4
Asielopvang
Aan de orde is het debat over de asielopvang.
De voorzitter:
Aan de orde is nu het debat over de asielopvang. Ik heet
de minister voor Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening
van harte welkom, de staatssecretaris van Justitie en Veiligheid, de woordvoerders die in de zaal inmiddels bijna allemaal hebben plaatsgenomen, de mensen op de publieke
tribune en de mensen die op een andere manier het debat
volgen. Er zijn veel sprekers: achttien in totaal. Ik wil met
de leden afspreken: zes vragen of opmerkingen aan elkaar
en acht aan het kabinet. Ik doe een beroep op u om de
interrupties kort en krachtig te laten zijn. Dan zal ik u ook
beloven om mee te bewegen met het debat als dat nodig
is. Ik doe daarbij natuurlijk ook een beroep op de bewindspersonen om kort en krachtig te antwoorden. Dan geef ik
als eerste het woord aan de heer Jasper van Dijk van de SP
om zijn inbreng te leveren.

De heer Jasper van Dijk (SP):
Voorzitter. Wat een onvoorstelbare puinhoop was dat
afgelopen zomer. Wekenlang zagen wij beelden van mensen, vluchtelingen, die op de grond sliepen, voor de poort
van Ter Apel. We zagen onrust onder bewoners, we zagen
toenemende onveiligheid, we zagen gezondheidsrisico's.
Én we zagen een staatssecretaris die stad en land afbelde
om plekken te zoeken, want die waren er niet. Hij had
daarbij bijzonder weinig succes, totdat hij bedacht dat hij
dan maar dwang zou toepassen in de gemeente Tubbergen.
Daar zouden dan in het dorpje Albergen, met 3.500 inwoners, 300 asielzoekers in één keer in een hotel geplaatst
moeten worden dat geschikt is voor zo'n 75 mensen. Dat
was niet zo slim; ik vraag de staatssecretaris of hij dat met
mij eens is. Inmiddels is er trouwens wel een nieuw voorstel. Het gaat nu om 150 asielzoekers in dit hotel. Maar de
bewoners zijn nog altijd bezorgd en zeggen: kan er een
termijn aan vastgemaakt worden, en wel een termijn van
maximaal vijf jaar? Ik vraag de staatssecretaris hoe hij
daarnaar kijkt.
Voorzitter. Ik vraag de staatssecretaris nog iets en ik denk
dat dat een hamvraag, een centrale vraag, van dit debat is.
Dat is namelijk: welke lessen trekt hij uit afgelopen zomer?
En welke lessen trekt hij uit afgelopen jaren? Daarin zagen
we tien jaar lang VVD-bewindslieden die verantwoordelijk
waren voor asiel en immigratie. Daarin zagen we dat
opvangcentra gesloten werden en personeel werd ontslagen. We zagen zwabberbeleid in de financiering, langdurige
procedures en een falend terugkeerbeleid. Erkent de regering dat deze opvangcrisis voor een groot deel te wijten is
aan het beleid? Daarop hoor ik graag een eerlijke reflectie.
Voorzitter. Er zijn nu afspraken van het kabinet gekomen.
Daar zitten goede en slechte punten in. Ik heb wel het idee
dat die afspraken, die zogenaamde asieldeal, boterzacht
zijn. Ten eerste is dat natuurlijk zo op het punt van de
gezinshereniging; lees Trouw vanochtend. Het rammelt aan
alle kanten. Het voornemen om de termijnen voor gezinshereniging op te rekken zou juridisch gezien absoluut niet
in de haak zijn. Ook op humanitair gebied is het natuurlijk

Tweede Kamer

Asielopvang

best lastig te verkopen dat je kinderen en hun ouders zo
lang mogelijk uit elkaar gaat houden. Graag een reactie dus
op dat punt. Bent u het ermee eens om op z'n minst advies
te vragen daarover, bijvoorbeeld bij de Raad van State?
Kijk ook eens goed naar wat de commissie-Meijers daar
vanochtend over zegt in Trouw.
Voorzitter. Het kabinet is heel ambitieus op het gebied van
huisvesting. 20.000 statushouders moeten dit jaar nog
gehuisvest worden. Er moeten 7.500 flexwoningen komen.
Dat is heel ambitieus, maar vergeeft u het mij als ik daar
een beetje sceptisch over ben, want er zijn al eerder dat
soort beloftes gedaan en die zijn niet waargemaakt. Zijn
die afspraken niet veel te vrijblijvend? Hoe gaat de regering
garanderen dat de statushouders die nu nodeloos in de
asielcentra zitten, daadwerkelijk gehuisvest worden?
Voorzitter. De Turkijedeal wordt eventjes opzijgezet; de
Turkijedeal waar de premier altijd zo trots op was! Daar
wordt nu even van gezegd: aan de afspraken rond de hervestiging gaan we ons niet meer houden. Hoe kijkt het
kabinet daarnaar? Hoe wordt dat gezien in Europa? U wilt
meer van dat soort deals maken, maar als u ze zelf opzegt,
wordt dat toch heel erg lastig.
Voorzitter. Een heel belangrijk punt is natuurlijk het creëren
van voldoende opvang voor asielzoekers die nu op de grond
moeten slapen. Daar is de staatssecretaris wel mee bezig.
Ik begrijp dat hij in oktober een wet in consultatie wil leggen. We hebben dus nog niks concreets. Ik heb wél een
aantal voorstellen op papier gezet. De kern daarvan is dat
je gaat werken aan een eerlijke opvang van vluchtelingen
over heel Nederland, een evenredige verdeling van mensen
die recht hebben op asiel. Het beste is natuurlijk om dat
met kansrijke asielzoekers te doen, zoals de Adviescommissie voor Vreemdelingenzaken ook heeft gezegd. De kansarme asielzoekers blijven dan de verantwoordelijkheid van
het Rijk, maar de kansrijke asielzoekers worden evenredig
over de gemeentes verdeeld. Daar is best draagvlak voor,
mits het behapbaar is, mits het kleinschalig is. Dat zeiden
ze ook in Tubbergen. Ze zeiden: wij willen best mensen
opvangen, maar niet op deze manier, niet top-down, niet
zonder overleg et cetera. Dus volgens mij is de opvang van
vluchtelingen goed te doen, mits je het evenredig doet.
Natuurlijk moet je ook iets doen aan de instroom. Het zou
heel mooi zijn als er minder vluchtelingen komen, als er
iets wordt gedaan aan de oorzaken waardoor mensen
vluchten, zoals oorlogen, armoede, onrecht, en als je
investeert in de opvang in de regio. En kijk ook eens naar
arbeidsmigratie, want er zijn ongeveer 50.000 asielzoekers,
maar er zijn wel 800.000 arbeidsmigranten. Daarom zegt
de SP ook: reguleer nou die arbeidsmigratie, want daar
gaat het ook helemaal niet goed als het gaat om huisvesting, uitbuiting et cetera.
De voorzitter:
Wilt u afronden?
De heer Jasper van Dijk (SP):
Ja. Mijn laatste zin zou zijn: ga aan de slag met een eerlijke
verdeling van vluchtelingen en snellere procedures, en
maak werk van de terugkeer van uitgeprocedeerde asielzoekers.

8 september 2022
TK 106

106-4-1

De voorzitter:
Dank u wel, meneer Van Dijk. Een interruptie van de heer
Van Haga, Groep Van Haga.
De heer Van Haga (Groep Van Haga):
De heer Van Dijk heeft het over evenredige verdeling over
heel Nederland, maar we zijn het dichtstbevolkte land van
de hele EU, met 517 mensen per vierkante kilometer.
Waarom zouden we het niet evenredig verdelen over de
EU? De minder dichtbevolkte landen nemen er dan wat
meer op, maar wij worden vrijgesteld, want wij zijn al vol.
De heer Jasper van Dijk (SP):
Ik ben een groot voorstander van een evenredige verdeling
van vluchtelingen over Europa. Er wordt al jaren over
gepraat en er komt niks van terecht. Dat is wel een probleem
daarvan. Ik heb bekeken over hoeveel mensen we het nu
hebben in Nederland. Nou, laten we het eventjes als volgt
zien. Er zijn circa 50.000 asielzoekers in Nederland en er zijn
ongeveer 350 gemeentes. Deel dat door elkaar en je komt
op 150 vluchtelingen per gemeente, waarbij je natuurlijk
weet dat de grote steden meer mensen zullen opvangen.
150, dat is behapbaar. Dus ik ben ervan overtuigd dat als
je dat eerlijk doet, je het ook goed kan doen.
De heer Van Haga (Groep Van Haga):
Ik wilde u eigenlijk een uitspraak ontlokken. Wij zijn het
dichtstbevolkte land van Europa. Wil dat dan niet zeggen
dat als we het evenredig over Europa verdelen, we dan
eigenlijk bijna niemand meer opvangen, omdat we al vol
zijn, en dat andere landen helpen door ze daar op te vangen? Dan zouden we het hele probleem hier niet hebben.
Bovendien is het voordeel daarvan ook dat de pullfactoren,
die bij ons ongelofelijk groot zijn — ik noem een gratis huis,
een gratis uitkering, gratis geld, gratis zorg, gratis onderwijs
— dan een beetje wegvallen, omdat je het dan binnen de
EU, waar ik overigens geen voorstander van ben, gaat
regelen op basis van de bevolkingsdichtheid.
De heer Jasper van Dijk (SP):
Ik ben voorstander van een eerlijke verdeling van vluchtelingen over Europa, maar het probleem is dat er al jaren
over wordt gepraat en er echt niets van terechtkomt. Maar
ik ben het ermee eens dat als je migratie echt beheersbaar
wil maken, je eigenlijk al aan de grenzen van Europa zo snel
mogelijk zou moeten bepalen: wie heeft recht om hier te
zijn en wie heeft geen recht om hier te zijn? En je moet
investeren in opvang in de regio. Dat zijn echte maatregelen,
in plaats van spierballentaal over een asielstop, waar de
premier volgens mij terecht van zei: als je dat wil doen,
moet je uit de Europese Unie. Dat laatste staat volgens mij
niet op de agenda.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Van Dijk. Ik geef het woord aan de heer
Markuszower van de PVV.

Tweede Kamer

Asielopvang

De heer Markuszower (PVV):
Dank u wel, voorzitter. We kunnen vandaag lang spreken
over de asielellende. Er is veel over te zeggen. Maar in het
kort komt het hierop neer: de afgelopen twaalf jaar heeft
met name de VVD meer dan 360.000 asielzoekers ons land
binnengelaten, een stad zo groot als Utrecht. 2022 dreigt
qua instroom een van de recordjaren te worden, met alle
gevolgen van dien. Criminaliteit, islamisering, woningtekorten: het zal allemaal gaan toenemen. Nederland is bomvol.
Dus men kan maar tot één korte conclusie komen: sluit onze
grenzen voor alle asielzoekers en alle immigranten uit nietwesterse landen. Maar dat gaat vandaag niet gebeuren,
want deze coalitie, gesteund door alle linkse partijen, wil
meer en meer en meer asielzoekers. Eric van der Burg is
voor hen de perfecte staatssecretaris. Een aantal jaren
geleden solliciteerde hij publiekelijk naar deze functie. Hij
zei toen: hoe meer asielzoekers in Nederland, hoe beter. En
hij leverde direct. Hij is de meest succesvolle staatssecretaris van dit kabinet. Hij doet precies wat hij in Nederland
heeft beloofd. Sinds hij staatssecretaris is, stroomt Nederland helemaal vol met asielzoekers.
Om dat te bereiken heeft hij vakkundig de lokale democratie
om zeep geholpen, natuurlijk allemaal met steun van zijn
eigen VVD. Sinds die bluffende VVD'er Brekelmans die
zogenaamde asieldeal heeft gesloten, zijn de aantallen
asielzoekers die wekelijks binnenkomen, met 50% gestegen.
Door de VVD worden wij dus allemaal in de maling genomen. Door deze coalitie worden wij allemaal beetgenomen,
want de kosten van deze asielindustrie zijn astronomisch,
minimaal 20 miljard euro per jaar, ieder jaar opnieuw.
Maar ondanks deze hoge instroomcijfers, ondanks de
gigantische kosten en ondanks de criminaliteit en de overlast die de asielzoekers met zich meenemen, is het voor
deze coalitie niet genoeg. Vandaag zullen wij partijen als
de ChristenUnie en D66 horen pleiten voor het recht op
gezinshereniging. Maar toen de oppositie deze week vroeg
om een debat te voeren over hoe het precies zit met de
gezinshereniging van Nederlandse kinderen die door D66rechters, VVD-ambtenaren en coalitiebewindslieden van
hun ouders werden gestolen in het toeslagenschandaal,
wilden diezelfde partijen daar niet over spreken. Deze coalitie is geobsedeerd met het faciliteren van zo veel mogelijk
asielzoekers. Deze coalitie wil alles doen om de asielinstroom in goede banen te leiden, maar is totaal niet geïnteresseerd in de gevolgen die dit heeft voor Nederland en de
gewone Nederlanders.
De PVV wil dat op de meest spoedige termijn de grenzen
worden gesloten voor alle asielzoekers en alle niet-westerse
allochtonen. Maar laten wij vandaag, voordat dat geregeld
is, dus wanneer de VVD en die andere linkse partijen niet
meer de scepter zwaaien, eens testen welke partijen hier
in de Kamer bereid zijn om op de korte termijn iets aan deze
gigantische aantallen te doen. Daarom doe ik de volgende
voorstellen. Eén: zet alle misdragende asielzoekers vast,
echt vast. Geef hun geen voorrang op onze huurwoningen.
En bouw geen flexwoningen voor hen, maar gevangenissen.
Zet ze ook uit, als ze ernstige — wat ons betreft alle, maar
in ieder geval ernstige — delicten hebben gepleegd. Dit
kan. Dit mag en dit kan vanaf morgen.

8 september 2022
TK 106

106-4-2

De voorzitter:
Gaat u eerst even verder.
De heer Markuszower (PVV):
Twee: maak illegaliteit strafbaar. Geef ze geen bed, geen
bad, geen brood. Zet ze vast en zet ze uit. Dit kan. Dit mag
en dit kan vanaf morgen. Drie: stuur Syriërs terug. Syrië is
voor grote delen veilig. Die Syriërs hier maken Nederland
onveilig. Stuur ze dus weg. Dit kan. Dit mag en dit kan vanaf
morgen. Als de Kamer niet bereid is tot echt stevige maatregelen, zorg dan in ieder geval dat de opvang van asielzoekers niet hier maar in hun eigen regio plaatsvindt, in landen
als Rwanda bijvoorbeeld. Het is ook een stuk warmer daar.
Ik lees dat ze het hier zo koud hebben. Zet daar dan maar
een tentenkamp neer. Dit kan. Dit mag en dit kan vanaf
morgen.
En vijf, zeker niet onbelangrijk: vervang Eric van der Burg.
Zijn analyse van deze problematiek gaat namelijk niet verder
dan dat het "dweilen met de kraan open is". Zijn oplossing
verraadt onwil. Hij zegt dat we dan maar "meer moeten
gaan dweilen". Met staatssecretaris Van der Burg gaan we
deze asielcrisis dus niet oplossen. Vervang hem. Dit kan.
Dit mag en dit kan vanaf morgen.
Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel. U bent aan het einde van uw betoog? Er is een
interruptie van mevrouw Gündoğan.
Mevrouw Gündoğan (Lid Gündoğan):
Vijf minuten lang flagrante leugens en puur populisme.
Behalve de caviapolitie en allerlei onconstitutionele voorstellen heeft de PVV nog niks bereikt. Dus ik wil nu vragen:
wat denkt u dat hiervan haalbaar is binnen de Nederlandse
en internationale wetgeving?
De heer Markuszower (PVV):
Ik zou eigenlijk terug willen vragen: wat was de leugen? Ik
heb net vijf voorstellen genoemd, waarbij ik elke keer eindigde met: dit kan; dit mag en dit kan vanaf morgen. Dus
in ieder geval die vijf voorstellen kunnen allemaal. Ze kunnen vanaf morgen. Ik denk eigenlijk al vanaf vandaag, maar
ik wilde niet te ambitieus zijn met deze linkse Kamer voor
mij. Dus ik heb vijf voorstellen.
Mevrouw Gündoğan (Lid Gündoğan):
Uit uw mond is het een compliment om links te zijn, dus
wat dat betreft ... Niks van wat u zegt, kan. Dat u aan kiezersbedrog doet …
De voorzitter:
Graag via de voorzitter.
Mevrouw Gündoğan (Lid Gündoğan):
Sorry. Ja, dat moet ik weer even opnieuw proberen te
internaliseren. Ik zeg via de voorzitter: dit is je reinste kiezersbedrog. Niks kan. We zijn gebonden aan onze eigen

Tweede Kamer

Asielopvang

Grondwet, onze eigen wetten en internationale verdragen.
Hier worden vanaf de katheder leugens verkondigd. Dit is
je reinste populisme. Dit kan niet. Ik wil dus nogmaals vragen: waar is die juridische onderbouwing dat dit zou kunnen
en mogen?
De heer Markuszower (PVV):
Laten we ze eens even aflopen. Mevrouw Gündoğan loopt
al weg, dus ze is blijkbaar niet geïnteresseerd in het antwoord. Zich misdragende asielzoekers mag je gewoon
vastzetten. In Nederland heb je wetten en als iemand zich
niet aan de wet houdt, dan mag je die vastzetten. Dat heet
een gevangenis of een huis van bewaring. En dat kan
gewoon. Dat gebeurt met Nederlanders die de Nederlandse
nationaliteit hebben en dat kan dus ook met mensen die
hier verblijven die niet de Nederlandse nationaliteit hebben.
Als jij steelt of wildplast in Nederland, dan mag de politie
jou vastzetten. Dat mogen ze dus ook doen met asielzoekers.
Zich in Nederland misdragende asielzoekers mag je gewoon
opsluiten. Volgens de verdragen — misschien kan mevrouw
Gündoğan eens de richtlijnen lezen — mag je een asielzoeker, als die ernstige delicten pleegt, gewoon uitzetten. Ikzelf
vind dat dat moet gelden voor alle delicten, maar ik heb
"ernstige delicten" gezegd, juist omdat ik wil dat het kan,
mag en vanaf morgen kan. Zo staat het gewoon in de
Opvangrichtlijn; hou me even het artikel ten goede. Dat is
gewoon een uitzonderingspositie. Dat kan gewoon. Dat kan
dus echt vanaf morgen, maar we doen het niet. Maar vastzetten kan sowieso, want iedereen die zich in Nederland
misdraagt en zich niet aan de wet houdt, mag je vastzetten.
Ik heb gezegd: maak illegaliteit strafbaar. Dat dat kan, is
duidelijk. Onze eigen regering heeft er zelfs al een paar keer
naar gekeken. Het voorstel is volgens mij uiteindelijk weer
ingetrokken omdat D66 toen weer in de coalitie kwam. Maar
het kan, mag en is juridisch houdbaar. Dat is gewoon
mogelijk.
Syriërs terugsturen is geen enkel probleem. Dat doen
andere landen in Europa ook al. Als een asielzoeker hier
komt en zegt dat het land waar hij vandaan komt onveilig
is en als dat land weer veilig blijkt te zijn, dan mag je als
land zeggen: u komt helemaal niet uit een onveilig land; u
mag terug. Dat kan en dat mag ook. Dat doen andere landen
ook, dus dat zou vanaf morgen kunnen. Geen probleem.
De voorzitter:
Volgens mij is het duidelijk.
De heer Markuszower (PVV):
Nee, ik word beschuldigd van leugens. Ik heb vandaag juist
voorstellen gedaan. Ik wilde niet over de boord gaan.
De voorzitter:
Zeker. U heeft drie punten toegelicht.
De heer Markuszower (PVV):
Ja, ik had vijf punten.

8 september 2022
TK 106

106-4-3

De voorzitter:
Ja, even rustig. Ik heb uw microfoon even uitgezet, meneer
Markuszower. U heeft nog twee punten. Ik geef u de kans
om die toe te lichten en dan gaan we naar mevrouw Gündoğan.

De voorzitter:
Dank u wel, meneer Markuszower. Dan gaan we luisteren
naar de heer Azarkan, van DENK.

De heer Markuszower (PVV):
Ikzelf vond dat ik de punten al goed had toegelicht in mijn
spreektekst, maar oké. Mijn volgende punt was opvang in
de regio, zoals in Rwanda. Engeland is daar nu mee bezig.
Dat is gewoon een normaal land, dat ook lid is van het
EVRM. Dat kan allemaal. Denemarken is daar nu ook mee
bezig. Je kan gewoon zeggen: wij gaan asielzoekers wel
opvangen, maar in de regio. Wat ons, de PVV, betreft,
moeten we dat niet doen, hoor. Dat moet de regio zelf maar
regelen. Maar laten we dat in de tussentijd dan maar faciliteren. Dan komen ze in ieder geval niet hier. Dan kan
gewoon en dat mag gewoon. Dat doen andere landen ook.
Dat kan vanaf morgen.

De heer Azarkan (DENK):
Dank, voorzitter. We hebben een crisis. We zagen de beelden: mensonterend, inhumaan. Op straat, in gammele
tenten, slapen de mensen wekenlang. Basale medische
zorg is zover onder de grens gezakt dat Artsen zonder
Grenzen moest ingrijpen. Een baby van drie maanden is
overleden terwijl het buiten snikheet was, 30 graden. Dan
zou je zeggen: gaat dit nou over Moria? Gaat dit over Lampedusa of een ander vluchtelingenkamp aan de rand van
Europa? Het is pijnlijk, maar dit gaat over Nederland, over
ons gave land; over Ter Apel, hard op weg om het Lampedusa van de Lage Landen te worden.

En wat betreft het laatste punt: een staatssecretaris wegsturen kan altijd als daar een meerderheid voor is in de Kamer.
Bij mij is die er, dus als u een motie indient om Van der
Burg te vervangen, dan zullen wij voorstemmen. Dat kan
dus gewoon. Dat mag gewoon en dat kan eigenlijk al vanavond.
De voorzitter:
Helder. U heeft kans gehad om de vijf punten uit uw betoog
nog een keer te herhalen en te onderbouwen.
Mevrouw Gündoğan (Lid Gündoğan):
Dit is shoppen in de wet. Iedereen is gelijk voor de wet.
Iedereen die iets strafbaars doet, dient gewoon voor de
rechter te komen. Daarover zijn we het met elkaar eens.
Asielzoekers hebben ook rechten. Op bepaalde momenten,
wanneer ze worden veroordeeld, dan zijn die rechten er
gewoon, zodat ze voor de rechter kunnen verschijnen. Maar
dat vervalt du moment dat ze recht hebben op een humane
behandeling. Dat geshop is populisme ten voeten uit. Het
is een flagrante leugen dat wetboeken aan- en uitgezet
kunnen worden. Maar wat wil je van een partij die een
aanval doet op artikel 1 en tot nu toe alleen maar de caviapolitie heeft gepresenteerd?
De voorzitter:
Mevrouw Gündoğan, ik doe ook een beroep op u. Niet op
de persoon en niet dat soort kwalificaties gebruiken, zoals
wat u net zei over politie. Die wil ik hier gewoon niet horen.
De heer Markuszower (PVV):
Het is een serieus debat, dus laat ik niet cynisch doen. Maar
het komt me toch voor dat mevrouw Gündoğan één interruptie op mij heeft voorbereid en niet luistert naar het antwoord. Ze beschuldigt me van leugens. Ik heb vandaag juist
vijf voorstellen gedaan die helemaal niet zo ver gaan,
gewoon kunnen en staatsrechtelijk in orde zijn. Ik zie andere
partijen hier inderdaad gewoon knikken. Ik zeg, als ik dat
via de voorzitter mag zeggen: mevrouw Gündoğan, het was
een mooi voorbereide interruptie, maar die is deze keer niet
geslaagd. Sorry.

Tweede Kamer

Asielopvang

Voorzitter. De crisis waar ik het over heb, is een beschavingscrisis, want de mate van beschaving wordt afgemeten aan
de wijze waarop in een land wordt omgegaan met de meest
kwetsbaren. We hebben geen asielcrisis. Er is geen sprake
van overmacht. De keiharde realiteit is dat Ter Apel het
gevolg is van het falen van dit kabinet, onder aanvoering
van de VVD, die al tien jaar lang hele stoere taal spreekt
maar hele kleine daden presteert. We weten het van de
VVD. Het is gewoon beleid: als we mensen laten creperen,
als we ze op straat kapot laten gaan, als we deze sloebers
minder geven dan ze al hebben, dan zal dat wel een
afschrikwekkende werking hebben. Dat is gewoon VVDbeleid: het hardvochtig vernederen van mensen van vlees
en bloed, mede mogelijk gemaakt door het CDA, de ChristenUnie en D66.
Voorzitter. We gaan het vandaag ook weer zien. Ze moeten
zich zó in bochten wringen om dit uit te kunnen leggen aan
zichzelf en aan de achterban. Het is gewoon pijnlijk. We
hebben vaker gezien dat er dan koehandel plaatsvindt over
de ruggen van de meest kwetsbare mensen die het betreft.
Politieke leiders zoals Kaag en Segers gebruikten tijdens
campagnetijd, vlak voor de verkiezingen, hele mooie en
grote woorden, maar o wat zijn de daden klein als het erop
aankomt.
Voorzitter. Als we de deal lezen, lezen we niets over de
medische zorg. We lezen dat er 1.000 vluchtelingen minder
worden opgevangen. En wat natuurlijk echt niet kan, is het
beperken van het recht op gezinshereniging. Nog los van
het feit dat dat indruist tegen het internationaal recht, is het
gewoon onmenselijk. Kinderen en partners van asielzoekers
moeten hierdoor maandenlang onder hele moeilijke
omstandigheden in onzekerheid wachten. Waarom? Omdat
de VVD, het CDA, D66 en de ChristenUnie bestuurlijk hebben gefaald.
Voorzitter. Dit is gewoon een vies compromis. Dit gaat om
mensen, die we met elkaar menswaardig dienen op te
vangen. We hebben gezien dat we dat kunnen. Kijk naar de
Oekraïense vluchtelingen. In een periode van zes maanden
zijn meer dan 70.000 ontheemden opgevangen: eten,
onderdak, bescherming, gratis reizen, leefgeld, werk. We
hebben onze kinderen rondjes om de school laten rennen
om nog meer geld op te halen; ik stond erbij. Hoe groot is
dan dat verschil met andere vluchtelingen? We zien dat er
ook gemeentes zijn die gewoon weigeren om niet-Oekraï-

8 september 2022
TK 106

106-4-4

ners op te vangen. We zien dat er duizenden bedden klaarstaan waarin mensen kunnen slapen, maar die zijn gereserveerd voor Oekraïners, voor, zoals sommige partijen zeggen, "echte" vluchtelingen, suggererend dat deze mensen
geen echte vluchtelingen zijn.
Voorzitter. Onderscheid maken op basis van afkomst kan
gewoon niet. Dat druist in tegen onze eigen Grondwet,
artikel 1. De vraag die we moeten beantwoorden, is wat
voor samenleving we willen zijn als we zien dat er deals
worden gesloten over fundamentele mensenrechten, als
we met elkaar gaan bespreken of we die mensen twee
maaltijden per dag gaan geven in plaats van drie. We zien
dat er geen structurele oplossing komt, terwijl mensen hier
al jaren voor waarschuwen. Is dit het land dat we willen
zijn?
Voorzitter. DENK staat voor een structurele kleinschalige
opvang, niet gebaseerd op je afkomst. De spreiding van
vluchtelingen over het land en over Europa moet verbeterd
worden. Het is belangrijk dat we werken aan draagvlak. Dat
draagvlak vergroten we niet als politieke partijen, zoals de
VVD in het verleden, bewust leugens vertellen over vluchtelingen. Daardoor ontstaat haat. Daardoor gaat het
draagvlak weg. Dat doen ze omdat ze zieltjes willen winnen
bij de verkiezingen.
Voorzitter. Gemeentes kunnen ook niet meer de luxe hebben
om niet mee te werken, desnoods met dwangmaatregelen.
We kijken uit naar het nieuwe wetsvoorstel.
De voorzitter:
Gaat u afronden?
De heer Azarkan (DENK):
Voorzitter, tot slot. Het is belangrijk dat we investeren in
een structurele verhoging van de capaciteit. Waar blijft de
uitvoering van het plan uit 2020, het plan dat we capaciteit
zouden hebben die mee zou ademen met de instroom?
Tot slot, voorzitter. Laat u zich niks wijsmaken. Als we al
een crisis hebben, dan is dat een beschavingscrisis.
Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Azarkan. Dan geef ik het woord aan
mevrouw Piri, PvdA.

Mevrouw Piri (PvdA):
Voorzitter. Mensen met open wonden, smerige wc's,
zwangere vrouwen die de nacht in de buitenlucht doorbrachten: we zakten deze zomer diep door de humanitaire
ondergrens. Een schaamteloze vertoning, waar het kabinet
honderd procent verantwoordelijkheid voor draagt. Het zal
de andere coalitiepartijen te denken geven dat uitgerekend
een VVD-Kamerlid dit niet langer voor z'n rekening wilde
nemen. Hoe heeft dit zo kunnen gebeuren? De gemeente
Westerwolde schreeuwde al een jaar om actie, net als het
COA en de vele adviescommissies. Waren deze alarmbellen
niet hoorbaar, of wilde het kabinet die simpelweg niet
horen? Was het bestuurlijke onkunde of politieke onwil?

Tweede Kamer

Asielopvang

Dat eerste staat als een paal boven water, maar ook de
onwil spat ervan af. Want had dit kabinet ook mensen buiten
laten slapen als het Oekraïners waren geweest? Het antwoord daarop is natuurlijk nee. Het is veelzeggend dat er
pas werd ingegrepen toen honderden mensen op straat
sliepen, in dezelfde week waarin een drie maanden oude
baby overleed en Artsen zonder Grenzen in actie kwam.
Voorzitter. Het is duidelijk dat er niets is geleerd van de
crisis in 2016. Jarenlang handelde het kabinet in de geest
van het maximale-efficiencydenken, waarbij het COA alleen
werd betaald per beslapen bed en waarbij locaties werden
gesloten en werknemers werden ontslagen als er weer
minder mensen asiel aanvroegen in ons land. Een cynisch
handjeklap volgde in de coalitie, maar biedt nog steeds
geen begin van een oplossing voor de problemen waar we
nu voor staan. Al ruim een jaar verblijven kinderen in dit
land in gymzalen, een stille ramp met grote gevolgen.
Asielzoekers worden met gezin en al als vee van de ene
naar de andere crisisnoodopvang gesleept. Waar zijn de
plannen voor de stabiele opvangplekken, voor kleinschalige
opvang, waarvoor in gemeenschappen in onze gemeentes
ook het meeste draagvlak is?
Voorzitter. Deze oproep hoor je ook in Ter Apel, waar het
geduld van de inwoners al jaren op de proef wordt gesteld.
Mijn vraag aan de staatssecretaris: wanneer wordt het
tweede aanmeldcentrum nou geopend? Waarom moeten
nareizigers, veelal vrouwen en kinderen, onnodig naar Ter
Apel afreizen? Is de staatssecretaris in gesprek met de
gemeentes over een aparte locatie voor deze groep? En
wat zijn de concrete plannen van de staatssecretaris om
overlastgevers in Ter Apel en in de rest van het land nu
eindelijk aan te pakken? Het gaat om een kleine groep, maar
een groep die het totaal verziekt voor de rest.
Voorzitter. Het is een schandelijke suggestie van de VVDwoordvoerder dat deze crisis wordt veroorzaakt door het
hoge aantal asielzoekers, en toch heeft hij zijn collega's in
de coalitie kunnen overtuigen om het falend beleid van
eigen hand te misbruiken om de rechten van mensen op
de vlucht voor oorlog en geweld in te perken. Ik vraag me
oprecht af: hoe valt het te rechtvaardigen om kinderen nog
langer van hun vader en moeder gescheiden te houden en
om de levenslange trauma's die dit oplevert, maar op de
koop toe te nemen? Het deugt van geen kanten, uit moreel
oogpunt niet, zoals ook de Kinderombudsman zei, maar
ook juridisch gezien niet. Gisteren lazen wij in de stukken
dat zelfs de eigen juridische experts het kabinet hebben
gewaarschuwd dat het opschorten van het recht op
gezinshereniging zal stranden bij de Nederlandse rechter
en dat grote dwangsommen bij de IND zullen volgen. Hoe
krijg je het verzonnen? Willens en wetens een loopje met
de rechtsstaat nemen over de rug van kwetsbare mensen.
Dat verantwoordelijkheid bij dit kabinet ver te zoeken is,
was me bekend, maar we hebben vandaag wel weer een
nieuw dieptepunt bereikt. En daarom is het simpel. Als er
geen juridische onderbouwing is, en die ligt er niet, dan
ook geen beperking op gezinshereniging. Zo werkt dat in
een rechtsstaat. Wat de PvdA betreft is het helder: deze
maatregel moet vandaag nog van tafel.
Dank u wel.

8 september 2022
TK 106

106-4-5

De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw Piri. Dan geef ik het woord aan de
heer Van Haga, Groep Van Haga. Gaat uw gang.

De heer Van Haga (Groep Van Haga):
Voorzitter. Nederland is vol. Met 517 mensen per vierkante
kilometer zijn wij na Malta het dichtst bevolkte land van de
EU en toch kwamen er in het eerste halfjaar volgens het
CBS maar liefst 195.000 migranten onze grens over rennen
op zoek naar gratis geld, gratis onderwijs, gratis zorg en
een gratis woning. Het kabinet is de controle volledig kwijt
en dat kan ook niet anders met een VVD-staatssecretaris
die in 2017 nog riep: hoe meer asielzoekers, hoe beter. En
dan mijn eerste vraag: vindt de staatssecretaris dat nog
steeds en is dit inmiddels ook kabinetsbeleid?
Gemiddeld kwamen er 100.000 migranten bij in de afgelopen 12 jaar en bij een krimpende bevolking is de bevolkingsgroei geheel te wijten aan dit uit de hand gelopen beleid.
Bovendien importeren we op deze manier een hoop intolerantie. En dat terwijl de oplossingen zo simpel zijn. De
makkelijkste oplossing is in ieder geval een tijdelijke asielstop. Graag hoor ik van de staatssecretaris waarom dit niet
zou kunnen. En waarom zeggen we het Vluchtelingenverdrag uit 1951 niet gewoon op en maken we ons eigen,
humane beleid? Waarom maken we niet net als de Britten
een deal met Rwanda om daar de asielzoekers op te vangen
die zo nodig naar Nederland willen? Waarom kunnen we
de duur van een verblijfsvergunning van asielzoekers en
vluchtelingen niet gewoon verkorten naar één jaar? Zullen
we de beroepsmogelijkheid schrappen na een afwijzing?
Waarom zou dat niet kunnen? Waarom kunnen we de
Dublinverordening niet in ere herstellen, waarbij een asielzoeker een aanvraag moet doen in het eerste EU-land waar
hij binnenkomt? Waarom zetten we zogenaamde veiligelanders niet gewoon onmiddellijk uit? Waarom zetten we
weigerlanden, die hun eigen onderdanen niet terug willen
hebben, niet gewoon snoeihard onder druk? Waarom zetten
we criminele asielzoekers niet per direct uit? Waarom vangen we vluchtelingen niet gewoon op in de regio, zoals de
VVD al jaren roept, maar nooit doet? Waarom sluiten we
asielzoekers niet gewoon de eerste tien jaar uit van onderwijs, sociale uitkeringen, gratis woningen en andere pullfactoren? Waarom voeren we niet een asielquotum in?
Australië en Canada deden het wel, ondanks het Vluchtelingenverdrag. Misschien is het goed om een quotum omgekeerd evenredig aan de bevolkingsdichtheid vast te stellen.
Waarom laten we ons leger eigenlijk niet onze grenzen
bewaken? Waarom, tot slot, maken we illegaliteit niet
gewoon weer strafbaar?
Voorzitter. Ik hoor graag van de staatssecretaris voor elke
oplossing waarom het volgens hem niet kan. Er zijn heel
veel oplossingen, maar het ontbreekt aan de politieke wil.
De huidige bestuurlijke elite creëert bewust deze chaos.
Verkiezingsprogramma's zijn leugens gebleken. Het is tijd
voor nieuwe verkiezingen, in het belang van Nederland.
Dank u wel, voorzitter.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Van Haga. Dan geef ik nu het woord
aan de heer Eerdmans van JA21.

Tweede Kamer

Asielopvang

De heer Eerdmans (JA21):
Voorzitter. Ik vond het een goed verhaal, ter rechterzijde.
Ik ga van start.
JA21 is voor een humane opvang van vluchtelingen, mensen die op de vlucht zijn voor geweld of oorlog. Maar niet
hier, in Nederland. Wél als het mensen zijn uit onze eigen
regio — jazeker, wij vonden ook dat we moesten klaarstaan
voor mensen uit Oekraïne — maar we moeten zo veel
mogelijk zorgen voor veilige internationale opvang in de
regio waar men vandaan komt.
Ik vraag het vaak aan de voorstanders van het huidige
beleid: waar ligt jullie grens? Ik vroeg het nog aan Jesse
Klaver in een debat bij Jinek. Er komt geen antwoord op.
Want de hele wereld klopt hier aan; zie Ter Apel. Soms
komen mensen van 5.000 kilometer afstand hiernaartoe,
dwars door talloze veilige landen, allemaal op weg naar
Ter Apel, naar een land dat de toestroom, opvang en integratie van die vluchtelingen gewoon niet aankan, waardoor
het draagvlak onder de bevolking inmiddels tot onder het
nulpunt is gedaald, ook onder hele ruimhartige, humane
mensen. Dit beleid moet stoppen.
Terwijl de Kamer met reces was, denderde de asielcrisis
op volle kracht door. 1.500 asielzoekers kwamen Nederland
vorige week in één week tijd binnen. Dat is een nieuw
record, na de 1.300 van de week daarvoor, die toen ook al
de hoogste instroom van 2022 was. Ik zei het al op de laatste
dag voor het zomerreces toen ik namens JA21 een motie
van wantrouwen indiende tegen de staatssecretaris: deze
staatssecretaris gaat de asielcrisis niet oplossen. Integendeel, het wordt dus alleen maar erger. Wij zeggen het keer
op keer: terwijl de instroom het probleem is, bestaat het
enige antwoord van het kabinet uit het creëren van meer
opvang.
Dat gaat dus steeds ondemocratischer. Keiharde dwang en
voldongen feiten zijn de laatste pijlers waarop het failliete
asielbeleid intussen nog rust. Op verschillende plekken in
het land huisvestte het COA honderden asielzoekers en
statushouders in hotels. Soms kwamen gemeentes er pas
na afloop, weken later, achter. We wisten al dat het kabinet
werkt aan een wet om gemeenten wettelijk tot asielopvang
te kunnen verplichten. Dat is een wet die zo ongeveer nu
in consultatie gaat en die de staatssecretaris er zo snel
mogelijk doorheen wil jagen. Maar deze zomer kwam daar
ook nog ineens het zogeheten ruimtelijkeordeningsinstrumentarium bij. Daarmee kan het Rijk de regie naar zich toe
trekken — ik zie de minister knikken — en dus zodoende
gemeentebesturen compleet buitenspel zetten bij de opvang
van asielzoekers. Daar kunnen ze in Albergen over meepraten. Jazeker, dat dorpje van 3.000 inwoners werd op 16
augustus opgeschrikt door de mededeling vanuit Den Haag:
het COA heeft bij jullie om de hoek een hotel gekocht en
we gaan hier tot 300 asielzoekers in huisvesten; fijne
vakantie verder en met een vriendelijke groet, Eric van der
Burg.
JA21 is nog diezelfde week naar Albergen gegaan om daar
te praten met de bewoners, de ondernemers en de lokale
politici. Wie nou benieuwd is naar het draagvlak voor dit
asielbeleid, doet er goed aan om hetzelfde eens te doen.
Men was woedend. Men is nog steeds woedend, want
mensen maken zich gewoon zorgen over de gevolgen voor

8 september 2022
TK 106

106-4-6

het kleine dorp, over de veiligheid van hun kinderen, van
hun dochters die naar school of naar hun werk fietsen en
elke avond langs dat hotel komen. Misschien is men wel
vooral woedend over die schaamteloze manier waarop dit
gegaan is, over de manier waarop u de gevolgen van het
falende beleid gewoon over de schutting kiepert buiten de
Randstad. Met de rug tegen de muur is de gemeente
Albergen dus uiteindelijk in onderhandeling gegaan. Er is
alleen nog steeds geen einddatum van het asielzoekerscentrum in het hotel. Dat leidt tot heel veel boosheid, want men
denkt: dit is dus structureel; we worden hier dus structureel
mee opgescheept. Daarom mijn oproep aan de staatssecretaris: zie af van het niet noemen van die einddatum; ga met
respect om met die bewoners. Graag een reactie daarop.
Voorzitter. We moeten gaan kiezen voor oplossingen. De
deal die het kabinet heeft gesloten, zal leiden tot nog meer
opvang en zal dus ook een aanzuigende werking hebben.
Dit jaar nog gaat u 20.000 statushouders een woning geven
en de taakstelling voor volgend jaar ligt al op 24.000. Flexwoningen, waar Nederlandse starters jaren op wachtten,
worden nu ineens wel uit de grond gestampt voor statushouders. U trekt 740 miljoen euro uit voor huisvesting en
opvang. Precies op het moment dat de inflatie tot een
recordhoogte is gestegen en we de middenklasse failliet
zien gaan, stelt u dus compleet de verkeerde prioriteiten.
Om het gezichtsverlies nog iets te bepreken voor de heer
Brekelmans kreeg de VVD een paar kruimels toe gestrooid.
Er wordt iets aan het nareizen gedaan. Nareizende familieleden zijn pas welkom nadat er een woning is gevonden.
Dat is dus een vertraging, maar het zal nog steeds het
aantal instromers niet beperken. Er was iets met de Turkijedeal. Nou, dat gaat om 1.250 vluchtelingen. Dat is in één
week dus alweer tenietgedaan door de huidige instroom.
Kortom, werkelijk helemaal niemand trapt daarin, behalve
misschien de heer De Neef. Die wel.
Voorzitter. Wat Nederland nodig heeft, is glashelder. Dat is
een asielstop. Dat zegt niet alleen JA21. Dat zegt inmiddels
drie kwart van de Nederlanders, maar dat gaat u niet brengen. Dat heeft u al gezegd. U bent bezig met een notitie,
maar na twee maanden hebben wij daar nog steeds helemaal niets van gezien. Waarom is het kabinet zo vreselijk
creatief met opvang regelen, met dwang uitstralen, met
gemeentes dwingen tot opvang, terwijl het op de instroom
totaal leeg is en we daar geen enkele creativiteit zien? Het
antwoord is even helder als triest, denk ik: het is politieke
onwil en waar Rutte IV eindigt, zal pas het begin van een
oplossing gevonden worden.
Voorzitter, zeer bedankt.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Eerdmans. Dan geef ik het woord aan
mevrouw Kröger, GroenLinks.

Mevrouw Kröger (GroenLinks):
Voorzitter. "Raak niets aan, geef niemand een hand, ga
nergens zitten, want overal kan je schurft krijgen." Dat was
de waarschuwing of instructie die ik kreeg toen ik op bezoek
ging in Ter Apel. Honderden mensen zitten daar opeengepakt. Ze moeten de hele dag wachten. Er heersen onzekerheid en angst, omdat het totale chaos is en mensen niet

Tweede Kamer

Asielopvang

weten waar ze aan toe zijn in de procedure. Er is een veldje
om te poepen omdat de wc's overlopen. Daar spelen kinderen tussen. Velen van ons in deze Kamer zijn er de afgelopen weken geweest. Ik denk dat het op ons allemaal een
hele, hele diepe indruk heeft gemaakt. Het is een schandvlek, een schandvlek voor Nederland, ons eigen Moria. We
hebben dit in Nederland gruwelijk uit de hand laten lopen,
niet omdat we het niet konden fiksen, maar omdat er geen
politieke wil was om het fatsoenlijk te regelen. Er is geen
enkele, maar dan ook geen enkele, reden waarom in een
land dat alles wat los- en vastzit kan organiseren, honderden
mensen buiten in de drek moeten liggen. Het contrast met
de opvang van Oekraïners kan niet groter. Vakantieparken
en hotels werden afgehuurd. Mensen werden op het centraal station opgevangen en naar een wachtruimte gebracht
waar een kop koffie en broodje en speelgoed voor de kinderen klaarstonden, in afwachting van het bed waar zij die
nacht zouden verblijven. Het is zó pijnlijk en zó onacceptabel, en wederom een keiharde politieke keuze van dit kabinet.
De crisis in Ter Apel is nog niet voorbij. De mensen die daar
in de opvang werken, zijn bang dat de aandacht verslapt
nu het veld 's nachts leeg is. Maar de problematiek en
narigheid zijn nu achter de hekken en in de noodopvang
verdwenen. De echte oplossing komt er pas als er eindelijk
duidelijke regels zijn, waardoor iedere gemeente haar eerlijke aandeel neemt in de opvang van vluchtelingen. Er moet
geen ruimte meer zijn voor beleid specifiek gericht op de
opvang van Oekraïners, maar kleinschalige opvang voor
alle ontheemden. Gemeentes dienen aan de lat te staan
voor zowel opvang van Oekraïners als van andere vluchtelingen en statushouders. Als daar dwang voor nodig is, dan
ook met dwang.
Ik ben blij dat deze staatssecretaris die heldere afspraak
met de VNG heeft gemaakt. Er komt geld en er komt een
wettelijk kader. Kan de staatssecretaris dit nogmaals
bevestigen? Want door de uitleg van de VVD is er wel flink
wat ruis ontstaan. Er ligt een afspraak met de VNG, maar
wel een afspraak met een ongelofelijk hoge prijs. De VVD
had de meest lelijke politieke deal nodig om dit te accepteren. Vluchtelingen worden onnodig nog langer van hun
geliefden gescheiden, tot vijftien maanden zonder hun
partner of kinderen. Alle juristen en experts zijn helder: dit
is juridisch niet houdbaar. Ik heb nog van geen jurist
gehoord of gelezen die zegt: deze deal mag binnen de
Europese verdragen en het Kinderrechtenverdrag. Ook het
kabinet zelf heeft die juridische experts kennelijk niet. Gisteren kregen we de onderliggende stukken in antwoord op
onze Kamervragen. Daaruit wordt duidelijk dat er geen
juridische basis is. Het kabinet riskeert eindeloze rechtszaken
en dwangsommen. De enige juridische onderbouwing die
de staatssecretaris bij de rechter wil aanvoeren, is dat kinderen beter af zouden zijn in het land van herkomst of in
vluchtelingenkampen dan hier in Nederland, in onze
opvang. Dat is toch onwaarschijnlijk? Wij zijn een van de
rijkste landen ter wereld. We hebben de asielopvang eerst
willens en wetens afgebroken en uitgekleed, en we
gebruiken dat nu als argument om te zeggen dat die kinderen beter langer in een Syrisch vluchtelingenkamp kunnen
blijven zitten dan hier in de opvang. Dat is diep en diep
cynisch.
Voorzitter. Behoorlijk bestuur is handelen binnen de
rechtsstaat. Er zijn zo veel aanwijzingen dat deze maatregel
juridisch niet houdbaar is dat die wat ons betreft van tafel

8 september 2022
TK 106

106-4-7

moet. De staatssecretaris heeft gezegd: ik wil het op
rechtszaken laten aankomen. Ik wil vragen of we met spoed
een advies van de Raad van State kunnen krijgen. Anders
zullen wij aan de Kamer vragen om die opdracht te geven.
Want als hij niet bereid is om eerst de Raad van State fatsoenlijk om juridisch advies te vragen en hij het alleen maar
op rechtszaken wil laten aankomen, dan draagt hij daarmee
bij aan het verder ondermijnen van het vertrouwen in de
politiek. Wat voor bestuurder ben je dan?
Voorzitter, ik sluit af. Uiteindelijk gaat het erom of het
kabinet en deze staatssecretaris handelen vanuit de principes van behoorlijk bestuur en in lijn met de rechtsstaat. Het
kabinet moet laten zien dat het iets geleerd heeft van het
toeslagenschandaal en van de stikstofcrisis. Of gaat het
kabinet weer door met het doordouwen van beleid waarvan
het weet dat het juridisch niet houdbaar is en dat het ten
koste gaat van kwetsbaren?
De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw Kröger. Ik geef het woord aan
mevrouw Van der Plas van BBB.

Mevrouw Van der Plas (BBB):
Dank u wel, voorzitter. Voorzitter en beste burgers in
Nederland, vorig jaar kwamen er ruim 108.000 mensen in
Nederland bij door migratie. Alleen al in de eerste helft van
dit jaar waren het er ruim 122.000. Dat is vier keer zoveel
als in de eerste helft van vorig jaar. Tot vandaag kwamen
er al ruim 22.000 asielzoekers aan in Nederland, bijna
evenveel als in heel 2021. De grenzen van ons asielsysteem
zijn ruimschoots bereikt en overschreden: gebrek aan
woningen voor burgers en statushouders, vecht- en steekpartijen in en rond azc's, mannelijke asielzoekers die vrouwelijke asielzoekers lastigvallen, stijgende overlast richting
andere burgers, onmenselijke omstandigheden in en rond
de opvang, het COA dat geen oplossingen ziet en een
kabinet dat zijn eigen falen probeert te verhullen door bijvoorbeeld de gemeente Tubbergen zonder overleg een
asielzoekerscentrum op te leggen. Omdat de inwoners van
Tubbergen zich zorgen maakten over deze opvang, werden
zij gelijk door andere mensen weggezet als racisten. Deze
mensen zijn geen racisten. Deze mensen zijn onzeker, weten
niet wat ze overkomt. Ik wil graag iedereen oproepen om
ermee te stoppen om iemand meteen als racist weg te zetten als die zich zorgen maakt over de komst van vluchtelingen naar zijn dorp.
Mensen die echt op de vlucht zijn voor oorlogen of van wie
hun leven en/of dat van hun gezin ernstig wordt bedreigd
en die dat kunnen aantonen, zijn wat BBB betreft welkom
in Nederland, voor de tijd die daarvoor nodig is. Opvang
moet gericht zijn op terugkeer. Vakantievieren in het thuisland zolang dit land nog niet veilig is, mag natuurlijk niet
aan de orde zijn. Want als je er op vakantie kunt, kun je er
ook blijven en je land helpen opbouwen.
Het kabinet, onder leiding van bewindslieden van de VVD
en het CDA, heeft de afgelopen jaren de asielketen laten
vastlopen. Door de combinatie van een ondeugdelijke stikstofwet en de hierdoor veroorzaakte stikstofcrisis kan er
niet genoeg gebouwd worden. Mede daardoor ontstaat er
een opstopping in de azc's. Hierdoor creëert het kabinet de
situatie waarin kwetsbare vluchtelingen lijnrecht tegenover

Tweede Kamer

Asielopvang

radeloze burgers worden geplaatst en krijgen boeren de
schuld van de woningnood, want: stikstof, nog zo'n zelfgecreëerde crisis.
Om het falen van het kabinet op te lossen, wordt er opnieuw
naar het platteland gekeken, het platteland dat al decennialang onevenredig veel vluchtelingen opvangt ten opzichte
van bijvoorbeeld Het Gooi of de stedelijke gebieden. Al op
10 december 2021 stelde BBB voor om te zorgen voor
draagvlak bij de huisvesting van vergunninghouders. Je
kunt het niet maken om, zoals in Utrecht, vergunninghouders voorrang te geven op de woningmarkt, terwijl anderen
al tien jaar op een woning wachten. Daarom wilde BBB dat
voor iedere drie flexwoningen die gebouwd zouden worden
voor vergunninghouders, er twee voor de reguliere
woningzoekenden beschikbaar gesteld zouden worden. In
juni vroegen we hier nogmaals aandacht voor. En wat dacht
u van de door ons eerder voorgestelde 35.000 recreatiewoningen waarvan we kunnen gedogen dat ze permanent
bewoond mogen worden? Dan komen er gewoon duizenden
woningen in één klap vrij. De minister gaf aan dat de wenselijke houding maar lokaal bepaald moest worden en dat
een generieke premie niet aan de orde was.
Voorzitter. Waarom wordt er constant niks gedaan met de
inmiddels honderden oplossingen op allerlei gebieden die
de oppositie hier in de Kamer continu aandraagt? Daar zijn
de Nederlandse burgers meer bij gebaat dan bij het overeind houden van het ijzeren gordijn dat het kabinet en de
coalitie tegen ons hebben opgeworpen, een ijzeren gordijn
dat het zicht op de burgers, voor wie je hier aan het werk
hoort te zijn, volledig verduistert. Er moet doorstroom
komen. Meer dan een derde van alle mensen in de azc's is
statushouder. Dus ga ook niet direct afschalen als er ergens
plekken leegstaan, terwijl je weet dat bij andere azc's over
een paar jaar de contracten aflopen. En hoeveel plekken
zijn exclusief gereserveerd voor vluchtelingen uit Oekraïne,
maar worden niet meer benut? Kan de minister dat aangeven? Maak kleinschalige opvang mogelijk. Kleinschalige
opvang kan op meer draagvlak rekenen, maar wordt volgens het COA nu tegengehouden door absurde regels, zoals
de aanwezigheid van minimaal drie bhv'ers per locatie.
Wij gaan nog steeds voor een tijdelijke acute asielstop. Die
moet duren tot de problemen aantoonbaar en structureel
zijn opgelost. Tijdens deze tijdelijke stop moeten volgens
BBB in ieder geval de volgende zaken worden uitgevoerd.
Maak ruimte op vliegveld Lelystad. Dat is volledig ingericht
en staat leeg en klaar. Daar is veel ruimte, met sanitair,
beveiligingsvoorzieningen en infrastructuur. Huisvest daar
de veiligelanders voordat ze worden uitgezet. Die opvang
voor veiligelanders moet heel sober worden ingericht, want
dat werkt. Zet veilige Noord-Afrikaanse landen met financiële sancties onder druk om uitgeprocedeerde asielzoekers
per direct weer te ontvangen. Blokkeer bijvoorbeeld de
uitkeringen die Nederland daar uitbetaalt. Dat is taal die
men daar snapt. Het gaat maar om een procent of drie van
het totaal, hoor ik mensen hier zeggen, maar dat zijn wel
duizend mensen per jaar en dat scheelt dus twee redelijke
azc's per jaar. Wie dat hier niet de moeite waard vindt, vangt
ze maar op in zijn eigen partijkantoor of thuis. En vraag
gelijk al die BN'ers die in 2015 om het hardst riepen dat zij
asielzoekers zouden opvangen, even hoeveel vluchtelingen
zij in huis hebben genomen. Hebben ze dat niet gedaan,
vraag dan of ze dat per direct alsnog willen doen.
Dank u wel.

8 september 2022
TK 106

106-4-8

De voorzitter:
Dank u wel. Er is een interruptie van de heer Jasper van
Dijk, SP.
De heer Jasper van Dijk (SP):
Ik hoorde een aantal hele herkenbare punten. Het gaat er
natuurlijk om dat je nu zo snel mogelijk een eerlijke verdeling van vluchtelingen regelt in plaats van ze te concentreren
in kleine plaatsen met grootschalige opvang. Dat schiet niet
op; daar zijn we het over eens. Ik heb in mijn termijn ook
dingen gezegd over de aanpak van de instroom richting
Nederland, bijvoorbeeld over het verbeteren van de opvang
in de regio. Dat lijkt mij veel reëler dan hier nu te roepen:
er moet een asielstop komen. Premier Rutte zei al dat je
eigenlijk uit de Europese Unie moet gaan als je dat echt
wilt doen. Is dat wat u wilt?
Mevrouw Van der Plas (BBB):
Of ik uit de Europese Unie wil? Nee. In ons verkiezingsprogramma staat dat wij niet voor een harde nexit zijn maar
wel terug willen naar een Europese Unie zoals die vroeger
bedoeld was. Dat is een samenwerkingsverband tussen
landen op het gebied van handel, economie en transport.
Wij zijn dus niet voor het uitstappen uit de EU. En opvang
in de regio, natuurlijk, daar ben ik ook voor. Ik ben ervoor
dat in eerste instantie in de eigen regio wordt gekeken.
Overigens heb ik begrepen dat dit al best veel gebeurt, maar
we moeten wel kijken of dat beter kan, zeker.
De heer Jasper van Dijk (SP):
Daarom zeg ik inderdaad ook dat we dat moeten doen.
Verbetering van de opvang in de regio is volgens mij een
veel reëler middel om de instroom te verlagen dan roepen
dat er een asielstop moet komen. Dan zeg je namelijk
eigenlijk dat we stoppen met de regel dat je een asielzoeker
in principe het recht geeft om om bescherming te vragen,
en dat is een afspraak die staat in Europese regels en in het
Vluchtelingenverdrag. Daarom zei Rutte ook: als je dat wil
stoppen, moet je uit de Europese Unie; anders is zo'n
asielstop een beetje roepen voor de bühne. Bent u het daar
niet mee eens?
Mevrouw Van der Plas (BBB):
Nou, dat weet ik niet. Je kunt het altijd onderzoeken. Je
kunt er ook altijd met andere landen over spreken. De
minister-president roept al vrij snel dat dingen niet kunnen.
Ik hoor hier al anderhalf jaar dat er niks kan en vervolgens
blijken dingen een paar maanden later toch te kunnen. Ik
zou dus zeggen: ga daarmee aan de gang. Ik heb het over
een tijdelijke asielstop, hè. BBB zegt niet dat er nooit meer
asielzoekers in Nederland mogen komen en dat we ze hier
niet willen hebben. Mensen die echt op de vlucht zijn voor
een oorlog of die in hun bestaan worden bedreigd, om wat
voor reden dan ook, moeten gewoon altijd, waar dan ook,
een plek kunnen hebben. Dat kan ook de homoseksuele
onderwijzer uit Iran zijn die zich niet veilig voelt. En als die
plek uiteindelijk in Nederland is, zullen we daar gewoon
voor moeten zorgen. Ik heb nooit wat anders gezegd dan
dat. Maar op dit moment hebben heel veel mensen last van
die opstopping die nu is ontstaan. Die opstopping moet
natuurlijk wel gewoon opgelost worden. Daar draag ik ook
andere mogelijkheden voor aan, want het is natuurlijk ook

Tweede Kamer

Asielopvang

niet wenselijk dat mensen in Ter Apel op die veldjes slapen,
inderdaad onder erbarmelijke omstandigheden, zoals we
de laatste weken hebben gezien. Daar moet ook een doorstroom in kunnen komen. Daarom zeg ik: laten we kijken
naar een tijdelijke asielstop en die opstopping zo snel
mogelijk oplossen. Het is dus niet of-of, maar en-en. Op het
gebied van woningen denk ik dat er heel veel oplossingen
zijn. Die heb ik zonet genoemd. Tienduizenden mensen
hebben een recreatiewoning maar mogen daarin niet permanent wonen. Zij moeten hun eigen huis dus aanhouden.
In die recreatiewoning zouden ze eigenlijk permanent willen
wonen. Dat kan wettelijk nog niet, maar we kunnen dat
misschien wel gedogen voor de tijd die nodig is. Die mensen kunnen hun huis dan beschikbaar stellen of te koop
zetten, zodat er woningruimte vrijkomt. Zo komt die doorstroom ook weer op gang.
De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw Van der Plas.
Mevrouw Van der Plas (BBB):
Een beetje lang misschien, maar oké, duidelijk.
De voorzitter:
Dan geef ik het woord aan mevrouw Sylvana Simons van
BIJ1.

Mevrouw Sylvana Simons (BIJ1):
Dank u, voorzitter. Het is al een paar keer gezegd: we verkeren in een diepe crisis. Geen asielcrisis, geen opvangcrisis,
maar een humanitaire crisis. Een crisis waarin we keer op
keer worden geconfronteerd met de ijskoude en koelbloedige onwil van regeringspartijen om vluchtelingen en
slachtoffers humaan op te vangen. Sterker nog, in plaats
van te voldoen aan internationale verplichtingen, kiest het
kabinet ervoor om mensenrechten te schenden: behoeften
die zó basaal en essentieel zijn voor een mensenleven dat
ze gegarandeerd en beschermd dienen te worden door
iedere overheid. Maar die van ons doet dat niet. Onder leiding van de VVD kiest ook dit kabinet weer bewust voor
schijnoplossingen voor problemen die het zelf heeft
gecreëerd.
Vorig jaar al, in november, diende ik een motie in om een
einde te maken aan de misstanden in aanmeld- en
opvangcentra. Want vorig jaar al sliepen mensen noodgedwongen op stoelen of op de grond. Ook toen al gaf het
Rode Kruis aan dat door een gebrek aan medische zorg,
psychologische ondersteuning en een tekort aan bedden
of toegang tot gezonde maaltijden en schoon sanitair de
opvang van vluchtelingen door een humanitaire ondergrens
dreigde te zakken. Die motie werd aangenomen. Dat betekent dat de erbarmelijke omstandigheden in Ter Apel geen
nieuws zijn voor dit kabinet. Integendeel, dit kabinet is
expliciet en dringend verzocht om deze misstanden op te
lossen en verantwoordelijkheid te nemen. Want laat er geen
misverstand over bestaan: de overvolle opvangcentra, de
lange wachttijden en de verschrikkelijke omstandigheden
waarin we mensen laten leven, zijn het gevolg van bewuste
politieke keuzes van regeringspartijen, niet van grote
migratiestromen. Tegen alle adviezen van experts en

8 september 2022
TK 106

106-4-9

mensenrechtenorganisaties in bleef dit kabinet doelbewust
capaciteit afschalen, wetende wat de gevolgen zouden zijn
bij een nieuwe ramp. Willens en wetens weigerden de
regeringspartijen keer op keer om de asielopvang structureel te financieren en mensenrechten te beschermen. Zelfs
na een aangenomen motie en het uitroepen van een nationale crisis heeft het moeten komen tot 700 mensen die door
falend beleid werden gedwongen om buiten te slapen.

Dank u wel, voorzitter.

Ik vraag de bewindspersonen: hoe hebben ze het zover
kunnen laten komen? Hoe verklaren ze dat ze donders goed
wisten in wat voor afschuwelijke omstandigheden we
mensen opvangen en er toch helemaal niets aan hebben
gedaan? Hoe verklaren zij dat ze stug volhielden dat er geen
capaciteit of middelen waren om de aanmeld- en opvangcentra te verbeteren, terwijl nog geen halfjaar later alles op
alles werd gezet om Oekraïners wél het welkom te geven
waar alle asielzoekers recht op hebben? Daaruit blijkt dat
als we maar willen, alles mogelijk is. Daar zit 'm de crux:
het kabinet wil niet. Dit kabinet houdt vast aan een duidelijke
scheidingslijn waardoor sommigen wel welkom zijn en
anderen niet. Kom je van buiten Europa? Dan zijn jouw
noden verwaarloosbaar. Het is een cynische scheidslijn die
wederom benadrukt hoe restrictief en xenofobisch ons
asielbeleid is. Alles is erop ingericht om mensen zo kort
mogelijk hier te houden en zo snel mogelijk weer heen te
sturen. Behandel ze vooral niet als mensen, want anders
willen ze nooit meer weg.

Mevrouw Teunissen (PvdD):
Voorzitter. Wat zijn mensenrechten in dit land nog waard?
Het kabinet is deze zomer definitief door de morele ondergrens gezakt. We moeten ons diep schamen voor de
mensonterende toestanden in ons land. Maandenlang zijn
mensen de meest basale voorzieningen ontzegd: fatsoenlijk
voedsel, een dak boven het hoofd en basale zorg. Zelfs
Artsen zonder Grenzen, dat normaal gesproken medische
noodhulp biedt in conflictgebieden, moest eraan te pas
komen. De oorsprong van die escalatie ligt in moedwillig
bestuurlijk falen, de jarenlange bezuinigingen op het COA
en de IND en het uithollen van het asielsysteem. Het kabinet
maakt kleingeld van mensenrechten, met als gevolg dat de
meest kwetsbare mensen de dupe zijn. Dat het kabinet nu
ook nog eens een zelfgecreëerde opvangcrisis probeert te
repareren door het recht op gezinshereniging van vluchtelingen te schenden, is mensonterend. De gevolgen: trauma's
verergeren en kinderen zijn veel langer gescheiden van hun
ouders. Hoe langer gezinshereniging wordt uitgesteld, hoe
langer een goede en volledige integratie duurt. Heeft de
staatssecretaris zich afgevraagd of dit een echte oplossing
is voor deze zelfgecreëerde bestuurscrisis? Heeft hij ook
gekeken naar de langeretermijngevolgen van deze rampzalige maatregel? Of is het alleen om stoer te kunnen zeggen
dat je iets aan de zogenaamde instroom doet, ook al weet
je dat het plan geen stand houdt bij de rechter? Ik denk het
laatste, maar ik wil graag een reactie van de staatssecretaris.

Niet de mens, maar de xenofobe angst voor een ander staat
centraal in ons asielbeleid. Dat soort racisme leidt tot ernstige escalatie. Zelfs Artsen zonder Grenzen, normaliter
alleen werkzaam in conflictgebieden, zag zich genoodzaakt
in te grijpen in ons eigen land. Ik vraag het de bewindslieden nogmaals. Zij wisten precies wat er gaande was.
Waarom heeft u niets gedaan?
Het kabinet kwam met een akkoord dat bouwt op één principe: een nog sterker ontmoedigingsbeleid. Het initiatief
om statushouders niet met hun gezin te herenigen zolang
ze geen woning hebben, is niets meer dan het inruilen van
de ene mensenrechtenschending voor de andere. Ondanks
kritiek van het maatschappelijk middenveld en negatieve
ambtelijke adviezen zetten de bewindspersonen toch
maatregelen door die juridisch onhoudbaar zijn. Zij weten
dat. Is dit kabinet het met mij eens dat dit misbruik is van
onze rechtsstaat?
Hetzelfde geldt voor het initiatief om de beslistermijnen in
asielprocedures te verlengen. We dóén er al te lang over.
De termijnen worden al te vaak overschreden. Nog langer
de tijd nemen is juridisch onhoudbaar. Maar meer dan dat:
hoe lossen we precies het probleem van overvolle
opvangcentra op door mensen juist langer in de opvangcentra te laten verblijven? Mensen mogen immers nergens
naartoe verhuizen zonder dat ze een verblijfsvergunning
hebben toegewezen gekregen. In goed Nederlands: make
it make sense. Deze bewindspersonen zijn niet bereid om
alles op alles te zetten om ontheemde mensen de mogelijkheid tot een veilig en volwaardig bestaan te bieden. In plaats
daarvan kiest ook dit kabinet voor politiek eigenbelang, ten
koste van internationale verplichtingen, basale mensenrechten en menselijkheid. Dat is geen asielcrisis en dat is ook
geen opvangcrisis. Het is een humanitaire crisis, veroorzaakt
door een koelbloedige politieke onwil en een onvoorstelbaar
gebrek aan medemenselijkheid. Dit kabinet dient zich diep
te schamen.

Tweede Kamer

Asielopvang

De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw Simons. Dan geef ik het woord aan
mevrouw Teunissen, Partij voor de Dieren.

Als je dan na het nat gaan van het kabinet bij de rechter
vanwege een klimaatzaak of vanwege een stikstofdebacle
nog steeds denkt dat je politieke keuzes kunt overlaten aan
de rechter, dan is dat niets minder dan onverantwoord
bestuur. Ik vraag het kabinet: welk leiderschap wil het
eigenlijk uitstralen? Wanneer leert het van de gemaakte
fouten, namelijk dat je het niet op de rechter moet laten
aankomen maar politieke keuzes moet durven maken?
Hoelang blijft het nog doof voor de tientallen juristen, onder
anderen van de commissie-Meijers, die al zeggen dat dit
onzalige plan voor beperking van gezinshereniging juridisch
onhoudbaar is? Graag een reactie.
En hoe kun je als kabinet beweren dat je iets aan instroom
doet als je tegelijkertijd de klimaatcrisis volledig laat ontsporen? We hebben deze zomer al 33 miljoen ontheemden
gezien door de overstromingen in Pakistan. Dat zullen er
in de toekomst steeds meer worden, tenzij rijke landen nu
werk gaan maken van het 1,5 gradendoel.
Voorzitter. De onnoemelijke schade die het kabinet al jaren
heeft aangericht in het asielsysteem, moet nu een halt toe
worden geroepen en dat kan ook. Het totale asielsysteem
moet op de schop. Het is dan ook goed dat het kabinet komt
met een fundamentele heroriëntatie. Als dit maar niet weer
voor de bühne is! Richt het stelsel opnieuw in met een
structurele en kleinschalige opvang, waarbij de menselijke
waardigheid en de menselijke maat centraal staan. Zo
moeilijk is het niet; alleen de politieke wil ontbreekt. Met
een maatregel als het uitstellen van gezinshereniging glijden

8 september 2022
TK 106

106-4-10

we juist verder af richting de morele afgrond en verder weg
van een oplossing.
Voorzitter. Tot slot hoor ik graag van het kabinet hoe
belangrijk het mensenrechten eigenlijk vindt. Wat voor
voorbeeld wil het zijn, ook voor toekomstige generaties?
Wil het verder bijdragen aan polarisatie, aan dehumanisering, aan mensen tegen elkaar opzetten en aan "ikke, ikke,
ikke en de rest kan stikken"? Of wil het kabinet te boek
komen te staan als het kabinet dat de medemenselijkheid
weer terugbracht in het beleid, dat erkent dat het gefaald
heeft en dat het heeft geleerd? Het is een kwestie van kiezen.
De staatssecretaris mag het zeggen.
Voorzitter, tot slot. Het kabinet heeft ons in verschillende
crises gestort en heeft die verergerd. Laat de meest kwetsbaren niet langer boeten voor het eigen falen.
Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw Teunissen. Dan geef ik het woord
aan de heer Brekelmans, VVD. Daarna gaan we even kort,
vijf minuten, schorsen en vervolgens gaan we weer verder.
Het woord is aan de heer Brekelmans.

De heer Brekelmans (VVD):
Voorzitter. Er is al maanden sprake van een asielcrisis.
Iedere week komen er ongeveer 1.000 asielzoekers bij en
dat zijn per week drie à vier extra azc's. Ons asielsysteem
kan dat niet aan. Het piept en kraakt aan alle kanten. Er zijn
niet genoeg fatsoenlijke opvangplekken en niet genoeg
huizen. Het COA, de IND en de politie proberen al jaren om
meer medewerkers te werven, maar die zijn simpelweg niet
beschikbaar. Er zijn niet genoeg artsen en niet genoeg jongerenbegeleiders. Steeds meer werk komt bij gemeenten
te liggen die er ook geen mensen voor kunnen vinden.
De realiteit is dan ook dat ons land de grenzen bereikt van
wat het aankan. Dat moeten we durven erkennen. We zien
dat het leidt tot schrijnende situaties: asielzoekers die buiten
moeten slapen, vieze en onhygiënische omstandigheden,
families en kinderen die lange tijd in sporthallen verblijven.
Dat is niet hoe we mensen in Nederland willen opvangen.
De afgelopen 52 weken betrof de instroom 49.000 asielzoekers. Dat is meer dan 50% hoger dan voor corona en
benadert het niveau van de crisis in 2015. Tegelijkertijd
stromen er te weinig statushouders door vanwege een
gebrek aan huizen en blijft de uitstroom van uitgeprocedeerde asielzoekers te laag. Om de asielcrisis structureel
op te lossen, zijn drie dingen nodig: de instroom moet
omlaag, de doorstroom moet sneller en de uitstroom moet
omhoog. Een structurele oplossing is niet met dwang
allerlei opvangplekken aanwijzen. We hebben in Tubbergen
gezien waar dat toe leidt: de gemeente wordt overvallen,
de gemeenteraad voelt zich gepasseerd en er ontstaat een
enorme weerstand onder bewoners. Dit soort acties tast
het draagvlak van asielopvang, dat in Nederland op dit
moment al zo broos is, enorm aan.
Het is crisis. Dan moet het kabinet verantwoordelijkheid
nemen en handelen. Het voorgestelde pakket met maatregelen brengt de instroom omlaag, versnelt de doorstroom
van statushouders en werkt aan een vergroting van de uit-

Tweede Kamer

Asielopvang

stroom. Hiermee wordt een stap gezet richting een oplossing, zonder dat dwangmaatregelen als in Tubbergen
moeten worden toegepast. Daarom steunt de VVD dit pakket.
De voorzitter:
Dank u wel. Een interruptie van de heer Markuszower, PVV.
De heer Markuszower (PVV):
De heer Brekelmans — ik heb hem in mijn eigen inbreng
de "bluffende Brekelmans" genoemd — zegt net dat deze
asieldeal, dit pakket, zoals hij het noemt, de instroom
omlaag brengt. Maar sinds de heer Brekelmans deze deal
heeft gesloten, is de instroom met 50% per week gestegen.
Dus ik wil graag nadere uitleg daarover. Maar wat ik ook
tegen de heer Brekelmans wil zeggen, is: het is eigenlijk
helemaal geen pakket. Het lijkt wel alsof de heer Brekelmans
van de VVD in zijn pak genaaid wordt of is door zijn coalitiegenoten van D66 en ChristenUnie. Die proberen dat
pakket via de rechter, samen met hun GroenLinksvrienden
en de PvdA, onderuit te halen. Wat vindt de heer Brekelmans daarvan?
De heer Brekelmans (VVD):
Als je kijkt naar de weekcijfers, dan zie je dat die de afgelopen week inderdaad weer verder omhoog zijn gegaan. Dat
kan meerdere oorzaken hebben. Dat kan ook te maken
hebben met een registratieachterstand. Je ziet dat mensen
die in Ter Apel lagen, niet geregistreerd werden, waardoor
het drie, vier weken geleden even wat lager was en dat dit
nu wordt ingehaald. Als je naar het gemiddelde van de
afgelopen tijd kijkt, zie je dat het ongeveer 1.000 is. Met de
maatregelen die nu zijn aangekondigd, is het niet zo dat als
je die op dag één aankondigt, die op dag twee meteen effect
hebben. Dat moeten we de komende weken, maanden gaan
zien. Ik hoop dat zeker door die maatregel rondom nareizen
— we zien dat het wekelijks 300, 400 mensen zijn — je de
cijfers op den duur echt wel omlaag ziet gaan. Wat betreft
de vraag over de andere coalitiepartijen: ik heb hen dit debat
nog niet aan het woord gehoord, dus dat ga ik afwachten.
Ik heb hen wel de afgelopen weken horen zeggen dat ze dit
pakket steunen. Dat gaat om het hele pakket, dus alle
maatregelen die daarin zitten.
De heer Markuszower (PVV):
Wat betreft dat pakket en die gezinshereniging en de verwachting van de heer Brekelmans dat het op termijn misschien wat zal dalen: dat pakket zegt ook heel duidelijk tegen
iedereen die het maar horen wil dat Hugo de Jonge, de
minister, woningen gaat bouwen, dat asielzoekers heel snel
een woning gaan krijgen en dat zodra ze een woning hebben, er wel degelijk gezinshereniging plaatsvindt. Dat is
één. Twee: er wordt nu op papier gezegd "binnen vijftien
maanden". Dus ook als het de minister niet lukt om ze een
woning te geven, vindt er binnen vijftien maanden sowieso
gezinshereniging plaats. Dus het enige wat deze deal
bereikt, is een vertraging. Maar in absolute getallen, zeker
over de tijd uitgesmeerd, zie ik geen instroomvermindering.
En het tweede moeten we misschien in de tweede termijn
bespreken. Dat is namelijk dat ik erg bang ben voor de heer
Brekelmans dat hij vandaag in zijn pak genaaid wordt.

8 september 2022
TK 106

106-4-11

De heer Brekelmans (VVD):
Daar hoeft de heer Markuszower niet bang voor te zijn. Het
is inderdaad zo dat die nareismaatregel tijdelijk is. Dat zal
in het komende jaar, anderhalf jaar, tot verlichting leiden.
Maatregelen rondom hervestiging en strengere grenscontroles en ook wat erin staat over terugkeer en over Europese
landen houden aan afspraken, zullen wel degelijk tot een
lagere instroom leiden. Ik heb eerder daarover gezegd, en
ik zeg dat nu ook tegen de heer Markuszower, dat we zullen
moeten zien of dat de komende tijd genoeg is.
Dan wat betreft de doorstroom van statushouders. Het is
namelijk niet zo dat asielzoekers een huis krijgen. Het zijn
statushouders die een huis krijgen. Daarvoor geldt — dat
is een onderdeel van deze maatregelen — dat er meer wordt
geïnvesteerd in flexwoningen. Over het algemeen zijn dat
vrij sobere locaties, wel voldoende qua voorzieningen, maar
sober. Dat is dus echt een aanpassing ten opzichte van hoe
het in het verleden was. Daarvoor geldt ook dat twee derde
daarvan beschikbaar is voor alle overige groepen, dus
gewoon Nederlanders die met spoed op zoek zijn naar een
woning. Dat is voor de VVD ook zeer belangrijk.
De heer Eerdmans (JA21):
De heer Brekelmans is tegen asieldwang. Dat wil zeggen:
asielzoekers dwingend overdragen aan gemeenten, zodat
overal "Ter Apels" ontstaan. Bent u zich ervan bewust dat
dit kabinet op twee fronten werkt aan dwang, namelijk via
de wet van de heer Van der Burg die nu in consultatie gaat
en via de wet die in de zomer is afgekondigd, het ROinstrumentarium? Dan wordt de regie overgenomen en
beslist het Rijk dat er een hotel wordt gekocht, zoals in
Albergen. Bent u zich daarvan bewust?
De voorzitter:
Graag via de voorzitter, meneer Eerdmans. Dat betekent
dus geen ge-u, maar "de heer Brekelmans". De heer Brekelmans.
De heer Brekelmans (VVD):
Waar ik mij van bewust ben, is dat dat RO-instrumentarium
al heel lang bestaat. Het is niet zo dat het kabinet dit nu
heeft gemaakt. Dat werd in het verleden voor allerlei andere
doeleinden toegepast, zoals voor windmolens en wat niet
al. Het is niet zo dat het kabinet dit nu heeft gecreëerd. Ik
heb deze zomer wel gezien dat het is toegepast. En ik heb
gezien, samen met de heer Eerdmans, dat dit tot enorm
veel weerstand heeft geleid. Dus ik heb me daar ook meteen
tegen uitgesproken. Ik heb gezegd dat ik het onwenselijk
vind om dat op deze manier te doen, om zo een locatie aan
te wijzen en daarmee een gemeente te overvallen. Dus
volgens mij zijn we het in dat opzicht met elkaar eens. Het
wetsvoorstel dat is aangekondigd, is nog niet in consultatie.
We hebben het beiden nog niet gezien, dus over de inhoud
kunnen we moeilijk met elkaar van gedachten wisselen. Ik
zie wel een noodzaak tot een betere spreiding over het land.
Je ziet dat sommige provincies veel meer doen dan andere.
Er zijn ook een heleboel gemeenten en steden die zeggen:
wij doen ontzettend veel, maar de omringende gemeenten
doen een stuk minder. Daar moeten betere afspraken over
worden gemaakt. Een wetsvoorstel kan daarbij helpen. Die
noodzaak begrijp ik wel. Hoe dat er uiteindelijk uit zal zien,
zullen we later met elkaar bespreken.

Tweede Kamer

Asielopvang

De heer Eerdmans (JA21):
Laten we kijken wat we vandaag kunnen bereiken, dus ik
haak in op dat eerste punt: geen overvaltactieken meer van
het kabinet, zoals in Albergen, met een hotel dat gekocht
werd over de ruggen van de inwoners. Dat begrijp ik. Ik
vind het belangrijk om te markeren dat we daar dan vandaag een punt achter zetten.
De heer Brekelmans (VVD):
Ik heb altijd gezegd dat ik daar een tegenstander van ben.
De heer Eerdmans (JA21):
Nog een andere vraag, over de asielstop. Het is bekend dat
JA21 en ook andere partijen daar een voorstander van zijn.
Ook de heer Brekelmans wil dat graag. Nu heeft uw premier,
ook die van ons — het is namelijk dezelfde — de heer Rutte,
bij de persconferentie gezegd: no way, want dan moeten
we de Europese Unie uit. Wat vond u daarvan?
De heer Brekelmans (VVD):
Het is hoe je een asielstop definieert. Als de heer Eerdmans
en sommige andere partijen zeggen dat een asielstop
betekent dat de grenzen dichtgaan, dat Ter Apel dichtgaat
en dat er geen enkele opvang meer is, zeg ik: dat kan niet.
Dat kan op die manier niet volgens de Europese regelgeving. Ik heb eerder gepleit voor een tijdelijke nareisstop.
Het tweede is of je kunt kijken of je procedures tijdelijk kunt
stopzetten. Dat gebeurt nu in feite ook. Iemand meldt zich
in Ter Apel. Het duurt soms wel drie maanden voordat er
überhaupt een eerste gesprek plaatsvindt, en een jaar
voordat er een gehoor plaatsvindt. Ik heb eerder gevraagd:
kun je daar niet gewoon openlijk over communiceren en
zeggen dat er in Nederland sprake is van een procedurestop? Zo worden er geen verkeerde verwachtingen gewekt.
Ik denk dat daar juridische ruimte voor is. Daarom heb ik
voor de zomer aan het kabinet gevraagd om een juridische
verkenning. Ik heb ook gevraagd om specifiek te kijken naar
artikel 111, omdat dat een soort van noodregel is die je kunt
inzetten. Maar die schuurt ook met Europese regelgeving.
Ik heb gevraagd aan het kabinet om ook dat juridisch te
verkennen. Dus ik denk wel dat er ruimte is voor vormen
van een asielstop, maar de grenzen dicht en geen opvang:
dat gaat niet.
De heer Eerdmans (JA21):
Nou, dat gaat niet; dat doen andere Europese landen die
nog steeds in de Europese Unie zitten wel. Hongarije,
Tsjechië en Polen hebben dat gewoon gedaan. Met repercussies, maar ze zijn nog steeds lid van de Europese Unie.
Ze hebben het lef getoond om dat te doen. Volgens mij is
dat het lef dat wij in ieder geval ook willen tonen. Dat artikel
111 is allang van tafel geveegd door de staatssecretaris. Hij
komt er nog op terug, maar dat werkt niet. Dat eerste punt
betreft natuurlijk vooral het vertragen, mensen wat minder
snel zicht geven op verblijf, maar het is niet een stop op
het in behandeling nemen van asielverzoeken. Dat zou u
moeten doen, gecombineerd met tijdelijke grenscontroles
aan onze grenzen. Bent u het daarmee eens, is mijn vraag
via de voorzitter, dat dit een afremmende werking zou
kunnen hebben op de komst van, inderdaad, vorige week
1.500 asielzoekers?

8 september 2022
TK 106

106-4-12

De heer Brekelmans (VVD):
Van het laatste, het intensiveren van het grenstoezicht, heeft
de regering aangekondigd dat ze dat gaat doen. Daar heb
ik zo meteen ook vragen over. Wat mij betreft is dat inderdaad intensief. Op het moment dat je een asielzoeker bij
de grens aantreft, zou ik het heel logisch vinden, ook omdat
we dat Europees zo hebben afgesproken, dat diegene niet
naar Ter Apel gaat maar naar een aanmeldcentrum in
Duitsland of België, waar die persoon tenslotte net vandaan
komt. Dus in dat opzicht zijn we het met elkaar eens. Waar
ik denk dat er juridische ruimte zit ten aanzien van een feitelijke procedurestop, wacht ik de reactie van het kabinet
daarop af. Dus volgens mij is mijn antwoord in dat opzicht
helder.
De voorzitter:
Dank u wel. De heer Jasper van Dijk, SP.
De heer Jasper van Dijk (SP):
Ik vind het wel knap, hoor. De VVD is al tien jaar verantwoordelijk voor het asielbeleid, wat heeft geresulteerd in de
absolute puinhoop die we deze zomer hebben gezien, en
toch staat de heer Brekelmans hier doodleuk even te doceren hoe het allemaal beter moet en hoor ik nul komma niks
van enige zelfreflectie. Het doet me wel een beetje denken
aan een pyromaan die uitlegt hoe je een brand moet blussen. Maar waar is nou die zelfreflectie, meneer Brekelmans?
Erkent u dat u en uw partij gewoon gigantisch hebben
gefaald?
De voorzitter:
De heer Brekelmans. En ook weer via de voorzitter. Geen
ge-u, alstublieft.
De heer Brekelmans (VVD):
Nee, dat erken ik niet. De afgelopen jaren hebben we bijvoorbeeld de Syriëcrisis gehad. Onze premier en mijn partij
hebben daarbij aan de voet gestaan van de Turkijedeal die
dat op dat moment heeft opgelost. Zo zijn er in het verleden
talloze maatregelen genomen om de asielproblematiek en
alle uitdagingen daaromtrent het hoofd te bieden. Natuurlijk
zijn er in het verleden ook fouten gemaakt. Zoals ik eerder
heb gezegd, heeft na 2016 het COA te snel afgeschaald en
hebben we te snel gedacht: dit was eenmalig, dus we kunnen nu het aantal opvangplekken wel omlaag brengen. In
2017 is te snel het aantal IND-medewerkers omlaag
gebracht, terwijl bleek dat er nog heel veel procedures
moesten worden gedaan, waarbij het ook heel lastig was
om vervolgens weer mensen aan te nemen. Wat dat betreft
erken ik best dat er in het verleden verkeerde keuzes zijn
gemaakt, maar om de VVD, wat wel een beetje de neiging
is in deze Kamer, overal verantwoordelijk voor te houden,
terwijl wij, als ik mij goed herinner, altijd in een coalitie
hebben gezeten met andere partijen en wij als Kamer het
asielbeleid vormgeven … Het is altijd weer een leuk frame,
maar dit is toch iets te makkelijk van de heer Van Dijk.

heeft geleid tot de chaos in Ter Apel waar we vandaag over
spreken. Dan roept de heer Brekelmans heel stoer "we
moeten geen dwang gaan toepassen om dit probleem van
het tekort aan opvangplekken op te lossen", maar volgens
mij is de staatssecretaris nu aan het kijken om een dergelijke
wet te maken. Het zou toch heel mooi zijn om een eerlijke
en evenredige spreiding over Nederland te realiseren, zodat
gemeenten niet langer meer worden overbelast? Waarom
bent u daar niet eerlijker over en zegt u niet: het zou een
goede oplossing zijn om gemeenten die taak te geven?
De heer Brekelmans (VVD):
Volgens mij ben ik daar zojuist heel duidelijk over geweest.
Ik wil niet situaties zoals in Tubbergen, dat er een plek wordt
aangewezen in de zin van "daar moet nu op stel en sprong
een opvang komen", waarbij een gemeente wordt verrast,
de gemeenteraad zich buitenspel gezet voelt, bewoners in
onzekerheid zitten en het draagvlak voor asiel wordt aangetast. Tegelijkertijd zie ik ook de noodzaak om de opvang
van asielzoekers en de huisvesting van statushouders en
Oekraïners evenrediger over het land te verspreiden. Als ik
in het noorden van het land kom, dan zeggen heel veel
mensen daar ook: wij doen relatief wel erg veel ten opzichte
van andere delen van het land. Als ik bestuurders in sommige steden spreek, zeggen ze: wij als stad doen ontzettend
veel maar de omliggende gemeenten doen een stuk minder.
Dus dat er op provinciaal en regionaal niveau tussen
gemeenten afspraken worden gemaakt over wie wat doet,
daarvan zeg ik dat ik die noodzaak zeker zie, maar dan niet
door middel van dwangmaatregelen zoals die in Tubbergen
zijn toegepast.
De voorzitter:
Dank u wel. De heer Van Haga, Groep Van Haga.
De heer Van Haga (Groep Van Haga):
Ik heb het VVD-verkiezingsprogramma er maar eens even
bij genomen. Dat is toch wel een redelijk stevig verkiezingsprogramma. Dat wordt voor de verkiezingen gelanceerd.
Mensen denken dat dat ook wordt uitgevoerd en daarom
stemmen ze dan op de VVD. Ik zal drie maatregelen oplezen.
De eerste is de opschorting van het recht op het aanvragen
van asiel in Nederland. Dat staat in het VVD-verkiezingsprogramma. Er staat ook: we gaan het VN-vluchtelingenverdrag
opzeggen. Een opt-outclausule voor de EU-afspraken staat
er ook in. Zo kan ik eindeloos doorgaan. Ik vind het een
prachtig programma — het is een beetje ketelmuziek —
maar ik zou aan de heer Brekelmans willen vragen: welke
maatregel uit het verkiezingsprogramma heeft u nou in het
regeerakkoord gekregen?

De heer Jasper van Dijk (SP):
Maar dat krijg je als je twaalf jaar aan het stuur zit; dan ben
je verantwoordelijk voor het beleid. We praten vandaag
over het beleid en dat beleid is niet bepaald succesvol. Het

De heer Brekelmans (VVD):
Een hele belangrijke is bijvoorbeeld de ongewenstverklaring, waarmee we straks asielzoekers die uitgeprocedeerd
zijn en overlast veroorzaken, daarvoor kunnen bestraffen.
Daardoor is het voor veiligelanders minder aantrekkelijk
om naar Nederland te komen en pakken we eindelijk eens
het probleem aan dat ze hier toch blijven en overlast veroorzaken. Dat is een hele belangrijke maatregel. Ik vind het
leuk dat de heer Van Haga uit ons verkiezingsprogramma
voorleest. Dat is prima, maar dan moet hij daar niet selectief
uit citeren, maar ook lezen wat daar volledig staat. Voor

Tweede Kamer

8 september 2022
TK 106

Asielopvang

106-4-13

een aantal van die maatregelen geldt dat het een ambitie
is voor de komende vier jaar, of zelfs daarna. Daar staat
ook bij: daarvoor moet Europese regelgeving worden aangepast. Ik roep de staatssecretaris en het kabinet iedere
keer op ervoor te zorgen dat Europese landen zich aan
afspraken houden en dat de afspraken die we in Europa
hebben gemaakt, worden aangepast. Alleen zitten we nu
in een crisis, dus moeten we het nu doen met wat we hebben. En wat in het verkiezingsprogramma staat, is een
ambitie voor de komende jaren.
De heer Van Haga (Groep Van Haga):
De heer Brekelmans maakt het een beetje potsierlijk, vind
ik. De VVD is twaalf jaar aan de macht, en dan is dit verkiezingsprogramma, met deze snoeiharde maatregelen, een
ambitie voor de toekomst. Maar we zien nog niet een begin
van de uitvoering en we zitten nu in de grootste asielcrisis
aller tijden sinds de Tweede Wereldoorlog. Op die manier
een verkiezingsprogramma lanceren? In mijn tijd moest er
dan een beetje PVV-corvee gedaan worden om Geert Wilders, de meest succesvolle afsplitser van de VVD, een beetje
de wind uit de zeilen te nemen. Ja, dat is nog steeds zo,
hoor ik hier naast me. Het is natuurlijk echt raar dat je hier
durft te staan en durft te zeggen: nou, we hebben een
prachtig verkiezingsprogramma. Er hebben echt heel veel
mensen op de VVD gestemd in de veronderstelling dat daar
iets mee gedaan werd. Het gevolg is dat de VVD een
staatssecretaris heeft neergezet die de grootste asielcrisis
sinds de Tweede Wereldoorlog heeft veroorzaakt. Dan moet
u zich toch een beetje achter de oren gaan krabben?
De heer Brekelmans (VVD):
Ik herhaal dat we een heleboel dingen in ons verkiezingsprogramma direct hebben kunnen realiseren, zoals strenger
grenstoezicht, de ongewenstverklaring en een hardere
aanpak van overlastgevers. Er staan een aantal dingen in
ons verkiezingsprogramma die vragen om internationale
afspraken. Op het moment dat er in Europa een momentum
is om dat soort afspraken te maken, bijvoorbeeld bij de
Turkijedeal, staat de VVD vooraan om wat in het verkiezingsprogramma staat te realiseren. Maar de realiteit is nu dat
er in Europa geen overeenstemming is over een hervorming. De heer Van Haga weet dat je alleen een opt-out kan
krijgen als er een verdragswijziging plaatsvindt en als 26
andere EU-lidstaten jou die opt-out gunnen. Dat kan dus
op dit moment niet. Dat geldt voor meerdere maatregelen
die in het VVD-verkiezingsprogramma staan. Dat is een
ambitie voor de komende jaren en iets wat voor de VVD
een bespreekbare inzet zou zijn. Er moeten alleen wel 26
andere lidstaten mee instemmen als je iets in Europa wil
regelen.
De voorzitter:
U vervolgt uw betoog.

niet naar Ter Apel wordt gebracht, maar naar Duitsland of
België? Dat is immers hoe we het in de EU met elkaar hebben afgesproken. Als deze afspraken er met Duitsland en
België nog niet zo concreet zijn of als die nog onvoldoende
functioneren, wil de staatssecretaris dan toezeggen er alles
aan te doen om dit zo snel mogelijk voor elkaar te krijgen?
Dan, ten tweede, de doorstroom van statushouders. Ik zie
dat er op dit onderdeel van het pakket veel ambitie is en
dat er ook budget is, maar ik zie ook berichten uit de praktijk
dat de resultaten nog teleurstellend zijn: locaties die niet
snel genoeg van de grond komen en projecten die vastraken
in procedures. Ik zie een staatssecretaris die het hele land
doorreist om azc's te regelen en ik zou ook graag zien dat
de minister hetzelfde doet. Ga het land in om de projecten
die vastlopen, zo snel mogelijk vlot te trekken. Overweeg
desnoods om hier ook dwingende instrumenten in te zetten
in plaats van dwang als het gaat om azc's. Mijn vraag aan
de minister: is hij hiertoe bereid als het niet lukt om de
ambities die er nu liggen, snel te realiseren?
De terugkeer van uitgeprocedeerden blijft een achilleshiel
van het asielbeleid. We zien dat ook in andere West-Europese landen de instroom en de druk op het asielsysteem
toenemen. Is het kabinet bereid om met de ons omringende
landen de druk te verhogen op Europese landen die zich
niet aan de Dublinafspraken houden en om de druk op te
voeren op herkomstlanden die uitgeprocedeerden niet
terugnemen? Als het kabinet daartoe bereid is, hoe en
wanneer gaat het kabinet dit dan concreet doen?
Tot slot wordt met dit pakket een belangrijke stap gezet,
maar we moeten de komende maanden gaan zien of het
genoeg is. Er valt niet uit te sluiten dat er de komende
maanden nog meer maatregelen moeten worden genomen.
Voor de zomer heb ik daarom gevraagd om een juridische
verkenning van de mogelijkheden voor een vorm van een
asielstop. Welke ruimte bieden de Nederlandse en de
Europese wetgeving hiervoor in tijden van een crisissituatie,
zoals die waarin we ons nu bevinden? Ik vroeg de staatssecretaris om hier met alle creativiteit naar te kijken. Mijn
vraag aan hem is wanneer we deze verkenning kunnen
verwachten.
De voorzitter:
Dank u wel. U bent aan het einde van uw betoog?
De heer Brekelmans (VVD):
Ja.
De voorzitter:
Dan geef ik het woord aan de heer Eerdmans van JA21 voor
een interruptie.

De heer Brekelmans (VVD):
Ik heb een drietal vragen over het pakket. Ten eerste heb
ik een vraag over het mobiel grenstoezicht. Wat gaat het
kabinet concreet doen om dit te intensiveren? Is het kabinet
bereid om het maximale te doen wat qua uitvoering
mogelijk is? Is er nu de afspraak met Duitsland en België
dat een asielzoeker die aan de grens wordt aangetroffen,

De heer Eerdmans (JA21):
Het is wel heel bijzonder dat de VVD elke vier jaar een
enorm grote broek aantrekt over allerlei zaken die asiel in
Nederland moeten afremmen en de instroom moeten
beperken, maar als ze eenmaal in een kabinet zit, zegt dat
dat niet zomaar kan, dat we het Europees moeten regelen
en dat er verdragen moeten worden aangepast. Het zou
echt goed zijn als u eens uw licht opsteekt in Denemarken.

Tweede Kamer

8 september 2022
TK 106

Asielopvang

106-4-14

We zien dat de Denen zonder opt-out met partnerlanden
afspraken kunnen maken. Ze zijn bezig met het tijdelijk
maken van permanente verblijfsvergunningen. Beroepsmogelijkheden zijn niet, zoals in Nederland, 28 keer tot in lengte
van jaren mogelijk. Na twee keer, drie keer is het basta.
Veiligelanders uitzetten gebeurt in Denemarken. Daar worden ze gewoon in een centrum gezet. De marechaussee
gaat mee en ze worden uitgezet. Dat gebeurt daar gewoon.
Dat is gewoon een Europees land zonder opt-out. Ik heb
sterk de indruk dat de staatssecretaris het gewoon niet wil.
Dan kunnen we met z'n allen honderd keer opschrijven dat
we het niet kunnen. Maar denkt u dat de wil er is bij die
staatssecretaris van u, of niet? Bij u heb ik twijfel. Ik denk
dat u het wel wil, maar dat u zich gevangen voelt — dat is
terecht — binnen een coalitie waarin het gewoon niet mag.
Maar bent u het wel met me eens dat het dus kan? Als we
onze zinnen erop zetten, dan is er een wil om het te doen.
De heer Brekelmans (VVD):
Denemarken kan vanwege een opt-out veel meer. Ik hoor
de heer Eerdmans er heel vaak voor pleiten dat Nederland
het Deense model overneemt, maar feit is dat Denemarken
die opt-out in 1992 heeft afgesproken. Het is iets waarmee
alle EU-lidstaten moeten instemmen en wat alleen kan als
er een nieuw verdrag wordt opgesteld. Die situatie is voor
Nederland dus gewoon niet voorhanden. Er is op dit
moment geen sprake van een verdragswijziging, dus er is
niet eens een mogelijkheid tot een opt-out zoals Denemarken die heeft. Dat is dus geen antwoord op deze acute crisis.
Dan de afspraken met derde landen. Er is een deal aangekondigd met Rwanda. Ik heb ook gezien dat in het geval
van het Verenigd Koninkrijk een Europese rechter die deal
al heeft teruggefloten, waardoor het Verenigd Koninkrijk
nog niemand naar Rwanda heeft gebracht. Ik heb ook in
Denemarken nog niemand gezien die daarnaar is overgebracht. Op het moment dat een Europese rechter dit
terugfluit, moeten we niet net doen alsof dat allemaal is
gerealiseerd en dat wij dat ook zo zouden kunnen doen.
De voorzitter:
De laatste vraag van de heer Eerdmans.
De heer Eerdmans (JA21):
Niemand zegt dat dat volgende week geregeld is. Dat zegt
helemaal niemand. Maar ik heb u vier punten genoemd die
zonder opt-out in gang zijn gezet in Denemarken. Dan is
het een beetje flauw om te zeggen dat dat niet kan en niet
mag en dat het onmogelijkheden zijn. Nee, ga er nou eens
mee aan de slag. Ik vind het volgende heel bijzonder. Dit
kabinet is verrekt creatief met kurk als het gaat over de
opvang. Dan verzinnen we allemaal zaken die we over de
schutting gaan kieperen en dan komen we met nieuwe
wetten — meneer De Jonge zit te glimlachen — om de
gemeenten maar te dwingen. Men is heel creatief met kurk
bij de opvang, maar men is niet creatief met kurk bij de
instroombeperking. Dan zijn we met handen en voeten
gebonden en is het "dat mag niet en dat kan niet", terwijl
de Denen, de Tsjechen, de Polen en de Hongaren het wel
hebben gedurfd en het gewoon doen.

De heer Brekelmans (VVD):
De heer Eerdmans zegt dat Denemarken een aantal versoberingen kent die ook zonder opt-out kunnen. Dat is zo.
Nederland heeft in de vorige kabinetsperiode bijvoorbeeld
de herhaalde aanvragen veel strikter gemaakt. Die moeten
schriftelijk worden ingediend en als er geen nieuwe gronden
zijn, vindt er niet eens een gehoor plaats. We hebben de
opvang van veiligelanders en Dublinclaimanten enorm
versoberd. De huisvesting van statushouders ging in het
verleden naar sociale huurwoningen en nu gaat die ook
naar flexwoningen. Dat is dus ook een versobering. Dus
ook Nederland, ook dit kabinet, kijkt wel degelijk naar
manieren waarop elementen van het asielbeleid strenger
en soberder kunnen. En ja, de realiteit is ook dat als je verantwoordelijkheid neemt en onderdeel bent van een coalitie,
je daarover met elkaar afspraken maakt en dat je je daar
ook aan houdt. Als de heer Eerdmans ooit een keer meedoet, zal hij dat zelf ook ervaren.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Brekelmans. Ik schors de vergadering
vijf minuten. Daarna gaan we luisteren naar mevrouw
Gündoğan.
De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.
De voorzitter:
Ik geef het woord aan mevrouw Gündoğan.

Mevrouw Gündoğan (Lid Gündoğan):
Dank u wel, voorzitter. Gisteren om 15.59 uur stuurde het
College voor de Rechten van de Mens een duidelijke mail.
Daarvóór stuurden onder andere VluchtelingenWerk
Nederland en de UNHCR al stukken op. Het moge duidelijk
zijn: de door het kabinet voorgestelde werkwijze is in strijd
met de Vreemdelingenwet en de Gezinsherenigingsrichtlijn.
De UNHCR, de Raad van Europa, de Europese Commissie
en het College voor de Rechten van de Mens zijn duidelijk:
los van dat vluchtelingen worden gedehumaniseerd, is dit
kabinet, door naar de populistische onderbuik te luisteren,
bezig met het onttakelen van zowel de Nederlandse
rechtsstaat als de Nederlandse internationale politieke
geloofwaardigheid. Wie denkt dat het voorgestelde beleid
wél kan, is op hallucinante wijze losgezongen van de juridische en politieke realiteit. Wie dit verkoopt als een oplossing, draagt bij aan populisme en verdere polarisering.
Dus de keuze aan dit kabinet is of het zich gaat uitleveren
aan de populisten en zich daarmee als joker in Europa gaat
gedragen en bron van inspiratie wordt voor de autocraat
Orbán doordat mensenrechten, democratie en internationale verdragen worden geschoffeerd, met daarbij het risico
dat advocaten en internationale organisaties ook op dit
dossier de weg zullen vinden naar rechters, van de Raad
van State tot en met het Hof van Justitie. De landen die
door het Hof van Justitie worden aangesproken, zijn niet
de landen waar men democratische inspiratie vindt. Sterker
nog, Polen, Hongarije en Turkije zijn voorbeelden van hoe
het níét moet.
Daarom dit pleidooi. Wie meent te kunnen tornen aan de
definitie van menswaardigheid, vervalt snel in het tornen

Tweede Kamer

Asielopvang

8 september 2022
TK 106

106-4-15

aan de definities en afspraken die vanuit beschaving en
ontwikkeling in nationale en internationale wetten zijn
afgesproken. Deze onheilzame en juridisch onhoudbare
route is een populistische route, die zichzelf uiteindelijk ook
electoraal in de staart zal bijten door verdere polarisering.
Tevens zal deze route van Nederland een land maken waar
ons internationale hoon en spot tegemoet zullen komen.
Dat lijkt me, nog buiten de schaamte die ik voel richting de
asielzoekers, een schaamte voor onze geschiedenisboeken
en ons internationaal aanzien. Daarom: stop met ridicule
en beschamende, onhoudbare voorstellen, die behalve tot
populisme nergens toe bijdragen.
Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw Gündogan. Dan geef ik het woord
aan mevrouw Koekkoek van Volt.

Mevrouw Koekkoek (Volt):
Dank u wel, voorzitter. We praten hier vandaag over een
pakket illegale maatregelen, bedoeld om een bestuurlijke
crisis op te lossen, maatregelen die door elke rechter naar
de prullenbak verwezen zullen worden. Het kabinet weet
dat, maar zet alsnog door. Na een zomer van intens verdrietige verhalen en beelden is dit hetgeen waarmee het kabinet-Rutte IV terugkomt: een pakket maatregelen dat mensenrechten negeert. Dit is wie we geworden zijn; dit is
Nederland. Ons land heeft het punt bereikt waarop Artsen
zonder Grenzen nodig is om in basale humane condities te
voorzien. Laten we niet vergeten dat dit ook in Griekenland
dagelijkse kost is, omdat Europese lidstaten het maar niet
eens kunnen worden over een gezamenlijk asielbeleid.
Ik hoop dat we het in deze zaal en buiten deze zaal over een
aantal dingen, ondanks verschillen, nog eens kunnen worden. Niemand wil dat kinderen ziek buiten slapen. Niemand
wil dat kinderen met onbehandelde schurft in een propvolle
zaal liggen. Niemand wil dat mensen in hun eigen en elkaars
uitwerpselen naar het toilet moeten. Iedereen wil grip en
controle op het asielsysteem. Alsjeblieft, laat ons stoppen
mensen van precies dat, hun mens zijn, te amputeren.
Europa is een waardegemeenschap en het is de hoogste
tijd dat we die waarden weer op alle mensen van toepassing
laten zijn. In woorden en in daden.
Voorzitter. Dit kabinet presenteert een asieldeal, die een
mix van illegale maatregelen is, bijvoorbeeld als het gaat
om het verlengen van de wettelijke beslistermijn en het
uitstellen van gezinshereniging. Bij mij is het nog steeds
niet ingedaald: ouders en kinderen expres langer laten
wachten op een weerzien als bewust beleid. Voor Volt is
het verlengen van een beslisproces dat nu al veel te lang
duurt, onbespreekbaar. Dat proces van onzekerheid en
zonder perspectief is niet alleen moreel onaanvaardbaar,
het lost bovendien helemaal niks op. Sterker nog, het houdt
een plek bezet die juist nodig is om nieuwe asielzoekers op
te vangen, terwijl we juist plekken nodig hebben. En het
gaat lijnrecht in tegen het Handvest van de grondrechten
van de Europese Unie.

willens en wetens hereniging tussen kinderen en ouders
vertragen. De eigen ambtenaren gaven aan dat deze regering teruggefloten zal worden door de rechter. Het kabinet
kiest er dus bewust voor om illegale maatregelen in te
voeren én om een rechter dit op te laten lossen. Dan vraag
ik: wat heeft dit nog met integer besturen te maken?
Volt gelooft dat een échte oplossing op Europees niveau
overeengekomen moet worden. De geloofwaardigheid van
Nederland als lidstaat ligt nu aan gruzelementen. Snappen
de bewindspersonen dat je Polen en Hongarije niet meer
de les kunt lezen over hun omgang met de rechtsstaat als
wijzelf bewust maatregelen doorvoeren die ingaan tegen
de mensenrechten? Een structurele hervorming van het
asielbestel is noodzakelijk, een werkend, humaan Europees
asiel- en migratiebeleid. Wanneer gaat Nederland daar nu
eindelijk serieus werk van maken, in plaats van tijd, energie
en middelen te verspillen aan restrictieve maatregelen die
al twintig jaar lang de situatie verergeren?
Voorzitter. De werkelijk beschamende problemen waar we
tegen aanlopen in het asielbeleid, zijn het resultaat van
jarenlang wanbeleid, structurele bezuinigingen en angstcampagnes. Politici die mensen structureel reduceren tot
gevaar, lossen helemaal niks op. Het klimaat waarin angst
het middel is om macht te bestendigen, past niet in een
democratische samenleving. Hans van Mierlo zei ooit in
een interview dat sommige principes ononderhandelbaar
zijn. Laat genoteerd zijn dat het recht om met je gezin herenigd te worden, voor Volt zo'n ononderhandelbaar principe
is. Mijn laatste vraag aan de staatssecretaris is daarom:
waarom is dat voor u en uw collega's wel zo? Ik vraag dat
aan de staatssecretaris omdat hij formeel verantwoordelijk
is, maar eigenlijk stel ik deze vraag aan de hele coalitie.
Dank u wel, voorzitter.
De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw Koekkoek. Dan geef ik het woord aan
de heer Peters van het CDA.

De heer Peters (CDA):
Dank u wel, voorzitter. Rondom de opvang van asielzoekers
speelt een urgent probleem. De opvang van asielzoekers
is beroerd geregeld, maar we hebben ook andere problemen. De instroom van immigranten is zo hoog dat we dat
niet duurzaam kunnen volhouden. De uitstroom van mensen
die hier niet mogen blijven, lukt niet of nauwelijks.
Voorzitter. De opvang van asielzoekers was een vertoning.
We hebben het kunnen zien in de krant en we hebben het
fysiek kunnen zien. We krijgen het wel voor elkaar om in
Biddinghuizen een festivalterrein ter grootte van een dorp
binnen no time uit de grond te stampen, maar een nette
opvang in Ter Apel krijgen we blijkbaar niet voor elkaar. De
beelden van asielzoekers die buiten moeten slapen op de
grond, zijn ons rijke land gewoon onwaardig. Dit urgente
probleem zou eenvoudig op te lossen moeten zijn. Hoe gaat
de minister ervoor zorgen dat mensen in ieder geval dat
dak boven hun hoofd hebben en een bed om in te slapen?

Hetzelfde zien we gebeuren bij gezinshereniging; een kabinet dat bestaat uit twee partijen die het gezin heilig verklaren en een partij die zegt niemand te laten vallen, willen

Voorzitter. Het CDA wil geen grootschalige opvang in de
regio's zoals in Tubbergen. Met dat soort opvang moeten
we gewoon stoppen. Natuurlijk is het volstrekt helder dat

Tweede Kamer

8 september 2022
TK 106

Asielopvang

106-4-16

verreweg het grootste deel van de asielzoekers totaal geen
overlast bezorgt. In Oss heb ik als wethouder zelf meegewerkt aan een noodopvang van vergelijkbare grootte
tegenover het gemeentehuis. Dat loopt met de inzet van
veel vrijwilligers als een zonnetje. Maar grootschalige
opvang binnen kleine gemeenschappen is natuurlijk andere
koek. Hoe kan de staatssecretaris er misschien voor zorgen
dat gemeenten naar rato van het aantal inwoners opvang
gaan regelen, dus zo kleinschalig en verspreid mogelijk,
een beetje zoals meneer Van Dijk het zegt? Hoe zorgt de
staatssecretaris ervoor dat opvang niet per spreadsheet
vanuit Den Haag of een provinciehuis geregeld gaat worden,
maar met een opdracht aan gemeenten en daadwerkelijk
met de mensen die het vorm gaan geven?

hier tot in lengte van jaren blijven. Dat gaat ook regelmatig
fout, met alle gevolgen van dien.

Voorzitter. Naast dit urgente probleem ziet het CDA nog
een aantal belangrijke problemen. Ten eerste de instroom
van immigranten. Ieder jaar zouden we een stad ter grootte
van de gemeente Venlo of Helmond moeten bouwen om
iedere nieuwkomer te huisvesten. Wie over de staat van de
migratie leest, begrijpt dat dat aantal bij gelijkblijvend beleid
de komende jaren alleen maar zal toenemen. Wat je er ook
van vindt, dat gaat dus niet, hoe groot je hart voor mensen
ook is. Zo veel woningen kunnen we niet bouwen. Zo veel
mensen kunnen we niet integreren. Daarom vindt het CDA
dat de instroom echt naar beneden moet. We spreken
vandaag over de opvang van asielzoekers en de voorgestelde aanpak van het kabinet. Het CDA steunt die aanpak.
We weten dat het juridisch ingewikkeld ligt, maar het is
uiteindelijk waarschijnlijk niet eens voldoende. Het CDA wil
dat er grip op immigratie komt. Wat heeft de minister nodig
om dat voor elkaar te krijgen? Hoeveel migranten kunnen
en willen we eigenlijk fatsoenlijk huisvesten in ons land
zonder dat we de samenleving te veel belasten? Wat is een
beleidsmatig streefgetal?

Voorzitter, samenvattend. Voor het CDA is het kraak- en
kraakhelder: de opvang van asielzoekers moet netjes en
fatsoenlijk worden geregeld, zo kleinschalig, zo passend bij
de gemeenschap en zo verspreid over Nederland als maar
mogelijk. Het moet niet van bovenaf met oekazes en via
spreadsheets, maar met de mensen. Het urgente probleem
is op te lossen, maar uiteindelijk zijn de echt grote problemen bij gelijkblijvend beleid dus helemaal niet op te lossen.
De instroom moet naar beneden, wat we er ook van vinden,
en de uitstroom moet omhoog. Aan mensen die wel mogen
blijven, willen we wel eisen stellen, maar moeten we vooral
meer kansen bieden.

Voorzitter. Nee, asielzoekers zijn geen enge mensen. Het
zijn mensen zoals wij allemaal. Niemand neemt hun iets
kwalijk, maar we hebben ook een grote verantwoordelijkheid voor mensen in de wijken en gemeenschappen die
daadwerkelijk geconfronteerd worden met de gevolgen van
de instroom. Het is onjuist hun bezwaren af te doen als
irrelevant of als uitingen van latent racisme. Een wachttijd
van meer dan tien jaar voor een sociale huurwoning vindt
het CDA bijvoorbeeld een reëel probleem. Het is gemakkelijk
om daar schande van te spreken wanneer je zelf een ruime
koopwoning in Het Gooi of binnen de grachtengordel bezit.
De mensen in de wijken ervaren de gevolgen van de idealen
die wij hier hebben.
Ik kan doorgaan. Dat maakt niet uit.
De voorzitter:
Maakt u het stukje maar even af.
De heer Peters (CDA):
Voorzitter. Het tweede en belangrijke probleem is de uitstroom van asielzoekers die hier niet mogen blijven. Wie
hier niet mag blijven, mag hier dus ook niet meer zijn. Die
mensen moeten dus ook daadwerkelijk weg. Ook op dit
punt begrijp ik alle praktische en juridische bezwaren, maar
dat die instroom niet of nauwelijks lukt, is gewoon onverteerbaar. Het kan natuurlijk alleen maar fout gaan als
mensen zonder status, zonder huisvesting, zonder inkomen

Tweede Kamer

Asielopvang

Voorzitter. Ook ik heb geen pasklare oplossing, maar hoe
gaan we er nou voor zorgen dat de uitstroom van mensen
die hier niet mogen blijven, drastisch toeneemt? Van de
mensen die hier uiteindelijk wel mogen blijven, is een te
hoog percentage levenslang afhankelijk van een uitkering
en spreekt een te hoog percentage ook na vele jaren onze
taal niet of zeer onvoldoende. In Duitsland werkt bijvoorbeeld een fors hoger percentage. Wat kunnen we daarvan
leren? Wat leren we van de opvang van Oekraïners? Hoe
kunnen we meer eisen stellen, maar vooral ook fors meer
kansen bieden aan mensen?

De voorzitter:
Dank u wel en ook dank voor uw geduld, mevrouw Piri. Aan
u het woord.
Mevrouw Piri (PvdA):
In een kleine bijzin hoorde ik de heer Peters zeggen: "ook
al weten we dat het juridisch moeilijk ligt". Dan wil ik hem
toch even wat voorleggen. Wij hebben gisteravond het
document ontvangen dat alle bewindspersonen hadden
gekregen voordat zij besloten om gezinshereniging op te
schorten. Staat u mij toe om daar even drie zinnen uit te
citeren. "De wet biedt in principe geen ruimte om de termijn
verder te verlengen." Tweede citaat: "Het is mogelijk dat
een rechter niet in deze beredenering meegaat omdat,
ongeacht ratio, het artikel nu eenmaal expliciet de wettelijke
verplichting oplegt het visum binnen een bepaalde termijn
af te geven." Het derde citaat gaat over de eis dat statushouders beschikken over een woning voordat gezinshereniging
kan plaatsvinden. Daarover is het ambtelijk advies aan het
kabinet: "Omdat de reden die daaraan ten grondslag zou
liggen, een voorwaarde is die bij de beoordeling niet mag
worden gesteld, zouden deze vormbesluiten snel en succesvol bij de rechter worden aangevochten." Nou is mijn vraag
aan de heer Peters: wat vindt u hiervan? Vindt u dat er voldoende juridische onderbouwing is voor het besluit dat het
kabinet heeft genomen?
De heer Peters (CDA):
Twee dingen. Allereerst zien we de beelden. We zien dat
mensen met de benen buiten hangen, dat ze op staat liggen,
dat ze op het gras moeten zijn, dat het gewoon vol is en
dat er geen mensen bij kunnen. Ten tweede zien we dat de
doorstroom vanuit Ter Apel, in dit geval, richting woningen
stokt, omdat ze er niet zijn. Ik begrijp wel dat het juridisch
ingewikkeld ligt, zoals alle mogelijke oplossingen die wij

8 september 2022
TK 106

106-4-17

hier vandaag met z'n allen hebben besproken. Overal zijn
juridische moeilijkheden of ingewikkeldheden bij te verzinnen of vragen bij te stellen, maar wij hebben niet de luxe
om het daarbij te laten. Wij zullen moeten zeggen: als er
echt geen plek is en het niet kan, dan zullen we deze maatregelen moeten nemen. Dat ten eerste.
Ten tweede zegt de staatssecretaris in zijn brief: het kan
juridisch wél. Daar zullen mensen van mening over verschillen, maar we hebben gewoon de luxe niet om te zeggen
"we doen het niet", want er is geen plek; ze liggen buiten
op het gras. Zo zie ik het. De staatssecretaris gaat dadelijk,
neem ik aan, antwoord geven en vertellen waarom het
juridisch allemaal wel kan. Maar of het juridisch kan, zullen
we van hem horen. Anders zal de rechter het moeten
beoordelen.
Mevrouw Piri (PvdA):
Dit is iets te gemakkelijk. Onze analyses van waar het probleem ligt, kunnen natuurlijk verschillen. Ik ben ervan
overtuigd dat dit een opvangcrisis is, en niet een asielcrisis.
Die mensen — het waren er vannacht trouwens nog steeds
80 — sliepen niet voor de poorten van Ter Apel omdat er
een grote instroom is. Nee, die mensen slapen daar omdat
we gewoon maandenlang, jarenlang, hebben weggekeken
van hoe de opvang volliep. Maar ik stel nogmaals de vraag
aan u. Ik vraag niet wat de staatsecretaris vindt; daar zal ik
mijn interruptie richting het kabinet wel voor gebruiken. U
voert nu het woord namens het CDA. Als mede-Kamerlid
staan wij hier ook om het kabinet te controleren. Hoe stevig
vindt u de juridische onderbouwing om deze maatregel te
nemen, gebaseerd op wat de ambtenaren van het ministerie
aan de bewindspersonen hebben meegegeven? Dat is een
simpele vraag.
De heer Peters (CDA):
Een simpele vraag met een simpel antwoord. Ik ben geen
jurist. Ik hoor wat de staatsecretaris gezegd heeft: het kan
juridisch; we moeten het doen en er is geen andere mogelijkheid. Ik hoor ook mensen die daar vragen bij stellen. Dat
is mijn antwoord. Overigens hebben we niet alleen een
opvangcrisis — die hebben we wel — maar ook een crisis
omdat we geen woningen meer hebben in wijken waar we
mensen kunnen huisvesten. Het is een veel groter probleem
dan hoe u het eigenlijk voorstelt. Het is geen juridisch trucje,
we hebben gewoon een veel groter probleem in dit land.
Mevrouw Piri (PvdA):
Een laatste poging. Vindt de heer Peters dat het minimale
wat je van elke overheid kan verwachten, ongeacht de
samenstelling van de politieke kleur, is dat ze zich houdt
aan de eigen wetten?
De heer Peters (CDA):
Ja. En de staatssecretaris zal zeggen dat hij dat doet.
Mevrouw Piri (PvdA):
Ik vraag het de heer Peters.

Tweede Kamer

Asielopvang

De heer Peters (CDA):
Ik zei ja. En de staatssecretaris zal zeggen dat hij dat doet.
Mevrouw Kröger (GroenLinks):
De heer Peters geeft aan dat hij geen jurist is. Dat ben ik
ook niet en daarom luister ik heel goed naar juridische
experts. Eigenlijk alle juridische experts op het gebied van
vreemdelingenrecht, inclusief de adviseurs van het kabinet
zelf, zetten grote vraagtekens bij de juridische houdbaarheid
van deze maatregel. Ik heb het over behoorlijk bestuur. Dit
kabinet heeft na de hele toeslagenaffaire gezegd: we moeten
staan voor bestuurlijke integriteit en voor behoorlijk bestuur,
en we moeten de rechtsstaat niet verder ondermijnen. Dan
kan het toch niet zo zijn dat het kabinet willens en wetens
een politieke maatregel neemt terwijl het weet dat die juridisch niet houdbaar is? Dan moeten wij als Kamer toch
vragen om juridisch advies aan ons hoogste orgaan,
namelijk de Raad van State?
De heer Peters (CDA):
Ik zeg het nog een keer: het geeft ons buikpijn en hoofdpijn.
U of uw collega zei dat er vannacht nog 80 mensen buiten
liggen in Ter Apel. Dat is mensonterend en verschrikkelijk;
dat hebben we gezegd. We moeten die mensen beter
opvangen. Als er geen plek is en men niet kan doorstromen
— dat lukt blijkbaar niet, omdat er geen woningen zijn en
er gewoon geen plek is — dan kunnen we natuurlijk zeggen
"we halen die mensen nu hiernaartoe en die kunnen er dan
mooi naast gaan liggen op het gras", maar ik vind dat
mensonterend en verschrikkelijk. Ik wil goede opvang. Dat
betekent dat er maatregelen genomen moeten worden. Ja,
die maatregelen geven mij buikpijn, maar de huidige situatie
geeft mij ook buikpijn en hoofdpijn. Dat betekent dat er iets
moet gebeuren. Er is nu een maatregel voorgesteld. De
meningen verschillen over of die juridisch kan of niet. De
staatssecretaris heeft natuurlijk ook adviezen gekregen. Hij
zal dadelijk antwoorden en zeggen dat het juridisch wel
kan. Ik ga er dan van uit dat het juridisch kan en dat we dat
gaan doen.
De voorzitter:
Mevrouw Kröger.
De heer Peters (CDA):
Nog, één ding, voorzitter. Hoe naar en vervelend dat ook
is, het is voor mij geen juridische truc. Ik wil niet zeggen of
het juridisch kan of niet. Het is gewoon verschrikkelijk dat
het moet, maar het moet.
Mevrouw Kröger (GroenLinks):
Het enige argument dat de staatssecretaris in de stukken
geeft en dat hij bij de rechter gaat inbrengen, is dat kinderen
beter af zouden zijn in het land van herkomst of in een
Syrisch vluchtelingenkamp in Turkije dan hier in Nederland,
in onze opvang. Dat is zo'n diepcynische logica. Mijn vraag
aan de heer Peters blijft staan. Ik heb nog geen jurist
gehoord die zegt dat dit houdbaar is, maar de staatssecretaris trekt wel de conclusie dat het houdbaar is. Is het dan
niet de staatsrechtelijke verantwoordelijkheid van de Kamer
om de Raad van State te vragen om een oordeel over deze

8 september 2022
TK 106

106-4-18

beleidsmaatregel? Want we kunnen de rechtsstaat niet
verder op deze manier uithollen.
De heer Peters (CDA):
Nog een keer. Wij hebben een enorm urgent probleem. Er
liggen mensen op straat of op het gras voor de poort. Er is
geen doorstroom. We zullen dus iets moeten doen. We
kunnen niet zeggen: we doen niks. Die situatie was heel
verschrikkelijk; daar hebben we iedereen net over gehoord.
We moeten iets doen. Deze maatregel die dan genomen
wordt, geeft mij buikpijn. De situatie zoals die nu is, geeft
mij buikpijn en hoofdpijn. Het is kiezen tussen alle kwaden
die er zijn. De staatssecretaris zegt dat het juridisch kan. Hij
krijgt dadelijk waarschijnlijk dezelfde interrupties als die ik
nu krijg. Dan gaat hij uitleggen waarom hij zegt dat het
juridisch kan. Dat ga ik aanhoren. Ik neem aan dat hij dat
fatsoenlijk kan uitleggen. Maar los van alles zullen we iets
moeten doen, omdat de mensen op straat voor de poort
liggen.
De voorzitter:
Dat heeft u nu een paar keer gezegd.
De heer Peters (CDA):
Ja, ik blijf het zeggen, want dezelfde interrupties krijgen
hetzelfde antwoord.
De voorzitter:
Laten we daarom proberen om inderdaad niet dezelfde
vraag te stellen, want ik ga ervan uit dat het antwoord dan
hetzelfde blijft.
Mevrouw Sylvana Simons (BIJ1):
Ik zie de heer Peters worstelen. Hij praat over "buikpijn" en
"hoofdpijn". De Ombudsman, de Kinderombudsman,
Amnesty International, VluchtelingenWerk, de Vereniging
Asieladvocaten en -juristen en zelfs ambtenaren zeggen:
dit kan niet, dit is tegen de wet. Mijn eerste vraag is of
doorzetten, toch doorduwen, dan niet gewoon een schoffering van de rechtsstaat is volgens meneer Peters.
De voorzitter:
Mevrouw Peters. Ik bedoelde: mevrouw Simons en de heer
Peters.
De heer Peters (CDA):
Mevrouw Peters is thuis. Die gaat geen antwoord geven.
Mevrouw Simons en een aantal andere mensen zeggen: er
zijn vraagtekens bij te plaatsen, het is heel ingewikkeld en
misschien lukt het niet. U heeft gelijk over die hoofdpijn en
buikpijn, want de situatie is verschrikkelijk. Daarom staan
we hier ook. Niemand wil dit. We hebben een minister die
zegt: het kan wel. In uiterste instantie hebben we een rechter
die toetst of iets rechtsstatelijk kan. Zo werkt het en zo moet
het ook werken.

Tweede Kamer

Asielopvang

Mevrouw Sylvana Simons (BIJ1):
Ik hoor de heer Peters zeggen dat we zelfs niet hoeven te
luisteren naar advocaten, asieladvocaten, de mensen die
er verstand van hebben. De staatssecretaris zegt dat het
kan en dat is voor de heer Peters genoeg. De heer Peters
wierp in zijn bijdrage een vraag op aan het kabinet. Ik zou
hem willen vragen die zelf te beantwoorden: wat kunnen
we leren van de opvang van de Oekraïners?
De heer Peters (CDA):
Oei. Het is in ieder geval interessant om te zien dat mensen
die uit Oekraïne komen meteen, vanaf dag één, heel veel
kansen krijgen. Dat is een ander type van opvang. Ik ben
precies 30 uur woordvoerder asielzaken, dus u moet me
niet alle details vragen over hoe dat precies zit. Maar we
kunnen er in ieder geval van leren dat die mensen kansen
hebben en dat dat gaat.
Mevrouw Sylvana Simons (BIJ1):
Als ik het in mijn eigen woorden mag vertalen: daar waar
een wil is, is een weg. Daar waar wij willen, kunnen wij
mensen perspectief bieden door ze meteen de mogelijkheid
te geven aan de slag te gaan, door opvang en huisvesting
te regelen en hun geen strobreed in de weg te leggen om
onderdeel te worden van de Nederlandse samenleving. Als
vervolgvraag daarop: wat zegt op dit moment uw hart? U
spreekt van "buikpijn" en "hoofdpijn", maar wat zegt uw
hart, meneer Peters?
De heer Peters (CDA):
Waar een wil is, is een weg, maar we krijgen 1.000 asielzoekers per week en moeten 24.000 woningen vinden. Als
Nederland maken wij dat gewoon niet waar. Dat kunnen
we niet duurzaam. Het zou allemaal leuk zijn als de wereld
zo in mekaar zat, maar dat gaat gewoon niet. Nog erger is
— dat vind ik ook echt — dat die mensen na de instroom
op allemaal plekken terechtkomen waar het al ingewikkeld
is. Dus wij maken dat gewoon niet waar. Het is makkelijk
om vanaf hier te zeggen: ik heb er buikpijn van, dus zet de
grenzen maar open. Maar dan is er niet één woning meer
over voor iemand anders dan de vluchtelingen. Ik kan mijn
hart … Als je iemand in de ogen kijkt, dan doet je dat wat.
Maar je hebt ook een andere verantwoordelijkheid. We
hoeven niet naïef te zijn. De stroom van asielzoekers naar
het rijke, veilige en stabiele West-Europa is potentieel
oneindig. Dat maken we gewoon niet waar. We zullen daar
dus iets aan moeten doen. We zullen die instroom omlaag
moeten doen, we zullen de uitstroom omhoog moeten doen
en we zullen de opvang fatsoenlijk moeten regelen. We
moeten er ook voor zorgen dat mensen hier meer kansen
krijgen en dat daar hier en daar ook meer eisen aan gesteld
worden.
Mevrouw Sylvana Simons (BIJ1):
Ik hoor de heer Peters zeggen dat wij kunnen leren van de
manier waarop we zijn omgegaan met de enorme toestroom
van Oekraïense vluchtelingen. Daar hebben wij nog net niet
de rode loper voor uitgelegd. Dat kan dus. Maar zodra het
over andere vluchtelingen gaat, hoor ik de heer Peters
allerlei bezwaren opwerpen die blijkbaar niet golden voor
mensen van wie hij zou zeggen — ik kan dat niet zeggen —
dat die op hem lijken.

8 september 2022
TK 106

106-4-19

De heer Peters (CDA):
Dat is een heel onterechte en gemene sneer van mevrouw
Simons, die precies lijkt op een beschuldiging van racisme,
terwijl ik volgens mij gewoon hele redelijke bezwaren heb.
Wij gaan hier gewoon geen 1.000 vluchtelingen per week
duurzaam kunnen plaatsen. Dat is gewoon zo en het wordt
alleen maar meer. Ik neem het die mensen niet kwalijk en
ik begrijp dat ze uit een ongelofelijk ingewikkelde situatie
komen, maar reëel zeg ik: dat maken we niet waar.
De heer Azarkan (DENK):
Ik wilde eigenlijk vragen hoeveel paracetamol u heeft
genomen voor die buikpijn en die hoofdpijn. U heeft dat
wel vijf keer gezegd, dus u heeft een hoop pijn. Is het
rechtvaardig dat als onze minister-president erkent dat dit
veroorzaakt is door bestuurlijk falen, omdat we in 2015 en
2016 veel te snel afgeschaald hebben, zoals hij onlangs zei,
wij dit afwentelen op mensen die het nu al heel moeilijk
hebben? Is het rechtvaardig om hun nog meer grondrechten
af te pakken?
De heer Peters (CDA):
Nogmaals, we hebben een urgent probleem, namelijk de
opvang in Ter Apel en het feit dat we niet in Tubbergen en
overal met geweld asielzoekerscentra uit de grond kunnen
stampen. Dat is een urgent probleem en een belangrijk
probleem. De doorstroom lukt niet omdat we gewoon de
huizen niet kunnen bouwen, omdat we mensen gewoon
geen eerlijke kans kunnen geven. U kunt zeggen: komt u
maar hier. Vervolgens is er geen woning, geen huis, helemaal niks. Dat is geen humane opvang. Dat is niet kansen
geven. Dat is niet wat ik wil. Daar moeten we iets aan doen.
Dus nogmaals: de instroom móét gewoon omlaag. Kijkend
naar een individu zou iedereen zeggen: prima. Maar we
hebben het hier over 1.000 mensen per week. Dat zijn er
gewoon veel. Dat maken wij niet waar. Wij kunnen niet
ieder jaar, met de arbeidsmigranten erbij, een stad ter
grootte van Venlo of Helmond gaan bouwen. Dat maken
we niet waar. Ik kan natuurlijk een moreel oordeel geven
als u mij vraagt of ik het rechtvaardig vind, ja of nee. Ik vind
het heel vervelend, maar ik kijk gewoon naar deze hele
simpele feiten. We hebben die woningen niet en we gaan
ze er niet allemaal bij kunnen bouwen, dus we móéten iets.
De heer Azarkan (DENK):
Hoe verklaart de heer Peters dan dat we 75.000 Oekraïners
hebben opgevangen in vier maanden?
De heer Peters (CDA):
Dat is moeilijk genoeg en dat lukt blijkbaar, maar ook dat
maak je niet duurzaam klaar tot in de eeuwigheid. Dat lukt
gewoon niet. En we hebben het altijd over opvang in de
regio. Nu zijn wij de regio. Meneer Eerdmans zei het en we
zeggen het allemaal. We zijn allemaal voor een opvang van
oorlogsvluchtelingen. Dat willen we ook, en daar moeten
we niet aan tornen. Wat moet, moet. Maar we moeten ook
heel realistisch zijn. De stroom van asielzoekers en vluchtelingen wereldwijd is gewoon potentieel oneindig en dat
maken we gewoon niet waar. Daar moeten we gewoon
reëel over zijn. U ook.

Tweede Kamer

Asielopvang

De voorzitter:
De heer Azarkan. Nee? Dan gaan we naar mevrouw Teunissen, Partij voor de Dieren.
Mevrouw Teunissen (PvdD):
We zien wel vaker dat het CDA een loopje neemt met de
rechtsstaat. Dat hebben we bijvoorbeeld gezien bij de stikstofcrisis. Nu hoor ik de heer Peters zeggen: we zullen iets
moeten. Dat baart mij zorgen, want dan is mijn vraag de
volgende. Stel nou dat we een gedegen advies vragen aan
de Raad van State over de vraag of dit juridisch houdbaar
is. En stel nou dat de Raad van State dan zegt: nee, het is
juridisch onhoudbaar. Gaat de heer Peters dan koste wat
het kost toch het recht op gezinshereniging beperken?
De heer Peters (CDA):
Ten eerste werp ik het jij-bakken van partijen over loopjes
nemen met de rechtsstaat of over racisme van tevoren maar
even verre van mij. Dat vind ik onnodig en niet zo aardig,
eerlijk gezegd. Ten tweede hebben we in Nederland een
rechter die zegt of iets mag volgens de wet, ja of nee. Als
een rechter zegt dat iets niet kan, is het volgens mij kraakhelder en duidelijk: dan doen we het niet. Zo werkt onze
rechtsstaat.
Mevrouw Teunissen (PvdD):
En het werkt ook zo dat de Raad van State ons hoogste
juridische adviesorgaan is. Ik vraag de heer Peters dus wat
erop tegen is dat wij een gedegen juridisch advies vragen
aan de Raad van State over de vraag of de maatregel van
beperking van gezinshereniging juridisch houdbaar is of
niet.
De heer Peters (CDA):
Kijk, mijn probleem is dat we een urgent probleem hebben
in bijvoorbeeld Ter Apel. Urgent. Mensen slapen buiten.
We hebben hier allemaal gehoord hoe het er daar aan toegaat. Dat willen we niet. Dat is echt een urgent probleem.
Dat is nu; dat is actueel. Mensen liggen daar. Nu is het nog
even een soort van zomer, zullen we maar zeggen, maar
over een tijdje is het een soort van winter. Dan wordt het
koud en dan hebben we een nog groter probleem. Een
urgent probleem moeten we nu oplossen. Dat kan niet met
een doorstroom naar huizen die er niet zijn. Dat is gewoon
een reëel feit. Het voorstel van de staatssecretaris is om te
zorgen dat er in ieder geval niet nog meer mensen hierheen
komen voordat die doorstroom mogelijk is. Wij hebben
gewoon niet de luxe om een tijdje te wachten tot er een
advies is. Dit moet nu, want het is urgent en belangrijk; nu!
Mevrouw Teunissen (PvdD):
Dit gaat niet over de instroom. Dit gaat over falend kabinetsbeleid, waardoor we nu een tekort hebben aan structurele
opvang. Daar moeten we nu aan werken. Mijn vraag aan
de heer Peters is dan de volgende. Als het kabinet koste
wat kost de maatregel doorzet om gezinshereniging te
beperken, is hij dan bereid om zelfs de rechtsstaat te
schenden in plaats van iets aan de structurele opvang te
doen? Zo beluister ik zijn antwoord namelijk wel.

8 september 2022
TK 106

106-4-20

De heer Peters (CDA):
Daar zitten weer drie insinuaties in die ik verre van mij werp.
Ten eerste hebben we juist rechters om te zeggen wanneer
iets niet kan wat we uitvoeren. Ik geloof dat trouwens niet,
want het zou juridisch moeten kunnen. Dat heet rechtsstaat.
Ten tweede hebben we niet alleen een opvangcrisis — die
hebben we en die is urgent — maar ook een veel groter
probleem. De instroom die we gaan krijgen, is potentieel
oneindig. Ik heb al een paar keer gezegd dat we zullen
moeten gaan nadenken hoe we dit met heel Europa kunnen
gaan waarmaken. Hoeveel mensen kunnen en willen wij
hier helpen, opvangen en een menswaardig bestaan bieden? En dat moet zonder dat we wijken enorm overbelasten
en zonder dat we het draagvlak in de hele samenleving
opzijzetten. Dat heeft niks te maken met de rechtsstaat. Daar
is gewoon heel fatsoenlijk over nagedacht. Zo moeten we
dat gewoon doen.
De heer Jasper van Dijk (SP):
Een terecht punt van de heer Peters: migratie leidt tot kopzorgen en is een enorme discussie in de samenleving. Volgens mij heb ik zelf een aantal goede suggesties gedaan
om naar de instroom te kijken, bijvoorbeeld door opvang
in de regio te verbeteren. Dat zet zoden aan de dijk. De heer
Peters noemde ook arbeidsmigratie. Dat zijn enorme aantallen mensen, die hiernaartoe komen op grond van het
vrije verkeer van werknemers. Daar zou je ook naar kunnen
kijken. Maar nu komt het kabinet dus met het aanscherpen
van gezinshereniging. Dat is een buitengewoon gevoelig
punt. Ik zou aan de heer Peters willen vragen: is het dan
niet terecht om op z'n minst te vragen aan de Raad van
State om daarnaar te kijken? Dat kunnen we dan rustig
afwachten zonder dat de plannen van het kabinet direct
stop worden gezet. Is dat dan aanvaardbaar? Kun je zeggen:
"Oké, ik zie dat het omstreden is. We gaan advies aan de
Raad van State vragen en in de tussentijd laten we het
kabinet zijn werk doen"?
De heer Peters (CDA):
Ten eerste ben ik het helemaal met de heer Van Dijk eens
als hij zegt dat we de opvang in de regio beter zouden
kunnen doen en dat we moeten kijken naar arbeidsmigranten. Dat was het belangrijke probleem, het probleem dat
zo groot is dat we het niet kunnen ontkennen; dat is er.
Nogmaals, 100.000 mensen per jaar extra huisvesten in dit
land is echt veel. Laat dat even tot je doordringen: dan moet
je ieder jaar een stad ter grootte van Venlo of Helmond
bijbouwen in dit land. Hoe sociaal ik of de heer Van Dijk
ook wil zijn, dat kunnen we niet waarmaken. Daar zullen
we afspraken over moeten maken. Op dit moment is alles
bespreekbaar. Ten tweede zou ik geen enkel uitstel willen
om het urgente probleem op te lossen. Dat is mijn voornaamste punt.

meter achter te komen. En we gaan die weg tóch in. Nu
leggen we een politieke keuze bij de rechter, maar die
politieke keuze moet hier gemaakt worden.
De heer Peters (CDA):
Dank u wel voor de vraag. Ja, we kunnen het Kamerbreed
over een heel aantal dingen eens zijn. Maar over één ding
niet. U zegt: die maatregel is illegaal. Dat zegt u. Maar u
bent ook geen rechter. U heeft gehoord dat een aantal
juristen zeggen dat je hier grote vraagtekens bij kan zetten,
maar anderen zullen zeggen dat het wel kan. Zo werkt het.
Dat frame plakt niet, want het kan. De vraag is: wíl je het?
U wil het waarschijnlijk niet en daarom noemt u het ook zo.
Ik denk dat het nodig is. Daarover verschillen we politiek
van mening.
Mevrouw Koekkoek (Volt):
Het gaat wat verder dan een politiek meningsverschil.
Waarom wil ik het niet? Eigenlijk om hetzelfde als wat ik de
heer Peters hoor zeggen. Het is een urgente situatie en we
willen nu de goede maatregelen nemen, zodat er niemand
meer buiten hoeft te slapen. Dit is een maatregel die niet
deugt. Ik noem die illegaal omdat ontzettend veel mensen
dat verkeersbord al omhoog hebben gehouden met "niet
doen, niet doen". Dan kan je zeggen: we zien het wel, we
wachten af en het hangt een beetje van de rechter af waar
we terechtkomen en wat voor interpretatie je eraan geeft.
Je kan ook zeggen: die verkeersborden hangen er niet voor
niks en misschien moeten we andere maatregelen kiezen,
zoals — wat we nu ook doen voor statushouders — het
bouwen van flexwoningen en het inzetten van hotels. In
een stad als Venlo hoeft niet per se bijgebouwd te worden.
Maar laten we gewoon op de goede maatregelen inzetten,
die houdbaar zijn.
De heer Peters (CDA):
Over dat laatste zijn we het natuurlijk zeker eens. We moeten maatregelen nemen, en heel veel ook, en er zal
gebouwd moeten worden — flex en op al die andere
manieren — omdat we nou eenmaal te maken hebben met
een grote instroom. Die zal naar beneden moeten naar mijn
idee, en over een tijdje vinden we dat allemaal. Uiteindelijk
is dat niet waar te maken. Dat is het belangrijke probleem.
Het urgente probleem heb ik morgen niet opgelost. De
staatssecretaris stelt een tijdelijke maatregel voor. Ik denk
dat die noodzakelijk is. Is die fijn? Nee. Is die rot? Ja. Heb
ik er buikpijn van, heb ik paracetamol genomen? Dat heb
ik niet genomen maar het had misschien wel gekund.
Natuurlijk is dat vervelend. Maar het is een urgent probleem
dat nu moet worden opgelost. En dat kan, niet met "we
gaan nog eens wat bouwen", want dat is het belangrijke
probleem; dat duurt langer. Maar dit moet nu opgelost
worden en dat kan, denken we, niet anders dan via deze
maatregel.

Mevrouw Koekkoek (Volt):
Ik zei in mijn eigen inbreng al dat we het over een aantal
punten eens kunnen zijn hier in de Kamer. Daarin vinden
de heer Peters en ik elkaar. Wat ik alleen niet zo goed
begrijp, is het volgende. Als er vanuit verantwoordelijkheidsgevoel gezegd wordt dat we maatregelen moeten nemen,
waarom kiezen we dan voor illegale maatregelen? Het is
voor mij een beetje alsof je een weg inrijdt waar een bord
bij staat "pas op, doodlopende weg" om daar pas over 100

Mevrouw Koekkoek (Volt):
Ik probeer het nog één keer, omdat ik het gevoel heb dat
de heer Peters en ik een beetje langs elkaar heen praten.
We zijn het eigenlijk over heel veel meer dingen eens dan
dat de heer Peters nu laat blijken, volgens mij. Niemand
wil dat de hele wereld hier komt wonen. Niemand zegt dat.
Waar het om gaat, is dat als je mensen opvangt, je dat op

Tweede Kamer

8 september 2022
TK 106

Asielopvang

106-4-21

een humane manier doet — daarin vinden we elkaar ook
— en op een manier die houdbaar is. Daar zit de crux. Huizen bijbouwen gaat misschien niet zo snel; flexwoningen
gaan wel snel. Ik wil even dat verschil duidelijk maken, want
ik wil niet dat we langs elkaar heen praten.
De voorzitter:
En uw concrete vraag?
Mevrouw Koekkoek (Volt):
Ik leid hem even in omdat de concrete vraag eigenlijk blijft
bij mijn eerste vraag: op het moment dat er ergens bij een
weg een stopbord staat met "niet ingaan, want hij loopt
dood", waarom kiezen we die dan? Want dat is geen goed
bestuur.
De heer Peters (CDA):
Dat stopbord is er niet zomaar komen te staan; dat zetten
mensen er neer. Er zijn ook mensen die er een ander bord
naast zetten, met "doorrijden graag". Dus uiteindelijk is het
toch een keuze waarvan ik denk: ja, hij is ingewikkeld en hij
is vervelend, maar het is zo'n urgent probleem daar dat we
op dit moment niet anders lijken te kunnen dan deze
maatregel in te voeren.
De voorzitter:
Ik kijk nog even naar mevrouw Kröger. Ja? Laten we voorkomen dat we nu te veel weer in herhaling vallen. Mevrouw
Kröger, GroenLinks.
Mevrouw Kröger (GroenLinks):
Er lopen toch twee dingen door elkaar. Het ene is de politieke discussie over de vraag of instroom beperkt moet
worden en hoe je dat kan doen. Maar waar wij hier eigenlijk
om vragen, is: heeft het CDA respect voor de algemene
beginselen van behoorlijk bestuur? Dat gaat bijvoorbeeld
om het beginsel van rechtszekerheid. Het kabinet zegt nu
eigenlijk: we gaan iets voorstellen waarvan alle juridische
adviezen negatief zijn en waarover alle experts negatief zijn
en dan laten we ons wel door de rechter terugfluiten. Dat
is geen behoorlijk bestuur. Getuigt het niet van behoorlijk
bestuur om de Raad van State om advies te vragen over
deze maatregel en je niet door de rechter te laten terugfluiten?
De heer Peters (CDA):
Ik heb deze interruptie een keer of vier, vijf ook in andere
bewoordingen gedaan. Voor mij is het helder: het probleem
is zó groot, zó urgent, dat er nú iets moet gebeuren. Dat
mensen buiten slapen, willen we niet. Dat is mensonterend.
We hebben dat allemaal benoemd. Dat willen we niet. Er
moet nú iets gebeuren en niet morgen, niet overmorgen
en ook niet nadat de Raad van State ernaar gekeken heeft
over een tijd. We moeten er nú mee aan de gang. Dat is
mijn antwoord.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Peters. Dan gaan we luisteren naar
mevrouw Podt van D66.

Tweede Kamer

Asielopvang

Mevrouw Podt (D66):
Dank u wel, voorzitter. In mei stond ik hier tijdens het vragenuur wegens het bericht "Crisis aanmeldcentrum Ter
Apel bereikt dieptepunt: asielzoekers slapen urenlang op
grasveld" van RTV Noord. Er was een tekort aan opvangplekken, geen vervoer en geen overzicht. Toen ik eind
augustus Ter Apel bezocht, was de situatie eigenlijk alleen
maar slechter geworden. Een medewerker van het Rode
Kruis vertelde: we bereiken elke week wel weer een nieuw
dieptepunt. Het is onvoorstelbaar dat we zó slecht voorbereid waren en dat we de situatie zó uit de hand hebben laten
lopen. We moeten echt snel stappen zetten om de asielketen
structureel te verbeteren.
Voorzitter. Eerst sta ik stil bij deze zomer. Want hoe kan het
dat mensen, zelfs met een tekort aan opvangplekken, op
een veld moeten slapen zonder fatsoenlijke dekens of toilet
en soms zelfs zonder voldoende eten of medische zorg?
Hoe voorkomen we dat in de toekomst? D66 ziet daarom
graag voor het voorjaar een evaluatie van de situatie in Ter
Apel van deze zomer. Graag krijg ik een toezegging hierop.
Overigens begrepen wij van het Rode Kruis dat er overdag
nog steeds mensen voor de poort liggen of zitten. Zoutkamp
gaat nu natuurlijk snel open, maar wat gebeurt er in de
tussenliggende dagen? Want mensen kunnen daar, zeker
ook in dit weer, niet steeds blijven.
En dan zijn er de maatregelen voor meer opvangplaatsen
waar alle gemeenten aan mee moeten gaan werken: een
snellere uitstroom van statushouders en meer ruimte voor
gemeenten om de opvang in te richten zoals zij willen. Het
zijn zaken die gaan bijdragen aan een oplossing, nu en op
de lange termijn. En ja, er zijn ook maatregelen bij die niet
de onze zijn. Ik noem de tijdelijke maatregel die nareizen
uitstelt. Zonder eromheen te draaien, zeg ik: het is heel lelijk
om mensen op de vlucht de dupe te laten worden van onze
eigen puinhoop. Ik heb ook veel vraagtekens gehoord bij
de juridische houdbaarheid. Het ging er in het debat al veel
over. Vanzelfsprekend vertrouw ik wel op de juristen van
het ministerie, maar tegelijkertijd is dit voor mijn fractie
een heel belangrijk onderwerp. Ik snap ook de vragen die
gesteld zijn en het verzoek om een advies van de Raad van
State. Ik hoor heel graag wat de staatssecretaris daarvan
vindt.
Voorzitter. Ik ga er vooral alles aan doen om te zorgen dat
we deze tijdelijke maatregelen snel terug kunnen draaien.
Daarbij is iedere extra woning erbij een gezin extra dat naar
Nederland kan komen. De minister kan er dus op rekenen
dat D66 de voortgang op het gebied van huisvesting nauw
gaat volgen. Ik krijg graag de toezegging dat de Kamer
maandelijks de voortgang ontvangt van gerealiseerde
opvangplekken en huisvesting, met een reflectie op eventuele knelpunten. Graag hoor ik ook van de minister hoe we
gebruik gaan maken van de lessen uit Utrecht, waar in vier
weken de gehele achterstallige taakstelling werd weggewerkt en zo heel veel mensen snel konden uitstromen uit
het azc.
De heer Azarkan (DENK):
De slogan van D66 voor de verkiezingen was "laat iedereen
vrij en niemand vallen". Waarom gooien ze keer op keer de
meest kwetsbare asielzoekers voor de bus?

8 september 2022
TK 106

106-4-22

Mevrouw Podt (D66):
Volgens mij zei ik het al. Wat ons betreft was het heel
belangrijk dat we nu de crisis in Ter Apel oplossen, maar
dat we dat ook structureel gaan doen. Volgens mij heeft u
zelf hier ook vijf, zes jaar geleden al naar gekeken en gezien
wat een puinhoop het toen was. Ik wil niet hier, of waar ik
dan ook ben, over vijf, zes jaar weer staan. Dat betekent dat
we een aantal maatregelen moesten nemen, waar je het
vervolgens in een coalitie over hebt. Daar zitten een aantal
maatregelen bij die volgens mij voor heel veel asielzoekers,
ook kwetsbare asielzoekers, een oplossing gaan zijn. En ja,
daar zitten ook maatregelen bij die niet de mijne zijn.
De heer Azarkan (DENK):
Dat zien we keer op keer. Dit is het patroon van de werkwijze
van D66. Het is die palingpolitiek, dat kronkelen, dat glibberen, dat glijden. We hebben gezien hoe de discretionaire
bevoegdheid is afgepakt. Die is naar de directeur van de
IND gegaan. We hebben de strafbaarstelling van illegaliteit
gezien. Ze noemen het anders; dat is dat kronkelen. We
hoorden het net nog zeggen door de VVD; het staat er
gewoon in. Nu zien we weer dat grondrechten van mensen
worden afgepakt. Hoe vaak gaat D66 nog kronkelen, nog
glibberen, nog glijden?
Mevrouw Podt (D66):
Die bewoordingen laat ik even aan de heer Azarkan. Niemand zal ontkennen dat zeker op dit thema het onwaarschijnlijk lastig is om met de politieke constellatie zoals die er is,
tot oplossingen te komen. Dat levert soms dingen op die
ik ook ingewikkeld vind. Dat zeg ik ook heel eerlijk. Dat
neemt niet weg dat je aan de zijkant kan gaan staan roepen
hoe rottig je het allemaal vindt, maar ik denk dat we ook
gewoon zaken moeten doen. Nogmaals, ik denk dat we
hiermee stappen gaan zetten om ervoor te zorgen dat die
keten weer gaat draaien zoals die moet draaien. Dat is van
heel groot belang voor alle mensen om wie het gaat.
De voorzitter:
De heer Azarkan. Nee? Dan gaat u verder met uw betoog,
mevrouw Podt.
Mevrouw Podt (D66):
Ik heb wel de indruk dat mijn tijd is doorgelopen.
De voorzitter:
Nee, u heeft nog 1 minuut en 28 seconden.
Mevrouw Podt (D66):
Maar net stond er twee minuut zoveel.
De voorzitter:
O, er moet nog een minuutje bij? Dat gaan we regelen. U
heeft nog een minuut erbij.
Mevrouw Podt (D66):
Voorzitter. De opvang van asielzoekers komt nu op het
bordje terecht van een kleine groep gemeenten. Daarom

Tweede Kamer

Asielopvang

hebben we eerder afgesproken dat er een wet komt om de
opvang te spreiden over het hele land en verantwoordelijkheid te delen met alle gemeenten. Daarbij is dwang geen
doel, maar een stok achter de deur is wel belangrijk en
nodig als gemeenten hun verantwoordelijkheid niet nemen.
Eerder kregen we te horen dat de wet in januari 2023 in
werking zou treden, maar met de consultatie die pas in
oktober komt, krijgen wij graag de verzekering dat die wet
nog steeds in januari ingaat. Totdat de wet in werking
treedt, moeten we stappen blijven zetten voor meer opvang.
Gelukkig zien we inmiddels gemeenten die vrijwillig naar
voren stappen. In de media zagen we echter: nooit meer
dwang zoals in Tubbergen. De afspraak om waar nodig het
RO-instrumentarium in te zetten staat gewoon, wat D66
betreft. Kan de staatssecretaris toezeggen dat deze afspraak
wordt nagekomen indien de noodzaak zich voordoet?
Voorzitter. Voogdijorganisatie Nidos evacueert alleenstaande jongeren vanuit Ter Apel, omdat de situatie voor
hen onveilig en onhoudbaar is. In afspraken met gemeenten
ontbreekt nu een harde afspraak over plekken voor deze
amv's. Wat gaat de staatssecretaris concreet doen om te
zorgen dat er nu echt snel plekken bij komen? Graag een
toezegging dat wij dit ook als Kamer maandelijks kunnen
monitoren.
Voorzitter. We kúnnen dit oplossen, samen met onze collega's uit het land. Ik herhaal de oproep die de toenmalige
staatssecretaris Dijkhoff tijdens de crisis in 2015 deed: we
hebben stoere raadsleden, wethouders en burgemeesters
nodig. Maar zij kunnen het niet alleen. Wij moeten hier alle
seinen op groen zetten om opvang en huisvesting te realiseren en om te zorgen dat de beelden die we de afgelopen
tijd zagen, nooit meer terugkomen.
Mevrouw Piri (PvdA):
Laat ik starten met zeggen dat ik blij ben. Ik had al gehoopt
dat D66 openstaat voor advies van de Raad van State. Dan
een vraag. Ik heb nu goed geluisterd naar uw bijdrage en
de afgelopen dagen ook naar de interviews die u heeft
gegeven. Ik was het heel erg eens met uw analyse dat dit
een opvangcrisis is. U noemde het zelf volgens mij "een
systeemcrisis, een bestuurscrisis". Dragen de maatregelen
die het kabinet heeft genomen, waaronder het uitstellen
van gezinshereniging en het opschorten van de EU-Turkijedeal, nou bij aan een oplossing voor, zoals u en ik dat zien,
de organisatiecrisis, de bestuurscrisis, de opvangcrisis?
Mevrouw Podt (D66):
Tot op zekere hoogte dragen die maatregelen natuurlijk bij.
Ik denk alleen niet dat ze op zichzelf nodig waren geweest,
als het puur aan ons had gelegen. Wij zien de instroom niet
als probleem, zoals voorgaande sprekers hier. Dus wat mij
betreft is de kern van dit hele verhaal het beter laten draaien
van die asielketen. Dat betekent dus: die huizen, die opvang,
spreiding over gemeenten en ruimte voor gemeenten om
het zelf in te richten. Dat is het deel van de afspraken dat
de echte oplossing kan zijn.
Mevrouw Piri (PvdA):
Dus het deel over gezinshereniging uitstellen en een langere
termijn om te beslissen over asielaanvragen draagt volgens
D66 niet bij aan het oplossen van het huidige probleem,

8 september 2022
TK 106

106-4-23

maar was nodig om een politiek akkoord te krijgen met de
VVD. Begrijp ik dat goed?

De voorzitter:
Laatste vraag van mevrouw Teunissen.

Mevrouw Podt (D66):
Nee, even heel precies. Natuurlijk is een heel groot deel
van de mensen die nu in de asielzoekerscentra zitten,
nareiziger. Als je het belangrijk vindt om iets aan de
instroom te doen en om aan die kant iets te doen om het
op te lossen, kun je niet ontkennen dat dat gaat helpen. Wil
dat zeggen dat dat per se een wenselijke maatregel is, die
D66 ook had genomen als het alleen die beslissing had
genomen? Nee.

Mevrouw Teunissen (PvdD):
Om het even helder te krijgen: dan neemt D66 dus op de
koop toe dat het hele schadelijke gevolgen heeft voor integratie en voor alleenstaande kinderen en dat er internationale verdragen worden geschonden. Begrijp ik dat goed?

De voorzitter:
Dank u wel. Daarmee bent u … Nee. Volgens mij was
mevrouw Teunissen van de Partij voor de Dieren net een
fractie eerder. En dan mevrouw Kröger.
Mevrouw Teunissen (PvdD):
Ik hoor D66 zeggen: uitstel van gezinshereniging is toch
nodig op de korte termijn. Dat is dus geen compromis
richting de VVD; dat is een keuze waar D66 zelf achter staat.
Klopt dat?
Mevrouw Podt (D66):
Nee, dan heb ik mij misschien niet goed genoeg uitgedrukt.
Ik heb net gezegd dat dit niet onze maatregel geweest zou
zijn. Ik denk wel dat het eraan bijdraagt, maar dan zouden
wij er nog steeds niet voor gekozen hebben als wij alleen
waren. Maar om te komen tot de afspraken die wij heel
belangrijk vonden — nogmaals: huisvesting, heel veel
opvang, spreiding over gemeenten — is dit de coalitieafspraak.
Mevrouw Teunissen (PvdD):
Dus ik hoor D66 toch zeggen: dit is een deel van de oplossing. Dan heb ik de volgende vraag. D66 houdt zich altijd
voor dat het staat voor de rechtsstaat, maar niet alleen dat,
ook voor de bescherming van mensen die het echt nodig
hebben. Hoe weegt het dan de langetermijngevolgen van
die beslissing, van het uitstel van gezinshereniging? Denk
aan een slechtere integratie, het versterken van trauma's
van alleenstaande kinderen, het schenden van nationale
en internationale verdragen. Hoe weegt D66 die langetermijngevolgen ten opzichte van die heel kleine kortetermijnwinst die mogelijk optreedt, waar mevrouw Podt het over
heeft?
Mevrouw Podt (D66):
Ik merk dat mijn woorden verwarring oproepen. Puur kijkend naar de korte termijn, de aantallen mensen die nu in
de asielopvang zitten, constateer ik dat gelet op hoe sommige partijen in de coalitie daarnaar kijken, ze het belangrijk
vinden om het op deze manier te doen. Nogmaals, het zou
mijn keuze niet geweest zijn, maar om echt bij te dragen
aan het vlot trekken van die verschrikkelijke puinhoop in
Ter Apel die we allemaal niet meer willen, is dat de afspraak
die we hebben gemaakt.

Tweede Kamer

Asielopvang

Mevrouw Podt (D66):
Nee, wat u van mij vooral hoort, is dat ik mij de komende
tijd richting deze heren hier enorm ga inzetten, samen met
mijn collega's in het land — ook daar heb ik afspraken mee
gemaakt — om te zorgen dat we die huisvesting heel snel
gaan regelen en dat er voor ieder huis dat beschikbaar komt,
weer een gezin kan komen.
Mevrouw Kröger (GroenLinks):
Mensenrechten gelden altijd, voor iedereen, lees ik op de
website van D66. Ik hoor mevrouw Podt ook de zorgen
onderschrijven over de juridische houdbaarheid van de
maatregelen en de politieke deal die gesloten is, kijkend
ook naar het advies van de commissie-Meijers. Eigenlijk
hoor ik mevrouw Podt zeggen: ik hoop dat de staatssecretaris een advies aan de Raad van State vraagt. Als zij dat
nou niet staande dit debat doet, steunt zij dan de motie die
uitspreekt dat wij het zelf aan de Raad van State vragen?
Want is dat niet de verantwoordelijkheid die wij moeten
nemen?
Mevrouw Podt (D66):
Allereerst hecht ik er toch aan te zeggen dat ik vertrouwen
heb in de voorbereiding van het ministerie. Tegelijkertijd
vind ik een advies van de Raad van State op dit belangrijke
punt echt heel logisch. Dus ik hoop dat de staatssecretaris
daar iets over gaat zeggen. Als die motie in stemming wordt
gebracht — u heeft zelf gezegd eerst te willen afwachten
wat de staatssecretaris erover gaat zeggen — dan is dat
iets waar ik graag met u in tweede termijn verder over praat.
Maar nu en hier zeg ik: wij vinden het logisch en goed om
te doen.
Mevrouw Kröger (GroenLinks):
Eigenlijk zegt D66 hier: het is belangrijk dat de Raad van
State om advies wordt gevraagd, want er is van een heleboel kanten heel veel juridische kritiek op deze deal. Goed.
Dan vragen wij dat samen aan de staatssecretaris. Maar
D66 kan dan nu toch wel duidelijkheid geven dat als de
staatssecretaris geen advies van de Raad van State vraagt,
de Kamer zelf verantwoordelijkheid neemt om dat advies
te vragen? Dus steunt D66 dat of niet?
Mevrouw Podt (D66):
Nee, even terug naar het begin. Nogmaals, ik heb vertrouwen in wat er vanuit het ministerie is gekomen. Zowel in
de gesprekken over dit hele verhaal als in de brede maatschappelijke heroverweging komt naar voren dat het juridisch houdbaar is. Ik ga er dan ook van uit dat dit zo is.
Tegelijkertijd: dit is ook voor mij belangrijk. Zoals gezegd
vind ik een vraag aan de Raad van State volkomen logisch,

8 september 2022
TK 106

106-4-24

mar ik ga wel eerst wachten op wat de staatssecretaris
daarover zegt. En dan praten wij in de tweede termijn verder.
De voorzitter:
Mevrouw Simons, daarna mevrouw Koekkoek en dan de
heer Dekker.
Mevrouw Sylvana Simons (BIJ1):
Ik ga graag even verder waar mijn collega Kröger is gebleven. Zij herinnerde mevrouw Podt er nog even aan wat
voor partij D66 graag wil zijn. D66 wil graag een partij zijn
die de rechtsstaat eert, in ere houdt en beschermt. Dat het
ministerie en de staatssecretaris dat zeggen, begrijp ik wel,
want dit is wat ze graag willen; het is de door hen gewenste
uitkomst, waarvan mevrouw Podt zegt: die is eigenlijk niet
de mijne, maar we zijn pragmatisch. Dus mijn vraag is: gaat
D66 zich net als het CDA verschuilen achter de uitspraken
van de staatssecretaris door te zoeken naar kleine, ongeloofwaardige gaatjes in de wet en door te zeggen: we hebben
een rechter om dit te toetsen …

Mevrouw Koekkoek (Volt):
Ik sloeg net even aan op iets wat mevrouw Podt eerder in
een interruptiedebat met de heer Azarkan zei, namelijk: het
is makkelijker om van de zijkant te staan roepen dan om
die verantwoordelijkheid te dragen. Dat is dus precies wat
hier misgaat, want in het advies vanuit het ministerie staat
meer dan vijf keer dat het zeer goed mogelijk is dat dit het
niet gaat halen. Dat is eigenlijk heel beleefde taal voor: doe
dit nou maar niet, want dit is niet houdbaar. Maar in plaats
van dat we hier de politieke keuze maken en zeggen dat we
dat niet doen en dat dat niet onderhandelbaar is, zeggen
we: de rechter mag het oplossen. In mijn optiek is dat het
tegenovergestelde van aan de zijkant staan roepen.
Mevrouw Podt (D66):
Nee, dat ben ik niet met mevrouw Koekkoek eens. Ik heb
natuurlijk ook die stukken gelezen en ik zie vooral dat
ambtenaren de risico's benoemen van wat je zou kunnen
doen. Dus er staat: als je dit gaat doen, dan is er een risico
hierop of hierop. Dat is volgens mij hoe een goede ambtenaar zijn werk doet, dus dat is voor mij geen aanleiding om
te denken dat dit juridisch niet houdbaar is. Het is nog
steeds verstandig en logisch om te kijken of de Raad van
State hier ook iets over kan zeggen.

De voorzitter:
En uw vraag?
Mevrouw Sylvana Simons (BIJ1):
Mijn vraag is: is dat niet een cynische, maar ook een beetje
een zwakke manier van politiek bedrijven? Je gaat proberen
tijd te winnen, om vervolgens — dat weten we nu al —
teruggefloten te worden door een rechter. Ik vraag me dan
af of dat het soort politiek, de pragmatische politiek, is waar
D66 voor wil staan. Is dat het soort nieuw leiderschap dat
D66 wil tonen?
Mevrouw Podt (D66):
Nee, nu zetten we 36 stappen vooruit. Ik heb gezegd dat ik
het niet ga uitstellen. Ik heb gezegd: ik hoor graag wat de
staatssecretaris hierover te zeggen heeft. Dat vind ik ook
heel redelijk. En dan gaat u in de tweede termijn van mij
horen wat ik hiermee doe. Dat is geen verschuilen. Ik heb
ook het volgende gezegd. Ik heb twee verzekeringen
gekregen dat dit goed zit. Er zijn veel vragen uit de samenleving. Ik vind het, ook omdat dit voor mijn partij belangrijk
is, volkomen logisch om dit aan de Raad van State te vragen. Op die manier ga ik luisteren naar de staatssecretaris.
De voorzitter:
Uw laatste vraag, mevrouw Simons.
Mevrouw Sylvana Simons (BIJ1):
Die bewaar ik nog even.
De voorzitter:
Dan gaan we luisteren naar mevrouw Koekkoek. Ja, u was
net eerder, mevrouw Koekkoek. En daarna mag meneer
Dekker. Gaat uw gang.

Tweede Kamer

Asielopvang

Mevrouw Koekkoek (Volt):
Dat snap ik, maar dat is nu precies mijn punt. Dan zeggen
we namelijk: de Raad van State, of misschien een andere
rechter, mag gaan bepalen of dit deugt of niet. Maar dat is
toch precies onze taak? Het is toch precies goed, integer
bestuur om een politieke keuze te maken en te zeggen: we
gaan niet scherp aan de wind varen met de rechtsstaat en
we gaan niet onderhandelen of een poging doen tot
onderhandelen over mensenrechten?
Mevrouw Podt (D66):
Nee, we zijn niet bezig met onderhandelen over mensenrechten, maar we zijn wel aan het kijken wat er kan en wat
er niet kan.
De voorzitter:
Uw laatste vraag, mevrouw Koekkoek.
Mevrouw Koekkoek (Volt):
We zijn wél aan het onderhandelen over mensenrechten,
want dat zijn dus precies de risico's die de ambtenaren in
hun advies hebben aangewezen. Dat hebben ze gedaan op
een beleefde manier, zoals dat inderdaad hoort als je
ondersteunend bent, maar echt veel scherper dan dat wordt
het niet. Er staat: het is mogelijk dat de rechter niet in deze
beredenering meegaat. Er staat ook: in de coronapandemie
zijn er uitzonderingen gegeven, maar die zijn altijd ten
faveure van de vreemdelingen geweest. Er staat letterlijk:
de wet biedt in principe geen ruimte om die beslissingstermijn verder te verkleinen. Het wordt niet duidelijker dan
dat. In dit akkoord, in dit voorstel, wordt nu gezegd: laten
we wachten en zo scherp mogelijk aan de wind varen totdat
een rechter stop zegt. Dat kan de Raad van State zijn, maar
dat kan ook een andere rechter zijn als de staatssecretaris
dat niet aanbiedt en de motie het niet haalt. Dat duurt dan
nog anderhalf jaar. Hoe is dat nou goed bestuur?

8 september 2022
TK 106

106-4-25

Mevrouw Podt (D66):
Nee. Mevrouw Koekkoek en ik lezen dit duidelijk anders.
Wat ik zie staan is: het is mogelijk dat … Ja, ik geloof ook
dat dat mogelijk is. Ik denk niet dat wij van de ambtenaren
van het ministerie de zekerheid gaan krijgen dat er nóóit
een rechter zal zijn die dat zal zeggen. In die zin, moet ik
zeggen, vertrouw ik erop dat die ambtenaren zeggen dat
dit juridisch kan. Als wij daar vervolgens nog een extra
advies over kunnen krijgen van de Raad van State, dan ga
ik daar zeker niet voor liggen.
De voorzitter:
Dan de heer Dekker, van Forum voor Democratie. Of wilde
mevrouw Piri nog op dat laatste punt doorgaan? Ja. Meneer
Dekker, u staat al even, maar is het goed als ik mevrouw
Piri eerst haar interruptie laat doen? Oké. Uw laatste vraag,
mevrouw Piri. Gaat uw gang.
Mevrouw Piri (PvdA):
Ik tel uiteindelijk toch mijn zegeningen bij dit debat. Ik hoor
D66 namelijk zeggen dat zij voor een advies van de Raad
van State zijn en dat zij het de staatssecretaris eigenlijk
gunnen om dat eerst zelf te vragen. Als dat niet gebeurt,
dan doen we dat als Kamer. En dat zie ik als pure winst.
Mevrouw Podt (D66):
Ik kan nog een keer in herhaling vallen, maar laten we dat
gewoon niet doen.
De voorzitter:
Dan gaan we luisteren naar de heer Dekker, Forum voor
Democratie. Gaat uw gang.
De heer Dekker (FVD):
Ik hoor mevrouw Podt in een bijzin zeggen dat de instroom
wat haar betreft niet zo'n groot probleem was. Ik vroeg me
af: meent ze dat echt?
Mevrouw Podt (D66):
Ja, dat meent ze echt.
De heer Dekker (FVD):
Maar zou dat dan betekenen dat mevrouw Podt bereid is
om Nederland zo in te richten dat er jaarlijks in de orde van
100.000 vreemdelingen kunnen binnenkomen en kunnen
worden opgevangen?
Mevrouw Podt (D66):
Nou, dan moet meneer Dekker nog een keertje goed naar
de cijfers kijken. Dan zal hij ook zien dat dat totaal niet aan
de orde is. Ik snap natuurlijk dat Forum altijd de wens heeft
om dat soort getallen op te blazen en het allemaal voor te
spiegelen als griezelig en heel naar, maar Nederland krijgt
echt helemaal niet zo veel mensen binnen, niet historisch
gezien en ook niet vergeleken met andere landen. We kunnen dit dus prima bolwerken.

Tweede Kamer

Asielopvang

De heer Dekker (FVD):
Dat is heel zorgelijk. Dat is eigenlijk alles wat ik wil zeggen.
De voorzitter:
Dan zie ik nog de heer Jasper van Dijk, die ook gebruik wil
maken van zijn laatste vraag.
De heer Jasper van Dijk (SP):
Ja, ik wil toch nog even terug naar de gezinshereniging.
Als je in een coalitie zit, moet je compromissen sluiten. Dat
begrijpt iedereen. Je gaat natuurlijk wel steeds na waar je
ondergrens ligt. Er is nota bene al een VVD-Kamerlid
geweest dat heeft gezegd: hier doe ik dus niet aan mee; dit
is ijskoud; ik stap op. Maar D66 zegt hier dus dat het
oprekken van de gezinshereniging wel kan en dat we het
wel horen van de rechter als het niet kan. Maar daarmee
legt u toch eigenlijk uw verstand opzij, mevrouw Podt?
Waarom maakt u niet uw eigen afweging en zegt u: dit kan
wel of dit kan niet? Experts zijn duidelijk. Zij zeggen: dit kan
niet. Wat is op dit moment uw oordeel over dat voorstel?
Mevrouw Podt (D66):
Dan zal ik me speciaal voor de heer Van Dijk nog een keer
herhalen. Ik heb vertrouwen in de adviezen die wij van het
ministerie hebben gekregen. Ik vind het volkomen logisch
om de Raad van State daar ook nog eens naar te laten kijken.
De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw Podt.
Dan geef ik het woord aan de heer Bisschop van de SGP.
Na de eerste termijn van de kant van de Kamer schors ik
voor een uur, inclusief lunchpauze. Dan kunt u daar rekening
mee houden. We gaan eerst luisteren naar de heer Bisschop
van de SGP.

De heer Bisschop (SGP):
Voorzitter. Een olietanker die zichzelf muurvast vaart op
een zandplaat. Op het hoofd van zowel de kapitein als de
stuurman staat een jolige VVD-pet, al jarenlang, maar nu
roepen ze enthousiast: er moet wat gebeuren! Met excuses,
maar dit is het beeld dat bij me opdoemde toen ik mij
voorbereidde op dit debat. We hebben al jarenlang
gewaarschuwd voor de toestand in de asielketen en wij zijn
niet de enigen. Inderdaad, het schip moet nu losgetrokken
worden en een heel andere koers gaan varen.
Voorzitter. Het is nu tijd om in het asielsysteem eindelijk
eens echt orde op zaken te stellen. Ik hoop van ganser harte
dat de staatssecretaris daar ook in gaat slagen. Wij juichen
het toe dat er nu een akkoord ligt. Wij zijn voorzichtig
positief over het feit dat het kabinet eindelijk bereid is om
te kijken naar maatregelen om de instroom te beperken,
nadat dat jarenlang een soort taboe is geweest. We zien
daar wel het nodige wensdenken: 37.500 flexwoningen uit
de grond stampen in twee jaar tijd en dit jaar nog even
20.000 statushouders aan een huis helpen. Ik vind het een
fenomenale ambitie. Papier is geduldig, maar hoe denkt de
minister dat te realiseren? Om daar een concrete vraag aan

8 september 2022
TK 106

106-4-26

te koppelen: hoeveel flexwoningen zijn er de achterliggende
tijd eigenlijk gerealiseerd? Waarom wordt bijvoorbeeld niet
ingezet op leegstaande kantoren? Een vraag die aansluit
bij die van D66, is of de staatssecretaris bereid is om de
Kamer maandelijks te rapporteren over de voortgang, de
uitvoering en de effecten van dit akkoord, en dus ook over
het aantal flexwoningen dat zo voortvarend wordt gerealiseerd. Wij hebben er — hoeveel zijn dat er nog ongeveer?
— zo'n 5.000 per maand nodig, willen we de ambitie van
dit jaar waarmaken.
Voorzitter. Voor een fundamentele koerswijziging is meer
nodig. Ik doe de stuurman graag een paar concrete handreikingen. Bekijk eens hoe de eisen voor gezinshereniging
kunnen worden aangescherpt, en benut de ruimte die EUrichtlijnen bieden maximaal. Zoek bovendien steun voor
aanpassingen van de EU-richtlijnen en internationale verdragen. Er is een begin mee gemaakt, maar er zal meer
moeten gebeuren. Ten tweede: leg het aantal asielaanvragen voor één persoon aan banden. Nu kan men eindeloos
doorprocederen, waardoor het systeem overbelast raakt.
In de derde plaats: houd andere lidstaten aan de Dublinverdragen, en zet Dublinclaimanten weer uit naar het eerste
EU-land waar ze zijn aangekomen. Dit is een beetje een
onderbelicht gebleven punt, ook in dit akkoord; daar zou
meer aan gedaan kunnen worden. En ten vierde: overweeg
een migratiequotum om grip te krijgen op de asielinstroom,
zoals nu onderzocht wordt naar aanleiding van de motieStoffer/Eerdmans. Ik stel een reactie van de staatssecretaris
op deze voorstellen op prijs.
Voorzitter. Gemeenten worden met de gevolgen van falend
rijksbeleid opgescheept. Er komt een wet die gemeenten
verantwoordelijk moet maken voor de asielopvang. Laten
we daarbij vooropstellen dat altijd in goed, op overeenstemming gericht overleg met gemeenten moet worden gekomen tot opvang van asielzoekers. Geen dictaten van
bovenaf dus; die werken contraproductief. Wij moeten ons
ook realiseren dat er heel wat wordt gevraagd van
gemeenten en de samenleving bij de opvang van asielzoekers. Het is niet alleen het huisvesten. Natuurlijk, dat is het
ook, maar het is ook werkgelegenheid, zorgen voor inburgeringscursussen, voor taalonderwijs, voor zorg. Het moet
allemaal geregeld worden, en dat ligt ook allemaal op het
bordje van gemeenten. Mensen staan klaar om te helpen;
we hebben aan de opvang van de Oekraïners gezien hoe
soepel dat ging. Maar er zitten ook grenzen aan wat een
gemeenschap kan dragen. Daarom de vraag: is de staatssecretaris bereid om in te zetten op kleinere opvanglocaties
en een evenrediger verdeling over ons land?
Voorzitter, tot slot. De SGP is voorstander van een menswaardige aanpak bij de opvang van asielzoekers. Dat betekent ook dat we niet elke migrant kunnen opvangen, omdat
de echte vluchteling daarvan de dupe wordt. Daarover zal
in de komende tijd het fundamentele debat voortgezet
moeten worden, en hoe eerder hoe liever.
Voorzitter, als u mij dat nog toestaat: ik heb me enigszins
verbaasd over het hameren op de juridische onmogelijkheid
om maatregelen te nemen in de sfeer van de termijn van
gezinshereniging. Ik zou daar ook nadrukkelijk het humanitaire aspect naast willen zetten. Als wij niet in staat zijn om
de eerste melders adequaat op te vangen, hoe kunnen wij
dan borgen dat wel hele gezinnen opgevangen kunnen
worden? Dan maken we in humanitair opzicht de problemen
alleen maar groter. Ik denk dat het nodig is voor het debat

Tweede Kamer

Asielopvang

om die aspecten mee te wegen. Dat zou ook kunnen betekenen dat je als verschillende politieke partijen toch iets
meer langszij kunt komen, en daar is het debat bij gebaat.
Voorzitter, ik dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Bisschop. Dan gaan we luisteren naar
de heer Dekker, Forum voor Democratie.

De heer Dekker (FVD):
Voorzitter, dank u wel. De aanleiding voor het asieldebat
dat wij nu voeren, is de chaos die ontstaan is bij de asielopvang in Ter Apel. Naar verluidt was er te weinig plaats,
moesten er op zeker moment asielzoekers buiten slapen
en is er wellicht door de ontstane consternatie — dat is niet
helemaal duidelijk geworden — een jong kind overleden.
Geen fraai beeld. Als Nederland wereldwijd toonaangevend
is in de vlekkeloze organisatie van grote events en festivals,
hoe kan het dan dat een paar duizend vreemdelingen niet
soepel en geruisloos comfortabel kunnen worden opgevangen? Een blamage, was het veelgehoorde commentaar.
Aan de andere kant kan worden gesteld dat de oorspronkelijke bewoners van Ter Apel volkomen worden overlopen.
Dit historische dorp en omgeving hebben in korte tijd een
dramatische metamorfose ondergaan, en lijken nu verworden tot een vluchtelingenkamp waar chaos, criminaliteit en
rechteloosheid welig tieren. De aantallen vreemdelingen
die Nederland dezer dagen moet opvangen, breken alle
records, en gaan alle acceptabele niveaus ruimschoots te
boven. De situatie in Ter Apel was dan misschien ongelukkig, maar geldt tevens als een final wake-upcall om deze
gigantische instroom van immigranten een halt toe te roepen. Dit vindt 75% van de Nederlanders volgens Maurice
de Hond.
Hoe het ook zij, dat massa-immigratie een van de grote
uitdagingen van deze tijd is, lijkt zonneklaar. Het is natuurlijk
waar dat Nederland technisch probleemloos in staat is om
jaarlijks vele duizenden vreemdelingen op te nemen, maar
tegen welke prijs? Het is alweer meer dan twee jaar geleden
dat een academisch onderzoeksteam onder leiding van Jan
van de Beek een rapport presenteerde waarin voor Nederland de financiële effecten van immigratie zijn berekend.
Daarbij kwam men alleen al op fiscaal terrein op astronomische bedragen van honderden miljarden in de afgelopen
25 jaar, waar in de huidige tijd jaarlijks tientallen miljarden
bij komen.
Met de huidige recordinstroom is in die berekeningen niet
eens rekening gehouden. De effecten van massa-immigratie
laten zich lang niet allemaal in financiële cijfers vangen. De
niet-cijfermatige prijs lijkt eveneens hoog: minder saamhorigheid en meer polarisatie vallen daarbij vooral op. Maar
ook is het zo dat alle problemen die tegenwoordig als serieuze crises worden gepresenteerd, erger worden door
massa-immigratie. Denk aan klimaat, milieu, energie, stikstof, volksgezondheid, volkshuisvesting. Dit kan niet goed
zijn.
Wanneer je langer doorpraat over de voor- en nadelen van
grootschalige immigratie, komt ook de grootste idealist wel
tot de slotsom dat die per saldo voor het ontvangende land

8 september 2022
TK 106

106-4-27

en zijn inwoners nadelig is, hoe leuk diversiteit van herkomst ook kan zijn. Maar er blijven altijd twee argumenten
over. Het eerste argument is dat de wereld, en dus ook
Nederland, uiteindelijk van iedereen is. Wie zijn wij om
vreemdelingen te verhinderen zich hier te vestigen? Dit
argument kom ik nogal eens tegen. Het heeft een dermate
hoog naïviteits- en zelfkastijdingsgehalte dat ik er niet al te
veel tijd aan wil besteden. Nederland is in een periode van
enige tientallen generaties opgebouwd van een koude,
zompige, onherbergzame delta tot een bloeiend, prachtig
land van een hoog niveau. Daar zijn veel offers voor
gebracht. Onze samenleving is nu een verzorgingsstaat
geworden. Dat hebben we in de loop van de afgelopen
eeuw voor elkaar gekregen. Dat betekent dat we binnen
Nederland samen optrekken en dat de meer gefortuneerden
flink bijdragen om de onfortuinlijken bij te staan, zodat zij
altijd een vangnet hebben. Dat prachtige principe verdraagt
zich echter niet met massa-immigratie. De gefortuneerden
kunnen niet de hele wereld ondersteunen. Massa-immigratie sluit de verzorgingsstaat uit. Dit is een onacceptabele
prijs.
Het tweede argument voor massa-immigratie is dat het
onafwendbaar is: het is internationaal afgesproken in VNof EU-verband, alle landen doen het, er zijn juridische
afspraken waar we niet onderuit kunnen. We zouden het
misschien wel willen, maar het kan gewoon niet. Dit argument wil ik graag iets meer aandacht geven. Het is namelijk
niet waar. We hebben wél de keuze. Diverse praktische
maatregelen zijn mogelijk. Er zijn er al een boel genoemd.
Die maatregelen hebben betrekking op de wijze waarop
aanvragen worden behandeld, het onderscheid tussen
vluchteling en asielzoeker, de beroepsmogelijkheden die
worden toegestaan, de veiligheidsbeoordeling, de toepassing van de Dublinregels, het opschorten van nareizen, het
land uitzetten van criminelen, het strafbaar stellen van illegaliteit, controle op uitzettingen, asielaanvragen alleen
vanuit het buitenland toestaan, enzovoorts. Er zijn zeer veel
mogelijkheden. Niet alle zullen meteen werken, maar dat
we niets kunnen doen, is niet waar.
Daar komt nog iets belangrijks bij. De asielwereld is een
ware industrie geworden. Hier gaat zeer veel geld in om.
Het is een bijzonder cynische wereld met diverse perverse
prikkels. Allen die bij deze industrie betrokkenen zijn, van
mensenhandelaren tot gespecialiseerde ngo's en asieladvocaten, hebben belang bij het continueren van de huidige
situatie. Ook de migranten zelf calculeren en wegen hun
kansen, en communiceren onderling intensief. Nederland
staat nu bekend als het land van melk en honing. Dat zorgt
voor een aanzuigende werking. Dit debat, nieuwe beleidsvoornemens, maar vooral concrete veranderingen bij de
uitvoeringsorganisaties, versoberingen in regelingen,
worden meteen opgemerkt en doorgegeven. Is de politiek
te naïef of is men zo bang om voor hardvochtig naar buitenlanders te worden versleten en te worden verguisd dat men
maar liever het hele land te grabbel gooit? Of zit hier een
kwaadaardig plan achter? De hardnekkige inactiviteit voedt
het wantrouwen.
Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Dekker. Dan gaan we tot slot luisteren
naar de heer Ceder, ChristenUnie

Tweede Kamer

Asielopvang

De heer Ceder (ChristenUnie):
Dank u wel, voorzitter. Hoe ga je om met een vreemdeling?
Dat is een eeuwenoude vraag die door de tijden heen steeds
anders beantwoord wordt door verschillende samenlevingen. We hebben net een brede inkijk gekregen in hoe de
fracties vandaag de dag in 2022 op verschillende wijzen
met die vraag omgaan.
Voorzitter. Een les die ik de afgelopen jaren in ieder geval
heb geleerd, is dat daar waar je geen duidelijke regels stelt,
daar waar je geen bescherming biedt, altijd het recht van
de sterkste geldt. De zwakkeren delven hierdoor altijd het
onderspit. Als ik het punt afpel waarop we nu staan met de
opvangcrisis in Nederland, kan ik niet anders dan concluderen dat we op dit dossier wel heel vaak het recht van de
sterkste hebben doen gelden, waardoor we nu voor een
humanitaire crisis staan, zoals we allemaal in Ter Apel
hebben kunnen zien. Een voorbeeld: we hebben jarenlang
maar één aanmeldplek gehad, Ter Apel. Dat is geen
natuurwet, maar een politieke keus. Jarenlang is al gezegd
dat dit tot problemen leidt. Dit leidt tot een bottleneck. We
hebben het gezien: kinderen die op stoelen moesten slapen
en om eten moesten vechten, onverzorgde wonden, onhygiënische omstandigheden voor zwangere vrouwen en
helaas een drie maanden oud kindje dat in een sporthal in
Ter Apel, in Nederland, is overleden. Dat maakt iets in mij
los, merk ik, en ook bij velen in dit land. Er moet echt iets
gebeuren.
Voorzitter. In de Kamer is er geregeld grote steun voor
maatregelen die zelfs de juridische bescherming die we zo
zouden moeten koesteren, moeten of willen doorbreken,
waardoor het recht van de sterkste steeds meer gaat gelden.
Wat mij betreft geldt in Nederland het recht van eenieder.
Gelijke rechten, ook als het om vluchtelingen gaat. Voorzitter. Ik kan aangeven wat er misgaat, maar ik zie juist nu ook
hele mooie dingen gebeuren in de samenleving. Kijk bijvoorbeeld naar kerken zoals van de PKN, in Kampen. Een
aantal maanden geleden gaf ik aan dat die iets willen doen.
We hebben gezien dat de gemeente Kampen en de PKN
recent een aanbod gedaan hebben om crisisnoodopvang
te bieden en statushouders via kerken en achterbannen op
te vangen. Kijk naar Groningen. Ik ben daar dankbaar voor.
Dat is ook zeer succesvol gebleken de afgelopen tijd. Er zijn
meerdere gemeenten die het Kamper model willen overnemen. Dat ondersteun ik. Kan de staatssecretaris dit verder
oppakken en waar nodig ondersteunen?
Voorzitter. De mensonterende situatie in Ter Apel vroeg
dringend om extra maatregelen. Ik ben blij met de goede
maatregelen die de opvang ook echt structureel gaan verbeteren. Tegelijkertijd heeft het kabinet het voornemen om
de nareis van familieleden te vertragen. Daar ben ik uiteraard niet blij mee. Want wat betekent dit voor het familieleven en wat levert het überhaupt op? Ik heb het al vaker
aangegeven: ik vind dat pijnlijk. Bovenal is de vraag of het
juridisch wel kan. Het kabinet geeft aan dat dit kan binnen
de huidige kaders van de wet. Dat is ook vandaag het
standpunt. Dit kan dus al. Tegelijkertijd klinken ambtenaren
daar niet zo zeker over, zo zagen wij gister. De juridische
vragen die ik aan het begin had, heb ik nog steeds. Daarover
wil ik vandaag graag duidelijkheid van de staatssecretaris,
want voor mij is één ding duidelijk: als het niet binnen de
huidige wet kan, als het niet kan binnen de kaders van de
wetten die we met elkaar hebben afgesproken, dan moeten

8 september 2022
TK 106

106-4-28

wij het niet doen. We gaan er ook geen wet voor uitbreiden
of enigszins extra ruimte aan bieden.
Voorzitter. Behoorlijk bestuur is belangrijk en betrouwbaarheid van de overheid ook. Ik geef de staatssecretaris daarom
de gelegenheid om uit te leggen waarom het wel kan. Ik
denk dat we de staatssecretaris de gelegenheid moeten
geven om aan te geven waarom dit kan. Ik heb daar wel
een aantal vragen over. Kan hij specifiek toelichten wat de
nareismaatregel betekent? Wat gaat er precies gebeuren?
Er worden termijnen genoemd van zes maanden, maar wat
gebeurt er binnen die zes maanden? Is er sprake van
mogelijke verlenging of kunnen we het qua capaciteit niet
aan? Een andere belangrijke vraag is: hoeveel levert dit op
qua capaciteit? Als wij deze tijdelijke maatregel doorvoeren,
hoeveel capaciteit hebben wij dan vrijgespeeld? Hoe gaan
we om met de integratieproblemen die waarschijnlijk zullen
ontstaan? Want dit zijn mensen waarvan wij weten dat ze
uiteindelijk naar Nederland zullen komen.
Voorzitter. In de brief zag ik dat er onduidelijkheid is over
hoe het staat met de amv's. Er staat dat het gezin kan komen
op het moment dat iemand een woning krijgt, maar amv's
kunnen geen woning toegewezen krijgen. Juist voor de
meest kwetsbaren zullen de maatregelen altijd het langst
duren. Ik hoor graag een antwoord op deze vragen.
De voorzitter:
Bent u aan het einde gekomen van uw betoog?
De heer Ceder (ChristenUnie):
Nee, voorzitter.
De voorzitter:
Ik vraag u wel om af te ronden.
De heer Ceder (ChristenUnie):
Ik heb nog een vraag over de wet spreiding gemeenten.
Daar ben ik blij mee, want dan gaat kleinschalige opvang,
waar we al jaren voor pleiten, ook echt lukken. Wanneer
komt die wet naar de Kamer en wanneer treedt die in werking?
Ik heb nog een vraag aan minister De Jonge. De afspraak
en de belofte is: 20.000 huizen. Hoe realistisch is dat en hoe
kunnen we dit meten? Kunnen we tot een dashboard komen
waarop we maand na maand, en het liefst nog week na
week, kunnen zien wat er mogelijk is? Kan ik die toezegging
krijgen? Anders overweeg ik een motie.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Ceder. Allereerst de heer Azarkan van
DENK.
De heer Azarkan (DENK):
Ik denk dat dat een verstandige vraag is: is het juridisch
houdbaar?
De voorzitter:
De heer Ceder.

Tweede Kamer

Asielopvang

De heer Azarkan (DENK):
De heer Ceder heeft ...
De voorzitter:
Ik vond het vrij kort en bondig. Ik was er zo blij mee!
De heer Azarkan (DENK):
Nou ja, is het juridisch houdbaar? We kennen de heer ...
De voorzitter:
Ceder.
De heer Azarkan (DENK):
Ik wil de hele tijd "Segers" zeggen, omdat het allebei met
"see" begint. We kennen de heer Ceder als een uitstekend
jurist, die in het verleden veel mensen heeft bijgestaan, ook
mensen die in hele kwetsbare posities zaten. Als hij advocaat zou zijn van iemand die in deze positie zit, zou hij dan
instemmen met deze wijzigingen?
De heer Ceder (ChristenUnie):
Vanaf de dag waarop de brief naar buiten kwam, heb ik
aangegeven dat dit een pakket is dat de ChristenUnie kan
dragen. Heel veel plannen komen niet uit onze koker, maar
er zitten ook heel veel structurele en goede plannen in,
waarmee we echt de situatie in Ter Apel oplossen. Er komt
een wet waarmee we asielzoekers eerlijk over gemeenten
kunnen verdelen en waarmee we ervoor zorgen dat we met
de woningopgave aan de slag gaan. Maar daar staat een
hele pijnlijke maatregel tegenover, waar ik net ook vragen
over heb gesteld. Ik heb toen ook gelijk aangegeven dat ik
nog wat vragen heb over de juridische houdbaarheid
daarvan. Ik moet zeggen dat die vragen, met name door de
stukken die gisteren kwamen, niet minder zijn geworden
in de afgelopen dagen. Die vragen heb ik. Tegelijkertijd
geeft het kabinet aan dat het wél kan. Dat hebben zij aangegeven op de dag dat de brief naar buiten kwam. Dat is tot
op heden nog steeds zo. Ik geef de staatssecretaris het
vertrouwen om in het debat van vandaag aan te geven
waarom het standhoudt. Ik wil de heer Azarkan meegeven
dat ik die vragen nog steeds heb. Dat heb ik tot op heden
niet onder stoelen of banken gestoken, maar die gelegenheid wil ik de staatssecretaris wel geven. Dat doe ik bij
dezen ook.
De voorzitter:
Tot slot, de heer Azarkan.
De heer Azarkan (DENK):
Dat klinkt heel verstandig. Ik denk dat het goed is dat de
staatssecretaris met meer dan we nu hebben gezien in de
verschillende brieven en kabinetsstukken, aantoont waarom
dit standhoudt bij de rechter. Het zou niet alleen voor de
mensen die het betreft maar ook voor de ChristenUnie
beschamend zijn als dit door de eerste de beste rechter
wordt teruggedraaid. Dat is dus verstandig. Overigens zei
de achterban van de ChristenUnie dat dit gewoon een
moreel en juridisch failliet is, maar die kwalificatie laat ik
even aan uw achterban. Zegt de heer Ceder: als de staats-

8 september 2022
TK 106

106-4-29

secretaris niet in staat is om mij met meer informatie te
overtuigen, dan steun ik het voorstel vanuit de Kamer om
de Raad van State om advies te vragen?
De heer Ceder (ChristenUnie):
Uiteraard wil ik de staatssecretaris de gelegenheid geven.
Het kabinet heeft aangegeven dat dit kan en is daar niet
van afgeweken. Dat staat dus. Dat vertrouwen wil ik ook
geven. Ik denk ook dat we dat allemaal moeten doen, totdat
het tegendeel bewezen zou zijn. Die gelegenheid geef ik de
staatssecretaris dan ook echt, maar het staat vast dat dit
vroeg of laat juridisch getoetst moet worden. Volgens mij
zijn er een aantal suggesties genoemd, waaronder die over
de Raad van State. Er is al een verzoek geweest aan de
staatssecretaris, namelijk: als er toch wat spanning of twijfel
zit, zou het dan niet verstandig zijn om het orgaan dat zich
met dit soort kwesties bezighoudt, daar even goed naar te
laten kijken? Dat vind ik niet onverstandig, maar dat is een
vraag die aan de staatssecretaris is gesteld. Daar zal de
staatssecretaris antwoord op moeten geven.
De voorzitter:
Mevrouw Kröger, GroenLinks, laatste vraag.
Mevrouw Kröger (GroenLinks):
Duidelijk. De ChristenUnie vindt het dus ook een verstandige
stap om de Raad van State om juridisch advies te vragen
over deze maatregel, die een heel grote impact heeft op
hele kwetsbare mensen, waarvoor heel veel juristen waarschuwen. Mijn vraag aan de ChristenUnie is: moet dat
advies er niet sowieso komen, of de staatssecretaris dat
nou vraagt of wij als Kamer?
De heer Ceder (ChristenUnie):
Hiermee lopen we weer vooruit op wat de staatssecretaris
gaat aangeven. Ik denk dat het voor de volgorde goed is —
daar hecht ik waarde aan — dat ik echt eerst even ga luisteren naar de staatssecretaris. Er zijn namelijk heel veel vragen gesteld. Het standpunt van het kabinet is nu: het kan.
Ik heb ook vragen. Dat aantal is de afgelopen dagen ook
niet afgenomen. Ik heb die vragen ook aan de staatssecretaris gesteld. Ik wil daarom echt eerst de beantwoording
afwachten. Dan kan ik uw vraag beter kwalificeren.
Mevrouw Gündoğan (Lid Gündoğan):
In deze hele situatie bekruipt mij het gevoel dat drie van de
vier coalitiepartijen een keuze hebben gemaakt: of ze weten
dat ze juridisch sterk zitten en proberen de VVD via het
juridische nog op het rechte pad te krijgen, of ze hebben
hun moreel kompas losgelaten, waarna de Kamer het via
de juridische weg toch nog moet rechtbreien. Ik zou aan de
heer Ceder willen vragen: waar staat u? Heeft u uw moreel
kompas losgelaten of weet u in uw achterhoofd eigenlijk
wel dat u juridisch zo sterk staat dat u gewoon tijdelijk even
meegaat met dit onzalige voorstel om zo de VVD nog binnenboord te kunnen houden?

allemaal gehoord; we zijn uren bezig — de asielketen, of
de maatregelen, wil versoberen. Ik noem dat op sommige
punten ook echt "verslechteren". Ook binnen de coalitie zijn
daar verschillende ideeën over. De ChristenUnie heeft vijf
zetels, dus u kunt uw rekensom maken. Ik heb aangegeven
dat wij dit pakket kunnen dragen, ook omdat er hele goede
maatregelen aan gekoppeld zijn. Die zijn ook structureel;
dat wil ik nogmaals herhalen. Maar twee dingen moeten
wel echt kloppen, allereerst het juridische aspect. Als wij
weten dat het niet kan — nogmaals, dat heb ik het kabinet
nog niet horen zeggen — kunnen wij niet van tevoren zeggen: wij doen het alsnog en kijken wel hoelang we ermee
wegkomen. Dat kan niet, want dat is onbehoorlijk bestuur;
je kunt er ook nog andere kwalificaties bij bedenken. We
hebben de afgelopen jaren in de praktijk gezien waar dat
op andere dossiers toe leidt. Alleen, dat is volgens mij niet
wat het kabinet heeft aangegeven. Het kabinet heeft aangegeven: dit kan; daar staan wij voor. Ik vind het ook goed
om het kabinet daar de ruimte voor te geven. Het is overduidelijk dat de maatregelen waar deze vragen nu over
gaan, niet uit onze koker komen. Volgens mij hoeven we
daar geen discussie over te voeren. Binnen de context van
een coalitie en de Kamer is dit wel een pijnlijke maatregel
voor ons, maar er zijn ook structurele uitzonderingsmaatregelen die weer voor andere partijen pijnlijk zijn. Onder die
voorwaarden denk ik dat wij dit pakket wel kunnen dragen.
Mevrouw Gündoğan (Lid Gündoğan):
Ik wil heel duidelijk maken dat het mij lastig lijkt om in de
coalitie te zitten. Je hebt minder bewegingsvrijheid en kunt
minder op je principes zitten. Daarin benijd ik u niet. Desalniettemin is de route inslaan van het afbreken van de wetten
en de verdragen die Nederland zelf heeft gemaakt en ook
heeft ondertekend, marchanderen met de liberale democratie. Ik zou daarom toch wel willen vragen: wat ligt hier nou
aan ten grondslag? Denkt u, misschien met kennis die u
heeft, "we gaan hier juridisch wel goed uitkomen en we
gaan de VVD toch op het morele pad houden", of bent u
toch van plan om met uw eigen morele pad te marchanderen?
De heer Ceder (ChristenUnie):
Ik herhaal het nogmaals. Het kabinet zegt niet: wij weten
dat het niet kan en wij gaan op een muur afkoersen. Dat
heb ik het kabinet niet horen zeggen. Als dat wel het geval
is, vind ik daar wat van, maar dat heeft het kabinet niet
gezegd. Het kabinet heeft gezegd dat dit kan. Het heeft
gezegd dat er wel vragen zijn maar dat dit uiteindelijk de
juridische toets doorstaat. Dat is het standpunt van het
kabinet en dat vertrouwen geef ik aan het kabinet. Daarom
zijn we hier vandaag ook. We zijn hier om aan de staatssecretaris te vragen hoe ze dat wegen. Ik ben het dus niet
eens met de kwalificatie dat dit de koers is, want dat is niet
gezegd, in ieder geval niet door het kabinet.
De voorzitter:
Tot slot, mevrouw Gündoğan.

De heer Ceder (ChristenUnie):
Volgens mij ben ik mijn kompas niet kwijt, maar de realiteit
is dat een meerderheid van de Kamer — dat heeft u net

Mevrouw Gündoğan (Lid Gündoğan):
Tot slot inderdaad. Het feit dat dit überhaupt op tafel kan
komen te liggen, zegt mij al heel veel. De landen die dit
soort routes bewandelen, zijn niet de landen die ons ter

Tweede Kamer

8 september 2022
TK 106

Asielopvang

106-4-30

inspiratie zouden moeten dienen. Ik zou dus toch een
moreel appel op u willen doen en u toch willen vragen om
die juridische toets op te halen, zodat we de VVD op die
manier van dit onzalige plan af kunnen houden.
De voorzitter:
Mevrouw Simons, laatste vraag.
Mevrouw Sylvana Simons (BIJ1):
Ik hoor de heer Ceder zeggen dat hij belang hecht aan het
oordeel van de Raad van State, die kan toetsen of de voorgenomen kabinetsplannen haalbaar zijn. Wat ik echter niet
begrijp uit zijn betoog, is waarom hij denkt dat het nodig
is om te wachten of de staatssecretaris daar al dan niet een
go voor geeft. Als Kamerlid zou het toch gepast zijn om
zich, ongeacht wat de staatssecretaris zegt, toe te leggen
op het vragen van dat advies, zodat wij aan de voorkant
zekerheid hebben over de vragen die de heer Ceder hier
vandaag op tafel legt? Hij heeft die vragen maar besluit
desondanks om deze deal te steunen. Ik kan me voorstellen
dat juist voor een jurist geldt: better safe than sorry. Dan is
het toch gewoon logisch dat hij zegt: ja, ongeacht wat de
staatssecretaris ons hier vandaag voorschotelt, is het verstandig om dat advies op te halen?
De heer Ceder (ChristenUnie):
Volgens mij verschillen mevrouw Simons en ik op dit punt
niet zoveel van mening, want ik heb al aangegeven dat die
vraag al aan de staatssecretaris is gesteld. Ik heb ook aangegeven dat dit mij een verstandig punt lijkt. Er is discussie,
en hier worden nationaal en internationaal vraagtekens bij
gesteld. Ook ambtenaren stellen hier vraagtekens bij, zo
blijkt sinds gister. Mij lijkt dit een verstandig punt. Ik heb
ook aangegeven dat ik waarde hecht aan de volgorde. Als
controlerend Kamerlid controleer ik het kabinet. Dat doe ik;
dat ga ik ook doen. Maar ik wil ook controleren wat de
staatssecretaris zegt. Hij heeft in de Kamer nog geen verantwoording afgelegd over de brief en de vragen die gesteld
zijn, dus dat lijkt me de zuivere weg. Maar volgens mij verschillen wij niet van mening. U vraagt mij: als er zo veel
ruis is, zouden we dit dan niet bij een orgaan moeten
beleggen dat daarover een oordeel of een advies kan
geven? Dat lijkt mij verstandig, maar dat is een vraag die
aan de staatssecretaris is gesteld en ik ben benieuwd naar
de beantwoording.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Ceder. Daarmee zijn we aan het einde
gekomen van de eerste termijn van de kant van de Kamer.
De beraadslaging wordt geschorst.
De voorzitter:
Ik schors de vergadering tot 14.25 uur. Dan starten we met
de eerste termijn van de kant van het kabinet.
De vergadering wordt van 13.27 uur tot 14.30 uur geschorst.

Tweede Kamer

Asielopvang

8 september 2022
TK 106

106-4-31