2017D01377

INBRENG VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
De vaste commissie voor Economische Zaken heeft een aantal vragen
voorgelegd aan de Staatssecretaris van Economische Zaken over de brief
d.d. 20 december 2016 over de stand van zaken mestbeleid 2016
(Kamerstuk 33 037, nr. 184), de brief d.d. 20 december 2016 inzake
percentages verplichte mestverwerking 2017 (Kamerstuk 33 037, nr. 185),
de brief d.d. 20 december 2016 inzake het Zesde actieprogramma
Nitraatrichtlijn 2018–2021 (Kamerstuk 33 037, nr. 183) en de brief d.d.
22 december 2016 inzake mestverwerkingspercentages (Kamerstuk
33 037, nr. 186).
De voorzitter van de commissie,
Vermeij
De adjunct-griffier van de vaste commissie,
De Vos

nds-tk-2017D01377

1

Inhoudsopgave
I

II

blz.

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de
PvdA-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de SP-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de
ChristenUnie-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de SGP-fractie

2
2

Antwoord/Reactie van de Staatssecretaris

11

4
5
6
7
8
9

I Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van de diverse
brieven. Naar aanleiding hiervan hebben zij nog enkele vragen.
Kan de Staatssecretaris aangeven wat de huidige stand van zaken is
omtrent het aanwijzen van reststoffen te erkennen als meststoffen? Is er
inmiddels een verzoek ingediend? Indien een verzoek wordt gedaan om
reststoffen te erkennen als meststoffen, hoe ziet de procedure van
erkenning eruit en hoe veel tijd is hiermee gemoeid?
De leden van de VVD-fractie merken op dat de Staatssecretaris voorstelt
om de mestverwerkingspercentages te verhogen. Kan de Staatssecretaris
aangeven wat de gevolgen zijn voor de verschillende sectoren als deze
percentages verhoogd worden? Kan hij ook uitgebreid ingaan op de
verhoging van de mestverwerkingspercentages in relatie tot de beperkte
capaciteit?
Kan de Staatssecretaris aangeven welke inzet afgelopen jaar is gepleegd
om de mestverwerkingscapaciteit te verhogen door in te zetten op
vergunningverlening en het oplossen van knelpunten?
Is de Staatssecretaris bereid om in 2017 eerst in te zetten op het verkrijgen
van vergunningen voor mestverwerkingsinstallaties? Zo nee, hoe
verhoudt zich dit tot de verhoging van de mestverwerkingspercentages en
de eerdere toezegging om hier ook op in te zetten?
Het gebruik van mineralenconcentraat is een belangrijke ontwikkeling,
zowel voor de sector als voor het milieu. Is de Staatssecretaris bereid om
binnen de bestaande mogelijkheden de pilots voor mineralenconcentraat
uit te breiden en vol kracht in te blijven zetten op het gebruik van
mineralenconcentraat ter vervanging van kunstmest? Zo nee, waarom
niet? Kan de Staatssecretaris aangeven wat de voortgang is op het
gebruik van het mineralenconcentraat?
De leden van de VVD-fractie vragen op welke wijze de afspraken die de
verschillende partners in het Actieplan Vitalisering Varkenshouderij
hebben gemaakt vorm gaan krijgen. Wat is de rol van het Ministerie van
Economische Zaken als partner hierin? Kan de Staatssecretaris aangeven
waarom er een schatting wordt gemaakt van de verwerkte of geëxporteerde fosfaatproductie? Welke cijfers worden bijgehouden en wanneer
zijn deze in enig jaar beschikbaar?

2

Kan de Staatssecretaris aangeven of de schatting van het Projectbureau
Lokale Mestverwerking (PLMV) en Bureau Mest Afzet (BMA) over de te
verwachten groei aan mestverwerkingscapaciteit ook daadwerkelijk
gerealiseerd is in 2016? Zo nee, wat is de oorzaak hiervan? Indien de
daadwerkelijke groei nog niet bekend is, op basis van welke informatie is
er besloten de mestverwerkingspercentages te verhogen? Zijn de
schattingen over 2017 realistisch? Zo ja, op basis van welke signalen komt
de Staatssecretaris tot deze conclusie? Op welke wijze is de 9,98 miljoen
euro op mestverwerking in 2016 ingezet?
Deze leden lezen dat de percentages verplichte mestverwerking met name
in de regio Oost worden verhoogd tot 52%. Tegelijkertijd schrijft de
Staatssecretaris dat de verwerkingscapaciteit in met name de regio Oost
nog achterblijft. Op basis van welke informatie vindt hij het gerechtvaardigd dat deze percentages zo fors verhoogd worden ten opzichte van
2016?
Hoofddoel van het zesde actieprogramma is om de nitraatbelasting van
het grondwater afkomstig uit de landbouw te verminderen en de
eutrofiëring van het oppervlaktewater te bestrijden. Op basis van welke
meetgegevens wordt de kwaliteit van het grondwater beoordeeld?
De Staatssecretaris wil de «goede landbouwpraktijk» in de context van de
Nitraatrichtlijn volgen. Dat is een positieve grondhouding die de leden van
de VVD-fractie van harte ondersteunen. Kan de Staatssecretaris aangeven
op welke wijze hij deze «goede landbouwpraktijk» en het vakmanschap
van de boer hierin betrekt?
Afgelopen jaren is de bodemgesteldheid en de bodemvruchtbaarheid
achteruit gegaan. Wat vindt de Staatssecretaris van deze ontwikkeling?
Hoe vindt hij deze ontwikkeling passen in relatie tot een «goede
landbouwpraktijk» en het vakmanschap van de boer waar op dit moment
onvoldoende ruimte voor is? Op welke manier gaat de Staatssecretaris dit
borgen? Is hij bereid om een goed bodembeheer (waarbij aandacht voor
regionale verschillen in bijvoorbeeld grondsoorten) centraal te stellen en
zo ja, hoe gaat hij dat borgen?
Is de Staatssecretaris van mening dat het verantwoord gebruik van
meststoffen door het vastgelegde stelsel van gebruiksnormen en
gebruiksvoorschriften goed geborgd is? Zo ja, waaruit blijkt dat? Wat vindt
hij van de praktijksituatie dat de gebruiksnormen en gebruiksvoorschriften
niet passen in de Nederlandse hoogproductieve landbouw (gebruiksnormen die te laag zijn waardoor de bodemgesteldheid en bodemvruchtbaarheid achteruit gaan en gebruiksvoorschriften die niet passend zijn in
een veranderd klimaat)? Is de Staatssecretaris voornemens de regelgeving meer aan te laten sluiten bij de praktijk (inbouwen van flexibiliteit
voor uitzonderlijke situaties waarbij er in deze situaties sneller gehandeld
kan worden)? Zo nee, waarom niet? De overige voorstellen tot het
optimaliseren van de gebruiksvoorschriften worden positief ontvangen
mits de ondernemer zelf gaat over gewassenkeuze en maatregelen die
hij/zij treft. Kan de Staatssecretaris bevestigen dat de ondernemer blijft
gaan over teeltplannen en intensiteit van teelten?
Nu er goede resultaten zijn geboekt maar in sommige delen van het land
met specifieke grondsoorten de doelen nog niet bereikt zijn, is de vraag
aan de Staatssecretaris of hij voornemens is om naar de toekomst toe te
werken naar een gebied specifieke derogatie. Zo nee, waarom niet?
Nederland is in het kader van de Nitraatrichtlijn aangewezen als een
kwetsbaar gebied. Is de Staatssecretaris voornemens om bij een

3

probleemgerichte en gebiedsgerichte benadering deze aanwijzing op
termijn om te zetten naar verschillende gebieden? Zo nee, waarom niet?
De Staatssecretaris stelt dat hij beziet in hoeverre de geconstateerde
stijging van de gebruiksnormen kan leiden tot aanpassing van de
gebruiksnormen. Tegelijkertijd onderstreept de Staatssecretaris een
aanpassing van gebruiksnormen die effect kan hebben op de waterkwaliteit als zeer zwaar te laten tellen. Maakt de Staatssecretaris hierin een
afweging tussen de verschillende gebieden in Nederland met de
verschillende grondsoorten? Zo nee, waarom niet?
Kan de Staatssecretaris aangeven wanneer hij meer duidelijkheid
verwacht in het zoeken naar bodemverbeterende maatregelen? Op welk
lopend onderzoek wordt gedoeld en wanneer zijn de uitkomsten te
verwachten? Kan hij aangeven hoeveel landen in Europa een fosfaatproductieplafond hebben en hoe hoog de productie in de verschillende
landen mag zijn?
Kan de Staatssecretaris aangeven wat de voortgang is van de gesprekken
over het gebruik van de Kringloopwijzer voor de bedrijfsspecifieke
verantwoording?
Vragen en opmerkingen van de leden van de PvdA-fractie
De leden van de PvdA-fractie hebben kennisgenomen van de Stand van
zaken mestbeleid 2016, de percentages verplichte mestverwerking 2017
en het zesde actieprogramma Nitraatrichtlijn 2017–2021 en de Mestverwerkingspercentages. Zij hebben hier nog enkele vragen over en
verzoeken de Staatssecretaris hierop in te gaan.
De leden van de PvdA-fractie lezen dat de overschrijding van het
stikstofplafond naar verwachting ongedaan zal worden gemaakt door het
fosfaatreductiepakket 2017. De overschrijding van het stikstofplafond is
3,1 miljoen kilo. Hoeveel kilo verwacht de Staatssecretaris dat het
fosfaatreductiepakket aan stikstofuitstoot zal verminderen in 2017? Is deze
marge naar het idee van de Staatssecretaris groot genoeg? Kan hij dit
toelichten? Welke actie zal ondernomen worden als blijkt dat toch niet
onder het stikstofplafond gekomen wordt door middel van deze maatregelen? Wat zijn de gevolgen als Nederland niet op tijd onder het stikstofplafond komt? Wat zijn de huidige milieueffecten van deze overschrijding?
De leden van de PvdA-fractie lezen dat de pluimveesector ook in 2016
naar verwachting het fosfaatplafond zal overschrijden met 0,2 miljoen
kilo. Worden er maatregelen getroffen om deze overschrijding in 2017 te
voorkomen? Zo ja, welke maatregelen en wat is het beoogde resultaat
hiervan? Zo nee, waarom niet? Zullen deze maatregelen alleen impact
hebben op de pluimveesector, of ook op andere sectoren? Waarom is deze
keuze gemaakt?
De leden van de PvdA-fractie vragen de Staatssecretaris of hij kan
toelichten welke maatregelen hij in het zesde actieprogramma gaat
opnemen om te zorgen voor een verbetering van de waterkwaliteit en een
nieuwe derogatie. Welke concrete verbeteringen verwacht de Staatssecretaris dat deze maatregelen zullen opleveren? Kan de Staatssecretaris
hierbij ook specifiek ingaan op de locaties rond drinkwaterwinningen?
Welke actie onderneemt hij om ervoor te zorgen dat de maatregelen ook
daadwerkelijk uitgevoerd worden?
De leden van de PvdA-fractie kijken met belangstelling uit naar de
beantwoording van hun vragen.

4

Vragen en opmerkingen van de leden van de SP-fractie
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van de stand van
zaken mestbeleid 2016, percentages verplichte mestverwerking 2017 en
zesde actieprogramma nitraatrichtlijn 2017–2021 en mestverwerkingspercentages. Zij zijn het oneens met het uitgangspunt van de Staatssecretaris
dat er vanaf 2017 sprake is van een mest evenwicht; er worden immers
structureel grote hoeveelheden mest verwerkt. Erkent de Staatssecretaris
dat, indien er al sprake zou zijn van een evenwicht op de «mestmarkt», dit
geenszins betekent dat er sprake is van een ecologisch evenwicht inzake
mest? Kan hij kwantificeren hoeveel van welke emissies (broeikasgassen,
stikstofverbindingen, fijnstof) naar de lucht toe ontsnappen gedurende het
gehele traject van dier tot eindproduct van het deel van de Nederlandse
mest dat verwerkt wordt? Erkent de Staatssecretaris dat er geen sprake is
van een ecologisch overwicht, maar van een te veel aan mest in
Nederland? De leden van de SP-fractie zijn van mening dat de percentages verplichte mestverwerking extreem hoog zijn. Dit toont ook het
grote mestoverschot aan. Deze leden zijn het dan ook niet eens met de
inzet van de Staatssecretaris om het stikstof- en fosfaatplafond te laten
vervallen.
De leden van de SP-fractie hebben de voorganger van de Staatssecretaris
horen praten over mogelijke toekomstige afschaffen van varkensrechten
en pluimveerechten. Erkent de Staatssecretaris inmiddels -na het fiasco
met de melkveehouderij- dat afschaffing van varkensrechten en pluimveerechten niet aan de orde is en dat een vorm van begrenzing noodzakelijk
is?
Deze leden vinden het spijtig dat er amper concrete maatregelen in het
actieprogramma staan om de nitraatbelasting van grondwater en de
eutrofiëring van oppervlaktewater te bestrijden. Welke concrete maatregelen gaan er genomen worden? Onderschrijft de Staatssecretaris dat er
naast gebiedsgericht beleid ook generiek beleid nodig is? Wanneer denkt
de Staatssecretaris de nitraatnorm van 50 mg/ l te halen? Wat gaat de
Staatssecretaris veranderen in het mestbeleid om de nitraatnorm bij
waterwingebieden te halen? Hoe staat de Staatssecretaris er tegenover
om de nitraatnorm van 50 mg/ l specifiek te laten gelden voor waterwingebieden? Is hij bereid om de stikstofgebruiksnormen aan te scherpen
voor de waterwingebieden? Welke concrete specifieke maatregelen gaan
genomen worden bij waterwingebieden? Hoe gaat hij voorkomen dat
drinkwaterbedrijven opdraaien voor de kosten die veroorzaakt worden
door overbemesting? Kan de Staatssecretaris een overzicht geven van de
kosten die Nederlandse drinkwaterbedrijven het afgelopen jaar hierdoor
hebben moeten maken?
De leden van de SP-fractie hebben geconstateerd dat veel uitspoeling
plaatsvindt bij de teelt van uitspoeling gevoelige gewassen, mede doordat
de grond daarbij een deel van het jaar kaal is. Deze leden vragen of er
reeds experimenten gaande zijn om te onderzoeken of met multi-cropping
de uitspoeling in belangrijke mate verminderd kan worden. Indien dit niet
het geval is, vragen deze leden of de Staatssecretaris bereid is een
dergelijk experiment te initiëren. Is er een overzicht voorhanden waaruit
blijkt hoeveel minder uitspoeling wordt bewerkstelligd door verschillende
systemen van multi-cropping, groenbemesters en vanggewassen,
bijvoorbeeld van Clean Development Mechanism (CDM)? Is de Staatssecretaris bereid om multi-cropping, groenbemesters of vanggewassen of
andere equivalente maatregelen om uitspoeling tegen te gaan verplicht te
stellen in waterwingebieden?

5

De leden van de SP-fractie hebben gelezen dat uit het belevingsonderzoek
mestbeleid dat is uitgezet onder agrariërs, blijkt dat de naleving van het
mestbeleid te wensen over laat. Zijn er nog andere cijfers beschikbaar
over naleving? Onderschrijft de Staatssecretaris dat naleving verbeterd
moet worden en zo ja, wat gaat hij doen om dit te bewerkstelligen? Wat
gaat de Staatssecretaris doen om een goede naleving te bevorderen?
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de brieven over
stand van zaken mestbeleid 2016, percentages verplichte mestverwerking
2017, zesde actieprogramma Nitraatrichtlijn 2017–2021 en mestverwerkingspercentages. Hierover hebben deze leden nog vragen.
De leden van de CDA-fractie zijn verontrust over de voortgang van het
mestdossier, in het bijzonder rondom de invoering van het fosfaatrechtenstelsel en de uitvoering van knelgevallen, het zesde actieprogramma
Nitraatrichtlijn en het behouden van de derogatie.
Deze leden hebben zich bij de behandeling van het wetsvoorstel invoering
fosfaatrechten enorm erover verbaasd hoe in een zeer laat stadium de
invoering van de wet met een jaar moest worden uitgesteld omwille van
staatssteunregels en dat daarmee de derogatie op het spel werd gezet.
Dienaangaande hebben deze leden geen antwoord gekregen op hun
vraag wanneer het wetsvoorstel invoering fosfaatrechten geprenotificeerd
is voor staatssteun bij de Europese Commissie (Kamerstuk 34 532, nr. 97).
Deze leden verzoeken opnieuw de Staatssecretaris deze vraag te
beantwoorden.
Daarnaast blijkt uit de brief van 29 december 2016 dat de discussie over
de publieke borging van het reduceren van fosfaat in 2017 (Kamerstuk
34 532, nr. 98) en daarmee staatssteun nog loopt. De leden van de
CDA-fractie vragen de Staatssecretaris toe te lichten waarom er nu alsnog
niet wordt gekozen voor een algemeen verbindend verklaring van het
fosfaatreductieplan. Komt dit voort uit gesprekken met de Europese
Commissie? Zo nee, waarom wordt hier dan niet voor gekozen? Waarom
niet verschillende mogelijkheden voor publieke borging doorzetten, dus in
ieder geval ook de algemeen verbindend verklaring voor het fosfaatreductieplan notificeren op basis van artikel 210 Gemeenschappelijke Marktordening bij de Europese Commissie? Daarnaast vragen zij de Staatssecretaris toe te lichten op basis van welk artikel van de Landbouwwet een
ministeriële regeling wordt voorbereid. Kan hij ook aangeven wat de
inhoud wordt van de ministeriële regeling en in hoeverre de staatssteunregels hierop niet van toepassing zijn?
Deze leden lezen dat het streven om het Syntheserapport van de evaluatie
meststoffen in december 2016 af te ronden niet wordt gehaald (Kamerstuk
33 037, nr. 184). Zij vragen wat de gevolgen zijn van deze vertraging voor
het verkrijgen van de derogatie voor de periode 2018–2021. Gezien de
Staatssecretaris eerder aangaf in december 2016 de eerste presentatie te
willen geven in het Nitraatcomité ten behoeve van het zesde actieprogramma (Kamerstuk 34 532, nr. 27, p. 10), is dit al gebeurd? Zo ja, kan de
Staatssecretaris de presentatie doen toekomen aan de Kamer? Zo nee,
wanneer heeft de eerste presentatie in het Nitraatcomité plaats?
De leden van de CDA-fractie lezen dat de ambitie van de Staatssecretaris
voor het zesde actieprogramma Nitraatrichtlijn is om de goede landbouwpraktijk verder vorm te geven (Kamerstuk 33 037, nr. 183). Deze leden
vragen of hier ook onder wordt verstaan bodembeheer met aandacht voor
de vruchtbaarheid van de bodem. Is de Staatssecretaris bereid om meer
ruimte te geven om het organische stof niveau in de bodem te verbe-

6

teren? Deze leden benadrukken dat het generiek aanscherpen van normen
niet meer aan de orde moet zijn en dat dit ook in zand en löss gebied niet
meer de maatregel is waarmee op adequate en rechtvaardige wijze
verdere reductie behaald zou moeten worden. Is de Staatssecretaris het
hiermee eens? Zo nee, waarom niet? De leden van de CDA-fractie vragen
de Staatssecretaris toe te lichten hoe een verdere gebiedsgerichte aanpak
eruit zal zien. Deze leden vragen zich af hoe de Staatssecretaris denkt
teeltplannen te reguleren, en hoe zich dit verhoud met inkomensderving.
Zal de Staatssecretaris er sterk voor pleiten en er een kernpunt van zijn
inzet van maken om te pleiten voor het mogelijk maken en uitbreiden van
bedrijfsspecifieke verantwoording, onder andere ten aanzien van de
Kringloopwijzer? De leden van de CDA-fractie zien dat ook vele andere
bronnen bijdragen aan mineralen niveaus in het oppervlaktewater. Is de
Staatssecretaris bereid om maatregelen om een reductie bij andere
bronnen dan landbouw te realiseren in kaart te brengen en dit eventueel
op te nemen in het actieprogramma? Daarnaast pleiten deze leden er
opnieuw voor dat de pilot mineralenconcentraten wordt uitgebreid door
middel van een derogatie op de Nitraatrichtlijn, want dat is de manier om
de pilot uit te breiden (Kamerstuk 21 501-32, nr. 925). Is de Staatssecretaris
bereid zich hiervoor in te spannen of een andere regeling voor het gebruik
van kunstmestvervangers op te zetten? Daarnaast vragen de leden van de
CDA-fractie of de inzet bij de onderhandelingen over de meststoffenverordening er ook op gericht zijn om het gebruik van hoogwaardige mestproducten in andere landen te vergemakkelijken?
De leden van de CDA-fractie zijn het niet eens met de verhoging van de
mestverwerkingspercentages. Kan de Staatssecretaris aantonen dat er op
dit moment voldoende mestverwerkingscapaciteit beschikbaar is? Deze
leden vernemen dat om financiële, technische of vergunnningstechnische
redenen dit nog niet het geval is. Is hij bereid om knelpunten voor
vergunningen te verhelpen en verdere inspanningen te doen om
technische problemen bij mestverwerkingsinstallaties op te lossen,
vooraleer het percentage dusdanig te verhogen? Zij vragen de Staatssecretaris of hij wil bekijken hoe de mestverwerkingskosten verlaagd kunnen
worden. Deze leden vragen daarnaast hoe de Staatssecretaris het
Actieplan Vitalisering Varkenshouderij betreffende de afzet van mest wil
ondersteunen?
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie hebben enige vragen over de geagendeerde
brieven ten aanzien van de mestverwerking in 2017 en het zesde
actieprogramma nitraatrichtlijn.
De leden van de D66-fractie vragen of reeds gedurende de voorbereiding
van het zesde actieprogramma en de onderhandelingen over de
derogatie, het proces rondom de validatie van de Kringloopwijzer
afgerond wordt. In dat geval zijn zij benieuwd of de Staatssecretaris, nu hij
aangeeft van het productieplafond af wil, gaat pleiten bij de Europese
Commissie voor het vervangen van het productieplafond voor fosfaat
voor een verplichting op bedrijfsniveau fosfaatneutraal te produceren.
Hoe zou fosfaatneutraal dan gedefinieerd worden? Op welke wijze wordt
vervolgens voorkomen dat op andere vlakken de milieu en/of natuurbelasting als gevolg daarvan toeneemt?
De leden van de D66-fractie lezen dat de Staatssecretaris van belanghebbenden rondom het zesde actieprogramma meer dan 90 afzonderlijke
voorstellen gekregen heeft. Dat roept enige vragen op. Welke organisaties
hebben gereageerd? Wat voor typen personen? Op welke wijze zijn
landbouwers, omwonenden en natuurliefhebbers – om maar enkele

7

groepen te noemen – erop geattendeerd dat zij konden meedenken over
de contouren van het actieprogramma? Wordt op enig moment het
voorgenomen programma nog in internetconsultatie gegeven? Welke
afwegingen worden daarbij gemaakt, mede in acht nemende het grote
maatschappelijke belang bij de hopelijk uit het actieprogramma volgende
derogatiebeschikking?
Deze leden vragen in hoeverre milieu en natuurdoelen in het zesde
actieprogramma statisch zullen zijn, of zullen meebewegen met de trend
van een krimpende melkveehouderij en varkenshouderij.
De leden van de D66-fractie horen geluiden dat er niet tijdig voldoende
mestverwerkingscapaciteit beschikbaar zou zijn om de voor 2017 gestelde
verwerkingspercentages te kunnen halen. Herkent de Staatssecretaris die
berichten? Deelt hij die vrees? Voor zover die beperkte(re) capaciteit
voortkomt uit problemen rondom de vergunning, kan geschetst worden
waaruit die vergunningsproblemen bestaan? Hoe wordt eraan gewerkt die
zo snel mogelijk op te lossen?
De leden van de D66-fractie vragen in hoeverre voor invulling van het
zesde actieprogramma met provincies gesproken wordt over de invulling
van het Programma Aanpak Stikstof (PAS). Het eerste PAS loopt immers
tot en met 2021, net als het zesde actieprogramma. Hoe staat het op dit
moment in elk van de twaalf provincies met de uitgedeelde ontwikkelruimte? In hoeverre is er daarin nog ruimte voor bijsturing?
Vragen en opmerkingen van de leden van de ChristenUnie-fractie
De leden van de ChristenUnie-fractie zijn het eens met een gerichtere inzet
op verbetering van de waterkwaliteit, gebiedsgericht maatwerk en de inzet
op de goede landbouwpraktijk. Op welke manier wil de Staatssecretaris
hierbij «goed bodembeheer» centraal stellen in het actieprogramma?
Erkent de Staatssecretaris dat het huidige mestbeleid risico’s heeft voor
bodemvruchtbaarheid en opbrengsten op langere termijn, met een
hogere nitraatuitspoeling naar het grondwater? Is de Staatssecretaris
bereid om de verbetering van de kwaliteit van de bodem, waaronder meer
organische stof in de bodem en vermindering van de nitraatuitspoeling,
een belangrijk inzet voor het pakket te laten zijn? Zo ja, op welke manier
krijgt dit vorm? Is de Staatssecretaris ook bereid om innovatieve projecten
op het boerenerf te ondersteunen die tot kwaliteitsverbetering van de
bodem leiden, inclusief voordelen als minder nitraatuitspoeling en het
vastleggen van CO2 in de bodem (in het kader van de klimaatdoelen)?
Deze leden vinden het belangrijk dat de verantwoording meer bedrijfsspecifiek gaat plaatsvinden en wijzen op onder meer de Kringloopwijzer om
dit vorm te geven. Is de Staatssecretaris bereid om naast het bieden van
ruimte voor systemen om bedrijfsspecifiek te verantwoorden ook actief
deze systemen te bevorderen, waaronder de Kringloopwijzer?
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen op welke manier mestverwerkers in staat zijn om te voldoen aan de verhoging van de mestverwerkingspercentages in de regio’s Zuid en Oost. Zo is de verwerkingscapaciteit nog niet overal operationeel en treden voor mestverwerkers soms
problemen op met de financiering of de vergunningen. Komt de
verhoging van de verwerkingspercentages niet te vroeg voor ondernemers, aangezien de mestverwerkingscapaciteit nog onvoldoende is om
de verhoging van de percentages te verwerken? Op welke manier worden
vergunningen voor mestverwerkingsinstallaties snel uitgegeven? Op
welke manier worden knelpunten in bij vergunningverlening en financiering op korte termijn weggenomen? Is de Staatssecretaris bereid om in

8

overleg te gaan met de sector om knelpunten weg te nemen en de
operationele capaciteit op peil te houden om mest te verwerken? Is de
Staatssecretaris bereid om het kwaliteitssysteem voor mestverwerkers dat
is geïnitieerd vanuit de sector te ondersteunen? Op welke manier maakt
de Staatssecretaris de afspraken uit het Actieplan Vitalisering Varkenshouderij concreet? Is de Staatssecretaris bereid om ook investeringen in
langetermijnoplossingen aantrekkelijker te maken, bijvoorbeeld door
uitbreiding van de pilot mineralenconcentraten om kunstmest te
vervangen? Op welke manier kan een specifieke derogatie voor mineralenconcentraten van de grond komen?
Vragen en opmerkingen van de leden van de SGP-fractie
De leden van de SGP-fractie verwijzen naar hun notitie «Aan de slag voor
het nieuwe actieprogramma Nitraatrichtlijn (2018–2021)». In deze notitie
pleiten zij voor een regionale aanpak met bijvoorbeeld vijf actieprogramma’s. Bij de gebiedsindeling kan dan rekening gehouden worden
met stroomgebieden, grondsoorten en de gebiedsindeling van waterschappen. Door aan te sluiten op de gebiedsindeling van waterschappen
kunnen waterschappen beter betrokken worden bij het opstellen van de
regionale actieprogramma’s en kan ook de koppeling gemaakt worden
met het Deltaplan Agrarisch Waterbeheer. Deze regionale actieprogramma’s zouden gebaseerd moeten worden op metingen. De leden van
de SGP-fractie stellen voor om vooral maatregelen te nemen in die
gebieden en bij die percelen waar metingen een echt probleem aanwijzen.
Ook de derogatie kan hier aan gekoppeld worden: waarom geen derogatie
als de op kosten van de melkveehouder uit te voeren metingen laten zien
dat de waterkwaliteit in «zijn» sloten goed is? Ze verwijzen naar de
Vlaamse aanpak van het mestbeleid. De leden van de SGP-fractie horen
graag de mening van de Staatssecretaris hierover. Waarom kiest hij niet
voor verschillende regionale actieprogramma’s en een regionale aanpak
gebaseerd op metingen, zoals ook in Vlaanderen het geval is? De
Staatssecretaris constateert zelf ook dat er regionaal grote verschillen zijn
tussen de bijdrage van verschillende bronnen van emissie van stikstof en
fosfaat naar het oppervlaktewater. Dat geldt ook voor de verschillen in
waterkwaliteit. Hoe gaat de Staatssecretaris ervoor zorgen dat ook in het
volgende actieprogramma recht wordt gedaan aan deze verschillen?
De leden van de SGP-fractie hebben in de genoemde notitie ook voorgesteld om derogatie te verlenen voor alle grasland, maar dan wel voor
alleen grasland. Dat maakt inzaai/behoud van grasland aantrekkelijker en
die van het uitspoelingsgevoelige maïs minder aantrekkelijk. Deze leden
horen graag of de Staatssecretaris deze optie ook serieus meeneemt bij
het bekijken van alternatieve voor de invulling van de derogatie. Welke
andere concrete alternatieven gaat hij bekijken?
De Staatssecretaris schrijft dat de in de bodem aanwezige fosfor in
belangrijke mate de uitspoeling naar het oppervlaktewater bepaalt. De
opgave voor het reduceren van uit- en afspoeling van fosfor uit landbouwgronden is dus via het nemen van landbouwkundige maatregelen lastig
realiseerbaar. Daarbij komt dat er al sprake is van evenwichtsbemesting
wat betreft fosfaat. Welke consequenties trekt de Staatssecretaris daaruit
voor het mestbeleid?
De Staatssecretaris schrijft dat de eutrofiëring door stikstof en fosfaat in
delen van Nederland een probleem blijft. Hij noemt met name de
kustgebieden. De leden van de SGP-fractie verwachten dat een groot deel
van de eutrofiëring in deze kustgebieden het gevolg is van fosfaatrijke
kwel en mineralisatie van veen. Is de veronderstelling juist dat deze
eutrofiëring niet zozeer het gevolg is van de aanwending van dierlijke

9

mest? Wat betekent dat voor het mestbeleid? Is het niet beter om
bijvoorbeeld in de veengebieden in te zetten op grootschalige onderwaterdrainage dan op aanscherping van gebruiksnormen?
De leden van de SGP-fractie constateren op basis van onderzoeksrapporten en signalen uit het veld dat de bodemvruchtbaarheid onder druk
staat. Op veel percelen daalt het organische stof gehalte. Juist veel
organische boeren geven aan dat ze meer mineralen aan de bodem
onttrekken dan ze erop aan kunnen voeren. Deze leden missen in de inzet
van de Staatssecretaris met betrekking tot het zesde actieprogramma de
urgentie van het behoud van bodemvruchtbaarheid. Ziet de Staatssecretaris deze urgentie? Is het voor de Staatssecretaris een centraal doel om
de bodemvruchtbaarheid te verbeteren?
De leden van de SGP-fractie constateren dat de Staatssecretaris de
mogelijkheid openlaat dat gebruiksnormen naar beneden bijgesteld
worden. Deze leden zetten daar grote vraagtekens bij. De afgelopen jaren
zijn de gebruiksnormen al (generiek) aangescherpt, terwijl dat nauwelijks
terug te zien is in betere waterkwaliteit. Deze leden vrezen een negatieve
spiraal met minder toevoer van organische stof, minder bodemvruchtbaarheid, minder gewasgroei en uiteindelijk meer uitspoeling. Hoe ziet de
Staatssecretaris dat? Deelt de Staatssecretaris de mening dat de huidige
modellen voor het bepalen van het effect van maatregelen op de
uitspoeling vooral naar het korte termijn effect kijken en nauwelijks naar
de gevolgen voor bodemvruchtbaarheid, organische stof gehalte en
uitspoeling op langere termijn? Waarom kiest hij niet voor het uitsluiten
van aanscherping van gebruiksnormen?
Een tijd geleden is een rapport verschenen met ongeveer vijfhonderd
bodemprofielen waarmee de Nederlandse bodem in beeld wordt gebracht
(Alterra, rapport nr. 2686). Dat zijn er heel wat meer dan de zeventig die nu
gebruikt worden. De leden van de SGP-fractie constateren dat deze
nieuwe bodemprofilering nog niet gekoppeld aan een kaart ter
beschikking wordt gesteld. Dat is een gemiste kans. Bodemprofielen
spelen immers een belangrijke rol bij hydrologische modellering, ook als
het gaat om het bepalen van de uitspoeling van mineralen. Gaat de
Staatssecretaris ervoor zorgen dat deze nieuwe bodemprofielen bij alle
uitspoelingsberekeningen gebruikt gaan worden?
De leden van de SGP-fractie constateren dat de Staatssecretaris in Brussel
een veel negatiever beeld van de grondwaterkwaliteit onder lössgrond
neerzet dan nodig is. Op lössgronden en hoge zandgronden wordt door
het RIVM meer dan 50 mg/L nitraat in het bovenste grondwater gemeten.
Er is echter een alternatieve meetmethode die 20% lagere concentraties
meet, waardoor de normen wél gehaald worden. Deskundigen geven aan
dat beide methoden voldoen aan de Nitraatrichtlijn. De alternatieve
methode geeft beter de absolute nitraatconcentratie weer. De Staatssecretaris houdt het bij de methode van het RIVM en meldt alleen de negatieve
meetresultaten van deze methode aan Brussel. Deze leden vragen
waarom de Staatssecretaris er niet voor kiest (de meetresultaten van) de
alternatieve methode als uitgangspunt te nemen, met (de resultaten van)
de huidige RIVM-methode als aanvulling daarop, om zo voor Nederland
meer speelruimte te creëren. Is de Staatssecretaris op tenminste bereid
om ook de resultaten van de alternatieve, goedgekeurde meetmethoden
aan Brussel door te geven? De Staatssecretaris schrijft: «Ik meen dat de
overschrijdingen van de streefwaarde voor nitraat van 50 milligram per
liter die in Zuid-Limburg in het grondwater wordt aangetroffen, reden zijn
om op Europees niveau nu niet de discussie aan te gaan over een
wijziging van de meetmethode die systematisch lagere gevonden
nitraatwaarden in het grondwater met zich meebrengt.» De leden van de

10

SGP-fractie vragen waarom niet. Wil de Staatssecretaris in Brussel liever
een negatiever beeld in stand houden dan nodig is?
De leden van de SGP-fractie hebben begrepen dat enkele melkveehouders
uit de Krimpenerwaard hoge boetes boven het hoofd hangt in verband
met vermeend onterecht gebruik van de derogatie. Dat riep bij deze leden
enkele vragen op. De ondernemers pachten de betreffende gronden van
de Natuurcoöperatie Krimpenerwaard, maken werk van natuur inclusieve
landbouw, maar gebruiken de gronden wel gewoon voor beweiding en
bemesting (landbouwkundig gebruik). Vanwege het landbouwkundige
gebruik gingen zij ervan uit voor deze gronden de derogatie van
toepassing zou zijn. Zowel de boetes als de blokkade voor derogatie
zetten deze vorm van natuur inclusieve landbouw de voet dwars. Dat
brengt deze boeren in grote problemen en remt natuur inclusieve
landbouw af. Ziet de Staatssecretaris een dergelijke gang van zaken als
een probleem? Kan de Staatssecretaris concreet aangeven of en hoe
Europese bepalingen het toekennen van derogatie voor gronden die
landbouwkundig gebruikt worden, maar met een nevendoelstelling met
betrekking tot natuurbeheer, onmogelijk maken? De leden van de
SGP-fractie ontvangen regelmatig signalen over onduidelijkheid en/of
onredelijkheid met betrekking tot derogatie voor landbouwgrond waar
een vorm van natuurbeheer toegepast wordt. Herkent de Staatssecretaris
dat? Is hij bereid te bezien of de huidige werkwijze en indeling nog
voldoende aansluit op de huidige (natuur inclusieve) landbouwpraktijk? Is
hij bereid voor de korte termijn het boetebeleid in dezen te heroverwegen
om natuur inclusieve landbouw niet onnodig de voet dwars te zetten?
De leden van de SGP-fractie vragen waarom de percentages voor de
verplichte mestverwerking verhoogd moeten worden. De Commissie
Deskundigen Meststoffenwet gaat uit van een plaatsingsruimte van 132
miljoen kilogram fosfaat en een fosfaatproductie van 179,5 miljoen
kilogram. Door het maatregelenpakket zal de fosfaatproductie in 2017 naar
verwachting onder het fosfaatplafond uitkomen. Dat betekent dat in 2017
veel minder fosfaat verwerkt hoeft te worden. Of zoals de CDM schrijft:
«Indien wordt aangenomen dat de mestproductie niet hoger is dan het
fosfaatplafond (172,9 miljoen kilogram P2O5) dan daalt de mestverwerkingsopgave met circa 5 miljoen kilogram P2O5 in voornoemde
varianten.» In 2016 moest 32,8 miljoen kilogram fosfaat verplicht verwerkt
worden. De opgave voor het stelsel van verplichte mestverwerking is
volgens de Staatssecretaris 37,1 miljoen kilogram. Als daar 5 miljoen
kilogram van aftrekt in verband met de lagere fosfaatproductie dan
geraamd, resteert een opgave van 32,1 miljoen kilogram. Deze opgave is
vergelijkbaar met de opgave in 2016. Waarom heeft de Staatssecretaris
dat niet meegenomen bij het bepalen van de verwerkingspercentages en
heeft hij de percentages desondanks verhoogd?
De leden van de SGP-fractie hebben in het kader van het stimuleren van
de export en verwerking van mest nog een vraag over het besluit om
AGR-GPS ook te verplichten voor transporten met vaste mest naar het
buitenland. De Staatssecretaris heeft eerder aangegeven dat de vanuit de
sector ontwikkelde alternatieve registratiemethode, e-CMR, nog onvoldoende is. De leden van de SGP-fractie nemen hier geen genoegen mee.
Deze leden horen graag concreet op welke punten de alternatieve
methode e-CMR nog niet zou voldoen. Is het de inzet van de Staatssecretaris om hier samen met de sector uit te komen?
II Antwoord/Reactie van de Staatssecretaris

11