Staatsblad
van het Koninkrijk der Nederlanden
Jaargang 2017

0

291
Besluit van 23 juni 2017, houdende wijziging
van het Besluit verplichte meldcode huiselijk
geweld en kindermishandeling en het Besluit
kwaliteit kinderopvang en peuterspeelzalen om
te bewerkstelligen dat gevallen van ernstig
huiselijk geweld of ernstige kindermishandeling
dan wel vermoedens daarvan bij het advies- en
meldpunt huiselijk geweld en
kindermishandeling worden gemeld
Wij Willem-Alexander, bij de gratie Gods, Koning der Nederlanden,
Prins van Oranje-Nassau, enz. enz. enz.
Op de voordracht van de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn
en Sport van 23 december 2016, kenmerk 1072692-159751-WJZ, in
overeenstemming met Onze Ministers van Veiligheid en Justitie,
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en Sociale Zaken en Werkgelegenheid
en de Staatssecretarissen van Veiligheid en Justitie en Onderwijs, Cultuur
en Wetenschap;
Gelet op de artikelen 8, derde lid, van de Wet kwaliteit, klachten en
geschillen zorg, 4.1.7, vierde lid, van de Jeugdwet, 3.3, derde lid, van de
Wet maatschappelijke ondersteuning 2015, 5a, vijfde lid, van de Beginselenwet justitiële jeugdinrichtingen, 7b, vijfde lid, van de Beginselenwet
verpleging ter beschikking gestelden, 5b, vijfde lid, van de Penitentiaire
beginselenwet, 9a, vijfde lid, van de Wet Centraal Orgaan opvang
asielzoekers, 16, negende lid, van de Leerplichtwet 1969, 1.3.9, vijfde lid,
van de Wet educatie en beroepsonderwijs, 5, vijfde lid, van de Wet op de
expertisecentra, 1.21, vijfde lid, van de Wet op het hoger onderwijs en
wetenschappelijk onderzoek, 4b, vijfde lid, van de Wet op het primair
onderwijs, 3a, vijfde lid, van de Wet op het voortgezet onderwijs, en 1.51a,
vijfde lid, en 2.9a, vijfde lid, van de Wet kinderopvang en kwaliteitseisen
peuterspeelzalen;
De Afdeling advisering van de Raad van State gehoord (advies van
10 maart 2017, No. W13.16.0446/III);
Gezien het nader rapport van de Staatssecretaris van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport van 20 juni 2017, kenmerk 1072686-159751-WJZ,
uitgebracht in overeenstemming met Onze Ministers van Veiligheid en
Justitie, Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en Sociale Zaken en Werkgelegenheid en de Staatssecretarissen van Veiligheid en Justitie en Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap;
Hebben goedgevonden en verstaan:

Staatsblad 2017

291

1

ARTIKEL I
Het Besluit verplichte meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling
wordt als volgt gewijzigd:
A
Artikel 1 wordt als volgt gewijzigd:
1. Onderdeel b wordt vervangen door:
b. melding: melding aan het AMHK van huiselijk geweld of kindermishandeling of van een vermoeden daarvan;.
2. In onderdeel d wordt «waarmee» vervangen door: met wie.
3. In onderdeel f wordt «met het oog op de veiligheid van hen»
vervangen door: met het oog op de veiligheid van die minderjarigen.
B
Artikel 2 wordt als volgt gewijzigd:
1. Onder verlettering van de onderdelen b tot en met f tot c tot en met g
wordt in het eerste lid na onderdeel a een onderdeel ingevoegd, luidende:
b. een afwegingskader op basis waarvan de professionals het risico op
en de aard en de ernst van het huiselijk geweld of de kindermishandeling
wegen en dat hen in staat stelt te beoordelen of sprake is van dusdanig
ernstig huiselijk geweld of ernstige kindermishandeling, dan wel van een
vermoeden daarvan, dat een melding is aangewezen;.
2. In het eerste lid, onderdeel c (nieuw), wordt «inclusief vermelding van
degene die eindverantwoordelijk is» vervangen door: inclusief vermelding
van de functie van degene die eindverantwoordelijk is.
3. In het tweede lid, onderdeel a, wordt «huiselijk geweld en kindermishandeling» vervangen door: huiselijk geweld of kindermishandeling.
4. De onderdelen d en e van het tweede lid worden vervangen door:
d. het toepassen van het afwegingskader, bedoeld in het eerste lid,
onderdeel b;
e. het beslissen over:
1°. het doen van een melding, en
2°. het inzetten van de noodzakelijke hulp.

ARTIKEL II
Het Besluit kwaliteit kinderopvang en peuterspeelzalen wordt als volgt
gewijzigd:
A
Artikel 1 wordt als volgt gewijzigd:
1. In onderdeel g wordt «als bedoeld in artikel 1, eerste lid, van de Wet
op de jeugdzorg» vervangen door: als bedoeld in artikel 1.1 van de
Jeugdwet.
2. Onder verlettering van de onderdelen i en j tot j en k, wordt na
onderdeel h een onderdeel ingevoegd, luidende:

Staatsblad 2017

291

2

i. melding: melding aan het AMHK van huiselijk geweld of kindermishandeling of van een vermoeden daarvan.
B
Artikel 2a wordt als volgt gewijzigd:
1. Onder verlettering van de onderdelen b tot en met d tot c tot en met e
wordt in het eerste lid na onderdeel a een onderdeel ingevoegd, luidende:
b. een afwegingskader op basis waarvan het personeel het risico op en
de aard en de ernst van het huiselijk geweld of de kindermishandeling
weegt en dat het personeel in staat stelt te beoordelen of sprake is van
dusdanig ernstig huiselijk geweld of ernstige kindermishandeling, dan wel
van een vermoeden daarvan, dat een melding is aangewezen;.
2. In het eerste lid, onderdeel c (nieuw), wordt «inclusief vermelding van
de degene die eindverantwoordelijk is» vervangen door: inclusief
vermelding van de functie van degene die eindverantwoordelijk is.
3. In het tweede lid, onderdeel a, wordt «huiselijk geweld en kindermishandeling» vervangen door: huiselijk geweld of kindermishandeling.
4. De onderdelen d en e van het tweede lid worden vervangen door:
d. het toepassen van het afwegingskader, bedoeld in het eerste lid,
onderdeel b;
e. het beslissen over:
1°. het doen van een melding, en
2°. het inzetten van de noodzakelijke hulp.
C
Artikel 8 wordt als volgt gewijzigd:
1. Onder verlettering van de onderdelen b tot en met d tot c tot en met e
wordt in het eerste lid na onderdeel a een onderdeel ingevoegd, luidende:
b. een afwegingskader op basis waarvan gastouders het risico op en de
aard en de ernst van het huiselijk geweld of de kindermishandeling wegen
en dat hen in staat stelt te beoordelen of sprake is van dusdanig ernstig
huiselijk geweld of ernstige kindermishandeling, dan wel van een
vermoeden daarvan, dat een melding is aangewezen;.
2. In het tweede lid, onderdeel a, wordt «huiselijk geweld en kindermishandeling» vervangen door: huiselijk geweld of kindermishandeling.
3. De onderdelen d en e van het tweede lid worden vervangen door:
d. het toepassen van het afwegingskader, bedoeld in het eerste lid,
onderdeel b;
e. het beslissen over:
1°. het doen van een melding, en
2°. het inzetten van de noodzakelijke hulp.
D
Artikel 17a wordt als volgt gewijzigd:
1. Onder verlettering van de onderdelen b tot en met d tot c tot en met e
wordt in het eerste lid na onderdeel a een onderdeel ingevoegd, luidende:

Staatsblad 2017

291

3

b. een afwegingskader op basis waarvan het personeel het risico op en
de aard en de ernst van het huiselijk geweld of de kindermishandeling
weegt en dat het personeel in staat stelt te beoordelen of sprake is van
dusdanig ernstig huiselijk geweld of ernstige kindermishandeling, dan wel
van een vermoeden daarvan, dat een melding is aangewezen;.
2. In het eerste lid, onderdeel c (nieuw), wordt «inclusief vermelding van
de degene die eindverantwoordelijk is» vervangen door: inclusief
vermelding van de functie van degene die eindverantwoordelijk is.
3. In het tweede lid, onderdeel a, wordt «huiselijk geweld en kindermishandeling» vervangen door: huiselijk geweld of kindermishandeling.
4. De onderdelen d en e van het tweede lid worden vervangen door:
d. het toepassen van het afwegingskader, bedoeld in het eerste lid,
onderdeel b;
e. het beslissen over:
1°. het doen van een melding, en
2°. het inzetten van de noodzakelijke hulp.

ARTIKEL III

Het advies van de Afdeling advisering van de
Raad van State wordt met de daarbij
behorende stukken openbaar gemaakt door
publicatie in de Staatscourant.

1. Artikel I van dit besluit treedt in werking met ingang van 1 januari
2019.
2. Artikel II van dit besluit treedt in werking op een bij koninklijk besluit
te bepalen tijdstip.
Lasten en bevelen dat dit besluit met de daarbij behorende nota van
toelichting in het Staatsblad zal worden geplaatst.
Wassenaar, 23 juni 2017
Willem-Alexander
De Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
M.J. van Rijn
Uitgegeven de zesde juli 2017
De Minister van Veiligheid en Justitie,
S.A. Blok

stb-2017-291
ISSN 0920 - 2064
’s-Gravenhage 2017

Staatsblad 2017

291

4

NOTA VAN TOELICHTING
Algemeen
Inhoud Besluit verplichte meldcode
De Wet verplichte meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling
(Stb. 2013, 142, verder genoemd Wet verplichte meldcode) verplicht
organisaties en zelfstandige beroepsbeoefenaren in een aantal sectoren
om een meldcode op te stellen en het gebruik ervan te bevorderen. Het
oogmerk van de wet is dat op die manier organisaties en hun
medewerkers alsmede zelfstandige beroepsbeoefenaren voorbereid zijn
op en weten hoe te handelen bij vermoedens van huiselijk geweld en
kindermishandeling. In het Besluit verplichte meldcode huiselijk geweld
en kindermishandeling (Stb. 2013, 324, verder genoemd Besluit verplichte
meldcode) is vastgelegd welke elementen een meldcode ten minste moet
bevatten. Op die manier wordt de uniformiteit van de verschillende
meldcodes geborgd. Een meldcode moet vijf stappen bevatten. Deze
stappen beogen dat een zorgvuldige afweging wordt gemaakt, voordat
eventueel wordt overgegaan tot een melding. Ook maken zij duidelijk op
welke wijze wordt omgegaan met signalen van (mogelijk) huiselijk geweld
of kindermishandeling. In het Besluit verplichte meldcode zijn de stappen
als volgt geformuleerd1:
1. het in kaart brengen van de signalen van huiselijk geweld en
kindermishandeling;
2. collegiale consultatie en zo nodig raadplegen van Veilig Thuis of een
deskundige op het gebied van letselduiding;
3. een gesprek met de cliënt;
4. het wegen van het risico op en de aard en de ernst van het huiselijk
geweld of de kindermishandeling en bij twijfel altijd raadplegen van Veilig
Thuis, en
5. beslissen: zelf hulp bieden of hulp organiseren dan wel melden bij
Veilig Thuis.
De volgorde van de stappen is niet dwingend. Waar het om gaat is dat
de professional op enig moment in het proces alle stappen heeft
doorlopen, voordat hij besluit om een melding te doen. Ook kunnen
stappen soms twee of drie keer worden gezet.
Aanleiding tot wijziging van het Besluit verplichte meldcode
In de afgelopen jaren is de aandacht voor huiselijk geweld en kindermishandeling onverminderd groot gebleven. Er zijn diverse maatregelen
genomen om de aanpak te verbeteren. Zo is in juli 2013 de Wet verplichte
meldcode in werking getreden. De voormalige advies- en meldpunten
kindermishandeling en de steunpunten huiselijk geweld zijn bij
gelegenheid van de inwerkingtreding van de Wet maatschappelijke
ondersteuning 2015 (Wmo 2015) tot één organisatie omgevormd, het
advies- en meldpunt huiselijk geweld en kindermishandeling (AMHK, in
deze toelichting verder aangeduid met de inmiddels in de praktijk
gehanteerde term Veilig Thuis). Dankzij de decentralisatie is de aanpak
van huiselijk geweld en de aanpak van kindermishandeling nu meer in
één hand bij gemeenten. Tegelijkertijd is geïnvesteerd in het scholen van
professionals.

1

In de Wet verplichte meldcode en in het Besluit verplichte meldcode wordt de term AMHK
(Advies en Meldpunt Huiselijk geweld en Kindermishandeling) gehanteerd. Op initiatief van de
VNG is in juli 2014 besloten om in de praktijk de term Veilig Thuis te gebruiken. In de
toelichting van dit besluit wordt hierbij aangesloten.

Staatsblad 2017

291

5

Deze maatregelen laten onverlet dat de effectiviteit van de aanpak van
huiselijk geweld en kindermishandeling kan worden verbeterd. Inspectierapporten onderstrepen het belang van een compleet beeld van de
problematiek en het herkennen van patronen.2 In de Voortgangsrapportage Geweld in afhankelijkheidsrelaties van januari 20163 werd daarom
voorgesteld stap vijf van het stappenplan van de meldcode een registratievereiste bij Veilig Thuis te laten bevatten. Naar aanleiding van reacties
op dit voorstel en het overleg met de Tweede Kamer4 hebben de
Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en de Minister van
Veiligheid en Justitie in het voorjaar van 2016 de heer Sprokkereef5
gevraagd een advies uit te brengen.6 Het advies «Aanscherping en
verbetering Meldcode en werkwijze Veilig Thuis» (3 oktober 2016)7 is door
het kabinet omarmd omdat hiermee invulling wordt gegeven aan de wens
de effectiviteit van de aanpak te vergroten en veiligheid duurzaam te
realiseren.8 Het advies is door de Tweede Kamer met een aantal organisaties besproken tijdens een hoorzitting op 10 oktober 2016 en is tijdens
een algemeen overleg op 12 oktober 20169 breed gesteund. Voorliggende
algemene maatregel van bestuur (amvb) realiseert een belangrijk
onderdeel uit het advies, namelijk de verplichting om in de meldcode een
afwegingskader op te nemen op grond waarvan professionals in staat zijn
om te beoordelen of sprake is van (een vermoeden van) dusdanig ernstig
huiselijk geweld of ernstige kindermishandeling dat een melding bij Veilig
Thuis is aangewezen. Degenen die de meldcode vaststellen dienen een
afwegingskader in de meldcode op te nemen en de kennis en het gebruik
van de meldcode en derhalve ook van het afwegingskader bij de
professionals die voor hen werken, te bevorderen. Verwacht wordt dat de
beroepsgroepen in de praktijk model-afwegingskaders zullen opstellen,
die vervolgens overgenomen worden door de personen en instanties in
hun meldcodes. Het kabinet zal de beroepsgroepen hierbij ondersteunen.
Inhoud van het advies «Aanscherping en verbetering Meldcode en
werkwijze Veilig Thuis»
De conclusie van het advies is dat een systematische werkwijze in de
huidige praktijk, onder de huidige meldcode, nog ontbreekt. Bij huiselijk
geweld en kindermishandeling is sprake van problematiek met een veelal
langdurig karakter. Het risico op herhaling is groot. Diverse rapporten10
naar aanleiding van incidenten met kinderen onderstrepen het belang van
een compleet beeld van de problematiek en het herkennen van patronen.
Het delen en vastleggen van informatie is daarbij van cruciaal belang. Dit
geldt evenzeer voor situaties van huiselijk geweld bij volwassenen en bij
ouderen. Het advies geeft aan dat bij gebrek aan het systematisch
vastleggen van casussen waarbij evident sprake is van huiselijk geweld en
kindermishandeling, niet over een langere periode wordt gemonitord om
2

Casusonderzoek Zuid-Holland, onderzoek naar aanleiding van kindermishandeling, Inspectie
Jeugdzorg en Inspectie voor de Gezondheidszorg, november 2015; Calamiteiten Amsterdam,
Borgen van veiligheid in kwetsbare gezinnen, Samenwerkend Toezicht Jeugd, september 2015.
3
Kamerstukken II 2015/16, 28 345 nr. 153.
4
Kamerstukken II 2015/16, 31 015 nr. 122.
5
De heer Sprokkereef is voormalig vice-voorzitter van zowel Jeugdzorg Nederland als de
Taskforce Kindermishandeling en Seksueel Misbruik en oud-bestuurder van Samen Veilig
Midden-Nederland.
6
Kamerstukken II 2015/16, 28 345, nr. 165.
7
Bijlage bij Kamerstukken II 2016/17, 28 345, nr. 170.
8
Kamerstukken II 2016/17, 28 345, nr. 170.
9
Kamerstukken II 2016/17, 28 345, nr. 171.
10
Landelijk toezicht jeugd: Casusonderzoek Drenthe, Onderzoek naar aanleiding van het
overlijden van een kind. Utrecht, Inspectie Jeugdzorg, 2016; Samenwerkend Toezicht
Jeugd/toezicht Sociaal Domein; leren van calamiteiten 2. Veiligheid van kinderen in kwetsbare
gezinnen. STJ/TSD, mei 2016; Inspectie Jeugdzorg en Inspectie voor de Gezondheidszorg:
Casusonderzoek Zuid-Holland Zuid, oktober 2016.

Staatsblad 2017

291

6

te zien hoe een casus zich ontwikkelt en of de veiligheid structureel
geborgd is. Onderzoek wijst uit dat eerder geweld de belangrijkste
voorspeller is voor toekomstig geweld in huiselijke kring11. Het is van
belang dit te onderkennen, evenals het hoge risico op herhaald slachtofferschap.
Om te komen tot duurzame veiligheid in huiselijke kring is het daarom
belangrijk om signalen van huiselijk geweld en kindermishandeling in
samenhang te bezien. Het advies constateert dat het ontbreekt aan een
overkoepelende radar waar signalen van ernstige gevallen van huiselijk
geweld en kindermishandeling bijeen worden gebracht. De Veilig
Thuis-organisaties zijn bij uitstek in de positie om een dergelijke radarfunctie te vervullen, omdat dit goed aansluit bij de werkzaamheden die de
Wmo 2015 voor hen voorziet. Daarom stelt het advies dat professionals
(vermoedens van) ernstig huiselijk geweld en ernstige kindermishandeling systematisch dienen te melden bij Veilig Thuis. De Veilig Thuisorganisaties kunnen daarmee nog beter hun verbindende en coördinerende rol vervullen. Zij voeren een veiligheidstoets uit en zorgen voor
structurele beoordeling en waar nodig voor monitoring over een langere
periode. Het advies spreekt over het realiseren van een radarfunctie voor
Veilig Thuis. Hiervoor is een aantal aanbevelingen opgenomen in het
advies die zich zowel richten op de werkwijze van Veilig Thuis als op het
aanscherpen van de verplichte meldcode:
– Als de burger de intentie heeft te melden, signalen van burgers altijd
als melding opnemen;
– Check door Veilig Thuis bij adviesvragen van professionals (stap twee
meldcode). Indien de beller dat wil, checkt Veilig Thuis of er over de
persoon/het gezin waarover de beller advies vraagt, aanvullende
informatie «op de radar» staat. Veilig Thuis betrekt deze informatie bij
haar advies, zonder de informatie te delen met de beller. Het gaat dan om
informatie van de Raad voor de Kinderbescherming, gecertificeerde
instellingen voor jeugdbescherming en jeugdreclassering, reclasseringsorganisaties en organisaties voor vrouwenopvang.
– Actieve rol bij het monitoren van veiligheid door Veilig Thuis
(afhankelijk van de ernst van de problematiek);
– Ernstige signalen altijd melden bij Veilig Thuis (stap vijf van de
meldcode).
Wat de laatste aanbeveling betreft, stelt het advies voor om betrokken
professionals te verplichten om in de eigen beroepsgroep een norm op te
stellen, die omschrijft wanneer vanwege de aard en ernst (mate van
onveiligheid) het melden bij Veilig Thuis tot de professionele verantwoordelijkheid wordt gerekend, ook als de professional ervoor kiest om in stap
vijf zelf hulp te organiseren. Het organiseren van hulp of (medische) zorg
is geen garantie dat de veiligheid verzekerd is. Door ernstige gevallen,
waarbij een groot veiligheidsrisico bestaat, te melden bij Veilig Thuis, kan
Veilig Thuis de regie op veiligheid nemen. Voor het opstellen van de norm
geldt dat bestaande wet- en regelgeving (waaronder de verplichte
kindcheck12) en internationale verdragen kaderstellend zijn. Het melden
wordt daarmee verbonden aan het oordeel van een beroepsgroep.
Onderhavig besluit werkt dit deel van het door het kabinet en de Tweede
Kamer onderschreven advies uit.

11

B. Tierolf, K. Lünnemann en M. Steketee, Doorbreken geweldspatroon vraagt gespecialiseerde
hulp. Onderzoek naar de effectiviteit van de aanpak huiselijk geweld in de G4. Utrecht,
Verwey-Jonker Instituut, 2014.
12
Artikel 2, eerste lid, onderdeel f (nieuw), van het Besluit verplichte meldcode.

Staatsblad 2017

291

7

Inhoud van de wijzigingen
Het Besluit verplichte meldcode bevat een aantal elementen waaraan
een meldcode ten minste moet voldoen, zoals het op te nemen
stappenplan. Om uitvoering te geven aan het advies wordt een element
toegevoegd, namelijk dat de meldcode een afwegingskader (de hierboven
genoemde norm) moet bevatten. Een afwegingskader op basis waarvan
een professional het risico op en de aard en de ernst van het huiselijk
geweld of de kindermishandeling weegt. Dat kader stelt hem in staat te
beoordelen of sprake is van (een vermoeden van) ernstig huiselijk geweld
of ernstige kindermishandeling zodanig dat melden bij Veilig Thuis
aangewezen is.
De toepassing van het afwegingskader wordt voorgeschreven in stap
vier van het stappenplan van de meldcode. De beroepsgroep heeft de
mogelijkheid een op de professionals geëigend kader op te stellen dat
past bij de kennis van de professionals en de situaties waarmee zij te
maken hebben. Een leraar bijvoorbeeld, heeft een andere deskundigheid
en ziet andere signalen dan een maatschappelijk werker, een arts of een
reclasseringsambtenaar. Het formuleren van een basisnorm, zoals in het
algemeen overleg met de Tweede Kamer van 12 oktober 2016 werd
gesuggereerd, ligt daarom niet voor de hand. Teneinde de beroepsgroepen goed te kunnen ondersteunen, wordt door het kabinet voorzien
in een ondersteuningsprogramma.
In dit programma wordt de kennis over effectief bewezen signalen en
risicofactoren verzameld. Zo werd in het algemeen overleg gewezen op de
risicofactoren zoals die aan de orde zijn bij de kindcheck (verslavingsproblematiek van een ouder, bepaalde vormen van psychische problematiek,
huiselijk geweld). Deze kennis over risicofactoren en mogelijk andere
ernstige signalen die voor alle beroepsgroepen relevant kunnen zijn, dient
als een basis voor het opstellen van het afwegingskader en zal bij de
beroepsgroepen worden ingebracht door het ondersteuningsprogramma.
Verder faciliteert het programma de onderlinge uitwisseling van
afwegingskaders tussen beroepsgroepen, om zodoende de samenhang te
bevorderen. Gelet op de kennis van Veilig Thuis en het feit dat Veilig Thuis
de ontvanger is van de meldingen, wordt het Netwerk Veilig Thuis actief
bij het ondersteuningsprogramma betrokken, ook in het contact met de
beroepsgroepen. Met de Jongerentaskforce wordt overlegd omdat zij
ervaringsdeskundig zijn.
Stap vijf van het stappenplan wordt zodanig aangepast, dat niet langer
sprake is van enkel een keuze tussen hulp organiseren of melden bij Veilig
Thuis. Het is de bedoeling dat als uit het afwegingskader blijkt dat sprake
is van (vermoedens van) dusdanig ernstig huiselijk geweld of kindermishandeling, dat een melding is aangewezen, naast de melding bij Veilig
Thuis eveneens hulp kan worden georganiseerd. Bij een melding bepaalt
Veilig Thuis in overleg met de professional of ook handelen van Veilig
Thuis nodig is naast de hulp die de professional mogelijk al in gang heeft
gezet. Informatie over de betrokkene wordt door Veilig Thuis vastgelegd.
Hierdoor kan bij nieuwe meldingen de voorgeschiedenis worden
meegewogen.
Voorliggend wijzigingsbesluit past de eerste drie stappen uit het
stappenplan niet aan.13 Professionals worden in stap één nog steeds
geacht bij vermoedens van huiselijk geweld of kindermishandeling de
signalen in kaart te brengen. Om vervolgens in stap twee in overleg met
13

Het voorstel in het advies «Aanscherping en verbetering van de Meldcode en werkwijze Veilig
Thuis» om in stap twee van het stappenplan aan Veilig Thuis de mogelijkheid te bieden om
een check uit te voeren vergt een aanpassing in de Wmo 2015 en vergt geen aanpassing van
het Besluit verplichte meldcode.

Staatsblad 2017

291

8

collega’s (dit kan ook een aandachtsfunctionaris zijn), Veilig Thuis of een
letseldeskundige de signalen goed te kunnen duiden. Stap drie behelst het
gesprek met de cliënt. Aangezien openheid een belangrijke grondhouding
is in de verschillende vormen van dienstverlening aan de cliënt, wordt in
het stappenplan aangegeven zo snel mogelijk contact te zoeken met de
cliënt om de signalen te bespreken. In het geval van kwetsbare ouderen
kan het gesprek met naasten worden gevoerd. In het geval van kinderen is
het belangrijk dat de professional niet alleen het gesprek voert met de
ouders maar ook met het kind zelf. Tenzij dat vanwege zijn jeugdige
leeftijd niet mogelijk of te belastend voor hem is. Soms zal het vermoeden
door het gesprek worden weggenomen, dan zijn de volgende stappen van
het stappenplan (stappen vier en vijf) niet nodig.
In 2018 wordt de Wet verplichte meldcode geëvalueerd, waarin het
Besluit verplichte meldcode wordt meegenomen. Om het effect van de
aanscherping van voorliggend wijzigingsbesluit te kunnen evalueren, zal
drie jaar na inwerkingtreding ook dit besluit worden geëvalueerd.
Regeldrukeffecten
Als gevolg van dit besluit is het nodig dat organisaties en de
zelfstandige professionals hun meldcode aanpassen, door een afwegingskader op te nemen dan wel het bestaande afwegingskader aanpassen
waar nodig. Het huidige besluit voorziet in stap vier van de meldcode ook
reeds in het wegen van het risico op en de aard en de ernst van het
huiselijk geweld of de kindermishandeling. Het nieuwe afwegingskader is
hier een aanvulling op en biedt de professional meer houvast. Het kabinet
voorziet in ondersteuning van beroepsgroepen bij het opstellen of
aanpassen van het afwegingskader, dat vervolgens door de personen en
organisaties die een meldcode dienen te hebben, kan worden overgenomen. Dit vergt dus een incidentele inspanning. In de Wet verplichte
meldcode is er eerder van uitgegaan dat het 10.000 organisaties betreft in
de sectoren gezondheidszorg, onderwijs, kinderopvang, maatschappelijke
dienstverlening, langdurige zorg, jeugdhulp en justitie. Deze organisaties
dienen een afwegingskader op te nemen in hun meldcode. Er wordt
rekening gehouden met 8 uur inzet van een hoogopgeleide kenniswerker
(€ 54) en 2 uur inzet van een hoogopgeleide professional (€ 75). Het
totaaloverzicht van de eenmalige regeldrukkosten van het besluit komt
daarmee op € 5,8 miljoen in de jaren 2017 en 2018. De aanpassing leidt
voor professionals niet op structurele basis tot een toename van
administratieve lasten. Het besluit leidt ook niet tot een toename van
administratieve lasten voor burgers.
Reacties op het ontwerpbesluit
Het ontwerpbesluit is van 3 november 2016 tot en met 24 november
2016 opengesteld voor internetconsultatie. Op 4 november 2016 is het
ontwerpbesluit naar de Tweede Kamer gestuurd, hetgeen niet tot reacties
heeft geleid. De betrokken toezichthouders hebben een uitvoeringstoets
gedaan. De (internet)consultatie heeft 38 reacties opgeleverd. Het
merendeel van de instanties en personen die hebben gereageerd,
oordeelt positief over de voorgenomen wijziging. De meeste reacties zijn
onder te brengen in vijf thema’s, die zich veelal concentreren op de
uitvoering van het besluit. De reacties hebben, in combinatie met het
advies van de Afdeling advisering van de Raad van State, onder meer
geleid tot een aanpassing van het besluit wat betreft de inwerkingtreding.
De inwerkingtreding van de wijziging van het Besluit verplichte meldcode
is nu vastgesteld op 1 januari 2019. In de nota van toelichting zijn enkele
passages verduidelijkt naar aanleiding van de reacties en het advies.

Staatsblad 2017

291

9

Het eerste van de vijf thema’s gaat over de afbakening van wat ernstig
huiselijk geweld en ernstige kindermishandeling is. Daarbij wordt
gewezen op het ongewenste risico dat alleen gefocust zou worden op
fysieke mishandeling. De definitie van zowel huiselijk geweld als
kindermishandeling ziet echter op alle vormen: fysieke en psychische
mishandeling, fysieke en psychische verwaarlozing en seksueel geweld. In
geval van ouderenmishandeling wordt in de praktijk ook financiële
uitbuiting daartoe gerekend. Voor het bepalen van de ernst bij de vormen
van huiselijk geweld en kindermishandeling is ook de duur en frequentie
(chroniciteit) van belang. Deze elementen zullen bij het opstellen van de
afwegingskaders waar nodig onder de aandacht worden gebracht door
het ondersteuningsprogramma (zie ook verderop in deze paragraaf).
Het tweede thema betreft het afwegingskader. Er is begrip voor het feit
dat er verschil is in signalering, kennis en mogelijkheden tot hulpverlening
tussen beroepsgroepen. In reacties wordt gevraagd om beschikbare
kennis over hoge risico’s en signalen te delen met en tussen de beroepsgroepen omdat diversiteit in afwegingskaders discussie kan geven bij
samenwerking tussen verschillende professionals en bij het contact met
Veilig Thuis. Dit kwam ook naar voren bij de uitvoeringstoetsen. Een
aantal partijen is voor het hanteren van een basisnorm en voor een
verplichting om Veilig Thuis te betrekken. De regering wil het opstellen
van een afwegingskader door de beroepsgroepen laten verrichten en daar
geen verdere verplichtingen aan koppelen. Wel zal er met het ondersteuningsprogramma voor worden gezorgd dat de kennis die er is over hoge
risico’s en signalen die wijzen op ernstig huiselijk geweld of kindermishandeling, onder de aandacht wordt gebracht bij alle beroepsgroepen.
Ook zal de onderlinge uitwisseling van kennis en de afwegingskaders
worden gefaciliteerd, teneinde de samenhang tussen afwegingskaders te
stimuleren. Het Netwerk Veilig Thuis zal daarbij als belangrijke partij
betrokken worden. De kennis van Veilig Thuis alsmede de rol van Veilig
Thuis bij ernstige casuïstiek is immers onmiskenbaar.
Dit is ook belangrijk in verband met het derde thema: de aandacht die
wordt gevraagd voor ondersteuning bij het opstellen van het afwegingskader en tijd en ruimte voor implementatie en scholing. Het ondersteuningsprogramma zal de beroepsgroepen ondersteunen bij de implementatie en de uitvoering van de afwegingskaders (in overleg met
beroepsgroepen en het Netwerk Veilig Thuis). Dit programma loopt van
2017 tot en met in elk geval eind 2018. Hierbij worden ook de verschillende inspecties betrokken in verband met de vormgeving van het
toezicht. Door meerdere partijen en in de uitvoeringstoetsen is gevraagd
om meer tijd voor het opstellen van het afwegingskader en voor de
implementatie. Het besluit is daarom aangepast door de datum van
inwerkingtreding te wijzigen naar 1 januari 2019.
Het vierde thema betreft de taken en positie van Veilig Thuis. Hierbij
gaat het niet alleen om de zorg of er voldoende capaciteit is om een
mogelijke toename van meldingen te verwerken. Het gaat ook om
onderwerpen als samenwerking en regie, de laagdrempeligheid en
deskundigheid. Zoals in deze toelichting eerder is aangegeven, vormt de
wijziging van het Besluit verplichte meldcode één van de maatregelen die
zich richten op de radarfunctie van Veilig Thuis. In een apart traject
worden met het oog op de radarfunctie van Veilig Thuis de consequenties
van de maatregelen op de werkwijze van Veilig Thuis in beeld gebracht
door middel van een impactanalyse. Deze impactanalyse zal medio 2017
beschikbaar komen. Op basis daarvan wordt een verder implementatieen uitvoeringsplan opgesteld, parallel aan het ondersteuningsprogramma
voor de beroepsgroepen. Daarnaast loopt tot medio 2017 het VNG-project
Veilig Thuis «De basis op orde».

Staatsblad 2017

291

10

Het laatste thema dat door een aantal partijen nadrukkelijk naar voren is
gebracht, betreft het spreken met kinderen. In het voortgezet algemeen
overleg van 13 oktober 2016 heeft de staatssecretaris van VWS hier ook
met de Tweede Kamer over gesproken. De staatssecretaris heeft de motie
Bergkamp en Kooiman14 hierover overgenomen en toegezegd dit thema
onderdeel te laten zijn van de verdere uitwerking in het ondersteuningsprogramma. De Jongerentaskforce wordt daarbij betrokken. Ook wordt
bezien in hoeverre de richtlijnen Jeugdhulp en Jeugdbescherming
aanvulling behoeven op dit punt.
Inwerkingtreding
De ontwikkeling van een afwegingskader dat gedragen wordt door de
beroepsgroep vergt tijd. In voorliggend besluit is daarom bepaald dat de
meldcodes per 1 januari 2019 een dergelijk afwegingskader dienen te
bevatten. Inzake het Besluit kwaliteit kinderopvang en peuterspeelzalen
worden momenteel andere wijzigingen voorbereid, naast de wijzigingen
in het onderhavige besluit15. Hierdoor ontstaat er een samenloop van
aanpassingen. Om te waarborgen dat de juiste wijzigingen op het
gewenste moment in werking treden, wordt de inwerkingtreding van de
wijziging van het Besluit kwaliteit kinderopvang en peuterspeelzalen bij
koninklijk besluit geregeld.
Artikelsgewijs
Artikel I
Onderdeel A
De wijzigingen in artikel 1 van het Besluit verplichte meldcode betreffen
een taalkundige verbetering (onderdeel d) en enkele verduidelijkingen
(onderdelen b en f).
Onderdeel B
Op grond van de – in de aanhef van dit wijzigingsbesluit te vinden –
wetsartikelen waarop het Besluit verplichte meldcode is gebaseerd,
dienen de in de wetsartikelen aangeduide organisaties en zelfstandige
professionals een meldcode vast te stellen en de kennis en het gebruik
daarvan bij degenen die voor hen werken (hier ook wel «de professionals»
genoemd) te bevorderen. De meldcode dient te voldoen aan de eisen die
in het Besluit verplichte meldcode worden gesteld.
De toevoeging van een nieuw onderdeel b aan artikel 2, eerste lid, van
het Besluit verplichte meldcode leidt ertoe dat de meldcodes een
afwegingskader dienen te bevatten waarmee degenen die met de
meldcode werken na kunnen gaan of sprake is van (een risico op) huiselijk
geweld of kindermishandeling, welke aard dat geweld of die mishandeling
heeft of zou kunnen hebben en wat de ernst ervan is of zou kunnen zijn.
Tevens dienen de professionals met het afwegingskader vast te kunnen
stellen of sprake is van dusdanig ernstig huiselijk geweld of kindermishandeling, dat een melding bij Veilig Thuis aangewezen is. Zoals in het
algemeen deel van deze nota van toelichting is aangegeven, kan het
afwegingskader per beroepsgroep verschillen. Het ligt daarom voor de
hand dat de voor de betreffende professionals relevante beroepsgroepen
de afwegingskaders opstellen. Vanuit het rijk is voorzien in een ondersteuningsprogramma om beroepsgroepen hierbij te faciliteren. In het
14
15

Kamerstukken 2016/17, 31 839, nr. 552.
Zie bijlage bij Kamerstukken II 2016/17, 34 597, nr. B.

Staatsblad 2017

291

11

ondersteuningsprogramma zal ook afstemming gezocht worden met de
betrokken inspecties in het kader van toezicht en handhaving.
De wijziging van artikel 2, eerste lid, onderdeel c (nieuw), betreft een
verduidelijking. Niet de namen van degenen die eindverantwoordelijk zijn
voor de beslissing over het doen van een melding moeten in een
meldcode opgenomen worden, maar de functies van degenen die
daarvoor eindverantwoordelijk zijn. Dit sluit beter aan bij de praktijk.
Ook de wijziging van het tweede lid, onderdeel a, betreft een verduidelijking. Uiteraard dienen de bedoelde signalen niet slechts in kaart te
worden gebracht indien deze zowel huiselijk geweld als kindermishandeling betreffen, maar ook indien zij huiselijk geweld òf kindermishandeling betreffen.
Het nieuwe onderdeel d, van het tweede lid, van het Besluit verplichte
meldcode (stap vier van het stappenplan) is inhoudelijk gelijk aan het
vorige. Het is wel anders geformuleerd omdat het eerste lid, onderdeel b
(nieuw), nu de verplichting bevat in de meldcode een afwegingskader op
te nemen. Was in stap vier eerst geregeld dat een afweging dient te
worden gemaakt, nu regelt stap vier dat het afwegingskader moet worden
toegepast. Afwegen blijft derhalve wat in stap vier moet gebeuren, zij het
dat dat dan wel met gebruik van het afwegingskader dient te geschieden.
Omdat Veilig Thuis gedurende alle stappen kan worden geraadpleegd, is
de mogelijkheid daartoe niet meer expliciet in stap vier vermeld.
Uit artikel 2, tweede lid, onderdeel e van het Besluit verplichte meldcode
(stap vijf van het stappenplan) vloeit voort dat de meldcode bepaalt dat
beslist moet worden over het al dan niet melden bij Veilig Thuis (subonderdeel 1) en over het al dan niet inzetten of voortzetten van hulp
(subonderdeel 2). Daarbij geldt dat in principe een melding wordt gedaan
indien toepassing van het afwegingskader (ook wel als richtlijn of
professionele standaard aangeduid in bepaalde beroepsgroepen) heeft
uitgewezen dat sprake is van (een vermoeden van) dusdanig ernstig
huiselijk geweld of kindermishandeling, dat een melding aangewezen is.
Niet melden zou betekenen dat afgeweken wordt van het afwegingskader
dat binnen de beroepsgroep geldt, hetgeen dan uiteraard toetsbaar moet
zijn. Voor professionals in de zorg is het afwegingskader te beschouwen
als een professionele richtlijn, die zij bij hun beroepsbeoefening dienen te
gebruiken. Indien een zaak voor de tuchtrechter komt, wordt door de
tuchtrechter getoetst of de stappen van de meldcode zijn gevolgd16.
Wellicht ten overvloede wordt hier opgemerkt dat artikel 5.2.6 van de
Wmo 2015 de professionals de mogelijkheid geeft om een melding bij
Veilig Thuis te doen, in weerwil van hun (al dan niet medische) beroepsgeheim waar van toepassing. Daarnaast dient de professional ingevolge
het nieuwe onderdeel e te besluiten of hulp moet worden ingezet
(subonderdeel 2). Het nieuwe onderdeel e voorziet in de mogelijkheid dat
ook wordt gemeld als hulp wordt verleend of georganiseerd door de
professional zelf.

16

Zie bijlage bij Kamerstukken II 2014/15, 31 015, nr. 136: Analyse tuchtrechtspraak informatie
uitwisseling in verband met (vermoedens van) kindermishandeling.

Staatsblad 2017

291

12

Artikel II
Onderdeel A
Ten onrechte werd in artikel 1, onderdeel g, van het Besluit kwaliteit
kinderopvang en peuterspeelzalen nog naar de op 1 januari 2015
ingetrokken Wet op de jeugdzorg verwezen. De verwijzing is geactualiseerd.
Onderdelen B, C en D
Verwezen wordt naar de toelichting op artikel I, onderdeel B.
Artikel III
De wijziging van het Besluit verplichte meldcode treedt op 1 januari
2019 in werking. Uiteraard geldt: hoe eerder het afwegingskader wordt
toegepast en voor professionals duidelijk is welke (vermoedens van)
mishandeling dusdanig ernstig zijn dat een melding is aangewezen, hoe
beter. De huidige stappen vier en vijf, die nog tot 1 januari 2019 blijven
gelden, verhinderen dit niet.
De wijziging van het Besluit kwaliteit kinderopvang en peuterspeelzalen
(artikel II) treedt in werking op een op voordracht van de Minister van
Sociale Zaken en Werkgelegenheid bij koninklijk besluit te bepalen tijdstip.
Het voornemen bestaat namelijk om de bepalingen over kinderopvang en
peuterspeelzaalwerk uit dat besluit met ingang van 1 januari 2018 op te
nemen in een nieuw «Besluit kwaliteit kinderopvang en peuterspeelzaalwerk»17. Enkel de bepalingen over de gastouders blijven dan in het
oude besluit staan, waarbij de citeertitel van het oude besluit zal worden
gewijzigd in «Besluit kwaliteit gastouderbureaus, gastouders en voorzieningen voor gastouderopvang». Ook het «Besluit kwaliteit kinderopvang
en peuterspeelzaalwerk» en het «Besluit kwaliteit gastouderbureaus,
gastouders en voorzieningen voor gastouderopvang» zullen bepalingen
over meldcodes bevatten. Het voornemen is om artikel II van voorliggend
besluit met ingang van 1 januari 2019 in werking te laten treden indien het
Besluit kwaliteit kinderopvang en peuterspeelzalen dan nog bestaat.
Indien het nieuwe «Besluit kwaliteit kinderopvang en peuterspeelzaalwerk» voor 1 januari 2019 in werking treedt, dan zal via dit «Besluit
kwaliteit kinderopvang en peuterspeelzaalwerk» worden bewerkstelligd
dat de daarin opgenomen meldcodebepalingen per 1 januari 2019
materieel gelijk zijn aan artikel 2 van het Besluit verplichte meldcode zoals
dat op dat moment luidt. Hetzelfde geldt dan voor de meldcodebepaling
in het «Besluit kwaliteit gastouderbureaus, gastouders en voorzieningen
voor gastouderopvang». In dat geval zal artikel II van voorliggend besluit
nooit in werking treden, omdat het een besluit zou wijzigen, het Besluit
kwaliteit kinderopvang en peuterspeelzalen, dat op dat moment niet meer
bestaat.
De Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
M.J. van Rijn

17

Zie bijlage bij Kamerstukken II 2016/17, 34 597, nr. B.

Staatsblad 2017

291

13