internationale afspraken en coördinatie voor nieuwe dreigingen
die vaker bovennationaal zijn
De behoefte werd geconstateerd voor een flexibele organisatie bij het bestrijden
van infectieziekten die snel en goed moet kunnen omgaan met de nieuwe
ontwikkelingen. In eerste instantie werd gerefereerd aan een
Infectieziekteautoriteit (IZA) als een centraal orgaan dat zorg moest dragen voor
inhoudelijke afstemming, sturing en ondersteuning van beroepsbeoefenaren
binnen de infectieziektebestrijding, het bijeenbrengen van wetenschappelijke
kennis en informatie, het beoordelen van deze informatie en het opstellen van
protocollen voor inhoud en kwaliteit van de bestrijding. De IZA zou fungeren als
een centraal aanspreekpunt.
Naast de behoefte voor een nieuw centraal orgaan werd verkend of er extra
middelen nodig waren om de lokale diagnostiek en bestrijdingscapaciteit te
verbeteren en of het noodzakelijk was om toenmalige wettelijke bevoegdheden
aan te passen om meer sturing van de rijksoverheid mogelijk te maken.
4.2

GEÏNTEGREERD OVERHEIDSBELEID INFECTIEZIEKTEBESTRIJDING

In zijn beleidsbrief “Infectieziektebestrijding”6 maakt de minister van VWS
concreet beleid kenbaar om de infectieziektebestrijding te versterken. Er worden
drie ontwikkelingen in gang gezet: 1) de oprichting van het CIb, 2) de
versterking van het ministeriële gezag door wetgeving, 3) het beschikbaar
stellen van extra gelden om bestrijdingscapaciteit te versterken.
4.2.1

Oprichting CIb

Het CIb is door de minister van VWS opgericht om een organisatie te creëren die
zorgt dat afzonderlijke schakels in de infectieziektebestrijding, die autonoom
goed functioneren, onderling ook hecht zijn verbonden. In de beleidsbrief wordt
deze basisfunctie aangeduid met de term “ketenregisseur”. Specifieke functies
die het centrum zou moeten vervullen waren6:
• Bevorderen en bewaken van een landelijk dekkend netwerk van kwalitatief
goede diagnostiek voor belangrijke infectieziekten, waarop GGD’en in gewone
omstandigheden een beroep kunnen doen.
6

Zie Bijlage A - Geraadpleegde Literatuur, stukken [D-BriefVWS 2004i] en [D-BriefVWS 2004ii]

13

•

•
•
•
•
•
•

Het bieden van extra ondersteuning aan GGD-en in tijden van crisis,
bijvoorbeeld met diagnostiek en met het tijdelijk beschikbaar stellen van
ervaren mensen.
Het bewaken en zorgdragen dat signaleringen van uitbraken ook altijd leiden
tot de juiste maatregelen en bestrijdingsacties.
Het functioneren als duidelijk landelijk aanspreekpunt voor de WHO en de
EU.
Het actief ondersteunen van beroepsgroepen in de publieke gezondheidszorg
met het invoeren en gebruiken van richtlijnen.
Het ontwikkelen van draaiboeken en bewaken dat er door betrokkenen goed
mee geoefend wordt.
In tijden van crisis inhoudelijk leiding geven aan de bestrijding, in opdracht
van de minister van VWS.
Coördinatie en centrale aansturing van het Rijksvaccinatieprogramma (RVP) .

Het Centrum voor infectieziekten diende een sterk wetenschappelijk fundament
te ontwikkelen door zelf onderzoek te doen en door te werken op basis van
wetenschappelijke methoden. Hierbij werd verlangd dat het centrum de
universitaire
onderzoekscentra, professionals en andere organisaties in de
infectieziektebestrijding bij zijn activiteiten zou betrekken.
Het beoogde centrum werd gekarakteriseerd als:
“De professionele schakel tussen praktijk, wetenschap en beleid: het verzamelt
informatie, «vertaalt» die en geeft die (nationaal en internationaal) door. Het
RIVM heeft al veel deskundigheid op het gebied van onderzoek en diagnostiek,
medische microbiologie, surveillance (bewaking) en ondersteuning bij het
bestrijden van epidemieën. Deze wordt in het centrum (opnieuw geordend en)
gebundeld tezamen met nieuwe taken en taken die nu elders worden
uitgevoerd.”
De uitkomsten die met het oprichten van het CIb werden beoogd waren
ondermeer:
• Het verminderen van de incidentie en prevalentie van ziekten en sterfte ten
gevolge van infectueuze agentia
• Effectieve preventie door middel van vaccinatie (RVP)
• Een goed functionerende alert- en monitor functie
• Snelle respons op dreigingen, 24x7
• Goed gecoördineerde bestrijding van uitbraken
• Goede aansluiting op internationale bestrijdingsinstituten (WHO, ECDC)
• Deze uitkomsten realiserend complementair aan lokale activiteiten
Bij de oprichting van het CIb zijn feitelijk reeds bestaande eenheden bij elkaar
gebracht binnen het centrum. Het bureau Landelijke Coördinatiestructuur voor
de Infectieziektebestrijding (LCI) was in 1995 opgericht en vormde ten tijde van
het ontstaan van het CIb onderdeel uit van GGD-Nederland. De overige
eenheden bestonden reeds binnen het RIVM: Het centrum voor Infectieziekten
Epidemiologie (CIE), het laboratorium voor Infectieziektediagnostiek en
Screening (LIS), het laboratorium voor de Toetsing van het
Rijksvaccinatieprogramma (LTR) en het microbiologisch Laboratorium voor
Gezondheidsbescherming (MGB). In hoofdstuk 6 wordt nader ingegaan op de
huidige organisatiestructuur van het CIb.

14

4.2.2

Ministerieel gezag en aanpassing wetgeving

De minister van VWS is het centrale bestuurlijke gezag voor de
infectieziektebestrijding. Lokaal hebben burgemeester en gemeenteraad het
gezag. Er werd in 2004 de noodzaak gezien van meer centrale leiding, vooral bij
een (dreigende) epidemie waarvan de bestrijding de capaciteit van de regio
overschrijdt. Op basis van de wetgeving van destijds7 kon de minister de
gemeenteraad respectievelijk de burgemeester maar in beperkte mate een
aanwijzing geven, hetgeen het moeilijk maakte om op centraal niveau
verantwoordelijkheid te nemen voor een goed functionerende keten van
infectieziektebestrijding. Een breed samengestelde werkgroep heeft destijds
voorstellen gedaan om de ministeriële bevoegdheden op dat punt te vergroten.
Dit heeft geleid tot de ontwikkeling van de Wet Publieke Gezondheid (WPG),
welke eind 2008 in werking is getreden en de WCPV, Infectieziektenwet en
Quarantainewet vervangt. De WPG wordt op hoofdlijnen besproken in paragraaf
5.3.
4.2.3

Versterken lokale uitvoering infectieziektebestrijding

Een derde peiler van het beleid zoals in 2004 ingezet8 betreft de versterking van
lokale uitvoering infectieziektebestrijding volgens het VISI9 programma. Hiervoor
heeft het rijk een stimuleringsbijdrage ter beschikking gesteld waarmee GGD-en
in staat worden gesteld infectieziektenartsen aan te nemen, kwaliteit van de
uitvoering te verhogen en onderzoek uit te voeren.
Daarnaast werden middelen beschikbaar gesteld om de diagnostiek capaciteit in
Nederland te versterken.

7
8
9

Wet Collectieve Preventie Volksgezondheid (WCPV) en de Infectieziektenwet
Zie Bijlage A - Geraadpleegde Literatuur, stuk [D-BriefVWS 2004ii]
Versterking Infrastructuur Infectieziektebestrijding

15

5.

BESTRIJDINGSSTRUCTUUR INFECTIEZIEKTEN OP HOOFDLIJNEN

De noemer ‘infectieziektebestrijding’ omvat een scala aan activiteiten, die elk
hun eigen aanpak en organisatie kennen. Het Nederlandse systeem voor
infectieziektebestrijding (“het systeem”) vormt een overkoepelende structuur
waarin al deze zaken op een logische manier bij elkaar komen en samenhangen.
Op hoofdlijnen ziet de structuur van het Nederlandse systeem voor
infectieziektebestrijding als volgt uit:
• De landelijke overheid creëert randvoorwaarden om preventie en bestrijding
van infectieziekten mogelijk te maken.
• De uitvoering van de bestrijding is in handen van de GGD'en, onder
verantwoordelijkheid van gemeenten.
• De Inspectie voor de Gezondheidszorg heeft een toetsende rol.
• Het Centrum Infectieziektebestrijding (CIb), onderdeel van het Rijksinstituut
voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM), heeft een centrale, coördinerende rol
in preventie, signalering en bestrijding van infectieziekten. Het CIb voert
bovendien de regie in geval van crises.
5.1

KETEN INFECTIEZIEKTEBESTRIJDING

Met de term “Keten Infectieziektebestrijding” wordt het geheel aan activiteiten,
processen en uitvoerende partijen bedoeld dat invulling geeft aan
infectieziektebestrijding. Generieke activiteiten in deze keten zijn weergegeven
in Figuur 4.
Generieke activiteiten in de keten infectieziektebestrijding

Preventie en
voorlichting

Surveillance,
onderzoek,
reguliere
bestrijding

Signalering,
diagnostiek

Outbreak /
crisis
management

Beleidsadvies

Toezicht &
beleidsontwikkeling

Voorbeeld: actoren in de bestrijdingsketen voor een voedselgerelateerde uitbraak
Centraal alimentair/veterinair

Regionaal

Informeren/overleggen over een
voedselgerelateerde uitbraak bij een
zuivelaangelegenheid

COKZ

Informeren en overleggen

VWA

Informeren

LNV
Bestuur
Informeren

GD

Samen onderzoek doen naar de
bron van de besmettingen

Toezicht

Centraal humaan

IGZ
Informeren

Burgemeester

VWS
Informeren
en overleg

Informeren

Ziekenhuis
Isolaten
doorsturen

Huisarts
Klachten

EPI/CIb

Inrichten
adequate
respons

Positieve uitslagen (LIMS)

Streeklaboratorium

Informeren over een
voedselgerelateerde
uitbraak

Rapporteren uitslagen van
voedselgerelateerde infecties

Patiënten
doorverwijzen

- RT
- CT
- OMT/
BAO

Informeren en
overleggen

GGD
Uitvoering

LCI/CIb

Faagtypering

LIS/CIb

Uitslag faagtypering

1. Uitslag bacteriologisch onderzoek
2. Uitslag faagtypering
Informeren over de uitslag

Patiënten met een
voedselgerelateerde
infectie

Figuur 4: Generieke en specifieke actoren en activiteiten in de infectieziektebestrijding10
10

Zie Bijlage A - Geraadpleegde Literatuur, stuk [A-EvalSalm 2008]

16

Iedere actor in de infectieziektebestrijding is actief op één of meerdere schakels
van deze keten. In de praktijk is er sprake van vele “Ketens
infectieziektebestrijding”; de combinatie van actoren en de functie die zij
vervullen kan verschillen per type dreiging of ziekte. Een voorbeeld van de
verhouding tussen verschillende actoren in een voedselgerelateerde dreiging is
weergegeven in Figuur 4. Hierin worden verantwoordelijkheden onderscheiden
op de verticale as (Toezicht, Bestuur, Uitvoering) en een onderscheid in centrale
en lokale activiteiten gemaakt op de horizontale as.
Preventie
Er bestaat een groot aantal maatregelen ter preventie van infectieziekten. Zo is
er een uitgebreid systeem van gezondheidsbescherming dat de kwaliteit van het
drinkwater, zwemwater en voedsel waarborgt. Daarnaast bestaan regels voor
bijvoorbeeld de arbeidssituatie, woningen, zorginstellingen en
kinderdagverblijven. Ook bestaan er diverse landelijke programma’s die
doelgroepen met een verhoogd risico op bepaalde infectieziekten systematisch
screenen en inenten, zoals het RVP. Er zijn vele organisaties actief op het gebied
van voorlichtings- en uitvoeringsprogramma’s gericht op gedragsbeïnvloeding ter
voorkoming van voor de volksgezondheid relevante infectieziekten.
Artsen eerste schakel
De kern van infectieziektebestrijding bevindt zich in de uitvoering op
lokaal/regionaal niveau. Huisartsen, artsen werkzaam in het ziekenhuis en
artsen in zorginstellingen (zoals verzorgings- en verpleeghuizen en instellingen
voor verstandelijk gehandicapten) zijn de eerste belangrijke schakel in de
bestrijding van infectieziekten. Zij zijn degenen die bij de patiënt een
infectieziekte vaststellen en behandelen. Wanneer de arts een infectieziekte
vermoedt maar de ziekteverwekker nader wil vaststellen, kan de arts
patiëntenmateriaal (bijvoorbeeld bloed, ontlasting, speeksel, huidschraapsels)
afnemen voor onderzoek in een medisch microbiologisch laboratorium (MML).
GGD-en
De behandelend arts of de arts-microbioloog meldt de ziekte bij de GGD wanneer
de infectieziekte door het laboratorium bevestigd is èn meldingsplichtig is
volgens de WPG. Naar aanleiding van een melding kan de GGD bron- en
contactonderzoek verrichten. Er wordt dan gezocht naar de besmettingsbron van
de infectieziekte en naar mogelijke besmette contacten van de zieke.
Bestrijding door samenwerking
De GGD verricht het bron- en contactonderzoek vaak samen met andere
partijen, afhankelijk van de aard van de gemelde infectie. Bij mens-op-mens
overdracht werkt de GGD samen met individuele zorgverleners. Bij een ziekte
die overgedragen kan worden door dieren of voedsel, is er samenwerking met de
Voedsel en Warenautoriteit (VWA) essentieel. De VWA kan bij gevaar voor de
volksgezondheid ook maatregelen afdwingen. Bij blootstelling in het milieu (zoals
bij oppervlaktewater) werkt de GGD samen met de provincie en het Ministerie
van Volkshuisvesting Ruimtelijke Ordening en Milieu (VROM) en de VROMinspectie. Bij blootstelling door het werk is er samenwerking met bedrijfsartsen,
bedrijfshygiënisten, het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en de
Arbeidsinspectie.
OMT/BAO
Het CIb zorgt ervoor dat signaleringen van uitbraken altijd leiden tot de juiste
maatregelen op het juiste niveau en coördineert de bestrijding. Het CIb doet dat

17

op basis van de geldende richtlijnen. Wanneer er geen richtlijnen voorhanden
zijn en een uitbraak tot een landelijke dreiging of crisis kan leiden, kan de
directeur van het CIb een multidisciplinaire groep deskundigen bijeenroepen: het
Outbreak Management Team (OMT), waarvan het CIb de voorzitter is. Het OMT
bestaat uit een kleine groep van vaste leden. Aanvullende inhoudsdeskundigen
kunnen worden gevraagd deel te nemen afhankelijk van de specifieke dreiging.
Het OMT kan behalve door de directeur van het CIb door ieder van de vaste
leden bijeen worden geroepen. De taak van het OMT is om de minister van VWS
professioneel advies te geven over de aanpak van de infectieziektebestrijding.
Het CIb adviseert de minister niet direct, maar via het Bestuurlijk
Afstemmingsoverleg (BAO) dat per keer in aansluiting op het OMT georganiseerd
wordt.
Advies

Uitbraak /
Dreiging

Advies

OMT
Outbreak
Management
Team

BAO
Bestuurlijk
Afstemmingsoverleg

Wetenschap

Beleid

Minister
van
VWS

Actie
lokaal

Figuur 5 Crisismanagementstructuur ten tijden van een uitbraak (Bron: Ministerie van
VWS)

De taak van het Bestuurlijk Afstemmingsoverleg11 is de adviezen van het OMT te
toetsen op bestuurlijk afstemming, haalbaarheid en uitvoerbaarheid en de
minister van VWS hierover te informeren. Het BAO draagt zorg voor de
uitvoering van de adviezen. Het BAO wordt voorgezeten door de DirecteurGeneraal Volksgezondheid. Verder nemen zitting in het BAO de directeur van het
CIb en vertegenwoordigers van de directie Publieke Gezondheid van het
Ministerie van VWS, de Inspectie voor de Gezondheidszorg, de Raad van
coördinerende GHOR burgemeesters, GGD-Nederland en de Vereniging van
Nederlandse Gemeenten. Als er aanleiding toe is kan het BAO worden uitgebreid,
bijvoorbeeld met vertegenwoordigers van de Voedsel en Waren Autoriteit.
Het OMT en BAO zijn primair overlegstructuren van het ministerie van VWS. Als
er andere ministeries (zoals het ministerie van LNV, BZK, SZW), betrokken zijn
bij de problematiek en/of verder met de uitkomsten aan de slag moeten, dan
wordt hiervoor een interdepartementaal beleidsteam (IBT) geformeerd. De
adviezen worden inhoudelijk opgesteld door OMT, BAO en IBT. De
departementen zijn vervolgens zelf verantwoordelijk voor de verspreiding van
deze adviezen.
Positie CIb ten opzichte van Rijksoverheid
In het overheidsbeleid is ervoor gekozen om het CIb een centrale rol te geven
om de minister van VWS te ondersteunen bij het nemen van maatregelen bij
(dreigende) infectieziekte-uitbraken en inhoudelijk leiding te geven bij het
bestrijden van landelijke crises. Daarbuiten ondersteunt het centrum inhoudelijk
11

Zie Bijlage A - Geraadpleegde Literatuur, stuk [D-MinRegBAO 2004]

18

bij rijksbeleid voor preventie en bestrijding van infectieziekten. De structuur is
afgeleid van de opzet in de Verenigde Staten waar het Center for Infectious
Diseases deel uitmaakt van het CDC en sluit aan bij de versterking van de
structuur op Europees niveau met de instelling van het ECDC.
5.2

GERELATEERDE DOMEINEN

Veterinaire gezondheid
Het domein van veterinaire gezondheid is groot en beslaat vele partijen in de
voedselproductie, diergeneeskunde en veterinaire kennis/onderzoeksinstituten.
De VWA draagt verantwoordelijkheid voor de veiligheid van de totale keten van
voedingsmiddelen van dierlijke oorsprong. Infecties door voedseloverdraagbare
en contactoverdraagbare zoönotische agentia maken daar deel van uit. De
beleidsverantwoordelijkheid voor het werk van de VWA ligt bij het Ministerie van
LNV, directie Voedselkwaliteit en Diergezondheid, en bij VWS, directie Voeding,
Gezondheidsvescherming en Preventie (VGP).
Keten rampen en calamiteiten
Ten behoeve van aansluiting op rampenbestrijding stemt het CIb tijdens
crisissituaties af met de Geneeskundige Hulpverlening bij Ongevallen en Rampen
(GHOR). De GOR zorgt voor de samenhang tussen de infectieziektebestrijding en
de openbare orde en veiligheid. De Regionaal Geneeskundig Functionaris is het
scharnierpunt tussen de infectieziektestructuur bij de GGD’en, de
gezondheidszorg en de rampenbeheersing. Andere partijen in dit domein zijn
o.a. het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, de
veiligheidsregio’s en het Landelijk Operationeel Coördinatiecentrum.
Werknemersgezondheid
Op het gebied van werkgerelateerde ziekten werkt het CIb samen met
Arbodiensten en het Ministerie van SZW. Dit betreft ondermeer het melden van
signalen en relevante informatie, het aanvullen van richtlijnenbundel met
arbeidsgerelateerde informatie en het ontwikkelen van surveillancesystemen
arbeidsgerelateerde infectieziekten.
Huisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieu
Dit domein richt zich op gezondheidsbevordering vanuit het perspectief van
ruimtelijke ordening en wonen. Thema’s betreffen ondermeer Voedsel:
contaminanten (dioxines/metalen), Drinkwater: micro-organismen/chemisch,
Lucht: SMOG/verkeer/industrie, Binnenlucht: buiten/activiteiten/inrichting, Opp.
Water: recreatie (micro-organismen), Hinder door o.a. geluid, trillingen, stank,
Externe veiligheid Incidentenmanagement. VROM-Inspectie is hierin een
belangrijke samenwerkingspartner voor het CIb.
5.3

WET PUBLIEKE GEZONDHEID (WPG)

In december 2008 is de Wet publieke gezondheid (hierna: WPG) van kracht
geworden ter vervanging van drie voormalige wetten (Wet collectieve preventie
volksgezondheid (WCPV) uit 1992, de Infectieziektenwet uit 1998, en de
Quarantainewet uit 1963). De WPG is ontwikkeld om de internationale
gezondheidsregeling van de WHO te implementeren en een einde te maken aan
de versnippering van de infectieziekteregelgeving en de deels achterhaalde
inhoud ervan omdat deze een adequate bestrijding van een infectieziektecrisis in
de weg stonden.
Bij een uitbraak van een infectieziekte is de taakverdeling als volgt geregeld:

19

•

•

Lokale uitbraak
– Beleidsverantwoordelijk: burgemeester/gemeente
– Uitvoeringsverantwoordelijk: GGD o.l.v. burgemeester/gemeente
> Burgemeester/gemeente is verantwoordelijk voor beleid en uitvoering
(Inter)nationale uitbraak
– Beleidsverantwoordelijk: Minister van VWS
– Uitvoeringsverantwoordelijk: GGD o.l.v. burgemeester/gemeente
> Burgemeester/gemeente is alleen verantwoordelijk voor uitvoering

De publieke organen die een medische rol spelen bij een uitbraak zijn:
• GGD-en (momenteel 29)
• GHOR (Geneeskundige Hulpverlening bij Ongevallen en Rampen ,
momenteel 25)
De private organen die een medische rol spelen bij een uitbraak zijn ondermeer:
• Trauma centra / Mobiele Medische Teams (MMT)
• Ziekenhuizen
• Ambulances
• Huisartsen
• Geestelijke gezondheidsinstellingen
• Nederlandse Rode Kruis
De belangrijkste kenmerken van de WPG zijn:
• Het systeem van indeling in groepen van infectieziekten blijft gehandhaafd.
Deze indeling in groepen heeft betrekking op zowel de meldingsplichten als
de maatregelen die aan burgers kunnen worden opgelegd.
• De gemeentelijke verantwoordelijkheid voor de infectieziektebestrijding blijft
onaangetast, maar er wordt wel meer centrale aansturing geregeld. In de
WPG wordt uitgegaan van een voortzetting van de
uitvoeringsverantwoordelijkheid van de gemeenten bij de
infectieziektebestrijding. De burgemeester behoudt in principe de
uitvoerende macht. Daarnaast wordt er een taak toegevoegd voor de Minister
van VWS om een geharmoniseerde aanpak mogelijk te maken in bepaalde
nader omschreven situaties. Het moet dan gaan om zeer ernstige
infectieziekten of om de aanbevelingen van de WHO, specifiek:
– Als en wanneer er een dreiging van categorie A ziekte plaatsvindt
– Bij een (dreigende) uitbraak met internationale implicaties
– Als de burgemeester de Minister van VWS verzoekt om de
leiding/coördinatie over een uitbraak over te nemen
• Er is een lijst van meldingsplichtige ziektes (momenteel 42), SOA’s inclusief
HIV zijn niet meldingsplichtig, met uitzondering van Hepatitis. Artsen en
laboratoria zijn wettelijk verplicht om binnen 24 uur te melden aan de GGD.
Het systeem van indeling van ziekten in groepen A, B en C blijft
gehandhaafd. De grondslag voor de indeling is echter gewijzigd en wordt nu
primair gevonden in de mate waarin dwingende maatregelen opgelegd
kunnen worden:
– A: Gedwongen opname tot isolatie of thuisisolatie, gedwongen onderzoek,
gedwongen quarantaine (inclusief medisch toezicht), verbod van
beroepsuitoefening
– B1: Gedwongen opname tot isolatie of thuisisolatie, gedwongen
onderzoek, verbod van beroepsuitoefening
– B2: Verbod van beroepsuitoefening
– C: Dwingende maatregelen kunnen niet opgelegd worden. Maar melding
en persoonsgegevens zijn nodig om de inzet van vrijwillige/te adviseren

20

•

•

•

•

•
•

maatregelen rondom de patiënt of anderen in de gemeenschap mogelijk
te maken
De groepen A, B1 en B2 zijn opgenomen in de Wet publieke gezondheid.
Groep C wordt vastgesteld bij Algemene Maatregel van Bestuur (opgenomen
in het Besluit publieke gezondheid), om deze lijst bij nieuw wetenschappelijk
inzicht gemakkelijker te kunnen wijzigen
In het geval van een infectieziekte die de publieke gezondheid bedreigt maar
waarvan geen diagnose kan worden gesteld is er onmiddellijke meldingsplicht
en wordt de dreiging als categorie A behandeld totdat er bewijs is om de
ernst anders aan te merken
Gezagvoerders van schepen en vliegtuigen zijn verplicht een verdenking van
het voorkomen van infectieziekten te melden aan de gezondheidsautoriteit
van de aankomsthaven die dit doorgeeft aan de lokale GGD. De GGD meldt
dit aan de burgemeester en het RIVM/CIb
Namen van patiënten zijn alleen bekend bij de GGD-en. Centrale melding aan
het nationale meldpunt gebeurt op anonieme basis, de standaard informatie
die een GGD mag verzamelen is bij wet beperkt
Voorziene vrijheidsbeperkende maatregelen zijn werkverbod, desinfecteren,
destructie van goederen of vectoren, sluiting van gebouwen. In het geval van
verplichte diagnose, isolatie, quarantaine en medische supervisie krijgt de
betrokkene juridische bijstand. Quarantaine is alleen mogelijk voor Categorie
A ziekten en wordt gereguleerd door de minister van VWS
In geval van schaarste van levensreddende medicatie of apparatuur beslist
de minister van VWS over de prioriteitsstelling van bevolkingsgroepen
Het niet naleven van de meldingsplicht of vrijheidsbeperkende maatregelen
zijn strafbaar

Relatie tot wetgeving i.h.k.v. rampenbestrijding en veiligheid
Een IZ uitbraak kan ernstige implicaties hebben voor het maatschappelijk leven.
De minister van VWS is in deze situaties verantwoordelijk voor de inhoud van
het nationaal aangestuurde bestrijdingsbeleid, maar dient zijn optreden
interdepartementaal
goed af te stemmen, met name met de minister van BZK. Indien benodigde
maatregelen zeer ingrijpend zijn kan de minister van VWS aan de minister van
BZK verzoeken de algemene coördinatie over te nemen.
Gedurende de periode waarin een uitbraak zich ontwikkeld vindt
interdepartementale coördinatie plaats conform het nationaal handboek
crisisbesluitvorming, waarbij de Minister van VWS zorg blijft dragen voor
deskundige inhoudelijke advisering voor het
te voeren beleid. De afstemming met de andere departementen loopt via de
geldende interdepartementale procedures.
Wet veiligheidsregio’s (WVR) – Dit wetsvoorstel beoogt onder meer om de
rampenbestrijding en de crisisbeheersing op regionaal niveau te integreren. De
WVR is in april 2009 aanvaard door de Tweede Kamer en ligt momenteel ter
beoordeling bij de Eerste Kamer. De WVR vervangt de Brandweerwet, de Wet
rampen en zware ongevallen en de Wet GHOR en brengt de brandweerzorg, de
zorg voor rampenbestrijding en crisisbeheersing (inclusief GHOR) en de
advisering over risicobeleid onder bij veiligheidsregio’s.
De bevoegdheden om op te treden bij een infectieziektecrisis zijn in handen van
de burgemeester. Deze is in die situatie ook bevoegd om op te treden ter
handhaving van de openbare orde op grond van de gemeentewet. Eén

21

bestuursorgaan, de burgemeester dus, kan bij een infectieziektecrisis zowel de
specifieke maatregelen voor de infectieziektebestrijding als de maatregelen ter
handhaving van de openbare orde uitoefenen.
Het is van belang dat er bij de bestrijding van een infectieziektecrisis nauwe
samenwerking is tussen de GGD-en en de ingestelde regionaal geneeskundig
functionarissen en ondersteunende GHOR-organisaties (op grond van de WVR,
waarbij de functie van regionaal geneeskundig functionaris wordt vervangen
door die van directeur GHOR). De WVR voorziet al in een waarborg voor die
samenwerking doordat daarin staat bepaald dat de directeur GHOR deel
uitmaakt van de directie van de GGD.

22

6.

ORGANISATIE-INRICHTING EN ACTIVITEITEN CIB

6.1

CIB MISSIE, TAKENPAKKET EN STRATEGISCHE DOELSTELLINGEN

Met de vorming van het Centrum Infectieziektebestrijding werd de expertise met
betrekking tot diagnostiek, bestrijding, surveillance en epidemiologisch
onderzoek bij infectieziekten binnen het RIVM geconcentreerd. Daarnaast zijn de
landelijke advisering bij crisissituaties (OMT), landelijke implementatie van de
adviezen en de coördinatie van de landelijke bestrijding nieuwe taken geworden
van het CIb-RIVM.
De missie van het Centrum Infectieziektebestrijding (CIb) van het RIVM is
signalering, bestrijding en preventie van infectieziekten ten behoeve van de
volksgezondheid in Nederland. Afgeleid van deze missie heeft het CIb de
volgende hoofdtaken:
A. Inzicht verkrijgen in de infectieziekten door het uitvoeren van diagnostiek,
surveillance en wetenschappelijk onderzoek.
B. Landelijk uniformeren van preventie, versterken van waakzaamheid en
snelle reactie bij mogelijke uitbraken door coördinatie van de
infectieziektebestrijding en internationale samenwerking en door regie op de
uitvoering van het Rijksvaccinatieprogramma.
C. Bevorderen van effectieve infectieziektebestrijding en –preventie door het
adviseren van professionals en ministeries, het verlenen van subsidies en
het geven van voorlichting aan het publiek.
Naast de taken gericht op de infectieziektebestrijding is het CIb
verantwoordelijk voor de dagelijkse uitvoering van landelijke
screeningsprogramma's voor zwangeren en pasgeborenen en fungeert het
CIb als referentielaboratorium voor die programma's.
CIb strategische doelen
In het strategisch beleidsplan12 heeft het CIb negen strategische doelen
geformuleerd. Deze zijn samengevat in Figuur 6.
Hoofdtaken

A. Inzicht verkrijgen in de
infectieziekten door het uitvoeren van
diagnostiek, surveillance en
wetenschappelijk onderzoek

B. Landelijk uniformeren van preventie,
versterken van waakzaamheid en snelle
reactie bij mogelijke uitbraken door
coördinatie, regie en internationale
samenwerking

C. Bevorderen van effectieve
infectieziektebestrijding en –preventie
door het adviseren van professionals en
ministeries, het verlenen van subsidies
en het geven van voorlichting aan het
publiek

Strategische Doelen
1.

Diagnostiek, surveillance, vroege signalering
–
Realiseren van een landelijk dekkend netwerk van goede laboratoria die diagnostiek
aanbieden, in het bijzonder ook beschikbaar voor GGD’en, en zorgen voor een representatief
netwerk voor surveillance van infectieziekten

2.

Wetenschap
–
Stimuleren van een nationaal onderzoeksprogramma infectieziekten, waarin een optimale
aansluiting van onderzoek en praktijk wordt gerealiseerd

3.

Ketenregie
–
Realiseren van een goed samenwerkende keten van professionals en organisaties op landelijk
en lokaal/regionaal niveau

4.

Ondersteuning kwaliteit en innovatie
–
Bevorderen van de totstandkoming van richtlijnen op het terrein van de
infectieziektebestrijding (professioneel handelen, uniform, evidence-based)

5.

Outbreakmanagement/crisisbeheersing
–
Realiseren van samenwerkingsafspraken om goed te kunnen omgaan met grote dreigingen en
uitbraken

6.

Preventie
–
Het door middel van vaccinaties, screeningen, en gedragsbeïnvloeding voorkómen van
infectieziekten en de complicaties hiervan.

7.

Internationale zaken
–
Zorgen voor een optimale aansluiting en samenwerking tussen de nationale en internationale
infectieziektebestrijding

8.

Beleidsevaluatie en –advisering
–
Het bevorderen dat kennis en overwegingen uit praktijk en wetenschap in bestuurlijke
besluitvorming op het gebied van de infectieziektebestrijding optimaal benut worden

9.

Communicatie
–
Realiseren van een heldere, wetenschappelijk onderbouwde en actuele voorlichting op het
gebied van de infectieziektebestrijding aan professionele beroepsgroepen en de
burger/bevolking

Bron: Strategisch beleidsplan 2005-2009, CIb, Augustus 2005

Figuur 6 Strategische doelstellingen CIb
12

Zie Bijlage A - Geraadpleegde Literatuur, stuk [B-StratPlan 2005]

23

6.2

CIB STRUCTUUR EN AFDELINGEN

Het CIb is vormgegeven als een autonome afdeling naast drie sectorafdelingen
binnen het RIVM, zie Figuur 7.
De directeur van het CIb rapporteert aan de DG-RIVM die op zijn beurt
verantwoording aflegt aan de Minister van VWS. Opzet en governance van het
RIVM is geregeld in de Wet RIVM. Formeel RIVM-breed toezicht vindt plaats door
middel van een Commissie van Toezicht. Het CIb heeft zelf een adviescommissie
in het leven geroepen. Deze wordt ingesteld door de directeur van het CIb en
komt 2x per jaar bijeen. De adviescommissie heeft als functie om het CIb bij te
staan met raad & daad op strategische onderwerpen. Zij beoordeelt en
becommentarieert het werkplan van het komend jaar en het jaarverslag van het
afgelopen jaar.
Directeur generaal
RIVM
Totaal RIVM: Ca 1.500 fte
Afdeling Corporate Communicatie (COM)
Bureau Bestuursondersteuning Strategie Internationaal (BSI)
Directie Bedrijfscontinuiteit, Veiligheid en KAM-zorg (BVK)
Directie Human Resources Management (HRM)

Facilitair
Bedrijf

Directie Financien (FIN)
Ca. 320 fte

(FB)
Centrum voor
Infectieziektebestrijding

Sector Volksgezondheid
en zorg

(CIb)

(V&Z)
Ca. 359 fte

Ca. 192 fte

Beleid, Bedrijfsvoering
& Advies

Epidemiologie &
Surveillance

Landelijke Coordinatie
IZB

(BBA)

(EPI)

(LCI)

Ca. 14 fte

Sector Voeding,
Geneesmiddelen en
Consumentenveiligheid
(VGC)

Ca. 52 fte

Sector Milieu en
Veiligheid
(MEV)

Ca. 241 fte

Laboratorium voor
Infectieziekten en
Screening
(LIS)

Ca. 38 fte

Ca. 388 fte

Laboratoritum voor
Zoönosen en
Omgevingsmicrobiol.
(LZO)

Ca. 129 fte

Regionale Coordinatie
Programma’s
(RCP)

Ca. 49 fte

Ca. 77 fte

Team Beleid

Surveillance & sign.

Respons

Bacteriologie

Dieren / Vectoren

RCP Centraal

Team bedrijfsvoering

Modellering

Richtlijnontwikkeling

Virologie

Milieu

Regio Gro/Fri/Dre

Evaluatie RVP

Communicatie

Paras. / Mycologie

Voedsel

Regio Gld/Ove/Fle

Respiratoire infecties

Regio Utr/NH

G-ent & zoönosen

Proefdiermicrob.
Immunod. / Perin.scr.

SOA / HIV

Immunosurveillance

Regio Ehv/Zl/Bra/Lim

Regio ZH

Zorggerelateerd
Resistentie
Bron: RIVM website, “RIVM van de toekomst, een houtkoolschets”
Noot: Fte representeert referentiebezetting op 31-8-2009

Figuur 7 Organisatiestructuur CIb. Bron: RIVM

Ca. 105 fte van het CIb (ca. 30%) worden aangemerkt als onderzoeker,
daarnaast zijn er 25 aio’s. De structuur van het CIb bestaat uit vijf afdelingen die
hieronder beschreven worden. In het kader van dit evaluatieonderzoek hebben
de afdelingen factsheets opgesteld waarin wordt ingegaan op hun
ontwikkelingsprioriteiten. Deze factsheets zijn te vinden in de bijlagen.
6.2.1

BBA

Kernactiviteiten
BBA houdt zich bezig met beleidsontwikkeling op het gebied van
infectieziektebestrijding en de bedrijfsvoering van het CIb.

24

Taken
• Stimuleren van nieuwe ontwikkelingen met betrekking tot de infrastructuur
en organisatie van de infectieziektebestrijding.
• Ondersteunen van de bedrijfsvoering van lijnmanagement en projectleiders
op het gebied van financiën, contractvorming, informatiebeleid en kwaliteit-,
Arbo- en milieuzorg.
• Onderzoeks- en accountmanagement: zorgdragen voor een strategisch
onderzoeksbeleid en goede programmering en verantwoording voor
opdrachtgevers.
• Uitvoering van en advisering over subsidieregelingen.
• Internationale samenwerking.
6.2.2

EPI

Kernactiviteiten
Binnen het Centrum Infectieziektebestrijding (CIb) brengt Epidemiologie en
Surveillance de stand van zaken met betrekking tot infectieziekten in kaart.
Onderzocht wordt waar en hoe vaak infectieziekten voorkomen, welke bekende
(en onbekende) risicofactoren daar een rol in kunnen spelen, welke interventies
wel en niet effectief zijn en waarom dat zo zou kunnen zijn.
EPI signaleert trends en onderzoekt signalen en uitbraken. Daarnaast onderzoekt
EPI hoe en waarom ziektes zich verspreiden en wat het effect op verspreiding is
van specifieke bestrijdingsmaatregelen. Dit alles draagt bij aan een evaluatie en
zo nodig bijstelling van het bestrijdingsbeleid.
Taken
• Initiëren en stimuleren van onderzoek naar het optreden en de verspreiding
van infectieziekten.
• Ondersteunen en adviseren bij onderzoek naar uitbraken van infectieziekten
• Ontwikkeling surveillancesystemen.
• Opgedane kennis delen en verspreiden, onder andere door publicatie van
wetenschappelijke artikelen en RIVM-rapporten met onderzoeksresultaten op
het gebied van epidemiologisch onderzoek naar infectieziekten.
• Contact onderhouden met andere Europese landen over surveillance en
bestrijding van infectieziekten, en waar nuttig gezamenlijk vervolgonderzoek
inititiëren.
• Opleidingsplaats voor het European Programme for Intervention
Epidemiology Training.
6.2.3

LCI

Kernactiviteiten
De Landelijke Coördinatie Infectieziektebestrijding (LCI) is sterk gericht op
communicatie met het werkveld. Infectieziektebestrijding is vooral het werk van
de Gemeentelijke Gezondheidsdiensten (GGD’en). Dit onderdeel van het RIVM
fungeert als kenniscentrum voor artsen en sociaalverpleegkundigen van de
afdelingen Infectieziekten van GGD'en. Het LCI verzamelt de meest actuele
informatie over de bestrijding van infectieziekten.
Taken
• Dagelijkse advisering aan professionals in het veld, met name aan GGDartsen en –sociaal verpleegkundigen
• Crisismanagement tijdens een (dreigende) epidemie
• Opstellen van uniforme richtlijnen voor alle betrokkenen
• Vaststellen van communicatie- en informatiebeleid van het CIb

25

Ten behoeve van het ontwikkelen van richtlijnen heeft het LCI een
uitvoeringsproces ingericht waarin deskundige partijen input kunnen leveren en
conceptversies kunnen toetsen. Het LCI streeft ernaar wetenschappelijk
onderbouwd te werk te gaan en dit zorgvuldig te toetsen op praktische
haalbaarheid. In het ontwikkelproces hebben het Landelijk Overleg
Infectieziekten (LOI), GGD-arts infectieziektebestrijding, promovendi,
deskundige infectiologen/microbiologen een rol. Voor definitieve vaststelling
worden de richtlijnen beoordeeld door de Permanente Beraadsgroep inzake
Infectie en Immuniteit van de Gezondheidsraad.
6.2.4

Laboratorium voor Infectieziekten en Screening (LIS)

Kernactiviteiten
Dit laboratorium van het RIVM stelt vast welke bacterie, virus of parasiet ten
grondslag ligt aan bijzondere infectieziekten. Dit doet het LIS ten behoeve van
patiëntenzorg en op aanvraag van artsen. Het RIVM typeert bacterie- en
virusstammen in verband met de evaluatie van uitbraken. Het laboratorium
ontwikkelt tevens sneldiagnostiek voor micro-organismen in verband met
bioterrorisme. Ook participeert het in de uitvoering van landelijke
screeningsprogramma’s bij zwangeren en pasgeborenen. Tot slot vervult het LIS
een coördinerende rol bij de organisatie van deze programma’s.
Taken
• Patiëntgeoriënteerde en epidemiologische diagnostiek op het gebied van
bacteriologie, virologie, parasitologie en mycologie.
• Surveillance en moleculaire epidemiologie van antibioticaresistentie.
• Toetsing van de effectiviteit van het Rijksvaccinatieprogramma.
• Immuunstatusonderzoek voor pathogenen die in het
Rijksvaccinatieprogramma zijn opgenomen.
• Monitoring van pathogeenpopulaties.
• Laboratoriumonderzoek voor bestaande en nieuwe landelijke
screeningsprogramma’s bij zwangeren en pasgeborenen.
• Screeningsdiagnostisch onderzoek bij proefdieren.
6.2.5

Laboratorium voor Zoönosen en Omgevingsmicrobiologie (LZO)

Kernactiviteiten
Micro-organismen vanuit dieren, voedsel en het milieu kunnen een gevaar
vormen voor mensen. Dit laboratorium van het RIVM richt zich op signalering,
surveillance en risicoschatting van nieuwe en bestaande microbiële bedreigingen.
Tevens komt LZO in actie bij uitbraken en calamiteiten in dit kader. LZO doet
transmissie- en brononderzoek en het brengt integrale rapportages uit. Binnen
de aandachtsgebieden van dit laboratorium vallen ook opzettelijke microbiële
bedreigingen, ofwel bioterrorisme.
Taken
• Signalering van microbiële bedreigingen vanuit dieren, voedsel en het milieu
• Interventieadvies en respons bij uitbraken en calamiteiten
• Surveillance, transmissieonderzoek en brononderzoek, zowel via
laboratoriumonderzoek als via wiskundige modellering
• Risicoschattingen maken, identificeren van risicofactoren en bepalen
effectiviteit beheersmaatregelen

26

•

Samenstellen van integrale rapportages (bijvoorbeeld ziektelast, kosten, en
integratie van gegevens van mens, voedsel en dier (zogenaamde
‘ketenbenadering’)
Inbreng expertise in nationale en internationale werkgroepen en
wetenschappelijke panels, zoals de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO),
European Food Safety Authority (EFSA) en de Europese Commissie, European
Center for Disease Control (ECDC)
Nationale en internationale referentiefunctie voor diverse micro-organismen

•

•

6.2.6

Regionale Coördinatie Programma’s (RCP)

Kernactiviteiten
Het RCP coördineert de uitvoering van drie regionale preventieprogramma’s. Dit
betreft met name logistiek en registratie van de programma’s:
1. Rijksvaccinatie Programma (RVP)
2. Neonale screening (NNS)
3. Bloedscreening van zwangere vrouwen (PSIE)
Het CIb levert medische ondersteuning en consultatie voor deze programma’s.
De logistiek en registratie is georganiseerd en uitgevoerd in nauwe
samenwerking met uitvoerende partijen, met name de GGD-en,
thuiszorginstellingen, verloskundigen en laboratoria). Het computersysteem
Praeventis is een kritische ondersteunende applicatie voor het coördineren van
deze activiteiten.
Al deze activiteiten zijn regionaal georganiseerd met een klein centraal
ondersteunend bureau bij het RIVM in Bilthoven en vijf regiokantoren verspreid
over het land. Kernprocessen zijn centraal georganiseerd (bijv. Inkoop van
vaccins).
Taken
Het RCP voert de volgende taken uit:
• Verzenden van notificaties voor vaccinaties
• Aanvragen van bloedtests
• Inkoop, distributie en administratie van de vaccins
• Registratie van de vaccinaties
• Registratie van de laboratorium resultaten
• Financiële afhandeling (laboratorium en vaccinatie tarieven)
• Doorverwijzing naar kinderartsen, (medische) advisering
6.3

PROGRAMMA’S EN MULTIDISCIPLINAIRE STRUCTUREN

6.3.1

Responsstructuur

Het CIb heeft een responsstructuur die het mogelijk maakt casussen en signalen
te analyseren, te adviseren over wenselijk beleid en actief de bestrijding te
coördineren. In het responsplan van het CIb13 is vastgelegd wie intern betrokken
is bij welk opschalingsniveau.
Signaleringsoverleg
Het signaleringsoverleg vindt wekelijks op het RIVM plaats. Hierbij zijn
microbiologen, epidemiologen en artsen infectieziektebestrijding van
verschillende afdelingen van het CIb (LIS, LZO, LCI en EPI) aanwezig. Daarnaast
is ook VWA vertegenwoordigd. De doelstelling van het signaleringsoverleg is het
13

Zie Bijlage A - Geraadpleegde Literatuur, stuk [B-Respons 2009]

27

generen en beoordelen van betrouwbare signalen op het gebied van
infectieziekten. Het overleg resulteert in een wekelijks overzicht van signalen
waarvan de direct betrokkenen bij de bestrijding (VWS en GGD-en) op de hoogte
worden gebracht.
Responsteam
Wanneer in het signaleringsoverleg geconcludeerd wordt dat er sprake is van
een ziektecluster, dan wordt er een responsteam ingesteld. Het responsteam
bestaat uit de deelnemers van het signaleringsoverleg, aangevuld met de RAC-er
uit de betreffende regio als vertegenwoordiger van de GGD. Indien van
toepassing neemt ook de GD deel aan het responsteamoverleg. Het doel van het
responsteam is het coördineren van de bestrijding, waarbij zowel de interne
samenhang (CIb) als de relaties met de partijen in het veld wordt beoogd.
Crisisteam
Indien er sprake is van een sectorbrede infectieziektecrisis wordt een crisisteam
ingericht. De noodzaak tot opschaling naar een crisisteam ontstaat bij uitbraken
die een 24-uurs multidisciplinaire inzet vereisen van het CIb en/of bij uitbraken
waarbij conform de wet PG de regie van de bestrijding bij het CIb ligt. De
directeur van het CIb bepaalt ‘wanneer een crisis een crisis is’ en dus wanneer
het CT bij elkaar komt en ook wanneer afgeschaald kan worden. Doel van het
crisisteam is de coördinatie van 24-uurs inzet binnen het CIb ten behoeve van de
regie van de bestrijding. Hiertoe worden alle activiteiten binnen
outbreakmanagement en onderzoek gerelateerd aan de bestrijding afgestemd
binnen het crisisteam. De taakverdeling over de verschillende CIb afdelingen is
als volgt:
Componenten respons bij crises

Coördinatie

Bestrijding (advisering maatregelen, richtlijnen, OMT)

LCI

Surveillance (outbreakonderzoek, casusregister)

EPI

Diagnostiek

LIS (humaan),
LZO (verterinair, omgeving, voedsel)

Figuur 8 Verantwoordelijkheidsverdeling CIb afdelingen bij outbreakmanagement

RIVM brede opschaling
In crisissituaties die een multisectorale aanpak behoeven, besluit de DG RIVM tot
een RIVM-brede opschaling.
OMT structuur
Het OMT is een landelijk, professioneel adviesorgaan dat in bijzondere situaties
(uitbraken, dreigingen) waarbij geen richtlijnen voor de bestrijding bestaan of
waarbij deze ontoereikend worden geacht, bij elkaar wordt geroepen door de
directeur van het CIb. Het OMT brengt een inhoudelijk, professioneel advies uit
aan het BAO (bestuurlijk afstemmingsoverleg) dat de besluiten neemt over de
maatregelen geadviseerd door het OMT. Het OMT heeft geen operationele taken.
Het CIb beoordeelt snel en op basis van heldere criteria de risico’s van uitbraken
op lokaal/regionaal, landelijk en internationaal niveau. Het CIb zorgt ervoor dat
signaleringen van uitbraken altijd leiden tot de juiste maatregelen op het juiste
niveau en coördineert de bestrijding. Het CIb doet dat op basis van de geldende
richtlijnen. Wanneer er geen richtlijnen voorhanden zijn en een uitbraak tot een
landelijke dreiging of crisis kan leiden, roept de directeur van het CIb het OMT
bijeen. Het stelt een Outbreak Management Team (OMT) samen om snel een
inhoudelijk advies op te stellen voor de minister om maatregelen te nemen bij

28

(dreigende) uitbraken. In het BAO wordt het advies beoordeeld op bestuurlijke
aspecten en uitvoerbaarheid. In bijzondere situaties (groep A meldingsplichtige
ziekten of op verzoek van een regio) voert het CIb de regie uit over de
bestrijding. Het CIb voert eventueel aanvullende taken uit en heeft capaciteit
beschikbaar om GGD’en extra te kunnen ondersteunen, bijvoorbeeld op het
gebied van diagnostiek en epidemiologisch onderzoek.
OMT Bijeenkomsten
Jaar
2005

2006

2007
2008

2009

Onderwerp

Responsteams
Datum

vCJD (Creutzfeldt Jakob)

27-4-2005

Clostridium difficile

7-7-2005

MRSA bij veehouders

28-6-2006

Blijdorp H5

14-9-2006

Griepvaccinatie

16-11-2006

Q-koorts

23-7-2007

Q-koorts

3-10-2007

Q-koorts

3-6-2008

Q-koorts

30-7-2008

Varkensgriepvariant

29-4-2009

Mexicaanse griep

4-5-2009

Q-koorts

11-5-2009

Jaar

Onderwerp

2007

Q-koorts in Brabant

juli –okt 2007

Datum

2008

Marburg hemorrhagische
koorts

9 juli 2008 – 4
augustus 2008

2009

Nieuwe influenza A/H1N1

27 april 2009 – …

Noot: overzicht bijgewerkt t/m mei 2009

Figuur 9 Overzicht OMT bijeenkomsten en ingerichte responsteams sinds 2005

6.3.2

Landelijk / Regionaal Overleg Infectieziektebestrijding (LOI/ROI)

Het Landelijke Overleg Infectieziekten (LOI) speelt een belangrijke rol in de
richtlijnenontwikkeling. De deelnemers aan dit overleg maken landelijke
uniforme afspraken over de bestrijding van infectieziekten.
Het LOI heeft een redactieraad die o.a. bestaat uit artsen
infectieziektebestrijding van GGD’en, een medisch adviseur entadministratie en
vertegenwoordigers van het Landelijk Overleg Verpleegkundigen
Infectieziektebestrijding, het Nederlands Centrum voor Beroepsziekten (NCVB),
GGD Nederland, de Inspectie voor de gezondheidszorg, het Landelijk
Coördinatiecentrum Reizigersadvisering (LCR) en de Nederlandse Vereniging
voor Medische Microbiologie (NVMM). De LOI-redactieraad stelt (onder andere)
de prioriteiten voor het opstellen van nieuwe of de herziening van bestaande
richtlijnen en draaiboeken. Deze worden allemaal in het LOI vastgesteld en
tenslotte door de Gezondheidsraad getoetst.
6.3.3

Regionale ondersteuningsstructuren

Het CIb heeft in het kader van zijn rol in de versterking van lokale
microbiologische functie en de lokale infectieziektebestrijding twee
ondersteuningsstructuren ontwikkeld14
Commissie Openbare Diagnostiek en Microbiologie (COM)
Bij de infectieziektebestrijding vervullen artsenmicrobioloog en laboratoria een
belangrijke rol. Interregionaal overleg, standaardisatie van
laboratoriumprocedures en inbreng van lokale kennis ten behoeve van
protocollering zijn voorbeelden hiervan. Om deze reden is op initiatief van het
CIb versterking gerealiseerd ten behoeve van de beleidsvorming. Zeven
regionale consulenten artsenmicrobioloog vormen samen met de
laboratoriumhoofden van het CIb de Commissie Openbare Diagnostiek en
Microbiologie (COM). De regionaal consulent medische microbiologie (COM-er)
14

Zie Bijlage A - Geraadpleegde Literatuur, stuk [C-RegOnd]

29

werkt als artsmicrobioloog in het laboratorium en is in deeltijd aangesteld bij het
CIb. De COM-er wordt bijgestaan en aangestuurd door de coördinerend COM-er
van het CIb. COM-ers staan primair ten dienste van de regio en hebben als
taken:
• Het vervullen van de brugfunctie tussen het LIS en laboratoria in de eigen
regio.
• Samenwerking met de artsen-infectieziektebestrijding van de GGD-en.
• Coördinerend optreden tussen de laboratoria in de regio bij uitbraken en
contactonderzoeken.
• Advisering van Regionaal Overleg Infectieziektebestrijding.
• Coördinatie en terugkoppeling van laboratoriumgegevens voor surveillance
en versterking van de epidemiologie in de regio.
• Het agenderen van vraagstukken en knelpunten vanuit de regio in de COM.

Regionaal Arts Consulent Infectieziektebestrijding (RAC)
Binnen de GGD-en fungeert het bureau Infectieziektebestrijding als spil in een
gedecentraliseerde bestrijdingsorganisatie tussen huisartsen, ziekenhuizen,
laboratoria en het CIb. Ter versterking en ondersteuning is op initiatief van het
CIb in iedere regio een regionaal arts consulent infectieziektebestrijding (RAC-er)
aangesteld. De RAC-er is in dienst bij de GGD en heeft daarnaast een
deeltijdaanstelling bij het CIb. De taken van de RAC-er zijn:
• Het vervullen van de brugfunctie tussen het LCI en de teams
infectieziektebestrijding in de eigen regio.
• Deelname aan en advisering van het Regionaal Overleg
Infectieziektebestrijding.
• Het bevorderen van innovatie, evidence-based werken en praktijkonderzoek.
• Het fungeren als aanspreekpunt voor landelijk beleid binnen de regio.
• Coördinatie bij uitbraken en contactonderzoeken.
• Het agenderen van knelpunten vanuit de regio op het periodiek overleg CIb.
• Ondersteuning van andere regio’s bij grootschalige uitbraken.
6.3.4

RVP

Het vaccinatiebeleid wordt vastgesteld door de minister van VWS, op advies van
de Gezondheidsraad. Zo wordt bijvoorbeeld bepaald welke vaccinaties in het RVP
worden opgenomen en op welke leeftijd deze vaccinaties worden verstrekt.
De Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ) is belast met het toezicht op de
uitvoering.
De vaccins worden door het Nederlands Vaccin Instituut (NVI) grotendeels
aangekocht en afgeleverd aan de Entadministraties (EA). Van hieruit vindt
distributie plaats naar de jeugdgezondheidszorginstellingen.
De vaccinaties worden verricht door de regionale thuiszorgorganisaties (op de
consultatiebureaus voor zuigelingen en kleuters) en de GGD'en. De vaccinaties
vinden plaats volgens een gestructureerd vaccinatieschema.
De kosten van de uitvoering van het RVP worden gefinancierd vanuit de AWBZ.

30

Beleidsadvies
Minister van VWS

Gezondheidsraad

Overall verantwoordelijk
voor RVP

Onafhankelijke
wetenschappelijke
adviesraad
Advies over samenstelling
RVP

CIb / RIVM

Nederlands Vaccin Instituut
NVI
Inkoop, distributie van
vaccins, R&D

Distributie

Onderzoeksondersteuning

Primaire coördinatie over
RVP, NNS, PSIE
RCP

LCI

Regionale
uitvoering

Veiligheidscontrole

Administratie

Communicatie

Fijndistributie

Medische
consultatie

BBA /
EPI

LIS

Inspectie voor de
Gezondheidszorg
IGZ

Programmamanagement

NVP tests

Toezicht op RVP

Onderzoek &
evaluatie

Screening
(neonat,
prenat)

NZa
Vaststellen
tarieven/beleidsregels RVP

Regionale
Opslag

Thuiszorg /
consultatiebureaus

GGD-en

r

Zorgkantoren
Financiering RVP uit AWBZ

Regionale uitvoering vaccinatie

Figuur 10 Overzicht van partijen en hun functie in de uitvoering van het
Rijksvaccinactieprogramma

Het RIVM/CIb coördineert de uitvoering van het RVP en houdt daarop medisch
toezicht. De huidige activiteiten CIb binnen RVP betreffen:
• Surveillance/evaluatie effectiviteit RVP en vaccinatiegraad.
• Diagnostiek RVP-ziekten.
• Onderzoek werking van vaccins om het vaccinatieprogramma te
onderbouwen en evalueren.
• Registratie bijwerkingen / onderzoek veiligheid.
• Medisch/zorginhoudelijke ondersteuning uitvoering.
• Coördinatie van communicatie naar professional en burger.
• Advisering VWS over uitvoering bij wijzigingen in RVP.
Uitvoeringsgerelateerde activiteiten zijn binnen het CIb ondergebracht onder de
afdeling RCP. Inhoudelijk programmamanagement wordt geleid vanuit de
afdeling BBA.
6.3.5

Onderzoek binnen het CIb

Het CIb ziet onderzoek als essentiële taak om op geloofwaardige wijze invulling
te geven aan zijn rol als ketenregisseur. Het CIb hanteert als
onderzoeksmissie15:
“Het Centrum Infectieziektebestrijding (CIb) bij het RIVM voert kwalitatief
hoogwaardig onderzoek uit ten behoeve van de infectieziektebestrijding. Al het
onderzoek bij het CIb beoogt bij te dragen aan een optimale preventie of
bestrijding van infectieziekten”
Met het onderzoek anticipeert het CIb op nieuwe ontwikkelingen op het gebied
van infectieziekten, zoals nieuwe bedreigingen, en nieuwe mogelijkheden voor
15

Zie Bijlage A - Geraadpleegde Literatuur, stuk [B-OndStrat 2007]

31

preventie en therapie. Onderzoek stelt het CIb in staat voorop te lopen bij het
ontwikkelen en toepassen van nieuwe bestrijdingsmogelijkheden. Ook moet het
CIb anticiperen op maatschappelijke ontwikkelingen, zoals veranderingen in
gedrag en vergrijzing, en nieuwe wetenschappelijke ontwikkelingen
incorporeren. Kennis moet dus steeds up-to-date zijn zodat het CIb
ontwikkelingen vóór kan zijn. Bovendien moet het CIb hiervoor op vele terreinen
expertise in huis hebben. De nationale onderzoeks- en laboratoriumfunctie richt
zich onder meer op diagnostiek, surveillance, epidemiologisch onderzoek,
immunologie, gastheer-pathogeen interacties, modellering, vroege signalering,
risicoanalyse en onderzoek naar transmissieroutes.
Management van het onderzoek
De directeur van het CIb is wetenschappelijk en organisatorisch verantwoordelijk
voor het onderzoek. Er is een onderzoekscommissie ingesteld als subcommissie
van het Management Team van het CIb. De onderzoekscommissie formuleert en
actualiseert de onderzoeksstrategie en het jaarlijkse onderzoeksprogramma.
De directeur CIb wordt op het gebied van onderzoeksprogrammering
geadviseerd door de werkgroep wetenschap van de Adviescommissie van het
CIb. Deze werkgroep adviseert niet alleen over het jaarlijkse
onderzoeksprogramma, maar geeft ook een oordeel over de kwaliteit van het
uitgevoerde onderzoek. Via de directeur generaal van het RIVM wordt de
directeur van het CIb ook geadviseerd door de Commissie van Toezicht van het
RIVM, die het wetenschappelijke niveau van het RIVM bewaakt. Verantwoording
over de inhoudelijke en financiële voortgang wordt afgelegd aan de financier van
het onderzoek.
Het CIb heeft zes onderzoeksthema’s vastgesteld:
• Vaccingerelateerd onderzoek
• Enterale infecties
• Antibioticaresistentie & zorggerelateerde infecties
• Respiratoire infecties (inclusief tuberculose)
• Emerging infections, preparedness, respons (incl. influenza)
• Zoönosen
• SOA
Voor elk thema is een concept themastrategie geformuleerd die als input
fungeert voor het werkprogramma.
Onderzoekscapaciteit
Het CIb probeert bij nieuwe projecten zo mogelijk AIO’s te werven, om zo een
flexibele en dynamische pool van wetenschappelijk personeel te krijgen en
voldoende vernieuwende ideeën en methoden in het onderzoek te krijgen. Als
gevolg hiervan is het aantal AIO’s toegenomen tot ca. 25 in 2009. Deze AIO’s
zijn in de meeste gevallen gedetacheerd vanuit een universiteit naar het RIVM.
Door dubbelaanstellingen te laten toenemen, wordt ook vernieuwing bevorderd.
Het lukt nog niet goed om buitenlandse onderzoekers aan te trekken en
personele uitwisseling met buitenlandse onderzoeksinstituten tot stand te
brengen.
6.3.6

Focal point internationale gemeenschap

Het CIb fungeert bij uitbraken met een internationale component als
International Health Regulations (IHR) focal point voor de afstemming met
internationale instituten zoals de WHO en het ECDC. Hiermee wordt invulling

32

gegeven aan de meldingsprocedure
zoals deze in de IHR wordt
voorgeschreven, zie Figuur 11.

Onderlinge
afstemming
WHO

ECDC
(Stockholm)

IHR Contact Point
Europe (Kopenhagen)
IHR
melding

6.3.7

Subsidieverstrekking vanuit
het CIb

EWRS
bericht

Informatie /
advies /
maatregel

Informatie /
advies
CIb
IHR Focal Point
Nederland
(RIVM Bilthoven)

Zo nodig wordt een OMT

Bij het oprichten van het CIb in 2005
bijeen geroepen voor
opstellen beleid en advies
heeft het ministerie van VWS de
OMT
BAO
verantwoordelijkheden voor het
Melding
Advies
uitvoeren van een destijds bestaande
subsidieregeling voor organisaties
actief in de infectieziektebestrijding
GGD
overgedragen aan het CIb.
Figuur 11 Meldingsprocedure IHR
Kerngedachte hierbij was dat het een
effectief sturingsmechanisme kon zijn
voor het CIb om bepaalde activiteiten door het veld te laten uitvoeren. Binnen
het CIb wordt het subsidieverstrekkingsproces uitgevoerd door de afdeling BBA.
De verstrekte subsidies over 2008 zijn weergegeven in Figuur 12.
Soa/aids

€ mio

• Stichting Aidsfonds-Soa AIDS Nederland

3,2

• Schorerstichting

1,7

• Hiv Vereniging Nederland

0,2

• Erasmus MC (anonieme hiv surveillance)

0,1

• GGD Amsterdam (anonieme hiv surveillance)

0,1

Zorginfecties en antimicrobiële resistentie
• Stichting Werkgroep Antibiotica Beleid (SWAB)

0,5

• Stichting Werkgroep Infectie Preventie

0,3

• Kwaliteitsinstituut voor de Gezondheidszorg CBO t.b.v. Prezies

0,3

Prionziekten
• UMC Utrecht (CJD autopsies)

0,3

• Inst Epi & Biostat, Erasmus MC (CJD surveillance)

0,1

Overige
• KNCV Tuberculosefonds

0,9

• Nationaal Hepatitis Centrum

0,1

Totaal

7,7

• Al deze subsidies lopen al meer dan 10 jaar en zijn gestart als subsidie door VWS
• SOA Aids Nederland heeft een korting gekregen op de subsidie in 2006 van het CIb i.v.m overlap in beleidsfuncties
• Voorgestelde korting op subsidie van het Nationaal Hepatitis Centrum in 2006 door het CIb is teruggedraaid na
bezwaarprocedure

Figuur 12 Verstrekte subsidies 2008

In het subsidiejaarplan van 2009 geeft het CIb zeven uitgangspunten voor
subsidieverstrekking:
• Subsidies zijn bestemd voor inhoudelijke doelen
• Beoordeling van de subsidie vindt plaats in onderlinge samenhang en in
samenhang met de activiteiten van het CIb
• Voorwaarde voor subsidie is het tijdig aanleveren van gegevens voor
beleidsadviezen, landelijke rapportage of internationale surveillance
• Subsidies gaan alleen naar infectieziekteproblemen die van groot belang zijn
voor de volksgezondheid
• Alleen subsidie voor (kosten)effectieve en maatschappelijk aanvaarde
interventies
• De subsidieontvangende instelling heeft de juiste expertise
• De subsidieontvangende instelling werkt met een overzichtelijk werkplan

33

In 2009 heeft een onafhankelijke commissie onder leiding van Van der Maas het
subsidiebeleid van het CIb geëvalueerd. De commissie kwam met de volgende
bevindingen:
• Bij overdracht van de subsidietaak aan het CIb is onvoldoende rekening
gehouden met de verhoudingen in het veld
– Het CIb is enerzijds partner van de andere organisaties in het veld en
anderzijds de financier en vertegenwoordiger van de rijksoverheid
– Deze beide rollen hebben gevolgen voor subsidieverstrekking en kunnen
leiden tot potentiële belangenconflicten. Dit is bij de overdracht van
subsidietaak onvoldoende onderkend
• Er zijn twee overwegingen om rijksactiviteiten uit te laten voeren door
andere organisaties dan het CIb vanwege
– Betere kwaliteit en daarmee grotere effectiviteit
– Lager kosten en daarmee hogere doelmatigheid
• Voor een verantwoorde uitvoering van de subsidiefunctie is het noodzakelijk
om een meerjarenplan voor infectieziektebestrijding te formuleren, het
subsidiejaarplan en Staat van de Infectieziekten bevatten onderdelen voor
een meerjarenplan maar voldoen niet om als zodanig te kunnen gelden.
• Subsidies zijn in het verleden toegekend op grond van een inschatting van de
gezondheidsproblematiek en relevantie voor de publieke
infectieziektebestrijding. Deze subsidies zijn jarenlang ongewijzigd
voortgezet, of hebben minimale aanpassingen ondergaan. Dit geeft
aanleiding tot het op zorgvuldige wijze tegen het licht houden van alle
subsidies. Een aantal subsidies kan nu al heroverwogen worden.
Door de commissie werd aanbevolen:
• VWS geeft een bredere opdracht aan het CIb, waarvan het vaststellen van
subsidies op het gebied van infectieziektebestrijding deel uitmaakt. Het CIb
kan op basis van deze opdracht besluiten bepaalde taken door andere
organisaties uit te laten voeren. Dit behelst dat de opdracht van VWS tevens
ingaat op de wijze waarop het CIb subsidies kan verstrekken en de criteria
die hierbij gehanteerd kunnen worden.
• Het is noodzakelijk dat er een door het CIb opgesteld inhoudelijk onderbouwd
meerjarenplan voor de infectieziektebestrijding komt dat aan de
subsidieverlening ten grondslag ligt. Het plan moet worden goedgekeurd door
de minister en vervolgens openbaar zijn.
• Vooruitlopend daarop is voldoende aanleiding om een aantal subsidies nu al
te heroverwegen: anonieme Hiv-surveillance (GGD Rotterdam, GGD
Amsterdam), de Hiv-vereniging, het Nationaal Hepatitis Centrum en de
surveillance van de ziekte van Creutzfeldt-Jakob (UMC Utrecht en Erasmus
MC).
• De commissie adviseert om voor activiteiten op het gebied van zorginfecties
en antimicrobiële resistentie co-financiering door de sector zelf te
onderzoeken, zodat de activiteiten ook structureel worden ingebed in de
sector.
• Als de rijksoverheid (het CIb) surveillance uit laat voeren door andere
organisaties, dan moet de verkregen informatie altijd en volledig beschikbaar
zijn voor het CIb.
De minister van VWS heeft bij het schrijven van dit rapport nog geen besluit
genomen over het subsidiebeleid en heeft aangekondigd dit in 2010 te doen.

34

6.4

AANSTURING EN OPDRACHTGEVERS CIB

In het CIb zijn de landelijke activiteiten gericht op de diagnostiek, signalering,
surveillance, richtlijnen, onderzoek en bestrijding van infectieziekten gebundeld.
De beleidsverantwoordelijkheid voor het grootste deel van het werk van het CIb
ligt bij het ministerie van VWS, directie Publieke Gezondheid (VWS-PG).

RIVM-SOR
VWS-PG
VWS-VPG
VWA

Nationale onderzoeks- en
lab.functie infectieziekten
Coordinatie bestrijding en
ondersteuning veld

EU
LNV
Derden
ZonMw
SZW

Preventieprogramma's en
voorzieningen
Beleidsevaluatie en advisering
beleid en toezicht

Figuur 13 Budget CIb naar opdrachtgever (links) en activiteit (rechts)16

Het bestaan van het CIb is niet wettelijk vastgelegd anders dan in de Wet op het
RIVM. Het CIb is een sector binnen het RIVM. Het RIVM is een intern
verzelfstandigd onderdeel van het departement VWS (agentschap) dat valt onder
verantwoordelijkheid van de minister met een directeur op het niveau van
Directeur-Generaal. De wet op het RIVM beschermt de wetenschappelijke
onafhankelijkheid van het RIVM. Het takenpakket en de prioriteitsstelling van het
CIb is verwoord in beleidsbrieven, het CIb strategisch plan, en het Organisatie &
Formatierapport.
Het CIb adviseert VWS op basis van kennis van inhoud en uitvoeringspraktijk.
Beleidsuitvoering moet plaatsvinden binnen de door VWS vastgestelde
beleidskaders. In dit verband zorgt VWS-PG voor bestuurlijke afstemming binnen
het departement en, indien van toepassing, tussen departementen. Het CIb
wordt daar bij betrokken als dat de effectiviteit van de (inter)departementale
besluitvorming ten goede komt. Ook bewaakt VWS-PG de afstemming met
andere beleidsterreinen, bijvoorbeeld door andere beleidsdirecties te informeren
over de rol van het CIb en door de opdrachtverlening aan bijvoorbeeld het NVI,
GGD Nederland en ZonMw voor af te stemmen op de taken van het CIb.
Tenslotte behartigt VWS-PG de belangen van de infectieziektebestrijding in de
beleidscyclus en daarmee van het CIb.
Opdracht- en verantwoordingstraject
Het CIb wordt, als onderdeel van het RIVM, gestuurd op basis van output: aan
de hand van opgeleverde producten met bepaalde kosten legt het CIb
verantwoording af aan de opdrachtgever. De planning & controlcyclus in de
agentschapstructuur is tussen het RIVM en het ministerie van VWS vastgelegd,
het CIb opereert conform deze cyclus.
Het RIVM krijgt in juni de opdrachtbrief die de kaders aangeeft voor de
activiteiten van het RIVM voor het volgende jaar. In september wordt dit gevolgd
door de kennisvragen, die in meer detail weergeven wat de opdrachtgever van
het RIVM wil in het volgende jaar. Het RIVM reageert hier op met offertes,
waarin activiteiten met op te leveren producten volgens een bepaalde planning
16

Zie Bijlage A - Geraadpleegde Literatuur, stuk [B-Werkplan 2008]

35

worden beschreven, voorzien van een onderbouwd budget. Verantwoording over
de werkzaamheden wordt afgelegd met drie beknopte voortgangsrapportages
per jaar. De financiële afrekening vindt plaats in januari over een vorig jaar. De
financiële administratie van het RIVM is gebaseerd op productfinanciering.
In tegenstelling tot de andere sectoren van het RIVM wordt het CIb voor het
merendeel aangestuurd op hoofdlijnen. De huidige kennisvragen die VWS-PG
stelt aan het CIb zijn onderverdeeld in vijf thema’s te weten:
1) Nationale onderzoeks- en laboratoriumfunctie infectieziekten
2) Coördinatie bestrijding en ondersteuning veld
3) Preventieprogramma’s en -voorzieningen
4) Beleidsevaluatie en advisering beleid en toezicht
5) Communicatie, internationaal en subsidies (sinds offertes 2009)
Per thema worden ca 10 - 15 kennisvragen gesteld.
In afwijking van de programma’s die door VWS bij de andere sectoren van het
RIVM worden uitgezet, geeft de opdrachtgever geen voorzet voor
beantwoording, geeft hij niet aan welk product ((brief)rapporten, workshops
o.i.d.) opgeleverd moet worden en hoeveel financiering voor het beantwoorden
van de vraag beschikbaar is. Slechts voor een aantal zeer specifieke opdrachten
is een budget vastgelegd. Dit zijn van oorsprong additionele projecten die later
een regulier karakter hebben gekregen.
De beantwoording door het CIb (offertes c.q. projectbeschrijvingen) is niet per
thema of kennisvraag. De offerte van het CIb bestaat uit ca 40
projectbeschrijvingen (incluis begrotingen) waar per project op één tot vijftien
vragen antwoord wordt gegeven, maar waarbij een vraag ook in meerdere
projecten beantwoordt kan worden. De keuze voor projecten komt voort uit de
voorlopers van het programma CIb. Standaardregel hierbij is dat per project
minimaal één product aan VWS/PG wordt opgeleverd. De verdeling van het
budget aan CIb-zijde is ‘historisch gegroeid’. De afdeling BBA voert de centrale
coördinatie in de offertecyclus in overleg met projectleiders/hoofden van de
laboratoria.
Overige opdrachtgevers
Naast het primaire opdrachtgeverschap van VWS-PG krijgt het CIb opdrachten
van diverse andere opdrachtgevers:
• VWS-directie Voeding, Gezondheidsbescherming en Preventie (VWS-VGP).
• Voedsel en Warenautoriteit (VWA). Hierin is de sector Voeding,
Geneesmiddelen en Consumentenveiligheid (VGC) van het RIVM
accountmanager richting VWA en verstrekt intern opdrachten aan het CIb.
• Europese Unie (EU).
• Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselveiligheid (LNV).
• Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid.
• ZonMW (Nederlandse organisatie voor gezondheidsonderzoek en
zorginnovatie).
CIb verleent intern binnen het RIVM ook diensten voor interne opdrachtgevers:
• RIVM-Strategische onderzoeksprogramma’s (SOR)
• RIVM/Centrum voor Bevolkingsonderzoek (CVB)
– Bevolkingsonderzoek PSIE (pre- en postnatale screening)
– Referentiefunctie lab onderzoek (LIS) voor hielprik en Down/SEO
programma’s; hiervoor jaarlijks een DVO afgesloten. Voor het goed
uitvoeren van de referentiefunctie is het LIS tevens een van de

36

uitvoerende labs in deze programma’s. Deze worden per verrichting
verrekend volgens de geldende tarieven via een aparte geldstroom die
niet via het CvB verloopt
6.5

INPUT & OUTPUT VAN HET CIB: PRODUCTEN EN DIENSTVERLENING

Het CIb kent een breed takenpakket. De aard van deze taken varieert sterk: van
het voeren van coördinatie/regie in de bestrijding, ondersteunen van GGD-en,
uitvoeren van onderzoek, uitvoeren van preventieprogramma’s tot ontwikkelen
van richtlijnen. Niet alle output van het CIb vertaalt zich in tastbare producten /
publicaties. De diversiteit van de tastbare producten / publicaties is groot en
omvat onder meer reguliere publicaties (Infectieziekte bulletin, Vaste Prik,
Signaleringsbrief), Onderzoeks/briefrapporten, richtlijnenboek
infectieziektebestrijding en een breed scala van ondersteunend materiaal dat
voornamelijk gepubliceerd wordt op de RIVM website, waaronder professioneel
voorlichtingsmateriaal / toolkits, oefenbank voor GGD-en, publiek
voorlichtingsmateriaal, etc.
Het overzicht van input en output zoals door het CIb zelf gepubliceerd17 is
weergegeven in Figuur 14.
Input

Output

Figuur 14 Overzicht van input en output van het CIb

17

Zie Bijlage A - Geraadpleegde Literatuur, stukken [C-CIbJaarb 2007], [E-VR 2008]

37

7.

EVALUATIE FUNCTIONEREN CIB

7.1

TOETSINGSKADER

Om een antwoord te geven op de onderzoeksvragen zoals geschetst in hoofdstuk
3 is een toetsingskader ontwikkeld. Aan de hand van dit kader (zie Figuur 15)
kan het functioneren van het CIb worden beoordeeld.
Output

1

Regiefunctie reguliere bestrijding
en crisismgt

2

Bevorderen IZB door advies en
voorlichting

3

Inzicht IZ door uitvoeren Diag.
Surv. Onderzk

1.1 Het CIb voert een robuust en evenwichtig
uitgewerkte systematiek per keten voor de
invulling van de regiefunctie

2.1 Het CIb levert adequate advisering aan
professionals. Het detacheringsmodel GGD-en
versterkt de uitvoeringscapaciteit

3.1 CIb voert relevante eigen diagnostiek adequaat
uit

1.2 Zorgt voor adequate samenwerking en
rolverdeling in de keten t.b.v. waakzaamheid en
snelle reactie bij uitbraken

2.2 Levert adequate advisering aan VWS (in
frequentie en kwaliteit)

3.2 Draagt zorg voor adequate landelijke
diagnosecapaciteit

1.3 Coördineert internationale samenwerking en
afstemming en fungeert als primair
aanspreekpunt

2.3 Garandeert adequate sturing aan ontwikkeling in
het veld door subsidieverstrekking

3.3 Beheert en ontwikkelt adequate surveillance en
signalering systematiek (landelijk en aansluiting
internationaal)

1.4 Treedt in de externe communicatie op als
primaire autoriteit

2.4 Draagt zorg voor adequate publieksvoorlichting

3.4 Voert hoogwaardig en gerespecteerd onderzoek
uit op relevante onderzoeksgebieden

2.5 Draagt zorg voor adequate richtlijnontwikkeling
(inhoudelijke ontwikkeling en daadwerkelijke
toepassing)

3.5 Draagt zorg voor samenhang van
onderzoeksactiviteiten op het gebied van
infectieziektebestrijding

2.6 RVP programma management en uitvoering
verloopt adequaat

3.6 CIb zorgt voor goede aansluiting van onderzoek
naar praktische toepassing / uitvoering

3.7 De inrichting van de organisatie van het CIb sluit aan bij de taken

Afstemming, communicatie en aansturing van andere partijen

4

5

VWS

Klanten/ketenpartners

4.1 De aansturingsrelatie VWS-CIb is helder en werkbaar

5.1 Er is voldoende wederzijds respect en vertrouwen voor effectieve
samenwerking met het veld

4.2 Jaarlijkse cyclus werkplanning en begroting verloopt zorgvuldig en
productief

5.2 Het CIb slaagt erin een brugfunctie te vervullen tussen de veterinaire en
humane werelden

4.3 CIb en VWS erkennen elkaars professionalisme en verantwoordelijkheden
en steunen elkaar hierin
4.4 Het CIb gaat zorgvuldig om met hun bijzondere positie en ondersteunen de
Minister

6

Beoordeling over presteren CIb vanuit het veld

6.1 Het CIb heeft volgens het veld de juiste opdracht, gelet op de knelpunten

6.4 Het veld acht de huidige omvang van het CIb de juiste haar taken adequaat
uit te voeren

6.2 Het CIb geeft volgens het veld goed uitvoering aan zijn opdracht

6.5 Het veld waardeert de kwaliteit van het wetenschappelijk onderzoek van het
CIb

6.3 Het CIb voldoet aan de verwachtingen en behoeftes van het veld

6.6 Het CIb staat voldoende open voor suggesties en werkwijzen in het veld

Outcome
•7

7.1 Incidentie, morbiditeit en mortaliteit voor specifieke dreigingen zijn afgenomen sinds 2004

•8

Het CIb heeft een positief effect op de knelpunten zoals gesignaleerd in 2004:

8.1 De kwaliteit, gelijke aanpak en capaciteit van
de uitvoering van de infectieziektebestrijding is
geborgd

8.3 CIb draagt zorg voor goede voorbereiding op
rampen en maakt hierover goede afspraken
met de reguliere rampenbestrijding

8.5 CIb functioneert als primair aanspreekpunt voor
internationale samenwerking en coördinatie

8.2 Taken, verantwoordelijkheden en
bevoegdheden in de bestrijding zijn goed
belegd en het CIb functioneert als een centraal
aanspreekpunt

8.4 Het CIb maakt het mogelijk voor de overheid
om goed geïnformeerd te beslissen over beleid
en uitvoering

8.6 CIb is in staat om te gaan met nieuwe
dreigingen en speelt in op knelpunten zodra
deze ontstaan en is daarmee voldoende
toekomstbestendig

Figuur 15 Toetsingskader gebruikt in dit onderzoek

Per criterium wordt in het navolgende overzicht inzichtelijk gemaakt op welke
wijze er per criterium een kwalitatief oordeel gevormd is. Het primair en
secundair onderzoek dat Boer & Croon heeft uitgevoerd ligt ten grondslag aan de
bevindingen. Er is gekozen om de bevindingen in tabelvorm weer te geven zodat

38

er een koppeling gelegd kan worden tussen hoofdtaak, evaluatiecriterium,
oordeel en bevindingen die aan het oordeel ten grondslag liggen.
In algemene zin is het van belang op te merken dat in de beschrijving van
bevindingen uit het primaire onderzoek (zoals interviews,
werkgroepbijeenkomsten), met name de verbeter- en ontwikkelpunten zijn
weergegeven. Er wordt door betrokkenen breed een overall positief beeld
geschetst van het functioneren van het CIb.
7.2

BEVINDINGEN OP OUTPUT CRITERIA

7.2.1

Outputcriteria: Regiefunctie reguliere bestrijding en crisismanagement

Hoofdtaak

Criterium
1.1 CIb voert een
robuust en
evenwichtig
uitgewerkte
systematiek per
keten voor de
invulling van de
regiefunctie

Oordeel en
motivering
Regie bij één partij
positief.
Samenwerkingsrelaties
niet altijd optimaal
• Ketens worden door
gesprekspartners
verschillend
gedefinieerd
• Relatie primaire
ketenpartners (HA,
GGD, Labs) verbetert,
RAC/COM structuur
effectief

Bevindingen uit primaire en secundair onderzoek
Bestudeerde documentatie
•
•
•
•
•
•

Bevindingen uit documentatie
•

• Gebrek aan duidelijke
samenwerkingsafsprak
en met externe
partijen

1.
Regiefunctie
reguliere
bestrijding en
crisismanagement

• Onduidelijk of synergie
met NGO’s volledige
benut wordt–
bestuurlijke houding
CIb zet sommige
relaties onder druk

Brieven minister 13 oktober en 19 maart 2004
Strategisch Jaarplan 2005 - 2009
Rapport: Evaluatie Q-koorts uitbraak in Noord-Brabant
2007
Rapportage “Interne evaluatie Q-koorts 2007”
Eindrapport “Evaluatie Salmonella uitbraak in Twente”
Eindrapport: Ontwikkelingen van het CIb op het terrein
soa en hiv
Soa/AIDS: Curatie en preventie nog te gescheiden. Nog
te beperkte integrale regievoering, o.a. veroorzaakt door
diversiteit in financieringsvormen (wie doet wat, hoe
sluiten activiteiten op elkaar aan). Er ontbreken heldere
criteria voor de prioritering tussen en verdeling van
rijkssubsidies over doelgroepen. Er is onvoldoende
waarborg dat de inzet van middelen in de gedragsgerichte
preventie voldoende reageert op epidemiologische
ontwikkelingen

Beelden uit interviews
•

•

•
•
•

Houding als ketenregisseur is niet altijd constructief en
top-down. CIb heeft inhoudelijk aanpak en neigt ertoe
alles zelf te doen, CIb moet meer gebruik maken van
kennis in het veld
Ketenregie is een lastige taak, het CIb heeft geen
instrumenten om veldspelers aan te sturen anders dan via
inhoudelijk overtuigen. Bij crises (A-ziekten) heeft het CIb
meer mogelijkheden, maar niet in de private sector
(laboratoria, ziekenhuizen en huisartsen)
CIb is op de kaart gezet, verhoudingen in het veld zijn
veranderd
CIb sterk gericht op onderzoek en zou zich meer kunnen
opstellen als organisatie met netwerkfunctie
CIb zou beleidsmatig meer moeten bespreken met de
gemeenten in plaats van met de GGD-en, zij hebben het
immers voor het zeggen. Meer gevoel voor de bestuurlijke
kant

Enquête onder GGD-en
•
•

Rond de 60% geeft aan dat adequate regie voert over
samenwerking en rolverdeling in de keten.
CIb moet minder directieve en meer constructieve, op
samenwerking gerichte houding en rol aannemen. CIb
moet invulling van rol verbeteren

Enquête onder NGO’s
•

Op het gebied van Preventie voert het CIb onvoldoende
regie. Teveel gericht op bestrijding terwijl preventie ook
gezien wordt als onderdeel van de keten

39

Hoofdtaak

Criterium
1.2 Zorgt voor
adequate
samenwerking en
rolverdeling in de
keten t.b.v.
waakzaamheid en
snelle reactie bij
uitbraken

Oordeel en
motivering
Zorgt voor adequate
samenwerking
• OMT/BAO structuur
functioneert effectief,
CIb-brede
responsstructuur
ingericht
• (Beperkte) uitbraken
zijn goed
geadresseerd,
merkbaar beter dan
pré-CIb
• Goede voorbeelden
van samenbrengen van
kernpartijen in tijden
van hoge urgentie
• CIb zou meer oog
kunnen hebben voor
uitvoerbaarheid van
maatregelen door
GGD-en
• Tekortkomingen
zichtbaar in aansluiting
met lokaal openbaar
bestuur
• Geen algemeen bewijs
van preparedness op
grote uitbraken
(onderwerp aparte IGZ
evaluatie)

1.
Regiefunctie
reguliere
bestrijding en
crisismanagement

• Aansluiting tussen
humane en veterinaire
keten is verbeterd
maar moet verder
versterkt worden op
departement en
instellingsniveau
• GGD systeem blijft
relatief
gefragmenteerd en CIb
heeft slechts informele
invloed

Bevindingen uit primaire en secundair onderzoek
Bestudeerde documentatie
• Strategisch Jaarplan 2005 - 2009
• Rapport: Evaluatie Q-koorts uitbraak in Noord-Brabant 2007
• Rapportage “Interne evaluatie Q-koorts 2007”
• Eindrapport “Evaluatie Salmonella uitbraak in Twente”
Beelden uit interviews
• Humane en veterinaire domeinen nog onvoldoende op elkaar
aangesloten
• LCI/OMT structuur verbeterd, met meer wederzijds
vertrouwen en begrip tussen veterinaire en humane hoek. Er
is nog niet bewezen dat structuren goed stand houden bij
acute dreigingen. CIb is nadrukkelijk centraal focal point.
• Vereiste kennis op veterinair gebied wordt opgebouwd, CIb
vanzelfsprekende autoriteit, LCI goed in uitvoering. CIb
sterk medisch georiënteerd, meer sociaal/maatschappelijk
bewustzijn nodig. Spanning tussen onderzoek en bestrijding.
• Acute uitbraak is goed geregeld met OMT/BAO structuur,
enkele partijen spreken behoefte uit dat het CIb meer
gevoel moet hebben voor bestuurlijke verhoudingen; het
CIb richt zich echter bewust primair op medisch inhoudelijke
adviesrol waarbij de vertaling naar beleid door BAO partijen
moet worden gemaakt
Enquête onder GGD-en
• Weinig GGD-en hebben daadwerkelijk met CIb gewerkt
tijdens een uitbraak
• GGD-en scoren rond 75% positief op samenwerking en
ondersteuning van het CIb tijdens een uitbraak
• Toch geven zij een redelijk gemend beeld over de
samenwerking en ondersteuning van het CIb tijdens een
crisis, genoemde opmerkingen hierbij zijn: Er is veelvuldig
contact geweest met het CIb. Er was niet altijd duidelijkheid
over de verdeling taken en verantwoordelijkheden tussen
het CIb en de GGD. Het CIb legt meer de nadruk op
onderzoek, de GGD meer op bestrijding
Nederlandse Werkgroep
• Bestuurlijke chaos pre CIb (SARS, Vogelgriep) is sindsdien
niet meer zo sterk waargenomen; hier is verbetering
zichtbaar. Ervaring met Q-koorts was dat lokaal een eigen
proces liep, vanuit openbaar bestuur was niet zichtbaar dat
het CIb hier veel invloed op had. OMT-BAO kwam relatief
laat bijeen
• Aansluiting met GHOR/V-regio’s is onvoldoende ingevuld
• CIb neigt teveel zelf willen uitvoeren; bijv. monitoren in
dierensector; hiervoor zijn andere partijen beter
geëquipeerd, draag zorg voor goede toegang tot data
• CIb heeft nog onvoldoende aansluiting met Ziekenhuis
wereld. CIb zeer gefocust op publieke gezondheidszorg, zou
veel meer in overleg moeten treden en samenwerking
zoeken met 2e lijn, bijvoorbeeld over het maken van
uniforme afspraken. Voorbeeld: mondkapjesbeleid.
Ziekenhuishygiënisten hebben hier wetenschappelijk
gedreven beleid op, CIb schrijft vervolgens zonder overleg
beleid voor.
• Aansluiting van IZB beleid richting Huisartsen is moeizaam.
Betreft een versnipperde beroepsgroep die zeer slecht
aanspreekbaar zijn op het werken volgens landelijke normen
in de IZB
• Communicatie met crisispartijen en openbaar bestuur teveel
gebaseerd op wetenschappelijke functie
• Aansluiting van rol CIb met taken van lokaal/regionaal
Openbaar Bestuur is voor verbetering vatbaar. Er wordt
sterk gewerkt vanuit het perspectief van de witte sector. CIb
heeft weinig zicht op wat er zich lokaal afspeelt tussen GGDen en burgemeester/lokaal bestuur. Hypothetisch voorbeeld:
dreiging van sociale onrust en grensverkeer bij vaccin
schaarste ten tijde van een pandemie.
Het CIb geeft aan dat de rolopvatting bewust dicht op het
medische vlak ligt; de vertaalslag naar beleid en lokale
uitvoering wordt niet als verantwoordelijkheid van het CIb
gezien

40

Hoofdtaak

Criterium
1.3 Coördineert
internationale
samenwerking en
afstemming en
fungeert als
primair
aanspreekpunt

Oordeel en
motivering
CIb fungeert duidelijk
als één aanspreekpunt
• Duidelijk focal point
voor internationale
agentschappen
• Aanspreekpunt en
samenwerking
ECDC/WHO goed
• Enkele “territoriale
discussies” met NGO’s
worden adequaat
geadresseerd
• Strategie op
toekomstige
internationale rol en
positie van CIb
ontbreekt
• Internationale
profilering verdient
verbreding: CIb
vertegenwoordigt
gehele netwerk in
Nederlandse
bestrijding

1. Regiefunctie
reguliere
bestrijding en
crisismanagement

1.4 Treedt in de
externe
communicatie op
als primaire
autoriteit

CIb wordt erkend als
primaire autoriteit,
zowel in publieke als
professionele
communicatie
• Goed om in de externe
communicatie één
gezicht te hebben
• CIb straalt
professionaliteit uit

Bevindingen uit primaire en secundair onderzoek
Bestudeerde documentatie
• Strategisch Jaarplan 2005 – 2009
• Internationale ambities, Strategienota RIVM
Beelden uit interviews
• CIb heeft een sterke aansluiting op internationale circuit en
behoort tot kopgroep
• Duidelijk focal point voor internationale afstemming, KNCV
nog prominente rol op gebied van TB. Er wordt
voorgesorteerd om een expert lab status binnen de EU te
verkrijgen; NL heeft hier zeker iets te bieden
• KNCV: spanning tussen KNCV en CIb over verzamelen,
beheer en ontsluiten van TB surveillance data. Hierover zijn
in 2009 samenwerkingsafspraken gemaakt waarbij regie bij
CIb komt, KNCV een uitvoerende rol behoudt (expertise en
inbreng van beide partijen t.b.v. Nederlandse bestrijding
wordt gebundeld) en een KNCV functionaris gedetacheerd
wordt bij CIb.
Nederlandse Werkgroep
• Nederland is te klein om op alle terreinen in frontlinie te
zitten. Toekomstbeeld is dat expertise gebieden verdeeld
worden binnen EU verband. Voorlopig zie je echter nog dat
landen verantwoordelijkheid moeilijk opgeven
• Internationale verbindingen (ECDC, WHO) moeten beter
worden uitgebuit om internationale afstemming over aanpak
en interventies te garanderen
• Er is onduidelijkheid over de risico’s die gepaard gaan met
migratiestromen en vrij verkeer met Oost-Europese landen
(afwijkende resistentie profielen, etc.). Het RIVM is zeer
behoudend in het agenderen van deze risico’s, deze
terughoudendheid zou beter uitgelegd moeten worden
Internationale werkgroep
• CIb is contributing well internationally, very involved and
responsive on calls for tenders
• ECDC has good experience with the CIb with H1N1
• During international conference calls on H1N1, CIb input is
mainly technical, they appear less concerned with policy
implications
Beelden uit interviews
• VWS tevreden over rolverdeling bij communicatie, CIb is de
expert dus communiceert en doet dit professioneel
• Brede waardering in het veld voor wijze waarop CIb invulling
geeft aan publiekscommunicatie
Nederlandse werkgroep
• Uitdagend voor CIb is dat zij vanuit verschillende
perspectieven moet kunnen communiceren: onafhankelijk
wetenschappelijke expert, gemandateerd namens de
minister. Huidige directeur gaat hier zeer zuiver en effectief
mee om
• Professionele voorlichting/communicatie gaat goed in koude
fase en binnen eigen primaire PG/IZ domein. In warme fase,
waarbij communicatie met andere domeinen van belang
wordt lijken communicatielijnen zeer onduidelijk. Bijv. politie
die rol krijgt bij distributie Tamiflu en daarmee ook een
communicatieverantwoordelijkheid ervaart
• CIb opereert in het multidisciplinaire systeem met andere
crisispartijen sterk vanuit haar wetenschappelijke functie, ze
zou in communicatie en advisering meer rekening moeten
houden met het perspectief en informatiebehoefte van
openbaar bestuur

41

7.2.2

Outputcriteria: Bevorderen Infectieziektebestrijding door advies en
voorlichting

Hoofdtaak

Criterium
2.1a Het CIb
levert adequate
advisering aan
professionals

Oordeel en
motivering

Bevindingen uit primaire en secundair onderzoek

Adequate uitvoering

Bestudeerde documentatie

• Sterke ontwikkeling
van GGDondersteuning

• “Evaluatie Q-koorts”, RIVM 2009: Afdelingen CIb werken
niet altijd consistent, verschil zichtbaar in aandacht voor
onderzoek (EPI) en bestrijding (LIS)

• Sterke ondersteuning
JGZ m.b.t. uitvoering
RVP door het RCP

Beelden uit interviews

• Ondersteuningsstructuur van MML’s
nog onderontwikkeld

• Richtlijnen voortvarend ontwikkeld en aangescherpt, met
breed draagvlak bij uitvoerders
• LCI overgenomen van GGD NL, is sindsdien sterk
ontwikkeld. Professionele richtlijnen versterkt: aansluiting
bij WIP activiteiten en niet-geneeskundige aspecten. Taak
toezien op gebruik richtlijnen moet beter ontwikkeld worden
door LCI.
• Onvoldoende duidelijk of goed is aangesloten bij
beroepsverenigingen. Niet duidelijk of er voldoende
aandacht is voor gebruik van protocollen in de dagelijkse
praktijk.
• Veld is breder dan epidemiologisch
• Richtlijnen WIP worden door CIb terecht als aparte tak van
sport gezien.
Enquête onder GGD-en
• 93% vindt dat het CIb bijdraagt aan het verhogen van het
professionaliteitniveau van GGD-en
• 100% vindt dat het LCI succesvol vorm geeft aan de
ontwikkeling van richtlijnen
• 92% vindt dat GGD actief monitoren en sturen op het ook
daadwerkelijk gebruik van de richtlijnen in de dagelijkse
praktijk
• Volgens de GGD-en draagt het CIb bij aan het verhogen van
de professionaliteit van de GGD-en met de richtlijnen en
protocollen. Ook noemen zij vaak het eigen VISI traject dat
hiertoe heeft bijgedragen
Nederlandse Werkgroep

2. Bevorderen
infectieziektebestrijding
door advies en
voorlichting

• Grote verschillen die in 2004 bestonden tussen GGD-en zijn
zeer effectief aangepakt. Dit is deels te danken aan CIb
(richtlijnontwikkeling, inhoudelijke ondersteuning, RAC
aansluiting, extra diagnostiek middelen). Het VISI traject
onder GGD-en is echter ook van grote invloed geweest
2.1b
Detacheringsmodel GGD-en
versterkt de
uitvoeringscapaciteit

Versterkt
uitvoeringscapaciteit
• RAC/COM structuur
wordt als effectief
ervaren
• Heeft geleid tot
uniforme
operationalisering van
OGZ beleid
• Wordt nog wel gezocht
naar de optimale
inrichting van dit
model

Bestudeerde documentatie
• Regionale ondersteuning van de Infectieziektebestrijding
(RAC/COM), RIVM
Beelden uit interviews
• GGD-en: RAC Systeem goed instrument, nog wel een
zoektocht naar de optimale inrichting. Heeft geleid tot
uniforme operationalisering van OGZ beleid. RAC’ers leveren
bijdrage aan ontwikkeling en adoptie van landelijke
protocollen.
• Er worden echter ook kanttekeningen geplaatst; Positie van
RAC’er t.o.v collega GGD’er is niet altijd duidelijk: geen
inspecteur, wel ondersteuner, maar moet niet LCI rol
overnemen..Coördinerende rol van RAC’er tijdens uitbraak
blijkt moeilijk uitvoerbaar
Enquête voor GGD-en
• 80% vindt model van regionale ondersteuning door middel
van RAC model waardevol

2.2 Levert
adequate
advisering aan
VWS (in
frequentie en
kwaliteit)

Adequate advisering

Beelden uit interviews

• Sterke inhoudelijke
ondersteuning op
juiste momenten

• Sterke ondersteuning bij beantwoording van kamervragen
goed door feitelijke info te geven.
• Aard van de professie bij CIb verschilt met die binnen het
cluster infectieziekten bij VWS: wetenschappers vs.
beleidsmakers. Er is goed begrip en respect voor elkaar’s
perspectief. Na een moeizame start zijn goede
samenwerkingsafspraken gemaakt over de wijze waarop er
met verschillende typen adviesvragen wordt omgegaan.
• Binnen het CIb worden adviesvragen centraal door een
accountmanager uitgezet en teruggespeeld, waarbij de
wetenschappelijk inhoudelijke antwoorden worden
aangevuld met politieke context en implicaties
• Signaleringsbrieven CIb hebben agenderend effect.

• Gevoeligheid voor
politieke implicaties
van dreigingen en
adviezen is verbeterd

42

Hoofdtaak

Criterium

Oordeel en motivering

2.3 Garandeert
adequate sturing
aan ontwikkeling
in het veld door
subsidieverstrekking

CIb heeft moeite met
taak als
subsidieverlener,
uitvoering dient
professioneler te worden
vormgegeven

Bevindingen uit primaire en secundair onderzoek
Bestudeerde documentatie
• “Jaarplan subsidiebeleid 2009”
• “Eindrapportage Ontwikkeling van het CIb op het terrein van
SOA en HIV”
• “Advies Evaluatiecommissie Van Der Maas - Subsidies CIb
finale versie”
Beeld uit documentatie
• Adviescommissie ziet subsidieverlening fundamenteel als
acceptabele rol voor het CIb, mits op zorgvuldige wijze
toegepast, met heldere criteria aan de hand waarvan
subsidies kunnen worden toegekend, gewijzigd of beëindigd,
gebaseerd op een inhoudelijk onderbouwde meerjarenvisie
voor de infectieziektebestrijding
Beelden uit interviews
• Deel subsidierelaties (gericht op preventie) zijn kritisch: CIb
is subsidiegever en overleg wordt op strategisch niveau te
weinig gevoerd. CIb evaluatie door Naem en Partners
concludeerde gedeeltelijke overlap van taken met Schorer en
Aidsfonds.
• Onvoldoende oog voor preventie bij CIb. CIb heeft Schorer
laten auditen, kwam uit dat Schorer goed bezig was, waarna
men gestopt is met het uitvoeren van audits.
• Subsidierelaties die gekort zijn/worden: Bezwaar op basis
van procedurele tekortkoming is gewonnen. Relaties
verwijten het CIb dat het blijft streven naar korting van de
subsidie met als belangrijk criterium of de taken
toegevoegde waarde hebben voor het CIb. Het CIb geeft aan
de toegevoegde waarde voor de algemene
infectieziektebestrijding als belangrijk criterium te zien
• Door de financiële afhankelijkheid komt ook de inhoudelijke
samenwerkingsrelatie met subsidierelaties onder druk
• Taak van subsidieverstrekker ligt gevoelig en wordt niet
voldoende gestructureerd en onderbouwd op basis van
toekenningeskader door het CIb
• Deel subsidierelaties (gericht op protocolontwikkeling): CIb
is subsidieverstrekker en wij weten elkaar makkelijk te
vinden. Subsidieverstrekker ook als partner met eigen
belangen aan tafel was zorg, gaat tot nu toe goed maar blijft
twijfelachtig. Geen probleem tot nu toe
• GGD-en: Op zich begrijpelijk dat dit als sturingsinstrument
bij het CIb ligt. Grote vraagtekens bij uitvoering. CIb is in
2007 gestart met internationale evaluaties van
subsidierelaties. Evaluatie van Hiv preventie homoseksuele
mannen leverde een positief oordeel op. Vervolgens is het
CIb gestopt met evaluaties; lijkt alsof resultaat niet
wenselijk was / het CIb liever andere conclusies had gezien
Enquête onder NGO’s

2. Bevorderen
infectieziektebestrijding
door advies en
voorlichting

• 55% vindt dat het CIb het subsidie-instrument niet effectief
gebruikt om te sturen op resultaten ("outcome”)
• Subsidierelaties scoren het CIb slecht op het hanteren van
het subsidie-instrument, het ontbreken van beleid wordt als
grootste knelpunt gezien
2.4 Draagt zorg
voor adequate
publieksvoorlichting

CIb communiceert over
het algemeen effectief
• Effectieve en creatieve
professionele
communicatie
• Gestructureerde en
effectieve traditionele
publieke communicatie
• CIb zou meer open
kunnen staan voor
suggesties uit het veld
op dit onderwerp
• Ontwikkelslag inzet en
begrip nieuwe media
noodzakelijk

Bestudeerde documentatie
• Statistieken CIb website: aantal bezoekers stijgt fors bij
onderwerp in actualiteit, gebruikerswaardering van
informatievoorziening op website is hoog
Beelden uit interviews
• Alle geïnterviewden spreken waardering uit voor goede
publiekscommunicatie vanuit het CIb
• Uitzondering vormt de communicatie rond de HPV
vaccinatie; hierbij oordeelt men dat het CIb een te
traditionele communicatiestrategie heeft gevoerd
Enquête onder GGD-en
• GGD-en zijn redelijk positief over de publiekscommunicatie,
toolkits vaak genoemd als positief punt.
• Het CIb betrekt GGD-en actief bij het optimaliseren van de
communicatie naar het publiek m.b.t. RVP; enkele GGD-en
die hier niet bij betrokken zijn oordelen desondanks dat het
CIb nog onvoldoende open staat voor suggesties en
werkwijzen in het veld op het gebied van
publiekscommunicatie
Nederlandse Werkgroep
• Brede waardering voor wijze waarop CIb / directeur hier
invulling aan geeft
• Na marginalisering van het ERC is er landelijk een gat
ontstaan in professionele crisiscommunicatie. CIb kan nog
ontwikkelslag maken in structureel ontwikkelen van
communicatiestrategie

43

Hoofdtaak

Criterium
2.5 Draagt zorg
voor adequate
richtlijnontwikkeling
(inhoudelijke
ontwikkeling en
daadwerkelijke
toepassing)

Oordeel en
motivering

Bevindingen uit primaire en secundair onderzoek

Richtlijnen zijn state-ofthe-art en worden zeer
gewaardeerd

Bestudeerde documentatie

• Sterke ontwikkeling
van professionele
richtlijnen, uitvoering
proces van
ontwikkeling, inspraak,
wetenschappelijke en
praktische toetsing in
ingericht

• GGD-en: Richtlijnen voortvarend ontwikkeld en
aangescherpt, met breed draagvlak bij uitvoerders.
• GGD-en: sterke richtlijnontwikkeling van LCI en
ondersteuning
• LCI overgenomen van GGD NL, is sindsdien sterk
ontwikkeld. Professionele richtlijnen versterkt: aansluiting bij
WIP activiteiten en niet-geneeskundige aspecten. Taak
toezien op gebruik richtlijnen moet beter ontwikkeld worden
door LCI.
• Onvoldoende duidelijk of goed is aangesloten bij
beroepsverenigingen. Niet duidelijk of er voldoende
aandacht is voor gebruik van protocollen in de dagelijkse
praktijk.
• Monitoring komt op gang, maar vraag is of dit sterk genoeg
wordt ingezet
− GGD-NL: visitatiestructuur
− IGZ: toets op geprotocolleerd werken
− Certificerende instanties: procedurele toets
• Preventie-instellingen: voor effectieve bestrijding is er meer
nodig dan epidemiologische input; het CIb heeft weinig
kennis van en oog voor preventie
• WIP:Richtlijnen WIP worden door CIb terecht als aparte tak
van sport gezien
Enquête onder GGD-en

• Monitoring van gebruik
van richtlijnen verdient
meer aandacht

• “Handboek Richtlijnen”, CIb, 2008
Beelden uit interviews

• 93% vindt dat het CIb bijdraagt aan het verhogen van het
professionaliteitniveau van GGD-en
• 100% vindt dat het LCI succesvol vorm geeft aan de
ontwikkeling van richtlijnen
• 92% vindt dat GGD actief monitoren en sturen op het ook
daadwerkelijk gebruik van de richtlijnen in de dagelijkse
praktijk
• Volgens de GGD-en draagt het CIb bij aan het verhogen van
de professionaliteit van de GGD-en met de richtlijnen en
protocollen. Ook noemen zij vaak het eigen VISI traject dat
hiertoe heeft bijgedragen
• GGD-en geven weinig concrete antwoorden op de vraag of
zij actief sturen op het daadwerkelijk gebruiken van
richtlijnen in de dagelijkse praktijk

2. Bevorderen
infectieziektebestrijding
door advies en
voorlichting
2.6 RVP
programma
management en
uitvoering
verloopt adequaat

Uitvoering verloopt
adequaat,
integratieproces
entadministraties is nog
in volle gang

Bestudeerde documentatie

• RVP onderhoud goed
gestructureerd

Beelden uit interviews

• Communicatiestrategie
over RVP verdient
herijking op basis van
ervaringen met HPV
campagne
• Nog veel management
aandacht nodig voor
integratie RCP

• “Onderzoek Kosten RVP”, Berenschot, 2005
• Infectieziektebulletins, Website RIVM
• The National Immunisation Programme in the Netherlands –
developments in 2007
• GGD-en:uitvoering RVP door GGD en thuiszorg is
suboptimaal. Prijsstelling is niet gebaseerd op kostprijs (taak
NZa) en houdt onvoldoende rekening met verschil in
uitvoering in stedelijk of ruraal gebied. Niet voldoende om
alleen medisch inhoudelijk te communiceren.
• Uitvoering RVP was vanuit historie lokaal gefragmenteerd
georganiseerd. Bij CIb weinig kennis over de
entadministraties omdat deze nog bij elkaar moeten worden
gebracht.
• Relatie met het NVI in het kader van vaccinatieonderzoek
blijft liggen. Beide organisatie noemen het als pijnpunt maar
kunnen de brug niet slaan. Ze zitten in elkaars vaarwater
sinds formele scheiding in 2003. Beide organisaties
verrichten onderzoek op vergelijkbare onderwerpen maar
met verschillende onderzoeksdoelstellingen. Kansen voor
samenwerking of gezamenlijk onderzoek worden hierdoor
gemist. Daarnaast komen in de keten van distributie geen
verbeteringen. NVI en CIb geven verschillende adviezen.
• RCP is druk bezig met de inrichting van RCP bij CIb.
Enquête GGD-en
• Op de verschillende onderdelen die het CIb rondom het RVP
uitvoert, vindt een meerderheid van de GGD-en dat het CIb
hier goed op scoort
• De GGD-en ervaren voldoende inhoudelijk ondersteuning
van het CIb op het gebied van het RVP
• Het verzorgen van de communicatie rondom het RVP kan
beter, HPV vaccinatie wordt veelvuldig genoemd als
voorbeeld

44

7.2.3

Outputcriteria: Inzicht in Infectieziekten garanderen door uitvoeren
Diagnostiek, Surveillance en Onderzoek

Hoofdtaak

Criterium
3.1 CIb voert
relevante eigen
diagnostiek
adequaat uit

Oordeel en
motivering
Hoge kwaliteit expertise
en faciliteiten

Bevindingen uit primaire en secundair onderzoek
Bestudeerde documentatie
• Research strategy 2008-2013, CIb 2007
• Jaarplan CIb 2005 - 2009
Beelden uit interviews

3. Inzicht
infectieziektebestrijding
door
uitvoering
Diagnostiek,
Surveillance
en onderzoek

• CIb is zelf goed in diagnostiek en beschikt over state-of-theart expertise; en waneer ze er niet uit komen, zoeken zij
goed de samenwerking met andere laboratoria op
• Eigen diagnostiek binnen het CIb is sterk vormgegeven, het
CIb speelt een leidende rol in het optimaliseren van de
diagnostiek bij uitbraken en slaagt erin hier steeds sneller te
acteren
Enquête GGD-en
• Opmerking een GGD: Niet zichtbaar hoe diagnose garantie
vastgelegd is. Het CIb/LIS kan veelal dit niet zelf garanderen
of heeft daarvoor als wetenschappelijk instituut onvoldoende
capaciteit en niet ingericht op snelheid, zie bv Q-koorts in
aanvang. Hoe dit dus geregeld is ten tijde van crisis en voor
welke pathogenen is onbekend bij GGD-en

45

Hoofdtaak

Criterium
3.2 Draagt zorg
voor adequate
landelijke
diagnosecapaciteit

Oordeel en
motivering
Zorg voor landelijke
diagnosecapaciteit voor
verbetering vatbaar
• Trage ontwikkeling
MML verbeteringen
(kwaliteitsstandaard,
opschaling) - invloed
CIb beperkt
• Strategie voor
ontwikkeling nationaal
netwerk van
referentielabs
ontbreekt –
concurrentiële
verhouding

3. Inzicht
infectieziektebestrijding
door
uitvoering
Diagnostiek,
Surveillance
en onderzoek

Bevindingen uit primaire en secundair onderzoek
Bestudeerde documentatie
• 2008-11 Rapport Medische Microbiologie
• Review of the Netherlands Tuberculosis Control Programme,
2008
Beelden uit documentatie
• Referentietaak van het LIS is informeel vormgegeven. Er
wordt onvoldoende gewerkt met richtlijnen en
kwaliteitscontrole in MML’s. LIS verzorgt trainingen, maar dit
is niet zeer bekend
Beelden uit interviews
• Arts-microbioloog STZ ziekenhuis: tevreden over
samenwerking met CIb. Wel moet CIb meer armslag krijgen
van VWS om nog betere samenwerking aan te gaan met het
veld, onder andere rond informatisering van
kennisuitwisseling
• Tekortkomingen in afspraken over opschaling en
kwaliteitswaarborging. CIb geen formele bevoegdheden en
dus afhankelijk van samenwerkingsbereidheid. Relatie
tussen MML’s en CIb is ingewikkeld vanwege
concurrentieverhoudingen, toch in het algemeen grote
bereidheid tot samenwerking.
• Samenwerking tussen GGD-en, MML’s en CIb is sterk
verbeterd. Het CIb voert geen eenduidig beleid op het
opzetten van een netwerk voor referentielaboratoria.
Middelen om hierop te kunnen te sturen ontbreken
• Pilot netwerk voor referentielabs is op gang voor MRSA
(TypeNed o.l.v. VUmc), initiatief komt van het veld, CIb
faciliteert maar zou dit actiever kunnen stimuleren
• GGD-en:CIb biedt goede ondersteuning in het tot stand
brengen van contractuele relaties tussen GGD-en en MML’s.
Verruiming van de mogelijkheden door OGZ en SOA
diagnostiek
Enquête onder GGD-en
• GGD-en geven een gemengd beeld over het functioneren
van de OGZ diagnostiek
• GGD-en geven aan dat zij voldoende mogelijkheden hebben
voor het laten uitvoeren van zeldzame of bijzondere
diagnostiek. Enkele GGD-en maken hierbij de opmerking dat
zij weinig gebruik maken van de faciliteiten van het CIb
• GGD-en geven aan onvoldoende inzicht te hebben of het CIb
een adequate rol speelt in het garanderen van voldoende
capaciteit en kwaliteit van laboratoriumdiagnostiek ten tijde
van een crisis, omdat er heeft zich geen crisis voor gedaan
in de regio van de desbetreffende GGD-en. GGD-en die
ervaring hebben met de Q-koorts uitbraak geven aan dat er
volgens hen destijds onvoldoende capaciteit was bij het CIb
zelf
• GGD-en geven aan dat zij weinig ondersteuning ervaren van
het CIb voor het opstellen en onderhouden van de
contracten met de Microbiologische Laboratoria. Het CIb
heeft echter modelovereenkomsten ontwikkeld die via RACers naar de GGD-en zijn ontsloten.
Nederlandse Werkgroep
• CIb heeft hier feitelijk niet de
invloed/middelen/instrumenten voor, behalve professionele
overtuiging en een beperkt budget voor OGZ-diagnostiek.
Privatisering van MML’s en ontbreken van sturingsbudget bij
het CIb heeft sturingsmogelijkheden weggenomen
• COM model is opgezet t.b.v. coördinatie van OGZ taken en
aansluiting tussen labs en RIVM; COM model werkt goed,
bijvoorbeeld zichtbaar in korte lijnen tussen regio’s en CIb
bij Mexicaanse griep

46

Hoofdtaak

Criterium
3.3 Beheert en
ontwikkelt
adequate
surveillance en
signalering
systematiek
(landelijk en
aansluiting
internationaal)

3. Inzicht
infectieziektebestrijding
door
uitvoering
Diagnostiek,
Surveillance
en onderzoek

Oordeel en
motivering

Bevindingen uit primaire en secundair onderzoek

Surveillance verbeterd

Bestudeerde documentatie

• Surveillance and
signaleringssystemen
verbeterd (bijv.
signalieringsoverleg,
ontwikkeling ISIS-AR
i.s.m. MML’s, INF@CT)

• Kiemsurveillance nota (Web versie)_tcm7-14174
• Infectieziektebulletins
• Review of the Netherlands Tuberculosis Control Programme,
2008

• Systemen zijn echter
nog relatief
versnipperd en niet
flexibel om snel te
kunnen worden
aangepast bij nieuwe
dreigingen
• Concrete knelpunten
in data uitwisseling
surveillance worden
geadresseerd
- Beperkte informatieuitwisseling vanwege
(privacy)gevoeligheid
- Gevoelige monitoring
informatie wordt nog
niet altijd volledig met
CIb gedeeld vanwege
WOB-verplichtingen

Beelden uit documentatie
• Op dit moment wordt een nieuw meldingssysteem voor
uitbraken van nieuwe types van het influenzavirus
ontwikkeld onder de naam Pandora. Daarin kunnen diverse
bestaande databases (van GGD, RIVM, Voedsel en Waren
Autoriteit) en aanvullende vragenlijsten met elkaar
gekoppeld worden, met als doel het optimaliseren van de
bestrijding en onderzoek van humane infecties met aviaire
influenza of dreigende pandemische influenza
• Verschillende TB dataregistratie systemen dienen sterker
gekoppeld/geïntegreerd te worden om duplicatie te
vermijden en snellere rapportage mogelijk te maken
Beelden uit interviews
• Ziekenhuis: Feitelijke inzicht in wat er gaande is, is nu op
sommige terreinen niet compleet. Veel verschillende
peilstations.
• Meerdere geïnterviewden: surveillance verbeterd door betere
relatie met GGD-en
• Het is onduidelijk of het CIb voldoende zorgvuldig omgaat in
de Surveillance activiteiten met beperkingen die voortkomen
uit de privacywetgeving
• GGD-en: CIb werkt met OSIRIS, GGD-en hebben geen
uniform EPD systeem en koppeling met OSIRIS is niet altijd
optimaal; CIb zou regierol kunnen spelen in uniformeren
• Arts-microbioloog STZ ziekenhuis: Surveillance loopt goed,
kan nog beter met ISIS. Alles wordt gemeld bij GGD. Dat
sommige informatie elders wordt verzameld (bijv TB) is geen
probleem zolang goed wordt samengewerkt en uitgewisseld
• Op enkele gebieden ontbreekt feitelijk inzicht omdat
dataverzameling bij andere instellingen plaats vindt. Er moet
met deze instellingen beter gecommuniceerd worden
(bijvoorbeeld informatie over zoönosen, TB en hepatitis)
• Het CIb filtert binnenkomende signalen op significantie
hetgeen zeer nuttig is; soms kunnen signalen die inhoudelijk
niet interessant zijn echter wel politiek/media gevoelig zijn
hetgeen een overweging kan zijn om signalen toch door te
spelen
Enquête onder GGD-en
• OSIRIS functioneert naar behoren volgens de GGD-en,
enkelen geven aan dat ze lokaal suboptimale applicaties voor
gegevensverwerking en beheer draaien
• Niet alle GGD-en hebben zicht op (of te maken met) de
activiteiten van het CIb op het gebied van epidemiologie.
Enkele GGD-en die wel ervaring hebben waarderen de
activiteiten van EPI maar zien de onderzoeksinsteek soms op
gespannen voet staan met bestrijdingsactiviteiten
• Het signaleringsoverleg en INF@CT worden door de GGD-en
positief gescoord

47

Hoofdtaak

Criterium
3.4 Voert
hoogwaardig en
gerespecteerd
onderzoek uit op
relevante
onderzoeksgebieden

Oordeel en
motivering
Sterke focus hierop door
CIb, gemengd beeld
over invulling
• Algemeen beeld:
onderzoeksreputatie
en relevante output
groeit
• Succesvol co-op model
met universiteiten
• Keuzes in
onderzoeksprioriteiten
meer gestructureerd
vormgeven en
transparant maken
naar buitenwereld
• Spanning tussen
identificeren leemtes
en eigen
onderzoekspraktijk;
schijn van belangenverstrengeling dient
geadresseerd

3. Inzicht
infectieziektebestrijding
door
uitvoering
Diagnostiek,
Surveillance
en onderzoek

Bevindingen uit primaire en secundair onderzoek
Bestudeerde documentatie
• Advisering onderzoeksbeleid CIb nota DR 051206
• Towards a strategy for research and development
management
Beelden uit interviews
• CIb heeft onderzoeksactiviteiten op de kaart gezet. Door
eigen onderzoeksprogramma te ontwikkelen en met sterke
interactie met een netwerk van centra op het gebied van
infectieziekten door middel van AIO-plaatsen binnen het CIb,
deeltijdaanstellingen van CIb’ers bij uni’s.
• Het lijkt soms alsof de ambitie bij het CIb groter is dan de
middelen die beschikbaar zijn.
• Het onderzoeksveld lijkt het CIb als volwaardig partner te
accepteren. Voorheen veel kritiek op onderzoek van RIVM.
• Meer synergie mogelijk met de LNV-sector
• Te weinig gedragsmatig onderzoek gedaan door het CIb.
• Spanning op dit gebied met het NVI. NVI wil meer
deelgenoot zijn op het gebied van onderzoek en meent dat
er onvoldoende gebruik wordt gemaakt van expertise
• In specifieke situaties wordt neiging CIb beschreven om
onderzoeksdata niet extern ter beschikking te stellen (bijv.
t.b.v. stammenonderzoek)
Nederlandse Werkgroep
• RIVM labs die destijds dreigden te marginaliseren hebben
weer een professionaliseringskans gekregen en maken deze
op gebieden waar (bijv. virologie); Bacteriologie blijft echter
een zwakte
• Keuze voor rol die CIb in onderzoek wil spelen is discutabel.
Huidige overtuiging van CIb is dat om gezaghebbend te zijn
het nodig is om sterk in te zetten op wetenschappelijk
onderzoek. CIb neigt echter naar het worden van een nieuw
“universitair centrum”; hier is geen behoefte aan en dat
geeft oneerlijke concurrentie omdat universiteitsgroepen hun
projecten verkrijgen vanuit peer-reviewed competitieve
funders. De onderzoeksprojecten bij RIVM gebaseerd op de
kennisvragen van VWS worden niet peer-reviewed behalve
bij publicatie.
• Vanuit de praktijk is er echter veel meer behoefte aan
praktisch / pragmatisch onderzoek gericht op effectiviteit
van bestrijding, aansluiting van interventies op behoeften
van gemeentes, richtlijn optimalisatie en onderzoek naar
toepassing, etc. Het lijkt of het CIb niet fundamenteel heeft
nagedacht over de vraag: wie bedienen we en aan welke
inzichten is behoefte
Beelden internationale werkgroep
• In many areas, CIb is leading European institution, e.g.
vaccine group has very strong reputation
• The CIb is extremely laboratory based and lacks capabilities
in social or economic sciences. The CIb should concentrate
on a broader horizon with social sciences and
communications. Viruses change with people, not in labs;
the research should focus on people and their behaviour.
Shift focus to informatics, horizon scanning, intervension
evaluation, understanding disease patterns

48

Hoofdtaak

Criterium
3.5 Draagt zorg
voor samenhang
van onderzoeksactiviteiten op het
gebied van
infectieziektebestrijding

Oordeel en
motivering

Bevindingen uit primaire en secundair onderzoek

Geen invulling aan
gegeven door het CIb; is
in de praktijk niet
haalbaar gebleken

Bestudeerde documentatie

• Nationaal
onderzoeksprogramma
is nooit opgesteld

Beelden uit interviews

• Afbakening
verantwoordelijkheid
tussen CIb en ZonMw
dient te worden
verduidelijkt

• Advisering onderzoeksbeleid CIb nota DR 051206
• Towards a strategy for research and development
management
• Het jaarprogramma van het CIb voor wetenschap ligt dicht
tegen zaken aan die ZonMW ook uitvoert.
• Nationaal onderzoeksprogramma niet bekend. Wel van
belang om keuzes te maken op welke gebieden NL excellent
wil zijn en welke gebieden we overlaten aan anderen. Lijkt
een gebrek aan visie/tijd om hier strategisch en groot over
na te denken. Niet onderzoekje, hier en daar.
• CIb kan eigen onderzoekleemtes vaststellen en vervolgens
inschrijven in competitie om dit onderzoek uit te voeren. Dit
riekt soms naar bevoordeling omdat CIb leemtes kan
spotten waar zij zelf onderzoek op kunnen uitvoeren
Enquête onder GGD-en
• GGD-en geven aan dat zij graag ondersteund willen worden
door het CIb in onderzoek.
Enquête onder NGO’s

3. Inzicht
infectieziektebestrijding
door
uitvoering
Diagnostiek,
Surveillance
en onderzoek

• Subsidierelaties geven aan dat het CIb het onderzoeksveld
breder zou moeten trekken naar o.a. gedragsbeïnvloeding
• 63% is het oneens met de stelling dat het CIb onderzoek
stimuleert naar infectieziekten in Nederland door witte
vlekken op te sporen en hiervoor onderzoeksprogramma's
op te zetten. Teveel gericht op curatie en te weinig op
gedrag.
3.6 CIb zorgt voor
goede aansluiting
van eigen
onderzoek naar
praktische
toepassing /
uitvoering

Voor verbetering vatbaar

Bestudeerde documentatie

• Aandachtspunt is een te
wetenschappelijke
benadering

• Advisering onderzoeksbeleid CIb nota DR 051206
• Towards a strategy for research and development
management

• Vertaalslag naar de
praktijk kan beter, o.a.
door beter betrekken
van LCI bij praktische
vertaling van
onderzoeksresultaten

Beelden uit interviews
• CIb onderzoek sluit nog onvoldoende aan op de praktijk,
teveel topdown. CIb zou zich dienstbaarder kunnen
opstellen naar de professionals in de periferie. Gebruik
bijvoorbeeld Academische werkplaatsen waar beleid,
praktijk en onderzoek samen komen. Hiermee kan ook de
interactie op lokaal en regionaal niveau verbeteren
• GGD-en: Flinke ontwikkelslag gemaakt door CIb.
Aandachtspunt is risico van te wetenschappelijke
benadering. Het is van belang een goede vertaalslag maken
van onderzoeksresultaten naar implementatie in de praktijk
van bestrijding door GGD-en
Enquête onder GGD-en
• GGD-en geven aan dat de meeste onderzoeken die gedaan
worden bij het CIb niet altijd bekend zijn waardoor
onduidelijk is of resultaten bruikbaar zijn voor de praktijk.
• Toch vindt ongeveer 60% dat resultaten van onderzoek
bruikbaar zijn in de praktijk.

49

Hoofdtaak

Criterium
3.7 De inrichting
van de organisatie
van het CIb sluit
aan bij de taken

Oordeel en
motivering
Voor verbetering vatbaar

Bestudeerde documentatie

• Rollen intern tussen
afdelingen nog niet in
alle gevallen helder
uitgekristalliseerd

• Management review over 2006 en 2007
• Evaluaties Q-koorts (2x) en Salmonella

• Nog beperkte interne
samenwerking op
onderwerpen met
multidisciplinaire
teams. Betere
benutting van
samenwerkingspotenti
eel met andere
afdelingen van CIb en
centra binnen het
RIVM noodzakelijk.

Alle drie
hoofdtaken

Bevindingen uit primaire en secundair onderzoek

• Uitgebreid en
ongelijkvormig
takenpakket
(onderzoek,
bestrijding, uitvoering)
levert kansen, maar
ook bovengemiddelde
managementrisico’s
• Aandacht wordt met
name gericht op
medisch inhoudelijk
onderzoek, sociaal en
economisch onderzoek
blijven onderbelicht

Beelden uit interviews
• Combinatie van inhoudelijke taken (onderzoek, ketenregie,
diagnostiek, surveillance) en uitvoerende taken (RVP) is
wenselijk. Voorwaarde is wel dat men zich goed bewust is
van verschillen in aansturing van deze activiteiten
• Rol en positie LZO nog niet helder uitgekristalliseerd
• Samenwerking over afdelingsgrenzen heen kan worden
versterkt, hier liggen goede kansen. Er bestaan verschillende
multidisciplinaire teams waarin samenwerking tot stand
komt
− Responsteams: goed functionerende multidisciplinaire
aanpak. Afstemmingsproblemen in beginfasen (bijv.
EPI/LCI bij Q-koorts) zijn weggenomen, er wordt
geleerd van ervaringen
− RVP: sterk vanuit onderzoek ingestoken, praktische
aansluiting kan sterker
− SOA: sterk vanuit EPI ingestoken, aansluiting
diagnostiek/labs kan versterkt
• Intern leven verschillende beelden over het nut van
multidisciplinaire teams. Het management wil geen nieuwe
formele structuren. Mensen moeten samenwerken op
onderwerpen maar niet in een strakke structuur.
• Afstemming tussen andere centra RIVM (bv CvB) en CIb
vindt onvoldoende plaats, ze nemen soms tegengestelde
posities in en kijken te weinig naar de interne parallellen
(bijv griep). VWS heeft hier overigens ook een rol in
Beelden internationale werkgroep
• “There is an opportunity to become a more modern network
oriented organization. As of today, the CIb remains “oldschool” laboratory oriented. They could operate more as
consultants; research based but solution orientated. Open
the windows.”
• “The differentiation between two laboratories is not entirely
clear. There appears to be overlap between LIS and LZO and
at times a competitive attitude. The fact that they have
different budgeting systems and partly different clients may
inhibit effective cooperation”.
• “The CIb appears to be extremely laboratory based, no
people in social or economic sciences. That is not completely
useful anymore. The CIb could concentrate on a broader
horizon with social sciences and communications”.

50

7.3

BEVINDINGEN M.B.T. AFSTEMMING, COMMUNICATIE EN AANSTURING ANDERE
PARTIJEN
Aspect

Criterium
4.1 De
aansturingsrelatie
VWS-CIb is helder
en werkbaar

Oordeel en
motivering
Gaat redelijk goed maar
vraagt om verdere
invulling van de relatie
• Hoge roulatie
beleidsadviseurs
binnen VWS lastig
• Onderlinge afspraken
over adviestrajecten
bestaan en
functioneren in de
praktijk

4.2 Jaarlijkse
cyclus
werkplanning en
begroting verloopt
zorgvuldig en
productief

4.
Afstemming,
communicatie
en aansturing
van VWS

Hoofdopdrachtgeverschap vanuit VWS-PG
adequaat in huidige
vorm
• Aansturing op hoger
detailniveau niet
wenselijk
• Operationele
verbeteringen vinden
plaats
Afstemming een Vanuit
VWA levert operationele
problemen op
• Inrichting van
opdrachtgeverschap,
verdeeld over VWSPG, VWS-VGP en VWA
leidt tot onvoldoende
afstemming van de
offertes en
fragmentatie in het
werkprogramma

Bevindingen uit primaire en secundair onderzoek
Beelden uit interviews
• Binnen VWS is er een relatief hoge roulatie onder
(senior)beleidsadviseurs. Dit kan leiden tot minder effectieve
aansturing en interactie tussen VWS en CIb. Gebrek aan
inzicht in context leidt tot neiging om op detail niveau te
willen sturen. Het ontbreekt op dit niveau aan gevoel voor
de “bigger picture”. Hieraan zou een betere duiding van PG
leiderschap kunnen bijdragen. Men is zich hiervan bewust.
Doel is om roulatie stabiel op/boven gemiddeld te houden
• Voor verschillende vormen van ad-hoc adviesvragen van
VWS aan het CIb zijn werkafspraken gemaakt. Dit varieert
van specifieke informatievragen, tot ondersteuning bij het
beantwoorden van TK vragen en formele zware
adviesvragen. De account manager binnen de afdeling BBA
speelt een belangrijke coördinerende rol
• Aansturing d.m.v. gedetailleerde kennisvragen werkt niet in
het geval van infectieziektebestrijding; het CIb moet hier
een breed geformuleerde opdracht krijgen en niet op een te
groot detail niveau worden aangestuurd

Bestudeerde documentatie
• Kennisvragen CIb 2008/2009, Kennisvragen pr 3 en 7 2005
• Voorbereiding kennisvragen/offertetraject CIb 2010
Beelden uit documentatie
• Koppeling beleidsmedewerkers VWS met projectleiders CIb
kan verbeterd, voortgangsrapportages functioneren goed,
project beoordelingscyclus kan beter uitgevoerd
• Samenhang tussen projecten en overkoepelende
verschuivingen (zoals meer inzet op zoönose) zijn moeilijk
uit de projectbeschrijvingen te filteren. Ook de samenhang
met het overige werkzaamheden van het CIb en het RIVM
die een andere financieringsbron hebben zijn niet tot lastig
te zien
• Als gevolg van de inrichting van de opdrachtverlening op het
gebied van Zoönosen zijn de offertes voor VWS-PG en
VWA/VWS-VGP onvoldoende op elkaar afgestemd. Dit staat
integrale aanpak in de weg
Beelden uit interviews
• Middels kennisbrieven wordt het CIb aangestuurd door VWS,
deze zijn op hoofdlijnen geformuleerd omdat de kennis over
wat belangrijk is binnen infectieziektebestrijding bij het CIb
zit
• Aansturing van het CIb door VWS gaat door middel van
kennisvragen; maar vindt plaats op hoofdlijnen; filosofie is
dat RIVM een basisinfrastructuur nodig heeft om op
momenten dat het echt nodig is te kunnen reageren. Dit
vergt een stabiele “onderlaag” in financiering
• Er bestaat aan beide kanten onvrede over de werkwijze rond
voortgangsrapportages en projectevaluatieformulieren. Dit
vergt veel tijd en heeft beperkte toegevoegde waarde
• CIb merkt op dat opdrachtgeverschap vanuit VWA op een
groot detail niveau gaat en dat men hier last van heeft. Dit
is moeilijk te beoordelen vanuit VWS. Het zou meer voor de
hand liggen als de opdrachtverlening vanuit LNV loopt i.p.v.
VWA
Beelden Nederlandse Werkgroep
• Opdrachtformulering vanuit VWA. Dit loopt moeizaam, er
worden zeer gedetailleerde onderzoeksvragen neergelegd die
niet synchroon lopen met prioriteiten van het CIb

51

Aspect

Criterium
4.3 CIb en VWS
erkennen elkaars
professionalisme
en
verantwoordelijkheden en steunen
elkaar hierin

Oordeel en
motivering
Goed maar kent
spanning in de relatie
• Verschil tussen
beleidsmakers en
wetenschappers levert
soms onbegrip voor
elkaar op
• Op operationeel niveau
deze spanningen
minder aanwezig

4.
Afstemming,
communicatie
en aansturing
van VWS

4.4 Het CIb gaat
zorgvuldig om
met hun
bijzondere positie
en ondersteunen
de minister

Adequaat in
ondersteuning van
minister, meer gevoel
voor politieke
verhoudingen soms
gewenst
• Goede ondersteuning
in beantwoording
kamerbrieven
• Goede verdeling in
communicatie tijdens
uitbraken
• CIb kent de politieke
gevoeligheden in het
bereiken van andere
partijen soms
onvoldoende of maakt
te weinig gebruik van
de relaties van VWS

7.3.1

Bevindingen uit primaire en secundair onderzoek
Beelden uit interviews
• VWS ziet duidelijk meerwaarde; beleidsdivisie voor
infectieziekten is te klein om op alle vlakken over de juiste
expertise te beschikken, CIb voedt het ministerie
inhoudelijk, dit werkt goed
• Aard van de professionaliteit bij CIb en VWS is verschillend;
wetenschappers vs. beleidsmakers/bestuurskundigen. Dit
levert een natuurlijke spanning op; van belang is dat men
elkaars perspectief begrijpt en respecteert
• Er zit een verschil in de opvatting van het CIb en VWS over
wat er onder beleidsadvisering wordt verstaan. Indien vanuit
wetenschappelijk oogpunt een dreiging geen aandacht
verdient kan politieke aandacht wel degelijk wenselijk zijn
i.v.m. risicoperceptie
Beelden uit interviews
• CIb weet VWS effectief te ondersteunen bij beleidsvorming
en beantwoorden van vragen TK / AO’s door feitelijke
informatie te leveren
• Communicatie VWS: zeer goede rolverdeling tussen wanneer
het CIb in het openbaar communiceert en wanneer de
minister
• Het CIb heeft ook een opdrachtnemer relatie met andere
partijen (bijv. LNV, SZW, VWA). Hierover wordt adequaat
afgestemd met de primaire opdrachtgever (VWS-PG).
• Bij het agenderen/signaleren van problemen en gewenst
beleid buiten het domein van VWS zoekt het CIb soms een
directe route, terwijl VWS kan ondersteunen via de eigen
ambtelijke kanalen. Dit gaat in de praktijk echter steeds
beter.

Afstemming, communicatie en aansturing klanten/ketenpartners

Aspect

Criterium
5.1 Er is
voldoende
wederzijds respect
en vertrouwen
voor effectieve
samenwerking
met het veld

5.
Afstemming,
communicatie
en aansturing
van
klanten/keten
partners

Oordeel en
motivering
CIb krijgt veel respect
door expertise, relaties
met veldpartijen echter
niet altijd gebaseerd op
wederzijds vertrouwen
en respect
• CIb als het expertise
centrum van
Nederland wordt
algemeen onderkend
• Wederzijds vertrouwen
en respect verschilt
per veldpartij en is
mede afhankelijk van
de positie en het
belang van de
veldpartij
• Hierdoor niet met
iedere veldpartij een
effectieve
samenwerking tot
stand gekomen

Bevindingen uit primaire en secundair onderzoek
Beelden uit interviews
• MML STZ ziekenhuis: zeer tevreden over het CIb: eindelijk
een counterpart op nationaal niveau
• Academisch ziekenhuis: Eén centraal professioneel en
deskundig aanspreekpunt in plaats van lappendeken van
onervaren GGD-en
• Deel subsidierelaties (op preventie gericht): preventiekant
wordt genegeerd wordt door het CIb, dit belemmert een
effectieve samenwerking
Enquête NGO’s
• Het wederzijds vertrouwen en respect verschilt per NGO. Met
name de NGO’s actief in soa/aids, zoals HIV/SOA NL, en
Schorer hebben een verstoorde relatie met het CIb
• De relatie met KNCV is moeizaam tot stand gekomen maar
sterk verbeterd nadat goede samenwerkingsafspraken zijn
gemaakt
• De relaties zijn vaak verstoord geraakt omdat historische
posities opgegeven moeten worden en daarnaast de
subsidieverlening die via het CIb loopt
Enquête GGD-en
• Prettig om een centraal aanspreekpunt te hebben.
• Professionele ondersteuning wordt ook zeer gewaardeerd,
daarin wordt het CIb gerespecteerd
• Vraag om meer inzicht en vertrouwen in de locale
activiteiten van de GGD-en

52

Aspect

Criterium
5.2 Het CIb slaagt
erin een
brugfunctie te
vervullen tussen
de veterinaire en
humane wereld

Oordeel en
motivering
Brugfunctie wordt aan
gewerkt maar is nog niet
volledig geslaagd.
Samenwerking wordt
actief gezocht.
• Doordat de
samenwerking tussen
het humane en
veterinaire domein
niet vanzelfsprekend
verloopt zijn er
lacunes in het inzicht
in dreigingen en
signalering
• Tevens ontbreekt het
aan een integrale
aanpak en aan
duidelijkheid over wie
actie moet
ondernemen bij
dreigingen

5.
Afstemming,
communicatie
en aansturing
van
klanten/keten
partners

Bevindingen uit primaire en secundair onderzoek
Beelden uit interviews
• Brugfunctie tussen humaan en veterinair kan nog verder
verbeterd. En moet ook door klimaatverandering.
Infectieziekten zijn in opkomst. Volksgezondheid gedraagt
zich nog te afgezonderd en in koninkrijkjes. Meer centrale en
integrale aansturing nodig. Het CIb heeft al wel veel
verbeterd, met name door aansturing van lokale GGD-en
met te weinig ervaring
• Wel paar verbeterpunten. CIb benadert infectieziekten sterk
vanuit het humane. De brugfunctie met veterinair zouden ze
nog beter kunnen vervullen. Samenwerking verloopt steeds
beter via liason officer VWA. Meer gevoel voor wat er in
andere werelden speelt. Dat is lastig voor ze, want ze
hebben de GGD-en niet aan een lijntje. CIb heeft – meer
dan VWA - de rol om partijen bij elkaar te brengen en een
gemeenschappelijke belangenafweging te organiseren. Dat
gaat steeds beter. Bij ongenuanceerde communicatie vanuit
de humane kant zet de landbouwsector de hakken in het
zand. Daar is het algemene belang van
infectieziektebestrijding niet bij gebaat.
• CIb heeft infectieziekten weer stevig op de kaart gezet. Er
wordt meer en anders over geschreven. CIb heeft een goede
aanjaagfunctie vervuld, ook richting de veterinaire keten
bijvoorbeeld rond Q-koorts, antibioticagebruik (MRSA).
Samenwerking met VWA verliep in begin lastig, zitten een
beetje op elkaars terrein. Is inmiddels verbeterd. Groot
verschil: LNV is in dierketen in de lead, CIb is meer
geprofileerd dan vergelijkbare instituten in de dierenketen.
Geen grote punten van kritiek
• Effectiviteit van OMT adviezen Q-koorts beperkt vanwege
remmende werking belangenconflict Humaan/veterinair:
– Veld had onmogelijke verwachtingen bij impact van
maatregelen
– LCI doet bij samenstellen OMT pogingen om Vet belang
goed te betrekken bij besluitvorming
– Maar ook bij BAO stuit men op
implementatieproblemen
– Bij 1 domein: functioneert prima (bijv. Marburg), bij
meerdere domeinen: paralyseert
• Rol en positie van het LZO zijn nog niet helder
uitgekristalliseerd. LZO heeft enerzijds te maken met de
humane invalshoek, anderzijds met de veterinaire en milieu
invalshoek. Hier raakt de humane keten de veterinaire keten
en daarin moet het LZO zijn positie nog bepalen, dat is lastig
want je hebt met andere partijen te maken op het
veterinaire vlak die overlap hebben met activiteiten van LZO.
Hoe zijn rollen en taken verdeeld?
Nederlandse Werkgroep
• Brugfunctie tussen humane en veterinaire werelden komt
onvoldoende tot stand. CIb redeneert uiteraard sterk vanuit
perspectief humane gezondheid maar doet dit op sommige
gebieden in de samenwerking met veterinair als de
dominante partner en niet als gelijke partner de specifieke
veterinaire expertise erkennend.
• GGD-en en CIb hebben weinig te zoeken in het primaire
sector (landbouw) domein
• Verbinding komt langzaam op gang op nationaal niveau
tussen VWS en LNV
• Er zijn veel kansen voor het CIb om zich meer op
samenwerking te richten (bijv. GD) maar deze worden
onvoldoende opgepakt

53

7.4

BEOORDELING VAN HET PRESTEREN CIB VANUIT HET VELD

Aspect

6.
Beoordeling
prestaties
CIb vanuit
het veld

Criterium

Oordeel

Bevindingen uit krachtenveldanalyse

6.1 Het CIb heeft
volgens het veld de
juiste opdracht, gelet
op de knelpunten

• Positief

• In het veld bestaat geen vastomlijnd beeld van de exacte
knelpunten die voor de landelijke overheid aanleiding waren voor
de oprichting van het CIb
• Veel partijen geven aan dat de knelpunten die zij zelf ervoeren met
de komst van het CIb zijn verholpen (versnippering, tekort
professionaliteit, geen aanspreekpunt)
• Op twee punten bestaat discussie. In het veld worden vraagtekens
geplaatst bij de rol van het CIb in de subsidieverstrekking en eigen
wetenschappelijke activiteiten

6.2 Het CIb geeft
volgens het veld goed
uitvoering aan zijn
opdracht

• Positief

• Het veld is zeer positief over de verbeteringen die het CIb in vijf
jaar tot stand heeft gebracht, zeker gezien het complexe
krachtenveld
• Positief is men ook over de leercurve die het CIb en de keten laat
zien. In elke stap, bij elke (kleine) uitbraak wordt geleerd en
verbeterd
• Er zijn twee punten van kritiek die van belang zijn bij deze vraag
• Het CIb maakt onvoldoende gebruik van expertise in het veld. In
sommige gevallen oordeelt men dat het CIb zich te weinig op als
netwerkpartij
• Er zijn vraagtekens bij de dominante medisch-wetenschappelijke
oriëntatie

6.3 Het CIb voldoet
aan de verwachtingen
en behoeftes van het
veld

• Gemengd

• Partijen in de keten geven aan dat er veel verbetering is
aangebracht in de samenwerking in de keten,
informatieverstrekking, structurering
• Bij specifieke bestrijdingsstrategieën (bijv. SOA) bestaat behoefte
aan aandacht voor aanpalende terreinen die buiten het kerndomein
van het CIb vallen
• Binnen de veiligheidsketen is behoefte aan meer contact,
afstemming en samenwerking

6.4 Het veld acht de
huidige omvang van
het CIb de juiste haar
taken adequaat uit te
voeren

• Gemengd

• Over de omvang van het CIb hebben de meeste veldpartijen geen
oordeel, voor zover zij daar een beeld van hebben
• Het veld geeft aan dat het CIb nog vaak wordt ervaren als een
eilandenrijk. Er worden suggesties gedaan voor een
accountmanager en betere interne afstemming
• Enkelen hebben de indruk dat het CIb teveel een moloch wordt in
plaats van een netwerkspeler. Dit heeft eerder te maken met
opstelling dan omvang

6.5 Het veld waardeert
de kwaliteit van het
wetenschappelijk
onderzoek van het CIb

• Geen oordeel /
positief

• Niet-wetenschappelijke gesprekspartners geven aan dat zij geen
beeld hebben bij het wetenschappelijke werk van het CIb,
aangezien dit buiten hun gezichtsveld afspeelt
• Door wetenschappers wordt aangegeven dat het CIb haar rol goed
speelt en ook goed meedraait in de ‘competitive science’

6.6 Het CIb staat
voldoende open voor
suggesties en
werkwijzen in het veld

• Onvoldoende

• Vanuit verschillende kanten valt te horen dat dit punt voor
verbetering vatbaar is
• Vanuit GGD-en wordt aangegeven dat het CIb niet altijd open staat
voor opmerkingen over de uitvoerbaarheid van hun vragen of
acties
• NGO’s (mn preventie) missen inhoudelijke afstemming over
bestrijdingsstrategieën. Ook zegt men veel kennis en contacten in
huis te hebben waar het CIb (nog) niet haar voordeel mee doet,
zoals bijvoorbeeld bleek bij de HPV-vaccinatie
• De veiligheidsketen verwacht meer contact met lokale bestuurders
en calamiteitenorganisaties. Men wil meer aandacht voor
doordenken van scenario’s en oefeningen

54

7.5

BEOORDELING OP OUTCOME CRITERIA

7.5.1

Outcome: incidentietrends

Aspect

7.
Incidentie
van
specifieke
dreigingen
sinds 2004

7.5.2

Criterium
7.1 Incidentie,
morbiditeit en
mortaliteit voor
specifieke dreigingen
zijn afgenomen sinds
2004

Oordeel
• N.v.t.

Bevindingen uit krachtenveldanalyse
• Incidentietrends zijn te vinden in de bijlagen
• Toename in incidentie zijn ondermeer zichtbaar in
− Bacillaire dysenterie
− Legionellose
− Ornitose/psittacose
− Q-koorts
• Afname in incidentie zijn ondermeer zichtbaar in
− Hepatitis A
− Meningokokkose
− Tuberculose
− Malaria
• Trends in incidentiecijfers zijn slechts ter informatie;
Incidentietrends kunnen niet direct gekoppeld worden aan het
presteren van het CIb. Het CIb is wel aanspreekbaar op de wijze
waarop er op het voorkomen van dreiginen wordt gereageerd

Outcome: effect CIb op in 2004 gesignaleerde knelpunten

Aspect

8. Het CIb
heeft een
positief effect
op de
knelpunten
zoals
gesignaleerd
in 2004

Oordeel en
motivering

Bevindingen uit primaire en secundair
onderzoek

8.1 De kwaliteit, gelijke
aanpak en capaciteit van
de uitvoering van de
infectieziektebestrijding
is geborgd

• Ondersteuning
vanuit CIb adequaat

• Het CIb draagt met haar werkwijze bij aan het vergroten
van uniformiteit in de werkwijzen en aanpak lokaal
• Er is echter nog steeds een gebrek aan uniformiteit in de
bestrijding t.g.v. sterke decentrale bevoegdheden
• Uniformiteit bij GGD-en moet meer dwingend opgelegd
worden d.m.v. wettelijke verankering. Werkwijzen
wijken nog steeds te veel af

8.2 Taken,
verantwoordelijkheden
en bevoegdheden in de
bestrijding zijn goed
belegd en het CIb
functioneert als een
centraal aanspreekpunt

• In het algemeen
voldoende belegd,
met uitzonderingen
op deelgebieden

• Integratie van Preventie, Surveillance, Bestrijding en
behandeling op gebied van SOA/Aids is nog suboptimaal,
rolverdeling onder partijen dient beter vormgegeven te
worden

8.3 CIb draagt zorg voor
goede voorbereiding op
rampen en maakt
hierover goede
afspraken met de
reguliere
rampenbestrijding

• Samenwerkingsafspraken met
reguliere
rampenbestrijding
zijn nog
onvoldoende
ontwikkeld

• Het veld ziet nog te weinig contact tussen het CIb met
calamiteitenorganisaties van BZK en gemeenten

8.4 Het CIb maakt het
mogelijk voor de
overheid om goed
geïnformeerd te
beslissen over beleid en
uitvoering

• Goed geborgd

• CIb vervult een sterke inhoudelijk ondersteunende rol en
opereert gezaghebbend, pro-actief en agenderend

8.5 CIb functioneert als
primair aanspreekpunt
voor internationale
samenwerking en
coördinatie

• Goed geborgd

• Aansluiting internationaal is goed vormgegeven,
onduidelijkheden met NGO’s zijn weggenomen

8.6 CIb is in staat om te
gaan met nieuwe
dreigingen en speelt in
op knelpunten zodra
deze ontstaan en is
daarmee voldoende
toekomstbestendig

• Goed geborgd, op
onderdelen voor
verbetering vatbaar

• Huidige combinatie van activiteiten waarborgt een brede
mix van kennis en competenties om in te spelen op
nieuwe ontwikkelingen

Criterium

• Nog onvoldoende
mogelijkheden tot
dwingende
aanwijzingen

• Strikt gezien kan het CIb de opdracht “goed voorbereid
zijn op rampen” niet waarmaken gezien zij geen
bevoegdheden heeft in de reguliere rampenbestrijding.
Het CIb kan haar verantwoordelijkheden alleen
waarmaken via het eigen departement (VWS)

• Op specifieke niet-traditionele en niet-medisch
inhoudelijke kennisdomeinen ontbreekt het het CIb nog
aan expertise c.q. toegang tot expertise. Dit betreft o.a.
(psycho)sociale/culturele, economische, juridische
wetenschappen

55

8.

CONCLUSIES EN AANBEVELINGEN

Thema / taak
8.1

Conclusie

Aanbeveling CIb

Aanbeveling VWS

-

- Geen aanleiding om positie CIb in de
infectieziektebestrijding fundamenteel
aan te passen

- Herijk het strategisch beleidsplan.
Definieer coherente set van outcomegerelateerde doelstellingen (in co-creatie
met de primaire opdrachtgever) op basis
waarvan effectiviteit CIb kan worden
afgeleid
O2.2 - Het ontbreekt aan een raamwerk - Ontwikkel visie op kerncompetenties
op basis waarvan fundamentele keuzes die in huis moeten zijn (en waarom) en
over het activiteitenpakket worden
kerncompetenties die extern belegd
gemaakt (wat zelf, wat aan veldpartijen
kunnen worden
overlaten) ; Acteren als ketenregisseur
- Neem een terughoudende opstelling
die kennis binnen het netwerk
aan bij het overnamen van taken die
samenbrengt is nog onderbelicht
andere partijen ook / beter kunnen
uitvoeren
O2.3 - Bestrijdingsstrategieën op het
- Definieer algemene plannen van
niveau van ziektebeelden verdienen
aanpak voor bestrijding
meer uitwerking. Het ontbreken hiervan ("Bestrijdingsstrategie") op het niveau
wreekt zich in het vormgeven van
individuele ziektebeelden voor de meest
samenwerkingsrelaties in het veld en het relevante dreigingen en betrek hier
worden van een “netwerkpartij”
primaire samenwerkingspartners bij. In
deze plannen worden
ontwikkelingsdoelen geformuleerd en
taakafbakening met
samenwerkingspartners vastgesteld.
Jaarlijkse evaluatie en herijking kan
worden gekoppeld aan de rapportage
over de staat van infectieziekten
O2.4 - Breedte en complexiteit van
- Onderken principieel verschillende
takenpakket (zeer uiteenlopende
aard van onderzoeks-, bestrijding- en
functies, met verschillende processen en uitvoeringsactiviteiten en laat de interne
werkmethoden zoals onderzoek,
aansturingssystematiek hierop
bestrijding, preventie, ketenregie en
aansluiten
uitvoering RVP) stelt hoge eisen aan
- Blijf actief investeren in de ontwikkeling
management vaardigheden en vormt
van managementvaardigheden van 1e
een risico
en 2e echelons (MT en projectleiders)
O2.5 - Het succes van het CIb in de
- Voer actief beleid op de ontwikkeling
opstartperiode is in grote mate te
van leiderschap intern. Start vroegtijdig
danken aan het leiderschap van de
een opvolgingsdiscussie waarin interne
directeur. Deze prominente rol
en externe opties worden ontwikkeld
introduceert tevens een kwetsbaarheid
op het moment dat de directeur
terugtreedt

- Incorporeer door CIb geformuleerde
doelstellingen in de opdrachtformulering
en laat het CIb hier jaarlijks
verantwoording over afleggen

O3.1 – Het CIb beschikt over een sterke
internationale reputatie maar de
internationale profilering kan
nadrukkelijker worden vormgegeven

- Streef naar meer intensieve
internationale uitwisseling en het
stimuleren van een meer internationale
cultuur en situatie waarin Engelstaligen
makkelijker kunnen gedijen
- Versterk internationale positie door het
aangaan van allianties met buitenlandse
kennisinstituten

-

- Ontwikkel duidelijke structuren en
programma's voor interne
samenwerking (bijv. multidisciplinaire
teams per ziektebeeld), en koppel
prestatiebeoordeling op
programmaresultaat, niet uitsluitend op
resultaten binnen de eigen afdeling
- Ontwikkel cultuur voor interne
multidisciplinaire samenwerking over
afdelingsgrenzen heen (teambuilding,
formuleren gezamenlijke doelstellingen)

-

STRATEGISCHE KADER CIB

1. Bestaansrecht CIb

O1.1 – Het bestaansrecht van het CIb
staat buiten kijf en wordt breed
onderschreven door actoren in het
krachtenveld van het CIb
O1.2 - CIb is een zichtbare en effectieve
organisatie die acteert met autoriteit,
zich pro-actief opstelt, agendabepalend
is en een onmisbare rol in het systeem
vervult

2. Strategie CIb

O2.1 - De strategie van het CIb is
algemeen geformuleerd en er wordt niet
gewerkt met helder omschreven, en
waar mogelijk meetbare, doelstellingen

3. Internationale positie

8.2

- Identificeer de voornaamste
operationele risico's van uitvoerende
taken van het CIb (met name de
uitvoerende taak rond integratie van
entadministraties). Monitor actief op de
implementatie om tijdig bij te kunnen
sturen indien nodig
- Spreek het CIb aan op voortgang en
ondersteun daar waar nodig

SAMENWERKINGSRELATIES

4. Interne samenwerking

O4.1 - Tussen CIb afdelingen: in de
reguliere activiteiten hebben afdelingen
een neiging om te acteren vanuit eigen
aandachtsgebieden, en interactie met
ketenpartijen wordt niet geïntegreerd
vormgegeven.
Multidisciplinaire samenwerking kan
sterker vormgegeven worden

56

Thema / taak

5. Externe samenwerking

8.3

Conclusie

Aanbeveling CIb

Aanbeveling VWS

O4.2 - Binnen het RIVM:
aandachtsgebieden CIb, CVB, CGL
overlappen deels, opdrachtgeverschap
loopt over verschillende lagen,
rolverdeling is nog niet goed
uitgekristalliseerd, dit vergt betere
interne afstemming

- Verken oplossingsrichtingen voor
onduidelijke, deels overlappende taken
van de drie centra
- Benut de kansen voor synergie met
andere sectoren binnen RIVM

- Verken parallellen in opdrachtverlening
aan verschillende sectoren / centra en
verken mogelijkheden tot rationalisatie

O5.1 - Rol als subsidieverlener staat
onder druk maar past in principe binnen
het takenpakket van het CIb, mits
zorgvuldig invulling aan wordt gegeven
aan de uitvoering. Het CIb heeft tot op
heden onvoldoende professioneel
invulling gegeven aan zijn taak als
subsidieverstrekker, hetgeen heeft
geleid tot een verslechtering van de
samenwerkingsrelaties met enkele
subsidierelaties
O5.2 - Relatie met enkele NGO's is
slecht en staat een gezonde
samenwerking en ontwikkeling in de
weg.
O5.3 - Verschillende
samenwerkingsrelaties ervaren een
gesloten houding van het CIb met een
sterke biomedische insteek, waarin men
weinig open staat voor andere
zienswijzen hetgeen spanning zet op de
samenwerkingsrelatie

- Ontwikkel (conform het Van der Maas
advies) helder omschreven
subsidiebeleid met criteria aan de hand
waarvan subsidies kunnen worden
toegekend, gewijzigd of beëindigd,
gebaseerd op een inhoudelijk
onderbouwde meerjarenvisie voor de
infectieziektebestrijding

- Herformuleer de opdrachtverstrekking
voor het vaststellen van subsidies op het
gebied van infectieziektebestrijding.
Expliciteer hierin wijze waarop het CIb
subsidies kan verstrekken

- Dit dient geadresseerd, wederzijds
vertrouwen moet hersteld. Dit speelt met
name op het gebied van Soa/Aids
bestrijding
- Versterk de nadruk op een netwerkgeoriënteerd aanpak (combineren met
en gebruik maken van sterktes in het
veld)

OPERATIONELE PRESTATIES CIB OP HOOFDTAKEN

6. Preventie: RVP
programma management

7. Gedrags-gerichte
preventie en gezondheidsbevordering

8. Bestrijding regulier

O6.1 - Programmamanagement RVP is
goed gestructureerd en wordt sterk
uitgevoerd, publieke communicatie t.b.v.
hoge vrijwillige acceptatie is een
aandachtspunt
O6.2 - Integratieproces entadministraties
binnen RCP is in uitvoering en loopt
voortvarend. Regiokantoren vormen een
infrastructuur die mogelijk breder benut
kan worden. RCP wordt door experts
niet gezien als logisch onderdeel van het
CIb

- Ontwikkel competenties (zelf of extern
betrekken) rond risicoperceptie en
begrip / beïnvloeding van
inentingsafwegingen van de
doelgroepen
- Overweeg integratie griepvaccinatie
coördinatie binnen RCP op moment dat
operatie entadministratie stabiel en
robuust is overgebracht
- Verken mogelijke inzet van RCP /
regiokantoren ten behoeve van
samenwerking met andere vormen van
bevolkingsonderzoek en screening

- Geef invulling aan gedragsgerichte
aspecten in het RVP in de
opdrachtverlening

O7.1 - Gedragsgerichte preventie vormt
een kwetsbare activiteit binnen het CIb
in de huidige opzet; Het CIb beschikt
over onvoldoende kennis & expertise om
verantwoordelijkheid voor preventie in
brede zin op zich te nemen

- Overweeg integratie van
coördinerende taken op het gebied van
preventie/gezondheidsbevordering met
het CGL

- Principiële afweging noodzakelijk m.b.t.
rol CIb op het gebied van
gedragsgerichte preventie. Indien CIb
geacht wordt hierover
verantwoordelijkheid te nemen dan dient
er geïnvesteerd te worden in
inhoudelijke competenties om dit waar te
kunnen maken. Hiervoor is in het
huidige werkplan onvoldoende capaciteit
vrijgemaakt

O7.2 - Het zorgdragen voor goede
aansluiting tussen actoren in preventie,
bestrijding en behandeling wordt nog
onvoldoende ervaren door het veld

- Integrale bestrijdingsstrategieën (zie
punt O2.3) kunnen hiervoor de kaders
bieden

O8.1 - Systeem lijkt fundamenteel goed
ingericht, maar moet zich nog bewijzen
in grote test (H1N1 uitbraak is niet
meegenomen in dit onderzoek)
O8.2 - Taak als ketenregisseur is
moeilijk waar te maken omdat sommige
veldpartijen niet aangestuurd kunnen
worden (behalve bij A-ziekten, afgezien
van private partijen zoals labs,
ziekenhuizen, huisartsen)
O8.3 - Kwaliteitsverbeteringen in
bestrijdingsketen zichtbaar en
ondersteunende rol gewaardeerd

-

-

- Formele aansturingsrelatie in reguliere
situatie is niet gewenst; CIb is
comfortabel bij model waarin vanuit de
professionele inhoud veldpartijen
worden overtuigd.

- Grip op private partijen in tijden van
crisis is een aandachtspunt. Evalueer of
de huidige route via BZK naar
aanwijzingen / noodmaatregelen voor
gemeenten voldoende functioneert

O8.4 - Richtlijnontwikkeling door CIb is
state-of-the-art, maar er is onvoldoende
zich op het gebruik in de praktijk door
GGD-en

- Verken beleidsmatige invulling van het
concentreren van integrale
verantwoordelijkheid voor vaccinaties
binnen één eenheid binnen het RIVM

- Voer op geijkte momenten
tevredenheidstudies uit onder primaire
samenwerkingspartijen (GGD-en,
MML's)
- Overweeg monitoring van
richtlijngebruik / gebruikersevaluaties, in
afstemming met GGD-NL, IGZ en
certificerende instanties
- Inventariseer de mate waarin richtlijnen

57

Thema / taak

Conclusie

Aanbeveling CIb

in de publieke gezonheidszorg
aansluiten en consistent zijn met
richtlijnen in curatieve gezondheidszorg
(huisartsen, bedrijfsartsen, etc.)
O8.5 - GGD-en zijn tevreden over
- Overweeg het ontwikkelen van een
ondersteuning vanuit CIb in de vorm van actievere rol in het trainen van
richtlijnen, advisering en scholing.
professionals in de periferie (o.a. GGDWerkwijzen van GGD-en kwaliteit
en)
variëren echter nog sterk. Het CIb heeft
een hoop te bieden op het gebied van
training van professionals in de
bestrijding.

9. Bestrijding crises

10. Diagnostiek /
surveillance / signalering

O9.1 - CIb-brede responsstructuur is
solide ingericht. OMT/BAO structuur
functioneert effectief, deze effectiviteit
wordt actief door het CIb geëvalueerd
t.b.v. continue verbetering
O9.2 - Rol van CIb bij (beperkte)
uitbraken wordt gewaardeerd,
ondersteuning wordt door het veld
merkbaar beter gevonden dan pré-CIb
O9.3 - Bij regionale uitbraken voert de
GGD in eerste instantie de regie. Het
LCI ondersteunt hierbij indien hiertoe
door de GGD verzocht wordt. Er is niet
formeel vastgelegd wanneer het CIb bij
een regionale uitbraak de regie kan
overnemen
O9.4 - Publieksvoorlichting sterk
vormgegeven door CIb

11. Onderzoek

- Onderzoek vormen waarin uniformiteit
van GGD-en meer dwingend kunnen
worden opgelegd (bijv. regelgeving rond
gebruik uniform
registratie/meldingssysteem, of een
kwaliteitskeurmerk dat toetsbaar en
sanctioneerbaar is voor de IGZ)
- Overweeg het creëren van ruimte voor
training en competentieontwikkeling bij
GGD professionals met een prominente
rol voor het CIb

- Stel externe versie van Responsplan
op en deel deze met
samenwerkingspartners zodat er inzicht
is in werkwijze van het CIb

-

- Expliciteer het proces aan de hand
waarvan besloten kan worden regie
(ongevraagd) over te nemen

- Evalueer of huidige mogelijkheden om
regie op GGD over te nemen adequaat
is

- Verbreed pool van interne experts die
een voorlichtingsrol kunnen vervullen
(inclusief structuur voor training en
evaluatie) en investeer in de
ontwikkeling van externe
voorlichtingsvaardigheden

-

O10.1 - Eigen diagnostiek binnen het
CIb is sterk vormgegeven, het CIb speelt
een leidende rol in het optimaliseren van
de diagnostiek bij uitbraken en slaagt
erin hier steeds sneller te acteren
O10.2 - Ontwikkeling netwerken van
referentielaboratoria komt zeer traag op
gang, CIb kan hier met huidige opzet
beperkte rol in spelen
O10.3 - Invloed CIb op uniformiteit en
kwaliteit van diagnosecapaciteit onder
MMLs is beperkt maar krijgt onder druk
wel vorm (H1N1 diagnostiek)
O10.4 - GGD-en ervaren knelpunten in
diagnostiek: aanvraag OGZ diagnostiek
omslachtig, ontoereikende financiering
Soa diagnostiek, Contracten met
ziektekostenverzekeraars bv ingeval
hepatitis b screening, vaccineren
O10.5 - Surveillance en
signaleringssystematiek is versterkt.
Systemen zijn echter nog relatief
versnipperd en niet flexibel om snel te
kunnen worden aangepast bij nieuwe
dreigingen

Aanbeveling VWS

- Overweeg uitbreiding van
sturingsmogelijkheid CIb: middelen
waarmee taken kunnen worden
toebedeeld dan wel regelgeving
waaraan moet worden voldaan

- Expliciteer rol die COM-ers op het
gebied van uniformiteit kunnen spelen

- Inventariseer problematiek en
ontwikkel voorstel voor verbetering

- Aanpassing beleid op basis van
voorstel CIb

- OSIRIS flexibiliteit en functionaliteit
doorontwikkelen
- ICT competenties om flexibiliteit van
systemen operationeel goed te
gebruiken dienen versterkt (bijv.
Pandora inzet H1N1)

-

O11.1 - Algemeen beeld:
onderzoeksreputatie en relevante output
groeit, CIb voert succesvol co-op model
met universiteiten

- De beweging om
onderzoeksprogramma's meer samen
met externe partijen en met gebruik van
dubbele aanstellingen van
wetenschappers vorm te geven is zeer
sterk; dit pad moet worden doorgezet
O11.2- Adaptief vermogen van
- Draag onderzoeksstrategie actiever
onderzoek op veranderende
extern uit; wat wordt er nagestreefd, hoe
maatschappelijke eisen is
wordt de balans gezocht tussen
aandachtspunt. Het CIb legt een sterke
fundamenteel en praktisch onderzoek
nadruk op biomedische wetenschappen. - Verken leemtes in wetenschappelijke
Ontwikkeling van kennis op
competenties en ontwikkel strategie om
interdisciplinaire velden blijft achter
deze leemtes op te vullen, daar waar
(informatietechnologie, (psycho)sociale / mogelijk in samenwerking met externe
culturele wetenschappen, communicatie, partijen

58

Thema / taak

Conclusie

Aanbeveling CIb

risicoperceptie, juridisch, …).
Praktijkgericht onderzoek kan worden
versterkt.

- Voer kritische doorlichting uit van de
huidige omvang van het onderzoeks en
laboratorium apparaat. Entameer een
evaluatie van de optie om de
laboratoriumfunctie terug te schalen om
budgetruimte vrij te maken voor het
ontwikkelen van competenties in nieuwe
onderzoeksdomeinen
- Continueer het betrekken van de
bestrijdingskant (LCI) in het formuleren
van de onderzoekstrategie
- Beschikbaarheid van onderzoeksdata
en monsters dient te worden
gegarandeerd t.b.v.
onderzoeksactiviteiten van externe
partijen; zorg voor goede
toegankelijkheid / ontsluiting

O11.3 - Er wordt door andere
onderzoekers een terughoudende
houding geobserveerd m.b.t. het extern
beschikbaar stellen van basisdata en
monsters

8.4

Aanbeveling VWS

SYSTEEMINRICHTING

12. Wettelijke borging

O12.1 - CIb positie is niet vastgelegd in
wet of ministeriële regeling

-

- Overweeg versterken van wettelijke
basis voor het CIb (bijv. WPG 3e
tranche); dit dwingt af om verhouding
CIb met andere wetgeving goed door te
denken
- Leg meer nadruk op adviesfunctie CIb
naar beleidsmakers en openbaar
bestuur. Maak dit advies minder
vrijblijvend en geef het een formele
status

13. Aansluiting IZ beleid
met rampen / calamiteitenketen en openbaar bestuur

O13.1 - Aansluiting met
rampenbestrijding is onvoldoende tot
stand gebracht. Interface tussen CIb en
rampenstaf werkt nog niet. Binnen de
veiligheidsketen is behoefte aan meer
contact, afstemming en samenwerking

- Verken actief de afstemmings- en
samenwerkingsbehoefte van de
veiligheidsketen. Zorg dat
afstemmingsroutes helder zijn ten tijden
van verhoogde dreigingen. (o.a. richting
Landelijk Operationeel Coördinatie
Centrum (LOCC), Nationaal
Crisicentrum (NCC)).

-

O13.2 - GGD-en ervaren het als
inefficiënt dat zij zelf bestuurders van
gemeenten of ziekenhuizen moeten
informeren omdat rapporten van BZK of
NCC niet mogen doorgestuurd
14. Aansluiting IZ beleid
met keten diergezondheid

O14.1 - Doordat de samenwerking
tussen het humane en veterinaire
domein niet vanzelfsprekend verloopt
zijn er lacunes in het inzicht in
dreigingen en signalering

- Inventariseer inefficiënties in de
communicatie en adresseer deze

- Versterk early-warning systematiek
voor Zoönose dreigingen vanuit het
veterinaire veld op humane gezondheid.
Sluit hierbij aan op bestaande
monitoring in de veterinaire sector

O14.2 - Gedetailleerd
opdrachtgeverschap VWA aan CIb leidt
tot onvoldoende ruimte voor het CIb om
onderzoeksprioriteiten op het gebied van
Zoönosen te ontwikkelen
O 14.3 - Samenwerking tussen CIb en
- Formaliseer mogelijkheden tot delen
VWA verloopt operationeel goed maar
van surveillance en monitoring data
staat bij bestuurlijke stellingname onder
druk omdat het CIb vanuit humane
belang en VWA vanuit het veterinaire
belang redeneert. Dit staat productieve
samenwerking in de weg
15. RVP systeeminrichting

O15.1 - De huidige positie van het NVI
- Zoek actieve toenadering met het NVI
en de relatie met het CIb is onvoldoende gericht op herstel van de
uitgewerkt. Het NVI is gestopt met de
samenwerkingsrelatie
productie van vaccins maar blijft
verantwoordelijk voor de inkoop van
vaccins voor het RVP. Het voert beperkt
onderzoek uit op het gebied van
productontwikkeling gefinancierd vanuit
VWS. De doelstelling van dit onderzoek
wordt onvoldoende duidelijk gevonden
door het veld. De relatie met het CIb
dient herijkt te worden gegeven de
nieuwe situatie.

- Er is behoefte aan betere afstemming
tussen VWS en LNV over
opdrachtgeverschap, prioriteiten in
onderzoek en bestrijding
- Continueer huidige beweging naar
samenwerking tussen VWS en LNV
- Agendeer de mogelijkheid voor
integraal opdrachtgeverschap vanuit
VWS i.p.v. LNV/VWA bij
interdepartementale afstemming
- Positie VWA is fundamentele vraag die
buiten de scope van dit onderzoek valt

- Evalueer systeeminrichting en
wenselijkheid van consolidatie van de
onderzoeksfunctie naar vaccins

59

BIJLAGE A - GERAADPLEEGDE LITERATUUR
[A] Evaluaties, onderzoeks & adviesrapporten
[A-AdvSubs 2009] “Advies van de evaluatiecommissie subsidies Centrum
Infectieziektebestrijding”, mei 2009
[A-EvalSalm 2008] “Eindrapport Evaluatie Salmonella Typhimurium ft560 uitbraak in
Twente”, Isken et al, RIVM, 2008
[A-EvalQkoortsGGD 2008] “Evaluatie Q-koorts uitbraak 2007 in de GGD-regio Hart voor
Brabant”, Jeeninga et al, 2008
[A-EvalQkoortsRIVM 2008] “Eindrapport Evaluatie Q-koorts uitbraak in Noord-Brabant
2007”, Isken et al, RIVM, 2008
[A-EvalQkoortsInt 2008] “Rapportage interne evaluatie Q-koorts 2007”, anoniem, RIVM,
2008
[A-EvalTB 2008] “Review of the Netherlands Tuberculosis Control Programme, 14-18
April, 2008”, 2008
[A-MML IGZ 2008] “Medisch microbiologische laboratoria leveren verantwoorde zorg,
maar het kan nog beter - Onderzoek naar de kwaliteit van de medisch microbiologische
laboratoria in Nederland”, IGZ, november 2008
[A-EvalSoaHiv 2007] “Eindrapportage Ontwikkeling van het CIb op het terrein van soa en
hiv”, Van Naem & Partners, april 2007
[A-StratR&D 2006] “Towards a strategy for research and development management for
the Center for Infectious Disease Control at the National Institute of Public Health The
Netherlands”, CIb International committee research policy, 2006
[A-IZB 2005], “Infectieziektebestrijding, studies naar organisatie en praktijkwerking”, I.
Helsloot, J.E. van Steenbergen, ISBN 978.90.5454.591.0, BJu, 2005
[A-RGO 2003] “Kennisinfrastructuur Infectieziekten”, Raad voor Gezondheidsonderzoek
(RGO), 2003
[B] RIVM interne publicaties
[B-Respons 2009] “Outbreakmanagement (respons) door het CIb”, RIVM/CIb, herziening
2009
[B-Werkplan 2009] “Concept Werkplan 2009 – Centrum Infectieziektebestrijding”,
RIVM/CIb, mei 2009
[B-ProjBesch 2009] “Projectbeschrijvingen Centrum Infectieziektebestrijding behorende
bij het werkplan 2009 (Concept)”, RIVM/CIb, 2009
[B-JaarplSubs 2008] “Jaarplan subsidies 2009 voor VWS-PG – herziene versie n.a.v.
uitspraak NHC bezwaarschrift”, RIVM/CIb, september 2008
[B-Werkplan 2008] “Werkplan 2008 – Centrum Infectieziektebestrijding”, RIVM/CIb
000200802, 2008
[B-OndStrat 2007] “Onderzoeksstrategie 2008-2013” – RIVM Centrum
Infectieziektebestrijding”, RIVM/CIb, 2007
[B-AdvCie 2006-2009] “Verslagen vergaderingen adviescommissie CIb, 2006-2009”,
RIVM/CIb

60

[B-IntIZB 2006] Internationale infectieziektebestrijding 2006 en verder, RIVM/CIb, 2006
[B-StratPlan 2005] “Strategisch beleidsplan 2005-2009 – Centrum
Infectieziektebestrijding”, RIVM/CIb, augustus 2005
[C] RIVM externe publicaties
[C-RegDraaib 2009] “Regionaal Generiek Operationeel Draaiboek Infectieziektecrises”,
LCI/CIb, RIVM, februari 2009
[C-IHRDraaib 2009] “Draaiboek IHR International Health Regulations / Internationale
Gezondheidsregeling”, LCI/CIb RIVM, januari 2009
[C-WerknGez 2008] “Infectieziektebestrijding en werknemersgezondheid”, Presentatie
CIb/RIVM, februari 2008
[C-MeldIZ 2008] “Melden van infectieziekten conform de Wet publieke gezondheid
(2008)”, RIVM 215072001, 2008
[C-RIVMtoek 2008] “RIVM van de toekomst - Een houtskoolschets”, RIVM 405/08DGMS,
2008
[C-IZV 2007] “Infectieziekten en Veiligheid - Toekomstige uitdagingen voor maatschappij
en beleid”, RIVM 330001001, 2007
[C-RVP 2007] “The National Immunisation Programme in the Netherlands – developments
in 2007”, RIVM 210021008, 2008
[C-RIZ 2007] “Jaarrapportage respiratoire infectieziekten 2007/2008”, RIVM 210231003,
2008
[C-STI 2007] “Sexually transmitted infections, including HIV, in the Netherlands in 2007”,
RIVM 210261004, 2008
[C-Zoon 2007] “Zoonoses and Zoonotic Agents in Humans, Food, Animals and Feed in the
Netherlands 2003-2006”, RIVM 330152001, 2007
[C-RegOnd] “Regionale ondersteuning van de Infectieziektebestrijding”, RIVM
[C-CIbJaarb 2007] “Centrum Infectieziektebestrijding - Jaarbeeld 2007”, RIVM/CIb, mei
2008
[C-CIbJV LCI 2007] “Jaarverslag 2007, Landelijke Coördinatie infectieziektebestrijding
(LCI) – ‘Blijf ons scherp houden!’”, RIVM/CIb, 2007
[C-SOR 2007-2010] “Strategic Research RIVM (SOR) 2007-2010 – Summaries project
proposals, v2.0”, RIVM, December 2006
[C-IZ&Arbeid 2007] “Infectieziektebestrijding & Werknemersgezondheid”, LCI/CIb, RIVM,
juli 2007
[C-CIbJV LCI 2006] “Jaarverslag 2006, Landelijke Coördinatie infectieziektebestrijding
(LCI) – ‘Houd ons scherp!’”, RIVM/CIb, 2006
[D] Wetgeving en overheidsbeleid
[D-WPG 2008] Wettekst Wet Publieke Gezondheid – Staatsblad 2008
[D-WPG MvT 2008] Memorie van toelichting op Wet Publieke Gezondheid – TK
2007/2008-31 316

61

[D-WetPGprof 2008] “De Wet Publieke Gezondheid - De belangrijkste wijzigingen voor
professionals”, RIVM, 2008
[D-BriefVWS 2004i] “Strategie Infectieziektebestrijding”, Brief minister van VWS aan
Tweede Kamer, POG 2466522, 19 maart 2004
[D-BriefVWS 2004ii] “Infectieziektebestrijding”, Brief minister van VWS aan Tweede
Kamer, Vergaderjaar 2004-2005, kamerstuk 25.295, nr. 13, 13 oktober 2004
[D-MinRegBAO 2004] “Instellingsbesluit Bestuurlijk afstemmingsoverleg
infectieziektbestrijding”, Ministeriële regeling, Stcrt. 2004, 236, november 2004
[E] Aansturingsdocumentatie
[E-GoedkBrf 2009] “Goedkeuringsbrief Ministerie VWS aan RIVM-DG”, Ministerie van
VWS, PG/FBI-2.903.412, december 2008
[E-Kennisvr 2009] “Kennisvragen 2008”, Ministerie van VWS (ongedateerd)
[E-OfferteTr 2009] “Voorbereiding kennisvragen/offertetraject CIb 2010 – Met minder
naar meer”, RIVM/CIb juni 2009
[E-VR 2008] “Voortgangsrapportage Centrum Infectieziektebestrijding 2008 –
Management samenvatting”, RIVM/CIb, februari 2009
[E-OpdrZoon 2007] “Notitie opdrachtverlening op het gebied van zoönosen”, RIVM/CIb,
februari 2007
[E-MgtRev 2007] “Managementreview CIb over 2007”, RIVM/CIb, juli 2008
[E-AanstCib 2005] “Notitie aansturing van het Centrum Infectieziektebestrijding”.
RIVM/CIb, april 2005

62

BIJLAGE B – OVERZICHT VAN BETROKKENEN BIJ HET
EVALUATIEONDERZOEK
Leden Nederlandse Werkgroep “Evaluatie CIb”
• Daha, T.J., adviseur infectiepreventie / hygiënist, WIP (Werkgroep Infectiepreventie)
• Dissel, van, J.T., hoogleraar infectieziekten, LUMC
• Dolen, van, P.J., zelfstandig adviseur, Voormalig hoofd ERC (Expertise centrum risico
en crisiscommunicatie)
• Gouw, de, J.M.M., directeur GGD Hollands Midden
• Helsloot, I., hoogleraar crisisbeheersing, VU Amsterdam
• Leusink, P., directeur NVVS / huisarts
• Meer, van der , J.W.M., internist, Radboud Universiteit Nijmegen
• Quint-Maagdenberg, M., oud-burgemeester Vaals
• Ruitenberg, E.J., hoogleraar internationale volksgezondheid VU Amsterdam, emeritus
hoogleraar immunologie, Universiteit van Utrecht, voorzitter commissie van toezicht
RIVM
• Verbrugh, H.A., hoogleraar medische microbiologie, Erasmus MC, Rotterdam
• Wagenaar, J.A., hoogleraar Kl. Infectiologie, Universiteit van Utrecht
• Zwart, de, O., directeur, GGD Rotterdam Rijnmond
Leden Internationale Werkgroep “Evaluatie CIb”
Borgdorff, prof. dr. M.W., Head of Clinical Epidemiology, Biostatistics and
Bioinformatics, AMC/UvA Amsterdam
• O’Flanagan, dr. D., Health Protection Surveillance Centre
• Giesecke, prof. dr. J., Chief Scientist, ECDC
• Heymann , dr. D.L. (Chairman), WHO
• Miedema, prof. dr. F., Member Board of Directors, UMC Utrecht
• Tegnell, dr. A., Director, SoS, National Board of Health and Welfare, Sweden
• Wegener , dr. H.C., Director, DTU National Food Institute, Denmark

•

Geïnterviewden (individueel, dan wel in groepsverband)
Ministerie van VWS
Bosch, van ‘t, G., voormalig accountmanager CIb, Directie PG
Dalen, van, Ph.J., Clustercoordinator Infectieziekten, Directie PG
Goeij, de, H., voormalig DG-Volksgezondheid
Hommes, S., Directie Voorlichting en Communicatie
Medewerkers Cluster Infectieziekten, Directie PG
Ruwaard, D. , Directeur, Directie PG

•
•
•
•
•
•

Overheid - overig
Bekker, R., voormalig SG-Ministerie van VWS
Ravensbergen, J., teammanager preventie, ZonMW
Visser, de, M., vice-voorzitter Gezondheidsraad
Westerhof, R., inspecteur, IGZ
Wijngaarden, van, J.K., hoofdinspecteur volksgezondheid, IGZ

•
•
•
•
•

RIVM/CIb
• Berensen, M., account- en onderzoeksmanagement CIb
• Coutinho, R., directeur CIb
• Dijk, van, H., voormalig kwartiermaker CIb
• Henken, A., sectordirecteur Voeding, Geneesmiddelen en Consumentenveiligheid
• Management Team, CIb, bestaande uit Directeur en afdelingshoofden
• Pieters, M., sectordirecteur Volksgezondheid en Zorg
• Sprenger, M., DG-RIVM
• Timen, A., arts infectieziektebestrijding, plv. hoofd LCI, CIb/LCI

63

•
•
•

Vandenbroucke-Grauls, C.M.J.E, hoogleraar Medisch Microbiologie, VUmc, voorzitter
Adviescommissie CIb
Vliet, van, H., medewerker, afdeling BBA
Woittiez, R.D., sectordirecteur Milieu en Veiligheid, RIVM

Wetenschap/academia
Cornelissen, A.W.C.A. parasitologie, voormalig decaan, faculteit diergeneeskunde,
Universiteit Utrecht
• Dissel, van, J.T., hoogleraar infectieziekten, LUMC
• Osterhaus, A.D.M.E., virologie, Nat. Influenza Centr., Erasmus MC
• Vandenbroek, P.J., voorzitter WIP, infectieziekten LUMC
• Verheijden, J.H.M., hoogleraar faculteit diergeneeskunde, Universiteit Utrecht

•

Keten infectieziektebestrijding
Olde Loohuis, A., huisarts te Herpen
Leusink, P., huisarts, seksuoloog, directeur NVVS
Vries, de, L., directeur GGD Nederland
Kruisselbrink, H., directeur-arts GGD Midden-Nederland
Zwart, de, O., directeur GGD Rotterdam-Rijmond
Sande, van de, J., directeur GGD Hart voor Brabant
Rijmenam, van T., dir.; Besselse, M., teamleider SOA; Soethoudt, K., arts
infectieziekten, GGD Twente
• Ruijs, G., arts-microbioloog, Isala, voorzitter NVMM
• Elting, L., algemeen directeur; Truus de Graaf, manager RVP vaccins, NVI

•
•
•
•
•
•
•

Keten rampen en calamiteiten
• Schouwerwou, R.J., adj dir GHOR Utrecht, plv RGF
• Meiss, C., hoofd proactie & preventie, VRU
• Korthuis, S., lid directieraad VNG
Keten diergezondheid
Sande, van de, W., hoofdinspecteur Veterinaire Volksgezondheid, Dierengezondheid,
Dierenwelzijn en Diervoeders, VWA
• Weijtens, M., CVO, MT-lid Directie voedselkwaliteit en diergezondheid, Ministerie van
LNV
• Bianchi, A., directeur Centraal Veterinair Instituut
• Wever, A. , accountmanager Overheid, Gezondheidsdienst voor Dieren

•

NGO’s
Logtenberg, H., coördinator; Lex Stibbe, voorzitter Nationaal Hepatitis Centrum
Degener, J., voorzitter; Jan Prins, secretaris, SWAB
Wille, J., projectleider Prezies, CBO
Coenen, T., directeur; Oostrom, van, M., bestuurssecretaris SOA Aids Nederland
Kuyvenhoven, V., KNCV
Strijthagen, F., directeur, Schorer Stichting

•
•
•
•
•
•

Media
Kohler, W., wetenschapsredactie NRC
Scholtens, B., wetenschapsredactie Volkskrant

•
•

64

3.4 Voert hoogwaardig en gerespecteerd onderzoek uit op relevante
onderzoeksgebieden
3.5 Draagt zorg voor samenhang van onderzoeksactiviteiten op het
gebied van infectieziektebestrijding
3.6 CIb zorgt voor goede aansluiting van onderzoek naar praktische
toepassing / uitvoering

2.3 Garandeert adequate sturing aan ontwikkeling in het veld door
subsidieverstrekking
2.4 Draagt zorg voor adequate publieksvoorlichting
2.5 Draagt zorg voor adequate richtlijnontwikkeling (inhoudelijke
ontwikkeling en daadwerkelijke toepassing)
2.6 RVP programma management en uitvoering verloopt adequaat

1.3 Coördineert internationale samenwerking en afstemming en
fungeert als primair aanspreekpunt

1.4 Treedt in de externe communicatie op als primaire autoriteit

6.6 Het CIb staat voldoende open voor suggesties en werkwijzen in het veld

8.3 CIb draagt zorg voor goede voorbereiding op rampen en maakt
hierover goede afspraken met de reguliere rampenbestrijding

8.4 Het CIb maakt het mogelijk voor de overheid om goed
geïnformeerd te beslissen over beleid en uitvoering

8.2 Taken, verantwoordelijkheden en bevoegdheden in de
bestrijding zijn goed belegd en het CIb functioneert als een
centraal aanspreekpunt

Het CIb heeft een positief effect op de knelpunten zoals gesignaleerd in 2004:

•
8

8.1 De kwaliteit, gelijke aanpak en capaciteit van de uitvoering van
de infectieziektebestrijding is geborgd

7.1 Incidentie, morbiditeit en mortaliteit voor specifieke dreigingen zijn afgenomen sinds 2004

7
•

8.6 CIb is in staat om te gaan met nieuwe dreigingen en speelt in
op knelpunten zodra deze ontstaan en is daarmee voldoende
toekomstbestendig

8.5 CIb functioneert als primair aanspreekpunt voor internationale
samenwerking en coördinatie

6.5 Het veld waardeert de kwaliteit van het wetenschappelijk onderzoek van het CIb

6.3 Het CIb voldoet aan de verwachtingen en behoeftes van het veld

Outcome

6.4 Het veld acht de huidige omvang van het CIb de juiste haar taken adequaat uit te voeren

6.2 Het CIb geeft volgens het veld goed uitvoering aan zijn opdracht

Beoordeling over presteren CIb vanuit het veld

6.1 Het CIb heeft volgens het veld de juiste opdracht, gelet op de knelpunten

6

4.4 Het CIb gaat zorgvuldig om met hun bijzondere positie en ondersteunen de Minister

4.3 CIb en VWS erkennen elkaars professionalisme en verantwoordelijkheden en steunen elkaar hierin

5.2 Het CIb slaagt erin een brugfunctie te vervullen tussen de veterinaire en humane werelden

Klanten/ketenpartners

4.2 Jaarlijkse cyclus werkplanning en begroting verloopt zorgvuldig en productief

5

Afstemming, communicatie en aansturing van andere partijen
5.1 Er is voldoende wederzijds respect en vertrouwen voor effectieve samenwerking met het veld

VWS

3.3 Beheert en ontwikkelt adequate surveillance en signalering
systematiek (landelijk en aansluiting internationaal)

4.1 De aansturingsrelatie VWS-CIb is helder en werkbaar

4

3.7 De inrichting van de organisatie van het CIb sluit aan bij de taken

2.2 Levert adequate advisering aan VWS (in frequentie en kwaliteit) 3.2 Draagt zorg voor adequate landelijke diagnosecapaciteit

3.1 CIb voert relevante eigen diagnostiek adequaat uit

1.2 Zorgt voor adequate samenwerking en rolverdeling in de keten
t.b.v. waakzaamheid en snelle reactie bij uitbraken

3 Inzicht IZ door uitvoeren Diag. Surv. Onderzk

2.1 Het CIb levert adequate advisering aan professionals
Detacheringsmodel GGD-en versterkt de uitvoeringscapaciteit

1.1 Het CIb voert een robuust en evenwichtig uitgewerkte
systematiek per keten voor de invulling van de regiefunctie

Output

2 Bevorderen IZB door advies en voorlichting

1 Regiefunctie reguliere bestrijding en crisismgt

BIJLAGE C – GEHANTEERDE TOETSINGSKADER

65

BIJLAGE D – FACTSHEETS CIB AFDELINGEN
Bron: CIb
Department : Policy, Management and Advice Unit (BBA)
Primary activities
Policy development, management and advice, both within CIb and to Ministry of Health
and external partners

Staffing
Total fte 12.6 fte + 1.4 temporary staff + 5 external experts std/sexual
health/tuberculosis 0.1 fte + 1 external expert tuberculosis 0.2 fte
Fte breakdown by activity/programs: Fin staff: 2.9 fte, Quality control staff: 1.1 fte,
Secretariat: 2.2 fte, Junior/senior policy advisors: 5.8 fte

Key objectives

Fte breakdown by functional expertise / (academic) background: See above, and policy
advisors: 2 public health doctors, 1 legal advisor, 2 biologists, 1 laboratory technician

Main development priorities 2009-2010

•

Contribute to a coherent control of infectious diseases.

•

Stimulate innovation by translating developments in society/politics to goals and
organisation of control of infectious diseases.

•

Draft strategic policy paper CIb 2010-2014, incl. chapter on financing NGO’s

•

Discussion paper on national immunisation programme

•

Support primary processes in CIb by financial management support, quality control,
research and account management

•

Contribution to updates public health law

•

Position paper on position of CIb i.r.t. public health field, including NGO’s

•

Plan for tuberculosis control in the Netherlands

•

Research strategy per theme

•

Progress reports for internal and external (MoH) use

•

Evaluation of sexual health care regulation, carried out by the GGD’s

•

Financial management system in place and sound financial situation for RCP

•

Support to reorganisation process of RCP

Areas of excellence
•

No specific ‘best-in-class’ functions, many functions are ‘only-in-class’ (specifically
policy development, programme management and support within CIb)

Overview of flagship projects/products/activities
•

Financial management support, planning & control

•

Research and account management

•

Programme management (std/hiv and national immunisation programme,
tuberculosis in development)

•

General policy development, including related to international activities

Primary internal cooperative relationships
Management support and legal advice
Policy development
Research and account management

Primary external cooperative relationships
NGO’s
Ministry of Health and others
Professional bodies
GGD’s

Department : Epidemiology and Surveillance Unit (EPI)
Primary activities
Surveillance and analysis of (determinants of) trends, (design and) evaluation of
effectiveness of interventions.

Staffing
Total fte 55 (excl external and temporary)
Fte breakdown by activity/programs
VPD STI Respiratory Gastro AMR HCAI Modelling Surv.
7
6
5
6
7
6
7
7

Key objectives
•

Measure current and estimate future burden of disease to assist prioritising of
resources

•

Identify effective interventions to minimise transmission and impact of infections.

Main development priorities 2009-2010
Generate new insights in determinants, transmission routes and risks, effectiveness of
interventions, and use these to guide control and prevention policy, through cooperative
analytical studies with a wide range of partners, based on observed surveillance trends.

Primary internal cooperative relationships
Areas of excellence

LCI: evaluate effectiveness interventions, outbreak investigations

•

Outbreak investigations (eg salmonella, Qfever, rubella)

•

Mathematical modelling (eg SARS, pandemic influenza, chlamydia)

LIS: microbiological surveillance, transmission networks, moleculair epidemiology (resp,
gastro, VPD, AMR)

•

(Sero)surveillance trends (eg campylobacter, STI, syndromic surveillance)

LZO: Qfever outbreaks, Legionella, zoonose, AMR

•

Evaluations (eg VPD, annual State)

BBA: programme management VPD and STI

•

International networks (eg EARSS, MedVetNet, Polymod)

RCP: Praeventis, pregnancy screening, vaccinations

Overview of flagship projects/products/activities
•

CGL: prevention, influenza vaccination, reproductive health

See publication lists and rivm reports

Primary external cooperative relationships
MoH
MHS
Universities
NGOs

66

Department : Preparedness and Response Unit (LCI)
Primary activities
This unit functions as a centre of expertise for local infectious disease control specialists:
guidance and coordination

Main development priorities 2009-2010
•

Guidance in infection control in occupational health

•

Research in public risk perception

•

Research in timeliness in reporting in outbreaks

Key objectives
•

Acting as a helpdesk for professionals for the day-to-day practice of infectious
disease control.

•

Applying crisis management during a threat or actual (regional or national) outbreak
of an infectious disease.

EPI - Epidemiology and Surveillance Unit: outbreak investigations.

•

Developing and monitoring guidelines, and procedure manuals in collaboration with
external partners.

LZO - Laboratory for Zoonoses and Environmental Microbiology: control.

•

Drawing up and implementing communication and information policy

•

Safety surveillance for National vaccination program

Primary internal cooperative relationships
LIS - Laboratory for Infectious Diseases and Perinatal Screening: response.
RCP - Regional Programme Coordination: vaccination programme.
Environment and safety division: e.g. suspicious Anthrax letters.

Primary external cooperative relationships
Areas of excellence
Overview of flagship projects/products/activities
•

evidence based guidelines for public health professionals,

•

risk assessment and management

•

actively stimulated Adverse events related to vaccination

•

internetbased communication tools for professionals

Staffing
Total fte: 34

National: many, including:
- Airports and harbors,
- B.E.L.,
- CBO,
- GGD Nederland,
- GHOR,
- Health Council of the Netherlands
- IGZ,
- KNCV,
- LCHV,
- LCR,
- Municipal Health Services (GGD’en),
- National Vaccine Institute,
- RIVM

- Ministry BZK,
- Ministry Defensie,
- Ministry of Health, Welfare and Sport,
- Ministry Justitie,
- Ministry LNV,
- Ministry Soza,
- Scientific association, society
- Schorer,
- WIP,
- Soa- aids Netherlands,
- Universitie,
- Youth Health Services (MHS).
- and others….

International:
- ECDC/ EWRS,
- WHO.

Department : Laboratory for Infectious Diseases and Perinatal Screening (LIS)
Primary activities
•
•
•
•
•

Reference diagnostics for a range of diseases not covered by routine medical
microbiological laboratories,
pathogen-based surveillance for food- and waterborne diseases, selected zoonoses,
vaccine preventable diseases and resistant microorganisms.
serosurveys
Specific research in selected areas (e.g. TB, pertussis, MRSA and enteric viruses)
Expert advise in questions directed at the CIb

Key objectives
•
•
•

•

To ensure high quality diagnostics for all pathogens considered to be relevant for
public health (in partnership with external laboratories);
To monitor trends in existing and emerging human pathogens
To study properties of selected pathogens relevant for (future) control (interface
between pathogen and host populations, evolutionary interference resulting from
human interventions)
To help build the evidence base for infectious disease control activities of the CIb

Areas of excellence
Excellence in protecting populations from infection. State-of-the art research lines in
pathogen diagnostics, biology and evolution, population genetics, dynamics of pathogen
transmission and development of digital communication structures between various
national stakeholders such as health care institutions, local health authorities, academia,
policy makers, and the general public.
Areas of special attention:
• Antimicrobial resistence;
• Integrated collection and analysis of molecular and epidemiological data, in particular
for food-borne viruses / enteric viruses;
• emerging disease preparedness and response, studies at the human – animal
interface
• effect of helminth infection on immunomodulation;
• health care-associated infections
• mycobacteria;
• national vaccination programme evaluation (mumps, measles, rubella, pertussis);
• ECDC sponsored education/training of public health microbiologists
• neonatal screening; prenatal Down syndrome screening

Staffing
Total fte: around 120
Fte breakdown by activity/programs: 40 virology, 40 bacteriology, 10 parasitology; 10
immunosurveillance; 10 perinatal screening; 15 general support
Fte breakdown by functional expertise / (academic) background: 30 academic, 80
analytic, 15 administrative

Main development priorities 2009-2010
•

Maintaining high level of reference diagnostics

•

Building the platform and analysis tools for integrated molecular epidemiological
surveillance of viruses and bacteria in collaboration with partners nationally and
internationally;

•

Explore the potential applications of multiplex analyses (arrays, beads) for virology
and for the neonatal screening programs.

•

development of BSL3/4 infrastructure and work program

•

strengthening emerging disease preparedness and response

•

try to secure EU reference laboratory status for at least 2 areas

Primary internal cooperative relationships
Within CIb with EPI, LCI, LZO on various topics concerning infectious diseases (most
work done in integrated projects)
Within RIVM with GBO for nanotechnological developments, with CVB for population
research studies (screening), with VTV for mapping the health care utilisation in NL
With NVI on national vaccination programme studies

Primary external cooperative relationships
Medical microbiological laboratories; academic centres; municipal health services
Multiple international partners and projects
ECDC, CDC-Atlanta; WHO; major public health institutes (HPA, RKI); several networks
(ENIVD, EARSS, TB-Euro; EISS, global noronet)
Developing countries
Collaboration CDC Guandong, MOH Indonesia

67

Department : Department name: Laboratory for Zoonoses and Environmental Microbiology (LZO)
Primary activities
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•

early warning of signals related to animal, food, and environment
support in outbreak investigation (source investigation)
surveillance in animal reservoirs (focus on ticks, mosquitos, rodents and less intense
husbandry), food and the environment (mainly water)
for surveillance purposes detection techniques are developed and validated
study transmission routes of zoonotic and/or foodborne infectious diseases, a.o by
molecular epidemiology (sero/genotyping)
risk assessment modelling of pathogens in food, water and wildlife to support
decision making on intervention strategies
assessment of the burden and costs of foodborne and other infectious diseases
study effect of specific food matrices on pathogen characteristics/behaviour (food
microbiology)
evaluate natural and induced inactivation processes (water microbiology)
formal reference tasks for the EU (CRL Salmonella) and for the Netherlands
(veterinarian reference lab for Salmonella, parasites and infections in shellfish)
development of detection techniques of highly pathogenic selected bacteria
(preparedness for bioterrorism).
as Responseteam Biological Calamities (a.o. poederbrieven) part of the national
‘Milieu Ongevallen Dienst’.
expert consultation for EU, ECDC, EFSA and WHO

Key objectives
General description of the department’s mission:
Early warning, surveillance and risk assessment of existing and emerging infectious
disease risks from animals, food and the environment for improvement of public health.
Preferably, research questions are addressed integrating microbiological expertise and
labwork with modelling for quantitative risk analyses (exposure models, dose-response
models and health outcomes).

Areas of excellence
• Quantitative microbiological risk assessment (QMRA)
• Veterinary parasitology
• Watermicrobiology, especially watervirology
• Disease burden assessment
Overview of flagship projects/products/activities:
• QMRA in general, and risk assessment for Campylobacter in poultry and for drinking
water more specifically
• Priority setting of enteric diseases and emerging zoonoses (intensively involved as
projectmanager/chair at national, European (MedVetNet) and international (WHO,
FERG) level)
• Reference work related to CRL Salmonella (with additional task for external quality
assurance of laboratories involved in surveillance of enteric infections for ECDC)
• EU projects/networks: MedVetNet (Network of Excellence for foodborne zoonoses),
Biotracer (Integrated project EU KP6 on improved biotraceability of unintended
micro-organisms and their substances in food and feed chains), ECDC project on
Climate change impact on food and waterborne diseases, and EU KP7 VITAL project
(Small Collaborative Project on Integrated Monitoring and Control of Foodborne
Viruses in European Food Supply Chains).
• development and maintenance of website www.ziekdoordier.nl (site about zoonoses).

Staffing
Total fte: 45, 9 (1 March 2009)
Fte breakdown by activity/programs: 5,6 fte management, management support and
quality control, remainder about equally distributed in 3 departments, namely food,
environment and animals&vectors.

Main development priorities 2009-2010
Development goals in areas of expertise
• improve early warning of zoonotic signals from the veterinary field for assessing
human health risks
• enhance expertise in animal-related antimicrobial resistance
• strengthen expertise in vector-borne infections (especially virology in mosquitos,
bacteria and viruses in ticks) through systematic vector monitoring and screening
• strengthen expertise in rodent-borne zoonoses (a.o. mouses, rats) through
systematic vector monitoring and screening
• improve analyses of molecular data using bioinformatics.
• incorporate GIS analyses and risk mapping as tools in assessment of public health
risk.
• expand modelling expertise to incorporate dynamic modelling (immunity) and use of
Bayesian networks.
• climate change impact on food-, and more intense on waterborne diseases
• evaluate natural and induced inactivation processes (food virology)

In/external relations:
• good network/collaboration with veterinary field (CVI, FD, GD, VWA). We aim for a
position to bridge the gap between veterinary and human parties (especially between
research groups and stimulating interaction between policy makers of different
Ministries) for the purpose of human public health (control, prevention and scientific
research).
• good network/collaboration with food and water microbiology groups at universities
(UvA, WUR, TU Delft)
• collaboration with Plantenziektekundige Dienst (PD) of the WUR for vector-related
work (entomology).
• collaboration with groups with expertise in ecology for rodent-related work, mainly at
the WUR
• collaboration with international leading groups in QMRA (ao DTU Denmark, VLA UK)
• support and invest in capacity building internationally (especially in field of foodborne
infections (e.g. CDC China) and water/food safety (e.g. EHNRI Ethiopia, Jordania,
Twinning Poland) and environmental virology (e.g. Environet).
• International Networks: MedVetNet, Environet (vice-chair).
Output
• As output of research done both for the ministries as for international sponsors we
produce RIVM reports but increasingly aim at peer-reviewed international papers. As
a minimum one per scientific, academic staff member per year is set as a target.
Most staff members are considerably more productive.
• Furthermore our expertise is used in many international expert panels for drafting
opinions, guidelines, advice (EFSA BIOHAZ panel and targeted working groups, ECDC
consultations, EU working groups, WHO Collaborating Centre for Risk Assessment of
Pathogens in Water and Food (a.o. rolling revision of drinking water guidelines, FERG
global estimate of burden of foodborne disease etc)).
• Finally input is provided in guidelines for infectious disease control for public health
professionals.

Primary internal cooperative relationships
In general, close collaboration within CIb is established with EPI and LIS. Except for
common use of labfacilities with LIS, more specific project-based collaboration exists:
In the area of foodborne infections, longterm close collaboration is implemented with EPI
and LIS.
In the area of antimicrobial resistance related to animals, since a few years we
collaborate in joint projects with EPI and LIS.
For the early warning of risks from food, animals and the environment, permanent
representations in the CIb-wide early warning meeting is provided.
For the projects targeting the environment (water-related projects and MOD/RBC),
collaboration is established with several labs/units in another division at the RIVM, MEV
(IMG and LER), where the non-infectious risks for the environment, the MOD
coordination and the account of the VROM-ministry are covered. For climate change
projects, collaborations with PBL and MEV-LER and –MGO are established.
For performance of QMRA and food safety issues more in general, we also regularly meet
with a toxicology department in another division (VGC) of the RIVM, named SIR. As two
of our main routine accounts (VWS/VGP and VWA) are held within this division we also
have a lot of interaction with the account manager (division director) and his assistant.
Because LZO is the only department with substantial routine sponsoring from these
accounts within CIb, a relationship manager was appointed. This person regularly meets
with the assistant account managers of CIb, positioned in BBA.
Collaboration with LCI needs to be strengthened and further specified (currently at ad
hoc basis during incidents).

Primary external cooperative relationships
Main client groups:
- Ministry of LNV (Agriculture) – VWA
- Ministry of VWS (Public Health) – policy department (VGP, minor PG)
- Ministry of LNV – policy departments (DK, VD)
- Ministry of VROM – policy departments
- Ministry of VenW – Waterdienst (former RIZA)
- European Commission (DG SANCO, DG Research)
- EFSA
- ECDC
-WHO
Main cooperation partners nationally:
- University of Utrecht, IRAS and Veterinary Faculty in general
- Central Veterinary Institute, Lelystad
- Animal Health Sciences, Deventer
- Wageningen University
- AMC
- Waterlaboratoria a.o. ‘Het waterlaboratorium’, KWR

68

Department : Regional Coordination Programs (RCP)
Primary activities

Areas of excellence

Coordination of the 3 Regional Prevention Programs:
1.State Vaccine Program (RVP)
2.Neonale screening (NNS)
3.Bloodscreening of pregnant women (PSIE)

Computer system Praeventis: specially developed for the total management, referral and
registration of the above mentioned programmes. This system is an sophisticated data
base, which is –under specific terms – available for research goals.

The coordination consists roughly of the following tasks:
Sending out notice for inoculation, ordering of bloodtests, buying, distribution and
administration of the vaccine, registration of the inoculations, registration of lab results,
invoicing bills (labs and inoculation fees), referral to paediatricians, (medical) advising.

Although the attendance rate of the HPV campaign in 2009 is a low 50% till now, the
organisation and logistics of this program by RIVM-RCP, as well as the gearing of
activities with the executing parties, is well organised and is called a success (also by our
external partners).

Main development priorities 2009-2010
•

Key objectives
Logistics an registration of:
• RVP: State Vaccine Program: distributing, calling an registration of the inoculations
of the appr. 2.700.000 yearly inoculations (regular, Hep-B target group and regular
HPV).
Attendance rate is an average of 95%: 2.450.000 inoculations.
For 2009: includes the HPV campaign with appr. 1.200.000 extra calls. (400.000
girls times 3 inoculations). (NB: of these 400.000 girls, the attendance rate is appr.
50% till now).
• NNS: ordering and distributing PKU tests: appr. 180.000 yearly.
• PSIE: informing obstetrics, registration , testing and referral of appr. 180.000
pregnant women yearly. Distributing anti-D.
The logistic and registration is organised and executed in close working relationship with
the ‘executing parties’ (GGD, home-care, obstetrics, labs).
The computer system Praeventis is essential to the activities.
Medical advise: concerning the above mentioned programs.
All this is regionally organised with a small central office in Bilthoven and 5 regional
offices throughout the country.
Key processes are organized centrally (eg: purchasing vaccines).

Staffing

Performance of a future study: to come to a uniform RCP, fully integrated in the
RIVM*, working on a high quality level, with the utmost efficiency.
Also special attention to the importance of the 5 regional offices for the RIVM
organisation and on the possibilities of using the regions for a (greater) performance
for RIVM as a whole.
• Further development of the 3 main activities:
– RVP: more uniform, inventory of the effects of the introduction of RVP on-line
and an inventory of steps necessary to this introduction.
– NNS: start of the introduction of electronic messaging of lab results.
– PSIE: start of the introduction of electronic messaging of lab results, uniform way
of invoicing (by > 150 labs), information of the whole process: all this captured
in new contracts with the > 150 parties. In close working relation with RIVM-CVB.
• Optimising distribution: start of the implementation of the advises to come to a more
effective and efficient distribution system (study concluded in June 2009).
• Exercise of the control-plan’: to come to a good accountability (financial).
*: till 1-1-2008 the RCP central regional offices were not part of RIVM, but 9
independent organisations.

Primary internal cooperative relationships
CVB: Program management for the programs NNS and PSIE.
CIb-BBA: program management for the RVP
CIB – LIZ: lab for NNS
CIB- LCI: medical advisors, registration of side-effects
EPI: reporting inoculation rates.
(the Financial and HRM department are in this phase of integration –with emphasis to
the internal organisation and effectiveness – also important co-operational departments.
When the integration is concluded we foresee a stabilisation of these contacts.)

Primary external cooperative relationships
Ultimate clients: all the kids living in the Netherlands and their parents: we call them all
individually: 2.600.000 calls a year. And register the results.

Total fte 93 fte (83 permanent employees, 10 temps)
Fte breakdown by activity/programs: RVP: 65%, NNS: 16%. PSIE: 19%

Ministry of VWS.

Medical advisors (doctors) are hierarchically placed at the department LCI, but work
functionally in the RCP regions. These doctors are the actual sponsors of the NNS
program

GGD, Youth-health care, PGA (for applicants), home-car, obstetricians, labs, hospitals,
GP’s.

Parties involved with the National Immunisation Programme (RVP)
VWS
(Ministry of Health)

Policy
Advise

Overall responsible for RVP
(Immunisation Program)

GR
(The Health Council of the
Netherlands)
independent scientific
advisory body
Advise on composition of the
immunisation program

NVI
(Netherlands Vaccine
Institute)

CIb / RIVM
Primary coordination of the
RVP, Neo/prenat. screening

Procurement, distribution
and R&D

Vaccine
Distribution

Research
support

RCP

LCI

Regional
operations

Safety
assurance

BBA /
EPI

LIS

Program
management

NVP Testing

Research &
evaluation

Screening
(neonat,
prenat)

Administration Communication
Fine
distribution

Regional
Depots

Consultation

Home care /
consultation
bureaus

IGZ
(Health Care Inspectorate)
Supervision and compliance
of execution RVP

GGD’s
(Municipal Health
Service)

r

Regional program execution

69

BIJLAGE E – KRACHTENVELD ANALYSE

Infectieziektebestrijding in Nederland
Beelden uit het veld over het
Centrum voor Infectieziektebestrijding (CIb)
Amsterdam, mei 2007
juli 2009

Dit rapport
Dit rapport
is bestemd
is bestemd
voor de
voor
organisatie
de organisatie
van de
van
opdrachtgever.
de opdrachtgever.
Verspreiding
Verspreiding
en reproductie
en reproductie
van (delen
van (delen
van) dit
van)
rapport
dit rapport
buitenbuiten
de organisatie
de organisatie
van van de
de opdrachtgever
opdrachtgever
is niet
is niet
toegestaan
toegestaan
zonder
zonder
vooraf
vooraf
verstrekte
verstrekte
schriftelijke
schriftelijke
toestemming
toestemming
van
van
Boer
Boer
& Croon.
& Croon.

Inleiding en verantwoording
Hoofdstuk 1.

Algemene bevindingen

Hoofdstuk 2.

Bijzonderheden per stakeholdergroep

Hoofdstuk 3.

Oordeel bij de onderzoeksvragen

0.3/34661/IVE

Conclusies

1

70

Introductie
In 2005 is het Centrum Infectieziektebestrijding (CIb) opgericht als onderdeel van het
RIVM. Aanleiding daarvoor was een aantal knelpunten in de infectieziektebestrijding die de
minister van VWS in 2004 constateerde.
Bij de oprichting is aangekondigd dat na een periode van vijf jaar het Centrum zou worden
geëvalueerd. Onderdeel van deze evaluatie is een kwalitatief onderzoek onder partijen uit
het veld van de infectieziektebestrijding in Nederland.
De centrale vraag uit dit onderzoek luidde hoe er vanuit het veld, de praktijk, wordt
aangekeken tegen het CIb. Met andere woorden: voldoet het CIb aan de behoefte van zijn
klanten (opdrachtgevers, opdrachtnemers en veldpartijen).
Voor dit onderzoek is allereerst het veld systematisch in kaart gebracht. Vervolgens zijn in
overleg met de opdrachtgever, het Ministerie van VWS, respondenten uit de verschillende
subvelden geselecteerd.
De opzet van het onderzoek is besproken met de leiding van het CIb. Een aantal vragen en
hypothesen vanuit het centrum zijn in de vragenlijst meegenomen. Tussentijdse resultaten
zijn zowel met het ministerie als met het CIb besproken.
De interviews vonden plaats in de periode van februari tot en met juni 2009. In deze
periode speelde in de actualiteit de discussie over de HPV-vaccinatie en kwam de wereld in
de ban van de Mexicaanse griep. De meeste interviews vonden plaats voor deze uitbraak.

0.3/34661/IVE

Foto voorpagina: Gedurende dit onderzoek werd de wereld geconfronteerd met een mogelijke pandemie door de Mexicaanse griep. De vijfjarige
Mexicaanse kleuter Edgar Hernandez kwam bekend te staan als 'Patient Zero‘. Hernandez herstelde al snel. De Goveneur van Veracruz heeft aangekondigd
dat hij in zijn dorpje La Gloria zal worden geëerd met een standbeeld. Volgens zijn moeder zou Hernandez besmet zijn geraakt via vliegen van een
nabijgelegen varkensboerderij. Later bleek hij evenwel niet de eerste patiënt met griepverschijnselen te zijn. Bron: Volkskrant. Foto: Spencer/Getty

2

Vraagstelling krachtenveldonderzoek

Hoofdvraag

• Hoe wordt er vanuit het veld, de praktijk, aangekeken tegen het
CIb?
• Met andere woorden, voldoet het CIb aan de behoeften van zijn
klanten (opdrachtgevers, opdrachtnemers, veldpartijen)
1. Heeft het CIb in de ogen van het veld de juiste opdracht, gelet op
de knelpunten?
2. Geeft het CIb in de ogen van het veld goed uitvoering aan zijn
opdracht?
3. Voldoet het CIb aan de verwachtingen en behoeften van het veld?

Subvragen

4. Het veld acht de huidige omvang van het CIb de juiste haar taken
adequaat uit te voeren
5. Het veld waardeert de kwaliteit van het wetenschappelijk
onderzoek van het CIb
6. Het CIb staat voldoende open voor suggesties en werkwijzen in
het veld

0.3/34661/IVE

De hoofdvraag wordt beantwoord in de eerste twee hoofdstukken. De subvragen komen specifiek aan
de orde in het derde hoofdstuk

3

71

Voor het onderzoek zijn in het krachtenveld van het CIb zeven
subvelden onderverdeeld…
Keten infectieziektenbeschrijding
Veldpartijen:
Huisartsen
GGD-en
Medische Microbiologische Laboratoria
Klinische ziekenhuiszorg
Nederlands Vaccin Instituut
Surveillancecentra (GGD/UMC)
Branche en koepelorganisaties:
VNG (ook calamiteitenketen)
GGD Nederland
NPCF (patiënten consumenten federatie)
NHG (huisartsen)
NCvB (bedrijfsziekten)
NVMM (medische microbiologie)

Keten rampen en calamiteiten
Ministerie BZK
Veiligheidsregio’s
GHOR
VNG (ook bestrijdingsketen)
NCC
NIVEL (ivm project acute zorg en rampen)

Landelijke partijen: bestuur, beleid,
toezicht, advies
Ministerie van VWS
RIVM
Inspectie Gezondheidszorg
Gezondheidsraad
Raad voor de Volksgezondheid
ZonMW

NGO’s, kwaliteits- en kenniscentra
infectieziektebestrijding
SOA Aids
Schorer Stichting
KNCV Tuberculosefonds
Nationaal Hepatitiscentrum
WIP (ziekenhuis infectiepreventie)
SWAB (antibioticagebruik)
CBO (Kwaliteitsinstituut Gezondheidszorg)
Rutgers Nisso

Wetenschap
Centrum voor
Infectieziektenbestrijding

Keten diergezondheid
Ministerie van LNV
Voedsel en Waren Autoriteit
Gezondheidsdienst voor Dieren
Centraal Veterinair Instituut
Productschappen Vlees, Vis, Eieren

Overlap met andere clusters
EUR MC
LUMC Centrum voor Infectieziekten
UU Diergeneeskunde
WUR Animal Science
VIZ (Wet. Vereniging Infectieziekten)

Media
Nieuwsmedia (bijv NOS Journaal)
Onderzoeksjournalistiek (bijv Zembla)
Wetenschapsbijlagen (bijv VK, NRC)

0.3/34661/IVE

Nota bene: Dit overzicht is een hulpmiddel om tot een goede selectie van respondenten te komen. Het pretendeert geen totaaloverzicht van het veld te
geven. Sommige velden vertonen overlap. Partijen en personen kunnen in meerdere subvelden een rol spelen

4

…daaruit zijn ruim 30 stakeholders voor het veldonderzoek
geselecteerd
Keten infectieziektebestrijding
1. Alfons Olde Loohuis, huisarts te Herpen
2. Anika Corpeleijn, bestuurssecretaris NHG *
3. Peter Leusink, huisarts, seksuoloog, directeur NVVS
4. Henk Kruisselbrink, directeur-arts GGD Midden-Nederland
5. Onno de Zwart, directeur GGD Rotterdam-Rijmond
6. Jos van de Sande, directeur GGD Hart voor Brabant
7. Theo van Rijmenam, dir.; Mieke Besselse, teamleider
SOA; Karel Soethoudt, arts infectieziekten, GGD Twente
8. Gijs Ruijs, arts-microbioloog, Isala, voorzitter NVMM
9. Laurent de Vries, directeur GGD Nederland
10. Lucas Elting, algemeen directeur; Truus de Graaf,
manager RVP vaccins, NVI
Keten rampen en calamiteiten
11. Robert Jan Schouwerwou, adj dir GHOR Utrecht, plv RGF
12. Charlotte Meiss, hoofd proactie & preventie, VRU
13. Sandra Korthuis, lid directieraad VNG
Keten diergezondheid
14. Martijn Weijtens, directie Voedsel en Dierenwelzijn,
Ministerie LNV
15. Andre Bianchi, directeur Centraal Veterinair Instituut
16. Paul Wever, accountmanager Overheid,
Gezondheidsdienst voor Dieren
17. Wim van de Sande, Hoofdinspecteur VWA

0.3/34661/IVE

* Het NHG heeft als enige niet aan het onderzoek deelgenomen. Het
NHG stelde een financiële vergoeding als voorwaarde. Daar is in overleg
met de opdrachtgever geen gehoor aan gegeven.

Wetenschap
18. Peterhans Vandenbroek, vz WIP, infectieziekten LUMC
19. Ab Osterhaus, virologie, Nat. Influenza Centr., Erasmus MC
20. Albert Cornelissen, parasitologie, Universiteit Utrecht
21. Jaap van Dissel, interne geneeskunde, Centrum voor
Infectieziekten, LUMC
Landelijke partijen
22. Hans de Goeij, DG Volksgezondheid, Ministerie van VWS
23. Dirk Ruwaard, directeur Publieke Gezondheid, MinVWS
24. Gerda van ‘t Bosch, Jeugdgezondheidzorg, MinVWS
25. Jan van Wijgaarden, Hoofdinspecteur Volksgezondheid IGZ
26. Robin Westerhof, Insp. IGZ, projectleider IZB-onderzoek
27. Jacomine Ravensbergen, teammanager preventie, ZonMW
28. Marianne de Visser, vice-voorzitter Gezondheidsraad
NGO’s
29. Hilje Logtenberg, coördinator; Lex Stibbe, voorzitter
Nationaal Hepatitis Centrum
30. John Degener, voorzitter; Jan Prins, secretaris, SWAB
31. Jan Wille projectleider Prezies, CBO
32. Ton Coenen, directeur; Martin van Oostrom, bestuurssecretaris SOA Aids Nederland
33. Vincent Kuyvenhoven, KNCV
34. Ferdinand Strijthagen, directeur, Schorer Stichting
Media
35. Wim Kohler, wetenschapsredactie NRC
36. Broer Scholtens, wetenschapsredactie Volkskrant

5

72

Inleiding en verantwoording
Hoofdstuk 1. Algemene bevindingen
Hoofdstuk 2.

Bijzonderheden per stakeholdergroep

Hoofdstuk 3.

Oordeel bij de onderzoeksvragen

0.3/34661/IVE

Conclusies

6

Negen dominante beelden uit het veld
1. In het veld is nut en noodzaak van het Centrum voor Infectieziektebestrijding
onomstreden
2. De komst van het CIb heeft veel verbetering gebracht in de infectieziektebestrijding in
Nederland
3. De test door een grote uitbraak bleef uit, bij kleinere uitbraken heeft het CIb adequaat
gereageerd en zijn meerwaarde bewezen*
4. Op de werkvloer verloopt de samenwerking goed, op bestuurlijk niveau is de relatie met
enkele spelers gespannen
5. Enkele veldpartijen vinden dat het CIb teveel naar zich toe trekt. Men verwacht dat het
CIb zich opstelt als netwerkspeler…
6. …zodat er meer gebruik wordt gemaakt van de expertise die in het veld aanwezig is
7. Het CIB kijkt volgens sommigen met een te nauwe medisch-wetenschappelijke blik naar
infectieziekten-bestrijding
8. Het veld ziet twee ‘weeffouten’ in de opzet van het CIb
– Bij NGO’s drukt de rol van CIb als subsidieverstrekker op de relatie
– Vanuit medisch-wetenschappelijke hoek rijzen vragen over de wetenschappelijke rol

0.3/34661/IVE

9. Trends in infectieziekten maken verdere professionalisering, voorbereiding en
samenwerking noodzakelijk
* aangetekend is reeds dat de meeste interviews plaatsvonden voordat de Mexicaanse Griep zich aandiende

7

73

In het veld is nut en noodzaak van het Centrum voor
Infectieziektebestrijding onomstreden
•

Veel partijen geven aan dat de aandacht voor publieke gezondheidszorg en
infectieziektebestrijding de laatste decennia van de vorige eeuw wat was weggezakt

•

Met name medisch specialisten geven aan dat de publieke gezondheidszorg in de
afgelopen twintig jaar een discipline is geworden die duidelijker op de kaart staat

•

De opkomst van (nieuwe) infectieziekten (bijv. HIV/Aids) hebben hieraan bijgedragen.
Maar ook uitbraken van polio en Creutzfeldt-Jacob in de jaren negentig en dreigingen
van SARS en vogelgriep lieten zien dat infectieziektebestrijding nog niet ‘af’ was

•

Men geeft aan dat de aandacht binnen RIVM en Rijksoverheid voor infectieziekten was
weggezakt. Dit werd duidelijk bij uitbraken in de jaren 90 en de eerste jaren van 2000

•

De komst van een duidelijk landelijk aanspreekpunt, verdere professionalisering en
ketenregie kan nog steeds op veel draagvlak rekenen in het veld

Infectioloog

Bestuurder NGO

0.3/34661/IVE

Twintig jaar geleden wist ik niet eens dat
er GGD-artsen bestonden. Het vakgebied
heeft een enorme ontwikkeling
doorgemaakt, in inhoud en aanzien

Destijds bij de polio-uitbraak ontbrak het aan
heldere regie en verantwoordelijkheden.
Uiteindelijk begon de inspectie maar wat te
doen. Met het CIb is de
infectieziektebestrijding is helderder en beter
gestructureerd.

8

0.3/34661/IVE

De komst van het CIb heeft veel verbetering gebracht in de
infectieziektebestrijding in Nederland
•

In de jaren 80 en 90 was “de aandacht bij het RIVM voor infectieziekten weggezakt”.
Het CIb heeft een goede inhaalslag gemaakt en gezorgd voor een sterkere bezetting

•

Ketenpartijen waarderen dat met de komst van het CIb een goede counterpart is
ontstaan bij de landelijke overheid voor hun werkzaamheden

•

Partijen merken een toename van professionaliteit. “We werken nu met één centraal
professioneel aanspreekpunt in plaats van een lappendeken van onervaren GGD-en”

•

De samenwerking tussen GGD-en, MML’s en het CIb is sterk verbeterd en goed
neergezet volgens direct betrokkenen

•

Ook de communicatie tussen de humane en veterinaire keten laat verbetering zien “al
zal tussen dokters en dierenartsen altijd wel wrijving blijven bestaan”

•

Het CIb vervult een goede rol in de inhoudelijke ondersteuning van professionals in het
veld. Men slaagt er in lokale informatiebehoeften goed in te vullen

•

De aansluiting tussen GGD-en en de wetenschappelijke wereld is verbeterd

9

74

De test door een grote uitbraak bleef uit; bij kleinere uitbraken
heeft het CIb zijn meerwaarde bewezen
In de interviews kwam een aantal casus naar voren waaruit de meerwaarde van het CIb en het lerend vermogen van de
samenwerking in de keten bleek. NB: de meeste interviews vonden plaats voor de uitbraak van de Mexicaanse griep

Marburg-virus
• “Contacten verliepen soepel, prettig, plezierig en professioneel”
•

“Je merkte dat je met mensen te maken had met meer ervaring in infectieziekten dan
voorheen de lokale GGD’s”

Q-koorts in Noord-Oost Brabant (interviews vóór juni 2009, daarna nam aandacht in actualiteit voor Q-koorts toe)
•

“Door internationale contacten van het CIb konden we Franse ervaringen benutten”

•

“Men is er in de communicatie goed in geslaagd om het issue lokaal te houden”

TB-uitbraak bij zeeleeuwen
•

“Er werd snel actie ondernomen door de GGD na TB-vaststelling door CVI”

•

“CIb speelde een goede rol in de aansturing van lokale GGD-artsen”

Het is een continu
leerproces dat nooit
klaar is. Per casus zijn
kritische punten te
maken. Belangrijker is
dat we er steeds van
leren.
Infectioloog

MRSA bij varkenshouderij

“Het CIb heeft een goede aanjaagfunctie vervuld, ook richting de veterinaire keten”

•

“Humane en veterinaire partijen doen nu samen onderzoek in een consortiium. De
samenwerking wordt beter”

0.3/34661/IVE

•

10

Op de werkvloer verloopt de samenwerking goed, op
bestuurlijk niveau is de relatie met enkele spelers gespannen
•

Contacten op de werkvloer verlopen goed
– Er bestaan goede contacten over en weer en er is veel waardering voor elkaars
kwaliteiten
– Op verschillende plekken vervullen professionals een liasonrol door een aanstelling
bij het CIb en een veldpartij. Dit wordt alom positief gewaardeerd

•

Op bestuurlijk niveau is de relatie met enkele spelers gespannen
– Vanuit NGO’s met preventiedoelstelling wordt aangegeven dat bestuurlijke contacten
met de CIb leiding stroef verlopen
– In subsidierelaties wordt inhoudelijke afstemming gemist, contacten gaan enkel over
financiële zaken
– Door ‘terreindrift’ (citaat) vanuit het CIb en inherente overlap van taken zijn
belangenconflicten ontstaan waardoor communicatie tussen CIb en enkele
veldpartijen niet meer open is

Relaties zijn sterk verbeterd door de
komst van nieuwe mensen bij het CIb.
Er is een hoge gunfactor, mensen
kennen elkaar goed

0.3/34661/IVE

Arts-microbioloog

Met VWS bestond een uitstekende
werkrelatie. Met het CIb werd het
steeds slechter. Ze werken vanuit
wantrouwen.
NGO

Deze directeur snapt
prima dat hij het veld
nodig heeft. Bij een
volgende directie is
het afwachten. We
blijven alert
Bestuurder/infectioloog

De samenwerking op de werkvloer loopt
uitstekend, maar bij de directeur waait een
andere wind. Hij jaagt mensen de boom in.
Dat is onhandig. NGO
11

75

Enkele veldpartijen vinden dat het CIb teveel naar zich toe
trekt. Men verwacht meer een opstelling als netwerkspeler…
•

De verwachting bij de start was dat het CIb zich zou opstellen als een netwerkpartij die
niet alles zelf wil doen, maar inzet op goede samenwerking met bestaande partijen

•

Preventie-instellingen en koepels en andere veldpartijen geven aan dat bij (mogelijke)
overlap van werkzaamheden het CIb de neiging heeft taken naar zich toe te trekken

•

Sommigen wijzen als oorzaak op het omvangrijke takenpakket van het CIb: naast
‘outbreak management’ ook ‘continu management’ als vaccinatie en preventie

•

Enkelen wijzen op een RIVM-cultuur als gesloten bolwerk waarmee het CIb ‘besmet’ is.
Anderen zien juist andere RIVM-onderdelen hun netwerkrol goed invullen

•

Ervaring van verschillende partijen is dat het CIb richtlijnen oplegt of zelf wijzigt in
plaats van in overeenstemming vaststelt

•

Ook wijzen partijen op knelpunten rond informatieuitwisseling
– Sommige instellingen kunnen informatie niet zomaar afstaan vanwege de
gevoeligheid van de informatie (bijv. i.h.k.v. privacywetgeving)
– Sommige monitors willen hun informatie niet aan het RIVM afstaan als het daarmee
door WOB-procedures op te vragen is

Arts-microbioloog

Wetenschapper

0.3/34661/IVE

Het lijkt alsof alles wat met
infectieziektebestrijding te maken
heeft wordt opgeslokt door het CIb

Het dreigt mega te worden. Het zou
een spin in het web moeten zijn. Groot
en log past niet bij de lean en mean
organisatie die we bij een eventuele
uitbraak nodig hebben

12

…zodat zodat het CIb meer gebruik kan maken van de
expertise die in het veld aanwezig is
•

Binnen preventie-instellingen bestaat veel kennis over voorlichting en gebruik van
nieuwe media. Hier wordt te weinig gebruik van gemaakt, bv. bij de HPV-vaccinatie

•

Preventie- en kennisinstellingen (NGO’s) wijzen erop dat het weefsel dat zij hebben
gebouwd rond een specifieke infectieziekte breder is dan het netwerk van het CIb

•

Op verschillende ziektegebieden ontbreekt het volgens sprekers aan een integrale visie
op de aanpak van de bestrijding en de rolverdeling tussen CIb en partijen in het veld

•

Vanuit GGD-hoek wordt aangegeven dat signalen vanuit de praktijk over
uitvoerbaarheid van interventietechnieken niet worden opgevangen of genegeerd

•

Geïnterviewden die ook lid zijn van de Adviescommissie van het CIb valt op dat deze
niet in volledige potentie wordt benut. Er wordt meer geïnformeerd dan gevraagd

•

Medische veldpartijen die protocollen opstellen geven aan dat er inmiddels goede
werkafspraken zijn gemaakt met het CIb waar doelstellingen overlappen of raken

Ineens deed het CIb uitspraken over
protocollen in ziekenhuizen. Daar gaan
zij niet over, dat moeten ze overlaten
aan specialisten in de praktijk

Het CIb heeft onvoldoende zicht op en
begrip van expertise die bij partijen in
het veld aanwezig is”
NGO

0.3/34661/IVE

Bestuurder/infectioloog

13

76

Het CIb kijkt volgens sommigen met een te nauwe medischwetenschappelijke blik naar infectieziektebestrijding
•

Vanuit het veld wordt erop gewezen dat het CIb maar ook RIVM en GGD’s primair
werken vanuit medisch-wetenschappelijke oriëntatie. Een bredere blik is nodig

•

Het CIb heeft geen integrale visie op de aanpak van specifieke infectieziekten. Er is te
weinig oog voor maatschappelijke aspecten en veelheid aan betrokken actoren

•

Preventie-instellingen nemen een te grote nadruk waar op bestrijden en genezen en te
weinig aandacht voor preventie en gedragsbeïnvloeding

•

Vanuit gemeentehoek wordt geconstateerd dat het CIb meer contact moet houden met
gemeenten (bestuur en beleid) dan enkel met GGD’s (uitvoering) in situaties waarin
sprake is van een dreiging

•

Bij een uitbraak is de samenwerking tussen ‘bestuurlijk Nederland’ en het CIb van groot
belang. Men ziet te weinig contact met calamiteitenorganisaties van BZK en gemeenten

Bij BZK weten ze niet eens wat het CIb
is. Laat staan bij het LOCC”
Landelijke instelling

Preventie krijgt bij het RIVM geen
echte aandacht. Het is een
wetenschappelijk instituut gericht op
genezen en oplossen.
NGO

0.3/34661/IVE

Het CIb heeft een landelijk draaiboek
opgesteld voor een grieppandemie maar
nagelaten om gemeenten te helpen bij het
opstellen van protocollen voor de
uitvoering hiervan
Agentschap

14

Het veld ziet twee ‘weeffouten’ in de opzet van het CIb
•

Bij NGO’s drukt de rol van CIb als subsidieverstrekker op de relatie
– Verlening van subsidies die voorheen door VWS werden verstrekt, is gedelegeerd
aan het CIb
– Enkelen geven aan dat het CIb zelf subsidiecriteria heeft toegevoegd: draagt de
subsidiënt bij aan taken van het CIb. Dat was nooit een criterium van VWS
– Gesprekken met het CIb gaan primair over financieel-economische kwesties en
welke taak bij wie hoort. Men mist een inhoudelijke discussie over het werk
– De indruk is ontstaan dat het CIb kost wat kost inzet op subsidiestop of –verlaging
van bepaalde subsidies. Ondanks gewonnen procedures en positieve evaluaties van
het preventiewerk

•

Vanuit medisch-wetenschappelijke hoek rijzen vragen over de wetenschappelijke rol
– Het CIb moet ‘witte plekken’ in het wetenschappelijk onderzoek aanwijzen, maar
dingt zelf ook mee naar onderzoeksopdrachten
– Dit roept volgens veldpartijen de schijn van belangenverstrengeling op. Echte
misstappen zijn overigens niet geconstateerd

0.3/34661/IVE

– Het CIb zou er volgens enkelen beter aan doen deze schijn te voorkomen.

15

77

Trends in infectieziekten maken verdere professionalisering,
voorbereiding en samenwerking noodzakelijk
Het veld ziet een aantal trends die verdere professionalisering nodig maken, zoals:
Antibiotica-resistentie

•

Klimaatverandering

•

Globalisering, toerisme en migratiestromen

•

Emerging infections zoals SARS

•

Risico’s van de intensieve veehouderij

0.3/34661/IVE

•

16

Inleiding en verantwoording
Hoofdstuk 1.

Algemene bevindingen

Hoofdstuk 2. Bijzonderheden per stakeholdergroep
Hoofdstuk 3.

Oordeel bij de onderzoeksvragen

0.3/34661/IVE

Conclusies

17

78

Bestrijdingsketen: samenwerking in de keten is verbeterd,
interactie met aanpalende terreinen verdient aandacht
In algemene zin ervaren de gesproken partijen de komst van het CIb als verbetering.
Betere samenwerking, helderder structurering.

•

Huisartsen geven aan dat de informatieverstrekking en producten vanuit het CIb een
sterke verbetering inhouden. Degelijk, op tijd en geen lappendeken meer

•

Huisartsen en GGD-en wijzen erop dat sommige onderwerpen een bredere scope (bijv.
SOA) hebben dan het kerndomein van het CIb. Daar lijkt het CIb nog mee te worstelen

•

De samenwerking in de bestrijdingsketen is duidelijk verbeterd. Samenwerking met
aanpalende terreinen (bijv. sociaal-psychologisch, ziekenhuizen, veiligheid) kan beter

•

GGD-en ervaren de structuur met COM-ers en RAC-ers als een verbetering, al had het
tijd nodig om uit te kristalliseren. Bovenregionale aansturing was überhaupt wennen

•

GGD-en ervaren het als inefficiënt dat zij zelf bestuurders van gemeenten of ziekenhuizen moeten informeren omdat rapporten van BZK of NCC niet mogen doorgestuurd

•

Het CIb wordt nog wel eens ervaren als een eilandenrijk door GGD-en die hun weg nog
niet gevonden hebben. De suggestie wordt gedaan om te werken met accountmanagers

0.3/34661/IVE

•

18

0.3/34661/IVE

Calamiteitenketen: verwacht de komende vijf jaar verbetering
van de samenwerking tussen CIb en calamiteitenketen
•

Partijen zien dat de samenwerking in de bestrijdingsketen duidelijk verbeterd is. Gezien
het complexe krachtenveld is dat een compliment waard

•

De samenwerking met de veiligheidsketen is echter nog onvoldoende uit de verf
gekomen. Te denken valt aan openbare veiligheidsvraagstukken bij een pandemie

•

Er zijn vraagtekens of het CIb voldoende gevoel heeft voor lokale bestuurlijke
verhoudingen: “veel gemeenten zijn voor het CIb een black box”

19

79

Veterinaire keten: de samenwerking tussen veterinaire en
humane keten is sterk verbeterd en wordt belangrijker
Samenwerking met partijen in de diergezondheidsketen verliep bij aanvang onwennig
maar is inmiddels volgens betrokkenen zichtbaar verbeterd

•

Vanuit de “meer centralistische” veterinaire keten wordt de humane keten ervaren als
“koninkrijkjes”. Met komt CIb is er al meer heldere structuur en aansturing ontstaan

•

Met de komst van het CIb is er een helder aanspreekpunt en ook de brugfunctie heeft
in de praktijk vorm gekregen, onder andere via liason officers

•

Verdere samenwerking wordt ook gezien als noodzakelijk gezien issues rond intensieve
veehouderij, klimaatverandering en opkomst zoönosen

•

Partijen wijzen erop het belang van zorgvuldige communicatie over zoönosen vanuit het
CIb. De bestrijding is niet gebaat bij een veehouderijsector met de hakken in het zand

0.3/34661/IVE

•

20

0.3/34661/IVE

Wetenschap: Men wijst op de spanning tussen leemtes
aanwijzen en zelf onderzoek doen; in de praktijk loopt het goed
•

Wetenschappers wijzen op de spanning die bestaat tussen het aanwijzen van witte
vlekken en zelf onderzoek doen

•

Overall is echter het beeld dat het goed gaat. Zolang de universiteiten / UMC’s richten
zich op fundamentele vragen, het CIb op praktische en toegepaste vragen

•

Men is positief over het werken met constructies als dubbele aanstellingen voor
hoogleraren of AIO’s bij CIb en universiteiten

•

Enkelen zijn van mening dat het onderzoeksprogramma van het CIb wel erg groot is.
Het zou gebaat zijn bij meer focus

21

80

Landelijke partijen: Het CIb heeft veel van de knelpunten die
aanleiding waren voor de oprichting weggenomen
In het algemeen zijn de meesten positief over de organisatie die in vijf jaar is
neergezet. De samenwerking in de keten is verbeterd, er is een helder aanspreekpunt

•

Men wijst erop dat de echte test voor het CIb nog moet komen bij een grote uitbraak
(de meeste interviews vonden plaats voordat de Mexicaanse Griep zich aandiende)

•

De reactie op kleine uitbraken hebben laten zien dat er inmiddels veel verbeterd is in
de samenwerking in de keten

•

Men heeft gezien dat de relatie met VWS en het veld in eerste instantie moeizaam
verliep maar in de loop der tijd is verbeterd

0.3/34661/IVE

•

22

0.3/34661/IVE

NGO’s: met name preventie-instellingen geven aan dat de
relatie met het CIb verbetering behoeft
•

Vanwege de combinatie van subsidierelatie en samenwerkingsrelatie is met de meeste
NGO’s in eerste instantie een gevoelige relatie ontstaan

•

NGO’s die zich richten op protocolontwikkeling geven aan dat er inmiddels een goede
samenwerking is. Een enkele keer betreedt het CIb nog ‘hun terrein’ zonder overleg

•

NGO’s die zich richten op preventie geven aan dat de relatie nog moeilijk is. Inhoudelijk
overleg wordt gemist; financieel-bestuurlijke onderwerpen voeren de boventoon

•

Enkele spreken over ‘terreindrift’ en vragen zich af of het CIb wel wil samenwerken met
kenniscentra in het veld

•

Ondanks dat de meerwaarde van deze NGO’s door hun umfeld en onderzoeken wordt
onderstreept, lijkt het CIb daar nog niet van overtuigd

•

Het CIb zou bij een constructieve samenwerking meer gebruik kunnen maken van
expertise binnen deze NGO’s, bijvoorbeeld in het bereiken van specifieke doelgroepen

•

Overigens dient daarbij aangetekend dat de meeste geïnterviewden aangeven dat de
samenwerking tussen professionals op de werkvloer goed verloopt

23

81

Media: Het CIb vormt voor journalisten een duidelijk
aanspreekpunt namens de overheid
De komst van het CIb heeft voor de media veel helderheid gebracht in een voorheen
sterk versnipperd veld, waar veel naar elkaar werd doorverwezen

•

Journalisten voelen zich prima bediend door het RIVM. Namens de landelijke overheid
is er nu een duidelijke woordvoerder; een rondgang langs vele partijen niet meer nodig

•

Naar het oordeel van de gesproken journalisten kiest het CIb voor de juiste opstelling:
het stelt zich onafhankelijk op en is open over onzekerheden

0.3/34661/IVE

•

24

Inleiding en verantwoording
Hoofdstuk 1.

Algemene bevindingen

Hoofdstuk 2.

Bijzonderheden per stakeholdergroep

Hoofdstuk 3. Oordeel bij de onderzoeksvragen

0.3/34661/IVE

Conclusies

25

82

Oordeel bij de onderzoeksvragen (1)
1. Heeft het CIb in de ogen van het veld de juiste opdracht, gelet op de knelpunten?
• Ja
– In het veld bestaat geen vastomlijnd beeld van de exacte knelpunten die voor de
landelijke overheid aanleiding waren voor de oprichting van het CIb
– Veel partijen geven aan dat de knelpunten die zij zelf ervoeren met de komst van
het CIb zijn verholpen (versnippering, tekort professionaliteit, geen aanspreekpunt)
– Op twee punten bestaat discussie. In het veld worden vraagtekens geplaatst bij de
rol van het CIb in de subsidieverstrekking en eigen wetenschappelijke activiteiten
2. Geeft het CIb in de ogen van het veld goed uitvoering aan zijn opdracht?
• Ja
– Het veld is zeer positief over de verbeteringen die het CIb in vijf jaar tot stand heeft
gebracht, zeker gezien het complexe krachtenveld
– Positief is men ook over de leercurve die het CIb en de keten laat zien. In elke stap,
bij elke (kleine) uitbraak wordt geleerd en verbeterd
– Er zijn twee punten van kritiek die van belang zijn bij deze vraag
- Het CIb maakt onvoldoende gebruik van expertise in het veld. In sommige
gevallen oordeelt men dat het CIb zich te weinig op als netwerkpartij
0.3/34661/IVE

- Er zijn vraagtekens bij de dominante medisch-wetenschappelijke oriëntatie
26

Oordeel bij de onderzoeksvragen (2)
3. Voldoet het CIb aan de verwachtingen en behoeften van het veld?
• Ja
– Partijen in de keten geven aan dat er veel verbetering is aangebracht in de
samenwerking in de keten, informatieverstrekking, structurering
• Nee
– Bij specifieke bestrijdingsstrategieën (bijv. SOA) bestaat behoefte aan aandacht
voor aanpalende terreinen die buiten het kerndomein van het CIb vallen
– Binnen de veiligheidsketen is behoefte aan meer contact, afstemming en
samenwerking
4. Het veld acht de omvang van het CIb de juiste haar taken adequaat uit te voeren
• Gemengd beeld
– Over de omvang van het CIb hebben de meeste veldpartijen geen oordeel, voor
zover zij daar een beeld van hebben
– Het veld geeft aan dat het CIb nog vaak wordt ervaren als een eilandenrijk. Er
worden suggesties gedaan voor een accountmanager en betere interne afstemming

0.3/34661/IVE

– Enkelen hebben de indruk dat het CIb teveel een moloch wordt in plaats van een
netwerkspeler. Dit heeft eerder te maken met opstelling dan omvang

27

83

Oordeel bij de onderzoeksvragen (3)
5. Het veld waardeert de kwaliteit van het wetenschappelijk onderzoek van het CIb
• Blanco
– De meeste partijen geven aan dat zij geen beeld hebben bij het wetenschappelijke
werk van het CIb, aangezien dit buiten hun gezichtsveld afspeelt
– Dit geldt overigens ook voor andere punten, zoals beleidsadvisering
• Ja
– Door wetenschappers wordt aangegeven dat het CIb haar rol goed speelt en ook
goed meedraait in de ‘competitive science’
6. Het CIb staat voldoende open voor suggesties en werkwijzen in het veld
• Onvoldoende
– Vanuit verschillende kanten valt te horen dat dit punt voor verbetering vatbaar is
– Vanuit GGD-en wordt aangegeven dat het CIb niet altijd open staat voor
opmerkingen over de uitvoerbaarheid van hun vragen of acties

0.3/34661/IVE

– NGO’s (mn preventie) missen inhoudelijke afstemming over bestrijdingsstrategieën.
Ook zegt men veel kennis en contacten in huis te hebben waar het CIb (nog) niet
haar voordeel mee doet, zoals bijvoorbeeld bleek bij de HPV-vaccinatie
– De veiligheidsketen verwacht meer contact met lokale bestuurders en calamiteitenorganisaties. Men wil meer aandacht voor doordenken van scenario’s en oefeningen
28

Inleiding en verantwoording
Hoofdstuk 1.

Algemene bevindingen

Hoofdstuk 2.

Bijzonderheden per stakeholdergroep

Hoofdstuk 3.

Bijzonderheden per thema

0.3/34661/IVE

Conclusies

29

84

Vijf conclusies van op basis van de beelden uit het veld*
* Deze conclusies zijn nadrukkelijk gebaseerd op dit veldonderzoek. Deze kunnen afwijken van de eindconclusies van de
CIb-beleidsevaluatie waarbij ook andere onderzoeken worden meegenomen

1. Er is veel verbeterd in de infectieziektebestrijding in Nederland.
- Het CIb heeft in korte tijd haar positie versterkt in een veld dat al voor een groot deel verkaveld –
en vooral versnipperd – was
-

De eigen organisatie heeft een kwaliteitsslag gemaakt en ook de samenwerking in de eigen
bestrijdingsketen en met de diergezondheidsketen is verbeterd

2. Veranderen gaat gepaard met frictie
-

Er is hier en daar spanning ontstaan op de relaties met veldpartijen. Veelal begrijpelijke frictie
tussen nieuwe en oud, tussen overheid en veldpartijen

-

Met veel partijen is de samenwerking inmiddels uitgekristalliseerd. Met name de gespannen relatie
met preventie-instellingen verdient nog aandacht.

3. Integrale visievorming vraagt aandacht
-

De eerste fase stond in het teken van opbouw van de organisatie en samenwerking in de eigen
keten vanuit knelpunten

-

Er behoefte aan een integrale visie op: samenwerking tussen CIb en kennisinstellingen, aanpak
per infectieziekte, link tussen preventie, bestrijding en behandeling, link met aanpalende terreinen

4. Weeffouten vragen aandacht
-

De in het veld wordt gesproken over de schijn van belangenverstrengeling. Die schijn moet
geadresseerd. Dit geldt voor taken van het CIb op wetenschappelijk vlak en subsidieverstrekking

0.3/34661/IVE

5. Verdere samenwerking is nodig
-

Trends geven aan dat op het terrein van infectieziekten ons nog heel wat te wachten staat. Verder
verbetering en voorbereiding is nodig. CIb heeft de positie opgebouwd om voortrekker te zijn

-

Dit geldt gezien de trends zowel de samenwerking binnen de keten, met de diergezondheidsketen
alsook de samenwerking met preventie-instellingen en rampenbestrijding.
30

Boer & Croon, 2009
Opdrachtgever:

Ministerie van VWS, directie Publieke Gezondheid

0.3/34661/IVE

Eindverantwoordelijk partner: Jeroen van Roon
Projectleider:

Rogier van der Weerd

Eindredactie:

Ido Verhagen

Interviews:

Jeroen van Roon, Rogier van der Weerd, Ido Verhagen, Femke Nauta

Secretariële ondersteuning:

Christianne Peters

31

85

BIJLAGE F – ENQUÊTE ONDER GGD-EN

Evaluatie CIb:
Enquête onder GGD-en
Overzicht van de respons

Amsterdam, mei 2009

Dit rapport is bestemd voor de organisatie van de opdrachtgever. Verspreiding en reproductie van (delen van) dit rapport buiten de organisatie van de
opdrachtgever is niet toegestaan zonder vooraf verstrekte schriftelijke toestemming van Boer & Croon.

Achtergrond
Aanleiding en Doelstelling

Opzet

• Boer & Croon voert in opdracht van het
Ministerie van VWS een evaluatie uit van het
functioneren van het Centrum voor
Infectieziektebestrijding (CIb)

• Boer & Croon heeft een vragenlijst ontwikkeld
die getoetst is door het Ministerie van VWS,
GGD-Nederland, IGZ en CIb

• Onderdeel van deze evaluatie vormt een
elektronische enquête onder GGD-en met als
doel een representatief beeld te vormen van
de meningsvorming onder GGD-en over:
− Heeft het CIb de juiste opdracht?

− Hoofden Infectieziekten en/of Algemene
Gezondheidszorg

− Is het takenpakket van het CIb duidelijk?

− Senior artsen infectieziekten

− Wat is de toegevoegde waarde van het CIb
voor de bestrijding van infectieziekten
• De resultaten van de enquête zullen
geïntegreerd worden in een eindrapportage die
aan het Ministerie zal worden opgeleverd

0.1/XXX/Amyyon

• Directies van alle Nederlandse GGDorganisaties zijn aangeschreven met het
verzoek de enquête uit te zetten onder drie
doelgroepen

− Senior verpleegkundigen infectieziekten
• Dit document geeft slechts een overzicht van
de ontvangen respons; interpretatie en
aggregatie naar bevindingen vindt plaats in de
eindrapportage

1

86

Inhoud
1. Basiskenmerken respondentenset
2. Algemene waardering

………………………………………………………… 3

……………………………………………………………………………… 4

3. Diagnostiek, surveillance, vroege signalering ………………………………………….. 5
4. Preventie

………………………………………………………………………………………………….. 6

5. Ketenregie

…………………………………………………………………………………………………. 7

6. Ondersteuning kwaliteit en innovatie ……………………………………………………….. 8
7. Outbreakmanagement / crisisbeheersing …………………………………………………. 9

0.1/XXX/Amyyon

8. Communicatie / Interactie …………………………………………………………………………. 11

2

1. Basiskenmerken respons
Aantal respondenten
•

49 respondenten, collectieve representatie van 21 GGD-en op 29 uitgenodigde GGD-en (72% response rate)

•

Let op: beantwoording van vragen is optioneel (er kon altijd voor geen mening / niet van toepassing worden gekozen), hierdoor kan
het aantal ontvangen antwoorden per vraag variëren

Distributie: functieprofiel
B estuur/directie

A f en to e (1-23x
p.j.)

11
7

N.v.t.

13

Distributie: typering verzorgingsgebied
Gro o tst.

Niet-gro o tst.

13

Regelmatig (>1x
p.m.)

15

Sr. A rts IZ
Sr. Vpgk IZ

8

Zelden (0-1x p.j.)

3

Hfd/M gt IZ
Hfd/M gt A GZ

Distributie: frequentie van CIb contact

21

25
3

Distributie: omvang verzorgingsgebied
<250k

28

16

250k-500k

23

500k-1.000k

>1.000k

10

3

87

2. Algemene waardering
Kwantitatieve waardering
Hoofden IZ/AGZ

Sr. Artsen IZ

Sr. Verplg.kndgn IZ

Groot voordeel als vanuit CIb landelijk
uniforme briefwisseling/info aangeboden
wordt, zo voorkom je onnodig
onduidelijkheden en regionale verschillen

Is primair een taak van de GGD
denken wij. Waarbij wij wel gebruik
maken van landelijke
surveillancegegevens van het LCI.

Teveel op afstand, cq bestuur wordt
minder belangrijk gevonden en meestal
weinig bestuurlijke sensitiviteit bij
medewerkers CIb. Vaak een afwachtend
houding, mogen zich wat duidelijker
profileren.

Hebben we denk ik ook nog nooit om
gevraagd. Biedt CIb dit aan of moeten
we er om vragen?

Het is duidelijk dat het CIb onderdeel is van het
RIVM
Het is duidelijk dat het CIb voor zijn taken
spreekt/opereert namens de minister van VWS
Het CIb heeft toegevoegde waarde wat betreft
infectieziektebestrijding voor de GGD'en
Algemene waardering van de samenwerking
tussen uw GGD en het CIb
Het CIb helpt uw GGD om problemen zichtbaar
te maken bij uw gemeente/burgemeester

Indien gewenst, licht
toe…

Wel 'ja', maar dit zou veel meer kunnen.
Voorbeeld: GGD Voorbereid, daarin had ik
graag actie van CIb-VNG gezien.
Zijn geen problemen
Vakinhoudelijk wel, positionering en
financieringsvraagstukken minder
Het CIb is subsidiegever voor de soa en
Sense en is ondersteunt hierbij, maar
neemt te weinig regie in.
Tot op heden heb ik nooit contact gehad
met het CIb.
De GGD mag worden geacht zelf
voldoende professionaliteit te hebben om
problemen zichtbaar te maken bij de
gemeente/burgemeester. Het CIb dient
daarin niet zelf als eerste lijn op te treden
maar te functioneren als 2e lijn ten
behoeve van de GGD.

Helemaal … neutraal
oneens

… Helemaal
eens

GGD is goed in staat om zelf problemen
zichtbaar te maken bij haar
gemeente/burgemeester en behoort ook
tot haar taak. CIb zou hooguit als 2e lijns
kunnen fungeren voor de GGD. Geen
ervaring overigens bij het ondersteunen
hiervan door CIb naar GGD.

N=17

Wij hebben tot nu toe als GGD geen
ondersteuning van het CIb hierbij
nodig gehad.

Wel n.a.v. nieuwe wet Publ. gezondheid
Bij grote problematiek kan informatie
van de CIb helpen. Uiteindelijk zijn de
eigen gegevens veel doorslaggevender.
Bij gemeenten leeft infectiebestrijding
niet zo. Niet precies duidelijk is m.i. hoe
ze aan moeten sturen.
Meestal pas in tweede instantie, nadat bv
er een extra vraag is of er (landelijke)
onrust uit voortkomt.
Zaak tussen GGD en gemeente

N=16

N=13
4

3. Diagnostiek, surveillance, vroege signalering
Kwantitatieve waardering
Hoofden IZ/AGZ

Sr. Artsen IZ

Sr. Verplg.kndgn IZ

N=15

N=16

N=13

Diaganostiek
Financieringssystematiek voor OGZ diagnostiek
functioneert naar behoren
Als GGD hebben wij voldoende mogelijkheden
voor het laten uitvoeren van zeldzame of
bijzondere diagnostiek
Het budget dat het CIb toekent ten behoeve
van OGZ-diagnostiek is toereikend.
Het CIb speelt een adequate rol in het garanderen
van voldoende capaciteit en voldoende kwaliteit
van laboratoriumdiagnostiek in geval van crisis
U ervaart adequate ondersteuning vanuit het
CIb bij:
Het sluiten van een contractuele overeenkomst
met één of meerdere Medische Microbiologische
Laboratoria (MML) voor reguliere diagnostiek
Het maken van afspraken met de MML
leverancier(s) over opschaling van diagnostiek
capaciteit in tijden van crisis
Het opnemen van voorwaarden voor kwaliteit
van dienstverlening en afspraken over
consequensties indien niet aan deze
voorwaarden wordt voldaan
Surveillance & Signalering
De OSIRIS applicatie ten behoeve van
surveillance van meldingsplichtige ziekten
functioneert naar behoren.
Het CIb is voldoende actief in de ondersteuning
van uw activiteiten op het gebied van
epidemiologie
Het signaleringsoverleg en de INF@CT
systematiek zijn geschikt om GGD-en snel op
de hoogte te brengen van relevante dreigingen.

Helemaal … neutraal … Helemaal
oneens
eens

5

88

4. Preventie
Kwantitatieve waardering
Hoofden IZ/AGZ

Sr. Artsen IZ

Sr. Verplg.kndgn IZ

N=15

N=16

N=12

Het CIb levert een waardevolle ondersteuning
voor mijn GGD op het gebied van preventie en
gedragsbeïnvloeding.
De producten die het CIb ontwikkelt en ter
beschikking stelt op het gebied van preventie
zijn waardevol.

Het CIb draagt zorg voor een zorgvuldige
uitvoering van het Rijksvaccinatieprogramma
> Verzorgen van communicatie rondom RVP

> Registreren en onderzoeken van bijwerkingen

> Ondersteunen en andviseren van
professionals in het veld
> Adviseren over uitbreiding van het
programma met nieuwe vaccins

Helemaal … neutraal … Helemaal
oneens
eens

6

5. Ketenregie
Kwantitatieve waardering
Hoofden IZ/AGZ

Sr. Artsen IZ

Sr. Verplg.kndgn IZ

N=15

N=16

N=12

Het CIb voert adequate regie over
samenwerking en rolverdeling in de keten ten
behoeve van waakzaamheid en snelle reactie
op infectieziekten
Het CIb slaat een goede balans tussen de
keuze om taken aan het veld over te laten en
de keuze om taken zelf uit te voeren

Het CIb staat voldoende open voor suggesties
en werkwijzen in het veld met betrekking tot
samenwerking en rolverdeling
Ervaart u toegevoegde waarde van de
activiteiten van het CIb bij het versterken van
de samenwerking met 1e/2e lijns
zorgaanbieders
Ervaart u toegevoegde waarde van de
activiteiten van het CIb bij het versterken van
de verbinding tussen GGD'en en GHOR
Het CIb slaagt er in om een goede verbinding
te leggen tussen de humane bestrijdingsketen
en de verterinaire wereld
Het onderzoek dat het CIb doet, levert
resultaten op die ik in mijn praktijk kan gebruik

De versnippering in de infectieziektebestrijding
van voor 2005 is met de komst van het CIb
afgenomen

Helemaal … neutraal … Helemaal
oneens
eens

7

89

6. Ondersteuning kwaliteit en innovatie
Kwantitatieve waardering
Hoofden IZ/AGZ

Sr. Artsen IZ

Sr. Verplg.kndgn IZ

N=15

N=16

N=12

Het CIb heeft bijgedragen aan het verhogen
van het professionaliteitsniveau van de GGD'en

Het model van regionale ondersteuning door
middel van Regionale Arts-Consulenten
Infectieziekten (RAC) is waardevol

Het LCI geeft succesvol vorm aan de
ontwikkeling van professionele richtlijnen voor
uw werkterrein
Als GGD monitoren en sturen wij actief op het
ook daadwerkelijk gebruik van de richtlijnen in
de dagelijkse praktijk

Het CIb levert adequate ondersteuning ten
behoeve van bovenregionale samenwerking
tussen GGD'en in Nederland (8 coördinerende
GGD'en)
De bovenregionale samenwerking heeft een
toegevoegde waarde voor uw dagelijkse
praktijk.

Helemaal … neutraal … Helemaal
oneens
eens

8

7. Outbreakmanagement / crisisbeheersing
Kwantitatieve waardering
Hoofden IZ/AGZ

Sr. Artsen IZ

n=5

n=12

Sr. Verplg.kndgn IZ

Ervaringen bij een outbreak
Heeft u ervaring met calamiteiten/outbreaks
die u zelf als grootschalig aanmerkt op het
gebied van infectieziekten in uw regio in de
periode 2005-heden?
Heeft u in in deze gevallen contact gehad met
het CIb?

n=4

n=8

n=12

n=5

N=16

N=12

Ik heb de ondersteuning vanuit het CIb als
adequaat ervaren in de genoemde situatie(s).

De samenwerking met het CIb verloopt soepel
tijdens een outbreak.

De ondersteuning vanuit het CIb in tijden van
crisis is voldoende geregeld.

Ik begrijp hoe tijdens een outbreak rollen en
verantwoordelijkheden zijn verdeeld

De communicatie met het CIb functioneert
tijdens een oubreak goed

De bereikbaarheid van het CIb is goed bij een
outbreak.

Het CIb kan zich verplaatsen in de
problematiek van mijn GGD in het geval van
een outbreak.

N=14

Helemaal … neutraal … Helemaal
oneens
eens

9

90

7. Outbreakmanagement / crisisbeheersing
Kwantitatieve waardering
Hoofden IZ/AGZ

Sr. Artsen IZ

Sr. Verplg.kndgn IZ

N=14

N=16

N=12

Preparedness
Voert het hoofd infectieziekten van uw GGD
structureel overleg met de Burgemeesters in
uw regio inzake preparedness?
Heeft u tussen 2005 en heden deelgenomen
aan oefeningen, of heeft u zelf oefeningen
uitgevoerd waarin cirissituaties in de
infectieziektebestrijding gesimuleerd werden?
Maakt u gebruik van de oefenbank van het
CIb?

Deze oefenbank is waardevol voor mij.

Helemaal … neutraal … Helemaal
oneens
eens

10

8. Communicatie / Interactie
Kwantitatieve waardering
Hoofden IZ/AGZ

Sr. Artsen IZ

Sr. Verplg.kndgn IZ

N=16

N=12

Indien u contact zoekt met het CIb, hoe ervaart
u de bereikbaarheid van het CIb?

Indien u contact zoekt met het CIb, hoe
waardeert u de kwaliteit van de interactie met
het CIb?
De publiekcommunicatie vanuit het CIb helpt
de GGD in het uitvoeren van haar taak (bijv.
toolkits, media uitingen).
Het Infectieziekte Bulletin dat uitgegeven wordt
door het CIb is waardevol voor mij.

Het CIb staat voldoende open voor suggesties
en werkwijzen in het veld op het gebied van
publiekscommunicatie
Het CIb weet op effectieve wijze knelpunten in
de uitvoering te identificeren en deze aan te
kaarten bij beleidsmakers (Ministerie van
VWS).
Het onderscheid in rollen van het CIb en GGD
Nederland is voldoende duidelijk.

N=14

Helemaal … neutraal … Helemaal
oneens
eens

11

91

BIJLAGE G – ENQUÊTE ONDER SUBSIDIERELATIES

Evaluatie CIb:
Enquête onder
Subsidierelaties
Overzicht van de respons

Amsterdam, mei 2009

Dit rapport is bestemd voor de organisatie van de opdrachtgever. Verspreiding en reproductie van (delen van) dit rapport buiten de organisatie van de
opdrachtgever is niet toegestaan zonder vooraf verstrekte schriftelijke toestemming van Boer & Croon.

Achtergrond
Aanleiding en Doelstelling

Opzet

• Boer & Croon voert in opdracht van het
Ministerie van VWS een evaluatie uit van het
functioneren van het Centrum voor
Infectieziektebestrijding (CIb)

• Boer & Croon heeft een vragenlijst ontwikkeld
die getoetst is door het Ministerie van VWS en
CIb

• Onderdeel van deze evaluatie vormt een
elektronische enquête onder subsidierelaties
met als doel een representatief beeld te
vormen van de meningsvorming over:
− Heeft het CIb de juiste opdracht?
− Is het takenpakket van het CIb duidelijk?

• Directies c.q. projectleiders van alle
subsidierelaties zijn aangeschreven met het
verzoek de enquête te voltooien
• Dit document geeft slechts een overzicht van
de ontvangen respons; interpretatie en
aggregatie naar bevindingen vindt in een later
stadium plaats

− Wat is de toegevoegde waarde van het CIb
voor de bestrijding van infectieziekten?

0.1/XXX/Amyyon

• De resultaten van de enquête zullen
geïntegreerd worden in de eindrapportage die
aan het Ministerie zal worden opgeleverd

1

92

Inhoud
1. Basiskenmerken respondentenset

…………………………………………………………. 3

2. Algemene waardering

………………………………………………………………………………. 4

3. Samenwerkingsrelatie

……………………………….………………………………………….. 5

……………………………………………………………………………………….. 6

0.1/XXX/Amyyon

4. Functioneren CIb

2

1. Basiskenmerken respons
Aantal respondenten
Uitgenodigde subsidierelaties:
•

CBO (Prezies)

•

ErasmusMC (CDJ surveillance)

•

•

UMC Utrecht (CDJ obducties)

•

Stichting Aidsfonds-SOA AIDS
Nederland

•

Schorerstichting

•

HIV Vereniging Nederland

Stichting Werkgroep Infectie
Preventie (WIP)

•

KNCV Tuberculosefonds

•

Nationaal Hepatitis Centrum

•

Stichting Werkgroep Antibiotica
Beleid (SWAB)

•

Anonieme HIV surveillance

•

10 respondenten van 7 subsidierelaties, op totaal 11 uitgenodigde
subsidierelaties ( 63% respons rate subsidierelaties)

•

Let op: beantwoording van vragen is optioneel (er kon altijd voor geen
mening / niet van toepassing worden gekozen), hierdoor kan het
aantal ontvangen antwoorden per vraag variëren

Distributie: functieprofiel
Directeur /
B estuursvo o rzitter

Distributie: frequentie van CIb contact
5

Coö rdinato r

1

Co nsulent

1

Secretaris RvB

1

Ho o fd P reventie

1

Intensief (>1x per
maand)

1

Regelmatig (4 - 12
x per jaar)
Spo radisch (0 - 4 x
per jaar)

6
3

Aard van de interactie met het CIb
•

Overleg over subsidie, vernieuwen website, advies aan OMT, overleg over richtlijnen

•

Overleg ivm toekenning subsidie, overleg ivm gezamenlijke projecten

•

Overleg over subsidies/ programmatisch

•

1. Regie en coördinatie in de tbc-bestrijding, waarin toenemend met het CIb wordt samengewerkt. 2. Actieve samenwerking op uitvoerend terrein,
met onderdelen van het CIb, te weten: het referentielab Mycobacterieen en het LCI. 3. partiele subsidierelatie

•

Subsidierelatie; vervanger in adviesraad; jaarlijkse bijeenkomst

•

Werkplan/subsidie bespreking/ afstemming/ bilateraal 4 keer per jaar

•

Actualiteiten en subsidie aanvraag bespreken

•

CJD project

•

Regulier overleg per kwartaal over gang van zaken, overleg over specifieke issues (incidenteel), Begeleidindscommissie CIb, thema meetings

•

Vanuit subsidierelatie, vanuit beleidsontwikkelingen, politiek-bestuurlijke aangelegenheden

3

93

2. Algemene beeldvorming
Kwantitatieve waardering

Het CIb is uitgegroeid tot:
Ik weet wat de taken van het
CIb zijn

Dé autoriteit op haar terrein in
Nederland

Ik weet welke kennis het CIb in
huis heeft
Hét kenniscentrum op het terrein
van infectieziektebestrijding
Het CIb heeft de juiste opdracht,
gezien de knelpunten
De ketenregisseur in
infectieziektebestrijding

Het CIb geeft goed uitvoering
aan zijn opdracht

Het CIb voldoet aan de
verwachtingen en behoeften in
het veld

De brugfunctie tussen humane,
veterinaire en voedingsdomeinen

N=7

N=7

Helemaal … neutraal … Helemaal
oneens
eens

4

3. Samenwerkingsrelatie
Kwantitatieve waardering

Het CIb weet een goede balans te
vinden tussen de keuze om taken
aan het veld over te laten en de
keuze om taken zelf uit te voeren

De communicatie met het CIb
verloopt soepel en is voor wat
betreft frequentie en kwaliteit
goed

Er zijn duidelijke afspraken
gemaakt over de verdeling van
taken en verantwoordelijkheden
tussen mijn organisatie en het CIb
Er zijn duidelijke afspraken
gemaakt over de wijze waarop
mijn organisatie en het CIb
samenwerken

Het CIb maakt voldoende
gebruik van de aanwezige kennis
bij mijn organisatie

De samenwerking tussen mijn
organisatie en het CIb is
constructief.
Het CIb gebruikt het subsidieinstrument effectief om te sturen
op resultaten ("outcome").

Het CIb staat voldoende open
voor suggesties en werkwijzen in
het veld met betrekking tot
samenwerking en rolverdeling

N=7

N=7

Helemaal … neutraal … Helemaal
oneens
eens

5

94

4. Functioneren CIb
Kwantitatieve waardering

Het CIb voert adequate regie over
samenwerking en rolverdeling in
de keten ten behoeve van
preventie, waakzaamheid en snelle
reactie op infectieziekten
Met de komst van het CIb is de
versnippering in de uitvoering
van infectieziektebestrijding van
vóór 2005 afgenomen
Het CIb draagt zorg voor
adequate surveillance
Het CIb stimuleert onderzoek naar
infectieziekten in Nederland door
witte vlekken op te sporen en
hiervoor onderzoeksprogamma's
op te zetten
Het CIb levert een waardevolle
bijdrage aan preventie en
gedragsbeïnvloeding

N=7

Helemaal … neutraal
oneens

… Helemaal
eens

6

95

BIJLAGE H – GESELECTEERDE CASUÏSTIEK: Q-KOORTS IN 2007
Context
•

•
•

•

In 2007 ontving de GGD Hart voor Brabant 137 meldingen van Q-koorts. Dit was 80% van alle meldingen in Nederland. Aanvankelijk leek het te gaan om
een infectie met Mycoplasma Pneumoniae. Op 11 juli werd duidelijk dat het om Q-koorts ging. Dit was de eerste Q-koorts uitbraak in Nederland. In totaal
zijn er in heel Nederland 173 laboratorium bevestigde gevallen gemeld
Geografisch leken de gevallen zich te concentreren rond geïnfecteerde melkgeitenbedrijven in een gebied aan de oostelijke kant van Herpen in de provincie
Noord-Brabant
Q-koorts is een wereldwijd voorkomende zoönose die veroorzaakt wordt door Coxiella burnetii, een Gram-negatieve bacterie. In veel landen, waaronder
Nederland, Duitsland en Engeland wordt Q-koorts als een volksgezondheidsprobleem gezien en artsen zijn wettelijk verplicht de ziekte te melden bij de
GGD. In Nederland werden tot 2007 jaarlijks rond de 20 gevallen gemeld door GGD’en
Nageboorte, vruchtwater, vaginale uitvloeiing en wol of huid van schapen, geiten en runderen worden als de belangrijkste bron van humane infecties
beschouwd. De besmettingsbron voor humane infecties is moeilijk op te sporen omdat de kiem over grote afstanden met de wind kan worden verspreid

Primaire betrokkenen
•
•

•
•
•
•
•
•

GGD Hart voor Brabant
Centrum voor Infectieziektebestrijding (CIb)
– Afdelingen LCI, EPI, LIS, LZO
– COM-ers, RAC-ers
Ministeries van VWS
Ministerie van LNV
Voedsel en Waren Autoriteit (VWA)
Gezondheidsdienst voor Dieren (GD)
Laboratoria voor medische microbiologie van het Jeroen Bosch Ziekenhuis (JBZ) en Canisius Wilhelmina Ziekenhuis in Nijmegen (CWZ), Ziekenhuis
Bernhoven
Huisartsen

Chronologie van de uitbraak in 2007
•
•
•

•
•
•
•

Mei 2007 – GGD ontvangt meldingen van atypische pneumonie die niet reageren op gebruikelijke antibiotica;
Om goed overzicht te houden op verdere uitbraken in Nederland, verzoekt het CIb GGD’en via Inf@ct berichten om meldingen van Q-koorts zo spoedig
mogelijk te melden
23 Juli 2007 - Een OMT wordt in juli bijeen geroepen omdat het aantal gevallen blijft toenemen. Het OMT adviseert om
– Q-koorts patiënten op hartklepgebreken te screenen
– alle zwangeren in het gebied met de hoogste incidentie op te roepen voor serologisch onderzoek
– Alle betrokken beroepsgroepen in de regio worden geïnformeerd over de Q-koorts uitbraak
– De dierenartsen en de veehouders wordt aangeraden om Q-koorts gevallen te melden en indien ze zelf symptomen hebben zich te laten behandelen
Onderzoek wordt gestart waarbij een vergelijking gemaakt wordt tussen het aantal pneumonie-opnamens in 2007 en het aantal in 2006 in alle ziekenhuizen
in de omgeving
Het CIb start een omgevingsonderzoek waarbij omgevingsmateriaal en monsters uit dierlijke producten worden verzameld
Er wordt ook een case-controle studie gestart om de risicofactoren voor de Q-koorts uitbraak te identificeren, de personen met asymptomatische infecties te
vinden en om advies uit te brengen ter preventie van de uitbraak
Oktober 2007 - In oktober komt het OMT opnieuw bijeen; er zijn geen nieuwe ziektegevallen meer sinds het eerste OMT

CIb gerelateerde knelpunten
• De taken en verantwoordelijkheden van de afdelingen binnen het CIb waren niet altijd duidelijk voor betrokken partijen
• Uniforme diagnostische criteria ontbraken voor Q-koorts, diagnostiek was niet vastgelegd in Q-koortsprotocol. Casusdefinitie was niet uniform
tussen EPI en LCI. LCI was te reactief in het opstellen van een uniforme casusdefinitie
• CIb deed onderzoek buiten GGD om hetgeen tot verwarring leidde
• COM-er heeft geen duidelijke rol kunnen spelen bij het uniform definiëren van diagnostische test, interpretatie, diagnostische criteria en
meldingscriteria
• Wetenschappelijke en op onderzoek gerichte benadering van EPI botste met insteek gericht op bronopsporing en bestrijding door LCI/GGD.
Dit uitte zich bijv. in ontwikkeling van vragenlijsten
• Rol- en taakverdeling bij regionaal probleem bleek onduidelijk; CIb heeft inhoudelijke ondersteunende taak en houdt toezicht op de regionale
regie. Deze verhouding was niet uitgewerkt of formeel geregeld. LCI heeft regierol regelmatig naar zich toe getrokken door coördinerende
(GGD)taken op zich te nemen en zaken buiten de GGD om te regelen.
• Het OMT proces is onduidelijk ingericht en de adviezen zijn onvoldoende gecommuniceerd
– Het OMT-proces is niet duidelijk van te voren aan de deelnemers gecommuniceerd
– De rollen en taken van de deelnemers aan het OMT waren onvoldoende helder
– Mede hierdoor is het OMT-besluitvormingsproces onvoldoende gestructureerd verlopen en waren OMT-adviezen niet helder geformuleerd,
waardoor het voor de betrokken partijen niet duidelijk was wat er moest gebeuren
• Q-koorts was ten tijde van de uitbraak geen meldingsplichtige ziekte bij dieren hetgeen de opsporing bemoeilijkte
• GGD ontving geen terugrapportage vauit VWA, GD en LZO over ingezet brononderzoek of de uitwisseling van gegevens tussen humane en
veterinaire lab’s
Lessons Learned
• Het CIb en GGD-en hebben uitvoerige evaluaties uitgevoerd en conclusies hiervan gebruikt om de procesgang beter vorm te geven
• Gebrekkige samenwerking tussen humane en veterinaire bestrijdingsketens is zichtbaar geworden; de ervaringen hebben geleid tot
bewustwording van het belang hiervan en hebben partijen ertoe gezet betere samenwerkingsafspraken met elkaar te maken

Eindresultaat en uitkomsten
• Naar aanleiding van de casus en conclusies uit evaluaties heeft het Ministerie van LNV haar beleid aangescherpt
– Sinds 12 juni 2008 is Q-koorts als besmettelijke meldingsplichtige dierziekte aangewezen door de minister van LNV. De meldplicht
beperkt zich tot melkgeiten en -schapen. In de praktijk is een melkgeiten- of schapenhouder nu verplicht om verschijnselen van Q-koorts
te melden. Deze meldplicht geldt ook voor dierenartsen.
– juni 2008 is er een verbod van kracht voor de duur van 3 maanden voor het uitmesten van potstalmest van bedrijven waar een ernstige
besmetting is vastgesteld. In dezelfde periode is het bezoek van burgers aan de stallen van besmette bedrijven uit voorzorg niet
toegestaan
– Op 1 februari 2009 zijn in het hele land voor bedrijven met meer dan 50 dieren hygiënemaatregelen wettelijk verplicht gesteld. De
maatregelen betreffen:
- de verplichting tot bestrijden van ongedierte;
- het verbod op het uitmesten van de poststal vanaf het begin van de lammerperiode tot een maand na het einde daarvan;
- de verplichting mest afgedekt op te slaan of te vervoeren;
- het verbod mest uit te rijden, tenzij die onmiddellijk wordt ondergewerkt of tenminste 3 maanden gecomposteerd is;
- het plaatsen van bakken in de stal waarin nageboorten en verworpen vruchten kunnen worden verzameld.
– Eind 2008 is er een vrijwillige vaccinatiecampagne gestart voor melkgeiten in een gebied van 45 kilometer rond Uden
– In 2009 is verplichte vaccinatie van schapen en geiten gestart op grote melkschapen- en melkgeitenhouderijen en op zorg- en
kinderboerderijen in een gebied met een straal van 45 km rond Uden plus het resterende gedeelte van de provincie Noord-Brabant
• De Q-koorts dreiging is niet voorbij. In 2008 zijn 1.001 gevallen gemeld. In 2009 zijn in de periode t/m 22 juli meer dan 1.700 gevallen
gemeld
• Effectiviteit van genomen maatregelen alsmede de vorm van controle op het uitvoeren van hygienemaatregelen en de meldingsplicht staan
ter discussie. Verschillen van inzicht over ernst en aanpak blijven bestaan tussen departementen VWS en LNV
Bron: Interviews, enquête GGD-en, persscan, evaluatieonderzoeken [A-EvalQkoortsGGD 2008], [A-EvalQkoortsRIVM 2008], [A-EvalQkoortsInt 2008]

96

BIJLAGE I – INCIDENTIETRENDS INFECTIEZIEKTEN
Respiratoire infectieziekten
Bron: Jaarrapportage respiratoire infectieziekten 2007/2008
'00/'01 '01/'02 '02/'03 '03/'04 '04/'05 '05/'06 '06/'07 '07/'08
Influenza-achtig ziektebeeld (IAZ), (en andere acute bovenste luchtweginfecties)
Incidentie van IAZ in de eerste lijn [1]
123
163
95
107
208
165
125
153
Influenza in de tweede lijn [2]
2,3
1,4
2,4
1,3
1,3
Acute bovenste luchtweg infecties in de 2e lijn [3]
4,8
4,3
5,5
4,8
5,6
Aviair influenzavirus A (H5N1)
2
Pneumonieën (en andere onderste luchtweginfecties algemeen)
Pneumonieën in de eerste lijn [4]
Pneumonieën in de tweede lijn [3]

72

Meldingsplichtige respiratoire infectieziekten die kunnen leiden tot pneumonie:
Legionella - Aantal meldingen
Legionellose in de tweede lijn (LMR) [2]
Psittacose - Aantal gemelde patienten
Psittacose - Ziekenhuisopnamen
Q-koorts - Gemelde patienten
Q-koorts - Ziekenhuisopnamen
Tuberculose - Ziekenhuisopnames [2]

Gem.
'02-'04
101
2,3
4,8

Gem.
'06-'08
139
1,3
5,2

Trend
02-'08
38%
-43%
8%

61
14,6

78
14,8

102
17,7

80
17,1

95
17

66,5
14,6

87,5
17,05

32%
17%

2,5
30
9
14
3
4,6

2,5
40
13
12
4
4

278
2,5
54
12
9
4
3,7

459
3,2
52
7
29
1
3,1

296
2,5
54
12
310
12
3,1

2,5
30
9
14
3
4,6

377,5
2,85
53
9,5
169,5
6,5
3,1

14%
77%
6%
1111%
117%
-33%

2004

2005

2006

2007

2008

-

-

-

Gem.
'02-'03
253
1
31
1
9
401
1.869
274
14
484
4.265
242
3
506
14
10
6
1.365
135
5
50
25
371
21
12
2
3

Gem.
'06-'07
326
1
23
3
16
1
213
1.813
246
37
5.769
389
3
182
15
18
2
1.021
2
96
6
71
30
231
64
71
9
-

[1] Incidentie per respiratoir jaar (aantal consulten per 10.000 personen
[2] Incidentie per jaar (aantal opnames per 100.000 personen)
[3] Incidentie per jaar (aantal opnames per 10.000 personen)
[4] Incidentie per jaar (aantal episodes per 10.000 personen)

Aantal meldingen van meldingsplichtige ziekten 2001-2007
Bron: staat van infectieziekten in nederland, 2007
2001
Kinderverlamming
SARS (Severe Acute Respiratory Syndrome)
Pokken
Groep B
Bacillaire dysenterie
Botulisme
Buiktyphus
Cholera
Ziekte van Creutzfeldt-Jakob – klassiek
Ziekte van Creutzfeldt-Jakob – variant
Difterie
Febris recurrens
Hepatitis A
Hepatitis B
- waarvan acuut
Hepatitis C Acuut*
Hepatitis C Acuut en Drager*
Hondsdolheid
Kinkhoest
Legionellose
Mazelen
Meningokokkose
Paratyphus A
Paratyphus B
Paratyphus C
Pest
Tuberculose**
Virale hemorrhagische koorts
Vlektyphus Voedselvergiftiging of voedselinfectie***
Groep C
Brucellose
Enterohemorrhagische E. coli
Gele koorts
Leptospirose
Malaria
Miltvuur
Ornitose/psittacose
Q-koorts
Rodehond
Trichinose

-

2002
-

2003
-

-

nvt
nvt

nvt
nvt

nvt
nvt

-

346
2
39
3
nvt
nvt
701
1.631
199
24
560
6.986
182
17
770
11
26
1
1.492
-

256
1
38
1
11
371
1.880
281
12
424
2.652
195
3
356
17
13
6
1.315
140

348
32
1
14
443
1.817
309
35
5
8.928
241
12
305
20
17
1.324
87

415
34
4
20
1
222
1.856
282
28

268
1
23
3
14
258
1.807
267
30

384
1
22
3
18
1
168
1.819
224
44

169

249
1
24
1
7
430
1.858
266
15
544
5.877
288
3
655
11
7
1.415
130

6.759
280
3
260
10
9
2
1.155
92

4.164
455
1
168
20
15
1.021
91

7.374
322
4
195
10
21
2
1.011a
2
100

1
50
24
569
23
14
4
2

5
43
30
393
17
14
3
-

4
57
19
348
24
10
1
3

8
43
28
302
34
19
34
-

5
61
29
310
48
5
362
-

6
45
22
251
76
10
13
-

5
96
37
210
52
132
4
-

Trend
02-'07

29%
0%
-27%
200%
78%

-47%
-3%
-10%
174%
-100%
35%
61%
-17%
-64%
7%
80%
-67%
-25%

-29%
22%
41%
20%
-38%
212%
492%
325%
-100%

97

BIJLAGE J - SYSTEEMEVALUATIE VANUIT INTERNATIONAAL PERSPECTIEF
In het kader van dit evaluatieonderzoek is in werksessies met het internationale
comité verkend wat generieke karakteristieken zijn van effectieve systemen voor
de bestrijding van infectieziekten. Tevens is verkend welke trends en
ontwikkelingen er te voorzien zijn en wat de implicaties hiervan zijn op
bestrijdingssystemen. De resultaten van deze verkenning is samengevat in de
onderstaande schema’s.
Generieke karakteristieken en kwalitatieve beoordeling
Core capabilities
1. Key centralised functions ensured
– Effective surveillance/signalling (both human & vet)
– Quality control over execution in the entire chain (hum&vet)
– Internal/external evaluation (incl cost effectiveness, policy
evaluation)
2. Surveillance & signalling:
– Responsive
– Adaptive, not overly dependent on old systems
– Clear legal basis for adherence by professionals

Governance & priority setting




11. CIb operates against well defined PH targets (measurable)

?

13. Effective firewall between policy development and political
interference
– Balancing science & policy measures
– Independent but cooperative (mutual information)



3. Effective Horizon scanning and foresight capabilities
4. Risk assessment (collecting evidence)
– Surveillance
– Q-control PH lab
5. Risk management (using evidence to act)
– Prevention & Control
– Coordination & training



Coordination
6. Bridging gaps H & V interests, establishing constructive
collaboration models (balance biomedical vs. “new” areas)

?

7. Coordinating body with professional respect



Adaptability and robustness
8. Networking platform to increase system robustness
– Identify and act on blind spots within network

14. Clear definition of responsibilities in broad system
– Clear role for CIb, extensive enough, not over extensive



9. System adaptability
– Able to take on new threats as they evolve
– Ability to learn in “control circle”

?

10. Organisational resilience during major outbreaks



!

Area of concern based on limited qualitative assessment

?

Communications
17. Strategic and effective communication
– Public / Professional
– Traditional and emerging technology (social networking)


!

RT&D
18. Research: well-defined and stable role for CIb
– Strong system for establishing research priorities
– Research agenda should match most urgent system needs
– Balance between fundamental & practical research

?
?
?

19. Science:
– Ability to speak to peers in same league (ensure authority and
impact)
– Stable “Pillars” on key areas
– Ability to be adaptive in setting research agenda and manage
!
resources (eg “social/psychological skills” vs “traditional”)




 Good performance based on limited qualitative assessment
Potential area of concern based on limited qualitative assessment



Prevention

Key

?



15. Explicit and well defined decision making process for determining
!
what activities to insource and what to outsource by CIb

16. Population interventions, programmatic approach to prevention



!



12. Support national policy agenda & priority setting for government

Figuur 16 Overzicht van karakterestieken van effectieve en robuuste systemen voor
infectieziekte bestrijding

98

Trends, ontwikkelingen en implicaties voor infectieziektebestrijding
Implications on system
functionality

Major future developments
•

External changes
– Environmental changes
– Bac/micro evolution
– Technology
Tools & effectiveness is
reducing, R&D anti-microb.res.
Ability to communicate /
interact increases

•

Shift of focus from “wet”/”white
coat” capabilities towards infomatics
(epi+bio infomatics / info mgt)

Implications on role and scope CIb
•

Requires new skill sets

•

To what extent do we want to be
online
– How do we achieve this

•

Need new ways of dealing with
threats

•

Inability to prevent & treat

Globalisation->rapid exchange
magnifies effects that were
previously undetected/observed
Endemic appear to decline; but
unexpected outbreaks will
remain risk

•

Threat of pandemics/outbreaks
increases
False security
Low probability, high impact makes
preparedness extremely difficult
Irreversible trends toward reduced
effectiveness of drugs
end of antibiotic/antibiotic era

•

•

Society/consumer more
informed and more demanding

•

No natural acceptance of authority
by consumers

•
•

•

Risk acceptance is going down

•

Risk of political overreaction

•

Public awareness and sense of
urgency remain high

•

Separate scientific advice vs. policy
decisions remains crucial

•

Support/impact of development
agencies and efforts is
decreasing

•

External risks increase in developing
world

•

Attention shift required from
local/regional to international (world
outside EU / developing world)

•
•

•

•

•
•
•

•

•

EU-wide debate on Public health
preparedness vs. other fields
(military, …)

•

Cross-country pandemic threat
= “next enemy”

•

Networked societies evolve

•

•
•

–

•

•
•

Protect autonomous position CIb
Scientific basis to be used for
Cost/benefit analysis
Importance of “burden of illness”
Ability to work more
multidisciplinary and involve
additional sciences
– Social
– Communication
Need for greater connection
between CIb and Development
activities

•

More linkages to int’l institutions

•

NL assist rest-of-world to help
capacity strengthening

•

CIb more active role in global
support (both WHO/EU)

•

CIb should prepare for division of
labour
– CIb/National ref lab cannot cover
all bases
– Prepare for and accept
differentiation
– Optimal global roles
– Priority setting
– Understand comparative
advantage
– Pick your partners, strive to be
model internationally
Potential Dutch functions
– TB
– Show how EU should be
changing modeling/ Cost
effectiveness studies

Need EU pool of resources for public
health
–

Traditional prevention techniques
remain relevant: exposure to
weakest link internationally
CIb should have awareness beyond
national situation and adapt to
international situation

•

Reallocation of resources is required

Reconsideration of resource
allocation
– Local-regional-national-global
– Functional
(Animal/environmental/human)
EU wide collaboration and
specialisation

How do we get access to
relevant data

No need for 25 CIb’s
•

Figuur 17 Overzicht van toekomstige ontwikkelingen en implicaties voor
infectieziektebestrijding

99

BIJLAGE K - LIJST VAN AFKORTINGEN EN BEGRIPPEN
Afkorting / begrip
AR
BAO
BBA
BZK
CBO
CDC
CIb
CGL
COM
CVB
CT
DGV
DVO
EA
ECDC
EPI
ERC
GD
GGD
GHOR
IBT
IGZ
IHR
ISIS
IZ(B)
Keten
Infectieziektebestrijding
KNCV
LCI
LIS
LNV
LOCC
LOI
LZO
MEV
MML
NCTB
NGO
NNS
NPCF
NVI
NVMM
OMT
OSIRIS
PG
PSIE
RAC
RIVM
RCP
ROI
RVP
SOA
SWAB
SZW
Systeem
Infectieziektebestrijding
VGC
VISI
VIZ
VROM
VWA

Toelichting
Antibiotica Resitentie
Bestuurlijk afstemmingsoverleg
Beleid, Bedrijfsvoering en Advies, afdeling CIb
Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijkrelaties
Kwaliteitsinstituut voor de Gezondheidszorg
Centers for Disease Control and Prevention, Verenigde Staten
Centrum Infectieziektebestrijding
Centrum voor Gezond Leven, onderdeel RIVM-Sector V&Z
Commissie Openbare Diagnostiek en Microbiologie
Centrum voor Bevolkingsonderziek, onderdeel RIVM-Sector V&Z
Crisisteam
Directeur Generaal Volksgezondheid
Dienstverleningsovereenkomst
Entadministratie
European Centre of Disease Prevention and Control
Epidemiologie en Surveillance, afdeling CIb
Expertisecentrum voor Risico- en Crisiscommunicatie
Gezondheidsdienst voor Dieren
Gemeentelijke gezondheidsdienst
Geneeskundige Hulpverlening bij Ongevallen en Rampen
Interdepartementaal Beleidsteam
Inspectie voor de Gezondheidszorg
International Health Regulations
Infectieziekten Surveillance Informatie Systeem
Infectieziekte(bestrijding)
Het geheel aan activiteiten, processen en uitvoerende partijen dat invulling
geeft aan infectieziektebestrijding
Koninklijke Nederlandse Centrale Vereniging voor de bestrijding tuberculose
Landelijke Coördinatie Infectieziektebestrijding, afdeling CIb
Laboratorium voor Infectieziekten en Screening, afdeling CIb
Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselveiligheid
Landelijk Operationeel Coördinatie Centrum
Landelijk Overleg Infectieziekten
Laboratorium voor Zoönosen en Omgevingsmicrobiologie, afdeling CIb
Sector Milieu en Veiligheid, onderdeel RIVM
Medische Microbiologisch Laboratorium
Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding
Niet Gouvernementele Organisatie
Neonatale Screening
Nederlandse Patiënten Consumenten Federatie
Nederlands Vaccin Instituut
Nederlandse Vereniging voor Medische Microbiologie
Outbreak Management Team
Online Systeem voor Infectieziekten Registratie binnen ISIS
Publieke Gezondheid
Prenatale screening op infectieziekten en erytrocytenimmunisatie
Regionaal Arts Consulent Infectieziektebestrijding
Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu
Regionale Coordinatie Programma’s, afdeling CIb
Regionaal Overleg Infectieziektebestrijding
Rijks Vaccinatie Programma
Seksueel Overdraagbare Aandoening
Stichting Werkgroep Antibioticabeleid
Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
Het Nederlandse systeem voor infectieziektebestrijding: de overkoepelende
structuur waarin alle activiteiten in de infectieziektebestrijding samenhangen
Sector Voeding, Geneesmiddelen en Consumentenveiligheid, onderdeel RIVM
Versterking Infrastructuur Infectieziektebestrijding (GGD programma)
Vereniging voor infectieziekten
Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer
Voedsel en Warenautoriteit

100

VWA
V&Z
WCPV
WHO
WIP
WPG
WUR
WVR

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
Sector Volksgezondheid en Zorg, onderdeel RIVM
Wet Collectieve Preventie Volksgezondheid
World Health Organisation
Stichting Werkgroep Infectie Preventie
Wet Publieke Gezondheid
Wageningen Universiteit en Researchcentrum
Wet Veiligheidsragio’s

101

ATTACHMENT – EXCERPT OF MAIN FINDINGS IN ENGLISH
MANAGEMENT SUMMARY
In 2004, the Dutch Ministry of Health, Welfare & Sport presented new policy
aimed at improving the infectious disease control system in the Netherlands. A
number of new threats and outbreaks had exposed bottlenecks in the existing
system. The new policy included the creation of a Centre for Infectious Disease
Control (CIb) within RIVM.
The CIb was set up by the Minister for VWS to ensure that the separate links in
the infectious disease control chain, each of which functions well autonomously,
are also closely inter-connected. The policy letter refers to this basic function as
the ‘chain manager’. Specific functions which the centre had to fulfil included18:
• To promote and monitor a national network of high-quality diagnostics for
major infectious diseases, to which GGDs can turn in normal circumstances;
• To provide extra support to GGDs in times of crisis, for instance with
diagnostics and temporary availability of experienced personnel;
• To monitor and ensure that identification of outbreaks always leads to the
correct measures and control campaigns;
• To function as a clear national point of contact for the WHO and European
institutions
• To actively support professional groups in public healthcare in implementing
and adopting guidelines;
• To develop scenarios and ensure that relevant parties hold thorough trial
runs;
• In times of crisis to manage professional disease control on behalf of the
Minister for VWS;
• To coordinate and manage centrally the National Vaccination Programme
(RVP).
In 2009, the Ministry of VWS assigned Boer & Croon the task of evaluating
whether the CIb does indeed provide solutions to the bottlenecks identified in
2004. This evaluation looks at the following questions:
1. Has the CIb’s creation indeed implemented the measures announced by the
Minister in 2004 and what effect has the CIb had on the identified
bottlenecks?
2. How is the CIb viewed by those working in the field / at grassroots level? In
other words, does the CIb meet the needs of its clients (i.e. those
commissioning assignments, carrying out assignments, professionals in the
field)?

18
Policy letter “Infectious diseases control”, sent by the Ministry of Health Welfare & Sports to the
Dutch Parliament, October 2004 (2005-2006 Session, 25 295, No. 13)

102

Main findings and points requiring attention
The creation of the CIb has had a positive impact on the Dutch disease control system and the CIb
has fulfilled its role and provided added value. There are, however, a few points which require
attention
• Links between the veterinary and human disease control domains need to be further developed and
strengthened;
• Stronger integration of Dutch disease control at international level requires attention over the next
few years;
• Research and development activities should be extended to include non-biomedical research fields,
which are nevertheless essential to effective disease control;
• There is visible but slow progress in guaranteeing uniform quality and capacity at GGDs and MMLs.
The CIb can play a more prominent role here but relies on the willingness and cooperation of these
autonomous parties;
• More explicit and careful consideration is required in determining which fields of work and
(research) activities the CIb does itself and which should be left to those parties in the field;
• The CIb could consolidate internal, multidisciplinary cooperation between internal departments and
better use potential synergy with other RIVM sections;
• The CIb’s coordinatory role envisaged by the Ministry of VWS for prevention in a broader sense is
insufficiently guaranteed in its current set-up.
• CIb’s position is currently not laid down in law or a ministerial regulation; this requires consideration
Figure 18 Main evaluation points

Main findings and points requiring attention
The CIb’s creation has led to a substantial improvement in disease control in the
Netherlands. In just a short space of time, the CIb has consolidated its position
in a field which was previously largely fragmented. The centre’s own organisation
has improved the quality and also cooperation between its own disease control
chain and the animal health chain. The CIb is a visible and effective organisation
which operates with authority, is pro-active, determines the agenda and fulfils an
essential role within the system.
The advent of the CIb as a central body tasked with managing the disease
control chain has, however, also caused some friction. Relations are tense with a
few knowledge institutes and NGOs. Prior to the CIb’s creation, the NGOs had
built up authority in this field via their highly professional expertise. There is
some overlap in their fields of work with the CIb, which takes final responsibility
for implementation. Coordination and effective cooperation could be improved in
some cases. The CIb could position itself more as an organisation with a network
function, whereby greater account is taken of the roles and requirements of the
various actors in the field. The CIb could respond more on the basis of its chain
management function to notifications and questions from the different regions.
With respect to regular control activities and control of outbreaks, the CIb has
succeeded in helping to improve the quality, uniformity and capacity of infectious
disease control. Quality improvements are visible in the disease control chains
and the CIb’s support role is appreciated by those parties implementing
measures (including the GGDs and Medical Microbiology Laboratories, MMLs).
Uniformity of implementation remains a matter which requires attention,
however. The CIb has no formal authority over the GGDs or MMLs and its
influence relies on its professional power of persuasion. The speed and impact of
improvement initiatives are consequently limited. With respect to diagnostics,

103

the IGZ has noted that the MML processes are still insufficiently formalised and
guaranteed and that the CIb could play a more active role here. The CIb-wide
response structure has been soundly constructed. The OMT/BAO structure
functions effectively and the CIb actively evaluates this effectiveness with a view
to ongoing improvement.
As far as prevention is concerned, the CIb carries out its assigned responsibilities
for the national vaccination programme carefully and adequately. The CIb faces
huge challenges, however, in public information campaigns with a view to
maintaining the required levels for voluntary vaccination among target groups.
Moreover, the integration of RVP implementation within the CIb (integration of
vaccination administration) poses an operational challenge which is progressing
well, but which entails management risks as these implementation tasks require
a fundamentally different type of management from the CIb’s other activities.
Prevention in a broader sense (the CIb’s coordinatory task with respect to
prevention / influencing behaviour / health promotion) is a vulnerable activity
within the CIb in its current set-up. Although the Ministry of VWS requires the
CIb to play a managerial role in this respect, in its current set-up the CIb has
insufficient knowledge and expertise to be able to take on coordinatory
responsibility for prevention in a broad sense.
The CIb performs well in diagnostics, surveillance, identification and research.
These are activities which already occurred in the separate units which were
merged to form the CIb. Surveillance systems are, however, still relatively
fragmented and inflexible. With respect to ICT, improved skills are required for
better integrating systems and adapting system functions more quickly in the
event of new threats. As cooperation between the human and veterinary
domains is not yet a matter of course, there are gaps in insight regarding threats
and identification of Zoonoses. This needs to be addressed.
The CIb’s research activities have improved. However, the scientific domain
questions the breadth of research activities and lack of focus, as well as too
great an emphasis on scientific research compared to practical research. There is
also a high biomedical slant to the research, and limited interest in
corresponding disciplines such as (bio)informatics, (psycho)social / cultural /
legal sciences, communication, risk perception. There is discussion in the
scientific field about how the CIb considers investment in ‘wet’ (laboratory)
functions and ‘dry’ sciences.
An overall and measurable strategy is required for the CIb’s task
implementation. At its inception, goals, task and aims of the CIb were clearly
expressed. However, in order to be able to measure the impact of the institute
one needs measurable targets that were not decided upon at that time. For the
CIb, the period 2005-2008 was dominated by building up the organisation and
cooperation in its own chain in response to the bottlenecks. The field requires an
overall strategy on cooperation between the CIb and knowledge institutions, the
approach to each infectious disease, the link between prevention, control and
treatment and to related fields such as the disaster response chain. The CIb has
a general strategy and there are no clearly described or, where applicable,
measurable objectives. There is no framework for taking fundamental choices on
the range of activities (what the CIb does itself, what is left to parties in the
field). Its role as a network organisation which combines knowledge within the
network requires expansion. Control strategies at syndrome level also require

104

further work. The lack of these hinders its partnerships in the field and it
becoming a ‘network party’.
The CIb has a broad and complex set of tasks. It combines responsibilities in
prevention, control, research and implementation. This combination of tasks
within a single institute is powerful (knowledge and experience in these fields
can boost each other), but results in a complex management task (different
tasks require different management methods) and therefore risks. Unlocking the
power of the combined tasks, divided among the CIb’s current departments
(BBA, LCI, EPI, LIS, LZO, RCP), takes time and effort but is already visible in the
case of disaster response. Multidisciplinary cooperation between departments in
standard activities could be improved.
During the evaluation, a committee of international experts was asked to
estimate the extent to which the current Dutch control system will stand up to
the future. In general, this group was impressed by the system’s organisational
structure but foresees developments in infectious diseases which could have
implications for the desired role and reach of the CIb. These major developments
include: external changes (environment, climate, evolution of micro-organisms),
declining effect of control instruments and medicines (particularly antibiotics),
changing behaviour and risk perception among citizens and underestimation of
the risks posed by developing areas.
This committee describes the CIb within RIVM as a classically-organised
institute, with a firm emphasis on the scientific laboratory function, which retains
a strong national focus. To guarantee the future effectiveness of the centre, it is
crucial that the CIb works in a highly interdisciplinary manner, seeks out links to
related sciences and more emphatic cooperation with international infectious
disease control. The CIb needs to raise its profile as an advisory organisation:
solution-oriented with a scientific foundation. The CIb will have to actively
identify which knowledge about practical control methods is being insufficiently
established in the field and act accordingly. This implies that the strong focus on
biomedical science will need to be complemented in future by a focus on
information technology (with a view to the explosive growth in monitoring
information), social sciences and legal aspects of control. A sound strategy will
be required to select those research fields the CIb wishes to focus on, and how
to establish effective cooperation with external partners in order to translate
scientific knowledge into practical disease control.
Main recommendations arising from the evaluation
CIb strategy and implementation
• Recalibrate the strategic policy plan. Define a coherent and measurable set of
objectives for assessing the CIb’s effectiveness. Develop a strategy for key
in-house competences (and why these are required) and key competences
which can be developed externally. Take a back seat with respect to tasks
which other parties also do or can do better.
• Define general plans for control (‘Control strategy’) at individual syndrome
level for the most relevant threats and involve primary partners in these.
These plans must include development objectives and task demarcation with
partners. Annual evaluation and recalibration can be linked to reporting on
the status of infectious diseases.
• The principle of the CIb’s role in general prevention and influencing behaviour
needs to be assessed. If the CIb is deemed to take responsibility for this,

105

•

•

•

•

then investment is required in professional competences in order to deliver
this. The current operational plan has insufficient capacity for this.
Be more active in developing research strategy externally; what is the
objective, how is a balance sought between fundamental and practical
research? Explore gaps in scientific competences and develop strategy to
plug these gaps. Critically assess the current scale of the research and
laboratory apparatus. Investigate the option of scaling down the laboratory
function in order to free up budget for developing competences in new
research domains.
Encourage internal cooperation: between CIb departments, with other RIVM
centres. Develop clear structures and programmes for internal cooperation
(e.g. multidisciplinary teams per syndrome), and link performance appraisals
to programme results, not just to results within personnel’s own department.
Develop a culture for internal, multidisciplinary cross-departmental
cooperation (teambuilding, formulation of common objectives).
Continue to forge external cooperation with related domains. This chiefly
concerns the veterinary disease control chain, organisations focused on
prevention, and actors in the disaster control / response chain.
Consolidate early-warning systems for Zoonose threats to human health from
the veterinary field. Link this to existing monitoring initiatives in the
veterinary sector.

Ministry of VWS policy strategy
• Rationalise commissioning to the various centres within RIVM. This includes
layered commissioning for prevention, vaccination and screening which is
divided among the Centre for Infectious Disease Control (CIb), the Centre for
Population Screening (CVB) and the Centre for Healthy Living (CGL). Explore
how policy could concentrate overall responsibility for vaccinations within a
single RIVM unit.
• The CIb would benefit from better coordination between VWS and LNV on
commissioning. Place the possibility of overall commissioning by VWS instead
of LNV/VWA on the agenda for interdepartmental coordination.
• Consider consolidating the legal basis for the CIb (e.g. in ministerial
regulation or legislation). This would ensure careful consideration of CIb
tasks and authorities in the context of other legislation.
• Control over private parties in implementation during times of crisis is an
issue requiring attention. The Minister for VWS’s influence on this, as advised
by the CIb, via the Ministry of BZK is in theory laid down in law. In practice,
however, this route has not yet been proved and it is potentially vulnerable
as it encompasses several channels.
• Assess opportunities for developing more binding legislation, or for providing
the CIb with more management opportunities for promoting uniform quality
among GGDs and MMLs in standard practice. The current set-up has led to
improvements, but these are too slow and not always far-reaching enough.
For instance, the ambition to develop networks of reference laboratories has
not yet been realised.

106

DETAILED CONCLUSIONS AND RECOMMENDATIONS
Theme / task

Conclusion

CIb recommendation

VWS recommendation

CIb’s strategic framework
1. CIb’s right to exist

O1.1 – The CIb’s right to exist is not at
issue and is broadly supported by actors
in the CIb’s field of influence.
O1.2 – The CIb is a visible and effective
organisation which operates with
authority, is pro-active, determines the
agenda and fulfils an essential role in
the system.

-

- No reason to fundamentally change the
CIb’s position in infectious disease
control

2. CIb’s strategy

O2.1 - The CIb’s has a general strategy
and there are no clearly described or,
where applicable, measurable
objectives.

- Recalibrate the strategic policy plan.
Define a coherent set of outcomerelated objectives (in conjunction with
the primary client) which can be used to
assess the CIb’s effectiveness.
- Develop strategy for key in-house
competences (and why these are
required) and key competences which
can be developed externally.
- Take a back seat with respect to tasks
which other parties also do / can do
better.
- Define general plans for control
(‘Control strategy’) at individual
syndrome level for the most relevant
threats and involve primary partners in
this. These plans must include
development objectives and task
demarcation with partners. An annual
evaluation and recalibration can be
linked to reporting on the status of
infectious diseases.
- Assess varied nature in principle of
research, control and implementation
activities and adjust the internal
management system to match.
- Continue to invest actively in
st
nd
developing 1 and 2 level
management skills (MT and project
leaders).
- Pursue active policy to develop
leadership internally. Make an early start
on succession discussions in which
internal and external options are
developed.

- Incorporate objectives formulated by
the CIb into commissioning and have the
CIb account for this annually.

O2.2 – There is no framework for taking
fundamental choices on the range of
activities (what the CIb does itself, what
is left to parties in the field); its role as a
chain manager which combines
knowledge within the network requires
further expansion.
O2.3 – Control strategies at syndrome
level require further work. The lack of
these hinders its partnerships in the field
and it becoming a ‘network party’.

O2.4 – The breadth and complexity of
the range of tasks (highly varied
functions, with different processes and
modus operandi such as research,
control, prevention, chain management
and RVP implementation) places high
demands on management skills and
poses a threat.
O2.5 – The CIb’s success in the start-up
period is largely due to the director’s
leadership. This prominent role opens
up a vulnerability in the event that the
director leaves.
3. International position

O3.1 – The CIb has a strong
international reputation but its
international profile could be raised.

- Identify the main operational risks in
the CIb’s implementation tasks
(particularly with respect to the
integration of vaccination
administration). Actively monitor
implementation in order to allow timely
adjustment where required.
- Tackle the CIb about progress and
provide support where required.

- Aim for more intensive international
exchange and encourage a more
international culture and environment in
which English speakers can thrive more
easily.
- Consolidate an international position by
initiating alliances with foreign
knowledge institutes.

Partnerships
4. Internal cooperation

O4.1 - Between CIb departments: in the
course of standard activities,
departments tend to act on the basis of
their own specialist fields, and
interaction with disease chain parties is
not integrated.
Multidisciplinary cooperation could be
improved.

- Develop clear structures and
programmes for internal cooperation
(e.g. multidisciplinary teams per
syndrome), and link performance
appraisal to programme results, not just
to results within personnel’s own
department.
- Develop a culture for internal,
multidisciplinary cross-departmental
cooperation (teambuilding, formulation
of common objectives).
O4.2 – Within RIVM: CIb, CVB, CGL
- Explore potential solutions for unclear,
working fields partially overlap,
partially overlapping tasks in the three
commissioning embraces several layers, centres.
role allocation has not yet been fully
- Use opportunities for synergy with
worked out; this requires improved
other sectors within RIVM.
internal coordination.

-

- Explore parallels in commissioning to
different sectors / centres and explore
opportunities for rationalisation.

107

Theme / task

Conclusion

CIb recommendation

VWS recommendation

5. External cooperation

O5.1 – The role of subsidy provider is
under pressure but in principle it does
not fit in with CIb’s range of tasks,
unless the process is conducted
carefully. The CIb has so far not
performed its role as subsidy provider
professionally enough, which has led to
a deterioration in relationships with
some subsidy partners.
O5.2 – The relationship with some
NGOs is poor and hinders sound
cooperation and development.
O5.3 – Several partners view the CIb as
having a reserved attitude with a strong
biomedical slant, whereby there is little
room for other opinions, which in turn
leads to tension within partnerships.

- Develop (in line with the Van der Maas
advice) a clear subsidy policy containing
criteria on how subsidies could be
allocated, altered or terminated, based
on a well-founded multi-year strategy for
infectious disease control.

- Reformulate the commissioning
process for establishing subsidies for
infectious disease control. Be explicit
about the method used by the CIb to
grant subsidies.

- This needs to be addressed; mutual
trust needs to be restored. This chiefly
concerns STD/Aids control.
- Emphasise a network-oriented
approach (combine with and make use
of strengths in the field).

CIb’s operational performance of main tasks
6. Prevention: RVP
programme management

7. Behaviour-oriented
prevention and health
promotion

8. Standard control

O6.1 – RVP programme management is
well-structured and is implemented
properly; public information campaigns
with a view to high levels of voluntary
acceptance are a matter for attention.
O6.2 – The vaccination administration
integration process within RCP is
ongoing and progressing quickly.
Regional offices form an infrastructure
which could potentially be used more
widely. RCP is not seen by experts as a
logical part of the CIb.

- Develop competences (internally or
- Include behaviour-oriented RVP
externally) on risk perception and
aspects in commissioning.
comprehension / influence of vaccination
considerations for target groups.

O7.1 – Behaviour-oriented prevention is
a vulnerable activity in the CIb in its
current set-up; the CIb has insufficient
knowledge & expertise to take on
responsibility for prevention in a broad
sense.

- Consider integration of coordinatory
tasks for prevention/health promotion
with the CGL.

O7.2 – Efficient linking of actors in
prevention, control and treatment is not
yet visible to those in the field.

- Overall control strategies (see point
O2.3) could provide parameters for this.

O8.1 – The system appears to be
fundamentally well-structured, but still
has to prove itself in a large-scale test
(the H1N1 outbreak is not within the
scope of this report).
O8.2 – The task of chain manager is
difficult to deliver as some field parties
cannot be managed (except in the case
of A diseases, with the exception of
private parties such as labs, hospitals,
GPs).
O8.3 – Quality improvements in the
control chain are visible and the support
role is appreciated.
O8.4 –CIb guideline development is
state-of-the-art, but there is insufficient
insight into their use by GGDs.

-

-

- A formal management relationship is
not desirable in standard circumstances;
the CIb is comfortable with the model in
which field parties are convinced by
professional content.

- Control over private parties in times of
crisis is a matter requiring attention.
Evaluate whether the current route via
BZK for instructions / emergency
measures functions properly.

O8.5 – GGDs are satisfied with support
from the CIb in the shape of guidelines,
advice and training. GGD modus
operandi and quality vary enormously
however. The CIb has a great deal to
offer regarding training of professionals
in disease control.

- Consider integration of flu vaccination
- Explore possibility of concentrating
coordination within RCP once the
overall responsibility for vaccinations
transfer of the vaccination administration within a single RIVM unit.
is up and running stably and robustly.
- Explore possible use of RCP / regional
offices with a view to cooperation with
other forms of population studies and
screening.

- Conduct client satisfaction studies at
set times among primary partners
(GGDs, MMLs).
- Consider monitoring the use of
guidelines / user evaluations, in
conjunction with GGD-NL, IGZ and
certifying bodies.
- Inventory the extent to which
guidelines in public healthcare
correspond and are consistent with the
guidelines in curative healthcare (GPs,
company doctors etc.)
- Consider developing a more active role
in training professionals on the periphery
(including GGDs).

- Assessment required in principle
regarding the CIb’s role in prevention. If
the CIb is deemed to take responsibility
for this, then investment is needed in
professional competences to deliver this.
The current operational plan contains
insufficient capacity for this.

-

- Investigate forms in which uniformity
among GGDs can be enforced more
(e.g. legislation on use of uniform
registration, or a mark of quality which
can be assessed and made subject to
sanctions by the IGZ).
- Consider creating room for training and
competence development for GGD
professionals with a prominent role for
the CIb.

108

Theme / task

Conclusion

CIb recommendation

VWS recommendation

9. Crisis control

O9.1 - CIb-wide response structure is
solidly structured. OMT/BAO structure
functions effectively, this effectiveness is
actively evaluated by the CIb with a view
to ongoing improvement.
O9.2 – The CIb’s role in the event of
(limited) outbreaks is appreciated,
support seen as markedly improved by
the field compared to pre-CIb situation.
O9.3 – In the event of regional
outbreaks, the GGD initially manages
the situation. The LCI provides support
at the request of the GGD. When the
CIb can take control in the event of a
regional outbreak has not been laid
down formally.
O9.4 – Public information campaigns
well-organised by the CIb

- Draw up an external version of the
Response plan and share this with
partners to provide insight into the CIb’s
modus operandi.

-

- Be explicit about the decision process
for taking control (unasked).

- Evaluate whether current opportunities
for taking control from the GGD are
adequate.

- Expand pool of internal experts who
could play a role in information
campaigns (including the structure for
training and evaluation) and invest in
developing external information skills.

-

O10.1 – In-house diagnostics are wellorganised, the CIb plays a leading role
in optimising diagnostics in the event of
outbreaks and acts increasingly quickly
in this.
O10.2 – The development of networks of
reference laboratories is very slow; the
CIb can play a limited role in its current
set-up.
O10.3 – Influence of CIb on uniformity
and quality of diagnosis capacity among
MMLs is restricted but is taking shape
due to pressure (H1N1 diagnostics).
O10.4 – GGDs experience bottlenecks
in diagnostics: request for public
healthcare diagnostics time-consuming,
insufficient financing for public health
diagnostics, contracts with health
insurance companies e.g. in the case of
hepatitis b screening, vaccination.
O10.5 - Surveillance and identification
system has been consolidated. Systems
are, however, relatively fragmented and
not flexible enough to be quickly
adapted to new threats.

-

O11.1 – General picture: research
reputation and relevant output are
growing; CIb conducts successful co-op
model with universities.

- There is strong momentum towards
conducting research programmes
together with external parties and the
dual appointment of scientists; this
should be continued.
- Be more active in developing research
strategy externally; what are the
objectives, how is a balance sought
between fundamental and practical
research?
- Explore gaps in scientific competences
and develop strategy to plug these gaps,
where possible in conjunction with
external parties.
- Critically examine the current scale of
the research and laboratory apparatus.
Investigate the option of scaling down
the laboratory function to free up budget
for developing competences in new
research domains.
- Continue to involve the disease control
aspect (LCI) in formulating strategy.
- Availability of research data and
samples needs to be guaranteed with a
view to research by external parties;
ensure good access / distribution.

10. Diagnostics /
surveillance / identification

11. Research

O11.2- Adaptive capacity for research
into changing social requirements is a
matter requiring attention. The CIb
concentrates on biomedical sciences.
Development of knowledge of
interdisciplinary fields is lagging behind
(information technology, (psycho) social
/ cultural sciences, communication, risk
perception, legal …). Practical research
could be improved.

O11.3 – Other researchers are reluctant
to make basic data and samples
available externally.

-

- Consider expansion of CIb
management opportunities: resources
for allocating tasks or legislation which
needs to be adhered to

- Be explicit about the role which COMs
can play with respect to uniformity.

- Inventory the problems and draw up a
proposal for improvement.

- Alteration of policy on basis of CIb
proposal

- Continue to develop OSIRIS flexibility
and functionality.
- ICT competences need to be improved
for efficient operational use of flexibility
of systems (e.g. use of Pandora for
H1N1).

-

109

Theme / task
Conclusion
System structure

CIb recommendation

VWS recommendation

12. Legal basis

O12.1 - CIb position is not laid down in
law or a ministerial regulation.

-

- Consider reinforcing the legal basis for
the CIb (e.g. WPG 3rd section; this
ensures that the CIb’s relationship with
other legislation is properly explored.
- Place greater emphasis on the CIb’s
advisory role to policymakers and public
administration. Make this advice less
voluntary and give it a formal status.

13. Linking of infectious
disease policy to disaster
response chain and public
administration

O13.1 – Links to disaster response are
insufficient. Interface between the CIb
and the disaster response staff is not yet
up and running. Greater contact,
coordination and cooperation are
required within the safety and security
chain.
O13.2 – GGDs believe it inefficient that
they have to inform local council or
hospital administrators as BZK or NCC
reports may not be passed on.

- Actively explore the coordination and
cooperation requirements of the safety
and security chain. Ensure that
coordinatory routes are clear at times of
high-level threats (including to National
Operational Coordination Centre
(LOCC), National Crisis Centre (NCC)).

-

O14.1 – As cooperation between the
human and veterinary domains is not a
matter of course, there are gaps in
insight into threats and identification.

- Consolidate early-warning system for
Zoonose threats to human health from
the veterinary field. Link this to existing
monitoring in the veterinary sector.

14. Linking of infectious
disease policy to animal
health chain

- Inventory communication inefficiencies
and address these.

O14.2 – Detailed VWA commissioning to
the CIb leads to insufficient room for the
CIb to develop research priorities for
Zoonoses.
O 14.3 – Cooperation between the CIb
- Formalise opportunities to share
and VWA is operationally good but is
surveillance and monitoring data.
under pressure from the administrative
stance as the CIb reasons on the basis
of human interests and the VWA on the
basis of veterinary interests. This
hinders productive cooperation.
15. RVP system structure

O15.1 – The NVI’s current position and
its relationship to the CIb’s activities is
unclear. The NVI has ceased vaccine
production and is now responsible for
procurement of vaccines for the RVP. It
is involved in limited product
development research still funded by
VWS. Objectives of this research are
unclear in its new set up. The relation to
CIb should be redefined in the general
sense. If no home made vaccines are
distributed anymore, separation of
evaluation and purchasing functions is
not that critical anymore.

- Actively approach the NVI with a view
to restoring the relationship.

- Better coordination is required between
VWS and LNV on commissioning,
research priorities and control.
- Continue current momentum towards
cooperation between VWS and LNV.
- Place the possibility of overall
commissioning from VWS instead of
LNV/VWA on the agenda for
interdepartmental coordination.
- VWA’s position is a fundamental
question beyond the scope of this report.

- Evaluate the system structure and the
potential consolidation of research
activities in the field of vaccines

110

LIST OF ABBREVIATIONS
Abbreviation
ARBO

BAO
BBA
BZK
CIb
CGL
COM
DGV
CVB
ECDC
EPI
ERC
GD
GGD
GHOR
IBT
IGZ
IHR
ISIS
LCI
LIS
LNV
LOCC
LZO
MML
NCC
NGO
NNS
NVI
NVMM
OMT
PG
RAC
RIVM
RVP
SZW
VWA
VWS
WPG
ZonMW

Reference
Occupational health services
Board of administrators – central governmental decision making body during
crises
CIb department - Policy, Management and Advice Unit
Ministry of the Interior and Kingdom Relations
Centre of Infectious Disease Control, part of the RIVM
Centre for healthy living (part of RIVM)
Commission for public health diagnostics and microbiology
Director-General Public Health
Centre for population screening (part of RIVM)
European Centre of Disease Prevention and Control
CIb department - Epidemiology and Surveillance Unit
Expertise centre for risk- and crisis communication
Animal health service (private)
Municipal Health Service
National organisation for disaster relief: Medical Assistance in Accidents and
Disasters
Inter departmental policy team
Netherlands Health Care Inspectorate
International Health Regulations
Infectious Disease Surveillance Information Systeem (run by CIb)
CIb department - Preparedness and Response Unit
CIb department - Laboratory for Infectious Diseases and Perinatal Screening
Ministry Agriculture, Nature and Food Quality
National Operational Coordination Centre
CIb department - Laboratory for Zoonoses and Environmental Microbiology
Microbiological Laboratories
National Crisis Centre
Non governmental organisation
Neonatal screening
National Vaccine Institute (independent research, development and
procurement organization)
Professional organisation for medical microbiology
Outbreak Management Team
Public Health
Regional MD / consultant infectious disease control
National Institute of Public Health and Environment
National Immunisation Programme
Ministry of Social Affairs and Employment
Food and Consumer Product Safety Authority
Ministry of Health, Welfare and Sport
The Public Health Collective Prevention Act
Dutch organisation for health care research and health care innovation

111