Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

34 725 XVIII

Jaarverslag en slotwet Wonen en Rijksdienst
2016

34 725 VII

Jaarverslag en slotwet Ministerie van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties 2016

Nr. 10

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN
KONINKRIJKSRELATIES
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 22 juni 2017
Tijdens het Wetgevingsoverleg (WGO) van 14 juni jongstleden met de
Algemene Commissie voor Wonen en Rijksdienst inzake het Jaarverslag
en Rapport van de Algemene Rekenkamer over de portefeuille Wonen en
Rijksdienst 2016, heb ik toegezegd in een brief terug te komen op een
drietal vragen. Daarnaast heb ik in het WGO van 21 juni jl. met de Vaste
Commissie voor Binnenlandse Zaken inzake Jaarverslag en Rapport
Algemene Rekenkamer over de portefeuille Binnenlandse Zaken 2016
eveneens een brief toegezegd over een nadere toelichting op de omzetstijging bij SSC-ICT. Met deze brief voldoe ik aan die beide toezeggingen.
1. Coördinerende Verantwoordelijkheid ICT
In het WGO Rijksdienst, maar ook in het WGO BZK, kwam de vraag naar
een visie op de coördinerende verantwoordelijkheid van de Minister van
BZK voor de ICT van het Rijk aan de orde, en was er in bijzonder aandacht
voor het thema informatiebeveiliging. In het WGO Rijksdienst werd
daarbij mede aandacht gevraagd voor een vergelijking van deze rol met
de rol van de Minister van Financiën ten aanzien van de Rijksbegroting.
Ik onderschrijf uiteraard het belang van dit onderwerp. Als Minister van
BZK ben ik verantwoordelijk voor zowel de ontwikkeling van rijksbrede
ICT-voorzieningen als voor de verbetering van de beheersing van
ICT-projecten (bijvoorbeeld het Bureau ICT-toetsing) en bevordering van
de kwaliteit van het ICT-personeel (bijvoorbeeld opleidingen, wervingscampagnes en ICT-traineeproject). Elke Minister is zelf verantwoordelijk
voor de eigen ICT-projecten, ICT systemen en werving en selectie van
eigen personeel. Een eventuele wijziging van taken en verantwoordelijkheden tussen Ministers zal ik aan het nieuwe kabinet overlaten. Dat neemt
niet weg dat dit onderwerp mijn volle aandacht heeft en in de bedrijfsvoering wordt hard gewerkt om de informatiebeveiliging op het terrein
van ICT op orde te krijgen.

kst-34725-XVIII-10
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 725 XVIII, nr. 10

1

Met ingang van dit jaar ontvangt de CIO Rijk zowel de geanonimiseerde
rode dradenrapportage over informatiebeveiliging van de Auditdienst Rijk
als de departementale rapporten van de collega-CIO’s. Op basis van deze
informatie en de In Control Verklaring (ICV) van het departement, besteedt
de CIO Rijk in zijn halfjaarlijkse gesprekken met de departementale CIO’s
al specifiek aandacht aan de status van informatiebeveiliging bij het
departement. De CIO Rijk ziet op deze wijze ook toe op de voortgang in
het oplossen van de onvolkomenheden op informatiebeveiliging. Mocht
de CIO Rijk in deze gesprekken constateren dat er onvoldoende voortgang
is om de benodigde verbeteringen te realiseren, dan zal hij mij dit laten
weten. Ik zal mijn collega Ministers hier dan op aan spreken.
De toenmalige Minister voor Wonen en Rijksdienst heeft vanuit de
verantwoordelijkheid voor ICT Rijk in januari 2015 de kabinetsreactie op
het eindrapport van de tijdelijke commissie ICT-projecten (Commissie
Elias) namens het kabinet aan uw Kamer aangeboden. De uitvoering van
de maatregelen uit de kabinetsreactie is ter hand genomen. Uw Kamer is
periodiek over de uitvoering geïnformeerd, onlangs is de vierde en laatste
rapportage verstuurd (Kamerstuk 26 643, nr. 454).
Eind 2016 heeft uw Kamer de Strategische I-agenda Rijksdienst ontvangen
(Kamerstuk 31 490, nr. 221). Het kabinet bouwt met de I-agenda voort op
de maatregelen zoals opgenomen in de kabinetsreactie op het eindrapport
van de tijdelijke commissie ICT-projecten. De agenda kent vijf thema’s:
versterking van de zogenaamde «I-functie», doorzetten van digitalisering
van primaire processen, interconnectiviteit, informatiebeveiliging en
privacy en ten slotte de samenwerking met interne en externe partijen.
Mijn positie op het terrein van de ICT van het Rijk is niet één op één
vergelijkbaar met de rol van de Minister van Financiën voor de financiën
van het Rijk. Op basis van een wet die afgeleid is van de Grondwet (de
Comptabiliteitswet), kan de Minister van Financiën regels stellen ten
aanzien van het beheer van de financiën van het Rijk.
In het Coördinatiebesluit organisatie en bedrijfsvoering rijksdienst 2011
staat dat de Minister van BZK na overleg met alle Ministers kaders kan
vaststellen ter bevordering van de eenheid, de kwaliteit of de efficiëntie
van de bedrijfsvoering door de ministeries. Elk van de Ministers is
gehouden aan de vastgestelde kaders. Ook is voor elk van de Ministers de
verplichting neergelegd om aan het Ministerie van BZK de door hem
gevraagde gegevens te verstrekken over de organisatie en de bedrijfsvoering van het ministerie. Ik rapporteer jaarlijks hierover via de jaarrapportage bedrijfsvoering rijk, die verschijnt op Verantwoordingsdag.
Het opstellen van regels, analoog aan de Rijksbegrotingsvoorschriften,
acht ik, op dit moment niet nodig. Alle beheersmaatregelen die interdepartementaal zijn afgesproken, zijn vastgelegd in het Overzicht Kaders
Organisatie en Bedrijfsvoering Rijk 2016 (Kaderboek). Er zijn al meerdere
beveiligingsvoorschriften, zoals het Voorschrift Informatiebeveiliging
Rijksdienst (VIR) en de Baseline Informatiebeveiliging Rijksdienst (BIR),
waar ieder ministerie zich aan moet houden.
Naar aanleiding van de motie De Vries (Kamerstuk 34 725, nr. 5) en de
toezegging van de Minister van Financiën tijdens het Verantwoordingsdebat, zal ik uw Kamer voor het einde van het jaar een brief doen
toekomen over de ontwikkeling van informatiebeveiliging bij het Rijk,
waarin de resultaten van de in de motie gevraagde verkenning worden
opgenomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 725 XVIII, nr. 10

2

2. Doorlichten kritieke ICT systemen
Het lid van Eijs (D66) heeft specifiek gevraagd of kritieke systemen vaker
dan 1 x per 10 jaar onderzocht kunnen worden door de Auditdienst Rijk?
Elk departement is, conform de Baseline Informatiebeveiliging Rijksdienst
(BIR2012), zelf verantwoordelijk voor het regelmatig controleren van
informatiesystemen de naleving van beveiligingsnormen. In de nieuwe
BIR2017 (beoogde vaststelling najaar 2017) wordt deze regelmatige
controle aangescherpt tot een jaarlijkse controle. De informatiebeveiligingsonderzoeken van de Auditdienst Rijk (ADR, in opdracht van het
CIO-beraad) vormen een aanvulling op de jaarlijkse departementale
controle en ontslaan de departementen dus niet van de eigen verantwoordelijkheid.
De afgelopen twee jaar is, in overleg met de CIO’s van de departementen,
gekozen om het onderzoek van de ADR te richten op de planning &
control cyclus van informatiebeveiliging en steekproefsgewijs op twee
kritieke systemen per departement. Het aantal uren dat door de ADR
besteed kan worden aan deze onderzoeken is begrensd. Ik acht de
uitbreiding van het aantal uren van de ADR niet aan de orde, omdat ik
versterking van de eigen departementale controle effectiever vind. Deze
versterking ga ik realiseren door in de opdrachtformulering voor de
informatiebeveiligingsonderzoeken 2017 samen met de ADR een nieuwe
manier van vraagstelling te ontwikkelen. De focus ligt daarbij meer op het
functioneren van de departementale jaarlijkse eigen controle.
3. Effect van de renteontwikkeling op de hypotheekrenteaftrek
Door het lid Ronnes (CDA) is gevraagd om een doorkijk naar de toekomst
van de totale hypotheekrenteaftrek en welk effect de renteontwikkeling
hierop heeft. Daarnaast heeft het lid Ronnes gevraagd naar de verwachte
ontwikkeling van het totale hypotheekbedrag, gegeven het feit dat dit
bedrag de afgelopen twee jaren ongeveer gelijk is gebleven.
De raming van de regelingen eigen woning wordt jaarlijks gepubliceerd in
de Miljoenennota. Onderstaand treft u een overzicht van de realisaties en
ramingen. Een actuele raming voor 2018 komt bij de Miljoenennota 2018
beschikbaar.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 725 XVIII, nr. 10

3

Tabel 1: budgettair belang regelingen eigen woning, in € mln1
Jaar

HRA

EWF

Wet Hillen

Saldo eigen woning2

2006
2007

11.840
12.075

– 2.349
– 2.373

288
287

9.491
9.702

2008

12.406

– 2.583

315

9.823

2009
2010
2011

12.751
13.427
13.854

– 2.723
– 2.617
– 2.579

345
377
360

10.028
10.810
11.274

2012

13.920

– 2.768

398

11.152

2013

13.620

– 2.658

412

10.961

2014
2015
2016

13.012
12.314
11.216

– 2.912
– 3.061
– 3.123

509
559
607

10.100
9.253
8.093

2017

10.356

– 3.312

665

7.044

1

Tot 2014 betreft het realisaties op basis van de aangiftegegevens van de Belastingdienst. Voor
de jaren erna betreft het een raming, met gedeeltelijke realisaties voor de ontwikkeling van de
huizenprijzen (CBS) en de rente van het uitstaande hypotheekvolume (DNB).
2
In bijlage 6 van de Miljoenennota wordt het saldo eigen woning gerapporteerd. Dit is gedefinieerd als het verschil tussen de hypotheekrenteaftrek (HRA) en het eigenwoningforfait (EWF).

Het budgettair belang van de hypotheekrenteaftrek (HRA) daalt sinds
2013. De gedaalde rente is een belangrijke verklarende factor voor de
daling. Andere factoren spelen echter ook een rol. Het ingezette beleid om
schulden te beperken1 heeft een drukkend effect op de eigenwoningschuld en het aftrekpercentage. Daarnaast heeft het niveau van de
woningprijzen een effect op de hoogte van het schuldniveau en daarmee
op het budgettair belang van de HRA.
De raming voor 2018 komt pas met de publicatie van de Miljoenennota
beschikbaar. Een kwalitatieve inschatting is dat de lage rente de kosten
van de HRA de komende jaren zal blijven drukken. De rente werkt immers
vertraagd door in het budgettair belang van de HRA, omdat rentepercentages veelal voor langere perioden worden vastgezet. Tevens blijven de
genoemde beleidsmaatregelen de kosten van de HRA beperken. Hiertegenover staan onder meer een toename van het eigenwoningbezit en de
aanzienlijke stijging van de huizenprijzen (mede door de lage rente
gedreven) die al enkele jaren aanhoudt.
Ten aanzien van de verwachte ontwikkeling van de totale hypotheekschuld: De diverse factoren die van invloed zijn op het totale schuldniveau
werken in verschillende richtingen. Er worden weliswaar de laatste jaren
weer meer hypotheken afgesloten, maar er wordt ook meer afgelost.
Welke van deze factoren zullen domineren, en of het totale schuldniveau
zal blijven toenemen of niet, is niet zeker. De Nederlandsche Bank gaat in
zijn ramingen voor de komende jaren uit van een geleidelijke stijging van
de totale hypotheekschuld.
4. Verschil begrote en gerealiseerde lasten SSC-ICT
Het lid Bruins Slot (CDA) heeft gevraagd om het verschil van € 42 mln.
tussen de begrote en gerealiseerde lasten 2016 bij het agentschap
SSC-ICT nader toe te lichten.

1

De aflossingseis om in aanmerking te komen voor HRA, de geleidelijke verlaging van het
maximale aftrekpercentage, de wettelijke verankering van de Loan-to-Income-limiet en de
geleidelijke verlaging van de maximale Loan-to-Value.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 725 XVIII, nr. 10

4

In de ramingen van een baten-lastendienst worden alleen baten en lasten
opgenomen waarvan concreet zicht is op opdrachtverlening. Bij de eerste
raming ten behoeve van de begroting 2016 was nog geen concreet zicht
op diverse ontwikkelingen die zich in 2016 hebben voorgedaan. Zodra dat
zicht er wel is worden deze ontwikkelingen opgenomen in de suppletoire
begrotingen.
Het verschil wordt dus veroorzaakt door ontwikkelingen die zich bij
SSC-ICT hebben voorgedaan tussen het moment van opstellen van de
begroting 2016 en het eind van het begrotingsjaar 2016. Het gaat dan
ondermeer om het aansluiten van nieuwe klanten, niet reeds voorziene
maatwerkprojecten en meerkosten. Overigens is de omzet ten opzichte
van de ontwerpbegroting ook € 26 mln. hoger uitgevallen.
Het bedrag van € 42 mln. waarnaar door uw Kamer is gevraagd, is als
volgt opgebouwd:
Gedekt uit opdrachten/omzet
• Aansluiting nieuwe klanten (o.a. Rijksvastgoedbedrijf en Immigratieen Naturalisatiedienst): € 9 mln.
• Ontwikkeling van de werkomgeving voor Buitenlandse Zaken in het
programma iDiplomatie: € 8 mln.
• Diverse projecten zoals Digitale Werkplek Rijk Next en ondersteuning
van evenementen in het kader van het EU-voorzitterschap: € 8,5 mln.
Tegenvallende fusiekosten en meerkosten voor programma migratie ICT
• Meerkosten en voorziening Programma Migratie ICT: € 13,5 mln.
• Fusiekosten SSC-ICT en hogere reservering verlofuren: € 3 mln.
De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
R.H.A. Plasterk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 725 XVIII, nr. 10

5