Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

29 754

Terrorismebestrijding

Nr. 315

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VEILIGHEID EN
JUSTITIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 3 juli 2015
Tijdens het Algemeen Overleg (AO) over het Gevangeniswezen van
22 januari jl. (Kamerstuk 24 587, nr. 615) zijn door uw Kamer verschillende
vragen aan de orde gesteld over de wijze waarop de detentie vorm moet
krijgen van personen die verdacht, of veroordeeld zijn voor een terroristisch misdrijf. Een belangrijk punt van zorg was hoe ervoor kan worden
gezorgd dat deze gedetineerden niet «slechter» uit detentie komen dan zij
erin gaan. Mijn voorganger heeft naar aanleiding van de verschillende
opmerkingen toegezegd om te bezien of het regime binnen de terroristenafdelingen (TA’s) van de Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI) meer op maat
moet en kan worden vormgegeven, om de terugkeer van de aldaar
geplaatste gedetineerden naar de samenleving beter te kunnen
begeleiden. Voorts is de toezegging gedaan om te onderzoeken in
hoeverre de verschillende typen gedetineerden die op deze afdelingen zijn
geplaatst (de zogenaamde beïnvloedbaren en niet-beïnvloedbaren)
gescheiden van elkaar zouden moeten of kunnen worden geplaatst. In
deze brief ga ik in op de maatregelen die ik wil treffen om meer maatwerk
te kunnen leveren op de TA, opdat de samenleving beschermd wordt,
verspreiding van radicaal gedachtengoed wordt tegengegaan en recht
gedaan wordt aan de individuele omstandigheden in detentie. Met deze
brief doe ik tevens voornoemde toezeggingen gestand.
In zijn brief van 1 april 2011 (Kamerstuk 29 754, nr. 201), waarin de
beleidsreactie op het rapport «Terroristen in detentie: evaluatie van de
terroristenafdeling» is opgenomen heeft de toenmalige Staatssecretaris
van Veiligheid en Justitie uiteengezet met welk doel de TA is opgericht en
welke overwegingen een rol hebben gespeeld bij de keuze voor de
concentratie van gedetineerden die worden verdachten of zijn veroordeeld voor een terroristisch misdrijf. Voorkomen moet worden dat
gedetineerden op reguliere afdelingen binnen het gevangeniswezen
beïnvloed worden door vormen van verspreidingsgevoelig radicaal
gedachtengoed die te relateren zijn aan hedendaags terrorisme en
gedetineerden die dit gedachtengoed uitdragen. Dit in het belang van

kst-29754-315
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 754, nr. 315

1

zowel de openbare orde en veiligheid in de maatschappij, als ook de orde
en veiligheid in penitentiaire inrichtingen. Met het oog op dit doel zijn bij
de oprichting van de TA objectieve criteria geformuleerd voor de plaatsing
op deze afdeling. Op de TA worden gedetineerden geplaatst die verdacht
worden van een terroristisch misdrijf, al dan niet onherroepelijk veroordeeld zijn voor een terroristisch misdrijf of voor of tijdens de detentie een
boodschap van radicalisering hebben verkondigd of verspreid.
In verband met de hierboven genoemde toezeggingen heeft mijn
departement onderzoek gedaan naar de gedetineerden die de afgelopen
jaren op de TA hebben verbleven en daar op dit moment verblijven.
Daarbij zijn ook twee studies meegenomen die hierover recentelijk zijn
gepubliceerd.1 De uitkomsten van dit onderzoek hebben mij opnieuw
bevestigd dat met de huidige inrichting van de TA en de concentratie van
TA-gedetineerden op een speciale afdeling, het beoogde doel wordt
bereikt. De beleidstheorie achter dit doel, sluit bovendien aan bij
internationale inzichten en ervaringen met de detentie van gedetineerden
met een terroristische achtergrond. Ik acht het ook voor de toekomst van
belang dat zicht kan worden gehouden op deze groep gedetineerden en
dat zij worden geplaatst op een speciale afdeling waar in de afgelopen
jaren kennis en expertise is opgedaan die voor deze specifieke groep
gedetineerden vereist is waar het gaat om bijvoorbeeld bejegening en
begeleiding.
Mijn voorganger heeft in de genoemde brief (Kamerstuk 29 754, nr. 201)
reeds opgemerkt dat het plaatsen van gedetineerden met een terroristische achtergrond ten tijde van de oprichting van de TA een betrekkelijk
nieuw fenomeen was. Door de ervaringen van de afgelopen jaren is een
goed zicht ontstaan op de mogelijkheden alsook de risico’s bij detentie
van deze groep. Uit de verkenning die mijn departement heeft uitgevoerd
komt in dit licht naar voren dat de profielen van de op de TA geplaatste
gedetineerden zeer divers zijn. De misdrijven op grond waarvan gedetineerden hier worden geplaatst zijn uiteenlopend van aard en kunnen
zowel (financiële) ondersteuning, training en rekrutering, alsook het
voorbereiden en daadwerkelijk uitvoeren van geweldsdaden betreffen.
Daarbij komt dat grote verschillen bestaan in gedrag, overtuiging,
zendingsdrang, intelligentie, psychische gesteldheid, (gewelds)verleden
en charisma. Dit vertaalt zich in verschillen in verspreidingsrisico van het
radicale gedachtengoed (wat de concentratie van gedetineerden en het
individuele regime legitimeert) en in beheersmatige- en veiligheidsrisico’s
(die de toegepaste veiligheidsmaatregelen legitimeren).
Het voorgaande in ogenschouw nemende, acht ik het noodzakelijk om het
meer maatwerk mogelijk te maken dan thans het geval is. Een essentiële
voorwaarde is dat per individu een accurate beoordeling plaatsvindt van
het verspreidings- en veiligheidsrisico. Een dergelijke beoordeling wordt
op dit moment uitgevoerd in het Multi Disciplinair Overleg (MDO) TA. In
dit overleg zijn verschillende disciplines en professionals vertegenwoordigd, alsook belangrijke ketenpartners zoals bijvoorbeeld de NCTV,
de reclassering, het openbaar ministerie, psychiaters en het GRIP. In dit
overleg worden individuele zaken besproken, maar een beoordeling van
de risico’s en de mate van radicalisering vinden evenwel nog niet op een
gestandaardiseerde wijze plaats. Ik heb mijn medewerkers daarom
gevraagd in de komende periode een beoordelingsinstrument te
1

Het gaat om het proefschrift «Captivated by fear, an evaluation of terrorism detention policy»
door T. Veldhuis en het boek «Na de vrijlating» door B.A. de Graaf en D.J. Weggemans. Met het
meenemen van de bevindingen van deze studies doe ik tevens de toezegging van de Minister
van Veiligheid en Justitie in verband met een mondelinge vraag van lid Recourt van 26 juni
2015 gestand.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 754, nr. 315

2

ontwikkelen waarmee de kans op en ernst van radicalisering en/of
extremistisch geweld beter kan worden ingeschat. Met dit beoordelingsinstrument wordt dus niet alleen mogelijke geweldsrisico’s en de
psychische gesteldheid van gedetineerden vastgesteld, maar is het ook
mogelijk om de mate van radicalisering te meten en de eventuele
beschermende en bedreigende factoren in kaart te brengen, zoals
bijvoorbeeld de sociale omgeving. Het instrument zal tot stand moeten
komen op basis van reeds bestaand (internationaal) instrumentarium dat
voorhanden is, alsook met behulp van de reeds bestaande en specifiek
eigen ervaring en expertise waarover de ketenpartners beschikken.
Op basis van de uitkomsten van een gestandaardiseerde beoordeling
kunnen vervolgens enerzijds passende veiligheidsmaatregelen worden
genomen met het oog op de bescherming van de samenleving en
anderzijds gedurende de detentie worden gewerkt aan een meer
persoonsgerichte aanpak voor een veilige en succesvolle terugkeer naar
de samenleving. Om deze vorm van maatwerk mogelijk te maken acht ik
een plaatsingsbeleid aangewezen waarbij gedifferentieerd kan worden
naar twee verschillende regimes, beiden in de context van de TA als
speciale afdeling afgezonderd van de reguliere afdelingen.
Zoals gezegd kan een dergelijke vorm van regimedifferentiatie pas
worden ingevoerd op het moment dat een beoordelingsinstrument
voorhanden is. Ik verwacht dat een eerste versie van een beoordelingsinstrument 1 november 2015 gereed is en zal uw Kamer hierover in het
najaar nader informeren.
De Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie,
K.H.D.M. Dijkhoff

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 754, nr. 315

3