Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2012–2013

19 637

Vreemdelingenbeleid

Nr. 1604

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VEILIGHEID EN
JUSTITIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 12 februari 2013
Op 10 oktober jl. sprak uw Kamer met de toenmalige minister voor
Immigratie, Integratie en Asiel over (ex)asielzoekers met psychische
problematiek (Handelingen II 2012/13, nr. 11, item 6, blz. 21–31). Naar
aanleiding van dit overleg heeft lid Gesthuizen (SP) een motie1 ingediend,
welke bij stemming van 23 oktober 2012 is aangenomen. In deze motie
wordt de regering verzocht samen met de Dienst Terugkeer en Vertrek
(DT&V) voorwaarden op te stellen waarin wordt bepaald dat een
terugkeergesprek niet moet plaatsvinden wanneer er een medische
belemmering is. Met deze brief reageer ik op deze motie.
Allereerst merk ik op dat gedurende de gehele asielprocedure er in ruime
mate aandacht is voor de gezondheidstoestand van de vreemdeling. Dit
begint reeds in de rust- en voorbereidingstermijn met de mogelijkheid om
deel te nemen aan het medisch onderzoek van MediFirst. Vervolgens
kunnen de vreemdelingen bij het Centraal Orgaan opvang asielzoekers
(COA) gebruik maken van de medische zorg die vrijwel identiek is als die
voor Nederlandse ingezetenen. Bij een eventueel negatieve beslissing van
de Immigratie en Naturalisatiedienst (IND) is er evenzeer aandacht voor
de medische gesteldheid van de vreemdelingen en ook bij een daadwerkelijke terugkeer wordt er gecheckt of er belemmeringen zijn voor het
vertrek. In de brief van 30 januari 20122 is de toenmalige Minister voor
Immigratie, Integratie en Asiel uitgebreid ingegaan op het systeem van
zorg in de vreemdelingenketen voor (ex)asielzoekers en andere illegaal
verblijvende vreemdelingen.
Uitgangspunt in het vreemdelingenbeleid is echter ook dat vreemdelingen
zo snel mogelijk duidelijkheid wordt verschaft over de verblijfsstatus.
Hiertoe is op 1 juli 2010 de verbeterde asielprocedure in werking getreden.
Dit leidt ertoe dat de meeste vreemdelingen die asiel aanvragen in
1
2

kst-19637-1604
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Kamerstuk Tweede Kamer 2012–2013, 19 637 nr. 1580
Kamerstuk Tweede Kamer 2011–2012, 19 637 nr. 1490

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 19 637, nr. 1604

1

Nederland reeds in de algemene asielprocedure van de IND een besluit
krijgen op hun asielverzoek.
Het besluit van de IND heeft vervolgens, ingevolge de Vreemdelingenwet
2000, direct rechtsgevolgen. Voor vreemdelingen aan wie een verblijfsvergunning wordt verstrekt, betekent dit dat zij zo spoedig mogelijk naar een
gemeente worden uitgeplaatst en daar moeten starten met hun inburgering. Voor degenen die een negatieve beslissing ontvangen op hun
asielverzoek, betekent dit dat zij Nederland dienen te verlaten. Ik acht het
van belang om de vreemdelingen zo snel en duidelijk mogelijk te wijzen
op deze rechtsgevolgen. Dat gebeurt door de afwijzende beschikking die
aan de vreemdeling en zijn gemachtigde wordt gestuurd. Ik vind het
wenselijk dat de betrokken vreemdeling daarnaast in een vertrekgesprek
op deze gevolgen wordt gewezen en duidelijk geïnformeerd is over de
mogelijkheden die hij/zij heeft. Ook zonder dat een vertrekgesprek heeft
plaatsgevonden, treden de rechtsgevolgen in en verliest de vreemdeling
bijvoorbeeld het recht op opvang en ontstaat de mogelijkheid tot
oplegging van een inreisverbod wanneer vertrek uitblijft. Het niet (tijdig)
voeren van een gesprekgesprek is alleen al om die reden niet te verkiezen.
Daar waar vertrek uit Nederland aan de orde is gaat de DT&V daarom het
gesprek met de vreemdeling hierover aan. Het eerste gesprek vindt plaats
kort nadat de afwijzing van de asielaanvraag door de IND kenbaar is
gemaakt. Het gesprek heeft tot doel de vreemdeling tijdig te wijzen op de
consequenties van de afwijzing en het vertrek naar het land van herkomst
voor te bereiden. Voordat het gesprek met de vreemdeling wordt gevoerd,
wordt zijn dossier over het algemeen besproken in een zogeheten Lokaal
Terugkeer Overleg (LTO). In dit LTO wordt door de betrokken ketenpartners informatie over de vreemdeling gedeeld. Hierbij kunnen ook
eventuele medische belemmeringen aan de orde komen. Op basis van de
informatie uit dit LTO kan de DT&V vervolgens het gesprek met de
vreemdeling aangaan.
Juist in dit gesprek krijgt de vreemdeling onder meer de mogelijkheid om
belemmeringen, waaronder medische omstandigheden, voor het vertrek
aan de orde te brengen. Samen met de vreemdeling wordt er gezocht
naar mogelijke oplossingen en manieren waarin de DT&V ondersteunend
kan zijn. In alle gevallen heeft zelfstandig (niet gedwongen) vertrek de
voorkeur boven gedwongen vertrek en wordt er ook verwezen naar de
Internationale Organisatie voor Migratie (IOM) en andere maatschappelijke organisaties. Een overzicht van het handelen van de DT&V in relatie
tot de medische situatie van vreemdelingen is opgenomen in de bijlage.
Voor meer uitgebreide informatie over de medische zorg in de vreemdelingenketen verwijs ik u naar de eerdergenoemde brief van 30 januari
2012.
Met de in de bijlage bij deze brief beschreven werkwijze acht ik hetgeen in
het dictum van de motie wordt verzocht al onderdeel van (de uitvoering
van) mijn beleid. Er bestaan immers uitgebreide beschrijvingen over het
handelen van de DT&V bij (mogelijke) medische belemmeringen. Deze
beschrijvingen, procesprotocollen genoemd, over het ambtshalve
opstarten van een adviestraject bij Bureau Medische Advisering van de
IND in het kader van artikel 64 van de Vw 2000, de beoordeling of een
vreemdeling medisch gezien kan reizen (fit-tot-fly) en het invullen van
vereiste medische reisvoorwaarden, zijn openbaar en te vinden op de
website van de DT&V.
Daarnaast is – zoals beschreven in de brief van 30 januari 2012 en de
bijlage – ook verder binnen de vreemdelingenketen voldoende aandacht

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 19 637, nr. 1604

2

voor de medische omstandigheden van vreemdelingen en zijn er
voldoende mogelijkheden voor de vreemdeling en belangenbehartigers
om medische omstandigheden in te brengen.
De staatssecretaris van Veiligheid en Justitie,
F. Teeven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 19 637, nr. 1604

3

BIJLAGE
Overzicht van het handelen van de DT&V in relatie tot de medische
situatie van vreemdelingen.
–

–

–

–

–

–

De DT&V gaat in een zo vroeg mogelijk stadium met vreemdelingen in
gesprek over hun terugkeer naar het land van herkomst. Bij aanvang
van het eerste gesprek krijgt een vreemdeling een informatieblad
waarin vermeld staat dat de vreemdeling voor vragen of klachten over
de gezondheid terecht kan bij het Gezondheidscentrum Asielzoekers.
Tijdens de vertrekgesprekken heeft een regievoerder oog voor de
omstandigheden van de vreemdelingen, waaronder ook de psychische
en fysieke gesteldheid.
In het geval de regievoerder van de DT&V eraan twijfelt of het, gelet op
de gezondheidstoestand van de vreemdeling, verantwoord is om te
reizen, kan de regievoerder hiertoe ambtshalve een adviestraject
starten bij Bureau Medische Advisering (BMA) van de IND. Afhankelijk
van de uitkomst daarvan, kan dit leiden tot rechtmatig verblijf
ingevolge artikel 64 Vw 2000.
In het lokaal terugkeeroverleg waarin de DT&V, COA en de Vreemdelingenpolitie (VP) zijn vertegenwoordigd wordt informatie over een
vreemdeling uitgewisseld. Dit gaat onder andere over de medische en
psychische gesteldheid van een vreemdeling en het delen van de
signalen en gedragingen van een vreemdeling. Als er aanwijzingen zijn
dat een vreemdeling bijvoorbeeld psychische problemen heeft, wordt
deze informatie gedeeld in het lokaal terugkeeroverleg met het COA en
de VP dan wel de medische dienst van DJI, afhankelijk van waar de
vreemdeling verblijft. Op basis van onder andere deze informatie
wordt de strategie voor de betreffende vreemdeling bepaald waarbij
rekening wordt gehouden met zijn psychische en of medische
gesteldheid. Daarbij kan steeds besloten worden dat een advies van
het BMA wordt gevraagd.
Uiteraard kan ook de gemachtigde initiatief nemen als deze waarneemt
dat de vreemdeling niet zonder meer in staat zou zijn tot een gesprek.
De regievoerder kan uitleggen wat er besproken wordt in een
terugkeergesprek en op welke wijze dit plaatsvindt. De gemachtigde
kan vervolgens de vreemdeling goed voorbereiden op het gesprek en
bij het voeren van de gesprekken kan in dat geval rekening worden
gehouden met de bijzondere behoeften van de vreemdeling. De
gemachtigde kan zijn cliënt altijd bijstaan tijdens een gesprek.
Ook Vluchtelingenwerk Nederland of andere betrokken partijen kunnen
de regievoerder op de hoogte stellen van zaken rond de individuele
vreemdeling. Ook in dat geval zal rekening worden gehouden met de
(psychische) gesteldheid van de vreemdeling.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 19 637, nr. 1604

4