Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

34 000 IX

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Financiën (IXB) en de
begrotingsstaat van Nationale Schuld (IXA) voor
het jaar 2015

34 000 XV

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid (XV) voor het jaar 2015

Nr. 15

BRIEF VAN DE MINISTER VAN SOCIALE ZAKEN EN
WERKGELEGENHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 9 januari 2015
In de procedurevergadering van de vaste commissie van Financiën van
10 december 2014 heeft de Kamer gevraagd om een kabinetsreactie op
het OESO-werkdocument «Trends in Income Inequality and its Impact on
Economic Growth». Zij vragen daarbij naast een algemene reactie
specifiek in te gaan op:
• de berekening van de OESO dat de inkomensongelijkheid in Nederland
geleid heeft tot bijna 5 procent minder economische groei de
afgelopen 20 jaar,
• de conclusie dat herverdeling van groei niet schadelijk is voor de groei,
• het pleidooi dat armoedebestrijding zich niet enkel op de armste
10 procent van de bevolking, maar op iedereen in de onderste 40% van
de inkomensschaal moet richten.
In deze brief geef ik mede namens de Staatssecretaris van Financiën een
reactie op de OESO-studie. De Kamer heeft ook gevraagd om een reactie
van het CPB op de studie. Deze reactie is bijgevoegd bij deze brief1.
Conclusies van de OESO-studie
In de studie wordt op basis van gegevens over OESO landen over de
afgelopen dertig jaar de conclusie getrokken dat inkomensongelijkheid
een negatieve invloed heeft op de economische groei, en dat beleid dat
inkomens herverdeelt geen ongunstige invloed heeft op de groei. De
OESO-studie stelt dat de ongelijkheid van de eerste vier inkomensdecielen
een grote invloed heeft op de economische groei, waarbij het naast
inkomensongelijkheid ook gaat om toegang tot goed onderwijs en
gezondheidszorg. De studie laat zien dat de inkomensongelijkheid in
1

kst-34000-IX-15
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 IX, nr. 15

1

Nederland de afgelopen twintig jaar nauwelijks is gestegen. De economische groei in Nederland over de afgelopen twintig jaar had enkele
procenten hoger kunnen uitvallen als de ongelijkheid in het geheel niet
was toegenomen. De empirische specificatie2 in het onderzoek van de
OESO bepaalt het effect van economische ongelijkheid in verschillende
maatstaven op de economische groei in de daaropvolgende vijf jaar.
Verschillende maatstaven voor ongelijkheid worden gebruikt, waaronder
ongelijkheid in marktuitkomsten (bruto inkomens) en ongelijkheid in
besteedbare inkomens. De studie stelt vast dat een hogere ongelijkheid
van beschikbare inkomens (na inkomstenbelasting en uitkeringen)
samenhangt met een lagere groei van het BBP. Ongelijkheid in marktuitkomsten heeft geen effect op economische groei, volgens de studie.
Appreciatie
De OESO-studie bevat een literatuuroverzicht van empirische studies
waarin is gekeken naar de relatie tussen ongelijkheid en economische
groei. De studie concludeert (blz 12) op basis van dit overzicht dat er in de
literatuur geen consensus is over de richting en grootte van deze relatie.
Het onderzoek is wel in de lijn van recente publicaties van het IMF3 waarin
is geconcludeerd dat een grote inkomensongelijkheid in een land
schadelijk kan zijn voor de economische groei. Maar ook het IMF
concludeert dat dit niet betekent dat er geen uitruil is tussen herverdeling
en economische groei.
Wat betekent dit voor Nederland? Nederland kent in vergelijking met
andere landen een vlakke inkomensverdeling die de afgelopen jaren
bovendien niet is veranderd. De armoede in Nederland, hoewel de
afgelopen jaren gestegen, is in internationaal en historisch perspectief
nog altijd relatief laag. De OESO-studie laat zien dat een lage inkomensongelijkheid niet ten koste hoeft te gaan van economische groei. Het
onderzoek is een bijdrage aan de discussie onder economen over de
relatie tussen inkomensongelijkheid en economische groei, maar deze
discussie is op dit moment niet afgerond. Het CPB geeft in de reactie op
de OESO-studie aan dat de conclusies uit de theoretische en empirische
literatuur ten aanzien van het verband tussen ongelijkheid en groei
gemengd zijn. Het mechanisme dat centraal staat in de OESO-studie,
namelijk het effect van economische ongelijkheid op de opbouw van
menselijk kapitaal, lijkt minder relevant voor Nederland. In de
CPB-modellen is dit mechanisme dan ook niet opgenomen. Volgens het
CPB is er voor Nederland dus wel degelijk een afruil tussen herverdeling
en economische groei4.
Dit neemt het belang niet weg van de balans die in het regeerakkoord is
geformuleerd. Een balans tussen economische groei, evenwichtige
inkomensverhoudingen en het op orde krijgen van de overheidsfinanciën
is nodig om Nederland sterker uit de crisis te krijgen. Het beperken van
inkomensongelijkheid gaat verder dan herverdeling alleen. Cruciaal voor
de economische groei is, volgens de OECD, de vraag of de toegang tot
goed onderwijs voor iedereen is geborgd. Nederland scoort op indicatoren die inzicht geven in de toegankelijkheid van onderwijs internationaal
vergeleken zeer goed. Zo is de onderrepresentatie in het hoger onderwijs

2

In deze empirische specificatie is ongelijkheid de enige significante determinant van economische groei. Met andere woorden: menselijk en fysiek kapitaal hebben geen invloed op
economische groei.
3
Bijv: Ostry JD, Berg A & Tsangarides CG. 2014. Redistribution, Inequality, and Growth. IMF Staff
Discussion Note SDN/14/02.
4
Zie bijgevoegde CPB notitie: CPB-reactie op OESO-studie over de relatie tussen inkomensongelijkheid en economische groei.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 IX, nr. 15

2

als gevolg van sociaaleconomische status relatief laag.5 Het CPB geeft aan
dat lage inkomensgroepen in Nederland geen sterke beperkingen lijken te
ondervinden bij de opbouw van menselijk kapitaal. Het Nederlandse
zorgstelsel levert niet alleen kwalitatief goede zorg6, maar heeft in relatie
tot andere landen ook sterk egalitaire trekken. Zo kent Nederland een zeer
omvangrijke langdurige zorg – na Zweden de grootste ter wereld – die
vooral door de kwetsbaarste groepen wordt gebruikt en zorgt het
huisartsenmodel ervoor dat er vooral langs medische noodzaak wordt
doorverwezen. De gezondheidsverschillen tussen inkomensgroepen zijn
weliswaar aanzienlijk, maar zijn in vergelijking met andere landen relatief
klein. Het Nederlandse zorgstelsel behoort dankzij de hoge mate van
solidariteit ook tot de meest financieel toegankelijke in de wereld.7
Toegang tot goed onderwijs en goede zorg voor iedereen zijn, naast de
eerder genoemde balans, voor het kabinet belangrijke uitgangspunten.
Het kabinetsbeleid is er op gericht om dit voor de komende jaren zeker te
stellen. Ook in de toekomst vergt het echter actief beleid om de verhoudingen evenwichtig en de verzorgingsstaat toegankelijk te houden.
De Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
L.F. Asscher

5

Equnet (2010); Evolving Diversity: An overview of equitable access to HE in Europe, p. 46. Zie
ook: OECD, 2014. Education at a Glance.
RIVM (2014), Zorgbalans 2014.
7
Zie o.a. 2010 Commonwealth Fund International Health Policy Survey in Eleven Countries.
Geciteerd in: CPB, Toekomst van de zorg, p 24.
6

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 IX, nr. 15

3