Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2018–2019

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

3898
Vragen van de leden Van Nispen (SP) en Groothuizen (D66) aan de Minister
van Justitie en Veiligheid over het bericht dat bedrijven zelf feitenonderzoek
kunnen doen naar fraude en corruptie (ingezonden 6 juni 2019).
Antwoord van Minister Grapperhaus (Justitie en Veiligheid) (ontvangen
10 september 2019). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar
2018–2019, nr. 3212.
Vraag 1
Heeft u kennisgenomen van de berichten in het Financieel Dagblad, waarin
wordt geschreven over zelfonderzoek door bedrijven naar fraude en
corruptie? Kunt u, aanvullend op uw antwoorden in het vragenuur, meer
feitelijke informatie verstrekken over wat hier nu precies aan de hand is en
waarom u deze werkwijze verdedigt?1 2 3
Antwoord 1
Ja, ik heb kennisgenomen van de berichten in het Financieel Dagblad. Het
Openbaar Ministerie (OM) heeft in het geciteerde artikel een beeld gegeven
van ontwikkelingen ten aanzien van strafrechtelijke onderzoeken naar in het
bijzonder complexe fraudegevallen. Daarin wordt kort en zakelijk weergegeven dat het OM in de toekomst vaker gebruik wil maken van zelfstandige
onderzoeken van advocaten die door verdachte bedrijven zelf zijn ingehuurd,
waarbij bepaalde, hieronder toegelichte randvoorwaarden in acht worden
genomen. Tevens wordt door het OM bevestigd dat daarover gesprekken
worden gevoerd met de advocatuur.
Het OM is en blijft verantwoordelijk voor een strafrechtelijk onderzoek en
beslist over het inzetten van strafvorderlijke bevoegdheden en over de
vervolging.
Bij de Fiscale Inlichtingen- en Opsporingsdienst (FIOD) worden de aangeleverde onderzoeksresultaten gecontroleerd op diepgang, volledigheid en
juistheid en het OM verifieert dat FIOD-onderzoek. De waarde van een door
een bedrijf gedaan eigen feitenonderzoek hangt dus af van de diepgang,
volledigheid en juistheid van het eigen feitenonderzoek. In zijn algemeenheid
1

https://fd.nl/ondernemen/1303100/justitie-laat-fraudeonderzoek-vaker-over-aan-advocaten-vanbedrijven-zelf# d.d. 04-06-2019
2
https://fd.nl/ondernemen/1303672/grapperhaus-zelfonderzoek-bedrijven-is-geen-klassenjustitie# d.d.
04-06-2019
3
Handelingen (vragenuur), documentnummer: 2019D23084

ah-tk-20182019-3898
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

1

zal de waarde van zo’n onderzoek groter zijn, indien uit de opzet daarvan
blijkt dat het onderzoek onafhankelijk heeft plaatsgevonden en niet te beperkt
is geweest. Zelfmelding en medewerking aan het feitenonderzoek door
bedrijven alsook door natuurlijke personen worden verder meegewogen bij
de afdoening van de strafzaak door het OM. Overigens zal in de gevallen
waarin in de media al melding is gemaakt van strafbaar handelen, een
buitenlandse toezichthouder in actie is gekomen of in Nederland al een
strafrechtelijk onderzoek is gestart, afhankelijk van de omstandigheden per
geval worden beoordeeld of nog sprake kan zijn van zelfmelding.
Vraag 2
Acht u het wenselijk dat in plaats van het openbaar ministerie (OM) advocaten feitenonderzoek doen naar fraude en corruptie bij bedrijven, terwijl zij
door die bedrijven zelf worden betaald? Aan welke (tucht)rechtelijke regels
moeten advocaten zich bij dergelijk onderzoek houden? Is er al ervaring met
deze werkwijze in Nederland? Zo ja, wat zijn daarvan de resultaten?
Antwoord 2
Ik acht het van belang dat, indien advocaten en (forensisch) accountants
feitenonderzoeken verrichten, voorop staat dat het OM dit onderzoek altijd
door de FIOD zal laten controleren op diepgang en volledigheid en het OM
dat FIOD-onderzoek verifieert. In de regelgeving voor advocaten en accountants zijn geen specifieke voorschriften opgenomen met betrekking tot het
doen van forensische onderzoeken. Zij dienen zich te houden aan de voor
hen geldende beroeps- en gedragsregels op grond waarvan verplichtingen
kunnen voortvloeien indien fraude door hen wordt geconstateerd. De
naleving van deze regels wordt in beide gevallen geborgd door het voor de
beroepsgroep geldende tuchtrecht.
Het komt al veel langer voor dat bedrijven zelf feitenonderzoek doen en de
resultaten daarvan delen met het OM, bijvoorbeeld als zij zelf aangifte doen
van geconstateerde misstanden. In die zin is geen sprake van een nieuwe
werkwijze, maar is het een middel om op een zo effectief en efficiënt
mogelijke wijze een complex strafrechtelijk onderzoek aan te pakken.
Vraag 3
Wanneer is besloten over te gaan tot deze werkwijze? Is de Kamer hierover
geïnformeerd? Zo ja, op welke manier? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 3
Voor het antwoord op deze vraag verwijs ik naar het antwoord in de laatste
alinea van de vorige vraag. Uw Kamer is hierover geïnformeerd door middel
van antwoorden van mijn ambtsvoorgangers op eerdere, vergelijkbare vragen
van uw Kamer.4
Vraag 4
Om hoeveel zaken gaat het waarbij het feitenonderzoek naar fraude en/of
corruptie aan bedrijven zelf is overgelaten sinds met deze werkwijze is
begonnen? Waarom geeft de coördinerend officier van justitie fraudeopsporing in antwoord op vragen van het Financieel Dagblad geen cijfers over het
aantal zaken waarbij feitenonderzoek aan bedrijven zelf is overgelaten?
Waarom is het OM hierover niet transparant?
Antwoord 4
Het aantal zaken waarin het feitenonderzoek naar fraude en/of corruptie door
bedrijven op enigerlei wijze een rol heeft gespeeld, wordt niet als zodanig
geregistreerd bij het OM. Leidend is het aantal strafrechtelijke onderzoeken,
het zelfmelden door een bedrijf wordt daarin meegenomen. Over het aantal
strafrechtelijke onderzoeken in fraudezaken wordt sinds 2015 gerapporteerd
door het OM en deze rapportages van het OM worden aan uw Kamer
aangeboden.5

4
5

Zie Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2014–15, nr. 2098 en vergaderjaar 2012–13, nr. 1471.
Zie Kamerstuk 17 050, nrs. 530 en 539 voor de OM Fraudemonitor over 2015 respectievelijk
2016 en Kamerstuk 17 050, nr. 581 voor de OM Fraudemonitor over 2017 en 2018.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

2

Vraag 5
Vindt u het wenselijk dat fraude onderzocht wordt door advocaten(kantoren)?
Zijn zij hier net zo bekwaam in als het OM? Moeten advocaten die dit soort
onderzoek uitvoeren hiervoor een speciale opleiding of cursus volgen? Zo
nee, waarom niet?
Antwoord 5
Het is aan bedrijven zelf om een al dan niet geschikte (externe) onderzoeker
in te schakelen indien interne fraude wordt ontdekt. Dat kunnen zoals in
antwoord op vraag 2 is aangegeven advocaten zijn, maar ook (forensisch)
accountants. Het is aan de onderzoeker zelf om een afweging te maken of
een opleiding of cursus voor het verrichten van feitenonderzoek gevolgd
dient te worden. Voor het OM is zoals aangegeven op vraag 1 verder cruciaal
of het feitenonderzoek waarde heeft voor het strafrechtelijk onderzoek.
Vraag 6
Waarom worden frauduleuze en corrupte bedrijven beloond met strafvermindering als zij zelf advocaten inhuren om de frauduleuze en corrupte praktijken
te constateren? Gaat hiervan het juiste signaal uit naar de samenleving
volgens u? Zo ja, waarom denkt u dat?
Antwoord 6
De hoogte van de strafeis van het OM voor een verdachte is altijd afhankelijk
van alle feiten en omstandigheden van het geval, Indien een verdachte
meewerkt in een strafproces, bijvoorbeeld door tijdens een verhoor tekst en
uitleg te geven over hetgeen hem wordt verweten, is dat een omstandigheid
die door het OM in de regel positief wordt meegewogen bij het bepalen van
de strafeis. Dat is niet nieuw, maar gangbare praktijk in de stafrechtspleging.
Verder is de samenleving erbij gebaat dat zo spoedig mogelijk duidelijkheid
wordt verkregen over vermeende strafbare feiten, waartegen handhavend
door het OM wordt opgetreden.
Vraag 7
Klopt het dat er op dit moment geen enkele formele richtlijn is die voorschrijft waar een feitenonderzoek precies aan moet voldoen en welke
financiële sanctie-verlichtingen er mogelijk zijn? Acht u dit wenselijk? Zo ja,
waarom?
Antwoord 7
Voorop staat dat het OM in het geval van een feitenonderzoek door de
verdachte zelf, dit onderzoek altijd door de FIOD zal laten controleren op
diepgang en volledigheid en het OM dat FIOD-onderzoek verifieert. Of een
door een bedrijf gedaan feitenonderzoek diepgaand en volledig genoeg is, is
afhankelijk van de feiten en omstandigheden van het specifieke geval. Het ligt
daarom niet in de rede een formele richtlijn voor te schrijven waaraan het
feitenonderzoek moet voldoen. Wat betreft de straf(vermindering), daarvoor
verwijs ik naar de antwoorden op vragen 6 en 8.
Vraag 8
Hoe en door wie wordt bijvoorbeeld nu besloten aan welke eisen een
onderzoek moet voldoen? Wie beslist uiteindelijk over welke vorm van
straf(vermindering) er wordt toegepast?
Antwoord 8
Het OM beslist op welke wijze een strafrechtelijk onderzoek wordt ingericht.
Wanneer een strafzaak aan de rechter wordt voorgelegd beslist de rechter
over eventuele strafverminderende (of -verzwarende) omstandigheden. Indien
een strafzaak tot een transactie leidt, doet het OM een transactie-aanbod
waarbij dezelfde afwegingen worden gemaakt.
Het OM heeft aangegeven te onderzoeken of afwegingen met betrekking tot
de hoogte van een strafeis uitgebreider dan voorheen kunnen worden
opgenomen in het requisitoir. Een (hoge) transactie wordt al uitgebreid
toegelicht in het persbericht en het feitenrelaas.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

3

Vraag 9
Hoe gaat het OM om met de noodzakelijke verificatie van de gerapporteerde
feiten, als de advocaat met een beroep op verschoningsrecht geen inzage
hoeft te geven in zijn reden van wetenschap? Kan het verschoningsrecht van
advocaten een beperkende factor zijn bij de waarheidsvinding in dit soort
onderzoeken? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 9
Zoals al eerder aangegeven staat voorop dat het OM in het geval van een
feitenonderzoek door de verdachte zelf, dit onderzoek altijd door de FIOD zal
laten controleren op diepgang, volledigheid en juistheid en het OM dat
FIOD-onderzoek verifieert. Indien door een beroep op het verschoningsrecht
van de advocaat de feiten zoals die in het overlegde onderzoek worden
gepresenteerd niet kunnen worden gecontroleerd of geverifieerd, dan zal dit
worden meegewogen in de waarde van het onderzoek. Tevens heeft het
voorgaande invloed op de vraag of aanvullend strafrechtelijk onderzoek nodig
is.
Vraag 10
Welke eisen worden er op dit moment gesteld aan de onafhankelijkheid van
advocaten die een feitenonderzoek uitvoeren? Mogen advocaten(kantoren)
die worden ingehuurd voor een feitenonderzoek ook andere werkzaamheden
voor dat bedrijf hebben uitgevoerd? Zo ja, waarom acht u dit wenselijk?
Antwoord 10
Advocatenkantoren die worden ingehuurd voor een feitenonderzoek mogen
ook andere werkzaamheden voor dat bedrijf hebben uitgevoerd. Zoals
aangegeven in het antwoord op vraag 2 moeten zij zich daarbij houden aan
de beroeps- en gedragsregels zoals onder andere neergelegd in de kernwaarden genoemd in artikel 10a van de Advocatenwet. Zo dienen zij bij het
uitvoeren van het onderzoek voldoende onafhankelijkheid te betrachten ten
opzichte van hun opdrachtgever.
Vraag 11
Kunnen het OM en de Fiod altijd de juistheid en volledigheid van het
aangeleverde dossier beoordelen en zelf nog aanvullend onderzoek doen? Zo
ja, gebeurt dit ook? Hoe uitvoerig en zorgvuldig gebeurt dit? Als dit uitvoerig
en zorgvuldig gebeurt, wat is dan precies de efficiencybesparing van deze
constructie?
Antwoord 11
Allereerst verwijs ik hierbij naar het antwoord op vraag 1. De efficiëntie en
tijdwinst van een zelfmelding bestaan eruit dat relevante gegevens direct
voor de opsporing en dus het strafrechtelijk onderzoek beschikbaar en
controleerbaar zijn.
Vraag 12
Vindt u ook dat als het OM afspraken maakt met bedrijven voor eventuele
strafverlichting als die bedrijven zelfonderzoek doen naar fraude en corruptie,
die afspraken in ieder geval openbaar gemaakt moeten worden? Zo nee,
waarom niet?
Antwoord 12
Indien het OM een transactie sluit met een verdacht bedrijf, dan zal het OM
zo transparant mogelijk zijn over onder meer de aard en omvang van de
verdenking, de omstandigheden die hebben geleid tot de keuze voor een
transactie en over de inhoud van de transactie zelf. Daartoe publiceert het
OM een persbericht en een uitgebreid feitenrelaas. Zoals in het antwoord op
vraag 8 aangegeven heeft het OM aangegeven te onderzoeken of het
mogelijk is de afwegingen met betrekking tot de hoogte van een straf
voortaan uitgebreider op te nemen in een requisitoir.
Vraag 13
Kunt u alle vragen afzonderlijk beantwoorden?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

4

Antwoord 13
Ja.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

5