Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

33 106

Wijziging van enkele onderwijswetten in
verband met een herziening van de organisatie
en financiering van de ondersteuning van
leerlingen in het basisonderwijs, speciaal en
voortgezet speciaal onderwijs, voortgezet
onderwijs en beroepsonderwijs

Nr. 3

MEMORIE VAN TOELICHTING
ALGEMEEN
Deze memorie van toelichting wordt ondertekend mede namens de
Minister van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie.
Inleiding
Dit wetsvoorstel heeft betrekking op het stelsel van de voorzieningen voor
leerlingen die extra ondersteuning nodig hebben in het funderend
onderwijs en in het middelbaar beroepsonderwijs. De Wet op het primair
onderwijs, de Wet op de expertisecentra, de Wet op het voortgezet
onderwijs, de Wet educatie en beroepsonderwijs, de Wet medezeggenschap op scholen en de Wet op het onderwijstoezicht worden gewijzigd.
De wijzigingen hebben betrekking op de organisatie van de voorzieningen
voor extra ondersteuning van leerlingen en de financiering daarvan. Er
wordt een zorgplicht voor leerlingen met een specifieke onderwijsbehoefte voor de bevoegde gezagsorganen in het funderend onderwijs
ingevoerd, er worden samenwerkingsverbanden in het funderend
onderwijs gevormd, de middelen voor extra ondersteuning voor het
funderend onderwijs, het (voortgezet) speciaal onderwijs en het
middelbaar beroepsonderwijs worden gebudgetteerd en tot slot wordt
een verplichting tot overleg over de voorzieningen voor extra ondersteuning in het samenwerkingsverband tussen het samenwerkingsverband en de gemeente(n) ingesteld. Doel van deze wetswijzigingen is
dat voor alle leerlingen met een specifieke onderwijsbehoefte zo passend
mogelijk onderwijs wordt gerealiseerd.
Het stelsel voor de voorzieningen voor leerlingen die extra ondersteuning
nodig hebben, zoals voorgesteld met dit wetsvoorstel, is het resultaat van
discussies sinds 2006 waarin verschillende modellen zijn besproken en
gewogen.
In het wetsvoorstel is er voor gekozen om in het kader van passend
onderwijs te spreken over de ondersteuning van leerlingen in plaats van
over de zorg aan leerlingen. Het stelsel passend onderwijs heeft
betrekking op het onderwijs en de ondersteuning die aan leerlingen wordt
geboden zodat zij het onderwijsprogramma beter kunnen doorlopen. Het

kst-33106-3
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 106, nr. 3

1

gaat niet primair om de beperkingen die de leerling heeft, maar om de
aanpassingen die nodig zijn zodat de leerling onderwijs kan volgen. Door
de ruimte die het nieuwe stelsel biedt, kunnen scholen of samenwerkingsverbanden zelf bepalen welke ondersteuning de leerling nodig heeft. De
zorg die wordt geboden door de ketenpartners zoals de jeugdzorg, de
jeugdgezondheidszorg of de geestelijke gezondheidszorg, is daar
complementair aan. Wel is het van belang om afstemming te zoeken met
deze partners. De term zorgplicht is gehandhaafd omdat het om een
(juridisch) begrip gaat dat de verantwoordelijkheid voor het bereiken van
een wettelijk omschreven doel tot uitdrukking brengt.
In deze memorie van toelichting worden de verschillende onderdelen van
het nieuwe wettelijke kader nader toegelicht. De opbouw van deze
toelichting is als volgt:
Paragraaf 1: de noodzaak om te komen tot dit wetsvoorstel
1.1: een beschrijving van het huidige stelsel
1.2: de knelpunten in het huidige stelsel
1.3: de doelen van het nieuwe stelsel
1.4: de pijlers van het nieuwe stelsel en het referentiekader
1.5: de winst van het nieuwe stelsel
1.6: de transitie van het oude naar het nieuwe stelsel
Paragraaf 2: een nadere uitwerking van het nieuwe stelsel van ondersteuning van leerlingen
2.1: de zorgplicht
2.2: de samenwerkingsverbanden passend onderwijs
2.3: de positie van het (voortgezet) speciaal onderwijs in het nieuwe
stelsel
2.4: het referentiekader passend onderwijs
2.5: professionalisering van leerkrachten
Paragraaf 3: het toezicht op het nieuwe stelsel
Paragraaf 4: het middelbaar beroepsonderwijs in het nieuwe stelsel
Paragraaf 5: de relatie tussen onderwijs en de (jeugd)zorg
Paragraaf 6: het financieel kader van passend onderwijs
Paragraaf 7: de implementatie van het nieuwe stelsel en overgangsregelingen
Paragraaf 8: de uitvoerings- en handhavingsgevolgen van het nieuwe
stelsel
Paragraaf 9: de administratieve lasten
Paragraaf 10: de financiële gevolgen
Paragraaf 11: de bescherming van persoonsgegevens
Paragraaf 12: de consequenties voor Caribisch Nederland
Paragraaf 13: de resultaten van de internetconsultatie
Paragraaf 14: het advies van de Evaluatiecommissie Passend Onderwijs
Paragraaf 15: het advies van de Onderwijsraad
Paragraaf 16: het advies van het College bescherming persoonsgegevens
Paragraaf 17: het advies van de Algemene Rekenkamer
1. Nut en noodzaak van het wetsvoorstel
Deze paragraaf bevat de onderbouwing van de noodzaak van het
wetsvoorstel. Eerst wordt het huidige stelsel beschreven en de problemen
die zich daarin voordoen. Daarna wordt aangegeven aan welke
voorwaarden een nieuw systeem moet voldoen.
1.1. Het huidige systeem
Het huidige systeem waarmee de leerlingenzorg is georganiseerd, is
complex en kent mede daardoor een aantal problemen. Eerst wordt kort
op een rij gezet hoe het huidige systeem is georganiseerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 106, nr. 3

2

De invoering van de leerlinggebonden financiering in 2003 was een
belangrijke mijlpaal. Vanaf dat moment kunnen leerlingen die voorheen
deelnamen aan het speciaal onderwijs ook met een «rugzak» (leerlinggebonden financiering: lgf) deelnemen aan het regulier onderwijs. Met deze
wet is een stelsel ingericht waarin de plaatsing in het (voortgezet) speciaal
onderwijs ((v)so) en het verkrijgen van een rugzak is geregeld via landelijk
vastgestelde voorwaarden (de zogenaamde «landelijke indicatiesystematiek»).
Er is een onderscheid tussen de lichte ondersteuning voor leerlingen met
bijvoorbeeld leerproblemen en de zware ondersteuning voor leerlingen
met een beperking. Hieronder wordt toegelicht wat onder lichte en zware
ondersteuning wordt verstaan.
Lichte ondersteuning
Op dit moment werken alle basisscholen en speciale scholen voor
basisonderwijs samen in circa 240 samenwerkingsverbanden weer samen
naar school (wsns) om de lichte ondersteuning voor de leerlingen in het
samenwerkingsverband te regelen. Voor alle scholen is dit een wettelijke
verplichting. Doel van de wsns-verbanden is een samenhangend geheel
van voorzieningen voor extra ondersteuning binnen en tussen basisscholen en in samenwerking met speciale scholen voor basisonderwijs te
realiseren en wel zodanig dat zoveel mogelijk leerlingen een ononderbroken ontwikkelingsproces kunnen doormaken.
Elk samenwerkingsverband heeft een permanente commissie leerlingenzorg (pcl) ingericht. Deze commissie beoordeelt of een kind
toelaatbaar is tot het speciaal basisonderwijs. De beoordeling vindt plaats
op basis van criteria die door het samenwerkingsverband zijn vastgesteld.
Het wsns-beleid kent een gebudgetteerde bekostigingssytematiek. Voor
2% van de leerlingen wordt direct bekostiging toegekend aan de speciale
school voor basisonderwijs. Daarnaast ontvangt het samenwerkingsverband middelen voor extra ondersteuning in de reguliere scholen. Uit
dit budget moet het samenwerkingsverband ook de kosten voor plaatsing
in het speciaal basisonderwijs betalen, indien meer dan 2% van de
leerlingen naar die onderwijssoort is verwezen.
Ook de scholen voor voortgezet onderwijs werken samen in 83 samenwerkingsverbanden om de lichte ondersteuning te regelen. In deze verbanden
moet ten minste 1 school voor praktijkonderwijs deelnemen en moeten 3
scholen voor middelbaar algemeen voortgezet onderwijs of voor
voorbereidend beroepsonderwijs deelnemen waarvan in ieder geval 1
school voor middelbaar algemeen voortgezet onderwijs en 1 school voor
voorbereidend beroepsonderwijs. Op dit moment kennen de scholen voor
havo en vwo geen verplichte aansluiting bij een samenwerkingsverband
voortgezet onderwijs, maar in de praktijk zijn vrijwel alle scholen wel
aangesloten. Doel van de samenwerkingsverbanden voortgezet onderwijs
is zo veel mogelijk leerlingen voor wie vaststaat dat een orthopedagogische en orthodidactische benadering nodig is, te laten deelnemen aan
het onderwijs in één van de leerwegen van het vmbo.
Deze leerlingen kunnen aangewezen zijn op leerwegondersteuning dan
wel toelaatbaar worden geacht voor het praktijkonderwijs. Of een leerling
is aangewezen op leerwegondersteuning- of praktijkonderwijs, wordt
beoordeeld door een onafhankelijke regionale verwijzingscommissie (rvc).
Deze toetst dit éénmalig aan de hand van landelijk vastgestelde criteria.
Scholen waar leerlingen met een indicatie voor leerwegondersteuning- of
praktijkonderwijs zijn ingeschreven, ontvangen voor deze leerlingen een
hogere bekostiging. Daarnaast ontvangen de samenwerkingsverbanden
een bovenschools regionaal zorgbudget. Het doel van het regionaal
zorgbudget is de samenwerkingsverbanden in staat te stellen een
zorgaanbod te verschaffen aan leerlingen die extra ondersteuning nodig
hebben, maar die geen indicatie hebben voor praktijkonderwijs of

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 106, nr. 3

3

leerwegondersteunend onderwijs. Het regionaal zorgbudget heeft
eveneens tot doel het stimuleren van een gezamenlijk beleid voor extra
ondersteuning van leerlingen in het samenwerkingsverband. In dit budget
zijn ook middelen voor de Reboundvoorzieningen opgenomen.
Zware ondersteuning
De scholen voor (voortgezet) speciaal onderwijs werken, met uitzondering
van cluster 1, samen in 34 regionale expertisecentra. De volgende clusters
worden onderscheiden:
– cluster 1. leerlingen met een visuele beperking;
– cluster 2. leerlingen met een auditieve beperking en leerlingen met
ernstige spraak/taalmoeilijkheden;
– cluster 3. leerlingen met een lichamelijke en/of verstandelijke beperking en langdurig zieken;
– cluster 4. leerlingen met een psychiatrische en/of een gedragsstoornis.
Er zijn in totaal 4 instellingen voor cluster 1,51 scholen voor cluster 2,165
scholen voor cluster 3 en 104 scholen voor cluster 4.
Elk regionaal expertisecentrum heeft een commissie voor de indicatiestelling ingericht die volgens landelijk vastgestelde indicatiecriteria toetst
of leerlingen toelaatbaar zijn tot het (voortgezet) speciaal onderwijs. Een
positieve indicatie geeft tevens de mogelijkheid tot inschrijving bij een
reguliere school met een leerlinggebonden budget (rugzak).
Voor elke leerling met een indicatie volgt een hogere bekostiging, hetzij in
de vorm van de hogere bekostiging van het (voortgezet) speciaal
onderwijs, hetzij in de vorm van rugzakmiddelen voor de reguliere
scholen.
Het middelbaar beroepsonderwijs kent vanwege de schaalgrootte van de
instellingen geen systeem van samenwerkingsverbanden. De instellingen
krijgen rechtstreeks middelen voor lichte ondersteuning. Daarnaast kent
het middelbaar beroepsonderwijs ook leerlinggebonden financiering voor
leerlingen met een beperking. Voor deze leerlingen moet een indicatie
worden aangevraagd bij de commissie voor de indicatiestelling van het
betreffende regionaal expertisecentrum.
1.2. Knelpunten in het huidige systeem
De problemen die met het systeem gepaard gaan, worden hieronder op
een rij gezet.
1. Er is te veel druk op de duurste voorzieningen
Een belangrijke oorzaak en achtergrond van de stijging van de uitgaven
voor het (voortgezet) speciaal onderwijs is de manier waarop de toegang,
ofwel de indicatiestelling, is geregeld.
Van steeds meer kinderen wordt aangegeven welke stoornis het kind
heeft, zoals bijvoorbeeld autisme of ADHD. Op grond hiervan worden
steeds meer kinderen doorverwezen naar het (voortgezet) speciaal
onderwijs en apart gezet van de reguliere stroom. De kans op het behalen
van een erkend diploma wordt hierdoor minder. Dit is nadelig voor
leerlingen omdat hiermee ook de kans om op een goede plek op de
arbeidsmarkt in te stromen, geringer wordt. Daarbij komt dat wanneer een
leerling met leerlinggebonden financiering regulier onderwijs volgt, dit tot
een extra bekostiging voor de school leidt. Hiermee is een prikkel in het
systeem gelegd om een extra bekostiging te verkrijgen voor een leerling
met een beperking. Sinds 2003 is zowel het aantal leerlingen in het
(voortgezet) speciaal onderwijs als het aantal leerlingen met leerlinggebonden financiering in het regulier onderwijs toegenomen. Hierdoor is de
druk op het stelsel van de duurste voorzieningen groter geworden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 106, nr. 3

4

Het aantal leerlingen dat deelneemt aan het (voortgezet) speciaal
onderwijs is sinds 2003 toegenomen: van circa 55 000 naar circa 69 000
leerlingen en het aantal «rugzakkers» is sterk gestegen: van circa 11 000
naar circa 39 000 leerlingen.
In tabel 1 wordt het aantal leerlingen weergegeven in het regulier
onderwijs, het speciaal basisonderwijs en het (voortgezet) speciaal
onderwijs.
Tabel 1: Aantal leerlingen in het regulier onderwijs, sbao en (v)so, incl. rugzak
Aantal leerlingen (x 1000)

2003

2004

2005

2006

2007

2008

2009

2010

Primair onderwijs
Regulier basisonderwijs
Speciaal basisonderwijs
Speciaal onderwijs

1 547,3
51,4
34

1 548,5
50,1
34,4

1 549,1
48,3
35,4

1 548,9
46,3
35,8

1 552,3
44,9
36,4

1 553,4
44,1
34,4

1 548,3
43,3
34,2

1 541,4
42,9
34,4

808,8
116,2
21,3

813,6
120,9
22,7

813,6
126
24,8

815,3
127,5
26,1

812,3
129,0
28,2

807,2
127,3
31,9

808,9
125,8
33,4

815,3
124,8
34,6

Voortgezet onderwijs
Regulier voortgezet onderwijs
Lwoo en pro
Voortgezet speciaal onderwijs
Bron: Kerncijfers, OCW

Aantal leerlingen met een rugzakje

Leerlingen met lgf in PO
Leerlingen met lgf in VO

2003

2004

2005

2006

2007

2008

2009

2010

8 665
2 340

9 226
2 691

12 971
5 232

17 891
10 709

21 317
13 101

22 181
14 991

22 371
16 369

22 033
17 352

Tabel 2: de groei van het aantal leerlingen in het (v)so in de periode 2003–20101.

1

Deze groei is voor so en vso tezamen weergegeven omdat een afzonderlijke weergave een
vertekend beeld oplevert. Hierna wordt dit verder toegelicht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 106, nr. 3

5

Ondanks de sterke groei van het speciaal onderwijs zijn er ook nog steeds
Tabel 3: de groei van het aantal leerlingen met een rugzakje in de periode 2003–2010.
De groei is afzonderlijk weergegeven voor po en vo.

wachtlijsten voor het speciaal onderwijs. Uit de jaarlijkse peilingen van de
inspectie van het onderwijs blijkt dat sinds 2003 het aantal leerlingen dat
op een wachtlijst voor het speciaal onderwijs staat nog steeds hoog is.1
Op een aanmeldlijst of op een onderzoekslijst staan leerplichtige
leerlingen die in procedure zijn voor een indicatie voor het (v)so/lgf. Op
een plaatsingslijst staan leerplichtige leerlingen die zijn geïndiceerd voor
het (v)so. Dit zijn leerlingen die toelaatbaar zijn verklaard voor het (v)so en
zijn aangemeld bij een school voor (v)so maar voor wie de toelating nog
niet heeft plaatsgevonden.
Tabel 4: wachtlijsten (v)so 2003 t/m 2009

Aantal leerlingen op aanmeld- en onderzoekslijsten
Aantal leerlingen op plaatsingslijsten

1
Wachtlijsten (voortgezet) speciaal onderwijs,
clusters 1, 2, 3 en 4, onderzoeken van de
inspectie van het onderwijs op de peildatum
16 januari in de jaren 2003 t/m 2009 (www.onderwijsinspectie.nl).
2
Kamerstuk 2006–2007, 27 728, nr. 96,
Tweede Kamer en Kamerstuk 2008–2009,
31 224, nr. 32 Tweede Kamer.
3
Toename gebruik ondersteuning voor
jongeren met een gezondheidsbeperking,
TNO, maart 2007, nummer 385, Besseling e.a.
4
De winst van maatwerk, SER, advies nr.
2009/07, 18 december 2009.
5
CPB, 2009, Zorg om zorgleerlingen, blz. 9.

2003

2004

2005

2006

2007

2008

2009

3 388
833

3 294
604

5 104
827

4 344
1 302

4 884
976

4 947
919

5 151
885

In de voorgaande jaren is onderzoek gedaan naar de oorzaken van de
groei van het aantal indicaties voor (v)so en leerlinggebonden financiering. Er is vooral gekeken naar de groei van het onderwijs in cluster 4
en de groei die zich voordoet op andere terreinen zoals de jeugdzorg en
de Wajong2. In 2007 is een integraal onderzoek uitgevoerd door TNO3
naar de oorzaken van de groei op het beroep van speciale voorzieningen
zoals het onderwijs in cluster 4, de jeugdzorg en de Wajong. Uit dit
onderzoek bleek dat er een reeks van oorzaken ten grondslag ligt aan het
toenemend gebruik van regelingen op deze terreinen en dat er niet één
oorzaak is aan te wijzen. De oorzaken zijn onder meer een eerdere
herkenning als gevolg van een verbeterde diagnostiek in combinatie met
een verruiming van de definities en criteria, een toename van de eisen
van de samenleving aan de competenties van jongeren en een betere
bekendheid van de beschikbare regelingen.
Ook de SER heeft in 2009 deze oorzaken genoemd voor een toenemend
gebruik van collectieve voorzieningen in een onderzoek naar jongeren met
ontwikkelings- of gedragsstoornissen of multiproblematiek.4
Tot slot heeft het CPB in 2009 een onderzoek uitgevoerd naar de oorzaken
van de toename en verandering in de samenstelling van zorgleerlingen in
het primair onderwijs. Volgens het CPB is vermoedelijk de belangrijkste
reden voor doorverwijzing dat de instituties zo zijn ingericht dat gewone
basisscholen en ouders van zorgleerlingen er weinig belang bij hebben
om goedkope onderwijsvormen te kiezen. Het CPB concludeert: «De opzet
van het (huidige) beleid rond zorgleerlingen leidt tot druk in de richting
van het speciaal onderwijs inclusief rugzakleerlingen».5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 106, nr. 3

6

Wanneer specifieker naar de groeicijfers wordt gekeken dan kan worden
geconcludeerd dat de groei van de rukzakjes in het vo én van het aantal
leerlingen in het vso sterker is geweest dan de groei van dezelfde
doelgroepen in het primair onderwijs. Het aandeel leerlingen met een
indicatie ten opzichte van het totaal aantal leerlingen lijkt in het primair
onderwijs te stabiliseren, terwijl dit in het voortgezet onderwijs niet het
geval is. Ook het aandeel leerlingen met een indicatie voor zware
ondersteuning is in het voortgezet onderwijs hoger dan in het primair
onderwijs. Hierbij speelt een aantal factoren een rol. In de eerste plaats is
de uitgangssituatie van het primair en voortgezet onderwijs verschillend.
Het primair onderwijs kende voor de invoering van de leerlinggebonden
financiering al een «voorloper» van de rugzak (onder de noemer
aanvullend formatie beleid). In het voortgezet onderwijs was dit niet het
geval. In de tweede plaats is er in het vso een populatie die ouder is dan
16 jaar, deze leerlingen zijn bijvoorbeeld afkomstig uit het mbo. Ten derde
speelt mee dat vanaf 1 augustus 2008 so-scholen de mogelijkheid hebben
gekregen om een vso-afdeling op te richten. Leerlingen van 13 jaar en
ouder die eerder ingeschreven bleven in het so, werden vanaf dat
moment in het vso ingeschreven. Hierdoor is er met name in cluster 3 een
verschuiving te zien van het so naar het vso. Dit laat onverlet dat in beide
sectoren (primair en voortgezet onderwijs) vanaf 2003 (tegen de verwachtingen in) sprake is geweest van een sterke groei van het aantal indicaties.
De stijging van het aantal leerlingen dat is geïndiceerd voor het (voortgezet) speciaal onderwijs of dat met een rugzak deelneemt aan het
regulier onderwijs heeft geleid tot een grote druk op de voorzieningen in
het speciaal onderwijs en tot een flinke stijging van de kosten voor deze
doelgroep. De kosten voor de extra ondersteuning zijn voor de rijksoverheid met € 0,5 miljard toegenomen en het is niet altijd duidelijk waar
de middelen aan zijn besteed. Uit onderzoeken van bureau Infinite
Financieel BV1 en het CPB2 is gebleken dat vooral niet te achterhalen is
waaraan de rugzakmiddelen worden besteed. Deze onhelderheid over de
inzet van de middelen is voor de langere termijn niet houdbaar, zeker niet
wanneer de uitgaven blijven stijgen. De Inspectie van het onderwijs en de
Algemene Rekenkamer hebben ook aangegeven dat er te weinig zicht is
op de inzet van de middelen voor extra ondersteuning in het onderwijs en
de daarmee beoogde/bereikte effecten.3
Tabel 5: de totale uitgaven voor zowel het (v)so als de rugzakjes in de afgelopen jaren.
Dit is inclusief de basisbekostiging1.

1

Het betreft hier alleen de kosten voor zware ondersteuning: projectgelden en middelen voor
lichte ondersteuning zijn hier niet bij inbegrepen (de totale uitgaven liggen dan op ongeveer
€ 3,7 miljard (inclusief basiskosten)).

1
Onderzoek Infinite, 2009, Zicht op zorggelden.
2
CPB, 2009, Zorg om zorgleerlingen.
3
Onderwijsverslag 2008–2009. Zorgleerlingen
in het primair en voortgezet onderwijs;
terugblik 2010, Algemene Rekenkamer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 106, nr. 3

7

2. De keuzevrijheid van ouders is beperkt en kinderen vallen tussen wal en
schip
In het huidige systeem kunnen kinderen een indicatie krijgen voor lichte of
zware ondersteuning, maar daarmee is het kind nog niet op een school
geplaatst. Ouders moeten zelf naar een plek zoeken en worden vaak van
het kastje naar de muur gestuurd omdat scholen de toelating weigeren.
Uit onderzoek van Ingrado, de branchevereniging voor leerplichtambtenaren, blijkt dat jaarlijks circa 2 500 leerplichtige kinderen ten minste 4
weken thuiszitten en weer een plek in het onderwijs moeten vinden.1 Een
steeds groeiend aantal leerlingen maakt gebruik van Herstart, de
voorziening waar leerlingen die thuiszitten tijdelijk onderwijs kunnen
volgen waarna een plek in het onderwijs wordt gezocht.2 Ook onderwijsconsulenten die bemiddelen bij leerlingen die nog geen plek hebben
gevonden in het speciaal onderwijs, hebben ieder jaar met meer
leerlingen te maken.3
3. Complexiteit en bureaucratie in het systeem
De systemen van lichte ondersteuning en zware ondersteuning zijn
complex en gescheiden georganiseerd. Zo zijn er op dit moment in elke
gemeente ten minste 5 samenwerkingsverbanden actief voor: wsns,
voortgezet onderwijs en 3 regionale expertisecentra (voor de clusters 2, 3
en 4). Dit aantal kan oplopen tot wel 14 samenwerkingsverbanden. Dit
komt doordat er in een gemeente meerdere wsns verbanden kunnen zijn
omdat deze niet geografisch zijn georganiseerd. Gemiddeld zijn er 2 à 3
samenwerkingsverbanden wsns per gemeente. Er is echter een forse
bandbreedte: er zijn 143 gemeenten met 1 samenwerkingsverband wsns
en 97 met 2 samenwerkingsverbanden wsns. De andere gemeenten
hebben er 3 of meer waarbij het het kan oplopen tot wel 10
wsns-verbanden binnen één gemeente.
Elk systeem en elk samenwerkingsverband heeft een eigen indicatiesystematiek. Ouders moeten hierdoor verschillende procedures doorlopen
wanneer hun kind eerst lichte ondersteuning krijgt en daarna een
zwaardere vorm van ondersteuning ontvangt. Bovendien is het aanvragen
van een indicatie voor zowel ouders als scholen arbeidsintensief. Er
moeten ingewikkelde formulieren worden ingevuld en de doorlooptijd van
de indicatiestellingsprocedure is vaak lang. Heeft een kind eenmaal een
indicatie gekregen, dan moeten ouders vaak lang zoeken naar een school
waar hun kind wordt toegelaten.

1
Thuiszitteronderzoek Ingrado 2007–2008 en
2008–2009.
2
Rapportages Herstart I, II, III en IV, WECraad.
3
Rapportage Onderwijsconsulenten
2008–2009.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 106, nr. 3

8

Figuur 1: Schematische weergave van het huidige stelsel van de extra ondersteuning
van leerlingen.

4. De ondersteuning op school is onvoldoende afgestemd op het brede
(jeugd)zorgdomein
De voorzieningen voor extra ondersteuning in het onderwijs en het
bredere (jeugd)zorgdomein zijn maar weinig op elkaar afgestemd.
Leerkrachten, zorgcoördinatoren en hulpverleners in de zorg werken
steeds meer samen, maar de systemen zijn naast elkaar georganiseerd.Oplossingen zijn te veel gezocht in aparte kokers: die van het onderwijs of
die van de zorg. Hierdoor is bijvoorbeeld de situatie ontstaan dat kinderen
naar een school voor cluster 4 (zmok) gaan, zonder dat er hulp of
ondersteuning beschikbaar is voor de ouders.
5. De kwaliteit van het onderwijs en de toerusting van leerkrachten is
onvoldoende
De kwaliteit van het speciaal onderwijs is (te) vaak onvoldoende.
Ongeveer een kwart van de scholen voor speciaal onderwijs staat onder
verscherpt toezicht van de inspectie.1 De kwaliteit is onder druk komen te
staan door de snelle groei die het speciaal onderwijs heeft doorgemaakt.
In het regulier onderwijs voelen leerkrachten zich vaak onvoldoende
toegerust in het omgaan met leerlingen met een specifieke onderwijsbehoefte. Uit inspectierapportages blijkt dat het de helft van de leerkrachten
in het regulier onderwijs niet lukt om het onderwijs af te stemmen op
verschillen tussen leerlingen. Kenmerkend is bovendien dat de oplossingen buiten de klas worden gezocht. In plaats van leerkrachten beter toe
te rusten en extra onderwijsondersteuning in de klas te organiseren,
wordt er vaak voor gekozen extra ondersteuning buiten de klas en in
speciale scholen te organiseren.
1.3. Doelen van het wettelijk kader passend onderwijs

1
Onderwijsverslag 2009–2010, Inspectie van
het onderwijs.

Het vorenstaande maakt dat de organisatie van het onderwijs en de inzet
van de middelen voor leerlingen die extra ondersteuning nodig hebben
niet efficiënt en effectief is. Het huidige wettelijke systeem zoals dat in
2003 is vormgegeven, is niet meer houdbaar. In het verleden is het stelsel
een aantal keren aangepast: de landelijke indicatiestelling is aangescherpt
en de prijs per leerling is verlaagd. Beide oplossingen hebben per saldo
niet geleid tot een betere budgettaire beheersbaarheid van de overheids-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 106, nr. 3

9

uitgaven, tot een verbetering van de onderwijskwaliteit of tot minder
thuiszitters. Daarom is sinds de brede heroverweging van de structuren
voor extra ondersteuning in het onderwijs in 2005, mede in overleg met
onderwijsorganisaties, aan een nieuw wettelijk systeem gewerkt. Op basis
daarvan zijn de voorwaarden waaraan een nieuw wettelijk systeem voor
leerlingen die extra ondersteuning nodig hebben, moet voldoen, in kaart
gebracht. Hieronder worden deze voorwaarden beschreven.
1. Budgettaire beheersbaarheid en transparantie
Het financiële systeem dat bij het nieuwe wettelijke kader hoort, moet
transparant en beheersbaar zijn. Duidelijk moet zijn waaraan de
beschikbare middelen voor extra ondersteuning worden besteed. Ook
mag van een afwenteling van het stelsel van de lichte ondersteuning op
het stelsel van de zware ondersteuning geen sprake meer zijn.
2. Geen thuiszitters
Alle kinderen verdienen een plek in het onderwijs. In de afgelopen jaren is
beleid ingezet om de thuiszittersproblematiek terug te dringen. Zo is de
verzuimmelding door scholen verbeterd, registreren leerplichtambtenaren
het aantal thuiszitters en is er een betere samenwerking gestimuleerd
tussen betrokken partners zoals de scholen, de gemeente en de zorg om
thuiszitters weer terug te begeleiden naar het onderwijs. Toch is hiermee
op langere termijn onvoldoende geborgd dat er geen kinderen meer
zullen thuiszitten. Belangrijk doel van een nieuw wettelijk systeem is
daarom een zo passend mogelijk onderwijsprogramma voor alle
leerlingen die extra ondersteuning nodig hebben in het onderwijs.
3. Minder bureaucratie
In het nieuwe systeem moet zo min mogelijk complexiteit en bureaucratie
zitten: dat betekent geen lange indicatieprocedures, geen wachtlijsten,
geen gescheiden circuits van lichte en zware ondersteuning waarvoor
ouders meerdere indicatieprocedures moeten doorlopen en zo min
mogelijk administratieve lasten voor de bevoegde gezagsorganen van
scholen.
4. Noodzaak tot labellen van kinderen vervalt
De huidige landelijke indicatiestelling is sterk medisch gericht: het hebben
van een door de zorg geïndiceerde stoornis vormt een belangrijk
onderdeel binnen de indicatiestelling. Door de afschaffing van de
landelijke systematiek van de indicatiestelling krijgen de schoolbesturen
meer ruimte om bij de toekenning van de extra onderwijsondersteuning
uit te gaan van de onderwijsbeperking van de leerling (handelingsgerichte
diagnostiek). Kernvraag wordt dan: hoe kan de onderwijsbeperking
worden opgeheven? In de huidige situatie is het financieel lonend om op
basis van een diagnose in de zorg een indicatie voor onderwijs aan te
vragen. Daar komt bij dat in de afgelopen jaren de diagnostiek van
stoornissen sterk is verbeterd. De prikkel van het indiceren op basis van
een diagnose vervalt in het nieuwe stelsel. De prikkels verschuiven naar
het zo efficiënt en transparant mogelijk omgaan met de beschikbare
middelen voor extra voorzieningen voor leerlingen die dat nodig hebben.
5. Handelingsbekwame leerkrachten
Het is belangrijk om te vertrouwen op de professionaliteit van de
leerkracht. Goed onderwijs en goede extra ondersteuning van een leerling
in de klas valt of staat met de leraar. Dat geldt ook voor het nieuwe
systeem passend onderwijs. De leraar staat er niet alleen voor: hij doet dit
samen met het team, de school en het samenwerkingsverband. Parallel
aan dit wetsvoorstel wordt daarom geïnvesteerd in opbrengstgericht
werken voor alle leerlingen én in de professionalisering van leerkrachten,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 106, nr. 3

10

zowel in de opleidingen als wanneer de leerkracht al werkzaam is in het
onderwijs.
6. Afstemming met andere sectoren
De inzet van ondersteuning in het onderwijs moet beter worden
afgestemd op de inzet vanuit andere sectoren in het jeugddomein, zoals
de jeugdzorg, de wmo-zorg en de arbeidsmarkt. Meer integraliteit van de
zorg voor het kind en het gezin is nodig. Zowel de voorzieningen moeten
op elkaar aansluiten, als ook de ondersteuning die het individu in de
verschillende sectoren ontvangt, moeten op elkaar zijn afgestemd. Een
voorbeeld van een goede afstemming tussen professionals van verschillende sectoren rondom een leerling die vanuit meerdere sectoren
ondersteuning nodig heeft, is het zorgadviesteam (zat). Hierin kunnen
bijvoorbeeld het onderwijs, de gemeente (leerplicht en GGD), de
geestelijke gezondheidszorg en de jeugdzorg deelnemen.
1.4. De pijlers van het nieuwe stelsel en het referentiekader
De belangrijkste pijlers van het nieuwe stelsel
De zorgplicht
De invoering van passend onderwijs betekent dat wanneer ouders hun
kind dat extra ondersteuning behoeft op een bepaalde school aanmelden,
deze school de taak heeft dit kind een zo goed mogelijke plek in het
onderwijs te bieden. Als de school zelf geen passend onderwijs kan
bieden, heeft de school de verantwoordelijkheid om een zo goed
mogelijke plek op een andere school aan te bieden. Ouders hoeven op
deze manier niet zelf alle scholen af om een plek voor hun kind te vinden.
Het schoolondersteuningsprofiel
De schoolbesturen stellen het ondersteuningsprofiel van elke school vast;
daarmee wordt voor ouders duidelijk welke ondersteuning op de school
aan de leerlingen beschikbaar wordt gesteld. De medezeggenschapsraad
van de school heeft adviesrecht bij de vaststelling van het schoolondersteuningsprofiel.
De samenwerkingsverbanden
Om als school de zorgplicht te kunnen waarmaken, werken de scholen
samen in regionaal ingedeelde samenwerkingsverbanden. Waar voorheen
aparte structuren bestonden voor lichte en zware ondersteuning, zullen
alle reguliere scholen en scholen voor speciaal (voortgezet) onderwijs,
behoudens instellingen voor cluster 1 en 2, nu samenwerken in één
structuur, de regionale samenwerkingsverbanden. De regionale indeling
maakt een betere samenwerking tussen scholen mogelijk, en maakt het
voor ouders mogelijk een goede plek zo dicht mogelijk bij huis te vinden.
Het samenwerkingsverband krijgt de beschikking over de middelen voor
de lichte en zware ondersteuning in het onderwijs. De besturen in het
samenwerkingsverband stellen gezamenlijk hiervoor een ondersteuningsplan op. Het samenwerkingsverband heeft hiermee de mogelijkheid
om de beschikbare middelen in te zetten op een manier die past bij de
eigen situatie. Ouders en leraren krijgen medezeggenschap op dit
ondersteuningsplan in een aparte ondersteuningsplanraad van het
samenwerkingsverband. De leden van de ondersteuningsplanraad zijn
afgevaardigden van de medezeggenschapsraden van de aangesloten
scholen en daaruit afkomstig. Ook werkt het samenwerkingsverband
samen met de gemeente, door een gezamenlijk overleg te voeren dat er
op is gericht overeenstemming te bereiken, om de ondersteuning af te
stemmen op de jeugdzorg en de andere vormen van zorg die door de
gemeente worden gerealiseerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 106, nr. 3

11

Wanneer een leerling door de school wordt geadviseerd om (voortgezet)
speciaal onderwijs te volgen of wanneer ouders daarvoor kiezen,
beoordeelt het samenwerkingsverband of de leerling toelaatbaar is tot het
(voortgezet) speciaal onderwijs. Tegen deze beslissing van het samenwerkingsverband kunnen de ouders of de aanvragende school bezwaar
aantekenen. Indien zij dat nodig vinden, kunnen zij daarna bij de rechter in
beroep gaan.
Het referentiekader
Het nieuwe wettelijk kader voor de leerlingenzorg in het funderend
onderwijs is een open kader. De schoolbesturen krijgen de verantwoordelijkheid om inhoudelijke invulling aan passend onderwijs te geven. Bij de
organisaties bestond de behoefte om te komen tot een nadere inhoudelijke uitwerking van passend onderwijs. Daarom wordt, parallel aan de
invoering van de nieuwe wetgeving, door de organisaties van de
schoolbesturen van het funderend onderwijs het concept referentiekader
ontwikkeld. Dit referentiekader zal een visie bevatten van de sectororganisaties op de vormgeving van passend onderwijs op de school en in het
samenwerkingsverband. Het doel is om op basis van die visie de
schoolbesturen en de samenwerkingsverbanden handvatten te geven om
passend onderwijs in de dagelijkse praktijk uit te voeren. In het referentiekader zal onder andere uiteen worden gezet wat onder basisondersteuning (voorheen: basiszorg) en wat onder speciale ondersteuning
wordt verstaan. Met basisondersteuning in het onderwijs wordt de
ondersteuning bedoeld die elke school zou moeten kunnen bieden.
Speciale ondersteuning wordt geboden door de scholen voor speciaal
onderwijs of met behulp van de inzet van middelen vanuit het samenwerkingsverband. Het referentiekader zal complementair aan het wetsvoorstel
zijn. Het referentiekader is nog niet voltooid. Pas als dit wetsvoorstel is
aangenomen, kan het definitief worden.
In het onderstaande schema wordt het nieuwe stelsel schematisch
weergegeven.
Figuur 2: passend onderwijs in een schematisch overzicht

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 106, nr. 3

12

1.5. De winst van het nieuwe stelsel
De winst van het nieuwe stelsel is:
– Ouders melden hun kind aan bij de school van hun voorkeur. Deze
school regelt een zo passend mogelijk aanbod, op de eigen school of
op een andere reguliere of speciale school.
– De school regelt de indicatie voor extra ondersteuning in de klas of
voor plaatsing in het (voortgezet) speciaal onderwijs, in plaats van
ouders die zelf ingewikkelde indicatieprocedures moeten doorlopen.
– Het proces van aanmelden tot besluit over de toelating wordt
gerealiseerd in maximaal 6 tot 10 weken.
– Het accent ligt op de specifieke ondersteuningsbehoefte in het
onderwijs, in plaats van labelen van kinderen.
– Ieder kind dat extra ondersteuning in het onderwijs nodig heeft, krijgt
een zo passend mogelijk aanbod en valt niet (meer) tussen wal en
schip.
– Leraren worden toegerust, in plaats van dat de extra ondersteuning
buiten de klas wordt georganiseerd.
– Er komt een transparanter stelsel: scholen stellen een schoolondersteuningsprofiel op waarin zij aangeven welke onderwijsondersteuning zij kunnen bieden.
– Het nieuwe stelsel beoogt minder bureaucratie: het aantal samenwerkingsverbanden wordt teruggebracht van ruim 350 naar ongeveer 150.
De wet laat ruimte aan het samenwerkingsverband om zaken
eenvoudig te regelen.
– Er komt een eenvoudiger stelsel: de organisatie van lichte en zware
ondersteuning komt in één hand.
– Regulier en speciaal onderwijs (cluster 3 en 4) gaan samenwerken in
regionale samenwerkingsverbanden passend onderwijs, zowel in het
primair als in het voortgezet onderwijs.
– Ouders en leraren krijgen medezeggenschap op het beleid en de inzet
en verdeling van middelen van het samenwerkingsverband.
– De samenwerking en afstemming tussen onderwijs en gemeenten op
het terrein van onderwijs, (jeugd)zorg en arbeidsmarkt kan door de
vorming van regionale samenwerkingsverbanden passend onderwijs
gemakkelijker tot stand komen.
– De beheersbaarheid van de uitgaven neemt toe en er komt meer
ruimte voor maatwerk door het schoolbestuur of door het samenwerkingsverband.
1.6. Transitie
Het nieuwe stelsel waarmee de ondersteuning in het onderwijs zal
worden geregeld, betekent een forse verandering voor alle organisaties in
en om het onderwijs die op dit terrein werkzaam zijn. Het nieuwe stelsel
biedt meer ruimte voor de schoolbesturen om de extra ondersteuning aan
leerlingen die dat nodig hebben, vorm te geven. Deze ruimte is al langer
gewenst. De opdracht aan de schoolbesturen in het samenwerkingsverband om met elkaar in overleg te gaan over de manier waarop de extra
ondersteuning vorm krijgt, is pittig en zal niet altijd zonder problemen
verlopen. Toch wordt verwacht dat de schoolbesturen vanuit hun
verantwoordelijkheid en professionaliteit deze opdracht zullen realiseren.
In dit wetsvoorstel is er daarom voor gekozen om goede randvoorwaarden te scheppen waarmee de schoolbesturen aan de slag kunnen.
Voorzien zal worden in een goede communicatie en ondersteuning van de
schoolbesturen. Ook is het van belang om de invoering en implementatie
van passend onderwijs de komende jaren te blijven monitoren. Hiermee
kan een vinger aan de pols worden gehouden en zo nodig worden
bijgestuurd. Er zal een eindevaluatie van het nieuwe stelsel en de
implementatie plaatsvinden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 106, nr. 3

13

2. Nadere uitwerking van het nieuwe stelsel van ondersteuning
van leerlingen
Al langer geven de schoolbesturen aan behoefte te hebben aan meer
ruimte om ondersteuning in het onderwijs te organiseren die past bij de
situatie van de school en de regio waarin de school staat. Met meer
ruimte kunnen middelen voor extra ondersteuning efficiënter worden
ingezet en kan de ondersteuning beter worden toegesneden op de situatie
van de leerling, de school en de regio. Daarom wordt met dit wetsvoorstel
de toewijzing en de uitvoering van de extra ondersteuning in het
onderwijs gedecentraliseerd naar de bevoegde gezagsorganen in de
samenwerkingsverbanden. De landelijke indicatiesystematiek van de
toewijzing voor zware ondersteuning ((v)so en lgf) in het onderwijs wordt
afgeschaft en er wordt een zorgplicht bij de bevoegde gezagsorganen
neergelegd voor leerlingen die extra ondersteuning nodig hebben. De
bevoegde gezagsorganen in het basisonderwijs, het voortgezet onderwijs
en het (voortgezet) speciaal onderwijs moeten gaan samenwerken in
samenwerkingsverbanden passend onderwijs. Deze samenwerkingsverbanden krijgen taken op het gebied van de toewijzing en de uitvoering
van de extra ondersteuning. De systematiek voor de indicatiestelling voor
het lwoo/pro blijft vooralsnog ongewijzigd, in afwachting van uitkomsten
van het overleg met de VO-raad. Wel wordt het totaal beschikbare budget
voor het lwoo/pro op landelijk niveau gebudgetteerd.
In deze paragraaf worden de voorgestelde wettelijke maatregelen
genoemd en beschreven die van toepassing zijn op het basisonderwijs,
het voortgezet onderwijs en het (voortgezet) speciaal onderwijs.
2.1. Invoering van een zorgplicht
De invoering van de zorgplicht brengt met zich mee dat het proces van het
aanmelden door ouders van hun kind bij een school tot het vinden van
een passende plek door de school op onderdelen wordt gewijzigd. In deze
paragraaf wordt beschreven hoe de invulling van de decentralisatie
plaatsvindt en hoe het proces van aanmelden tot plaatsing er uit ziet.
Zorgplicht
Er wordt een zorgplicht voor bevoegde gezagsorganen ingevoerd. Deze
zorgplicht zal van toepassing zijn op leerlingen die extra ondersteuning
nodig hebben in het onderwijs en die niet zonder meer het onderwijs
kunnen doorlopen.
Het begrip zorgplicht wordt in dit verband gebruikt om aan te geven dat
het bevoegd gezag er voor verantwoordelijk is dat een leerling die extra
ondersteuning behoeft en die zich bij de school aanmeldt een zo passend
mogelijke plek in het onderwijs krijgt. In het basisonderwijs gaat het om
leerlingen die in de huidige situatie basisonderwijs volgen met ondersteuning vanuit het samenwerkingsverband weer samen naar school,
leerlingen die onderwijs volgen op een speciale school voor basisonderwijs of op een basisschool met leerlinggebonden financiering of op
een school voor speciaal onderwijs. In het voortgezet onderwijs gaat het
om leerlingen die nu onderwijs volgen met ondersteuning vanuit het
samenwerkingsverband vo, leerlingen die met leerwegondersteuning één
van de leerwegen van het voorbereidend middelbaar beroepsonderwijs
volgen, leerlingen die praktijkonderwijs volgen, leerlingen die op een
school voor vso onderwijs volgen of leerlingen die op een school voor
voortgezet onderwijs onderwijs volgen met leerlinggebonden financiering. Dit betekent dat de zorgplicht niet van toepassing is op leerlingen
die bijvoorbeeld alleen een taalachterstand hebben en extra ondersteuning nodig hebben om die achterstand in te lopen. Voor de bestrijding
van achterstanden zijn middelen beschikbaar bij de scholen en bij de
gemeenten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 106, nr. 3

14

De ruimte voor scholen voor voortgezet onderwijs om een beleid te
voeren met betrekking tot de beoordeling van de geschiktheid van
leerlingen (vgl. artikel 4 Inrichtingsbesluit WVO) verandert niet. Dit
betekent dat de zorgplicht niet geldt wanneer de leerling niet in staat kan
worden geacht het onderwijs te volgen van de school waarvoor toelating
wordt verzocht.
De zorgplicht geldt eveneens niet bij aanmelding bij een (v)so-instelling
van cluster 1 of 2. Deze instellingen maken geen deel uit van de samenwerkingsverbanden passend onderwijs en kennen daarom een eigen
toelatingsprocedure, die in paragraaf 2.3 wordt beschreven.
Het schoolondersteuningsprofiel
Met dit wetsvoorstel wordt het begrip schoolondersteuningsprofiel
wettelijk vastgelegd: een beschrijving van de voorzieningen die op de
school zijn getroffen voor leerlingen die extra ondersteuning behoeven. In
het schoolondersteuningsprofiel formuleert de school dus de extra
ondersteuning die zij kan verzorgen. Het schoolondersteuningsprofiel
komt tot stand in de school en wordt opgesteld door het team (de
directeur, de leraren, de intern begeleider of de zorgcoördinator) van de
school. Zo nodig wordt in kaart gebracht op welke punten de leraren van
de school extra professionalisering nodig achten. In het referentiekader
worden handvatten geboden voor het opstellen van het schoolondersteuningsprofiel. De invulling van het schoolondersteuningsprofiel hangt af
van de expertise van de school en de afspraken die binnen het samenwerkingsverband zijn gemaakt. Het schoolondersteuningsprofiel wordt
betrokken bij het ondersteuningsplan van het samenwerkingsverband en
het schoolplan van de school. Het profiel wordt in de schoolgids geplaatst
zodat ouders, leerlingen en andere partijen inzicht hebben in de mogelijkheden voor extra ondersteuning op de school.
Aanmelding
Met dit wetsvoorstel wordt geregeld dat ouders minimaal 10 weken voor
de aanvang van het nieuwe schooljaar hun kind schriftelijk aanmelden.
Dat is nu niet wettelijk geregeld, maar in de huidige dagelijkse praktijk
vindt de aanmelding vaak al schriftelijk plaats. Een schriftelijke
aanmelding betekent meestal dat ouders een inschrijfformulier van de
school waar zij zich aanmelden, invullen en ondertekenen. De zorgplicht
geldt voor de school van aanmelding. Ouders melden hun kind aan bij de
school van hun voorkeur. Dit betekent niet dat de leerling altijd op deze
school wordt toegelaten. Ook kunnen ouders hun kind direct aanmelden
bij het speciaal onderwijs.
In dit wetsvoorstel is geregeld dat ouders hun kind voor het primair
onderwijs kunnen aanmelden vanaf 1 jaar voordat het kind wettelijk
toelaatbaar is. Kinderen die jonger zijn dan deze leeftijd, kunnen op een
wachtlijst, ook wel een «lijst met vooraanmeldingen» genoemd, worden
geplaatst. Voor jonge kinderen zijn er namelijk nog te weinig gegevens
voor het schoolbestuur om een beslissing over toelating te kunnen
nemen. Dit geldt ook voor leerlingen die extra ondersteuning behoeven.
Deze regeling in het wetsvoorstel sluit aan bij de huidige praktijk.
Schoolbesturen in het primair onderwijs nemen ook nu aanmeldingen pas
in behandeling wanneer het kind een leeftijd heeft bereikt waarop er
voldoende gegevens beschikbaar zijn om een beslissing over toelating op
te kunnen baseren.
In het voortgezet onderwijs hoeft dit niet te worden geregeld. In het
Inrichtingsbesluit WVO is geregeld dat de school voor voortgezet
onderwijs het oordeel van de basisschool nodig heeft om tot een
beslissing over toelating te kunnen komen. Hierdoor is het niet zinvol om
jongere kinderen bij wie er nog geen oordeel van de basisschool
beschikbaar is, aan te melden voor het voortgezet onderwijs.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 106, nr. 3

15

Net zoals nu kunnen ouders hun kind bij verschillende scholen tegelijk
aanmelden, zowel binnen als buiten het samenwerkingsverband. Dit kan
er toe leiden dat er meerdere scholen belast worden met de aanmeldprocedure en het onderzoek of er sprake is van een leerling die extra
ondersteuning behoeft. In dit wetsvoorstel is daarom bepaald dat ouders
moeten melden of en zo ja, bij welke andere scholen zij om toelating
hebben verzocht. Hierdoor kunnen de scholen onderling tot afstemming
komen van de aanmeldingsprocedure. Schoolbesturen binnen het
samenwerkingsverband kunnen, op basis van gezamenlijke afspraken,
bijvoorbeeld een vorm van centrale aanmelding inrichten. Deze vorm van
centrale aanmelding is erop gericht om overbodige administratieve
handelingen voor de schoolbesturen te voorkomen. Ouders kunnen zich
dan bij een centraal aanmeldpunt aanmelden voor onderwijs voor hun
kind en kunnen de school van hun voorkeur aangeven.
Onderzoek door het bevoegd gezag
Na de aanmelding onderzoekt het bevoegd gezag van de school of er
extra ondersteuning nodig is. Dit gebeurt op basis van informatie van de
ouders. Bij de aanmelding, zowel de eerste aanmelding als bij aanmelding
na verhuizing en de eerste aanmelding in het voortgezet onderwijs
kunnen ouders aangeven te vermoeden dat hun kind extra ondersteuning
nodig heeft.
Bij de eerste aanmelding in het primair onderwijs is die informatie,
eventueel aangevuld met informatie van een kinderdagverblijf of
peuterspeelzaal de belangrijkste basis voor scholen om vast te stellen of
een kind extra ondersteuning nodig heeft. Wanneer het gaat om
verhuizing van leerlingen die al onderwijs volgen, is de informatie van de
vorige school, neergelegd in het onderwijskundig rapport een belangrijke
bron van informatie voor het vaststellen of een leerling extra ondersteuning nodig heeft. De vaststelling dat extra ondersteuning nodig is, kan
ook op initiatief van de school plaatsvinden. Een voorbeeld hiervan is dat
bij een leerling tijdens de schoolloopbaan een stagnatie in de ontwikkeling wordt gesignaleerd.
Voor het voortgezet onderwijs geldt dat de informatie uit het onderwijskundig rapport, dat door de basisschool wordt opgesteld en zo nodig
informatie van de ouders, de basis vormen voor het vaststellen van een
passend onderwijsaanbod in het voortgezet onderwijs.
Extra ondersteuning
De extra ondersteuning die leerlingen in het onderwijs ontvangen, kan op
veel verschillende manieren worden vormgegeven. Afhankelijk van de
problematiek van de leerling en de mogelijkheden van de school zal de
extra ondersteuning door de school worden ingezet. De ondersteuning zal
er altijd op zijn gericht om de leerling verder te helpen in zijn onderwijsontwikkeling. Voorbeelden van ondersteuning van een leerling zijn
speltherapie die er op is gericht om spelenderwijs leerproblemen aan te
pakken, observatie, onderzoek of tijdelijke begeleiding door een orthopedagoog of een psycholoog, het aanschaffen van aangepast lesmateriaal
(bijvoorbeeld pictogrammen of braille leerboeken), remedial teaching,
begeleiding bij dyslexie, sociale vaardigheidstraining of kindcoaching.
Daarnaast gaat het om professionalisering van leerkrachten om te leren
omgaan met verschillen tussen leerlingen.Ook kan de leerkracht worden
ondersteund in het geven van aangepast onderwijs of bij het «handelen»
in contact met de leerling door bijvoorbeeld video-interactie coaching.
Toelating
Bij de beslissing over toelating van een kind betrekt het bevoegd gezag de
ondersteuningsbehoefte van het kind, zoals die na de aanmelding is
vastgesteld. De school bekijkt de mogelijkheden om in de ondersteuningsbehoefte te voorzien. Deze mogelijkheden hangen samen met de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 106, nr. 3

16

expertise en het schoolondersteuningsprofiel, maar ook met de afspraken
die met andere bevoegde gezagsorganen in het samenwerkingsverband
zijn gemaakt over de begeleiding van leerlingen met een ondersteuningsbehoefte. Op grond van de Wet gelijke behandeling op grond van
handicap of chronische ziekte hebben scholen de plicht om te onderzoeken of de school de extra ondersteuning, in de vorm van doeltreffende
aanpassingen, zelf kan bieden. Een aanpassing moet worden getroffen
tenzij deze voor de school een onevenredige belasting vormt.
De zorgplicht is geen toelatingsplicht voor de school waarbij de leerling is
aangemeld. Wel brengt de zorgplicht met zich mee dat, wanneer een kind
niet kan worden toegelaten tot de school van aanmelding, een plaats op
een andere school dient te worden aangeboden, waarbij rekening moet
worden gehouden met de ondersteuningsbehoefte van het kind. Hierbij
kijkt de school naar de schoolondersteuningsprofielen van de andere
scholen in het samenwerkingsverband en maakt daarbij de afweging welk
profiel past bij de gevraagde ondersteuning van de leerling. Ook voert de
school hierover overleg met de ouders. In het overleg met de ouders
bespreekt de school welke scholen binnen het samenwerkingsverband
expertise hebben en ouders kunnen dan aangeven welke voorkeuren zij
hebben als het gaat om bijvoorbeeld de thuisnabijheid van de school of
de richting van de school. Er geldt een termijn van 6 weken voor de
beslissing op een verzoek om toelating, waarbij het bevoegd gezag deze
termijn met maximaal 4 weken kan verlengen.
De zorgplicht geldt niet wanneer de ouders weigeren te verklaren dat zij
de grondslag van het onderwijs aan de school respecteren dan wel
onderschrijven. Evenmin geldt de zorgplicht als er geen plaatsruimte
beschikbaar is op de school. Hierop wordt verderop in deze paragraaf
ingegaan.
Zorgplicht en denominatieve voorkeur
Zowel in het huidige stelsel als in het nieuwe stelsel passend onderwijs
kunnen ouders voorkeur hebben voor onderwijs van een bepaalde
godsdienstige of levensbeschouwelijke richting.
In de huidige situatie geldt dat, als een leerling om welke reden dan ook
niet wordt toegelaten tot de school waarbij hij is aangemeld, het een
probleem van de ouders is. Zij staan dan voor de opgave voor hun kind
een andere school te vinden die tot toelating bereid is of de weigering tot
toelating aan te vechten.
In de context van het passend onderwijs wordt het voor de ouders en het
bevoegd gezag anders: als het bevoegd gezag van een school niet zelf de
leerling toelaat, moet het in overleg met de ouders nagaan op welke
andere school of instelling toelating van de desbetreffende leerling wel
mogelijk is.
De beslissing van ouders om hun kind bij een bepaalde school aan te
melden, kan zijn ingegeven door motieven van uiteenlopende aard. Bij de
schoolkeuze kan het gaan om de vraag of de school de ondersteuning kan
bieden die het kind nodig heeft. Thuisnabijheid, schoolklimaat, pedagogisch concept en de kwaliteit van het aangeboden onderwijs zijn andere
belangrijke afwegingsfactoren. Voor sommige ouders is de richting van de
school belangrijk. Vaak gaat het om een combinatie van motieven.
De vraag kan zijn hoe te handelen als ouders hun kind hebben aangemeld
bij een school van een bepaalde richting, terwijl de school niet kan
voldoen aan de bij het kind horende ondersteuningsvraag. In een
dergelijke situatie brengt de zorgplicht met zich dat de school, in overleg
met de ouders, een passende oplossing voor het kind zoekt. Daarbij mag
van de school worden verwacht dat zij hierbij betrekt hoe zwaar de
genoemde elementen – derhalve ook de voorkeur voor onderwijs van een
bepaalde richting – wegen voor de ouders. Wanneer adequate ondersteuning kan worden geboden door een school van een andere richting of
door een (richting-neutrale) openbare school, zal dit voor sommige

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 106, nr. 3

17

ouders een goed alternatief vormen. Ingeval de richting een zwaarwegend
element is voor de ouders, mag worden verwacht dat wordt gekeken of
binnen het samenwerkingsverband of eventueel daarbuiten een school
kan worden gevonden die wel de gewenste combinatie van richting en
ondersteuningsaanbod kent. Opgemerkt wordt dat het (voortgezet)
speciaal onderwijs niet in alle richtingen wordt aangeboden. Ingeval alle
alternatieven niet acceptabel voor de ouders zouden zijn, rest de vraag of
de school van de verlangde richting waarbij het kind is aangemeld het
kind moet toelaten, ook al staat op voorhand vast dat de ondersteuningsvraag niet kan worden beantwoord. In deze casus kiest een ouder ervoor
om de ondersteuningsvraag ondergeschikt te maken aan de gewenste
keuze voor het verlangde onderwijs van een bepaalde richting. Hoewel de
keuze voor onderwijs van een bepaalde richting een zwaarwegend recht is
van de ouders, gaat dit recht niet vanzelfsprekend voor het belang van het
kind in die zin dat recht wordt gedaan aan zijn ondersteuningsvraag. Of
van de school kan worden gevergd een kind toe te laten van wie bekend is
dat voor zijn specifieke handicap of stoornis niet de goede ondersteuning
of aanpak kan worden aangeboden, zal afhangen van de specifieke
omstandigheden van het geval, waarbij het redelijk voorkomt om niet
alleen de belangen van de ouders en van het desbetreffende kind, maar
ook de belangen van de al op school zittende kinderen zorgvuldig te
wegen. De draagkracht van de school kan in bepaalde gevallen leiden tot
een beperking van de keuzevrijheid van ouders. Dit is onder het huidige
systeem van leerlinggebonden financiering ook zo.1
Samenvattend: indien ouders bewust kiezen voor onderwijs van een
bepaalde richting, dient de school van aanmelding daar rekening mee te
houden bij de invulling van de zorgplicht, maar de mogelijkheid van
toelating wordt ook door leerling- en schoolgebonden factoren bepaald.
Hoe dan ook: juist door de zorgplicht wordt, vergeleken met de huidige
situatie, de kans op een passende oplossing voor het kind vergroot.
Wachtlijsten en loting
Zowel in het primair onderwijs als in het voortgezet onderwijs komt het
voor dat scholen een wachtlijst hebben omdat meer kinderen zich
aanmelden dan dat er plaatsen beschikbaar zijn. De school is verplicht om
aan ouders transparant te maken welk beleid wordt gevoerd ten aanzien
van de plaatsing van de kinderen die op de wachtlijst staan. In dit
wetsvoorstel is geregeld dat voor leerlingen die extra ondersteuning
behoeven en die op een wachtlijst staan, de zorgplicht geldt wanneer zij
«aan de beurt zijn» om op de school geplaatst te kunnen worden.
Wanneer de school de leerling dan niet kan plaatsen vanwege de
ondersteuningsbehoefte, dan moet de school een andere school zoeken
die bereid is om de leerling toe te laten. Dus zolang de leerling nog op de
wachtlijst staat en er nog geen plek op de school beschikbaar is, geldt de
zorgplicht (nog) niet. Deze regeling geldt ook wanneer scholen kiezen voor
een wachtlijstprocedure in de vorm van een loting.

1
Kamerstukken II 2000/01, 27 728, nr. 7, blz.
25–26. Voor jurisprudentie zie bijvoorbeeld
ABRvS 16 november 2005, LJN AU6238.

Tijdelijke plaatsing met ingang van 1 augustus
Ouders moeten hun kind minimaal 10 weken voor de aanvang van het
schooljaar (1 augustus) aanmelden bij een school. Dan heeft de school in
die periode de tijd om te onderzoeken of het gaat om een leerling die
extra ondersteuning behoeft en om een beslissing over de toelating te
nemen. De leerling heeft recht op een tijdelijke plaatsing met ingang van
1 augustus indien de toelatingsbeslissing op die datum nog niet is
genomen. Bijvoorbeeld omdat de school nog wacht op gegevens van de
ouders. Wanneer ouders niet minimaal 10 weken voor het begin van het
schooljaar hebben aangemeld, hoeft de school niet over te gaan tot
tijdelijke plaatsing van de leerling. Tijdelijke plaatsing is evenmin aan de
orde indien de leerling reeds is ingeschreven op een school.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 106, nr. 3

18

Duur van het proces van aanmelding tot toelating
Van ouders wordt verwacht dat zij hun kind tijdig aanmelden bij de school
van hun voorkeur. Bijvoorbeeld bij een eerste aanmelding van een 4-jarig
kind of bij een verhuizing mag een tijdige aanmelding worden verwacht
waardoor er voldoende tijd is om indien nodig voor de leerling een
passende plek op de school van voorkeur of een andere school te vinden.
Omgekeerd mag van de school worden verwacht dat het tijdsverloop van
aanmelding tot toelating niet onnodig lang duurt. Met dit wetsvoorstel is
geregeld dat vanaf het moment van de schriftelijke aanmelding door
ouders de school 6 weken de tijd heeft om aan de zorgplicht te voldoen.
Wanneer dit niet lukt omdat er meer onderzoek nodig is of omdat er meer
tijd nodig is om een andere school te vinden die bereid is de leerling toe
te laten, kan de school deze termijn met maximaal 4 weken verlengen.
Ontwikkelingsperspectief
Bij de beslissing over de toelating van een leerling die extra ondersteuning behoeft betrekt de school de ondersteuningsbehoefte van de
leerling. De school treedt hierover in overleg met de ouders van de
leerling. Voor de meeste leerlingen geldt dat zij het normale onderwijscurriculum zullen doorlopen, zonodig met extra ondersteuning. Voor
sommige leerlingen geldt dat zij dat niet kunnen, zij volgen op een of
meerdere punten een afwijkend onderwijsprogramma. Voor deze
leerlingen geldt dat voor hen een ontwikkelingsperspectief moet worden
opgesteld waarin wordt beschreven welke onderwijsdoelen kunnen
worden gerealiseerd. Het ontwikkelingsperspectief biedt de school
handvatten om het onderwijs af te stemmen op de behoefte van de
leerling. De school en leerling hebben met het opstellen van een
ontwikkelingsperspectief scherper in beeld waar naartoe gewerkt moet
worden en aan welke instroomeisen de leerling te zijner tijd moet voldoen
om succesvol te zijn in het vervolgonderwijs. Het ontwikkelingsperspectief
is ook een instrument voor de communicatie met ouders. Met een
ontwikkelingsperspectief weten ouders tijdig wat een realistisch
perspectief is voor hun kind. Dit perspectief blijft nu voor ouders vaak
impliciet en het komt voor dat ouders pas aan het eind van de rit goed
zicht hebben op het perspectief van hun kind. Ouders hoeven geen
handtekening te zetten onder het ontwikkelingsperspectief zoals dat is
opgesteld door de school. Met de ouders vindt periodiek overleg plaats
over de vorderingen en de begeleiding. Wanneer de lange termijn
verwachting expliciet is, kan bij tegenvallende vorderingen meer expliciet
worden nagegaan wat nodig is om ervoor te zorgen dat het perspectief
alsnog gerealiseerd kan worden. Nu wordt maar al te vaak de impliciete
verwachting naar beneden toe bijgesteld, zonder dat men zich daarvan
bewust is. Het ontwikkelingsperspectief biedt school, ouders en inspectie
houvast bij het reflecteren op de gerealiseerde opbrengsten.
Bij algemene maatregel van bestuur zullen nadere eisen aan het ontwikkelingsperspectief worden gesteld.
Dit wijkt af van de huidige situatie waarin voor alle leerlingen met een
indicatie voor (v)so/lgf een handelingsplan wordt opgesteld. Met dit
wetsvoorstel komt het verplicht opstellen van een handelingsplan te
vervallen.
Wat zijn de verschillen tussen een ontwikkelingsperspectief en een
handelingsplan?
– Het handelingsplan wordt voor maximaal een jaar opgesteld en is
vooral gericht op de ontwikkeling op een korte termijn terwijl het
ontwikkelingsperspectief een meerjarenperspectief heeft op basis
waarvan een beredeneerde keuze van het onderwijsaanbod kan
worden gemaakt;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 106, nr. 3

19

–

–

–
–

Het handelingsplan beschrijft vooral het «hoe» (hoe worden de doelen
bereikt en welke hulp wordt geboden), het ontwikkelingsperspectief
beschrijft het «wat» (wat zijn de doelen waar met de leerling naar toe
wordt gewerkt);
In het ontwikkelingsperspectief wordt naast het (op diverse toetsmomenten gebaseerde) verwachte uitstroomniveau, een uitspraak gedaan
over de leerrendementsverwachting per vakgebied en over factoren
die de ontwikkeling en het leren van de leerling stimuleren en
belemmeren. Deze elementen maken vaak geen deel uit van het
handelingsplan, dat focust op de begeleiding die de individuele
leerling nodig heeft. Daardoor zijn leerkrachten vaak niet in staat om
de juiste keuzes in het onderwijsaanbod te maken en kan het zo zijn
dat een leerling niet toekomt aan onderdelen van het onderwijsprogramma, die van groot belang zijn om in de uitstroombestemming te
slagen;
Het handelingsplan richt zich vooral op de beperkingen van leerlingen,
het ontwikkelingsperspectief focust juist op de mogelijkheden;
Het handelingsplan is een instrument om verantwoording af te leggen
over de inzet van middelen, met het ontwikkelingsperspectief kan
verantwoording worden afgelegd over de bereikte resultaten.

Meer dan het tot nu toe verplichte handelingsplan past het ontwikkelingsperspectief in de huidige visie op het verbeteren van de leerresultaten en het vergroten van de opbrengstgerichtheid van scholen.
Handelingsplanning kan daarbij als een instrument om het «hoe» te
beschrijven, behulpzaam zijn. Tegenwoordig is bij de handelingsplanning
vaak niet meer het individu, maar de groep leidend. De ontwikkelingsperspectieven van leerlingen bieden input voor die groepsplanning.
Schorsing en verwijdering
Op dit moment is in het voortgezet onderwijs geregeld dat een leerling
door het bevoegd gezag van de school kan worden geschorst (artikel 13
Inrichtingsbesluit WVO). Dit kan maximaal voor de periode van één week.
De school gaat niet zomaar over tot schorsing van een leerling. Schorsing
kan worden gezien als een ultieme mogelijkheid voor de school om aan
een leerling een waarschuwing te geven voor bepaald zeer ontoelaatbaar
gedrag. Deze mogelijkheid bestaat nog niet in het basisonderwijs en in het
(voortgezet) speciaal onderwijs. Met dit wetsvoorstel wordt geregeld dat
schorsing ook in deze onderwijssectoren kan worden opgelegd door het
bevoegd gezag. Hiermee wordt het instrumentarium uitgebreid waarmee
het bevoegd gezag in geval van problemen met het gedrag van een
leerling kan ingrijpen, waardoor problemen niet verder oplopen en groter
worden in zoverre dat een school de leerling moet verwijderen.
Met dit wetsvoorstel wordt ook geregeld dat een leerling met extra
ondersteuningsbehoefte niet kan worden verwijderd voordat er een
andere school bereid is gevonden om de leerling toe te laten. Voor
leerlingen die al onderwijs volgen op een school maar bij wie de vraag
naar extra ondersteuning is gerezen, de zogenaamde «zittende
leerlingen», geldt dat de school eerst zelf probeert om de gevraagde
ondersteuning te bieden. Wanneer het bevoegd gezag de ondersteuning
niet zelf kan bieden, moet het voor een plek op een andere school zorgen.
Het bevoegd gezag moet over een dergelijke beslissing overleg voeren
met de ouders van de leerling. Een uitzondering wordt gemaakt voor de
instellingen voor cluster 1 (visueel gehandicapte leerlingen) en cluster 2
(leerlingen met een auditieve en communicatieve handicap) en voor de
scholen die zijn verbonden aan een justitiële jeugdinrichting of een
instelling voor jeugdzorgplus waarbij de plaatsing op de school direct is
verbonden met plaatsing in een gesloten setting. Voor de instellingen in
cluster 1 en cluster 2 geldt dat zij, net als in de huidige situatie, leerlingen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 106, nr. 3

20

kunnen verwijderen nadat zij aantoonbaar gedurende 8 weken zonder
succes hebben gezocht naar een andere school of instelling waarnaar de
leerling verwezen kan worden.
In het samenwerkingsverband moeten met de scholen die zijn verbonden
aan een justitiële jeugdinrichting of een instelling voor jeugdzorgplus
waarbij de plaatsing op de school direct is verbonden met plaatsing in een
gesloten setting afspraken worden gemaakt over de terugplaatsing van de
leerling na afloop van het verblijf.Dit om te voorkomen dat de leerling niet
tijdig een passend aanbod krijgt.
In paragraaf 2.3 wordt nader ingegaan op de positie van cluster 1 en 2 in
het nieuwe wettelijk kader passend onderwijs.
De positie van ouders
De taken en verantwoordelijkheden van ouders en scholen vullen elkaar
aan. Zij hebben immers een gemeenschappelijk belang: een goede
ontwikkeling van het kind. Samenwerking tussen school en ouders is
daarvoor een essentiële voorwaarde. Dit geldt in sterke mate bij passend
onderwijs, waarbij sprake is van ondersteuning op maat waarbij
deskundige hulp wordt betrokken.
Van ouders wordt verwacht dat zij de school informeren als er signalen
zijn dat hun kind extra ondersteuning nodig heeft. Ook wordt verwacht dat
ouders constructief betrokken zijn bij het toelatingsproces, bijvoorbeeld
door de school aan te geven welke ondersteuningsvraag hun kind heeft.
Ouders leveren verder een belangrijke bijdrage aan het opstellen van het
ontwikkelingsperspectief. Tijdens de schoolperiode kunnen ouders in de
gesprekken over voortgang en begeleiding van hun kind met de school
bespreken of het ontwikkelingsproces naar wens verloopt. Van belang is
ook dat ouders inzage hebben in het leerlingdossier van hun kind zoals
dat door de school wordt bijgehouden. Ouders hebben daar recht op. Het
helpt hen inzage te krijgen in de vorderingen op school en de mogelijke
problemen die zich daarbij voordoen.
Om ouders in staat te stellen deze activiteiten goed uit te voeren, is het
van belang dat zij goed en tijdig worden geïnformeerd en dat zij
voldoende mogelijkheden hebben om vragen te bespreken, advies in te
winnen en vroegtijdig problemen te signaleren en op te lossen. Scholen
en samenwerkingsverbanden informeren ouders over het ondersteuningsaanbod dat zij bieden. De school is daarbij voor ouders het eerste
aanspreekpunt als er zich vragen voordoen over het ondersteuningsaanbod.
Wanneer ouders meer hulp nodig hebben, dan zijn er verschillende
mogelijkheden voor ouders om advies in te winnen of een beroep te doen
op bemiddeling.
Ouders die vragen hebben over passend onderwijs kunnen ook terecht bij
het ouderinformatiepunt 5010.
Voor kinderen met een (onderwijs)ondersteuningsvraag en hun ouders is
er al op jonge leeftijd advies en begeleiding mogelijk. Organisaties als
Bureau Jeugdzorg (BJZ), Integrale Vroeghulp en het Centrum voor Jeugd
en Gezin kunnen ondersteuning bieden en ouders bijvoorbeeld helpen bij
het in kaart brengen van de ambities en onderwijsmogelijkheden van het
kind en de schoolkeuze.
Onderwijsconsulenten
Als school en ouders het niet eens kunnen worden over plaatsing of
verwijdering van een leerling met een extra ondersteuningsbehoefte, dan
kunnen zij een beroep doen op ondersteuning door de onderwijsconsulenten. Onderwijsconsulenten zijn onafhankelijke deskundigen met veel
kennis en ervaring op het gebied van onderwijs aan kinderen met een
handicap, ziekte of stoornis. Sinds 2003 adviseren en begeleiden zij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 106, nr. 3

21

ouders en scholen bij onderwijskwesties rond een kind met een handicap,
ziekte of stoornis. Het gaat dan om problematiek rond plaatsing,
schorsing, verwijdering, maar ook proberen onderwijsconsulenten
oplossingen te vinden voor kinderen die langdurig thuiszitten zonder
uitzicht op een onderwijsplaats. Onderwijsconsulenten zijn aangesteld
met het doel het kind uiteindelijk geplaatst te krijgen op een geschikte
school met de juiste begeleiding en speciale voorzieningen. Advies en
ondersteuning van de onderwijsconsulenten is kosteloos voor ouders.
Onderwijsconsulenten bemiddelen in de fase waarin er nog geen geschil
aanhangig is bij de Commissie Gelijke Behandeling (CGB) of de rechter. Er
zal concreet worden uitgewerkt wanneer ouders een beroep kunnen doen
op ondersteuning door een onderwijsconsulent. Hierbij wordt de Stichting
Ondersteuning Scholen en Onderwijs (SOSO) betrokken.
Rechtsbescherming
De huidige wetgeving en andere voorzieningen zoals onderwijsconsulenten bieden voldoende basis voor de beslechting van geschillen tussen
individuele ouders en de school. Er kan een geschil ontstaan tussen
school en ouders wanneer een school besluit een leerling die extra
ondersteuning behoeft, niet toe te laten. Ook kan een geschil ontstaan
wanneer een leerling onderwijs volgt op een school en ouders van
mening zijn dat de school niet de extra ondersteuning biedt die zij naar de
mening van ouders zou moeten bieden.
Geschil over toelating
Indien ouders het niet eens zijn met de beslissing van een bevoegd gezag
om een leerling die extra ondersteuning nodig heeft niet toe te laten, zijn
er op basis van de huidige wetgeving de volgende mogelijkheden:
1. Ouders kunnen bezwaar indienen bij het bevoegd gezag.1 Alvorens
de beslissing op bezwaar te nemen, hoort het bevoegd gezag de
ouders.
2. Ouders kunnen een oordeel vragen aan de CGB, wanneer zij menen
dat bij de toelatingsbeslissing verboden onderscheid is gemaakt op
grond van handicap of chronische ziekte.
3. Ouders kunnen beroep instellen tegen de beslissing op bezwaar bij
de bestuursrechter (openbaar onderwijs) of kunnen deze aanvechten
bij de burgerlijke rechter (bijzonder onderwijs). De rechter doet een
bindende uitspraak.
Geschil over extra ondersteuning
Ouders kunnen van mening zijn dat de school waar hun kind onderwijs
volgt, tekortschiet in het bieden van extra ondersteuning. Er zijn dan, op
basis van de huidige wetgeving, de volgende mogelijkheden:
1. Ouders kunnen zich wenden tot de klachtencommissie van de school.
2. De CGB kan bij geschillen over begeleiding aan zittende leerlingen,
om een oordeel worden gevraagd. Scholen zijn op grond van de Wet
gelijke behandeling op grond van handicap of chronische ziekte
verplicht om ten behoeve van leerlingen met een handicap of
chronische ziekte doeltreffende aanpassingen te plegen, tenzij die
redelijkerwijs niet kunnen worden gevergd van de school.
3. In laatste instantie kunnen ouders een geschil over de begeleiding
aanhangig maken bij de burgerlijke rechter.
1
Voor de toelatingsbeslissing van het
bevoegd gezag van een openbare school
vloeit de bezwaarmogelijkheid voort uit de
Algemene wet bestuursrecht (Awb), omdat
deze beslissing een besluit als bedoeld in die
wet is. Voor het bijzonder onderwijs is de
bezwaarmogelijkheid geregeld in artikel 63
WPO, artikel 61 WEC en artikel 15 Inrichtingsbesluit WVO.

2.2. Samenwerkingsverbanden passend onderwijs
Met de invoering van passend onderwijs worden de huidige samenwerkingsverbanden in het basisonderwijs en in het voortgezet onderwijs
opgeheven en worden er samenwerkingsverbanden passend onderwijs
gevormd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 106, nr. 3

22

Doelen van het samenwerkingsverband
De doelstellingen van de samenwerkingsverbanden in het primair
onderwijs en in het voortgezet onderwijs worden in het nieuwe wettelijk
kader dezelfde. Dit zijn:
1. alle leerlingen die extra ondersteuning nodig hebben, krijgen
passend onderwijs;
2. er is een samenhangend geheel van voorzieningen voor extra
ondersteuning binnen en tussen de scholen. Onder voorzieningen
voor extra ondersteuning wordt het brede scala van voorzieningen
verstaan, zoals bijvoorbeeld een aangepast onderwijsprogramma,
een ondersteuningsklas of extra begeleiding;
3. alle leerlingen maken een ononderbroken ontwikkelingsproces door.
Samenstelling van het samenwerkingsverband
Met dit wetsvoorstel wordt geregeld dat scholen, net als nu, samenwerken in samenwerkingsverbanden. Doel is dat er een sluitend geheel
van samenwerkingsverbanden wordt gevormd waarin zowel de lichte als
de zware ondersteuning in het onderwijs wordt verzorgd, zodat er geen
leerlingen tussen wal en schip vallen. Geregeld wordt dat alle scholen zijn
aangesloten, dus ook de scholen voor havo en vwo bij de samenwerkingsverbanden voortgezet onderwijs.
Een school kan bestaan uit verschillende vestigingen. Het bevoegd gezag
is voor alle vestigingen aangesloten bij het samenwerkingsverband
waarin de vestigingen zijn gelegen. Een bevoegd gezag kan dus bij
verschillende samenwerkingsverbanden zijn aangesloten.
Ook de scholen die nu het onderwijs verzorgen aan leerlingen met een
lichamelijke en verstandelijke handicap (cluster 3) en de scholen die nu
het onderwijs verzorgen aan leerlingen met gedragsproblemen en
psychiatrische stoornissen (cluster 4) zullen deel gaan uitmaken van de
samenwerkingsverbanden.
De scholen voor speciaal onderwijs gaan samenwerken met de scholen
voor basisonderwijs in de samenwerkingsverbanden primair onderwijs.
De scholen voor voortgezet speciaal onderwijs gaan samenwerken met de
scholen voor voortgezet onderwijs in de samenwerkingsverbanden
voortgezet onderwijs. De scholen die zowel so als vso aanbieden, de
zogeheten sovso-scholen, sluiten voor het so-deel aan bij de samenwerkingsverbanden primair onderwijs en voor het vso-deel bij de samenwerkingsverbanden voortgezet onderwijs.
De nieuwe samenwerkingsverbanden bestaan dus uit de scholen in de
regio die gezamenlijk de lichte en de zware ondersteuning in het
onderwijs vormgeven, maar de afzonderlijke scholen (bevoegde gezagsorganen) blijven verantwoordelijk voor het verzorgen van het onderwijs.
Grenzen van het samenwerkingsverband
De grenzen van de samenwerkingsverbanden worden landelijk geografisch vastgesteld op basis van grenzen van aaneengesloten gebieden
waarbij zoveel mogelijk wordt aangesloten bij de gemeentegrenzen.
Redenen daarvoor zijn:
1. de herkomst van een thuiszittende leerplichtige leerling is duidelijk.
2. gemeenten hebben zo veel mogelijk één partij in de regio (wel
afzonderlijk voor het primair onderwijs en voor het voortgezet
onderwijs) waarmee de afstemming tussen onderwijs, de (jeugd)zorg
en andere taken van de gemeenten kan worden geregeld. Het streven
is om de grenzen van de samenwerkingsverbanden primair en
voortgezet onderwijs zo veel mogelijk op elkaar te laten aansluiten.
3. er kan een eenvoudig en transparant bekostigingsmodel voor de
samenwerkingsverbanden worden ingericht.
Met alle samenwerkingsverbanden in het primair en voortgezet onderwijs
zijn gesprekken gevoerd over de wensen met betrekking tot een indeling

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 106, nr. 3

23

van het samenwerkingsverband. Bij de organisatie van deze gesprekken
zijn de huidige samenwerkingsverbanden in het voortgezet onderwijs als
uitgangspunt genomen. Deze zijn redelijk regionaal afgebakend en
vormen met ruim 80 samenwerkingsverbanden een goede schaalgrootte
om passend onderwijs vorm te geven. Uitkomst van de gesprekken is dat
er naar verwachting zo’n 2 x 75 samenwerkingsverbanden passend
onderwijs zullen komen: 75 in het primair onderwijs en 75 in het voortgezet onderwijs. In het basisonderwijs betekent dit een schaalvergroting
ten opzichte van de huidige samenwerkingsverbanden weer samen naar
school. In de plaats van circa 240 samenwerkingsverbanden weer samen
naar school, zullen er naar verwachting circa 75 samenwerkingsverbanden passend onderwijs in het primair onderwijs komen. Nadeel
hiervan is dat in het samenwerkingsverband passend onderwijs meer
schoolbesturen deelnemen dan in het samenwerkingsverband weer
samen naar school. Hierdoor kan een individueel bevoegd gezag minder
invloed hebben in het samenwerkingsverband dan voorheen. Daar staat
tegenover dat deze schaalvergroting nodig is om een dekkend onderwijsaanbod te realiseren zodat voor iedere leerling een passend aanbod
beschikbaar is.
Met alle besturen in de regio’s worden gesprekken gevoerd om te bezien
welke voorkeuren voor onderlinge samenwerking er bestaan en welke
goede ervaringen in de samenwerking die in het verleden zijn opgedaan,
kunnen worden behouden. De grenzen van de samenwerkingsverbanden
passend onderwijs worden zoveel mogelijk bepaald aan de hand van de
gemeentegrenzen. In een beperkt aantal regio’s zal er naar verwachting
voor worden gekozen om de gemeente te splitsen. De postcodegebieden
zullen dan als basis dienen. Dit zal plaatsvinden op verzoek van de
betrokken schoolbesturen en in overleg met de gemeente.
De keuze voor het afbakenen van de samenwerkingsverbanden passend
onderwijs zoveel mogelijk op basis van gemeentegrenzen biedt, naast de
eerder genoemde redenen, ook de beste basis om zo veel mogelijk aan te
sluiten bij de regio’s die worden gekozen voor samenwerking op het
terrein van jeugdzorg en «werken naar vermogen». De uitkomsten van de
gesprekken over de regio-indeling zijn gebundeld en naar de Tweede
Kamer verstuurd (Kamerstukken II 2010/11, 31 497, nr. 66). De regioindeling van de samenwerkingsverbanden passend onderwijs zal worden
vastgelegd in een ministeriële regeling nadat het wetsvoorstel is
vastgesteld. Tot die tijd is het mogelijk om de voorlopige indeling in de
regio’s aan te passen.
Taken samenwerkingsverband
De bevoegde gezagsorganen in het samenwerkingsverband maken
afspraken over de wijze waarop voor alle leerlingen zo goed mogelijk
passend onderwijs kan worden gerealiseerd. Deze afspraken moeten
worden vastgelegd in het ondersteuningsplan. Het ondersteuningsplan
van het samenwerkingsverband wordt ten minste eens in de vier jaar
opgesteld. Het is mogelijk om het tussentijds te wijzigen. Daarnaast
leggen de samenwerkingsverbanden jaarlijks verantwoording af over het
gevoerde beleid in een jaarverslag en jaarrekening. Hierin informeren de
samenwerkingsverbanden de overheid en andere belanghebbenden over
de gang van zaken binnen het verband, over de behaalde resultaten en
over de inzet van middelen. De verslaglegging door het samenwerkingsverband moet plaatsvinden conform de Regeling jaarverslaggeving
onderwijs.
In het nieuwe wettelijk kader dient het ondersteuningsplan zowel in het
primair als in het voortgezet onderwijs dezelfde punten te omvatten. De
inhoud van het ondersteuningsplan ziet er als volgt uit:
1. De wijze waarop een samenhangend geheel van voorzieningen voor
extra ondersteuning binnen en tussen de scholen wordt georgani-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 106, nr. 3

24

2.

3.

4.

5.
6.
7.

8.

seerd met als doel dat leerlingen een ononderbroken ontwikkelingsproces kunnen doormaken en leerlingen die extra ondersteuning
nodig hebben een zo passend mogelijke plaats in het onderwijs
krijgen;
De afspraken (procedure en criteria) die de bevoegde gezagsorganen
hebben gemaakt over de verdeling, besteding en toewijzing van de
middelen voor extra ondersteuning en de voorzieningen voor extra
ondersteuning aan de scholen, inclusief een meerjarenbegroting;
De procedure en de criteria voor de plaatsing van leerlingen op de
speciale scholen voor basisonderwijs in het samenwerkingsverband
en op scholen voor speciaal onderwijs en voor voortgezet speciaal
onderwijs;
De procedure en het beleid met betrekking tot de terugplaatsing of
overplaatsing naar het basisonderwijs en voortgezet onderwijs voor
leerlingen van wie de duur van de toelaatsbaarheidsverklaring is
afgelopen;
De beoogde en bereikte kwalitatieve en kwantitatieve resultaten van
het onderwijs aan leerlingen die extra ondersteuning nodig hebben;
De manier waarop ouders worden geïnformeerd over de voorzieningen voor extra ondersteuning in het samenwerkingsverband;
De afspraken die zijn gemaakt over de overdracht van het budget
voor lichte ondersteuning aan de scholen voor speciaal basisonderwijs;
De afspraken die zijn gemaakt over de overdracht van middelen voor
zware ondersteuning voor leerlingen die na de jaarlijkse teldatum van
1 oktober instromen in het (voortgezet) speciaal onderwijs inclusief
de afspraken die zijn gemaakt over de overdracht van middelen aan
het samenwerkingsverband door scholen bij een ontoereikend
budget voor lichte ondersteuning.

Over een concept van het ondersteuningsplan wordt op overeenstemming gericht overleg gevoerd met de gemeente(n). Voor 1 mei
voorafgaand aan het eerste schooljaar waarop het ondersteuningsplan
betrekking heeft, wordt het plan toegezonden aan de inspectie.
In het kader van de doorlopende leerlijn is het belangrijk dat de grenzen
van de samenwerkingsverbanden primair onderwijs en voortgezet
onderwijs zoveel mogelijk gelijk zijn en dat zij de ondersteuningsplannen
aan elkaar voorleggen en daarover overleg voeren. Dit is als wettelijke
opdracht vastgelegd.
Naast het opstellen van een ondersteuningsplan waarin onder andere de
procedures en de criteria worden beschreven op grond waarvan een
leerling in het (voortgezet) speciaal onderwijs wordt geplaatst, heeft het
samenwerkingsverband tot taak om op basis hiervan de toelaatbaarheid
tot het (voortgezet) speciaal onderwijs te beoordelen. Het bevoegd gezag
van de school waar de leerling is aangemeld of waar de leerling reeds
ingeschreven staat, vraagt een toelaatbaarheidsverklaring tot het speciaal
basisonderwijs of tot het (voortgezet) speciaal onderwijs aan bij het
samenwerkingsverband. Deze procedure vloeit voort uit de verantwoordelijkheid van scholen om voor elke aangemelde leerling een passende
onderwijsplek aan te bieden. Dit wijkt af van de procedure zoals die op dit
moment wettelijk is geregeld. Nu doen de ouders een verzoek tot
indicatiestelling bij de commissie voor de indicatiestelling of een verzoek
tot plaatsing in het speciaal basisonderwijs, in plaats van het bevoegd
gezag.
Het samenwerkingsverband vraagt over de eventuele toelaatbaarheid van
een leerling tot het speciaal basisonderwijs of tot het (voortgezet) speciaal
onderwijs advies aan deskundigen (in commissieverband of anderszins).
De toelaatbaarheidsverklaring tot het (voortgezet) speciaal onderwijs

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 106, nr. 3

25

wordt door het samenwerkingsverband afgegeven. Het samenwerkingsverband geeft aan de school de volgende gegevens door:
1. het nummer van de toelaatbaarheidsverklaring
2. de startdatum van de toelaatbaarheidsverklaring
3. de einddatum van de toelaatbaarheidsverklaring
4. het overeengekomen bekostigingsniveau van de ondersteuning.
Rechtsvorm van het samenwerkingsverband
De samenwerkingsverbanden passend onderwijs zullen de vorm van een
privaatrechtelijke rechtspersoon hebben, die wordt opgericht door de
aangesloten bevoegde gezagsorganen. De bevoegde gezagsorganen
vormen gezamenlijk het bestuur van deze rechtspersoon en zijn
gezamenlijk verantwoordelijk voor het functioneren van het samenwerkingsverband. Reden voor de keuze van een privaatrechtelijke rechtspersoon is dat bij de invoering van passend onderwijs de samenwerkingsverbanden meer taken krijgen en zij over een groter budget voor
voorzieningen voor extra ondersteuning beschikken. Daarbij moet een
scheiding worden gerealiseerd tussen de middelen die het samenwerkingsverband ontvangt en de middelen die de afzonderlijke bevoegde
gezagsorganen ontvangen voor het realiseren van onderwijs. Net als nu
blijven de afzonderlijke bevoegde gezagsorganen verantwoordelijk voor
het onderwijs en de ondersteuning op hun eigen scholen en voor de
besluiten over de toelating van leerlingen.
Bij het oprichten van de privaatrechtelijke rechtspersoon worden statuten
opgesteld. Dat is een voorwaarde volgens het Burgerlijk Wetboek die is
verbonden aan het inrichten van een rechtspersoon. In de statuten
worden afspraken opgenomen die de basis van de samenwerking tussen
de bevoegde gezagsorganen regelen. In de statuten kan ook worden
aangegeven hoe er met eventuele geschillen in het samenwerkingsverband wordt omgegaan. In de statuten kan het samenwerkingsverband
regelen dat er twee of meer «kamers» binnen het samenwerkingsverband
worden ingericht. Hiermee wordt in de organisatie een oplossing gezocht
voor de situatie waarin er binnen het samenwerkingsverband verschillen
tussen de partners zijn in de visie op de uitvoering van de wettelijke taken
of wanneer een relatief grote minderheid in het samenwerkingsverband
een andere visie heeft ten opzichte van de meerderheid. In het primair
onderwijs is op dit moment wettelijk bepaald dat het maken van afspraken
over de samenwerking wordt vastgelegd in een reglement van het
samenwerkingsverband wsns. Hierin staat onder andere beschreven op
welke manier in het samenwerkingsverband beslissingen worden
genomen. In het voortgezet onderwijs is het reglement niet wettelijk
vastgelegd. In het nieuwe wettelijk kader verdwijnt de verplichting van het
opstellen van een reglement omdat bovengenoemde zaken kunnen
worden geregeld in de statuten.
In het nieuwe wettelijk kader worden geen nieuwe aparte voorzieningen
voor geschillen tussen de bevoegde gezagsorganen in een samenwerkingsverband ingericht. In de statuten die het samenwerkingsverband
opstelt, kan worden geregeld hoe wordt omgegaan met geschillen. De
landelijke geschillencommissie samenwerkingsverbanden wsns wordt
afgeschaft.
Inspraak bij het ondersteuningsplan
Met de invoering van het stelsel passend onderwijs krijgen de samenwerkingsverbanden passend onderwijs een aantal taken, waaronder het
vaststellen van het ondersteuningsplan, het toelaatbaar verklaren van
leerlingen tot het (voortgezet) speciaal onderwijs en het verdelen van het
budget voor voorzieningen voor extra ondersteuning.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 106, nr. 3

26

Er bestaat een nauwe inhoudelijke samenhang tussen de keuzes met
betrekking tot de ondersteuning die op schoolniveau en op samenwerkingsverbandniveau worden gemaakt. De dekkendheid van het ondersteuningsaanbod in de regio hangt rechtstreeks samen met de keuzes die op
schoolniveau worden gemaakt ten aanzien van de schoolondersteuningsprofielen. Omgekeerd is het ondersteuningsprofiel van de scholen niet los
te zien van de afspraken in het samenwerkingsverband over de verdeling
van de bekostiging. Een schoolondersteuningsprofiel moet immers
betaalbaar zijn.
Het is daarom wenselijk dat op beide niveaus inspraak van ouders en
personeel mogelijk is. Tegelijk dient er voldoende flexibiliteit ingebouwd
te worden, zodat het bevoegd gezag haar aanbod van extra voorzieningen
op school kan afstemmen op hetgeen binnen het samenwerkingsverband
wordt afgesproken, en het schoolondersteuningsprofiel zo nodig kan
aanpassen.
Omdat de zeggenschap over het schoolondersteuningsprofiel bij het
bevoegd gezag van de school ligt, is het passend om op dit niveau ook
medezeggenschap te regelen. De medezeggenschapsraad van de school
krijgt daarom adviesrecht op het schoolondersteuningsprofiel. Dit
adviesrecht past bij het uitgangspunt van flexibiliteit in de afstemming
tussen het bevoegd gezag van de school en het samenwerkingsverband.
Het bevoegd gezag moet een advies van de medezeggenschapsraad laten
meewegen, maar heeft de mogelijkheid om uiteindelijk (gemotiveerd) van
het advies af te wijken.
Daar staat, naast het hiervoor beschreven belang van flexibiliteit,
tegenover dat ouders en personeel instemmingsrecht krijgen op het
ondersteuningsplan van het samenwerkingsverband. Met dit wetsvoorstel
wordt namelijk voorzien in de oprichting van een ondersteuningsplanraad. Dit is een speciale medezeggenschapsraad van het samenwerkingsverband, die instemmingsrecht heeft op (wijziging van) het ondersteuningsplan. Het instemmingsrecht van de ondersteuningsplanraad
begint bij het eerste ondersteuningsplan dat door het samenwerkingsverband wordt opgesteld. De leden van de ondersteuningsplanraad zijn
afgevaardigden van de medezeggenschapsraden van de bij het samenwerkingsverband aangesloten scholen en daaruit afkomstig. De ondersteuningsplanraad kan bij haar oordeel over het ondersteuningsplan ook
relevante partijen betrekken, zoals een expert of een afvaardiging van een
oudervereniging passend onderwijs.
Toewijzing van extra ondersteuning
Het samenwerkingsverband wordt verantwoordelijk voor de (lichte en
zware) ondersteuning in het onderwijs voor leerlingen die dat nodig
hebben. De huidige landelijke indicatiestelling voor het (voortgezet)
speciaal onderwijs (zware ondersteuning) zal met dit wetsvoorstel worden
afgeschaft. De manier waarop de toewijzing van extra ondersteuning
wordt uitgevoerd, wordt niet in de wet voorgeschreven; het samenwerkingsverband kan zelf kiezen voor een vorm. In het wetsvoorstel is wel
geregeld dat het samenwerkingsverband één of meer deskundigen moet
inschakelen die adviseren over de toelaatbaarheid van een leerling tot het
speciaal basisonderwijs en tot het (voortgezet) speciaal onderwijs. Bij
algemene maatregel van bestuur wordt geregeld welke deskundigheid er
aanwezig moet zijn.
De verplichte inrichting van een permanente commissie leerlingenzorg
(pcl) in de samenwerkingsverbanden in het primair onderwijs vervalt. Een
samenwerkingsverband houdt wel de mogelijkheid om de huidige pcl te
laten adviseren over de extra ondersteuning. Het voordeel kan zijn dat een
pcl al veel ervaring kan hebben met het indiceren en verwijzen.
Een andere mogelijkheid is een (bovenschools) zorgadviesteam (zat) te
laten adviseren over de extra ondersteuning. Het voordeel van het zat is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 106, nr. 3

27

dat er geïntegreerde ondersteuning kan worden afgesproken met
bijvoorbeeld jeugdzorg.
Daarnaast kan er voor worden gekozen geen commissie in te stellen, maar
binnen het samenwerkingsverband een «zorgmakelaar» de opdracht te
geven te adviseren over de ondersteuning. Een zorgmakelaar legt de
verbinding tussen de vraag van de leerling en de beschikbare voorzieningen in het samenwerkingsverband. Het idee van een zorgmakelaar is
ontwikkeld binnen één van de experimenten passend onderwijs.
De verdeling van de middelen van het samenwerkingsverband voor extra
ondersteuning aan leerlingen kan op verschillende manieren plaatsvinden. De bevoegde gezagsorganen in het samenwerkingsverband
kunnen er bijvoorbeeld voor kiezen aan de scholen middelen ter
beschikking te stellen voor specifieke voorzieningen, bijvoorbeeld de
inrichting van een speciale klas in de reguliere school. Maar men kan er
ook voor kiezen de middelen te verdelen op basis van een vorm van
indicatiestelling van leerlingen en op basis daarvan de middelen «mee te
geven aan de leerling». Daarbij worden persoonsgegevens van leerlingen
verwerkt; hierop wordt in paragraaf 11 nader ingegaan. In dit wetsvoorstel
wordt de wijze waarop de middelen worden verdeeld overgelaten aan de
bevoegde gezagsorganen in het samenwerkingsverband.
Toelating tot lichte ondersteuning
Net als nu zijn de samenwerkingsverbanden verantwoordelijk voor het
bieden van de lichtere vormen van extra ondersteuning aan leerlingen die
dat nodig hebben. Dat kan ofwel op de reguliere school worden geboden
ofwel op de speciale school voor basisonderwijs. Dit blijft met dit
wetsvoorstel ongewijzigd. Dat geldt ook voor de huidige regelgeving met
betrekking tot de situatie waarin een leerling uit het ene samenwerkingsverband naar een school voor speciaal basisonderwijs gaat die is gelegen
in een ander samenwerkingsverband. In deze situatie maken de samenwerkingsverbanden onderling afspraken over de overdracht van middelen
voor extra ondersteuning ten behoeve van deze leerling; het zogenoemde
« grensverkeer». Omdat de regio’s passend onderwijs groter worden dan
de wsns-verbanden, is de verwachting dat er minder «grensverkeer» zal
zijn.
Toelating tot zware ondersteuning: het (v)so
Toelating van leerlingen tot de zware ondersteuning, het (v)so, kan alleen
met instemming van het samenwerkingsverband. Als een leerling nog
niet eerder is ingeschreven op een school (de eerste aanmelding) is dit het
samenwerkingsverband van de woonplaats van de leerling. Is de leerling
al ingeschreven op een school, dan is het het samenwerkingsverband
waar deze (verwijzende) school deel van uitmaakt. In het samenwerkingsverband worden de criteria en de procedure bepaald op grond waarvan
leerlingen kunnen worden geplaatst in het (v)so. Het samenwerkingsverband geeft een toelaatbaarheidsverklaring af waarin de duur van de
plaatsing in het (v)so en de prijscategorie waarin de leerling is geplaatst,
staat vermeld. Het bevoegd gezag van de (v)so-school beslist over de
daadwerkelijke toelating van de leerling tot de school.
Daarnaast stromen er nu veel leerlingen direct door van het so naar het
vso. Om te voorkomen dat samenwerkingsverbanden vo moeten betalen
voor leerlingen die zij nooit hebben «gezien», zal na het so worden bezien
of de leerling ook toelaatbaar is tot het vso: toelating tot het vso is voor
deze leerlingen pas mogelijk na instemming van het samenwerkingsverband vo, waar de leerling woont.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 106, nr. 3

28

De toelaatbaarheidsverklaring die bepaalt of een leerling speciaal of
voortgezet speciaal onderwijs kan gaan volgen, is een besluit in de zin van
de Algemene wet bestuursrecht (Awb). Hetzelfde geldt voor de toelaatbaarheidsverklaring die nodig is voor plaatsing op een speciale school
voor basisonderwijs. Dit wetsvoorstel bepaalt dat deze toelaatbaarheidsverklaringen géén besluiten zijn als bedoeld in artikel 8:4 onder e Awb.
Daarmee wordt bereikt dat bezwaar en beroep op de bestuursrechter
open staan tegen de beslissing van het samenwerkingsverband op een
verzoek om een toelaatbaarheidsverklaring. Dit is een continuering van de
huidige situatie, waarin is voorzien in bestuursrechtelijke rechtsbescherming tegen de indicatiebeslissingen van de commissies voor de
indicatiestelling en de beslissingen van de permanente commissie
leerlingenzorg over toelaatbaarheid tot een speciale school voor basisonderwijs.
Tegen het besluit van het samenwerkingsverband over de toelaatbaarheid
kunnen ouders, zoals hiervoor opgemerkt, bezwaar aantekenen. Het
samenwerkingsverband richt hiervoor een bezwaarprocedure in. In het
kader daarvan stelt het samenwerkingsverband een adviescommissie in
die adviseert over bezwaarschriften met betrekking tot beslissingen van
het samenwerkingsverband over de toelaatbaarheid van leerlingen tot het
onderwijs aan een speciale school voor basisonderwijs in het samenwerkingsverband of tot het (voortgezet) speciaal onderwijs.
Verhuizing
Wanneer een leerling is toegelaten tot het (v)so, heeft de leerling een
toelaatbaarheidsverklaring van het samenwerkingsverband ontvangen.
Deze verklaring is voor een bepaalde duur geldig, zoals die is bepaald
door het samenwerkingsverband. Het kan natuurlijk voorkomen dat die
leerling tijdens die periode gaat verhuizen. Dan verandert of de
woonplaats van de leerling of de school die de leerling bezoekt, of allebei.
In dit wetsvoorstel is het zo geregeld dat de toelaatbaarheidsverklaring
geldig blijft voor de duur die er voor was bepaald. Als de toelaatbaarheidsverklaring nog geldig is wanneer een leerling verhuist, dan kan de
leerling deze verklaring als het ware «meenemen» naar de nieuwe school
of de nieuwe woonplaats. Wanneer de duur van de toelaatbaarheidsverklaring is afgelopen, moet door de nieuwe school van de leerling opnieuw
een toelaatbaarheidsverklaring worden aangevraagd bij het «oude»
samenwerkingsverband.
Terugplaatsing en overplaatsing van het (v)so naar het regulier onderwijs
In het samenwerkingsverband worden ook afspraken gemaakt over de
terugplaatsing en overplaatsing van leerlingen van het (v)so naar het
regulier onderwijs. Bij terugplaatsing gaat het om een leerling die eerder
regulier onderwijs heeft gevolgd, bij overplaatsing gaat het om een
leerling die voor de eerste keer in het regulier onderwijs wordt geplaatst.
Wanneer de (v)so-school gedurende de periode dat de leerling toelaatbaar
is verklaard, denkt dat een terug- of overplaatsing naar het regulier
onderwijs mogelijk is, kunnen ouders er voor kiezen om dat te doen, maar
zij kunnen er ook voor kiezen om de termijn op de (v)so-school af te
maken.
Wanneer de termijn van de toelaatbaarheid voor de (v)so-school afloopt,
beoordeelt de school voor (v)so of langer verblijf op het (v)so noodzakelijk
is. Wanneer de (v)so-school denkt dat dat nodig is, wordt opnieuw een
toelaatbaarheidsverklaring gevraagd bij het samenwerkingsverband dat
voor de leerling verantwoordelijk is. Wanneer de (v)so-school van mening
is dat de leerling (weer) regulier onderwijs kan volgen, zoekt de (v)soschool een plek voor de leerling in het regulier onderwijs. Uiteraard voert
de school hierover overleg met de ouders van de leerling. Indien er nog
geen reguliere school is gevonden die de leerling kan toelaten, dan blijft

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 106, nr. 3

29

de leerling ingeschreven op de school voor (v)so. Daarom zal ook de
bekostiging vanuit het samenwerkingsverband voor de leerling op de
(v)so-school doorlopen totdat de leerling is ingeschreven op een andere
school. Dit biedt in ieder geval de zekerheid voor de (v)so-school dat er
bekostiging voor de leerling blijft zolang de leerling nog op de (v)soschool is ingeschreven. Hiermee worden de scholen voor regulier
onderwijs in het samenwerkingsverband gestimuleerd om de leerling uit
het (v)so zo snel mogelijk in te schrijven en de plaatsing in het (v)so niet te
lang te laten voortduren.
Toezicht
De inspectie zal toezicht houden op de uitvoering van de taken door het
samenwerkingsverband. Dat betekent dat de gemaakte afspraken over
verdeling van middelen en over de plaatsing van leerlingen transparant
moeten worden gemaakt in het ondersteuningsplan. Over het gevoerde
(financiële) beleid en de daarmee bereikte resultaten moet het samenwerkingsverband verantwoording afleggen in een jaarverslag. Het toezicht
wordt verder uitgewerkt in hoofdstuk 3.
Escalatieladder en ingrijpen in de taakuitoefening door het samenwerkingsverband
De schoolbesturen in het samenwerkingsverband zijn gezamenlijk
verantwoordelijk voor een goede en verantwoorde uitvoering van de
wettelijke taken. Binnen het bestuur van het samenwerkingsverband
geldt, evenals bij schoolbesturen, de verplichting om een scheiding aan te
brengen tussen toezicht en bestuur. De taken van de toezichthouder zijn
op dit moment al in de wet vastgelegd.De situatie kan zich voordoen dat
de schoolbesturen in het samenwerkingsverband er niet in slagen om
onderling afspraken te maken over de wijze waarop de wettelijke taken
moeten worden uitgevoerd. Dit kan zowel bij de oprichting van het
samenwerkingsverband als wanneer het samenwerkingsverband
operationeel is.
Wanneer er geschillen ontstaan wanneer het samenwerkingsverband
operationeel is, moeten de besturen in eerste instantie bekijken wat er in
de statuten van het samenwerkingsverband is geregeld over het omgaan
met geschillen. Er is ruimte voor een bestuurlijke oplossing. Ook kan men
het geschil voorleggen aan de rechter. Wanneer het geschil er toe leidt dat
de wettelijke taken niet worden uitgevoerd door het samenwerkingsverband, wordt het samenwerkingsverband hierover aangesproken door
de inspectie. Zo nodig kan de inspectie een bekostigingssanctie
toepassen. Wanneer ook dit niet leidt tot een verbetering in de uitoefening
van de taken, wordt met dit wetsvoorstel geregeld dat de minister kan
ingrijpen. Het wetsvoorstel bevat bepalingen die ingrijpen van de minister
mogelijk maken indien het samenwerkingsverband zijn taak ernstig
verwaarloost (artikelen 163c WPO, 103h WVO en artikel 28a, eerste en
tweede lid, WEC waarin wordt verwezen naar die artikelen). Zo al sprake
zou zijn van ernstige taakverwaarlozing dan is de kans daarop het meest
waarschijnlijk in de eerste jaren waarin het samenwerkingsverband
functioneert. Daarom kennen de genoemde artikelen de mogelijkheid om
bij koninklijk besluit een datum te bepalen waarop de taakverwaarlozingsregeling eindigt. De taakverwaarlozingsregeling voorziet ook in de
mogelijkheid om in te grijpen als geen samenwerkingsverband tot stand
komt, bijvoorbeeld omdat de bevoegde gezagsorganen in het gebied van
het samenwerkingsverband geen rechtspersoon vormen of zich niet
aansluiten bij het samenwerkingsverband.
Toewijzing naar het lwoo en pro
De toewijzing van leerwegondersteuning bij één van de leerwegen van
het vmbo en van praktijkonderwijs blijft vooralsnog gehandhaafd volgens
de huidige systematiek.Omdat er met passend onderwijs al veel op het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 106, nr. 3

30

onderwijs afkomt en de taken van de huidige samenwerkingsverbanden
voortgezet onderwijs in de nieuwe samenwerkingsverbanden fors worden
uitgebreid, is er voor gekozen om eerst te onderzoeken op welke wijze de
toewijzing naar lwoo/pro het beste kan worden vormgegeven. Daarna
wordt bezien of en zo ja, hoe de systematiek wordt aangepast. Wel
worden de middelen gebudgetteerd. Het streven is om eind 2013
duidelijkheid te hebben over een eventuele nieuwe systematiek, zodat
deze in 2016 zou kunnen worden ingevoerd.
De huidige systematiek houdt in dat de bevoegde gezagsorganen in een
samenwerkingsverband gezamenlijk een permanente commissie
leerlingenzorg (pcl) in stand houden. Zij vragen advies aan deze
commissie over het aanbod en de invulling van leerwegondersteunend
onderwijs en over het aanbieden van dat onderwijs aan leerlingen voor
wie de regionale verwijzingscommissie (rvc) heeft bepaald dat zij
toelaatbaar zijn tot het praktijkonderwijs. Leerlingen die leerwegondersteuning ontvangen en leerlingen die naar het praktijkonderwijs gaan,
moeten een indicatie hebben van de rvc. De rvc is een onafhankelijk
orgaan. De reguliere school vraagt de indicatie hiervoor aan.
Landelijke samenwerkingsverbanden naar richting
Zoals eerder is vermeld, worden de grenzen van de samenwerkingsverbanden passend onderwijs vastgesteld op basis van grenzen van
aaneengesloten gebieden waarbij zoveel mogelijk wordt aangesloten bij
gemeentegrenzen. Het is echter mogelijk om in aanmerking te komen
voor een landelijk samenwerkingsverband naar richting. Voorwaarden
hiervoor zijn:
– dat alle scholen in Nederland van die richting aansluiten bij dit
samenwerkingsverband (deze scholen staan ook als zodanig in het
basisregister instellingen (BRIN) geregistreerd),
– dat alle onderwijssoorten in die richting worden aangeboden, inclusief
(v)so cluster 3 en 4.
Indien een school een registratie met meerdere richtingen heeft, wordt
aan het bevoegd gezag van de school éénmalig de keuze gelaten of deze
met het landelijke of regionale samenwerkingsverband wil meedoen.
Indien er in de toekomst een nieuwe nevenvestiging (v)so van de richting
wordt ingericht, zal deze moeten aansluiten bij het landelijke samenwerkingsverband primair of voorgezet onderwijs. Dat geldt ook voor
(speciale) basisscholen en scholen voor voortgezet onderwijs.
Voor het landelijk samenwerkingsverband gelden dezelfde voorschriften
als voor de regionale samenwerkingsverbanden. Zo moet er een
rechtspersoon worden opgericht en een ondersteuningsplan worden
opgesteld. Het landelijk samenwerkingsverband stemt het landelijk
ondersteuningsplan af met de gemeenten waarin de (vestigingen van de)
scholen liggen die deel uitmaken van het landelijk verband. Langs die weg
kan ook de afstemming met de jeugdzorg in die gemeenten gestalte
krijgen.
De bevoegde gezagsorganen binnen het landelijk samenwerkingsverband
hebben, net als de scholen binnen de regionale samenwerkingsverbanden
zorgplicht. Bij de eerste aanmelding bij een school voor (v)so geldt dat het
landelijk samenwerkingsverband de toelaatbaarheid moet toetsen. Indien
de leerling toelaatbaar wordt verklaard, kan de leerling worden
ingeschreven. Het landelijk samenwerkingsverband is dan verantwoordelijk voor de bekostiging van de leerling. Hiermee wordt afgeweken van
de regionale systematiek, waarbij bij de eerste aanmelding de woonplaats
van de leerling bepaalt welk samenwerkingsverband verantwoordelijk is
voor de bekostiging. Net als bij regionale samenwerkingsverbanden, geldt
ook voor een landelijk verband dat indien een leerling door een reguliere

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 106, nr. 3

31

school van een landelijk verband naar het (v)so wordt verwezen, het
landelijk samenwerkingsverband de leerling toelaatbaar moet verklaren.
De basisbekostiging van de scholen binnen het landelijke samenwerkingsverband wordt op dezelfde wijze vastgesteld als bij de overige scholen,
namelijk op basis van de leerlingentelling op 1 oktober in het voorafgaande schooljaar. De ondersteuningsbekostiging van het landelijke
samenwerkingsverband wordt op dezelfde wijze vastgesteld als bij de
regionale samenwerkingsverbanden, namelijk op basis van (een
percentage van) het aantal leerlingen behorend tot het samenwerkingsverband. In de overgangssituatie worden de leerlingen die op een school
voor (v)so staan ingeschreven op basis van de postcode van de
woonplaats van de leerling toegerekend naar een regionaal samenwerkingsverband. In het geval dat een school voor (v)so deel uit maakt van
een landelijk samenwerkingsverband worden de leerlingen van die school
toegerekend aan het landelijke samenwerkingsverband. Zie verder
paragraaf 6.
2.3. De positie van het (voortgezet) speciaal onderwijs
In deze paragraaf wordt nader uitgewerkt op welk manier de scholen in
het (v)so, worden gepositioneerd in het stelsel passend onderwijs.
Allereerst wordt ingegaan op de clusters 1 en 2, daarna op de clusters 3
en 4.
Cluster 1 en 2
Cluster 1 (onderwijs aan leerlingen met een visuele beperking) kent
vanwege de schaalgrootte en de specialistische expertise, in tegenstelling
tot de overige clusters, een landelijke systematiek al langer. Omdat de
situatie voor cluster 2 (onderwijs aan leerlingen met een auditieve of
communicatieve beperking) vergelijkbaar is, zo is er bij een deel van de
doelgroep (doof en slecht horend) ook sprake van een afname van het
aantal leerlingen, wordt voor cluster 2 in dit wetsvoorstel aangehaakt bij
de landelijke systematiek van cluster 1. Net zoals in cluster 1 wordt een
beperkt aantal instellingen ingericht, die het onderwijs aan leerlingen met
een auditieve of communicatieve handicap gaan verzorgen. De huidige
vestigingen voor cluster 2 gaan op in de instellingen.
Cluster 1 en 2 kunnen speciale groepen in reguliere scholen onderbrengen. De leerlingen staan dan ingeschreven bij de instelling, die ook
verantwoordelijk is voor het onderwijs, maar bij de uitvoering zo veel
mogelijk gebruik maakt van de voorzieningen die de reguliere school
biedt. Zo kan een betere integratie en spreiding van het onderwijs worden
gerealiseerd.
De instellingen in cluster 1 hebben criteria opgesteld op grond waarvan
een leerling in aanmerking komt voor het volgen van onderwijs op een
instelling cluster 1 of met begeleiding in het regulier onderwijs. De
instellingen van cluster 2 zullen net zoals de instellingen in cluster 1 nu al
doen, criteria gebruiken bij de beoordeling of een leerling is aangewezen
op onderwijs of op ondersteuning vanuit de instelling. Deze criteria
worden niet wettelijk vastgesteld. Wel zijn deze landelijke criteria voor
reguliere scholen en ouders transparant en inzichtelijk. De commissie van
onderzoek bepaalt wanneer een leerling toelaatbaar is tot de instelling.
Indien de leerling niet toelaatbaar is tot de instelling moeten ouders hun
kind inschrijven bij een reguliere school of, indien daartoe aanleiding is bij
een school voor (v)so van een ander cluster. Voor de instellingen geldt
dan geen zorgplicht. Reden hiervoor is dat de instellingen geen deel
uitmaken van een samenwerkingsverband waarin afspraken worden
gemaakt over de plaatsing van een leerling. De ouders kiezen zelf voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 106, nr. 3

32

een reguliere school, maar kunnen daarbij worden geadviseerd door de
commissie van onderzoek van een instelling.
De toelaatbaarheid tot een instelling van cluster 1 of 2 wordt, op verzoek
van een instelling voor cluster 1 of 2 of door een reguliere school waar de
leerling is aangemeld of staat ingeschreven, aangevraagd bij de
commissie van onderzoek. Indien de leerling voldoet aan de criteria voor
toelating kan de leerling worden toegelaten tot de instelling. De
commissie kan ook constateren dat de leerling met extra begeleiding
regulier onderwijs kan volgen. Deze beslissing wordt transparant gemaakt
en toegelicht. Ook bepaalt de commissie de duur van de toelaatbaarheid
dan wel van het begeleidingsaanbod. De commissie adviseert verder over
het vaststellen en bijstellen van het ontwikkelingsperspectief op de
instelling of geeft advies over de inhoud van de begeleiding.
Voor de begeleiding van leerlingen in het reguliere onderwijs, krijgen de
instellingen voor cluster 1 en 2 het totale budget dat in de huidige situatie
is verdeeld over het reguliere en het speciale onderwijs. Concreet
betekent dit dat de instellingen voor cluster 1 ook de middelen ontvangen
die nu omgaan in de regelingen visueel gehandicapten in het regulier
onderwijs (po en vo). De instellingen in cluster 2 krijgen de volledige
lgf-middelen voor po en vo, zowel het deel dat in de huidige situatie naar
het reguliere onderwijs gaat als de middelen voor de ambulante
begeleiding. Hiermee krijgen de instellingen de volledige verantwoordelijkheid om leerlingen met een visuele, auditieve of communicatieve
beperking in het reguliere onderwijs te ondersteunen.
Cluster 1 en 2 zorgen voor voorlichting aan de samenwerkingsverbanden
over de indicatiecriteria, de onderwijsarrangementen en de wijze waarop
de reguliere scholen ondersteuning door de instellingen kunnen
aanvragen.
Indien de periode van toelaatbaarheid van een leerling op een instelling
van cluster 1 of 2 afloopt en de leerling terug- of overgeplaatst kan
worden naar het reguliere onderwijs, moeten ouders hun kind aanmelden
bij het reguliere onderwijs. Met de reguliere school waar de leerling kan
worden ingeschreven worden afspraken gemaakt over de begeleiding van
de leerling. Indien de termijn van de toelaatbaarheid tot een instelling van
cluster 1 of 2 verlopen is, mag de instelling het proces tot verwijderen van
de leerling starten. Dit betekent dat de instellingen, evenals in de huidige
situatie, de plicht hebben om 8 weken naar een andere school of instelling
voor de leerling te zoeken, voordat zij de leerling kunnen verwijderen.
De instellingen worden integraal verantwoordelijk voor het onderwijs aan
po- en vo-leerlingen. Voor de instellingen voor auditief en communicatief
gehandicapte kinderen betekent dit dat zij ook verantwoordelijkheid
krijgen om de ondersteuning van dove leerlingen in reguliere scholen
door doventolken te organiseren. Op dit moment worden deze voorzieningen verstrekt door het UWV op basis van artikel 19a van de Wet
overige OCW-subsidies. Dit gebeurt aan de hand van individuele
aanvragen van de doven zelf. Deze regeling kent een aantal problemen
wat betreft de doelmatige inzet van middelen en flexibiliteit van de inzet
van tolken en de budgettaire beheersbaarheid. Die problemen kunnen
worden opgelost door de tolkvoorziening onder te brengen bij de
instellingen voor auditief en communicatief gehandicapte kinderen.
Daarnaast geldt dat de integrale verantwoordelijkheid ook ziet op de
plaatsing van leerlingen in het internaat Haren wanneer een leerling is
aangewezen op het tweetalig onderwijs dat deze instelling biedt.
De instellingen in cluster 1 en 2 krijgen vanwege hun specifieke deskundigheid die nodig is voor de begeleiding van deelnemers met een visuele,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 106, nr. 3

33

auditieve of communicatieve beperking ook een rol in het mbo. De
commissie van onderzoek beoordeelt op verzoek van de mbo-instelling of
een deelnemer voldoet aan de landelijke criteria en of de deelnemer met
extra begeleiding regulier onderwijs kan volgen. Deze beslissing wordt
transparant gemaakt en toegelicht. De commissie geeft advies over de
inhoud van de begeleiding.
Voor deelnemers in het mbo blijft het bedrag voor ambulante begeleiding
onderdeel van het vaste budget voor extra voorzieningen van de cluster
1-instellingen. De aanvullende bekostiging op grond van de Regeling
visueel gehandicapte leerlingen WVO en deelnemers WEB 2010–2012
wordt toegevoegd aan de lumpsum van de mbo-instellingen. Voor de
instellingen in cluster 2 komt het ambulante deel van het voormalige
lgf-budget beschikbaar. Het «reguliere» deel van het voormalige
lgf-budget voor de interne begeleiding van de deelnemer wordt eveneens
toegevoegd aan de lumpsum van de mbo-instellingen.
Het bedrag dat voor de ambulante begeleiding structureel wordt
toegevoegd aan het ondersteuningsbudget van de instellingen in cluster 1
en 2 wordt met de invoering van passend onderwijs gebudgetteerd. De
verdeling van deze budgetten over de cluster 1 en 2-instellingen wordt
meegenomen bij de verdelingssystematiek die voor deze instellingen gaat
gelden.
De cluster 2-instellingen gaan ook voor de ondersteuning van dove
deelnemers in het mbo doventolken organiseren.
Overgangsperiode cluster 2
Positie cluster 2 tot 1 augustus 2015
Er is tijd nodig om de instellingen cluster 2 in te richten. Het proces van
het ontvlechten van de diverse scholen uit de bestaande besturen en de
bestuurlijke overdracht naar de instellingen dient zorgvuldig plaats te
vinden. In de periode tot 1 augustus 2015 zal er daarom sprake zijn van
een overgangsperiode en wordt er met ingang van 1 augustus 2013 een
beperkt aantal instellingen in oprichting ingericht, waarbij de huidige
scholen voor (voortgezet) speciaal onderwijs bij de huidige besturen
ondergebracht blijven en niet worden overgedragen aan de instellingen in
oprichting. Het personeel blijft in dienst bij de huidige besturen en de
huidige scholen voor (voortgezet) speciaal onderwijs blijven verantwoordelijk voor het onderwijs. De basisbekostiging van de leerling gaat
rechtstreeks naar de scholen voor (voortgezet) speciaal onderwijs.
De instellingen in oprichting zijn per 1 augustus 2013 een rechtspersoon
en hebben een commissie van onderzoek ingericht. Dat betekent dat de
rec’s, de commissies voor de begeleiding en de commissies voor de
indicatiestelling per 1 augustus 2013 ophouden te bestaan.
Een deel van de taken van de instelling, zoals die in de wet zijn
beschreven, wordt vanaf 1 augustus 2013 door de instellingen in
oprichting uitgevoerd, namelijk:
– Indiceren (toelaatbaarheid tot het (voortgezet) speciaal onderwijs/
begeleiding binnen het regulier onderwijs),
– Het leveren van begeleidingsarrangementen (inclusief de doventolken),
– Trajectbegeleiding van ouders.
Bekostiging tot 1 augustus 2015
Het vaste ondersteuningsbudget per instelling wordt in de overgangsperiode jaarlijks bepaald. Dit buget heeft een vaste component personeel en
een vaste component personeel en arbeid en is gebaseerd op de situatie
op 1 oktober 2011. Het aanvullende budget voor materiële instandhouding
is een vast bedrag per instelling.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 106, nr. 3

34

Uiterlijk op 1 januari voorafgaand aan het volgende schooljaar wordt door
cluster 2, verenigd in Siméa, aangegeven welke scholen voor (voortgezet)
speciaal onderwijs voor dat schooljaar met welke instelling in oprichting
een overeenkomst hebben. Er is dus een mogelijkheid om de samenstelling van de instelling in oprichting te wijzigen. De som van deze vaste
budgetten voor de voorzieningen van extra ondersteuning van de
instellingen in oprichting is gefixeerd op 1 augustus 2013 op basis van de
telling van 1 oktober 2011. Dit vaste budget gaat op basis van de door
Siméa aangegeven samenstelling met ingang van 1 augustus 2013 over
naar de instellingen in oprichting.
Periode na 1 augustus 2015
Met ingang van 1 augustus 2015 is de samenstelling van de instellingen
definitief en zijn de instellingen volledig ingericht. De huidige scholen
voor (voortgezet) speciaal onderwijs zijn bestuurlijk ondergebracht bij de
instellingen en alle artikelen in de WEC die betrekking hebben op de
instellingen zijn van kracht.
Cluster 3 en 4
De scholen in de clusters 3 en 4 (in totaal 269 scholen en nevenvestigingen) gaan deelnemen aan de samenwerkingsverbanden primair
onderwijs en aan de samenwerkingsverbanden voortgezet onderwijs. Van
alle op dit moment geïndiceerde leerlingen hebben veruit de meeste
leerlingen een indicatie voor cluster 3 of 4. De scholen van cluster 3 en 4
zijn voldoende gespreid over Nederland, waardoor er ook een redelijke
verdeling is over de samenwerkingsverbanden.
De scholen voor speciaal onderwijs (so) gaan samenwerken met de
scholen voor primair onderwijs in de samenwerkingsverbanden primair
onderwijs en de scholen voor voortgezet speciaal onderwijs (vso) gaan
samenwerken met de scholen voor voortgezet onderwijs in de samenwerkingsverbanden voortgezet onderwijs. De scholen die zowel speciaal als
voortgezet speciaal onderwijs verzorgen, sluiten voor het speciaal
onderwijs aan bij een samenwerkingsverband primair onderwijs en voor
het voortgezet speciaal onderwijs bij een samenwerkingsverband
voortgezet onderwijs. Er zijn scholen voor (voortgezet) speciaal onderwijs
die leerlingen uit een groter voedingsgebied hebben dan de andere
(v)so-scholen vanwege een specifiek onderwijsaanbod en een specifieke
deskundigheid. Deze scholen hebben een bovenregionale functie. In dit
wetsvoorstel is geregeld dat deze (v)so-scholen bij verschillende
samenwerkingsverbanden kunnen zijn aangesloten, ook al hebben zij
geen school of vestiging in die samenwerkingsverbanden. Doel hiervan is
een bestuurlijke aansluiting te bereiken tussen de (v)so-school en de
scholen in het samenwerkingsverband waarbij wordt aangesloten,
waardoor gezamenlijk afspraken gemaakt kunnen worden over de
leerlingen die naar de (v)so-school met de bovenregionale functie worden
verwezen. Ook als deze van een ander samenwerkingsverband komen. Dit
samenwerkingsverband is ook verantwoordelijk voor de bekostiging van
de leerling.
In cluster 3 en 4 worden de scholen gevormd door hoofdvestigingen en
nevenvestigingen. Een hoofdvestiging is een school die wordt bekostigd
en een «eigen» administratief nummer heeft. Een nevenvestiging wordt
gevormd door een lokatie van een hoofdvestiging in een andere
gemeente. Het bevoegd gezag van een school voor (v)so is voor elke
nevenvestiging aangesloten bij het samenwerkingsverband waarin de
nevenvestiging is gelegen.
De bevoegde gezagsorganen in cluster 3 en 4 kunnen net als in de huidige
situatie nevenvestigingen inrichten. Zij maken hierover afspraken binnen
het samenwerkingsverband. Voorwaarde is dat de gemeente waar een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 106, nr. 3

35

nevenvestiging wordt ingericht daarmee instemt. De termijn voor de
aanvraag van het inrichten van een nevenvestiging (v)so wordt ingekort
van 1,5 jaar tot 6 maanden. Hiervoor is het nodig dat voor 1 februari het
verzoek wordt ingediend bij de minister en dat het is voorzien van de
gegevens waaruit blijkt dat er overeenstemming is met het samenwerkingsverband en de gemeente waar die nevenvestiging zal worden
gevestigd. De minister beslist voor 1 april. Indien de minister de inrichting
van een nevenvestiging goedkeurt, vangt de bekostiging van die
nevenvestiging aan op 1 augustus volgend op de goedkeuring.
Fusietoets en de samenwerkingsbesturen
Een (bestuurlijke) fusie van besturen van openbare en bijzondere scholen
mag alleen plaatsvinden wanneer één van de scholen zonder de fusie
onder de opheffingsnorm zou komen. Echter de schoolbesturen in het
(v)so willen graag bestuurlijk kunnen fuseren, waaronder ook met
verschillende denominaties. In de afgelopen periode zijn dergelijke fusies
ook geëffectueerd. Reden is de huidige kleinschalige bestuurlijke
inrichting en het verbeteren van de draagkracht met het oog op de
invoering van passend onderwijs.
In het wetsvoorstel is geregeld dat als het gaat om een fusie tussen
openbare en bijzondere scholen voor (voortgezet) speciaal onderwijs, de
voorwaarde dat één van de scholen zonder de fusie onder de opheffingsnorm zou komen, tijdelijk buiten toepassing blijft. Deze uitzondering
zal gelden tot aan het eind van de periode van de invoering van passend
onderwijs.
Regionale expertisecentra
De huidige regionale expertisecentra (rec’s) worden opgeheven. De
belangrijkste taken van het rec, te weten het verzorgen van de indicatiestelling voor het (voortgezet) speciaal onderwijs en de rugzak en de
coördinatie van de ambulante begeleiding, komen in dit wetsvoorstel te
vervallen.
Leerlingenvervoer
In dit wetsvoorstel wordt de aanspraak van vso-leerlingen op het
leerlingenvervoer aangepast. In de huidige situatie kunnen alle
vso-leerlingen aanspraak maken op leerlingenvervoer, ook leerlingen die
wel in staat zijn om zelfstandig te reizen. In het vervolg komen alleen
leerlingen in aanmerking voor leerlingenvervoer indien zij gezien hun
handicap niet in staat zijn om zelfstandig naar school te komen. Een
plaatsing in het vso geeft dus niet langer zonder meer recht op leerlingenvervoer. Door het vergroten van de zelfredzaamheid van leerlingen met
een handicap binnen het vso, zal een groter deel van de leerlingen in het
vso dan nu het geval is, in staat zijn om zelfstandig te reizen. Per leerling
zal de gemeente de afweging maken of leerlingenvervoer noodzakelijk is.
Dit zal ook gelden voor het vervoer van en naar stages. Reden voor de
aanpassing is meer maatwerk en kostenbeheersing. Voor leerlingen in het
so zal er niets worden veranderd in de aanspraak op leerlingenvervoer.
Als gevolg van de invoering van passend onderwijs zal het aantal
vervoersbewegingen de komende jaren naar verwachting afnemen. Dit
komt door een betere spreiding van voorzieningen voor leerlingen met
een handicap, bijvoorbeeld door specifieke voorzieningen binnen het
regulier onderwijs in te richten. Leerlingenvervoer en spreiding van
onderwijsvoorzieningen zijn aan elkaar gerelateerd. Daarom is met de
VNG afgesproken dat er een verkennend onderzoek zal starten naar de
gemeentelijke verantwoordelijkheid voor het leerlingenvervoer en de
mogelijkheden van doordecentralisatie naar het onderwijs.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 106, nr. 3

36

2.4. Het referentiekader passend onderwijs
De sectororganisaties hebben de verantwoordelijkheid op zich genomen
voor het opstellen van een referentiekader passend onderwijs. De
sectororganisaties hebben een visie op passend onderwijs geformuleerd
die gebaseerd is op drie pijlers: de kwaliteit van het onderwijs staat
voorop, er is een toegankelijke en specialistische ondersteuning en er zijn
goede fysieke voorzieningen (onder andere onderwijshuisvesting). Het
referentiekader passend onderwijs vormt de uitwerking van de tweede
pijler, namelijk toegankelijke en specialistische ondersteuning voor
leerlingen die dat nodig hebben.
Het referentiekader is een hulpmiddel (een set met werkwijzen, instrumenten, modellen en afspraken) voor schoolbesturen en samenwerkingsverbanden bij de opdracht om met de beschikbare middelen de zorgplicht
in het onderwijs waar te maken. Het wetsvoorstel geeft aan waar besturen
verantwoordelijk voor zijn, het referentiekader geeft aan hoe besturen,
scholen en samenwerkingsverbanden daar invulling aan kunnen geven.
Onderdelen die worden uitgewerkt in het referentiekader zijn onder meer:
1.
Het opstellen van een schoolondersteuningsprofiel en het bepalen
van ambities door de school.
2.
Professionalisering van leerkrachten.
3.
Het inrichten van een rechtspersoon door het samenwerkingsverband.
4.
Het omzetten van de schoolondersteuningsprofielen in een
regionale ondersteuningsstructuur.
5.
De toewijzingssystematieken voor het samenwerkingsverband
(zowel op het gebied van verwijzing naar het (v)so, de ondersteuning binnen het regulier onderwijs, als het verdelen van de
middelen voor extra ondersteuning).
6.
De wijze waarop ouders/leerlingen kunnen worden geïnformeerd en
betrokken.
7.
De wijze waarop ouders kunnen worden ondersteund bij de
toewijzing van ondersteuning (loketfunctie).
8.
De overdracht van de leerling van en naar een andere school of
sector.
9.
De verantwoording over de besteding van de toegekende middelen
voor extra ondersteuning en de behaalde resultaten.
10. De samenwerking met de andere (keten)partners, zoals de
(jeugd)zorg.
2.5. Professionalisering van leerkrachten
Leerkrachten moeten worden voorbereid op de invoering van passend
onderwijs in de klas, in de school(organisatie) en in de bredere context
van de school. Daarom moet bij het opstellen van het ondersteuningsprofiel van de school juist ook aan de deskundigheidsbevordering van
leerkrachten aandacht worden besteed. De invoering van passend
onderwijs biedt daarbij kansen om de leraar meer in positie te brengen.
De landelijke bureaucratische indicatiestelling vervalt en in plaats daarvan
kan meer worden ingezet op meer preventieve ondersteuning «aan de
voorkant». Ook biedt de nauwere samenwerking en expertise-uitwisseling
tussen speciaal en regulier onderwijs kansen om de benodigde professionalisering vorm te geven. De professionalisering van leerkrachten is dan
ook één van de onderdelen die worden uitgewerkt in het referentiekader.
Ook is de betrokkenheid van leerkrachten bij het beleid van de school en
het samenwerkingsverband ten aanzien van leerlingen die extra ondersteuning nodig hebben, van belang.
Parallel aan dit wetsvoorstel wordt geïnvesteerd in opbrengstgericht
werken voor alle leerlingen én in de professionalisering van leerkrachten,
zowel in de opleidingen als wanneer de leerkracht al werkzaam is in het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 106, nr. 3

37

onderwijs. Een substantieel deel van de investering in professionalisering
is beschikbaar voor scholing op het gebied van het omgaan met
verschillen tussen leerlingen in de klas. De investeringen worden aan
schoolbesturen beschikbaar gesteld via de prestatiebox, zodat zij
volledige bestedingsvrijheid hebben en zelf op maat kunnen bepalen hoe
het geld wordt ingezet. Op landelijk niveau worden in de bestuursakkoorden prestatieafspraken gemaakt om focus aan te brengen en om de
resulaten te monitoren.
3. Toezicht en passend onderwijs
Het toezicht door de Inspectie van het onderwijs (inspectie) zal plaatsvinden op de scholen en op de samenwerkingsverbanden passend
onderwijs. In deze paragraaf wordt beschreven wat het toezicht inhoudt.
Toezicht op de scholen
Het toezicht van de inspectie op de scholen in het kader van passend
onderwijs loopt mee in de reguliere toezichtkaders voor po, vo en (v)so.
Het toezicht is risicogestuurd en de uitkomsten worden voorgelegd aan
het bevoegd gezag van de school. In de Wet op het onderwijstoezicht is
geregeld dat scholen die ernstige tekortkomingen in de kwaliteit van het
onderwijs laten zien, deze zo snel mogelijk moeten wegwerken.
De school moet voor alle ingeschreven leerlingen kwaliteit leveren en weten regelgeving naleven. Om te voorkomen dat scholen alleen leerlingen
aannemen van gemiddeld en bovengemiddeld niveau is het nodig dat
scholen die meer ondersteuning bieden daarvoor in positieve zin door de
inspectie beoordeeld worden. Bij de risicobepaling en/of bij het oordeel
over de opbrengsten van de school zal het gegeven «geboden ondersteuning» worden meegenomen in de weging. Hoe dit gebeurt, zal nader
worden uitgewerkt in de toezichtkaders die via de reguliere procedures
worden vastgesteld.
In ieder geval intensiveert de inspectie het toezicht op verwijdering van
leerlingen. Hier gaat het expliciet om het aanspreken van het bevoegd
gezag op het uitvoeren van de algemene zorgplicht die aangegaan wordt
met inschrijving van de leerling.
Toezicht op de samenwerkingsverbanden
Met dit wetsvoorstel wordt geregeld dat de inspectie toezicht zal houden
op de uitvoering van de taken van het samenwerkingsverband en de
rechtmatige besteding van de middelen. Het toezicht op het samenwerkingsverband richt zich op de invulling en uitvoering van het ondersteuningsplan, de verantwoording via jaarverslaggeving. Het toezicht is, net
zoals het toezicht op de scholen risicogestuurd; onderzoek vindt alleen
plaats indien een samenwerkingsverband in negatieve zin opvalt. In die
gevallen doet de inspectie onderzoek en beoordeelt met behulp van een
toezichtkader het samenwerkingsverband op zijn handelen en indien
nodig start een interventietraject uiteenlopend van intensivering van het
toezicht tot sanctionering door opschorten of inhouden van de bekostiging. De inspectie betrekt het aantal thuiszitters als risicofactor bij de
risicoanalyse van het samenwerkingsverband. Doel hiervan is dat de
inspectie een beeld krijgt van hoe de schoolbesturen in het samenwerkingsverband de wettelijke zorgplicht voor alle leerlingen vervullen. Een
bovengemiddeld aantal thuiszitters kan een reden zijn voor de inspectie
om nader onderzoek te doen naar wat er aan de hand is. De rechtmatigheid van de uitgaven van het samenwerkingsverband wordt getoetst
door steekproefsgewijze controle van de accountantsverklaringen bij de
ingediende jaarrekeningen. Het toezicht zal verder conform de Wet op het
onderwijstoezicht worden uitgewerkt, waarbij onder meer indicatoren
voor de risicoanalyse worden opgesteld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 106, nr. 3

38

4. Het middelbaar beroepsonderwijs
Ook in het middelbaar beroepsonderwijs hebben jongeren met een
beperking extra ondersteuning nodig. Jaarlijks stroomt vanuit het
praktijkonderwijs en het (v)so een aantal jongeren door naar het
middelbaar beroepsonderwijs (mbo), voornamelijk in de assistentopleiding. De assistentopleiding kent een drempelloze instroom. Ook
jongeren met een beperking die mèt een diploma het voortgezet (speciaal)
onderwijs verlaten, stromen door naar het mbo, maar dan meestal naar
de hogere niveaus. Omdat de leeromgeving binnen het mbo erg verschilt
van de vorige schoolsituatie, is het noodzakelijk dat leerlingen met een
beperking extra aandacht krijgen en goed worden begeleid door de
instelling om de opleiding met succes te kunnen afronden.
Zorgplicht
Mbo-instellingen zijn op grond van de Wet gelijke behandeling op grond
van handicap of chronische ziekte verplicht voor iedere deelnemer met
een beperking doeltreffende aanpassingen te verrichten, tenzij het een
onevenredige belasting vormt voor de instelling. Onder deze verplichting
valt ook aanpassing van opleidingen en van de wijze van examinering aan
de handicap van de deelnemer. De wettelijke inrichtingsnormen uit de
WEB dienen echter wel in acht genomen te worden en de aanpassingen
mogen niet leiden tot verlaging van het niveau van de opleiding en het
examen. De instellingen kunnen over die aanpassingen advies vragen aan
de Commissie Gelijke Behandeling (CGB).
Extra ondersteuning
Voor passend onderwijs is het van belang dat de mbo-instellingen hun
aanbod aan extra begeleiding en ondersteuning aan deelnemers met een
beperking formuleren en openbaar maken, zodat voor deelnemers
(waaronder ook de potentiële nieuwe deelnemers) duidelijk is welke extra
ondersteuning en begeleiding bij die instelling beschikbaar is. De
mbo-instellingen moeten deelnemers volledig en tijdig informeren over
het onderwijsprogramma, de examens en de inhoud van hun ondersteuningsaanbod.
Hoewel naar zo veel mogelijk transparantie wordt gestreefd, blijft een
passende plek in het onderwijs een kwestie van maatwerk, dat in overleg
met de jongere tot stand komt. Nadat de deelnemer bij de intake voor een
mbo-opleiding heeft aangegeven in verband met zijn beperking extra
begeleiding of ondersteuning nodig te hebben, bekijkt de instelling met de
deelnemer waaruit die begeleiding – binnen het geboden ondersteuningsaanbod – kan bestaan. Met dit wetsvoorstel wordt geregeld dat de extra
begeleiding die aan een deelnemer wordt geboden, wordt vastgelegd in
de onderwijsovereenkomst die door zowel de deelnemer als het bevoegd
gezag wordt ondertekend. In beginsel blijft de onderwijsovereenkomst
gedurende de gehele opleiding van kracht, maar wijzigingen daarop
kunnen met onderling goedvinden plaatsvinden.
Rechtsbescherming
De bestaande mogelijkheden voor rechtsbescherming van deelnemers
aan het mbo bieden voldoende waarborgen. Deelnemers die niet tevreden
zijn over de extra begeleiding die wordt aangeboden bij de inschrijving, of
niet akkoord zijn met de afwijzing voor een opleiding, kunnen zich in
eerste instantie richten tot het bevoegd gezag van de instelling. Als dat
niet leidt tot een aanvaardbare oplossing, dan kunnen zij zich wenden tot
de CGB voor mediation of een (juridisch) oordeel dan wel tot de burgerlijke rechter. De burgerlijke rechter betrekt, indien voorhanden, het
(juridisch) oordeel van de CGB in zijn uitspraak.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 106, nr. 3

39

Deelnemers met een beperking die wel zijn ingeschreven, maar niet
tevreden zijn met de uitvoering van de overeengekomen ondersteuning
en begeleiding kunnen een klacht indienen bij de instelling, conform de
klachtenprocedure van de instelling. Daarna kunnen zij zich eventueel
wenden tot de CGB voor mediation of een (juridisch) oordeel dan wel tot
de burgerlijke rechter.
Toezicht op de mbo-instellingen
Het toezicht van de inspectie op het middelbaar beroepsonderwijs in het
kader van passend onderwijs vindt plaats op grond van het reguliere
toezichtkader BVE. De inspectie kijkt niet alleen naar het al dan niet
voldoen aan de wettelijke vereisten, maar als één van de kwaliteitsaspecten ook naar de begeleiding van en ondersteuning aan deelnemers
met specifieke behoeften (waaronder deelnemers met een beperking). Het
toezicht is risicogestuurd en de uitkomsten worden voorgelegd aan het
bevoegd gezag van de instelling. In de WEB is geregeld dat de
mbo-opleidingen die ernstig tekortschieten en als zeer zwak beoordeeld
worden, binnen een jaar herstelmaatregelen dienen te treffen die leiden
tot een voldoende beoordeling van de desbetreffende opleiding.
5. De relatie tussen het onderwijs en de (jeugd)zorg
Elk kind en elke jongere heeft recht op zowel passend onderwijs als een
veilige, evenwichtige en stimulerende opvoeding. Een goede samenwerking tussen onderwijs en (jeugd)zorg draagt er aan bij om kinderen en
jongeren te ondersteunen bij het opgroeien, hun ouders te ondersteunen
bij het opvoeden en elk kind zo veel mogelijk passend onderwijs te
bieden.
Met deze wet wordt verplicht gesteld dat het samenwerkingsverband het
ondersteuningsplan vaststelt nadat over een concept van het ondersteuningsplan overleg heeft plaatsgevonden met de gemeente. Achtergrond is
dat de gemeente verantwoordelijk is voor het toezicht op de naleving van
de leerplicht en de RMC functie, het leerlingenvervoer, de onderwijshuisvesting en dat de gemeente in de nabije toekomst verantwoordelijk wordt
voor andere zaken die nauw samenhangen met passend onderwijs. Zo
voert de gemeente de Wet maatschappelijke ondersteuning uit en is het
kabinet voornemens om tot één naar gemeenten gedecentraliseerde
regeling te komen voor de onderkant van de arbeidsmarkt, waarin de
WWB, de WIJ, de Wajong en WSW opgaan. Op termijn zal het (jeugd-)
zorgdomein onder de aansturing van gemeenten komen te vallen.
Daarom is het is logisch dat er niet alleen afstemming plaatsvindt over het
ondersteuningsplan van het samenwerkingsverband, maar dat er ook
overleg plaatsvindt over de plannen die de gemeente heeft voor de
(jeugd-)zorg, over de manieren waarop bijvoorbeeld zorgtoewijzing
plaatsvindt voor een kind en het gezin en over de aansluiting van het
onderwijs op de arbeidsmarkt. Het ligt voor de hand om het overleg
tussen onderwijs en gemeente via de lokale educatieve agenda te voeren.
Op dit moment is de provincie verantwoordelijk voor de geïndiceerde
jeugdzorg en de gemeente voor de opvoed- en opgroeiondersteuning.
Zolang de gemeenten nog niet verantwoordelijk zijn voor de gehele
jeugdzorg, is het voor een goede afstemming van extra ondersteuning in
het onderwijs en jeugdzorg van belang dat de samenwerkingsverbanden
in het kader van de totstandkoming van hun ondersteuningsplan niet
alleen de gemeenten, maar ook de provincies en de bureaus jeugdzorg
betrekken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 106, nr. 3

40

Het bevoegd gezag van de school kan voor een leerling met een extra
ondersteuningsbehoefte als dat voor die leerling nodig lijkt te zijn ook
afstemmen met gemeente en/of (jeugd-)zorg over de mogelijkheden voor
opvoed- en opgroeiondersteuning voor het kind en het gezin.
6. Financieel kader passend onderwijs
Met de invoering van passend onderwijs zal een deel van de bekostiging
voor het (v)so en de bekostiging lgf worden gebudgetteerd en worden
verdeeld over de samenwerkingsverbanden. Dit systeem vervangt de
huidige (openeinde) bekostigingssystematiek voor het (v)so en de
leerlinggebonden financiering. In deze paragraaf wordt uiteen gezet hoe
het nieuwe financiële systeem passend onderwijs er uit ziet.
Type bekostiging (basis- en kosten voor extra ondersteuning)
Om de budgetsystematiek mogelijk te maken wordt voortaan een
onderscheid gemaakt tussen basiskosten (ongeveer te vergelijken met de
gemiddelde kosten voor een reguliere leerling) en kosten voor extra
ondersteuning. Iedere school, ook scholen voor (v)so, krijgt vanuit het Rijk
de basisbekostiging per ingeschreven leerling. Aanvullend daarop is een
budget voor extra ondersteuning beschikbaar. Dit wordt normatief naar
rato van het aantal leerlingen in het samenwerkingsverband verdeeld over
de samenwerkingsverbanden.
Omvang bekostiging (verevening)
Op dit moment zijn de beschikbare middelen voor ondersteuning ongelijk
verdeeld over het land. In de ene regio bevinden zich beduidend meer
leerlingen met een indicatie, dan in de andere regio. Aan de ECPO is
gevraagd om te onderzoeken of er inhoudelijke redenen zijn voor deze
verschillen. In dit onderzoek heeft de ECPO geen inhoudelijke verklaring
kunnen vinden voor deze verschillen.1 Mede om die reden adviseert de
ECPO om de beschikbare middelen voor extra ondersteuning gelijkmatig
te verdelen over het land: dat wil zeggen deze te verevenen. In dit
wetsvoorstel wordt uitwerking gegeven aan dit advies.
De omvang van het budget per samenwerkingsverband wordt bepaald op
basis van het aantal leerlingen van het samenwerkingsverband vermenigvuldigd met een normbedrag. In de nieuwe situatie krijgt ieder samenwerkingsverband naar rato van het aantal leerlingen evenveel. Omdat dit zal
leiden tot een andere verdeling van de beschikbare middelen tussen de
regio’s dan nu het geval is (herverdeeleffecten), zal een overgangsregeling
van toepassing zijn waarbij in vijf jaar, vanaf het tweede jaar na invoering
van dit wetsvoorstel, wordt toegegroeid naar het nieuwe budget. Dit
wordt gedaan door het niet verevende bedrag (de huidige situatie) te
vergelijken met het volledig verevende bedrag (het normatieve budget).
Deze vergelijking wordt gedaan op peilmoment 1 oktober 2011. Het
verschil tussen beide bedragen vormt het correctiebedrag. Het correctiebedrag wordt opgeteld/afgetrokken bij het normatieve budget (als het een
positief bedrag is opgeteld, als het een negatief bedrag is afgetrokken). In
het eerste jaar wordt het hele bedrag (100%) opgeteld/afgetrokken, in het
tweede jaar 90%, vervolgens 75%, 60% en 30% en zo wordt afgebouwd
naar 0%. Op dat moment krijgt dus ieder samenwerkingsverband zijn
normatieve (verevende) budget.
Deze overgangsregeling is vastgelegd in de overgangsartikelen XIII t/m
XVI.

1
ECPO, verevening als verdeelmodel voor de
bekostiging van speciale onderwijszorg, 2010.

Inzet middelen
In de samenwerkingsverbanden wordt bepaald op welke wijze het budget
wordt ingezet, zodat de scholen binnen het samenwerkingsverband
begeleiding op maat kunnen realiseren. Mogelijkheden die betaald
kunnen worden uit dit budget zijn bijvoorbeeld: verwijzingen naar het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 106, nr. 3

41

(v)so, aparte klassen, extra ondersteuning in de reguliere klas of het in
stand houden van een bovenschoolse voorziening, zoals een orthopedagogisch centrum. De afspraken die binnen het samenwerkingsverband
worden gemaakt over de verdeling van de middelen en de daarmee
beoogde en bereikte resultaten, moeten worden beschreven in het
ondersteuningsplan. Het samenwerkingsverband stelt daarbij een
meerjarige begroting vast. In het perspectief van deze meerjarige
begroting vermeldt het samenwerkingsverband op welke wijze de
middelen voor extra ondersteuning worden verdeeld en worden toegewezen aan de verschillende voorzieningen voor extra ondersteuning in
het samenwerkingsverband. Over de uiteindelijke besteding van de
middelen voor extra ondersteuning legt het samenwerkingsverband
jaarlijks verantwoording af in het jaarverslag.
Instemming van het samenwerkingsverband is voorwaarde voor plaatsing
in het (v)so. Samenwerkingsverbanden betalen namelijk ook de kosten
van de plaatsing in het (v)so. De kosten van plaatsing in het (v)so worden
door de Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO), op basis van de leerlingtelling van 1 oktober van het voorgaande schooljaar (T-1), rechtstreeks
betaald aan de school voor (v)so. Deze uitvoeringsorganisatie financiert
en informeert onderwijsinstellingen en onderwijsdeelnemers. Dit bedrag
wordt in mindering gebracht op het jaarlijkse budget van het samenwerkingsverband.
Op dit moment bestaan er verschillende groeiregelingen in het (v)so. Ze
voorzien in aanvullende bekostiging bij (sterke) groei na de teldatum van
1 oktober. Deze groeiregelingen komen met dit wetsvoorstel te vervallen.
Binnen het samenwerkingsverband worden afspraken gemaakt op welk
tweede moment gedurende het lopende jaar het aantal leerlingen dat naar
het (v)so is verwezen, wordt geteld. Deze peildatum ligt tussen 2 oktober
en 31 juli. Als op deze peildatum het aantal leerlingen dat door het
samenwerkingsverband toelaatbaar is verklaard tot het (v)so meer
bedraagt dan op 1 oktober daaraan voorafgaand, draagt het samenwerkingsverband voor het verschil per leerling een bedrag over aan de school
voor (v)so. Deze systematiek wordt in de huidige situatie al gehanteerd bij
de samenwerkingsverbanden weer samen naar school.
Voor welke leerlingen in het (v)so betaalt het samenwerkingsverband?
1. Voor leerlingen van wie het samenwerkingsverband toestemming
heeft verleend om ze te plaatsen in het (v)so, door het afgeven van
een toelaatbaarheidsverklaring. Het kan dan gaan om leerlingen die
eerst waren ingeschreven op een reguliere school van het samenwerkingsverband en vervolgens zijn verwezen naar het (v)so. Het kan ook
gaan om leerlingen die door hun ouders direct zijn aangemeld bij het
(v)so en die hun woonplaats hebben in het gebied van het samenwerkingsverband. In paragraaf 2.2 is dit uitvoeriger beschreven.
2. Als deze wet in werking treedt, zitten er al leerlingen in het (v)so op
basis van de indicatiecriteria die tot dat moment golden. Het
samenwerkingsverband in het gebied waarvan de leerling woonachtig is, zal de kosten voor de plaats in het (v)so moeten betalen. De
leerlingen die zitten op (v)so-scholen die behoren bij een landelijk
samenwerkingsverband, worden toegerekend aan het landelijke
samenwerkingsverband.
3. Leerlingen die op een residentiële instelling worden geplaatst en
onderwijs volgen op de (v)so-school waar de residentiële instelling
een samenwerkingsovereenkomst mee heeft, hebben geen toelaatbaarheidsverklaring van het samenwerkingsverband nodig. De kosten
voor deze leerlingen worden betaald door het samenwerkingsverband van de school waar de leerling stond ingeschreven vóór
plaatsing of door het samenwerkingsverband waar de leerling woont
als de leerling vóór plaatsing nog niet stond ingeschreven op een
school.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 106, nr. 3

42

4.

Tijdelijk geplaatste leerlingen: het kan zijn dat een leerling tijdelijk is
ingeschreven op een (v)so-school omdat er sprake was van een
tijdige eerste aanmelding maar er bij aanvang van het schooljaar nog
geen beslissing is over de toelaatbaarheid. Op het moment dat deze
leerling op de teldatum (1 oktober) nog steeds staat ingeschreven op
het (v)so, dan worden de kosten hiervan betaald door het samenwerkingsverband van de woonplaats van de leerling.

De vaststelling en toekenning van het budget voor «zware» ondersteuning
1. Eerst wordt de omvang van het normatieve budget voor zware
ondersteuning vastgesteld.
Op landelijk niveau is het budget beschikbaar zoals dat tot de
invoering van deze wet werd gebruikt voor de bekostiging van de lgf
en voor de bekostiging van het (v)so. Dit budget zal worden verdeeld
over de samenwerkingsverbanden naar rato van het aantal leerlingen
per samenwerkingsverband. Dit gebeurt jaarlijks op 1 oktober op
basis van het aantal leerlingen van een samenwerkingsverband. Voor
het primair onderwijs gaat het om het aantal leerlingen dat is
ingeschreven op scholen voor basisonderwijs en speciaal basisonderwijs (sbo) behorend bij het samenwerkingsverband.1 Voor het
voortgezet onderwijs gaat het om de ingeschreven leerlingen op het
reguliere voortgezet onderwijs, waaronder de leerlingen in het
praktijkonderwijs (pro). Dit aantal wordt vermenigvuldigd met een
vast ondersteuningsbedrag. Op deze manier ontstaat het normatieve
budget van het samenwerkingsverband. Het normatieve budget
wordt niet direct volledig gestort op de rekening van het samenwerkingsverband. Eerst worden de volgende stappen nog doorlopen.
2. Als tweede stap wordt in kaart gebracht hoeveel leerlingen behorend
tot het samenwerkingsverband op het (v)so staan ingeschreven.
Nadat het normatieve budget is berekend, kijkt DUO eerst hoeveel
leerlingen het samenwerkingsverband naar een (v)so-school heeft
verwezen. Dit kan met behulp van de gegevens vanuit het Basisregister Onderwijs (BRON). Leerlingen kunnen ook worden verwezen naar
(v)so-scholen buiten het eigen samenwerkingsverband.
3. Ten derde worden de kosten van de leerlingen op het (v)so door DUO
rechtstreeks aan de scholen voor (v)so betaald. Vervolgens worden
deze kosten in mindering gebracht op het normatieve budget van het
verantwoordelijke samenwerkingsverband. Dit gaat op basis van T-1,
wat wil zeggen: de bekostiging is gebaseerd op het aantal leerlingen
van het voorafgaande schooljaar.
4. Tot slot wordt het resterende budget aan het samenwerkingsverband
betaald.
De resterende middelen voor extra ondersteuning (het normatieve
budget zware ondersteuning minus de kosten van de leerlingen die
men heeft verwezen naar het (v)so) worden naar het samenwerkingsverband overgemaakt. Binnen het samenwerkingsverband kan
vervolgens maatwerk plaatsvinden met betrekking tot de verdere
verdeling van de middelen. Het samenwerkingsverband heeft
maximale ruimte om deze resterende middelen in te zetten en zo
begeleiding op maat te realiseren voor leerlingen die extra ondersteuning nodig hebben binnen het reguliere onderwijs. Indien er
meer leerlingen naar het (v)so zijn verwezen dan waar budget voor is,
wordt het in mindering gebracht op de lumpsum van de scholen
behorend bij het samenwerkingsverband.
1

Leerlingen op wec-scholen tellen niet mee.
Zo wordt voorkomen dat samenwerkingsverbanden met (v)so-scholen met een sterk
bovenregionale functie onterecht meer
middelen krijgen.

Formule voor vaststellen van de bekostiging «zware ondersteuning»
Normatieve budget – de kosten van leerlingen in het (v)so op 1 oktober
van het jaar daarvoor (T-1) = bekostiging voor «zware ondersteuning» van
het samenwerkingsverband op 1 augustus.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 106, nr. 3

43

Wat valt er binnen dit bekostigingssysteem?
Onder dit voorgestelde systeem vallen de onderstaande huidige onderwijssoorten voor zover zij betrekking hebben op het funderend onderwijs.
Daarnaast gaat het om het (v)so cluster 3 en cluster 4.
Cluster 3: lichamelijke handicap, meervoudige handicap, langdurige ziekte
(somatisch), zeer moeilijk lerend;
Cluster 4: langdurige ziekte (psychiatrisch), pedologische instituten, zeer
moeilijk opvoedbaar.
Onder dit bekostigingssysteem vallen ook leerlingen die gedurende een
bepaalde periode verblijven in een residentiële instelling en ingeschreven
worden op een school voor (v)so waar de instelling mee samenwerkt. Dat
kan bijvoorbeeld een instelling voor (open) jeugdzorg of geestelijke
gezondheidszorg zijn. In het samenwerkingsverband moeten ook
afspraken worden gemaakt over de plaatsing van deze leerlingen in het
(v)so of in het regulier onderwijs en daarmee ook over de bekostiging van
deze leerlingen. Voor deze leerlingen geldt dat zij niet dezelfde procedure
van aanmelding tot toelating doorlopen als de andere leerlingen in het
funderend onderwijs en in het (voortgezet) speciaal onderwijs in cluster 3
en 4 voor wie de zorgplicht geldt. Zij worden op de school geplaatst die
aan de residentiële instelling is verbonden zonder de procedure van het
verkrijgen van een toelaatbaarheidsverklaring te hebben doorlopen. Net
als nu is de zorgindicatie in deze situaties leidend. Onderwijs moet dan
gelijk kunnen worden aangeboden. De toelaatbaarheid geldt zolang de
leerling op de residentiële instelling is geplaatst. Indien de leerling ook
daarna is aangewezen op het (v)so, vraagt de school voor (v)so een
toelaatbaarheidsverklaring aan bij het samenwerkingsverband waarin de
school is gelegen waar de leerling oorspronkelijk vandaan komt. Dit
samenwerkingsverband betaalt ook de kosten voor de plaatsing in het
(v)so.
Wat valt er niet binnen dit systeem?
Deze systematiek geldt voor het funderend onderwijs. Voor het mbo geldt
een andere manier om de middelen voor extra ondersteuning te verdelen.
Ook de bekostiging van de volgende leerlingen valt niet binnen dit nieuwe
systeem:
a) Visueel en auditief gehandicapte leerlingen
Vanwege de schaalgrootte blijft er voor visueel en voor auditief en
communicatief gehandicapte leerlingen een landelijke bekostigingssystematiek.
b) Leerlingen in JJI’s en GJI’s
De bekostiging voor leerlingen in justitiële jeugdinrichtingen (JJI) en
gesloten jeugdzorginstellingen (GJI) blijft ongewijzigd (capaciteitsbekostiging) en valt niet onder de nieuwe systematiek. Met de ministeries van
Veiligheid en Justitie en Volksgezondheid, Welzijn en Sport zijn afspraken
gemaakt over de bekostiging van de capaciteit van deze instellingen en de
scholen die daaraan zijn verbonden.
Lichte ondersteuning
Er zijn ook middelen voor lichte ondersteuning beschikbaar in zowel de
huidige samenwerkingsverbanden weer samen naar school als in de
huidige samenwerkingsverbanden in het voortgezet onderwijs. De
verdeelsystematiek voor deze middelen wijzigt met dit wetsvoorstel niet.
Voor de samenwerkingsverbanden in het primair onderwijs gaat het om
de middelen voor «weer samen naar school». Voor de samenwerkingsverbanden in het voortgezet onderwijs gaat het om het regionaal zorgbudget
(waaronder Rebound) en de middelen voor de rvc’s. Met dit wetsvoorstel
verandert de wijze waarop de toewijzing van deze middelen plaatsvindt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 106, nr. 3

44

niet. Deze middelen worden nu ter beschikking gesteld aan de samenwerkingsverbanden passend onderwijs en toegevoegd aan het normatieve
budget voor de zware ondersteunning.
Daarnaast worden de middelen voor de projecten Herstart en Op de rails
toegevoegd aan het budget voor de samenwerkingsverbanden voortgezet
onderwijs. Deze middelen worden onder de samenwerkingsverbanden
evenredig verdeeld op basis van het aantal leerlingen in het samenwerkingsverband.
Hoewel de budgetten voor lichte ondersteuning en voor zware ondersteuning bij dezelfde ontvanger terecht komen (het samenwerkingsverband) worden de budgetten dus wel separaat toegekend met een eigen
verdeelsystematiek. Van (scholen binnen) samenwerkingsverbanden
wordt verwacht dat zij, om optimale ondersteuning te bieden aan de
leerlingen die dat nodig hebben, optimaal gebruik maken van de
beschikbare middelen voor zowel lichte als zware ondersteuning.
Lichte ondersteuning: leerwegondersteuning in het vmbo en het
praktijkonderwijs
Het leerwegondersteunend onderwijs (lwoo) en praktijkonderwijs (pro)
hebben een verschillend karakter. Het lwoo is bedoeld voor
vmbo-leerlingen die extra ondersteuning nodig hebben om hun diploma
te halen. Wat betreft het praktijkonderwijs gaat het om eindonderwijs
gericht op participatie op de arbeidsmarkt.
Conform het regeerakkoord wordt er een eind gemaakt aan de huidige
openeinde financiering van het lwoo en het pro en worden de middelen
op landelijk niveau gebudgetteerd. Het budget wordt bepaald op basis
van de leerlingentelling (lwoo en pro) van 1 oktober 2010 en de bekostiging van het kalenderjaar 2011.
Vervolgens wordt ook hier een splitsing gemaakt in basiskosten en kosten
voor extra ondersteuning (uitgedrukt in een ondersteuningsbedrag per
leerling). Behoudens voornoemde wijzigingen blijft de huidige systematiek rondom de toekenning en verdeling van middelen voor het lwoo
en het pro vooralsnog gehandhaafd. Als het aantal indicaties groeit en het
beschikbare budget overschreden dreigt te worden, zal het ondersteuningsbedrag per leerling naar beneden toe worden bijgesteld. Op termijn
is het echter ongewenst om deze systematiek met indicatiestelling te
handhaven. Daarom zal, in overleg met onder meer de vo-raad, nog
worden bezien op welke wijze de bekostiging van het lwoo en het pro in
de toekomst vorm gegeven kan worden.
Verantwoording
De nieuwe bekostigingssystematiek biedt veel ruimte voor samenwerkingsverbanden en scholen om ondersteuning op maat te bieden. Het
bieden van (financiële) ruimte moet wel gepaard gaan met een heldere
verantwoording. Horizontale verantwoording vormt het belangrijkste
verantwoordingselement in dit systeem: scholen zullen elkaar vragen hoe
ze de middelen inzetten. De inefficiënte inzet van middelen door één
school heeft immers gevolgen voor alle andere scholen in het samenwerkingsverband. Ook is geregeld dat het ondersteuningsplan inclusief een
meerjarenbegroting wordt voorgelegd aan de ondersteuningsplanraad
van het samenwerkingsverband.
Daarnaast moeten de samenwerkingsverbanden jaarlijks verticaal
verantwoording afleggen over de inzet van de middelen en de daarmee
bereikte resultaten. Daarom wordt in dit wetsvoorstel geregeld dat
samenwerkingsverbanden jaarlijks een jaarverslag moeten indienen. Dit is
conform de Regeling jaarverslaggeving onderwijs.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 106, nr. 3

45

Bekostiging cluster 1 en 2
De bekostiging voor instellingen voor cluster 1 en instellingen voor cluster
2 volgen dezelfde systematiek. Net als in cluster 3 en 4 zal met de
invoering van passend onderwijs ook de bekostiging voor cluster 1 en 2
volledig worden gebudgetteerd ((v)so en lgf). In tegenstelling tot cluster 3
en 4 wordt daarbij geen regionale, maar een landelijke systematiek
gevolgd in verband met de kleinschaligheid en de specifieke expertise. Dit
systeem vervangt voor cluster 2 de huidige (open einde) bekostigingssystematiek voor het (voortgezet) speciaal onderwijs en de leerlinggebonden
financiering.
Net als in cluster 3 en 4 wordt een onderscheid gemaakt tussen basiskosten (ongeveer te vergelijken met de gemiddelde kosten voor een
reguliere leerling) en kosten voor extra ondersteuning. Iedere school, ook
scholen voor (v)so, krijgt dan vanuit het Rijk de basisbekostiging per
ingeschreven leerling. Aanvullend daarop is een budget voor extra
ondersteuning beschikbaar. Dat is een vast bedrag per instelling dat wordt
vastgesteld per ministeriële regeling. Dit vaste budget per instelling
bestaat uit een aantal vaste componenten: personeel, materiële instandhouding, personeels- en arbeidsmarktbeleid en ambulante begeleiding.
Voor cluster 2 instellingen wordt dit aangevuld met de lgf-middelen
cluster 2 en voor cluster 1 instellingen met het budget dat gemoeid is met
de regeling visueel gehandicapten po en vo die voor de invoering van
deze wet werden toegekend aan de reguliere scholen die deze leerlingen
hadden ingeschreven. Dit vaste budget wordt gebaseerd op de situatie op
1 oktober 2011.
In schooljaar 2013–2014 zal naar verwachting het systeem van leerlinggebonden financiering vervallen. Leerlingen vallen vanaf dat moment onder
de zorgplicht. De instellingen voor cluster 2 ontvangen vanaf dat moment
naast het ambulante deel dat ze in de huidige systematiek al ontvangen,
ook het reguliere deel van de rugzak. Voor cluster 1 geldt dat de middelen
die gemoeid zijn met de regeling visueel gehandicapten voor po en vo
vanaf dat schooljaar ook naar de instellingen voor cluster 1 gaan.
Vijf jaar na invoering van de wet passend onderwijs zal gekeken worden
naar de leerlingenontwikkelingen van cluster 1 en 2. Het gaat dan zowel
om leerlingen die op het (voortgezet) speciaal onderwijs zitten als om
leerlingen die extra ondersteuning krijgen binnen het regulier onderwijs.
Met ingang van een bij ministeriële regeling te bepalen datum heeft een
instelling voor auditief en communicatief gehandicapte kinderen tevens
tot taak een leerling die is ingeschreven op een school als bedoeld in de
Wet op het primair onderwijs of de Wet op het voortgezet onderwijs te
ondersteunen door een tolk. De instelling waartoe het internaat in Haren
behoort, krijgt ook de mogelijkheid om de plaatsing in het internaat van
leerlingen die zijn aangewezen op het tweetalige onderwijs dat de
instelling biedt, te bekostigen.
Bekostiging mbo
Voor de extra ondersteuning voor onder meer gehandicapte deelnemers
beschikken de instellingen nu al over middelen, die zijn toegevoegd aan
de lumpsum. Te denken valt aan de interdepartementaal beleidsonderzoek
(IBO)-middelen BVE, de middelen voor voorbereidende en ondersteunende activiteiten (VOA) en de middelen voor schoolmaatschappelijk
werk. Daarnaast is op basis van de WEB voor deelnemers met een
indicatie een leerlinggebonden budget beschikbaar. In het kader van
passend onderwijs worden deze leerlinggebonden middelen met deze
wetswijziging toegevoegd aan het gehandicaptenbudget (lumpsum) van
de instelling. Het gehandicaptenbudget mag behalve voor gehandicapte

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 106, nr. 3

46

deelnemers ook worden ingezet voor chronisch zieke deelnemers. De
instellingen beschikken daarmee over de middelen om deelnemers de
met hen overeengekomen ondersteuning en begeleiding te bieden. Om te
garanderen dat de instellingen een zo groot mogelijke vrijheid hebben om
extra ondersteuning en begeleiding te bieden, is ervoor gekozen alle
lgf-middelen aan de lumpsum toe te voegen. Op die manier kunnen de
instellingen in overleg met de deelnemer of diens ouders vaststellen
welke extra begeleiding en ondersteuning nodig is en welke middelen
hiervoor moeten worden ingezet. Dit is conform de uitgangspunten van
de WEB, die de instellingen een eigen verantwoordelijkheid laat voor de
uitvoering van het beleid.
Zoals hiervoor al is opgemerkt, wordt het geld voor leerlinggebonden
financiering voor de clusters 3 en 4 toegevoegd aan het gehandicaptenbudget en verdeeld over de mbo-instellingen. Hiertoe zal het lgf-budget
worden bevroren op het niveau van het studiejaar 2012–2013.
Er wordt aansluiting gezocht bij de beoogde invoering van de nieuwe
bekostigingssystematiek per 1 januari 2014. Daartoe wordt thans een
wetsvoorstel voorbereid. Voor de periode 1 augustus 2013 tot 1 januari
2014, worden de middelen over de instellingen verdeeld op grond van het
gemiddelde lgf-bedrag dat de instellingen ontvingen over de studiejaren
2010–2011 en 2011–2012 en 2012–2013. Vanaf het kalenderjaar 2014
worden de lgf-middelen toegevoegd aan het genoemde gehandicaptenbudget en verdeeld naar rato van de rijksbijdrage. Er komt een overgangsregeling om eventuele herverdeeleffecten van de nieuwe bekostiging te
verzachten.
Voor de cluster 1- en 2-deelnemers gaat een andere verdelingssystematiek
gelden.
Het bedrag voor de ambulante begeleiding van deelnemers in het mbo
blijft onderdeel van het vaste budget van de cluster 1-instellingen. De
aanvullende bekostiging op grond van de Regeling visueel gehandicapte
leerlingen WVO en deelnemers WEB 2010–2012 wordt toegevoegd aan
het genoemde gehandicaptenbudget van de mbo-instellingen en verdeeld
naar rato van de rijksbijdrage.
Voor de instellingen in cluster 2 komt het ambulante deel van het
voormalige lgf-budget beschikbaar. Het «reguliere» deel van het
voormalige lgf-budget voor de interne begeleiding van de deelnemer
wordt met ingang van 1 januari 2014 eveneens toegevoegd aan het
gehandicaptenbudget van de mbo-instellingen en verdeeld naar rato van
de rijksbijdrage. Voor de periode 1 augustus 2013 tot 1 januari 2014
worden de middelen voor de interne begeleiding van de cluster
2-deelnemers eveneens verdeeld op grond van het gemiddelde bedrag
dat de instellingen hiervoor ontvingen over de studiejaren 2010–2011,
2011–2012 en 2012–2013.
De mbo-instellingen kunnen op de instellingen in cluster 1 en 2 een
beroep doen voor ambulante begeleiding van blinde/slechtziende
respectievelijk dove/slechthorende studenten. Het bedrag dat voor de
ambulante begeleiding structureel wordt toegevoegd aan het budget van
de instellingen in cluster 1 en 2 wordt met de invoering van passend
onderwijs gebudgetteerd. De verdeling van deze budgetten over de
cluster 1 en 2-instellingen wordt meegenomen bij de verdelingssystematiek die voor deze instellingen gaat gelden.
7. Implementatie en overgang naar passend onderwijs
Er wordt naar gestreefd om het wetsvoorstel voor 1 augustus 2012 te
publiceren en vanaf 1 augustus 2012 gefaseerd in werking te laten treden.
Bepaalde onderdelen van het wetsvoorstel zullen op een latere datum dan
1 augustus 2012 in werking treden. De ingrijpende veranderingen die het
wetsvoorstel met zich meebrengt, vragen een zorgvuldige invoering
waarbij het van belang is om alle betrokkenen tijdig te informeren zodat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 106, nr. 3

47

zij zo goed mogelijk hun activiteiten op elkaar kunnen afstemmen. Om een
zorgvuldige invoering te bereiken, zal worden voorzien in een aantal
activiteiten die er op zijn gericht de schoolbesturen te ondersteunen. Zo
worden er gesprekken in de regio’s gevoerd waarin het nieuwe stelsel
wordt toegelicht en waarin bekostigingsgegevens worden uitgewisseld.
Daarnaast wordt een website ter ondersteuning van de invoering van
passend onderwijs ingericht. Ook zal er voorlichting komen over de
gewijzigde medezeggenschapsstructuur waarbij wordt voorzien in een
ondersteuningsplanraad op het niveau van het samenwerkingsverband.
In de volgende paragraaf wordt de overgang van het oude naar het
nieuwe systeem op hoofdlijnen toegelicht.
Overgangsregelingen stelsel
Afschaffing regionale expertisecentra
Per 1 augustus 2013 worden de regionale expertisecentra en steunpunten
autisme opgeheven. De rec’s dragen zorg voor de verdeling en overdracht
van de nog niet bestede bekostiging aan de scholen die waren aangesloten bij het rec.
Afschaffing van de landelijke indicatiestelling voor (v)so en lgf
Met de invoering van passend onderwijs wordt de huidige, landelijke
indicatiestelling afgeschaft. Hiermee wordt overgestapt van een
slagboomsystematiek naar handelingsgericht indiceren. Met ingang van
1 augustus 2013 zullen daarom geen nieuwe indicaties op basis van de
landelijke indicatiestelling meer worden afgegeven. Vanaf 1 augustus
2013 vallen deze leerlingen onder de zorgplicht. Samenwerkingsverbanden zorgen er voor dat leerlingen die op 1 augustus 2013 een indicatie
hebben een zoveel mogelijk passende plek in het onderwijs krijgen
volgens de nieuwe systematiek.
De middelen voor de ambulante begeleiding zullen in het schooljaar
2013–2014 nog bij het (voortgezet) speciaal onderwijs blijven. Dit betekent
dat er in dat jaar nog een verplichte winkelnering is bij het (v)so. De
samenwerkingsverbanden maken afspraken met de (v)so-scholen over de
inzet van ambulant begeleiders (personeel van de (v)so-school) die in het
voorafgaande schooljaar (2012–2013) leerlingen met een leerlinggebonden financiering in het regulier onderwijs hebben begeleid. Het kan
daarbij gaan om begeleiding van individuele leerlingen zoals onder de
leerlinggebonden financiering gebruikelijk was, maar het kan ook gaan
om begeleiding van leraren, bijvoorbeeld om beter om te leren gaan met
leerlingen met specifieke onderwijsvragen. Naast deze vormen die beide
nu ook al veel voorkomen, kunnen begeleiders ook worden ingezet om
onderwijs te verzorgen in een aparte klas in een reguliere school, of om
een aantal dagen te ondersteunen in een reguliere school.
De samenwerkingsverbanden krijgen echter de mogelijkheid tot «opting
out» vanaf 1 augustus 2013. Dat wil zeggen dat samenwerkingsverbanden
onder bepaalde voorwaarden de middelen voor ambulante begeleiding in
dat jaar al kunnen krijgen. Voorwaarde hiervoor is dat de desbetreffende
scholen voor (v)so hiermee instemmen. Nadere voorwaarden, waaronder
het tijdstip waarop een verzoek tot «opting out» zal moeten zijn ingediend
bij DUO, zullen worden uitgewerkt bij ministeriële regeling.
In schooljaar 2014–2015 gaan de middelen voor de ambulante begeleiding
over naar alle samenwerkingsverbanden en wordt gestart met de
normatieve bekostigingssystematiek. De overgangsregeling, gebaseerd
op de telgegevens van 1 oktober 2011, is dan volledig (100%) van
toepassing.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 106, nr. 3

48

Voor leerlingen die op 1 augustus 2013 nog een geldige indicatie hebben
en zijn ingeschreven in het (v)so, wordt in een periode van twee jaar
bepaald of zij nog langer zijn aangewezen op het (v)so of dat zij terug- of
overgeplaatst kunnen worden naar het reguliere onderwijs. Over de wijze
waarop deze indicatiestelling van zittende leerlingen wordt vormgegeven,
worden afspraken gemaakt in het samenwerkingsverband. De beoordeling van de zittende (v)so-leerlingen vindt plaats door het samenwerkingsverband waarin zij wonen. In deze periode mag de leerling
ingeschreven blijven bij het (v)so.
Vorming samenwerkingsverbanden passend onderwijs
De bestuurlijke inrichting van de nieuwe samenwerkingsverbanden moet
gereed zijn per 1 november 2012. Dat betekent dat de bij het samenwerkingsverband betrokken bevoegde gezagsorganen op dat moment een
privaatrechtelijke rechtspersoon, met bijbehorende statuten, hebben
ingesteld, waarvan het bestuur wordt gevormd door alle betrokken
bevoegde gezagsorganen. Voor 1 mei 2013 moeten de samenwerkingsverbanden een ondersteuningsplan hebben vastgesteld zodat de schoolbesturen invulling kunnen geven aan de zorgplicht die per 1 augustus 2013
in werking treedt. De samenwerkingsverbanden moeten het ondersteuningsplan uiterlijk 1 mei 2013 naar de inspectie sturen. De geografische
indeling van de samenwerkingsverbanden wordt bij ministeriële regeling
vastgesteld.
Samenwerkingsverbanden WSNS en VO
De vorming van nieuwe samenwerkingsverbanden betekent tegelijkertijd
dat de huidige samenwerkingsverbanden wsns en vo op 1 augustus 2013
worden opgeheven. De samenwerkingsverbanden zorgen voor de
verdeling en overdracht van nog niet bestede bekostiging van dat
samenwerkingsverband aan de scholen die deelnamen aan het samenwerkingsverband.
Omzetting naar instellingen cluster 2
Instellingen voor (v)so in de clusters 1 en en de scholen in cluster 2 zullen
niet deelnemen aan de samenwerkingsverbanden, maar wegens hun
geringe aantal en specifieke expertise landelijk gebudgetteerd worden.
Hiervoor moeten de scholen in cluster 2 worden samengevoegd tot
instellingen (zie nader paragraaf 2.3).
Overgangsregelingen bekostiging
Stapsgewijze invoering noodzakelijk
De nieuwe bekostigingssystematiek zal stapsgewijs worden ingevoerd.
Hiervoor zijn twee redenen.
1. Samenwerkingsverbanden hebben tijd nodig om te bezien op welke
manier de leerlingen die onder hun verantwoordelijkheid vallen en
die in de «oude systematiek» geïndiceerd zijn, passen binnen hun
nieuwe systematiek van toewijzing van extra ondersteuning.
2. De beoogde verevening leidt tot forse herverdeeleffecten. Bepaalde
delen van het land zitten momenteel met het aantal indicaties boven
het landelijk gemiddelde, andere eronder. Het is evident dat deze
verevening stapsgewijs plaats moet vinden. Gekozen is voor een
termijn van vijf jaar vanaf het tweede jaar na invoering van deze wet,
waardoor ieder samenwerkingsverband stapsgewijs toegroeit naar
het normatieve budget. Dit sluit aan bij het advies van de ECPO over
de verevening.1

1
ECPO, verevening als verdeelmodel voor de
bekostiging van speciale onderwijszorg, 2010.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 106, nr. 3

49

Registratie
De huidige indicatiestelling vervalt per 1 augustus 2013. Tot die tijd
worden geïndiceerde leerlingen net zoals nu geregistreerd. Instroom van
leerlingen in het (v)so is vanaf 1 augustus 2013 alleen mogelijk met
instemming van het samenwerkingsverband dat voor hen verantwoordelijk is. Deze leerlingen worden conform de nieuwe systematiek
geregistreerd in het Basisregister Onderwijs (BRON). Dat wil zeggen dat
het betalende samenwerkingsverband (waar overeenstemming mee is
bereikt) bekend is, evenals het bekostigingsniveau voor de desbetreffende
leerling.
Leerlingen die deelnemen aan het (v)so en per 1 oktober 2013 nog geen
herindicatie hebben ontvangen worden door DUO automatisch in een
bekostigingsniveau geplaatst op de volgende wijze:
SO:
mg= bekostigingsniveau hoog,
lg= bekostigingsniveau midden,
cluster 4= bekostigingsniveau laag.
VSO:
mg= bekostigingsniveau hoog,
lg= bekostigingsniveau midden,
cluster 4= bekostigingsniveau laag.
Overzicht per schooljaar
Hieronder wordt per jaar aangegeven hoe de bekostiging gaat lopen. In
het voortgezet onderwijs is op dit moment sprake van een lumpsum
bekostiging op kalenderjaarbasis (de bekostiging loopt dus van januari tot
januari). In het primair onderwijs én het (voortgezet) speciaal onderwijs
wordt de personele bekostiging per schooljaar toegekend (van augustus
tot augustus), en de materiële bekostiging per kalenderjaar.
De bekostiging van de samenwerkingsverbanden primair onderwijs sluit
aan bij de bekostiging van de aangesloten scholen. Dat betekent dus dat
de toekenning van het materiële deel van het budget plaats vindt op
kalenderjaarbasis en de toekenning van het personele deel op schooljaarbasis.
Voor de samenwerkingsverbanden voortgezet onderwijs geldt dat een
deel van de aangesloten scholen op kalenderjaarbasis wordt bekostigd
(de reguliere vo-scholen) en een deel op schooljaarbasis (de scholen voor
voortgezet speciaal onderwijs).
De bekostiging van de samenwerkingsverbanden vo zal ook plaatsvinden
op kalenderjaarbasis als het gaat om het materiële deel, en op schooljaarbasis als het gaat om het personele deel van het budget. Hiermee wordt
aangesloten bij de bekostigingssystematiek van de vso-scholen. De
verrekening van de kosten van de leerlingen op het vso met het normatieve budget van het samenwerkingsverband is door deze synchronisatie
ook eenvoudig te realiseren.
De reguliere vo-scholen worden bekostigd op kalenderjaarbasis. Het kan
voorkomen dat de personele kosten van verwezen leerlingen naar het vso,
het beschikbare personele budget van een samenwerkingsverband
overstijgen. In dat geval moet worden gekort op de lumpsum van de
aangesloten scholen. Voor de aangesloten reguliere vo-scholen van dat
samenwerkingsverband geldt dat de desbetreffende korting, omdat hun
lumpsum op kalenderjaarbasis wordt toegekend, gedurende het lopende
kalenderjaar plaats zal hebben. Om «verrassingen» in het lopende jaar te
voorkomen, zal in de beschikkingen van de reguliere vo-scholen die in
december/januari uitgaan, in voorkomende gevallen een «waarschu-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 106, nr. 3

50

wingspassage» worden opgenomen. In die passage staat beschreven wat,
op basis van het vigerende prijspeil en de 1–10 telling, de consequenties
zijn voor de bekostiging.
Omdat er voor zowel de samenwerkingsverbanden po als de samenwerkingsverbanden vo sprake zal zijn van een separate toekenning van het
materiële budget (kalenderjaarbasis) en het personele budget (schooljaarbasis), wordt hieronder een en ander ook separaat uitgeschreven.
2013–2014
2013–2014 is het eerste jaar dat de indicatiestelling is afgeschaft. Er is
echter nog géén normatief zorgbudget: leerlingen in het (v)so worden dus
nog niet verrekend met het samenwerkingsverband. Samenwerkingsverbanden krijgen alleen het reguliere deel van de rugzak. Het geld voor
ambulante begeleiding blijft nog bij het (v)so, tenzij er sprake is van
«opting-out»: dan krijgt het samenwerkingsverband dit jaar reeds de
middelen voor ambulante begeleiding. Hieronder staat uitgeplitst voor
personeel en materieel hoe dit er dan specifiek uitziet.
Materieel
2013:
De beschikkingen voor het materiële deel van de (v)so bekostiging gaan
conform de huidige systematiek uit op 1-1-2013.
Het deel voor materiële instandhouding van de rugzakken wordt tot
1-8-2013 toegekend conform de huidige systematiek.
Vanaf 1-8-2013 tot 1-1-2014 wordt het materiële deel van de rugzakken
toegekend op basis van het aantal rugzakken op teldatum 1-10-2012.
De samenwerkingsverbanden ontvangen het reguliere deel van de rugzak.
De (v)so-scholen krijgen tot 1-1-2014 het deel voor ambulante begeleiding
(tenzij het samenwerkingsverband, met hun instemming, gekozen heeft
voor «opting out»:
in die gevallen krijgt het samenwerkingsverband het deel ambulante
begeleiding).
Personeel
2013–2014
Stapsgewijs:
1) Het (v)so wordt, op basis van het oude systeem, direct bekostigd op
het aantal leerlingen op 1-10-2012: er vindt nog geen verrekening
plaats met het normatieve budget.
2) Het samenwerkingsverband ontvangt op 1-8-2013 het reguliere deel
van de rugzak op basis van het aantal leerlingen op 1-10-2012.
3) Het geld voor de ambulante begeleiding blijft in 2013–2014 nog bij
het (voortgezet) speciaal onderwijs. Dit betekent dat er in dat jaar nog
een verplichte winkelnering is bij het (v)so. De samenwerkingsverbanden krijgen echter de mogelijkheid tot «opting out» vanaf
1 augustus 2013. Dat wil zeggen dat ze onder bepaalde voorwaarden
over kunnen stappen naar een systeem met toekenning van de
middelen voor ambulante begeleiding direct aan het samenwerkingsverband.
Achtergrond:
situatie: De commissie voor de indicatiestelling (cvi) is opgeheven per
1-8-2013.
Plaatsing in het (v)so is alleen mogelijk als het
samenwerkingsverband hiermee instemt.
De groeiregelingen voor het (v)so worden vanaf 1-8-2012 afgeschaft.
Leerlingen die instromen in het (v)so worden op de nieuwe wijze
geregistreerd in BRON (3 prijscategorieën: laag-midden-hoog). Samenwerkingsverbanden kunnen beginnen met herindicatie van zittende

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 106, nr. 3

51

leerlingen in het (v)so die onder hun verantwoordelijkheid vallen. Het
totale beschikbare budget wordt dit jaar voor het eerst gekort als gevolg
van de bezuiniging.
(v)so: Het (v)so wordt, net als nu, bekostigd op basis van de teldatum van
het schooljaar daarvoor (in dit geval 1-10-2012).
rugzakken: De beschikkingen voor de rugzakken zijn in de huidige situatie
maandelijks. Zodra de nieuwe wet in werking treedt kan hier dus de
nieuwe bekostiging toegepast worden. Dat betekent dat dit jaar:
– samenwerkingsverbanden de beschikking krijgen over de reguliere
middelen van de leerlinggebonden financiering van de vestigingen van
reguliere scholen die bij hen horen (op basis van 1-10-2012).
– (v)so-scholen ontvangen dit jaar nog de ambulante middelen van de
leerlinggebonden financiering (tenzij sprake is van «opting out»). Het
personele deel wordt voor het gehele schooljaar toegekend, het
materiële deel wordt toegekend tot aan 1 januari 2014.
prijs: De beschikkingen voor het (v)so zijn zoals gebruikelijk in april 2013
opgesteld. In de beschikking staan dan ook nog de huidige prijscategorieën per onderwijssoort, inclusief bezuiniging. Mocht er sprake zijn
geweest van groei van indicaties waardoor het beschikbare budget
overschreden dreigt te worden, dan worden de prijzen naar beneden
gecorrigeerd zodat het totale budget per saldo gelijk blijft.
informatie: Samenwerkingsverbanden passend onderwijs ontvangen dit
jaar ter informatie een brief waarin staat wat op grond van de nieuwe
bekostiging hun normatieve budget zou zijn.
2014–2015
Dit is het eerste jaar dat er een normatief budget wordt verstrekt:
leerlingen in het (v)so worden dus op basis van T-1 verrekend met het
normatieve budget van de samenwerkingsverbanden. Ook is de
overgangsregeling voor het eerst in werking. Hierdoor wordt het effect
van de verevening opgevangen. Dit wordt gedaan door het verschil
tussen de kosten voor extra ondersteuning in de huidige situatie te
vergelijken met de verevende situatie. Peilmoment hiervoor is 1-10-2011.
Het verschil tussen beide situaties vormt het zogenaamde «correctiebedrag». Dit wordt opgeteld bij (als het een positief bedrag is) of
afgetrokken van (als het een negatief bedrag is) het normatief budget. In
dit eerste jaar zal dit hele bedrag (100%) worden opgesteld/afgetrokken. In
latere jaren zal een steeds kleiner wordend percentage van dit bedrag
worden verrekend. Zo wordt toegegroeid naar de volledig verevende
situatie in 2019–2010.
Door deze overgangsregeling is de omvang van het normatief budget van
de samenwerkingsverbanden dit jaar op het niveau van de stand
1-10-2011.
De kosten die verrekend zullen worden voor leerlingen in het (v)so zijn
echter T-1, dus 1-10-2013.
Eventuele groei in de periode tussen 1-10-2011 en 1-10-2013 komt dus
voor rekening van de samenwerkingsverbanden.
Hieronder staat uitgewerkt voor personeel en materieel hoe een en ander
er specifiek uit komt te zien.
Materieel
2014:
1) Samenwerkingsverbanden krijgen een normatief materieel budget.
Voor po-samenwerkingsverbanden wordt de omvang bepaald door:
Het aantal leerlingen op bao en sbao vestigingen in het samenwerkingsverband (stand 1-10-2013) te vermenigvuldigen met een vast
bedrag.
Voor vo-samenwerkingsverbanden wordt de omvang bepaald door:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 106, nr. 3

52

Het aantal leerlingen op vo en lwoo/pro vestigingen in het samenwerkingsverband (stand 1-10-2013) te vermenigvuldigen met een vast
bedrag.
2) Bij het nu ontstane normatieve bedrag wordt vervolgens het «correctiebedrag» opgeteld/afgetrokken. De omvang van dit bedrag wordt
bepaald door de volgende berekening:
(kosten voor extra ondersteuning o.b.v. 1-10-2011 – normatieve
materiële budget o.b.v. 1-10-20111) * 100%.
Kosten voor extra ondersteuning zijn: de feitelijke materiële kosten van
(v)so-leerlingen die bij het samenwerkingsverband behoren op
1-10-2011 plus het materiële deel van de rugzakkosten van dat
samenwerkingsverband op basis van 1-10-2011.
Het normatieve materiële budget in deze formule is: het aantal
reguliere leerlingen van het samenwerkingsverband op 1-10-2011 *
vaste prijs
3) Van het nu ontstane beschikbare bedrag wordt vervolgens afgetrokken: de materiële kosten van de leerlingen van het samenwerkingsverband die in het (v)so zitten op 1-10-2013.
Vervolgens vindt de betaling plaats:
4) Het (v)so krijgt per 1-1-2014 de materiële bekostiging voor de
leerlingen bekostigd die op 1-10-2013 waren ingeschreven.
5) Het samenwerkingsverband krijgt per 1-1-2014 de materiële bekostiging uitgekeerd zoals die is ontstaan na de berekening van stap 1 t/m
3.

1
In de overgangsregeling is dit een gefixeerd
bedrag. Wel zal er een jaarlijkse indexatie
plaatsvinden.
2
In de overgangsregeling is dit een gefixeerd
bedrag. Wel zal er jaarlijkse indexatie
plaatshebben.

Personeel
2014–2015
Stapsgewijs:
1) Samenwerkingsverbanden krijgen een normatief personeel budget.
Voor po-samenwerkingsverbanden wordt dit bepaald door:
Het aantal leerlingen op bao en sbao vestigingen in het samenwerkingsverband (stand 1-10-2013) te vermenigvuldigen met een vast
bedrag.
Voor vo-samenwerkingsverbanden wordt dit bepaald door:
Het aantal leerlingen op vo en lwoo/pro vestigingen in het samenwerkingsverband (stand 1-10-2013) te vermenigvuldigen met een vast
bedrag.
2) Bij het nu ontstane normatieve bedrag voor personeel wordt vervolgens het «correctiebedrag» opgeteld/afgetrokken. De omvang van dit
bedrag wordt bepaald door de volgende berekening:
(kosten voor extra ondersteuning o.b.v. 1-10-2011 – normatieve budget
o.b.v. 1-10-20112) * 100%.
Kosten voor extra ondersteuning zijn: de feitelijke personele kosten
van (v)so-leerlingen die bij het samenwerkingsverband behoren op
1-10-2011 plus de personele rugzakkosten van dat samenwerkingsverband op basis van 1-10-2011.
Het normatieve budget in deze formule is: het aantal reguliere
leerlingen van het samenwerkingsverband op 1-10-2011 * vaste prijs.
3) Van het nu ontstane beschikbare bedrag wordt vervolgens afgetrokken: de personele kosten van de leerlingen van het samenwerkingsverband die in het (v)so zitten op 1-10-2013.
Vervolgens vindt de betaling plaats:
4) Het (v)so krijgt per 1-8-2014 de leerlingen bekostigd die op 1-10-2013
waren ingeschreven.
5) Het samenwerkingsverband krijgt per 1-8-2014 het bedrag uitgekeerd
zoals dat is ontstaan na de berekening van stap 1 t/m 3.
situatie: Samenwerkingsverbanden (swv-en) gaan door met het herindiceren van zittende leerlingen op het (v)so.
(v)so: Het (v)so wordt bekostigd op basis van T-1 (in dit geval 1-10-2013).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 106, nr. 3

53

swv-en: Dit jaar gaat de nieuwe bekostigingssystematiek in: samenwerkingsverbanden krijgen een normatief budget. Er is geen sprake meer van
een rugzakbekostiging. De overgangsregeling is maximaal van toepassing
om herverdeeleffecten op te vangen.
prijs: Conform de wetswijziging is een splitsing gemaakt in basiskosten en
kosten voor extra ondersteuning. De nieuwe prijscategorieën (laag,
midden, hoog) worden toegepast op de getelde leerlingen 1-10-2013.
Leerlingen die deelnemen aan het (v)so en nog geen herindicatie hebben
ontvangen (en dus nog op een oude onderwijssoort staan geregistreerd
en niet op een nieuwe prijscategorie) worden door DUO in een prijscategorie geplaatst. De hoogte van de prijzen is vastgesteld in de regeling
bekostiging. Mocht er sprake zijn van groei van indicaties waardoor het
beschikbare budget overschreden dreigt te worden, dan worden de
prijzen naar beneden gecorrigeerd zodat het totale budget per saldo gelijk
blijft.1
informatie: Samenwerkingsverbanden ontvangen dit jaar een beschikking
waarin staat wat op grond van de nieuwe bekostiging hun normatieve
budget is, welk bedrag wordt toegevoegd/afgetrokken op basis van de
overgangsregeling en welke kosten zijn afgetrokken als gevolg van
leerlingen in het (v)so.
Volgende jaren
In de volgende schooljaren blijft de systematiek hetzelfde als beschreven
bij 2014–2015. Alleen de overgangsregeling wordt afgebouwd. In
2015–2016 wordt nog 90% verrekend. In 2016–2017 wordt nog 75%
verrekend. In 2017–2018 wordt nog 60% verrekend. In 2018–2019 wordt
30% verrekend. Vanaf 2019–2020 is het gehele budget verevend en krijgt
ieder samenwerkingsverband op basis van het landelijk gemiddelde
bekostigd en op basis van de leerlingtelling T-1.
8. Uitvoerings- en handhavingsgevolgen

1
Om te bepalen of het landelijk budget wordt
overschreden wordt in de berekening de stand
rugzakken 1-10-2011 meegenomen.

Door de Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO) is gevraagd een
uitvoerbaarheids- en handhaafbaarheidtoets uit te voeren op het concept
wetsvoorstel passend onderwijs. Dit is een integrale toets; er is gekeken
naar de uitvoerbaarheid van de registratie en de bekostiging die het
nieuwe systeem met zich meebrengt. De Inspectie van het onderwijs en
de Auditdienst van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
hebben het wetsvoorstel getoetst op de handhaafbaarheid. Daarbij is
gekeken naar de invulling van het toezicht en de controle op de rechtmatigheid van de bekostiging in het nieuwe systeem.
De conclusie ten aanzien van de uitvoerbaarheid is dat DUO het nieuwe
systeem passend onderwijs uitvoerbaar acht. DUO geeft hierbij twee
voorwaarden aan, namelijk dat DUO een koppeling kan maken met het
registratiesysteem van het onderwijsnummer: BRON. Wanneer de scholen
de afgegeven toelaatbaarheidsverklaringen en de nog lopende indicaties
aanmelden bij het samenwerkingsverband en wanneer DUO deze
gegevens in BRON kan opnemen, dan is het nieuwe bekostigingssysteem
uitvoerbaar. De wijzigingen die nodig zijn om passend onderwijs te
kunnen registreren en de samenwerkingsverbanden te kunnen bekostigen, zijn dan gereed voordat het nieuwe bekostigingssysteem in werking
zal treden. Het wetsvoorstel is aangepast zodat dit mogelijk wordt.
De conclusie ten aanzien van de handhaafbaarheid is dat de inspectie
geen onoverkomelijke problemen ziet voor de handhaafbaarheid. De
inspectie stelt wel dat er nog geschikte indicatoren en instrumenten
moeten worden ontwikkeld die nodig zijn om het risicogerichte toezicht
op de scholen en de samenwerkingsverbanden uit te kunnen oefenen. De
inspectie beveelt daarom een gefaseerde invoering van passend
onderwijs aan. De Auditdienst stelt een aantal kritische vragen ten aanzien
van de accountantscontrole en de verantwoording op de inzet van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 106, nr. 3

54

middelen voor extra ondersteuning door de scholen en de samenwerkingsverbanden. De Auditdienst gaat ervan uit dat de verplichte jaarrekeningen die door de scholen en de samenwerkingsverbanden worden
opgesteld door de instellingsaccountant kunnen worden gecontroleerd op
een rechtmatige besteding van de middelen voor extra ondersteuning.
9. Administratieve lasten
Van de voorstellen die met dit wetsvoorstel zijn gepresenteerd, is
nagegaan met welke administratieve lasten ze gepaard gaan. Onder
administratieve lasten wordt verstaan: de kosten om te voldoen aan
informatieverplichtingen aan de overheid, voortvloeiend uit wet- en
regelgeving van de overheid. Het gaat om het verzamelen, bewerken,
registreren, bewaren en ter beschikking stellen van informatie. Het gaat
niet om kosten die zijn gemoeid met de uitvoering van de wetgeving die
voor de Rijksoverheid nodig zijn. De kosten zijn berekend volgens het
standaardkostenmodel (SKM) dat is opgesteld door het Ministerie van
Financiën.
Op basis van de afzonderlijke kosten van de administratieve lasten voor
scholen, instellingen, samenwerkingsverbanden en burgers is het totaal
van de administratieve lasten berekend dat dit wetsvoorstel met zich
meebrengt, vergeleken met de omvang van de administratieve lasten in
de oude situatie. De administratieve lasten voor scholen en instellingen,
over het geheel genomen, nemen met dit wetsvoorstel met ruim € 15
mln. af. Voor burgers nemen de administratieve lasten af met ruim
143 000 uren. Dat is ook één van de doelen van dit wetsvoorstel: de
bureaucratie die gepaard gaat met het onderwijs aan leerlingen met een
specifieke onderwijsbehoefte terugdringen.
Scholen
De belangrijkste administratieve last die met dit wetsvoorstel vermindert,
is de uitvoering van de landelijke indicatiestelling, voor zowel scholen en
instellingen als voor burgers. Deze landelijke indicatiestelling wordt
afgeschaft. Voor de scholen voor regulier onderwijs en de scholen in
cluster 3 en 4 geldt dat zij in het nieuwe systeem een zorgplicht hebben
die administratieve lasten met zich meebrengt die het gevolg zijn van de
inschrijving en het onderzoek of er extra ondersteuning nodig is. Voor de
clusters 1 en 2 geldt, ondanks het feit dat zij volgens een landelijke
systematiek gaan werken, dat ook zij administratieve handelingen moeten
verrichten om leerlingen in te schrijven na een schriftelijke aanmelding
door de ouders en te onderzoeken of zij extra ondersteuning nodig
hebben. Maar per saldo is de administratieve last die scholen hebben in
het nieuwe systeem minder dan die de landelijke indicatiestelling met zich
meebracht. Scholen hebben hierbij ook het voordeel dat zij in het nieuwe
systeem meer invloed hebben op welke extra ondersteuning leerlingen
nodig hebben en dat zij hierover afspraken maken in het samenwerkingsverband waarvan zij zelf deel uitmaken. Al met al nemen de administratieve lasten voor scholen, waaronder ook de «oude» expertisecentra
(rec’s), en MBO-instellingen af met € 15 mln..
Incidenteel is er per school nog een beperkte administratieve last omdat
het basisregistratiesysteem onderwijs wordt aangepast. Het administratief
personeel van de school zal zich deze wijzigingen eigen moeten maken.
Indicatief gaat het dan eenmalig om € 0,7 mln.
Samenwerkingsverbanden
De administratieve lasten voor het samenwerkingsverband worden in het
nieuwe systeem minder: een afname van € 0,5 mln. Deze afname wordt
veroorzaakt doordat een aantal verplichtingen verdwijnen die structureel
administratieve lasten met zich meebrachten zoals het doorgeven van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 106, nr. 3

55

wijzigingen in de samenstelling van het samenwerkingsverband en de
centrale dienst in het basisonderwijs. Ook worden de administratieve
lasten dat het ondersteuningsplan met zich meebrengt minder omdat het
ondersteuningsplan in het nieuwe systeem 1 keer per vier jaar moet
worden opgesteld en niet jaarlijks zoals dat in het oude systeem verplicht
was.
Voor de samenwerkingsverbanden nemen de administratieve lasten
enigszins toe als het gaat om het opstellen van het jaarverslag en als
onderdeel daarvan de jaarrekening.
Tot slot zijn er éénmalige administratieve lasten voor de samenwerkingsverbanden ten behoeve van de inschrijving van de rechtspersoon in het
Handelsregister. Dit is éénmalig een bedrag van € 0,02 mln. voor alle
samenwerkingsverbanden tezamen.
Burgers
Voor burgers, ofwel ouders van een leerling met een specifieke onderwijsbehoefte ofwel deelnemers in het MBO, nemen de administratieve lasten
met afgerond 143 000 uren af als gevolg van het schrappen van de
landelijke indicatiestelling voor het (voortgezet) speciaal onderwijs of het
verkrijgen van een rugzak. In de oude situatie moesten zij eerst een
indicatie verkrijgen en daarna zochten zij een plek in het onderwijs voor
hun kind. In het nieuwe systeem melden zij zich aan bij de school van hun
voorkeur en leveren zij zonodig extra gegevens aan omtrent de specifieke
onderwijsbehoefte van hun kind. En daarna hoeven zij niet zelf op zoek te
gaan naar een plek in het onderwijs, maar wordt hen een plek aangeboden door de school waarbij zij zich hebben aangemeld dan wel een
andere school. Dit kost hen minder tijd dan het doorlopen van de «oude»
indicatieprocedure.
10. Financiële gevolgen
De invoering van passend onderwijs gaat gepaard met een bezuiniging.
Deze bezuiniging bedraagt structureel € 300 mln. per jaar. Dit is onder te
verdelen in drie onderdelen (bedragen in mln.):
A. Bezuinigingen op bureaucratie, projecten en aanvullende bekostiging:
€ 133,7
B. Minder uitgeven aan ambulante begeleiding: € 81,8
C. Besparen door grotere klassen in het (v)so: € 84,5
Niet ieder onderdeel van deze bezuiniging vraagt een aanpassing van de
wet.
Onderdelen B en C vragen aanpassingen van de desbetreffende algemene
maatregelen van bestuur, waarvoor een «nahangprocedure» geldt.
Voor onderdeel A geldt dat een aantal bezuinigingen in dit onderdeel ook
aanpassing van de wet vraagt. In voorliggend wetsvoorstel wordt dit
gerealiseerd. Het betreft het afschaffen van de REC’s, de preventieve
ambulante begeleiding (PAB) en de terugplaatsing ambulante begeleiding
(TAB), de cumi-regeling in de WEC en de groeiregelingen in het (v)so.
Na overleg met de Tweede Kamer en op basis van de signalen uit het veld
is besloten om het oorspronkelijke tijdpad van deze bezuiniging te
temporiseren zodat een zorgvuldige invoering van dit stelsel mogelijk
blijft. Dit houdt in dat de bezuiniging een jaar is uitgesteld en de oploop
geleidelijker is vormgegeven (€ 100 mln. in 2013, € 200 mln. in 2014 en
€ 300 mln. structureel vanaf 2015). Deze temporisering zorgt ervoor dat er
meer tijd is om de expertise uit het (v)so in te zetten in het regulier
onderwijs. Ook kunnen meer gedwongen ontslagen worden voorkomen
doordat er door de temporisering meer samenloop is met het natuurlijk
verloop in het personeelsbestand. Door gericht mobiliteitsbeleid kan de
expertise zoveel mogelijk worden behouden en kunnen gedwongen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 106, nr. 3

56

ontslagen zo veel mogelijk worden voorkomen. Met de sectororganisaties
en de vakorganisaties CNVO, AVS en CMHF vindt overleg plaats over een
zorgvuldig traject ten aanzien van de personele gevolgen. Inzet daarbij is
om gedwongen ontslagen zoveel mogelijk te voorkomen en expertise te
behouden.
Naast de bezuiniging zullen er herverdeeleffecten ontstaan omdat de
beschikbare middelen op een andere wijze dan voorheen worden
verdeeld (het gaat dan met name om de «verevening»). Om deze
herverdeeleffecten op te vangen zal een overgangsregeling van
toepassing zijn, waardoor scholen en samenwerkingsverbanden geleidelijk toegroeien naar het nieuwe budget. Hierover zal uitvoerig worden
gecommuniceerd met de scholen en samenwerkingsverbanden zodat er
optimale transparantie is over de budgetten die men kan verwachten.
11. Bescherming persoonsgegevens
Bij het realiseren van passend onderwijs voor leerlingen worden
persoonsgegevens in de zin van de Wet bescherming persoonsgegevens
(Wbp) verwerkt. Deze verwerking is in de eerste plaats aan de orde in de
toelatingsprocedure bij scholen; de school ontvangt dan van ouders en/of
van de vorige school gegevens over de leerling die nodig zijn om een
passend onderwijsaanbod aan de leerling te doen. Wanneer de school van
aanmelding niet zelf het passend onderwijs kan verzorgen en in het kader
van de zorgplicht een andere school zoekt die bereid is de leerling toe te
laten, kunnen deze gegevens ook aan die school worden verstrekt. Ook is
verwerking van persoonsgegevens aan de orde bij de afstemming tussen
scholen en zorgverleners over de begeleiding die aan leerlingen wordt
gegeven. In de voorgestelde artikelen 8, vierde lid, WPO, 11, eerste lid,
WEC, en 17b WVO is bepaald dat de school bij het bieden van extra
ondersteuning aan een leerling zo nodig afstemt met de zorgverlenende
instanties. Doel hiervan is dat de inhoud van de ondersteuning op school
en de inhoud van de ondersteuning na schooltijd met elkaar overeenstemmen zodat de leerling een éénduidige ondersteuning krijgt.
Naast scholen verwerken ook samenwerkingsverbanden bij de uitvoering
van hun taken persoonsgegevens. Het beoordelen van de toelaatbaarheid
van een leerling tot het (voortgezet) speciaal onderwijs of het speciaal
basisonderwijs brengt met zich dat het verantwoordelijke samenwerkingsverband persoonsgegevens van de betrokken leerling verwerkt. Het
samenwerkingsverband dient immers vast te stellen of een leerling
voldoet aan de criteria voor plaatsing in het (voortgezet) speciaal
onderwijs of speciaal basisonderwijs die in het ondersteuningsplan van
het samenwerkingsverband zijn opgenomen. Ook is verwerking van
persoonsgegevens aan de orde indien een school voor de ondersteuning
van een specifieke leerling extra middelen of voorzieningen van het
samenwerkingsverband nodig heeft en een aanvraag hiervoor indient bij
het samenwerkingsverband. Tot slot verwerken samenwerkingsverbanden
persoonsgegevens wanneer zij, op verzoek van het bevoegd gezag van
een school, het bevoegd gezag adviseren over de ondersteuningsbehoefte
van een leerling.
Gemeenschappelijk element bij de hiervoor beschreven gegevensverwerkingen is, dat scholen en samenwerkingsverbanden, om hun taken op een
goede manier te kunnen uitvoeren, de aard en omvang van de ondersteuningsbehoefte van de leerling goed in beeld moeten hebben. Voor
scholen is dat van belang om de mogelijkheid van toelating te kunnen
bepalen en om adequate ondersteuning te kunnen bieden aan de leerling.
Afhankelijk van de problematiek bekijkt de school welke ondersteuning
voor de leerling nodig is om het onderwijs op de school te kunnen
doorlopen. Zo kan het bijvoorbeeld bij een leerling met autisme er om

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 106, nr. 3

57

gaan dat de school de leerling een rustige leerplek kan bieden, dat de
leerling op een computer kan werken en dat de leerkracht structuur en
regelmaat aanbrengt. Voor samenwerkingsverbanden is inzicht in de
ondersteuningsbehoefte van belang om te beoordelen of de betrokken
leerling in aanmerking komt voor het (voortgezet) speciaal onderwijs of
het speciaal basisonderwijs, er extra middelen voor extra ondersteuning
dienen te worden toegekend aan de school waar de leerling onderwijs
volgt of gaat volgen, of om scholen over de ondersteuningsbehoefte te
adviseren.
Voor een deel gaat het bij de gegevensverwerkingen in het kader van
passend onderwijs om «gewone» persoonsgegevens, dat wil zeggen
gegevens die niet zijn aan te merken als bijzondere persoonsgegevens als
bedoeld in de Wbp. Te denken valt aan naam, adres en woonplaats en
overige contactgegevens van de leerling en zijn ouders. Daarnaast gaat
het bij de gegevensverwerkingen in het kader van passend onderwijs om
bijzondere persoonsgegevens, meer bepaald om gegevens over de
gezondheid als bedoeld in artikel 16 Wbp. Het begrip gezondheid dient
ruim te worden opgevat en omvat alle gegevens die de geestelijke of
lichamelijke gezondheid van een persoon betreffen.1 Ook gegevens over
IQ en sociaal-emotionele problematiek vallen onder het begrip
gezondheid.2
De gegevensverwerkingen die in het kader van passend onderwijs
plaatsvinden zijn voor een groot deel niet nieuw. Ook in de huidige
situatie verstrekken ouders immers gegevens aan scholen als zij voor hun
kind specifieke aanpassingen nodig achten, vindt er gegevensoverdracht
tussen scholen plaats (bijvoorbeeld in de vorm van een onderwijskundig
rapport) en vindt gegevensverwerking plaats bij de indicatiestelling voor
het (voort)gezet speciaal onderwijs en het speciaal basisonderwijs.

1
Kamerstukken II 1997/98, 25 892, nr. 3, blz.
109.
2
Advies Cbp van 22 april 2003 aan het
Ministerie van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschappen (nr. z2003-0284).
3
Het vereiste van toestemming van ouders
en leerlingen van 16 jaar of ouder is aan de
orde bij de uitwisseling van leer- en begeleidingsgegevens door scholen en instellingen
als bedoeld in de WVO en de WEB (zie
Kamerstukken II 2009/10, 32 176, nr. 3, blz. 5/6).
Bij de leer- en begeleidingsgegevens kan het,
afhankelijk van individuele omstandigheden,
tevens om bijzondere gegevens (gezondheidsgegevens) in de zin van de Wbp gaan.
4
Gegevensverwerking op basis van een
wettelijke plicht van scholen is aan de orde bij
de verstrekking van het onderwijskundig
rapport op grond van artikel 42 WPO en artikel
43 WEC. Bij het onderwijskundig rapport kan
het, afhankelijk van individuele omstandigheden, tevens om bijzondere gegevens
(gezondheidsgegevens) in de zin van de Wbp
gaan.

Een eis die de Wbp aan de verwerking van persoonsgegevens stelt is dat
deze gebaseerd is op een grondslag. De grondslagen voor de verwerking
van persoonsgegevens (anders dan bijzondere persoonsgegevens) door
scholen zijn gelegen in artikel 8, onderdelen a, c en f, Wbp: de gegevensverwerking vindt plaats op basis van de toestemming van de betrokkene3,
de verwerking is noodzakelijk voor de nakoming van een wettelijke
verplichting van de verantwoordelijke4 of de verwerking is noodzakelijk
voor de behartiging van het gerechtvaardigde belang van de verantwoordelijke of van een derde aan wie de gegevens worden verstrekt – in dit
geval het belang van realisatie van passend onderwijs voor leerlingen die
extra ondersteuning behoeven. Voor samenwerkingsverbanden is deze
grond gelegen in artikel 8, onderdeel e, Wbp (de gegevensverwerking is
noodzakelijk voor de goede vervulling van een publiekrechtelijke taak
door een bestuursorgaan), voor zover het betreft het toelaatbaar verklaren
van leerlingen tot het (voortgezet) speciaal onderwijs en het speciaal
basisonderwijs, en in artikel 8, onderdeel f, Wbp (de gegevensverwerking
is noodzakelijk voor de behartiging van het gerechtvaardigde belang van
de verantwoordelijke of van een derde aan wie de gegevens worden
verstrekt), voor zover het betreft het adviseren van het bevoegd gezag
over de ondersteuningsbehoefte van leerlingen en het toekennen van
middelen voor extra ondersteuning en -voorzieningen aan scholen, ten
behoeve van de ondersteuning van leerlingen.
Op grond van artikel 16 Wbp is verwerking van gegevens over iemands
gezondheid verboden, behoudens een uitdrukkelijke regeling in de Wbp of
in een andere wet. Voor scholen is in artikel 21, eerste lid, onderdeel c,
Wbp bepaald dat zij gegevens over de gezondheid mogen verwerken voor
zover dat noodzakelijk is met het oog op de speciale begeleiding van
leerlingen of het treffen van bijzondere voorzieningen in verband met hun

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 106, nr. 3

58

gezondheidstoestand. Voor samenwerkingsverbanden bevatten de
voorgestelde artikelen 18a, dertiende lid, WPO en 17a, veertiende lid,
WVO de grondslag voor verwerking van gezondheidsgegevens. Deze
bepalingen zien op (alleen) die verwerkingen van gezondheidsgegevens,
die noodzakelijk zijn voor de beoordeling van de toelaatbaarheid van
leerlingen tot het (voort)gezet speciaal onderwijs en het speciaal
basisonderwijs, de advisering aan scholen over de ondersteuningsbehoefte van leerlingen en de toekenning van middelen voor extra ondersteuning en -voorzieningen aan scholen, ten behoeve van de ondersteuning van leerlingen. Aan derden, behalve de bevoegde
gezagsorganen van de betrokken scholen, mogen deze gegevens niet
worden verstrekt.
De hier genoemde grondslagen voor scholen zijn eveneens van
toepassing op de commissies van onderzoek, die zijn verbonden aan
instellingen (v)so cluster 1 en 2. De commissie van onderzoek, die
beoordeelt of een leerling in aanmerking komt voor het onderwijs of de
begeleiding van de instelling, opereert onder verantwoordelijkheid van
het bevoegd gezag van de instelling waarvoor toelating wordt verzocht of
waarvan begeleiding wordt gevraagd. Dit bevoegd gezag is verantwoordelijke in de zin van de Wbp voor de persoonsgegevens die door de
commissie van onderzoek worden verwerkt. Ten aanzien van het gebruik,
de bewaring en de toegankelijkheid van het gemeenschappelijk rapport
dat de commissie van onderzoek over een leerling maakt, heeft het
bevoegd gezag enkele specifieke verplichtingen.1 De genoemde grondslagen voor samenwerkingsverbanden zijn eveneens van toepassing
indien het samenwerkingsverband zich bij de uitvoering van zijn taak laat
adviseren door deskundigen, bijvoorbeeld een pcl, zat of zorgmakelaar.
Het samenwerkingsverband is in die gevallen de verantwoordelijke in de
zin van de Wbp.
Benadrukt wordt dat zowel scholen als samenwerkingsverbanden bij de
uitvoering van passend onderwijs de eisen in acht moeten nemen die de
Wbp stelt aan het verwerken van persoonsgegevens. Dit betekent, onder
meer, dat scholen en samenwerkingsverbanden de betrokkenen (ouders
en leerlingen vanaf 16 jaar) dienen te informeren over de gegevensverwerkingen die ten aanzien van leerlingen plaatsvinden (artikelen 33 en 34
Wbp), dat persoonsgegevens over leerlingen slechts mogen worden
verwerkt voor zover zij, gelet op de doeleinden waarvoor zij zijn
verzameld, toereikend, ter zake dienend en niet bovenmatig zijn (artikel 11
Wbp), dat gegevens over leerlingen niet langer dan noodzakelijk worden
bewaard (artikel 10 Wbp), dat passende maatregelen worden getroffen
voor de beveiliging van de leerlinggegevens (artikel 13 Wbp) en dat
ouders en leerlingen in staat worden gesteld om de rechten die de Wbp
hen toekent, zoals het inzage- en correctierecht (artikelen 35 en 36 Wbp),
uit te oefenen.
12. Consequenties voor Caribisch Nederland

1

Artikel 41, achtste en negende lid, WEC.

Per 1 augustus 2011 is de wetgeving die de kaders schetst voor de
zorgstructuur in het onderwijs in Caribisch Nederland in werking
getreden. Hier is het, gezien de schaalgrootte, niet haalbaar om een
zorgstructuur in te richten conform de gedetailleerde systematiek in
Europees Nederland.
Dat betekent onder andere dat extra begeleiding van leerlingen zoveel
mogelijk in het reguliere onderwijs wordt gerealiseerd en er geen speciale
scholen voor basisonderwijs en scholen voor (voortgezet) speciaal
onderwijs worden ingericht zoals die bestaan in Europees Nederland.
Voor de extra begeleiding van leerlingen met een lichte ondersteuningsbehoefte is het reguliere onderwijs verantwoordelijk, hiervoor ontvangt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 106, nr. 3

59

het reguliere onderwijs bekostiging via de lumpsum. Leerlingen die extra
ondersteuning nodig hebben, kunnen deze ondersteuning krijgen vanuit
het Expertisecentrum Onderwijszorg. Het Expertisecentrum Onderwijszorg krijgt rechtstreeks subsidie voor de uitvoering van haar taken.
Vanwege de andere inrichting en financiering van de ondersteuning in het
onderwijs heeft de wetgeving passend onderwijs geen consequenties
voor Caribisch Nederland.
13. Resultaten internetconsultatie
Het conceptwetsvoorstel en de memorie van toelichting zijn in de periode
8 februari tot 8 maart 2011 ter consultatie aangeboden via www.internetconsultatie.nl.
In die periode zijn 2 082 reacties ingediend door ouders (45%), leraren
(17%), ambulant begeleiders (14%), schoolbesturen (9%) en andere
betrokkenen (15%).
De overweldigende input op de internetconsultatie gaf een signaal af van
de zorgen rondom passend onderwijs in de samenleving. Naast persoonlijke verhalen en korte reacties met suggesties, werd op deze wijze
informatie verkregen over veel voorkomende zorgen van ouders,
leerkrachten en anderen. Bovendien kwam een aantal misvattingen in de
reacties terug. Deze internetconsultatie verschafte dan ook de kans om in
een vroeg stadium zorgen weg te nemen en de juiste informatie beter te
verspreiden.
Iets meer dan de helft van de reacties tijdens de internetconsultatie van
het wetsvoorstel gingen over de bezuiniging op passend onderwijs.
Vrijwel alle reacties hierover waren negatief gekleurd. In de reacties werd
vooral kritiek geuit op de effecten van de bezuiniging, waarbij de te grote
klassen die zouden kunnen ontstaan in het speciaal onderwijs en het
ontslag van de ambulant begeleiders het meest zijn genoemd. Daarnaast
werd veel genoemd dat een wijziging van het huidige systeem voor
leerlingen die extra ondersteuning behoeven beter niet kan worden
doorgevoerd in combinatie met een bezuiniging en dat de geplande
prestatiebeloning in het onderwijs beter kan worden ingeleverd om de
bezuiniging ongedaan te maken.
Naast deze reacties over de bezuiniging is over de volgende onderwerpen
het meest geschreven: de specifieke expertise die in cluster 2 is
opgebouwd, moet behouden blijven, leerlingen met autisme kunnen het
beste onderwijs in cluster 4 volgen of met een rugzak in het regulier
onderwijs en tot slot is vaak genoemd dat leerlingen met het syndroom
van Down heel goed met een rugzak regulier onderwijs kunnen volgen.
Er is ook een aantal concrete suggesties gedaan met betrekking tot een
aanpassing van het wetsvoorstel of de toelichting bij het wetsvoorstel.
Naar aanleiding van deze suggesties is de toelichting bij het wetsvoorstel
gewijzigd om zaken te verduidelijken of toe te voegen. Een voorbeeld
hiervan is dat in de toelichting bij het wetsvoorstel is toegevoegd dat bij
het onderzoek dat het bevoegd gezag doet of de leerling extra ondersteuning nodig heeft, het bevoegd gezag nu al de plicht heeft op grond
van de Wet gelijke behandeling op grond van handicap of chronische
ziekte om te onderzoeken of de school die extra ondersteuning in de vorm
van doeltreffende aanpassingen kan bieden.
Daarnaast heeft de internetconsultatie er ook toe geleid dat het
wetsvoorstel zo is gewijzigd dat bij de toelaatbaarheidsverklaring van het
samenwerkingsverband tot het (voortgezet) speciaal onderwijs bezwaar
bij het samenwerkingsverband mogelijk is en dat daarna beroep bij de
bestuursrechter mogelijk is. Zowel ouders als een school kunnen in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 106, nr. 3

60

bezwaar en/of beroep. Hiermee worden de afwegingen van het samenwerkingsverband zo transparent mogelijk gemaakt.
Tot slot is in het wetsvoorstel een artikel ingevoegd waarin is geregeld dat
ouders bij de klachtencommissie van de school terecht kunnen over de
gedragingen van het samenwerkingsverband.
Hieronder wordt de aard van de reacties van ouders, leraren en ambulant
begeleiders kort samengevat.
Ouders
Een belangrijk aandachtspunt dat door ouders naar voren is gebracht is
dat ouders betrokken moeten blijven bij de invulling van de begeleiding
van hun kind op school. Daarnaast brengen ouders naar voren dat de
specifieke aandacht en begeleiding die hun kind nu ontvangt, ofwel in het
speciaal onderwijs ofwel in het regulier onderwijs met een rugzak, er aan
bijdraagt dat hun kind goed functioneert op school. Als daarin veranderingen optreden, zal dat tot onrust leiden bij hen en bij hun kind. Tot slot
gaan veel reacties over de wens van ouders om hun vrijheid bij het kiezen
van een school te respecteren.
Leerkrachten
Leerkrachten onderschreven het belang van professionalisering van de
leerkracht en vroegen aandacht voor de periode 2012–2016, als de
ambulant begeleiders wegvallen en de nieuwe lichting leerkrachten (2016)
nog niet is afgestudeerd. Verschillende leerkrachten wezen er ook op dat
veiligheid van kinderen in het regulier onderwijs gewaarborgd moest
blijven als er meer leerlingen uit cluster 3 en 4 in reguliere klassen
terechtkomen. Zij brachten ook onder de aandacht dat de leerkracht nu al
erg druk is met het verdelen van de aandacht over de verschillende
leerlingen die extra ondersteuning nodig hebben. Verdere aanbevelingen
betroffen aandacht voor medezeggenschap van leraren bij de inrichting
van de ondersteuning, een gefaseerde invoering van de plannen en het
volgen van goede voorbeelden zoals integratieklassen en Reboundvoorzieningen.
Ambulant begeleiders
Zowel door de ambulant begeleiders zelf, maar ook door de leerkrachten
als de ouders werd gepleit voor het behoud van de expertise van de
ambulant begeleiders die zij in de afgelopen jaren hebben opgebouwd.
Begeleiders vroegen ook meer aandacht voor een goede signalering van
(leer)problemen bij leerlingen en kortere procedures om tot ondersteuning te komen voor een leerling. Ook waren er voorstellen om
ambulante begeleiding in de vroege ontwikkelperiode (voorschools) in
stand te houden.
14. Advies Evaluatiecommissie Passend Onderwijs
Het wetsvoorstel passend onderwijs is voor advies voorgelegd aan de
ECPO. Op 2 mei 2011 is door de ECPO over het wetsvoorstel een advies
uitgebracht. In het advies geeft de ECPO aan dat het wetsvoorstel op drie
punten winst boekt:
1. het biedt na lange tijd duidelijkheid over de koers van passend
onderwijs;
2. het doorbreekt de huidige fragmentatie in de leerlingenzorg;
3. de nieuwe bekostigingssystematiek in het wetsvoorstel betekent een
vermindering van financiële prikkels tot ongewenst strategisch
gedrag.
Naast deze winstpunten oordeelt de ECPO dat het wetsvoorstel op een
aantal onderdelen knelpunten bevat. De ECPO heeft deze knelpunten
vertaald naar aanbevelingen die het wetsvoorstel en de bijbehorende

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 106, nr. 3

61

toelichting zouden kunnen verbeteren. Hieronder wordt ingegaan op de
aanbevelingen van de ECPO en wordt aangegeven op welke wijze met de
aanbevelingen is omgegaan.
Het begrip zorgplicht zou moeten worden opgenomen in het wetsvoorstel.
In het wetsvoorstel is de algemene opdracht is opgenomen dat ten
aanzien van leerlingen die extra ondersteuning behoeven het onderwijs
gericht is op individuele begeleiding die is afgestemd op de behoefte van
de leerling. En in het wetsvoorstel is opgenomen dat het samenwerkingsverband zich ten doel stelt een samenhangend geheel van voorzieningen
voor extra ondersteuning binnen en tussen de scholen te realiseren en
wel zodanig dat alle leerlingen een ononderbroken ontwikkelingsproces
kunnen doormaken en leerlingen die extra ondersteuning behoeven een
zo passend mogelijke plaats in het onderwijs krijgen. De term zorgplicht
wordt gebruikt om aan te geven dat het bevoegd gezag verantwoordelijk
is voor het doel dat in de wetgeving wordt omschreven. Zo wordt
bijvoorbeeld de verantwoordelijkheid van het gemeentebestuur voor de
onderwijshuisvesting ook als een zorgplicht beschouwd. Hierbij is de term
zorgplicht ook niet als zodanig in de wetgeving opgenomen.
Vastgelegd moet worden dat de school van eerste aanmelding verantwoordelijk is voor de naleving van de zorgplicht en dat deze ervoor
zorgdraagt dat elke leerling op redelijke afstand van zijn huisadres
onderwijs kan volgen.
Geregeld is dat de school waar de leerling wordt aangemeld er voor
verantwoordelijk is dat de leerling een passende plek in het onderwijs
krijgt. Thuisnabijheid is voor ouders niet altijd het doorslaggevende
argument om de voorkeur voor een bepaalde school te bepalen. De
denominatie van de school kan dat bijvoorbeeld ook zijn. In de toelichting
bij het wetsvoorstel is dit punt na het advies van de ECPO duidelijker
opgenomen.
Vastgelegd moet worden dat het samenwerkingsverband afspraken zou
moeten maken over de uitvoering en de toegankelijkheid van de onderwijsvoorzieningen.
Er is vastgelegd dat in het samenwerkingsverband een samenhangend
geheel van voorzieningen voor extra ondersteuning moet zijn. Scholen
kunnen afspraken maken over de toegankelijkheid van de voorzieningen
in het samenwerkingsverband. Wanneer zij dat niet doen dan moet de
school waar de ouders de leerling als eerste hebben aangemeld de
leerling toelaten en als de school dat niet kan, dan moet deze school een
andere school vinden die bereid is de leerling toe te laten.
Het proces van aanmelding, toelating en plaatsing moet korter.
In zijn algemeenheid mag van ouders worden verwacht dat zij hun kind
tijdig aanmelden voor een plek in het onderwijs.
Gerealiseerd moet worden dat in de termijnen zoals die zijn genoemd in
het wetsvoorstel alle activiteiten van het bevoegd gezag zijn opgenomen:
het verwerken van de aanmelding, zonodig onderzoek doen, zonodig
overleg voeren met de ouders en eventueel een andere school zoeken
indien de school de leerling niet kan toelaten.
In de huidige situatie worden in de wet geen termijnen gesteld aan de
maximale duur van het proces van aanmelding tot toelating. Met dit
wetsvoorstel wordt daarin nu wel voorzien. Het gaat om een termijn van 6
weken voor de beslissing op een verzoek om toelating, waarbij het
bevoegd gezag deze termijn met maximaal 4 weken kan verlengen. Deze
termijnen gelden voor zowel het openbaar als het bijzonder onderwijs.
Tot slot vermeldt de ECPO in haar advies dat de plaatsing op de school
voor speciaal onderwijs per kwartaal plaatsvindt. Dat is echter niet juist.
Deze plaatsing kan gedurende het gehele jaar plaatsvinden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 106, nr. 3

62

De samenwerkingsverbanden po en vo moeten door middel van wettelijke
voorschriften worden verplicht om hun activiteiten op elkaar af te
stemmen.
Naar aanleiding van het advies van de ECPO is het wetsvoorstel op dit
punt aangepast. Toegevoegd is dat de samenwerkingsverbanden po en vo
die elkaar geheel of gedeeltelijk overlappen over elkaars ondersteuningsplan overleg moeten voeren.
Er moeten nadere eisen worden gesteld aan de juridische constructie en
de besluitvorming van het bestuur van de samenwerkingsverbanden.
Uitgangspunt is dat de samenwerkingsverbanden bij de vorming van de
statuten zelf de besluitvormingsprocedure bepalen en vastleggen. Dit laat
ruimte voor de partners in het samenwerkingsverband om eigen keuzes te
maken.
Scholen voor speciaal onderwijs moeten alleen verplicht worden deel te
nemen aan een samenwerkingsverband wanneer een substantieel deel
van hun leerlingen afkomstig is uit dat samenwerkingsverband. Als dat
niet zo is, zou dat alleen op vrijwillige basis moeten.
Het speciaal onderwijs in de clusters 3 en 4 sluit verplicht aan bij een
samenwerkingsverband waarin zij een (neven)vestiging hebben. Wanneer
dat niet zo is, maar wanneer het voedingsgebied van de school in het
gebied van het samenwerkingsverband ligt, dan kan de school vrijwillig
besluiten een bestuurlijke aansluiting te kiezen. Deze school kan niet
worden geweigerd. Tussen het samenwerkingsverband en de school die
bestuurlijk wil aansluiten, kunnen afspraken worden gemaakt over de
manier waarop de aansluiting wordt ingevuld.
Hanteer voor het lwoo en het pro dezelfde voorschriften als bij de andere
vormen van onderwijsondersteuning.
De toekenning voor lwoo en pro blijft vooralsnog zoals deze nu is en blijft
buiten de werking van dit wetsvoorstel. Wel wordt het landelijk
beschikbare budget voor lwoo en pro gebudgetteerd. Er wordt overleg
gevoerd met de vo-raad over eventuele alternatieven.
Regel in een amvb dat er in de samenwerkingsverbanden sprake zal zijn
van een deskundige zorgtoewijzing op basis van transparante procedures
en objectiveerbare criteria.
De kern van het wetsvoorstel is dat voor alle leerlingen die extra ondersteuning nodig hebben een passende plek in het onderwijs wordt
gerealiseerd. In het ondersteuningsplan moeten de procedures en de
criteria worden opgenomen op grond waarvan extra ondersteuning wordt
geboden en op grond waarvan een leerling in het (voortgezet) speciaal
onderwijs wordt geplaatst.
Naar aanleiding van deze aanbeveling van de ECPO is in het wetsvoorstel
toegevoegd dat de commissie voor de begeleiding (CvB) die is verbonden
aan een school voor (voortgezet) speciaal onderwijs op verzoek van het
samenwerkingsverband kan adviseren over de begeleiding van de
leerlingen in het regulier onderwijs en over de plaatsing van leerlingen in
het (voortgezet) speciaal onderwijs. Daarnaast is geregeld dat een
samenwerkingsverband deskundigen moet laten adviseren over de
toelaatbaarheid tot een school voor (v)so.
Leg het werken met een ontwikkelingsperspectief niet vast.
Gebruik het uitstroomniveau, indien dat in het ontwikkelingsperspectief
wordt vastgelegd, niet als parameter bij de uitoefening van het toezicht.
Het wetsvoorstel passend onderwijs sluit op het punt van het ontwikkelingsperspectief aan op het wetsvoorstel kwaliteit (v)so. Dat betekent dat
er voor leerlingen die niet het normale onderwijscurriculum kunnen
doorlopen een ontwikkelingsperspectief moet worden vastgesteld. Het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 106, nr. 3

63

ontwikkelingsperspectief is bedoeld om aan te geven wat een leerling wel
kan waardoor de school en de ouders scherper in beeld hebben waar naar
toe wordt gewerkt. Nu wordt het eindperspectief van een leerling nog te
vaak impliciet naar beneden bijgesteld. Het ontwikkelingsperspectief en
wanneer daarbij een uitstroomniveau is opgenomen, is nadrukkelijk niet
bedoeld als een parameter bij de uitoefening van het toezicht.
Plaatsing op een andere school dan die van de eerste voorkeur van de
ouders, zou alleen met de instemming van de ouders moeten plaatsvinden.
In het wetsvoorstel is geregeld dat wanneer de school van de eerste
voorkeur van de ouders de leerling niet kan toelaten, de school in overleg
moet treden met de ouders voordat de school op zoek gaat naar een
andere school die bereid is de leerling toe te laten. Na een dergelijke
verwijzing kunnen ouders zelf beslissen of zij hun kind ook daadwerkelijk
aanmelden op deze school.
Ouders zouden een onafhankelijke geschillencommissie moeten kunnen
inschakelen wanneer zij een geschil hebben met de school over de
noodzaak van extra ondersteuning of over toelating of verwijdering.
In dit wetsvoorstel is er niet voor gekozen om een aparte geschillencommissie voor geschillen tussen de school en ouders in te richten. Reden
hiervoor is dat op basis van de huidige wetgeving er al mogelijkheden
voor ouders zijn wanneer zij het niet eens bij een beslissing over toelating
of over extra ondersteuning. In paragraaf 2.1 van deze memorie van
toelichting zijn deze mogelijkheden vermeld. Ouders kunnen bezwaar
aantekenen bij het bevoegd gezag of een klacht indienen, zij kunnen de
Commissie gelijke behandeling om een oordeel vragen of zij kunnen een
rechterlijke procedure starten.
Tref maatregelen waarmee de expertise van de ondersteuning van
leerlingen met een specifieke onderwijsbehoefte blijft behouden.
De expertise die is opgebouwd voor wat betreft de ondersteuning van
leerlingen met een specifieke onderwijsbehoefte is zeer waardevol en
moet blijven behouden. Deze expertise is op verschillende niveaus en
plekken aanwezig. De commissies voor de begeleiding op de scholen voor
speciaal onderwijs hebben veel expertise. Deze blijft behouden en kan
zonodig door het samenwerkingsverband worden ingeschakeld.
Daarnaast hebben ambulant begeleiders veel expertise. Een deel van de
ambulant begeleiders zal in dienst van de samenwerkingsverbanden de
werkzaamheden kunnen voortzetten waardoor de expertise blijft bestaan.
Daarnaast kunnen de landelijke verenigingen van de verschillende
clusters van het speciaal onderwijs expertise blijven overdragen aan de
scholen die lid zijn van de verenigingen.
Ken het speciaal onderwijs een status toe bij de inrichting van de
samenwerkingsverbanden die recht doet aan de expertise van deze sector.
Bij de inrichting van de samenwerkingsverbanden spreken de partners uit
het regulier onderwijs en het speciaal onderwijs gezamenlijk in de
statuten af hoe de besluitvorming in het verband wordt ingericht.
De ECPO adviseert dat bij leerlingen die extra ondersteuning in het
onderwijs en jeugdzorg ontvangen, wordt vastgelegd wie van beiden
waarvoor verantwoordelijk is.
Tussen het Rijk en de VNG zijn afspraken gemaakt over de samenhang
tussen passend onderwijs en de stelselherziening jeugd. Belangrijke
afspraak is dat de wettelijke kaders van passend onderwijs en zorg voor
jeugd in samenhang worden uitgewerkt. Uitgangspunten daarbij zijn dat
de verantwoordelijkheden van onderwijs- en gemeentebestuurders helder
zijn belegd en dat beiden werken op basis van duidelijke samenwerkings-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 106, nr. 3

64

afspraken. Afspraken zijn onder andere nodig over de planvorming, de
ondersteuning aan het kind, het gezin en de leerkracht en de besteding
van het geld (over en weer). Het kabinet zal deze uitgangspunten voor
samenwerking daarom ter zijner tijd ook opnemen in het wettelijk kader
voor de jeugdzorg.
Advies van de ECPO aan gemeenten is om bij samenwerking op het
terrein van de jeugdzorg rekening te houden met de grenzen van de
samenwerkingsverbanden in het funderend onderwijs. En de ECPO
adviseert te onderzoeken in hoeverre een wijziging van de onderwijswetgeving nodig is nadat de nieuwe wet op de jeugdzorg is voltooid.
Deze beide adviezen van de ECPO hebben geen gevolgen voor het
wetsvoorstel passend onderwijs. Het eerste advies wordt overgebracht
aan de gemeenten die de uitvoering van de jeugdzorg ter hand zullen
nemen. De noodzaak van wijziging van de onderwijswetgeving zal worden
onderzocht.
Ten aanzien van het referentiekader adviseert de ECPO om op korte
termijn duidelijk te maken welke functie dit vervult en welke verantwoordelijkheid de overheid draagt hiervoor. Daarnaast adviseert de ECPO om
bij het expliciteren van de criteria die van belang zijn voor de borging van
de kwaliteit van passend onderwijs niet alleen te vertrouwen op het
referentiekader maar hierover uitspraken te doen in wet- en regelgeving.
In de toelichting bij het wetsvoorstel is duidelijker beschreven dat het
referentiekader handvatten biedt voor scholen en samenwerkingsverbanden om passend onderwijs invulling te geven. Het referentiekader is
een implementatie-instrument dat gebruikt kan worden om passend
onderwijs goed uit te voeren. Wanneer de sectororganisaties het huidige
nog onvoltooide referentiekader niet verder zullen afmaken, dan zal de
rijksoverheid daarvoor de verantwoordelijkheid nemen.
De kwaliteit van passend onderwijs is in de wetgeving geborgd. Met het
wetsvoorstel komt er voor scholen meer ruimte om de extra ondersteuning voor leerlingen in te richten. Zij leggen over de besteding van de
middelen voor extra ondersteuning en de inrichting van de ondersteuning
verantwoording af aan de Inspectie van het onderwijs.
Daarom is het niet nodig om het referentiekader vast te leggen in de weten regelgeving.
De ECPO adviseert wettelijk vast te leggen welke concrete en toetsbare
doelen met passend onderwijs worden beoogd en de samenwerkingsverbanden te verplichten in het ondersteuningsplan aan te geven hoe deze
doelen worden gerealiseerd en getoetst.
In het wetsvoorstel is geregeld dat het samenwerkingsverband zich ten
doel stelt een samenhangend geheel van voorzieningen voor extra
ondersteuning binnen en tussen de scholen te realiseren met als doel dat
alle leerlingen een ononderbroken ontwikkelingsproces kunnen
doormaken en dat leerlingen die extra ondersteuning nodig hebben een
zo passend mogelijke plaats in het onderwijs krijgen. Ook is geregeld dat
het ondersteuningsplan de wijze waarop dit doel wordt behaald, moet
bevatten. Het samenwerkingsverband moet rapporteren over de beoogde
en bereikte kwalitatieve en kwantitatieve resultaten van het onderwijs aan
leerlingen die extra ondersteuning nodig hebben.
Aansluitend op het voorgaande beveelt de ECPO aan om samenwerkingsverbanden te verplichten in het ondersteuningsplan te formuleren hoe de
professionalisering en ondersteuning van leerkrachten gaat aanpakken.
Goed onderwijs en goede ondersteuning en begeleiding in de klas valt of
staat met de leraar. Daarom wordt parallel aan de wet passend onderwijs
geïnvesteerd in de professionalisering van leerkrachten. De ambities voor
de professionalisering zijn geformuleerd in het Actieplan Leraar 2020. Ook

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 106, nr. 3

65

de inspraak van leerkrachten bij het beleid van de school en het samenwerkingsverband ten aanzien van leerlingen die extra ondersteuning
nodig hebben, is van groot belang en moet worden geborgd. De
professionalisering van leerkrachten is daarom één van de onderdelen die
worden uitgewerkt in het referentiekader.
Voorts adviseert de ECPO de verdeling van de bezuinigingen over primair
en voortgezet onderwijs opnieuw te bezien om na te gaan of het primair
onderwijs niet onevenredig wordt getroffen.
De verdeling van de bezuiniging over het primair en voortgezet onderwijs
is opnieuw bekeken. Hierover heeft ook overleg plaatsgevonden met de
onderwijsorganisaties. Uit dat overleg zijn geen alternatieve voorstellen
tot stand gekomen die kunnen leiden tot een aanpassing van de verdeling.
Daarom wordt de verdeling niet aangepast. Naast het feit dat er geen
alternatieven zijn aangedragen, zijn er inhoudelijke redenen om de
verdeling niet aan te passen. Bij de verdeling van de bezuiniging is de
ontwikkeling van de groei niet het enige criterium voor de hoogte van de
bezuiniging. Ook moet worden gekeken naar de beginsituatie in 2003 bij
de invoering van lgf die voor het po en het vo verschillend is. In het po
bestond er al een voorloper op de rugzak en in het vo niet. Ook moet
worden gekeken naar de leeftijdsopbouw van de leerlingpopulatie in het
vso. Bij het vso worden bij het aantal leerlingen van 16 jaar en ouder ook
de deelnemers uit het bve meegerekend. Hierdoor lijkt het deelnamepercentage van het vso hoger dan van het so. Tot slot moet ook gekeken
worden naar de doorverwijzingen naar het vso. Het grootste deel van de
leerlingpopulatie van het vso komt vanuit het so of van een andere
vso-school.
Advies van de ECPO is om op op korte termijn duidelijk te maken welke
gevolgen de temporisering van de bezuiniging heeft. De ECPO beveelt
daarbij ook aan de invoering van de wetgeving een jaar op te schorten.
Hierbij hoeft de behandeling en de vaststelling van het wetsvoorstel niet
ook te worden uitgesteld.
Met de temporisering van de bezuiniging passend onderwijs hebben
schoolbesturen meer tijd de personele en de financiële gevolgen op te
vangen. In het schooljaar 2011–2012 zal de voorbereiding op de invoering
van passend onderwijs centraal staan. Het doel is om het wetsvoorstel
vanaf 1 augustus 2012 gefaseerd in werking te laten treden. Op
1 november 2012 moet de bestuurlijke inrichting van de samenwerkingsverbanden zijn gerealiseerd. De nieuwe samenwerkingsverbanden
moeten het eerste ondersteuningsplan uiterlijk 1 mei 2013 naar de
inspectie hebben opgestuurd. Op 1 augustus 2013 zal de zorgplicht in
werking treden. Daarmee is de facto een jaar extra ruimte ontstaan.
Ten aanzien van de invoering van passend onderwijs adviseert de ECPO
een uitvoeringstoets te laten doen volgens de richtlijnen van de
Commissie Parlementair Onderzoek Onderwijsvernieuwingen.
Het wetsvoorstel passend onderwijs is voor een openbare consultatie
aangeboden op internet. Hierop zijn meer dan 2000 reacties ontvangen.
Aansluitend daarop is op het wetsvoorstel een uitvoeringstoets gedaan
door de Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO), de Inspectie van het
onderwijs en door de Auditdienst van het Ministerie van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap. Naast de ECPO is het wetsvoorstel voorgelegd
voor advies aan de Onderwijsraad en het College bescherming persoonsgegevens.
Tot slot adviseert de ECPO om het wetsvoorstel de status te geven van
een interimwet met een werkingsduur van 5 jaar.
Met dit wetsvoorstel passend onderwijs wordt een aantal onderwijswetten gewijzigd (WPO, WEC, WVO, WEB, WMS en WOT). Een dergelijke

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 106, nr. 3

66

wijzigingswet kan niet tijdelijk zijn. De betreffende wetten kunnen op enig
moment wanneer daartoe aanleiding is, zonodig worden gewijzigd.
15. Advies Onderwijsraad
Het concept wetsvoorstel is voor advies voorgelegd aan de Onderwijsraad. Op 4 mei 2011 is van de Onderwijsraad het advies met daarin de
overwegingen bij het concept wetsvoorstel passend onderwijs ontvangen.
In haar advies geeft de Onderwijsraad aan de doelstellingen die worden
beoogd met de stelselwijziging passend onderwijs te onderschrijven en
geeft de raad aan dat het wetsvoorstel kansen biedt het stelsel van de
ondersteuning in het onderwijs te verbeteren. Uit het advies van de
Onderwijsraad valt op te maken dat hij de pijlers van het nieuwe stelsel
zoals de vorming van de samenwerkingsverbanden passend onderwijs,
de zorgplicht en de budgetfinanciering niet ter discussie stelt. Wel ziet de
Onderwijsraad enkele zorgen bij onderdelen van het wetsvoorstel en
daarom heeft de Onderwijsraad een aantal aanbevelingen geformuleerd
met als doel het wetsvoorstel te verbeteren.
In deze paragraaf worden de aanbevelingen van de Onderwijsraad op een
rij gezet en wordt daarbij vermeld op welke wijze met de aanbevelingen is
omgegaan bij de verdere uitwerking van het wetsvoorstel.
Kies een langere tijdshorizon voor de invoering van passend onderwijs.
De raad vindt het een sterk punt aan het wetsvoorstel dat het regulier
onderwijs beter in positie wordt gebracht om speciale ondersteuning te
kunnen bieden. Ook vindt de raad de centrale formering van de samenwerkingsverbanden in het funderend onderwijs een logische zet. Zij is wel
van mening dat het gekozen tijdpad waarin de samenwerkingsverbanden
conform de nieuwe verhoudingen moeten zijn ingericht, niet realistisch is.
De Onderwijsraad stelt voor om het wetsvoorstel twee jaar na
goedkeuring door de Eerste Kamer in werking te laten treden waardoor
het onderwijsveld meer voorbereidingstijd heeft.
Voor de invoering van passend onderwijs wordt een periode van een jaar
uitgetrokken. Het streven is om het wetsvoorstel vanaf 1 augustus 2012 in
werking te laten treden, waarbij een fasering wordt aangebracht in de
inwerkingtreding van sommige onderdelen van het wetsvoorstel. De
samenwerkingsverbanden starten vanaf 1 augustus 2012 en de oprichting
van de samenwerkingsverbanden moet uiterlijk 1 november 2012 zijn
gerealiseerd. Zij moeten een ondersteuningsplan opstellen voor 1 mei
2013. Vanaf 1 augustus 2013 vervalt de landelijke indicatiestelling en zal
het nieuwe stelsel volledig in werking treden. Hiermee is er voor de
samenwerkingsverbanden de benodigde voorbereidingstijd.
Neem maatregelen om de deskundigheid van aankomend en zittend
personeel te verbeteren, vooral in het regulier voortgezet onderwijs.
Het Actieplan Leraar 2020 benoemt op diverse plaatsen het belang van het
leren omgaan met verschillen. Schoolbesturen kunnen de middelen die in
dit kader ter beschikking komen, benutten om hun lerarenteams hierin te
scholen. De Onderwijsraad stelt dat professionalisering bij een majeure
stelselherziening als passend onderwijs niet kan en mag worden
overgelaten aan het veld. Tegelijkertijd is het van belang schoolbesturen
in positie te houden waar het gaat over een taak die primair hun verantwoordelijkheid is. Om balans te houden tussen de verantwoordelijkheid
op landelijk niveau en het niveau van de schoolbesturen, worden de
investeringen aan schoolbesturen beschikbaar gesteld via de prestatiebox, zodat zij volledige bestedingsvrijheid hebben en zelf op maat
kunnen bepalen hoe het geld wordt ingezet. Op landelijk niveau worden in
de bestuursakkoorden prestatieafspraken gemaakt om focus aan te
brengen en om de resultaten te monitoren. Bij de prestatieafspraken
wordt conform de aanbeveling van de raad onderscheid naar sectoren

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 106, nr. 3

67

gemaakt, omdat tussen de sectoren en in geval van voortgezet onderwijs
ook tussen de schoolsoorten, inderdaad verschillen in de ondersteuningsbehoefte zijn. De prestatieafspraken hebben onder andere betrekking op
een verhoging van het percentage docenten dat kan omgaan met
verschillen en op het verbeteren van de tevredenheid over de begeleiding
van beginnende leraren. Daarnaast worden voor de kwaliteitsverbetering
op de korte termijn afspraken gemaakt met de lerarenopleidingen met
betrokkenheid van het afnemend veld en zijn in 2016 de kennisbases in de
lerarenopleidingen ingevoerd. Dit zorgt ervoor dat nieuw instromende
docenten van meet af aan beter toegerust zijn. Bekend is dat de behoefte
van scholen ten aanzien van professionalisering vooral uitgaat naar
teamgerichte en langdurige begeleiding. De nauwere samenwerking en
expertise-uitwisseling tussen speciaal en regulier onderwijs in het kader
van de invoering van deze wet biedt hierin kansen, bijvoorbeeld door het
tijdelijk of structureel inzetten van ambulant begeleiders die leraren en
teams beter kunnen leren omgaan met verschillen.
De positie van ouders verdient versterking.
Om de positie van ouders te verbeteren, doet de Onderwijsraad drie
concrete voorstellen: maak een tijdelijke plaatsing van een leerling op een
school mogelijk indien de toelatingsbeslissing nog niet is genomen bij de
start van het schooljaar, maximeer de beslistermijn over toelating tot 10
weken en richt een medezeggenschapsraad op het niveau van het
samenwerkingsverband in.
Deze drie voorstellen van de Onderwijsraad zijn overgenomen en
verwerkt in het wetsvoorstel en in de toelichting daarop.
De Onderwijsraad adviseert een toetsingskader te maken op grond
waarvan het referentiekader passend onderwijs kan worden beoordeeld.
Bij de start van de ontwikkeling van het referentiekader is geen
programma van eisen opgesteld. Daarom stelt de raad de vraag of het
referentiekader van voldoende kwaliteit is en of het referentiekader
voldoende waarborgt dat de school die de meeste speciale ondersteuning
levert ook de meeste middelen voor extra ondersteuning ontvangt.
Het referentiekader bevat een set aan handreikingen voor de toewijzing
van ondersteuning, de verdeling van middelen voor extra ondersteuning,
de invulling van de zorgplicht en de juridische vormgeving van de
samenwerkingsverbanden. Bij de uitwerking van het referentiekader
wordt bekeken op welke manier wordt gewaarborgd dat de school die de
meeste leerlingen die ondersteuning behoeven opvangt, ook de meeste
middelen voor extra ondersteuning ontvangt.
Neem de onduidelijkheid over het zorgprofiel weg.
De Onderwijsraad adviseert om in de toelichting bij het wetsvoorstel uit te
leggen wat met een zorgprofiel van de school wordt bedoeld. De raad
duidt hierbij vooral op de functie van het zorgprofiel en de rol die het
speelt bij de toekenning van de middelen voor extra ondersteuning vanuit
het samenwerkingsverband aan de scholen.
Het zorgprofiel (nu: schoolondersteuningsprofiel) is zowel in de wet als in
de toelichting daarop opgenomen. Uitgelegd is dat het schoolondersteuningsprofiel inzicht biedt voor ouders in de voorzieningen voor extra
ondersteuning op de school. Het ondersteuningsprofiel van een school
maakt onderdeel uit van het geheel van de voorzieningen voor extra
ondersteuning binnen en tussen de scholen in een samenwerkingsverband.
Bovenregionale ondersteuning moet gewaarborgd blijven.
Enkele scholen in Nederland hebben een zeer gespecialiseerd ondersteuningsaanbod en moeten volgens de Onderwijsraad op een bovenregionaal niveau aanwezig blijven. Ook moet er aandacht zijn voor de manier

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 106, nr. 3

68

waarop het voor deze scholen mogelijk kan worden gemaakt om mee te
doen in meerdere samenwerkingsverbanden.
Scholen die een bovenregionale functie hebben vanwege een specifieke
expertise, kunnen in het nieuwe stelsel, net als nu, leerlingen vanuit het
gehele land toelaten. Het samenwerkingsverband van waaruit de leerling
afkomstig is, draagt dan de middelen voor extra ondersteuning over aan
de betreffende school met de bovenregionale functie. In het wetsvoorstel
is geregeld dat deze scholen bestuurlijk kunnen aansluiten bij een
samenwerkingsverband waarin deze scholen geen (neven)vestigingen
hebben. Reden hiervoor kan bijvoorbeeld zijn dat het samenwerkingsverband in het voedingsgebied ligt van de school.
Het handelingsplan zou een onderdeel moeten worden van het ontwikkelingsperspectief.
De school en leerling hebben met het opstellen van een ontwikkelingsperspectief scherper in beeld waar naartoe gewerkt moet worden en aan
welke instroomeisen de leerling te zijner tijd moet voldoen om succesvol
te zijn in het vervolgonderwijs. Het ontwikkelingsperspectief biedt school,
ouders en inspectie houvast bij het reflecteren op de gerealiseerde
opbrengsten. Meer dan het tot nu toe verplichte handelingsplan past het
ontwikkelingsperspectief in de huidige visie op het verbeteren van de
leerresultaten en het vergroten van de opbrengstgerichtheid van scholen.
Handelingsplanning kan daarbij als een instrument om het «hoe» te
beschrijven, behulpzaam zijn.
Geef een nadere toelichting over hoe het wetsvoorstel er aan bijdraagt dat
er minder middelen voor leerlingenvervoer nodig zijn.
Naar aanleiding van deze aanbeveling is in de toelichting opgenomen dat
als gevolg van de invoering van passend onderwijs het aantal vervoersbewegingen de komende jaren naar verwachting afneemt. Dit komt door een
betere spreiding van voorzieningen voor leerlingen met een handicap,
bijvoorbeeld door specifieke voorzieningen binnen het regulier onderwijs
in te richten.
Breng het lwoo en het pro ook onder bij de nieuwe toewijzingssystematiek voor middelen voor extra ondersteuning.
Vooralsnog blijft de huidige systematiek van toewijzing voor lwoo en pro
ongewijzigd en maakt het geen onderdeel uit van het wetsvoorstel
passend onderwijs. Er vindt overleg plaats met de vo-raad en de aoc-raad
over een nieuw stelsel voor lwoo en pro.
Het moet mogelijk zijn om correcties uit te voeren op de financiële
gevolgen van de verevening wanneer er duidelijk aanwijsbare regionale
verschillen zijn tussen regio’s.
Door de ECPO is een onderzoek uitgevoerd naar de verschillen tussen
regio’s in het kader van de vorming van regionale netwerken passend
onderwijs. Uit dit onderzoek kwam naar voren dat er geen aanwijsbare
redenen zijn waarom in de ene regio meer speciaal onderwijs nodig zou
zijn dan in de andere regio. Er zijn wel verschillen als het gaat om
sociaal-economische status. Echter dit wordt gecompenseerd in het
achterstandenbeleid: de gewichtenregeling in het primair onderwijs en
het leerplusarrangement in het voortgezet onderwijs.
Het inspectiekader passend onderwijs moet recht doen aan regionale
variëteit en het moet aandacht hebben voor de kwaliteit van de speciale
ondersteuning.
In het wetsvoorstel is geregeld dat samenwerkingsverbanden zich moeten
verantwoorden over de beoogde en de behaalde resultaten. Bij de
uitwerking van het toezichtkader passend onderwijs houdt de inspectie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 106, nr. 3

69

rekening met verschillen tussen samenwerkingsverbanden en keuzes die
worden gemaakt in het samenwerkingsverband.
Zorg voor een zorgvuldig implementatieproces.
Op de verdere uitwerking van passend onderwijs zal in samenwerking
met de organisaties door het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap regie worden gevoerd. Hierbij wordt wel aan de schoolbesturen ruimte gegeven om zelf invulling te geven aan passend onderwijs.
Belangrijke onderdelen van het invoeringstraject zijn de ondersteuning
van samenwerkingsverbanden door regioadviseurs bij de vorming van
een rechtspersoon, het uitwerken en verspreiden van het referentiekader,
het voorkomen van verdere groei van het speciaal onderwijs, de professionalisering van leraren en de informatievoorziening over de wetgeving en
de veranderde bekostiging.
Mijlpalen in de verdere uitwerking zijn dan dat de samenwerkingsverbanden voor 1 november 2012 zijn ingericht en dat de zorgplicht vanaf
1 augustus 2013 in werking zal treden.
Pas het wetsvoorstel op onderdelen aan.
Ten aanzien van het ontwikkelingsperspectief adviseert de raad: neem in
de wet op dat ouders overeenstemming moeten bereiken en vervroeg de
termijn van het opstellen ervan naar vier weken.
De school moet met de ouders overleg voeren over het ontwikkelingsperspectief. De school heeft de professionaliteit om het ontwikkelingsperspectief te bepalen en vast te stellen. De termijn hiervoor is 6 weken.
Regel besluitprocedures op het niveau van het samenwerkingsverband;
besteed daarbij aandacht aan rechtsbescherming van de minderheid
binnen de aangesloten bevoegde gezagsorganen. De Onderwijsraad
adviseert in de wet een regeling op te nemen die duidelijke besluitvorming waarborgt en recht doet aan de verschillende belangen. De
besluitvormingsregels dienen in ieder geval duidelijkheid te verschaffen
wanneer er sprake is van een meerderheid.
De wijze van besluitvorming in het samenwerkingsverband wordt aan de
bevoegde gezagsorganen die gezamenlijk dat samenwerkingsverband
vormen, overgelaten. In de statuten kunnen zij de wijze van besluitvorming regelen, maar ook hoe om te gaan met geschillen. Er zullen
modellen voor besluitvormingsprocedures in het referentiekader worden
opgenomen.
Geef de toepasselijkheid van de Wet goed bestuur voor wat betreft de
scheiding van intern toezicht en bestuur een facultatief karakter.
Dit advies is niet overgenomen. De situatie in het samenwerkingsverband
onderscheidt zich naar mijn mening in dit opzicht niet van die van het
regionaal expertisecentrum. De bepalingen over het interne toezicht zijn
nu ook van toepassing van de regionale expertisecentra.
Regel medezeggenschap over besluiten op het niveau van het samenwerkingsverband vanuit de aangesloten bevoegde gezagsorganen.
In het wetsvoorstel wordt, conform deze aanbeveling, geregeld dat er een
medezeggenschapsraad (ondersteuningsplanraad) op het niveau van het
samenwerkingsverband moet worden ingesteld voor medezeggenschap
op het ondersteuningsplan. Deze ondersteuningsplanraad wordt
samengesteld met vertegenwoordigers uit de medezeggenschapsraden
van de aangesloten scholen. Daarnaast is er een medezeggenschapsraad
voor het personeel van het samenwerkingsverband.
De Onderwijsraad bepleit dat een onderwijsinstelling die onder de WEB
valt ook een onderwijskundig rapport van een leerling uit het vso krijgt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 106, nr. 3

70

Deze maatregel is reeds opgenomen in wetsvoorstel 32 176 (zie de
voorgestelde wijziging van artikel 43 WEC in Kamerstukken I 2010/11,
32 176, nr. A).
Regel dat een residentiële instelling invloed heeft op de noodzaak tot
toelating tot het (v)so.
In het wetsvoorstel is geregeld dat de indicatie die vanuit de (residentiële)
instelling aan de leerling wordt gegeven voor behandeling in de instelling
ook de indicatie is voor het samenwerkingsverband om de leerling
toelaatbaar te verklaren tot het (voortgezet) speciaal onderwijs.1
16. Advies College bescherming persoonsgegevens
Op 9 juni 2011 heeft het College bescherming persoonsgegevens (CBP)
advies uitgebracht over het wetsvoorstel. Hierna wordt op de verschillende onderdelen van het advies ingegaan.
A. Het CBP adviseert in de toelichting per verwerking van persoonsgegevens in het kader van passend onderwijs nader te specificeren welke
persoonsgegevens verwerkt worden en daarbij te motiveren waarom deze
persoonsgegevens noodzakelijk zijn voor het doel van die verwerking.
Naar aanleiding van deze opmerking is paragraaf 11 van de toelichting
aangevuld.
B. Het CBP adviseert een drietal verwerkingen te noemen in paragraaf 11
van de toelichting en, voor zover nog niet opgenomen, toe te lichten wat
de wettelijke grondslag voor deze verwerkingen is. Het gaat hierbij om het
afstemmen door de school met gemeente en/of (jeugd)zorg met
betrekking tot een specifieke leerling met extra ondersteuningsbehoefte,
het door een samenwerkingsverband uitbesteden van de taak om extra
ondersteuning vast te stellen (verstrekking aan pcl, zat, zorgmakelaar) en
verstrekking van gegevens aan een commissie van onderzoek.
Dit advies is gevolgd.
C. Het CBP adviseert ten aanzien van scholen te motiveren waarom «de
realisatie van passend onderwijs voor zorgleerlingen» een «gerechtvaardigd belang» is als bedoeld in artikel 8, onderdeel f, Wbp en toe te
lichten wiens gerechtvaardigd belang dat is.
Scholen krijgen met dit wetsvoorstel verschillende taken, die er op gericht
zijn om passend onderwijs te realiseren voor leerlingen:
– het aanbieden van een plaats in het onderwijs aan leerlingen die extra
ondersteuning behoeven en die worden aangemeld, hetzij op de
school van aanmelding hetzij op een andere school (de zorgplicht);
– het geven van individuele begeleiding aan leerlingen die extra
ondersteuning behoeven, afgestemd op hun behoefte;
– het aanbieden van een plaats op een andere school, voordat een
leerling wordt verwijderd.
Het is een gerechtvaardigd belang van scholen dat zij persoonsgegevens
van deze leerlingen kunnen verwerken voor zover zij nodig zijn om deze
wettelijke taken goed uit te voeren.

1
Zie het voorgestelde artikel 40, twaalfde lid,
WEC.

D. Het CBP adviseert om de gegeven grondslag voor de verwerking van
(niet bijzondere) persoonsgegevens door samenwerkingsverbanden nader
te beschouwen en indien van toepassing in de memorie van toelichting
per verwerking te motiveren wat de grondslag is.
Naar aanleiding van deze opmerking is de memorie van toelichting
aangevuld. Naast artikel 8, onder e, Wbp is als grondslag tevens genoemd
artikel 8, onder f, Wbp. Eerstgenoemde grondslag is aan de orde wanneer
het samenwerkingsverband leerlingen beoordeelt met betrekking tot de
toelaatbaarheid tot het (voortgezet) speciaal onderwijs en het speciaal

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 106, nr. 3

71

basisonderwijs. De toelaatbaarverklaring is een besluit in de zin van de
Algemene wet bestuursrecht, en het samenwerkingsverband is in zoverre
een bestuursorgaan. Voor de andere taken waarbij persoonsgegevens
(kunnen) worden verwerkt – het adviseren van het bevoegd gezag over de
ondersteuningsbehoefte van leerlingen en het toekennen van middelen
voor extra ondersteuning en -voorzieningen aan scholen – geldt dat de
verwerking geschiedt voor de behartiging van het gerechtvaardigde
belang van het samenwerkingsverband (artikel 8, onder f, Wbp). Het gaat
immers om de uitvoering van wettelijke taken die aan het samenwerkingsverband zijn opgedragen.
E. Het CBP adviseert om de grondslag voor de verwerking van gezondheidsgegevens door samenwerkingsverbanden nader te beschouwen.
Naar aanleiding van deze opmerking is in het wetsvoorstel een grondslag
opgenomen voor de verwerking van gezondheidsgegevens met
betrekking tot leerlingen door het samenwerkingsverband (de artikelen
18a, dertiende lid, WPO en 17a, veertiende lid, WVO). In verband met de
vereisten in de Wbp van doelbinding, proportionaliteit en subsidiariteit is
daarbij bepaald dat het samenwerkingsverband slechts bevoegd is
gezondheidsgegevens te verwerken, voor zover dit noodzakelijk is voor de
uitoefening van de volgende, wettelijke, taken van het samenwerkingsverband: het beoordelen van de toelaatbaarheid van leerlingen tot het
(voortgezet) speciaal onderwijs en het speciaal basisonderwijs, het
adviseren van het bevoegd gezag over de ondersteuningsbehoefte van
een leerling en het toekennen van onderwijsmiddelen voor extra
ondersteuning en -voorzieningen aan scholen in het samenwerkingsverband. Deze taakuitvoering is voor de verwezenlijking van passend
onderwijs voor de betrokken leerlingen van zeer groot belang. De
verwerking van gezondheidsgegevens zoals hier bedoeld, is daarmee
noodzakelijk met het oog op een zwaarwegend algemeen belang als
bedoeld in artikel 23, eerste lid, onder e, Wbp. Conform artikel 23, derde
lid, Wbp zal van deze gegevensverwerking een melding worden gedaan
bij de Europese Commissie.
Met het oog op de passende waarborgen die op grond van artikel 23,
eerste lid, onder e, Wbp moeten worden geboden ter bescherming van de
persoonlijke levenssfeer, is verder in het wetsvoorstel bepaald dat het
samenwerkingsverband de gezondheidsgegevens niet mag verstrekken
aan derden, behalve aan het bevoegd gezag van de betrokken school
waar de leerling is aangemeld of ingeschreven. De achtergrond van deze
uitzondering voor het bevoegd gezag is dat een samenwerkingsverband
door onderzoek van een leerling de beschikking kan krijgen over aanvullende (gezondheids)gegevens, die relevant zijn voor de door de school
aan de leerling te geven begeleiding. Ook wordt bepaald dat het samenwerkingsverband er voor zorg draagt dat de gegevens worden bewaard
op een plaats die uitsluitend toegankelijk is voor het samenwerkingsverband en de deskundigen die betrokken zijn bij de beoordeling van de
toelaatbaarheid, en wordt de bewaartermijn van deze gegevens geregeld.
F. Het CBP adviseert in de memorie van toelichting te verwijzen naar de
betreffende artikelen uit de Wbp die zien op proportionaliteit van de
gegevensverwerkingen ten aanzien van leerlingen, de bewaartermijn,
beveiligingsmaatregelen en de uitoefening van rechten (zoals inzage en
correctie) door ouders en leerlingen. Verder adviseert het CBP toe te
lichten op welke wijze scholen en samenwerkingsverbanden inhoud
geven aan hun verplichtingen uit hoofdstuk 5 Wbp en welke voorzieningen zijn getroffen met betrekking tot de rechten van betrokkenen uit
hoofdstuk 6 Wbp.
Naar aanleiding van het eerste advies zijn de desbetreffende artikelen uit
de Wbp in de toelichting vermeld. Naar aanleiding van het tweede advies
wordt het volgende opgemerkt. Wanneer een leerling wordt verwezen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 106, nr. 3

72

naar bijvoorbeeld het speciaal basisonderwijs of naar het (voortgezet)
speciaal onderwijs beoordeelt het samenwerkingsverband of de leerling
toelaatbaar is. Om deze taak te kunnen verrichten, verwerkt het samenwerkingsverband persoonsgegevens. Net als bij bijvoorbeeld het
onderwijskundig rapport dat door een school over een leerling wordt
opgesteld, geldt ook voor deze gegevens dat ouders inzage- en correctierecht hebben. Dat betekent dat het samenwerkingsverband op verzoek
van de ouders van de leerling van wie de persoonsgegevens zijn gebruikt,
inzage zal bieden in het dossier en gelegenheid zal geven voor correctie
van onjuiste gegevens. Ook voor scholen geldt dat zij persoonsgegevens
verwerken bij de beslissing of een leerling wordt toegelaten tot de school
en wanneer een leerling specifieke begeleiding of een aangepaste
leeromgeving nodig heeft. Het gaat dan om gegevens met als doel om
aan de leerling een passend onderwijsprogramma te kunnen bieden. De
school zal de gegevens bewaren in de leerlingadministratie en op verzoek
van de ouders gelegenheid geven voor inzage en correctie.
17. Algemene Rekenkamer
Op grond van artikel 96 van de Comptabiliteitwet 2001 is over het
wetsvoorstel overleg gevoerd met de Algemene Rekenkamer. Bij brief van
24 oktober 2011 heeft de Algemene Rekenkamer gereageerd op het
wetsvoorstel.
De Algemene Rekenkamer constateert dat zij controlerechten krijgt bij de
samenwerkingsverbanden, op grond van artikel 91, eerste lid, aanhef en
onder d, van de Comptabiliteitswet. Ook constateert de Algemene
Rekenkamer dat met het wetsvoorstel het toezicht op de samenwerkingsverbanden wettelijk wordt geregeld. Dit is volgens de Algemene Rekenkamer een verbetering ten opzichte van de huidige situatie, waarin de
inspectie formeel niet bevoegd is om toezicht te houden op de samenwerkingsverbanden in het primair en voortgezet onderwijs. De precieze
invulling van het toezicht op de samenwerkingsverbanden dient nog wel
nadere invulling te krijgen in het toezichtkader passend onderwijs.
De Algemene Rekenkamer wijst op de bestuurlijke bevoegdheden die de
samenwerkingsverbanden krijgen en merkt deze verbanden aan als
zelfstandige bestuursorganen. De Algemene Rekenkamer is van mening
dat bij het wetsvoorstel expliciet zou moeten worden toegelicht waarom
de Kaderwet zelfstandige bestuursorganen, die in algemene zin de
sturings-, toezicht- en verantwoordingsrelatie tussen zbo en minister
regelt, voor de samenwerkingsverbanden niet van toepassing is.
Naar aanleiding hiervan wordt opgemerkt dat de samenwerkingsverbanden niet onder de werking van de Kaderwet worden gebracht omdat
de aspecten sturing, toezicht en verantwoording al uitputtend zijn
geregeld in de bepalingen die dit wetsvoorstel toevoegt aan de Wet op het
primair onderwijs, de Wet op het voortgezet onderwijs en de Wet op het
onderwijstoezicht. Meer specifiek gaat het om:
– het inspectietoezicht op de samenwerkingsverbanden;
– de financiële verantwoording van de samenwerkingsverbanden aan de
minister (jaarverslag);
– de bevoegdheid van de minister om een aanwijzing te geven aan het
samenwerkingsverband of een bekostigingssanctie op te leggen,
indien is voldaan aan de daarvoor geldende voorwaarden;
– de bevoegdheid van de minister om de noodzakelijke voorzieningen te
treffen, indien het samenwerkingsverband zijn taak ernstig verwaarloost, en
– de grondslag om bij algemene maatregel van bestuur nadere
voorschriften vast te stellen voor de samenwerkingsverbanden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 106, nr. 3

73

ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING
Artikel I, onderdeel A, artikel II, onderdeel A, artikel III, onderdeel
A, artikel V, onderdeel A en artikel VI, onderdeel A (artikel 1
WPO, artikel 1 WEC, artikel 1 WVO, artikel 1 WMS en artikel 1
WOT)
De begripsbepalingen van de WPO, WEC, WVO, WMS en WOT worden
gewijzigd naar aanleiding van het vervallen van de leerlinggebonden
financiering, de opheffing van de regionale expertisecentra alsmede de
vorming van de nieuwe samenwerkingsverbanden en instellingen voor
cluster 2. Aan de WPO, WEC en WVO wordt een begripsbepaling van
schoolondersteuningsprofiel toegevoegd: de beschrijving van de
voorzieningen die zijn getroffen voor leerlingen die extra ondersteuning
behoeven. Hierbij gaat het om zowel de ondersteuning die de school zelf
kan bieden als de gespecialiseerde ondersteuning die zij met hulp van het
samenwerkingsverband kan verzorgen.
Artikel I, onderdeel B (artikel 8 WPO)
Dit onderdeel vervangt het begrip «leerlingen die extra zorg behoeven»
door «leerlingen die extra ondersteuning behoeven». Het gaat om
dezelfde groep leerlingen als waarop de activiteiten van het samenwerkingsverband gericht zijn (artikel 18a) en waarvoor de zorgplicht geldt
(artikel 40). Zie nader paragraaf 2.1 van het algemeen deel. Ook bepaalt dit
onderdeel dat het bevoegd gezag de begeleiding van de leerling zo nodig
afstemt met zorginstanties, en ten minste eenmaal in de 4 jaar een
schoolondersteuningsprofiel vast stelt.
Artikel I, onderdeel C (artikel 9 WPO)
In het zesde lid van artikel 9 WPO is geregeld dat wanneer de kerndoelen
niet kunnen worden toegepast voor een LGF-leerling of een visueel
gehandicapte leerling, in het handelingsplan wordt aangegeven wat de
reden daarvan is en welke vervangende onderwijsdoelen worden
gehanteerd. Naar aanleiding van het vervallen van leerlinggebonden
financiering en de vervanging van het handelingsplan door het ontwikkelingsperspectief is deze bepaling aangepast.
Artikel I, onderdeel D, en artikel III, onderdeel F (artikel 12 WPO
en artikel 24 WVO)
Artikelen 12 WPO en 24 WVO bepalen dat het schoolplan de voorzieningen omschrijft die zijn getroffen voor leerlingen met specifieke
onderwijsbehoeften en voor LGF-leerlingen. Omdat de leerlinggebonden
financiering vervalt en er een schoolondersteuningsprofiel komt waarin
de voor zorgleerlingen beschikbare voorzieningen worden omschreven,
worden deze bepalingen aangepast.
Artikel I, onderdeel E, artikel II, onderdeel H en artikel III,
onderdeel G (artikel 13 WPO, artikel 22 WEC en artikel 24a WVO)
Deze onderdelen regelen dat in de schoolgids informatie wordt
opgenomen over het samenwerkingsverband waarbij het bevoegd gezag
is aangesloten en over de wijze waarop de ondersteuning voor leerlingen
die extra ondersteuning behoeven wordt vormgegeven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 106, nr. 3

74

Artikel I, onderdeel F (artikel 14 WPO)
Nu de permanente commissie leerlingenzorg niet langer verplicht wordt
gesteld in het PO, vervalt de verwijzing naar die commissie in artikel 14.
Artikel I, onderdelen G, H en I en artikel III, onderdelen H, I en J
(artikelen 17a, 17b en 17c WPO en 24d, 24e en 24e1 WVO)
De voorgestelde wijzigingen in de artikelen 17a, 17b en 17c WPO en 24d,
24e en 24e1 WVO regelen de verplichte scheiding tussen toezicht en
bestuur ook voor het samenwerkingsverband.
Artikel I, onderdeel J (artikel 18 WPO)
Het artikel met betrekking tot de huidige samenwerkingsverbanden weer
samen naar school komt te vervallen. Omdat in het schooljaar 2012–2013
deze samenwerkingsverbanden nog actief zijn, dient het artikel in dat
schooljaar nog van kracht te blijven. Omdat de inwerkingtreding van het
artikel over de nieuwe samenwerkingsverbanden wordt voorzien per
1 augustus 2012, is ervoor gekozen om artikel 18 niet te vervangen, maar
de oude en nieuwe samenwerkingsverbanden te regelen in aparte
artikelen (18 en 18a).
Artikel I, onderdeel K (artikel 18a WPO)
Dit onderdeel regelt de taken, samenstelling en rechtsvorm van het
samenwerkingsverband, alsmede de aansluitingsplicht van het bevoegd
gezag. Een nadere toelichting wordt gegeven in paragraaf 2.2 van het
algemeen deel.
Het bevoegd gezag is voor elke vestiging (hoofdvestiging of nevenvestiging) aangesloten bij het samenwerkingsverband van het gebied waarin
de desbetreffende vestiging is gelegen. Opgemerkt wordt dat in artikel
18a de termen «scholen, bedoeld in de vorige volzin» (tweede lid) en
«scholen, bedoeld in het tweede lid» zowel de WPO-scholen als de
WEC-scholen van het samenwerkingsverband aanduiden, en dat
vestigingen van scholen voor speciaal en voortgezet speciaal onderwijs
alleen zijn aangesloten voor zover daaraan speciaal onderwijs wordt
verzorgd.
Artikel I, onderdelen L tot en met S (artikel 19 t/m 28 WPO)
De bepalingen omtrent het ondersteuningsplan zijn opgenomen in het
nieuwe artikel 18a. In verband daarmee komt artikel 19 te vervallen.
Bij het oprichten van de privaatrechtelijke rechtspersonen die de nieuwe
samenwerkingsverbanden zijn, worden statuten opgesteld. Hierin worden
voorschriften opgenomen die de basis van de samenwerking tussen de
bevoegde gezagsorganen vormen. Hierin kan ook worden geregeld hoe er
met eventuele geschillen in het samenwerkingsverband wordt omgegaan.
In verband daarmee komen de artikelen 20 (reglement samenwerkingsverband) en 22 (geschillencommissie samenwerkingsverbanden) te
vervallen.
De taken van de centrale dienst ten behoeve van de samenwerkingsverbanden vervallen. Naar aanleiding daarvan vervalt de verplichte
aansluiting van bevoegde gezagsorganen bij de centrale dienst (artikel
21).
Artikelen 23 tot en met 28 hebben betrekking op de permanente leerlingenzorg en de regionale verwijzingscommissies en komen te vervallen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 106, nr. 3

75

Artikel I, onderdeel T (artikel 40 WPO)
Het tweede lid regelt dat de aanmelding voor toelating schriftelijk gebeurt.
Dit sluit aan bij de huidige praktijk waarbij scholen aan ouders een
inschrijfformulier voorleggen. Tevens wordt bepaald dat de aanmelding
van een leerling zo veel mogelijk minimaal 10 weken voorafgaand aan de
gewenste toelatingsdatum gebeurt. Dit om het bevoegd gezag in staat te
stellen de procedure zorgvuldig en tijdig te kunnen afronden. Tenslotte is
nog bepaald dat het bevoegd gezag de ouders vraagt aan te geven of de
leerling ook reeds is aangemeld bij een andere school en zo ja, bij welke
andere school. Hiermee kan worden voorkomen dat (bij aanmelding op
verschillende scholen) verschillende scholen ieder voor zich moeten
onderzoeken welke begeleiding een aangemelde leerling die behoefte
heeft aan extra ondersteuning, nodig heeft.
Het derde lid bepaalt dat het bevoegd gezag de ondersteuningsbehoefte
van aangemelde leerlingen onderzoekt, en daarbij ouders om gegevens
kan vragen waaruit die ondersteuningsbehoefte blijkt.
In het vierde lid is de verplichting van het bevoegd gezag vastgelegd om
(zorg)leerlingen die niet kunnen worden toegelaten tot de school een
plaats op een andere school aan te bieden, na overleg met ouders en
rekening houdend met de ondersteuningsbehoefte van de leerling en de
schoolondersteuningsprofielen van de betrokken scholen (de school van
aanmelding en de school waarnaar wordt verwezen). In paragraaf 2.1 van
het algemeen deel is hier uitgebreid op ingegaan.
In het vijfde lid is geregeld wanneer de zorgplicht niet aan de orde is. Dat
is onder meer het geval indien de ouders weigeren te verklaren dat zij de
grondslag van het onderwijs aan de school respecteren dan wel onderschrijven.
In het zesde lid is voor toelatingsbeslissingen een beslistermijn van 6
weken, te verlengen met maximaal 4 weken, geregeld.
Het zevende lid regelt de tijdelijke plaatsing van leerlingen. Tijdelijke
plaatsing is alleen aan de orde bij leerlingen die niet reeds op een andere
school voor basisonderwijs of speciaal onderwijs zijn ingeschreven
(eerste aanmelding) en waarvoor de toelatingsbeslissing nog niet is
genomen bij de aanvang van het schooljaar.
Het achtste lid stelt als voorwaarde voor toelating tot een speciale school
voor basisonderwijs dat het samenwerkingsverband de leerling
toelaatbaar heeft verklaard tot het onderwijs aan de speciale scholen voor
basisonderwijs in het samenwerkingsverband.
Het negende lid is overeenkomstig het huidige vierde lid, tweede volzin,
van artikel 40.
Het tiende lid past de procedure voor verwijdering van leerlingen in die
zin aan, dat bevoegd gezag in alle gevallen een nieuwe school voor de
leerling dient te vinden, voordat kan worden overgegaan tot definitieve
verwijdering. Dit is conform de verwijderingsprocedure in het voortgezet
onderwijs.
Het elfde lid is overeenkomstig het huidige zesde lid van artikel 40.
Artikel I, onderdeel U, artikel II, onderdeel V en artikel III,
onderdeel K (artikel 40a WPO, artikel 41a WEC en artikel 26 WVO)
In de plaats van het handelingsplan komt het ontwikkelingsperspectief. Dit
wordt geregeld in deze onderdelen. Niet voor alle leerlingen die extra
ondersteuning nodig hebben behoeft een ontwikkelingsperspectief te
worden opgesteld. Het gaat alleen om leerlingen die een afwijkend
onderwijsprogramma volgen in het regulier basisonderwijs of regulier
voortgezet onderwijs, om leerlingen die praktijkonderwijs volgen en om
leerlingen die (voortgezet) speciaal onderwijs volgen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 106, nr. 3

76

Artikel I, onderdeel V en artikel II, onderdeel S (artikelen 40c
WPO en 40a WEC)
Deze onderdelen voegen aan de WPO en WEC een schorsingsregeling toe
die overeenkomt met de, reeds bestaande, schorsingsregeling voor het
voortgezet onderwijs (artikel 13 Inrichtingsbesluit WVO). Zie nader
paragraaf 2.1 van het algemeen deel.
Artikel I, onderdeel W (artikel 43 WPO)
Artikel 43 over het onderwijskundig rapport ten behoeve van de permanente commissie leerlingenzorg of de commissie voor de indicatiestelling
komt met de opheffing van deze commissies te vervallen.
Artikel I, onderdeel X (artikel 63 WPO)
In het huidige artikel 63, tweede lid, is een termijn bepaald voor de
beslissing door het bevoegd gezag van een bijzondere school over
toelating van een LGF-leerling. Deze specifieke termijn kan vervallen nu in
het nieuwe vijfde lid van artikel 40 een algemene termijn voor toelatingsbeslissingen is opgenomen, die voor zowel openbare als bijzondere
scholen geldt.
Het nieuwe vierde lid van artikel 63 regelt dat het bevoegd gezag van een
bijzondere school een aanmelding buiten behandeling kan laten wanneer
de verstrekte gegevens en bescheiden onvoldoende zijn voor de beoordeling van de aanmelding of de voorbereiding van de toelatingsbeslissing, mits de ouders in de gelegenheid zijn gesteld om de aanmelding
binnen een door het bevoegd gezag gestelde termijn aan te vullen. Ook
regelt het nieuwe vierde lid dat de beslistermijn wordt opgeschort indien
sprake is van aanvulling van de aanmelding en dat ouders in kennis
worden gesteld van een buitenbehandelingstelling. Hiermee wordt
aangesloten bij de voorschriften die voor het openbaar onderwijs gelden
op grond van de Algemene wet bestuursrecht. De aanvulling en buitenbehandelingstelling van ongenoegzame aanvragen (in dit geval aanmeldingen) en de opschorting van de beslistermijn gedurende de aanvulling
van een aanvraag (aanmelding) is geregeld in de artikelen 4:5 en 4:15
Awb.
Artikel I, onderdeel Y (artikel 68 WPO)
De voorgestelde wijzigingen in artikel 68 houden verband met het feit dat
de bekostiging voor ondersteuningsvoorzieningen niet langer wordt
toegekend aan de centrale dienst, maar aan het samenwerkingsverband.
Artikel I, onderdelen Z en AA (artikelen 70a en 70b WPO)
Nu in dit wetsvoorstel een nieuwe inrichting van de ondersteuningsstructuur wordt voorgesteld, kunnen artikelen die betrekking hebben op
leerlinggebonden financiering (de artikelen 70a en 70b WPO) komen te
vervallen.
Artikel I, onderdeel BB (artikel 113 WPO)
Dit betreft een technische wijziging. Nu het samenwerkingsverband
bekostiging gaat ontvangen, is het niet langer noodzakelijk om in artikel
113 een verwijzing op te nemen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 106, nr. 3

77

Artikel I, onderdelen DD, EE en KK (artikelen 118, 118a en 134
WPO)
In de artikelen 118 en 118a wordt de bekostiging voor de materiële
instandhouding van het samenwerkingsverband geregeld. Inhoudelijk
komt het eerste tot en met zevende lid van artikel 118 overeen met de nu
geldende regeling voor de huidige bekostiging voor de materiële
instandhouding van de samenwerkingsverbanden. Opgemerkt wordt dat
met «scholen in het samenwerkingsverband» uitsluitend de scholen als
bedoeld in de WPO worden aangeduid (basisscholen en speciale scholen
voor basisonderwijs).
In het achtste lid van artikel 118 is geregeld dat naast de bekostiging die
de samenwerkingsverbanden nu reeds ontvangen er nog een bekostiging
voor de materiële instandhouding wordt toegekend. Deze bekostiging
heeft een eigen berekeningsmaatstaf die in het negende lid is vastgelegd.
Op grond van het tiende lid worden op laatstgenoemde bekostiging
bedragen in mindering gebracht afhankelijk van het aantal leerlingen uit
het samenwerkingsverband dat is ingeschreven op een school voor
speciaal onderwijs of speciaal en voortgezet speciaal onderwijs. De
hoogte van dat bedrag is verder afhankelijk van de extra ondersteuning
die de leerling nodig heeft (keuze uit 3 verschillende categorieën) en zoals
die is overeengekomen binnen het samenwerkingsverband. Deze
systematiek is niet van toepassing als het gaat om een leerling die is
ingeschreven bij een instelling (cluster 1 en cluster 2). Het bedrag dat
wordt toegekend aan de school voor speciaal onderwijs wordt door DUO
rechtstreeks toegekend aan de school waar de leerling is ingeschreven en
wordt dus zo in mindering gebracht op de bekostiging van het samenwerkingsverband. Dit om de lasten voor het samenwerkingsverband zoveel
mogelijk te beperken.
Artikel I, onderdelen FF en II (artikelen 118b en 125a WPO)
De artikelen 118b en 125a regelen de wijze van bekostiging indien binnen
het samenwerkingsverband meer leerlingen naar het speciaal onderwijs
worden verwezen dan waarvoor bekostiging beschikbaar is. In die situatie
wordt de bekostiging van alle scholen in het samenwerkingsverband
(zowel WPO-scholen als WEC-scholen) verminderd op basis van het
leerlingenaantal van de vestigingen van die scholen. Voor zover het
betreft een vestiging van een school voor speciaal en voortgezet speciaal
onderwijs, worden alleen de leerlingen die speciaal onderwijs volgen op
de betreffende vestiging in beschouwing genomen bij de vermindering
van de bekostiging van de school.
Artikel I, onderdeel II (artikel 125b WPO)
Dit artikel regelt de overdracht van ondersteuningsbekostiging aan het
speciaal onderwijs, voor zover het gaat om leerlingen die ná 1 oktober
worden ingeschreven in het speciaal onderwijs. Voor leerlingen die op
1 oktober ingeschreven waren in het speciaal onderwijs, ontvangt de
so-school de ondersteuningsbekostiging rechtstreeks van OCW. De
regeling komt overeen met de bestaande regeling voor groei van het
aantal leerlingen van speciale scholen voor basisonderwijs (de artikelen
20, eerste lid, onderdelen d en e, en 124 WPO).
Artikel I, onderdelen GG en HH (artikelen 124 en 125 WPO)
De wijzigingen in de artikelen 124 en 125 zijn technisch van aard en
vloeien voort uit het feit dat het samenwerkingsverband (de rechtspersoon) de bekostiging ontvangt. Opgemerkt wordt dat met «scholen in
het samenwerkingsverband» (artikel 124, tweede lid (nieuw) WPO)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 106, nr. 3

78

uitsluitend de scholen als bedoeld in de WPO worden aangeduid
(basisscholen en speciale scholen voor basisonderwijs).
Artikel I, onderdelen JJ en LL (artikelen 132 en 137 WPO)
De artikelen 132 en 137 hebben betrekking op de personeelsbekostiging
van het samenwerkingsverband.
In het tweede lid van artikel 132 is geregeld dat naast de personeelsbekostiging die de samenwerkingsverbanden nu reeds ontvangen er nog een
personeelsbekostiging wordt toegekend. Deze bekostiging heeft een eigen
berekeningsmaatstaf die in het derde lid is vastgelegd. Een verschil met
de huidige situatie is dat de landelijk gemiddelde gewogen leeftijd geen
deel meer uitmaakt van de berekeningswijze. Het betreft hier een
technische vereenvoudiging die budgetneutraal plaatsvindt, en dus geen
bezuinigingsmaatregel. Op grond van het vierde lid worden op laatstgenoemde bekostiging bedragen in mindering gebracht afhankelijk van het
aantal leerlingen uit het samenwerkingsverband dat is ingeschreven op
een school voor speciaal onderwijs of speciaal en voortgezet speciaal
onderwijs. De hoogte van dat bedrag is verder afhankelijk van de extra
ondersteuning die de leerling nodig heeft (keuze uit 3 verschillende
categorieën) en zoals die is overeengekomen binnen het samenwerkingsverband. Deze systematiek is niet van toepassing als het gaat om een
leerling die is ingeschreven bij een instelling (cluster 1 en cluster 2). Het
bedrag dat wordt toegekend aan de school voor speciaal onderwijs wordt
door DUO rechtstreeks toegekend aan de school waar de leerling is
ingeschreven en wordt dus zo in mindering gebracht op de bekostiging
van het samenwerkingsverband. Dit om de lasten voor het samenwerkingsverband zoveel mogelijk te beperken.
Artikel I, onderdeel MM en artikel III, onderdeel S (artikelen 148
WPO en 99 WVO)
De voorgestelde wijziging in artikel 148 regelt de bestedingsmogelijkheden van het samenwerkingsverband. Het is voor samenwerkingsverbanden mogelijk om de totaal beschikbare middelen voor ondersteuning
in te zetten voor de benodigde ondersteuning (zowel lichte als zware
ondersteuning). De besteding kan ook betrekking hebben op een vestiging
van een school die valt buiten het gebied van het samenwerkingsverband
(bijvoorbeeld een betaling aan een (v)so-school die niet binnen het eigen
gebied ligt).
Artikel I, onderdelen NN, OO, PP en QQ en artikel III, onderdelen
U, V, W en X (artikelen 163b, 163c, 164 en 164a WPO en 103g,
103h, 104 en 104a WVO)
De wijzigingen in de artikelen 163b en 164 WPO en de artikelen 103g en
104 WVO bieden de grondslag voor het geven van een aanwijzing aan of
het geheel of gedeeltelijk opschorten of inhouden van de bekostiging van
een samenwerkingsverband. De wijzigingen in de artikelen 164a WPO en
104a WVO bieden de mogelijkheid om maatregelen te treffen op verzoek
of in overeenstemming met het samenwerkingsverband. De nieuwe
artikelen 163c WPO en 103h WVO bepalen dat de minister voorzieningen
kan treffen als het samenwerkingsverband zijn taken ernstig verwaarloost.
Het derde lid voorziet in de mogelijkheid voorzieningen te treffen indien
bijvoorbeeld het samenwerkingsverband niet tot stand komt omdat
bevoegde gezagsorganen zich niet aansluiten dan wel geen rechtspersoon
wordt gevormd. Het treffen van voorzieningen zal inhouden dat de
minister een of meer personen zal aanwijzen die er voor zorgdragen dat
de taken van het samenwerkingsverband alsnog naar behoren zullen
worden verricht. De minister zal die taken niet zelf op zich nemen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 106, nr. 3

79

Artikel I, onderdelen RR, TT, UU, VV en WW (artikelen 171, 172,
173, 175, 183, 183a, 184 en 184a WPO)
De voorgestelde wijzigingen in de artikelen 171, 172, 173, 183, 183a, 184
en 184a zijn technisch van aard. Zij vloeien voort uit het feit dat het
samenwerkingsverband bekostiging ontvangt.
Artikel I, onderdeel SS en artikel II, onderdeel TT (artikel 178a
WPO en artikel 164a WEC)
Deze onderdelen bevatten technische wijzigingen met betrekking tot de
verstrekking van leerlinggegevens aan de minister (Dienst Uitvoering
Onderwijs), ten behoeve van opname in het basisregister onderwijs.
Artikel II, onderdeel A (artikel 1 WEC)
De begripsbepaling van «instelling» is aangevuld omdat de scholen voor
dove en slechthorende kinderen en de scholen voor kinderen met ernstige
spraakmoeilijkheden worden omgevormd tot instellingen. Alle bepalingen
die gelden voor een instelling cluster 1 gelden daardoor ook voor de
instellingen cluster 2, tenzij anders geregeld.
Artikel II, onderdeel B (artikel 4 WEC)
De voorgestelde wijziging van het eerste lid beperkt de aanspraak op
bekostiging van vervoerskosten, voor zover het betreft vso-leerlingen, tot
die leerlingen die zijn aangewezen op ander vervoer dan openbaar
vervoer of die niet zelfstandig met het openbaar vervoer kunnen reizen.
De voorgestelde wijziging van het vijfde lid is een technische wijziging
naar aanleiding van de opheffing van de regionale expertisecentra en
commissies voor de indicatiestelling.
Artikel II, onderdeel C (artikel 8 WEC)
De wijziging in artikel 8 geeft een omschrijving van de instellingen van
cluster 2.
Artikel II, onderdeel D (artikel 8a WEC)
De wettelijke taak van scholen om LGF-leerlingen ambulant te begeleiden,
vervalt. In verband daarmee komt artikel 8a te vervallen.
Artikel II, onderdeel E (artikel 9 WEC)
In het huidige artikel 9 is de taak van een instelling cluster 1 beschreven.
De voorgestelde wijziging betreft de uitbreiding van die taken naar
instellingen cluster 2. Verder is een tweede lid toegevoegd waarin cluster
2 instellingen een taak krijgen scholen als bedoeld in de Wet op het
primair onderwijs of de Wet op het voortgezet onderwijs te ondersteunen
door een gebarentolk. Aangezien over de uitwerking van deze taak nog
overleg plaatsvindt is daarbij bepaald dat deze bepaling in werking zal
treden op een bij ministeriële regeling nader te bepalen tijdstip.
Artikel II, onderdeel I (artikel 28a WEC)
Dit onderdeel regelt de aansluitingsplicht van bevoegde gezagsorganen
van scholen behorend tot cluster 3 en 4 bij de samenwerkingsverbanden.
Het bevoegd gezag is voor elke vestiging (hoofdvestiging of nevenvestiging) aangesloten bij het samenwerkingsverband waarin de desbetreffende vestiging is gelegen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 106, nr. 3

80

Artikel II, onderdelen J tot en met M (artikelen 28b t/m 28f WEC)
Deze onderdelen houden verband met de opheffing van de regionale
expertisecentra, de commissies voor indicatiestelling en de ministeriële
commissie voor de indicatiestelling. Omdat de artikelen 28b en 28c komen
te vervallen, komt ook artikel 28f over de voorhangprocedure bij de
algemene maatregel van bestuur vastgesteld krachtens die artikelen, te
vervallen.
Artikel II, onderdelen N tot en met P (artikelen 28g, 28h en 28i
WEC)
Met de regionale expertisecentra komen ook de bepalingen te vervallen
die de scheiding tussen toezicht en bestuur verplicht stellen voor de
regionale expertisecentra.
Artikel II, onderdeel R (artikel 40 WEC)
Het eerste lid van artikel 40 wordt technisch gewijzigd. Voor het nieuwe
derde tot en met achttiende lid geldt het volgende.
Het derde lid regelt dat de aanmelding voor toelating schriftelijk gebeurt.
Dit sluit aan bij de huidige praktijk waarbij scholen aan ouders een
inschrijfformulier voorleggen. Tevens wordt bepaald dat de aanmelding
van een leerling zo veel mogelijk minimaal 10 weken voorafgaand aan de
gewenste toelatingsdatum gebeurt. Dit om het bevoegd gezag in staat te
stellen de procedure zorgvuldig en tijdig te kunnen afronden. Tenslotte is
nog bepaald dat het bevoegd gezag de ouders vraagt aan te geven of de
leerling ook reeds is aangemeld bij een andere school en zo ja, bij welke
andere school. Hiermee kan worden voorkomen dat (bij aanmelding op
verschillende scholen) verschillende scholen ieder voor zich moeten
onderzoeken welke begeleiding een aangemelde leerling die behoefte
heeft aan extra ondersteuning, nodig heeft.
Het vierde lid bepaalt dat het bevoegd gezag de ondersteuningsbehoefte
van aangemelde leerlingen onderzoekt, en daarbij ouders om gegevens
kan vragen waaruit die ondersteuningsbehoefte blijkt.
In het vijfde lid is de verplichting van het bevoegd gezag vastgelegd om
(zorg)leerlingen die niet kunnen worden toegelaten tot de school een
plaats op een andere school aan te bieden, na overleg met ouders en
rekening houdend met de ondersteuningsbehoefte van de leerling en de
schoolondersteuningsprofielen van de betrokken scholen (de school van
aanmelding en de school waarnaar wordt verwezen). In paragraaf 2.1 van
het algemeen deel is hier uitgebreid op ingegaan.
In het zesde lid is geregeld wanneer de zorgplicht niet aan de orde is. Dat
is onder meer het geval indien de ouders weigeren te verklaren dat zij de
grondslag van het onderwijs aan de school respecteren dan wel onderschrijven.
In het zevende lid is voor toelatingsbeslissingen een beslistermijn van 6
weken, te verlengen met maximaal 4 weken, geregeld.
Het achtste en negende lid regelen detijdelijke plaatsing van leerlingen
voor wie de toelatingsbeslissing bij de start van het schooljaar nog niet is
genomen. Deze maatregel is alleen aan de orde bij zgn. eerste
aanmelding. In het speciaal onderwijs gaat het daarbij om leerlingen die
niet reeds op een andere school voor speciaal onderwijs of op een school
voor basisonderwijs zijn ingeschreven. In het voorgezet speciaal
onderwijs gaat het om leerlingen die niet reeds op een andere school voor
voortgezet speciaal onderwijs of op een school voor voortgezet onderwijs
zijn ingeschreven.
Het tiende en twaalfde lid stellen als voorwaarde voor toelating tot
scholen behorend tot cluster 3 en 4, dat het samenwerkingsverband de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 106, nr. 3

81

leerling toelaatbaar heeft verklaard tot het (voortgezet) speciaal onderwijs.
Zie nader paragraaf 2.2 van het algemeen deel.
In het elfde en dertiende lid wordt geregeld welk samenwerkingsverband
in welke situatie aangewezen is om de toelaatbaarheid van een leerling tot
het (v)so te beoordelen.
In het vijftiende lid is geregeld dat de toelaatbaarheidsverklaring wordt
gebonden aan een termijn en dat voor afloop van deze termijn wordt
bezien of de leerling kan worden teruggeplaatst of overgeplaatst naar het
regulier onderwijs. Zie nader paragraaf 2.2 van het algemeen deel.
Het zestiende lid regelt dat voor (v)so-leerlingen die zijn geplaatst in een
inrichting, accommodatie of residentiële instelling, geen toelaatbaarheidsverklaring als bedoeld in het tiende en twaalfde lid behoeft te worden
verstrekt.
Het zeventiende lid is overeenkomstig het huidige vijfde lid, tweede
volzin, van artikel 40.
Het achttiende lid past de procedure voor verwijdering van leerlingen in
die zin aan, dat bevoegd gezag in alle gevallen een nieuwe school voor de
leerling dient te vinden, voordat kan worden overgegaan tot definitieve
verwijdering. Dit is conform de verwijderingsprocedure in het voortgezet
onderwijs.
Het negentiende lid is overeenkomstig het huidige zevende lid van artikel
40.
Het twintigste lid is overeenkomstig het huidige negende lid van artikel
40.
Het eenentwintigste lid is overeenkomstig het huidige tiende lid van
artikel 40.
Het tweeëntwintigste lid bepaalt dat het vierde en vijfde lid niet van
toepassing zijn op instellingen voor cluster 1 en 2. Achtergrond hiervan is
dat deze instellingen geen deel uitmaken van de samenwerkingsverbanden waarbinnen afspraken worden gemaakt over de plaatsing van
leerlingen die extra ondersteuning behoeven. De commissie van
onderzoek beoordeelt of leerlingen in aanmerking komen voor het
onderwijs van de instelling waarvoor toelating wordt verzocht (artikel 41).
Voor leerlingen die zijn ingeschreven op een school die behoort bij een
gesloten instelling (justitiële jeugdinrichting of instelling voor gesloten
jeugdzorg) geldt dat de inschrijving bij die school direct eindigt als de
leerling de instelling verlaat.
Artikel II, onderdeel T (artikel 40b WEC)
De bepalingen over de commissie voor de begeleiding zijn geactualiseerd,
naar aanleiding van de vervanging van het handelingsplan door het
ontwikkelingsperspectief.
Artikel II, onderdeel U (artikel 41 WEC)
De commissie van onderzoek, die is verbonden aan instellingen voor
cluster 1, is voortaan ook verbonden aan instellingen voor cluster 2. Eén
van haar taken in de nieuwe opzet is te adviseren over het vast te stellen
ontwikkelingsperspectief.
Artikel II, onderdeel W (artikel 61 WEC)
Voor het nieuwe vijfde lid van artikel 61 wordt verwezen naar de
toelichting op het nieuwe vierde lid van artikel 63 WPO.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 106, nr. 3

82

Artikel II, onderdeel X (artikel 69 WEC)
De voorgestelde wijzigingen in artikel 69 houden verband met het feit dat
de bekostiging voor ondersteuningsvoorzieningen niet langer wordt
toegekend aan de centrale dienst, maar aan het samenwerkingsverband.
Artikel II, onderdeel Z (artikel 71b WEC)
Met het vervallen van indicatiestelling per onderwijssoort is het niet
langer noodzakelijk een grondslag te bieden voor een scholengemeenschap. Voor de bestaande scholengemeenschap zal een overgangsvoorziening worden getroffen.
Artikel II, onderdeel AA (artikel 71c WEC)
De bekostiging van leerlingen op residentiële plaatsen geldt alleen nog
voor scholen die zijn verbonden aan justitiële jeugdinrichtingen en
gesloten jeugdzorg. De bekostiging zal niet langer afhankelijk zijn van het
aantal plaatsen waarvoor een samenwerkingsovereenkomst is gesloten,
maar zal worden omgezet in capaciteitsbekostiging (zie artikel 117, zesde
lid). Artikel 71c is hierop aangepast.
Artikel II, onderdelen CC en DD (artikelen 76a en 76b WEC)
Dit onderdeel wijzigt de procedure voor het voor bekostiging in
aanmerking brengen van nevenvestigingen van scholen, niet zijnde
instellingen. De opname van nieuwe nevenvestigingen op het plan van
het rec komt, met de opheffing van de rec’s, te vervallen. Als voorwaarde
voor bekostiging wordt gesteld dat er overeenstemming moet zijn bereikt
met de gemeente en het samenwerkingsverband waarin de nevenvestiging wordt gevestigd. Daarnaast wordt de procedure verkort, van 1,5
jaar tot 6 maanden. De kortere procedure geldt ook voor nevenvestigingen van instellingen (artikel 76b WEC).
Artikel II, onderdelen EE, FF en NN (artikelen 89, 111 en 139
WEC)
Deze wijzigingen hangen samen met de omvorming van scholen
behorend tot cluster 2 naar instellingen. De wijziging in artikel 89 WEC
betreft de huisvesting van nevenvestigingen van cluster 2 instellingen
naar analogie van de nevenvestigingen van cluster 1. De wijziging van
artikel 111 regelt dat de programma’s van eisen ook voorzieningen zullen
gaan bevatten voor instellingen. De voorgestelde wijziging in artikel 139
hangt samen met de wijziging in artikel 111.
Artikel II, onderdelen HH en KK (artikelen 116a en 119 WEC)
De artikelen 116a en 119 WEC regelen (op dezelfde manier als de artikelen
118b en 125a WPO) de wijze van bekostiging indien binnen het samenwerkingsverband meer leerlingen naar het speciaal onderwijs worden
verwezen dan waarvoor bekostiging beschikbaar is. In die situatie wordt
de bekostiging van alle scholen in het samenwerkingsverband (zowel
WPO-scholen als WEC-scholen) verminderd op basis van het leerlingenaantal van de school.Voor zover het betreft een vestiging van een school
voor speciaal en voortgezet speciaal onderwijs, worden alleen de
leerlingen die speciaal onderwijs volgen op de betreffende vestiging in
beschouwing genomen bij de vermindering van de bekostiging van de
school.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 106, nr. 3

83

Artikel II, onderdeel II (artikel 117 WEC)
De wijzigingen in artikel 117 houden enerzijds verband met de toevoeging
van instellingen cluster 2 in en anderzijds met de gewijzigde bekostigingssystematiek voor het (voortgezet) speciaal onderwijs. Een groot deel van
de bekostiging van scholen voor (voortgezet) speciaal onderwijs wordt
immers vervangen door de rechtstreekse toekenning van (een deel van
de) bekostiging van het samenwerkingsverband. Zie ook de toelichting bij
de artikelen 132, 134 en 137 WPO). Omwille van de leesbaarheid is de
volledige tekst van het nieuwe artikel 117 WEC opgenomen.
Artikel II, onderdelen JJ, LL, MM, OO, PP, QQ en RR (artikelen
118, 128, 131, 143, 146a, 157 en 161 WEC)
Deze onderdelen bevatten technische wijzigingen in verband met de
opheffing van de regionale expertisecentra en de commissies voor de
indicatiestelling.
Artikel II, onderdeel SS (artikel 162h WEC)
Dit betreft een technische wijziging die samenhangt met de uitbreiding
van het begrip «instelling» met cluster 2.
Artikel II, onderdelen UU, VV, WW en XX (artikelen 169, 169a,
170 en 170a WEC)
Deze onderdelen bevatten technische wijzigingen in verband met de
opheffing van de regionale expertisecentra. Zij zien op bepalingen over de
aansluiting van de regionale expertisecentra bij het Participatiefonds en
het Vervangingsfonds.
Artikel III, onderdeel B (artikel 10g WVO)
De voorgestelde wijziging in het zesde lid houdt verband met de
vervanging van het handelingsplan door het ontwikkelingsperspectief. Dit
ontwikkelingsperspectief wordt opgesteld voor alle leerlingen die
praktijkonderwijs volgen. In de andere schoolsoorten van het VO gaat het
alleen om leerlingen die een afwijkend onderwijsprogramma volgen.
Artikel III, onderdeel C en D (artikelen 10h en 11 WVO)
Artikelen 10h en 11 komen te vervallen nu de nieuwe samenwerkingsverbanden geregeld zijn in het voorgestelde artikel 17a.
Artikel III, onderdeel E (artikel 17a WVO)
Dit onderdeel regelt de taken, samenstelling en rechtsvorm van het
samenwerkingsverband, de aansluitingsplicht van het bevoegd gezag en
de permanente commissie leerlingenzorg. Het bevoegd gezag is voor elke
vestiging (hoofdvestiging of nevenvestiging) aangesloten bij het
samenwerkingsverband van het gebied waarin de desbetreffende
vestiging is gelegen. De andere positionering binnen de WVO van het
artikel over de samenwerkingsverbanden (was artikel 10h) houdt verband
met het feit dat het nieuwe samenwerkingsverband niet meer alleen
werkzaam zal zijn voor het vmbo en het praktijkonderwijs, maar voor het
gehele VO. Een nadere toelichting wordt gegeven in paragraaf 2.2 van het
algemeen deel.
Opgemerkt wordt dat in artikel 17a de termen «scholen, bedoeld in de
vorige volzin» (tweede lid) en «scholen, bedoeld in het tweede lid» zowel
de WVO-scholen als de WEC-scholen van het samenwerkingsverband

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 106, nr. 3

84

aanduiden en dat vestigingen van scholen voor speciaal en voortgezet
speciaal onderwijs alleen zijn aangesloten voor zover daaraan voortgezet
speciaal onderwijs wordt verzorgd.
Artikel III, onderdeel E (artikel 17b WVO)
De algemene verplichting voor scholen om leerlingen met een extra
ondersteuningsbehoefte begeleiding te bieden, wordt nu ook in de WVO
opgenomen. In de WPO is deze verplichting al vastgelegd (artikel 8, vierde
lid, WPO). Ook bepaalt dit onderdeel dat het bevoegd gezag de
begeleiding van de leerling zo nodig afstemt met zorginstanties, en ten
minste eenmaal in de 4 jaar een schoolondersteuningsprofiel vast stelt.
Artikel III, onderdeel L (artikel 27 WVO)
De aanpassing in het eerste lid regelt dat in geval van verwijdering van
een leerling, de andere plaats in het onderwijs die de leerling dient te
worden aangeboden, ook een plaats in het voortgezet speciaal onderwijs
kan zijn.
Lid 2a regelt dat de aanmelding voor toelating schriftelijk gebeurt. Dit sluit
aan bij de huidige praktijk waarbij scholen aan ouders een inschrijfformulier voorleggen. Tevens wordt bepaald dat de aanmelding van een
leerling zo veel mogelijk minimaal 10 weken voorafgaand aan de
gewenste toelatingsdatum gebeurt. Dit om het bevoegd gezag in staat te
stellen de procedure zorgvuldig en tijdig te kunnen afronden. Tenslotte is
nog bepaald dat het bevoegd gezag de ouders vraagt aan te geven of de
leerling ook reeds is aangemeld bij een andere school en zo ja, bij welke
andere school. Hiermee kan worden voorkomen dat (bij aanmelding op
verschillende scholen) verschillende scholen ieder voor zich moeten
onderzoeken welke begeleiding een aangemelde leerling die behoefte
heeft aan extra ondersteuning, nodig heeft.
Lid 2b bepaalt dat het bevoegd gezag de ondersteuningsbehoefte van
aangemelde leerlingen onderzoekt, en daarbij ouders om gegevens kan
vragen waaruit die ondersteuningsbehoefte blijkt.
In lid 2c is de verplichting van het bevoegd gezag vastgelegd om
(zorg)leerlingen die niet kunnen worden toegelaten tot de school een
plaats op een andere school aan te bieden, na overleg met ouders en
rekening houdend met de ondersteuningsbehoefte van de leerling en de
schoolondersteuningsprofielen van de betrokken scholen (de school van
aanmelding en de school waarnaar wordt verwezen). In paragraaf 2.1 van
het algemeen deel is hier uitgebreid op ingegaan.
In lid 2d wordt bepaald dat leden 2c en 2d niet van toepassing zijn op de
aanmelding van leerlingen die niet voldoen aan de voorwaarden gesteld
bij of krachtens de algemene maatregel van bestuur, bedoeld in het eerste
lid (het Inrichtingsbesluit WVO). Daarmee wordt bereikt dat de zorgplicht
alleen geldt ten aanzien van leerlingen die wettelijk toelaatbaar zijn tot, en
geschikt zijn voor, het onderwijs van de school waarvoor toelating wordt
verzocht. Tevens is geregeld dat de zorgplicht niet aan de orde is indien de
ouders weigeren te verklaren dat zij de grondslag van het onderwijs aan
de school respecteren dan wel onderschrijven.
In lid 2e is voor toelatingsbeslissingen een beslistermijn van 6 weken, te
verlengen met maximaal 4 weken, geregeld.
Lid 2f regelt de tijdelijke plaatsing van leerlingen. Tijdelijke plaatsing is
alleen aan de orde bij leerlingen die niet reeds op een andere school voor
voortgezet onderwijs of voortgezet speciaal onderwijs zijn ingeschreven
(eerste aanmelding) en waarvoor de toelatingsbeslissing nog niet is
genomen bij de aanvang van het schooljaar.
Voor lid 2g wordt verwezen naar de toelichting op het nieuwe vierde lid
van artikel 63 WPO.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 106, nr. 3

85

De aanpassing in het negende lid houdt verband met de vervanging van
het handelingsplan door het ontwikkelingsperspectief.
Artikel III, onderdeel M (artikel 53b WVO)
De voorgestelde wijzigingen in artikel 53b houden verband met het feit
dat de bekostiging voor ondersteuningsvoorzieningen niet langer wordt
toegekend aan de centrale dienst, maar aan het samenwerkingsverband
en met het gegeven dat de werkzaamheden van de centrale dienst ten
behoeve van de samenwerkingsverbanden komen te vervallen.
Artikel III, onderdeel N (artikel 69 WVO)
Nu de regeling van de samenwerkingsverbanden in artikel 17a in plaats
van artikel 10h wordt opgenomen, wordt artikel 69 daarop aangepast.
Artikel III, onderdelen O, P, Q en R (artikelen 77, 77a, 77b, 85b,
85c, 85d, 89a en 89b WVO)
In deze artikelen wordt de toekenning van het ondersteuningsbudget
geregeld. Dit bestaat uit een tweetal onderdelen: een deel betreft de
bekostiging voor zoals die tot aan de invoering van deze wet geldt voor
het samenwerkingsverband, namelijk het regionaal zorgbudget en de
Reboundmiddelen (artikel 77, vierde lid). Het andere deel betreft het
nieuwe budget voor «zware ondersteuning» (artikelen 85b en 89a). Het is
voor samenwerkingsverbanden mogelijk om de totaal beschikbare
middelen voor ondersteuning in te zetten voor de benodigde ondersteuning (zowel lichte als zware ondersteuning). De besteding kan ook
betrekking hebben op een vestiging van een school die valt buiten het
gebied van het samenwerkingsverband (bijvoorbeeld een betaling aan
een vso-school die niet binnen het eigen gebied ligt). De bekostiging van
praktijkonderwijs en leerwegondersteunend onderwijs gaat rechtstreeks
naar de betrokken scholen.
In het derde lid van de artikelen 85b en 89a is bepaald dat voor elke
leerling die wordt ingeschreven op een school voor voortgezet speciaal
onderwijs of speciaal en voortgezet speciaal onderwijs een bedrag uit de
bekostiging van het samenwerkingsverband wordt toegekend aan de
school voor voortgezet speciaal onderwijs of speciaal en voortgezet
speciaal onderwijs. De hoogte van dat bedrag is afhankelijk van de extra
ondersteuning die de leerling nodig heeft (keuze uit 3 verschillende
categorieën) en zoals die is overeengekomen binnen het samenwerkingsverband. Deze systematiek is niet van toepassing als het gaat om een
leerling die is ingeschreven bij een instelling (cluster 1 en cluster 2). Het
bedrag dat wordt toegekend aan de school voor voortgezet speciaal
onderwijs of speciaal en voortgezet speciaal onderwijs wordt door DUO
rechtstreeks toegekend aan de school waar de leerling is ingeschreven en
wordt dus zo in mindering gebracht op de bekostiging van het samenwerkingsverband. Dit om de lasten voor het samenwerkingsverband zoveel
mogelijk te beperken. De leerling kan alleen aan een (v)so-school worden
ingeschreven als hiervoor door het desbetreffende samenwerkingsverband goedkeuring is verleend.
In de artikelen 85c en 89b is de wijze van bekostiging geregeld indien
binnen het samenwerkingsverband meer leerlingen naar het voortgezet
speciaal onderwijs worden verwezen dan waarvoor bekostiging
beschikbaar is. In die situatie wordt de bekostiging van alle scholen in het
samenwerkingsverband (zowel WVO-scholen als WEC-scholen voor zover
daaraan VSO wordt verzorgd) verminderd op basis van het leerlingenaantal van de school.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 106, nr. 3

86

In artikel 89d is de overdracht geregeld van ondersteuningsbekostiging
aan het voortgezet speciaal onderwijs, voor zover het gaat om leerlingen
die ná 1 oktober worden ingeschreven in het voortgezet speciaal
onderwijs. Voor leerlingen die op 1 oktober ingeschreven waren in het
voortgezet speciaal onderwijs, ontvangt de vso-school de ondersteuningsbekostiging rechtstreeks van OCW.
De huidige bepalingen over het leerlinggebonden budget (artikel 77a) en
de indicatiestelling op verzoek van het bevoegd gezag (artikel 77b)
vervallen.
Artikel III, onderdeel T (artikelen 103, 103a en 103a1 WVO)
Samenwerkingsverbanden moeten net als scholen een jaarverslag maken
en informatie over bekostiging alsmede beleidsinhoudelijke informatie
aan de minister verstrekken. Welke informatie dat zal zijn, wordt
neergelegd in het Besluit informatievoorziening WVO.
Artikel IV, onderdeel A (artikelen 2.2.5 tot en met 2.2.8 WEB)
In verband met het vervallen van de leerlinggebonden financiering
worden de bepalingen daarover in de WEB geschrapt.
In het nieuwe artikel 2.2.5 is een bepaling opgenomen die te maken heeft
met het participeren van het vbo-groen in een AOC in de samenwerkingsverbanden VO passend onderwijs.
Het vbo-groen in een AOC maakt onverbrekelijk onderdeel uit van een
WEB’se instelling. Het vbo-groen in een AOC is echter voortgezet
onderwijs, waarop ook de regelgeving bij en krachtens de WVO deels van
toepassing is. Daaronder vallen in elk geval de onderwijsinhoudelijke
bepalingen in de WVO. In het Besluit vbo-groen in een AOC is bepaald
welke onderdelen van de WVO en welke onderdelen van de WEB geheel
of gedeeltelijk niet van toepassing zijn op het vbo-groen in een AOC.
De reguliere bekostiging van het vbo-groen in een AOC is geregeld in het
Uitvoeringsbesluit WEB en is daarmee anders dan die van het overige VO.
Daar bovenop krijgt het vbo-groen in een AOC wel net als VO-scholen
bekostiging voor leerwegondersteunend onderwijs en praktijkonderwijs.
De AOC’s nemen daarom voor het in die AOC’s verzorgde vbo ook deel
aan de samenwerkingsverbanden VO. Zij ontvangen tevens
LGF-bekostiging op grond van de regelgeving bij en krachtens de WVO.
Na de invoering van passend onderwijs zal het vbo-groen in een AOC ook,
net als het VO geregeld in de WVO en het VSO geregeld in de WEC,
deelnemen in de samenwerkingsverbanden VO passend onderwijs. Dat
zal blijken uit het Besluit vbo-groen in een AOC, zoals aangepast naar
aanleiding van dit wetsvoorstel.
Voor de samenwerkingsverbanden geldt een systematiek waarbij
bekostiging wordt berekend voor een samenwerkingsverband, waarop
vervolgens een bedrag in mindering wordt gebracht voor elke leerling die
naar het VSO wordt verwezen. Mocht het voor al die leerlingen die binnen
een samenwerkingsverband naar het VSO zijn verwezen benodigde
bedrag groter zijn dan de voor dat samenwerkingsverband berekende
bekostiging, dan worden de in het samenwerkingsverband samenwerkende scholen daarvoor gekort op hun reguliere bekostiging.
Aangezien zoals hierboven is aangegeven de reguliere bekostiging voor
het vbo-groen in een AOC is geregeld in het Uitvoeringsbesluit WEB dat is
gebaseerd op de WEB, moet de grondslag voor de vermindering bij dit
onderwijs worden gelegd in de WEB, net zoals de grondslag voor de
vermindering bij het overige VO is gelegd in de WVO (de voorgestelde
artikelen 85c en 89b) en voor het VSO in de WEC (de voorgestelde

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 106, nr. 3

87

artikelen 116a, tweede lid en 119, tweede lid). Aangezien het hier een
vermindering van de bekostiging betreft, kan niet worden volstaan met
regeling in het Besluit vbo-groen in een AOC.
Artikel IV, onderdeel B (artikel 7.4.8 WEB)
Instellingen hebben op basis van dit artikel in de WEB onder meer de
plicht om (potentiële) deelnemers informatie te verschaffen over het
onderwijsprogramma en de examens. Daar wordt nu aan toegevoegd het
verstrekken van informatie over het ondersteuningsaanbod voor
gehandicapte deelnemers. Dit betekent dat de instelling uitleg geeft over
de manier waarop vorm wordt gegeven aan de verplichtingen voortvloeiend uit de Wet gelijke behandeling op grond van handicap of
chronische ziekte. Wat kan wel, wat kan niet: niet alles mag van een
instelling worden verwacht. Juist de begrenzingen nopen tot publicatie
van het aanbod (dit artikellid in de WEB richt zich zowel tot deelnemers als
tot potentiële deelnemers).
Artikel IV, onderdeel C (artikel 8.1.3 WEB)
In het artikel over de onderwijsovereenkomst wordt een onderdeel
ingevoegd dat regelt dat in het geval van een gehandicapte deelnemer die
vanwege zijn handicap extra ondersteuning nodig heeft, de rechten en
plichten van de instelling en de deelnemer die daarop betrekking hebben,
in de overeenkomst worden opgenomen.
Zoals gebruikelijk bij overeenkomsten zullen in elk geval de essentiële
zaken in de overeenkomst zelf moeten worden geregeld. Het is evenwel
mogelijk een aantal uitvoeringszaken in een bijlage bij de overeenkomst
nader te regelen. In de overeenkomst zelf zal dan naar de bijlage moeten
worden verwezen.
Bij de hier bedoelde essentiële zaken valt te denken aan de omvang van
de extra ondersteuning en de functie van de persoon die de extra
ondersteuning verzorgt. Indien daarin tijdens de duur van de opleiding
iets verandert, zal de overeenkomst moeten worden aangepast en ook
opnieuw door beide partijen moeten worden ondertekend.
Onder uitvoeringszaken die eventueel in een bijlage kunnen worden
opgenomen, vallen de naam van de contactpersoon, adressen, plaats en
tijdstip van de extra ondersteuning, enzovoorts. Wijziging daarin behoeft
niet tot aanpassing van de overeenkomst zelf te leiden en ook niet tot het
zetten van nieuwe handtekeningen, hetgeen dus leidt tot minder
administratieve lasten dan wanneer alles rondom de extra ondersteuning
in de overeenkomst zelf zou worden opgenomen. De instelling moet een
voorgenomen wijziging van de bijlage wel melden aan de deelnemer en
indien deze daar niet tegen protesteert, is daarmee de bijlage gewijzigd.
Indien een deelnemer tijdens de opleiding behoefte aan extra ondersteuning krijgt (bijvoorbeeld na een ongeval), moet de overeenkomst
worden aangepast en opnieuw worden ondertekend. Ook daarbij kan
worden voorzien in een bijlage zoals hiervoor omschreven.
Artikel IV, onderdeel D (artikel 12.4.1 WEB)
De oude overgangsbepalingen 12.4.1 en 12.4.2 WEB in verband met de
invoering van leerlinggebonden financiering in het mbo zijn uitgewerkt en
kunnen vervallen. De hele titel 4 van hoofdstuk 12 wordt nu vervangen
door nieuwe bepalingen in verband met de invoering van passend
onderwijs.
Artikel 12.4.1 (nieuw), eerste lid, regelt dat mbo-instellingen voor een
nader te bepalen periode een bedrag ontvangen voor passend onderwijs.
De periode kan nu nog niet worden vastgesteld, omdat deze afhankelijk is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 106, nr. 3

88

van de invoering van twee wetswijzigingen, te weten de invoering van
passend onderwijs en de invoering van de nieuwe bekostigingssystematiek voor het mbo. De eventuele herverdeel effecten van de invoering
van passend onderwijs worden namelijk meegenomen in het overgangsrecht bij de invoering van de nieuwe bekostigings systematiek. Het
bedrag dat een instelling krijgt op grond van het eerste lid is bedoeld ter
overbrugging van de periode tot de invoering van de nieuwe bekostigingssystematiek.
Op dit moment is de beoogde inwerkingtredingsdatum van passend
onderwijs 1 augustus 2013 en die voor de nieuwe bekostigingssystematiek 1 januari 2014. Dat zou een overgangsperiode van 5 maanden
betekenen. Dat heeft te maken met het feit dat leerlinggebonden
financiering op studiejaarbasis wordt verstrekt en de verdeling van de
gelden voor passend onderwijs (net als de rest van de mbo-bekostiging)
op kalenderjaarbasis. Pas als beide wetsvoorstellen zijn aangenomen door
het parlement en de daadwerkelijke inwerkingtredingsdata bekend zijn,
kan de in het eerste lid bedoelde periode worden aangewezen.
Artikel 12.4.1 (nieuw), tweede lid, regelt hoe de hoogte van het overbruggingsbedrag moet worden berekend. Het budget wordt bevroren op het
niveau van het laatste studiejaar voorafgaand aan de invoering van
passend onderwijs (gedacht wordt aan studiejaar 2012–2013). De
middelen worden over de instellingen verdeeld op grond van het
gemiddelde lgf-bedrag dat de instellingen ontvingen over de drie
studiejaren voorafgaand aan de invoering van passend onderwijs (naar
verwachting 2010–2011, 2011–2012, 2012–2013). Vanaf naar verwachting
2014 wordt het lgf-budget toegevoegd aan het gehandicaptenbudget en in
het kader van de nieuwe bekostigingssystematiek verdeeld naar rato van
de lumpsum.
Bij de berekening is aangegeven dat het gaat om een berekening voor een
periode van een jaar. De reden daarvoor is dat de overgangsperiode ook
betrekking zal hebben op een deel van een jaar en uiteraard ontvangt een
instelling daarvoor een bedrag naar rato (voor 5 maanden 5/12 van het
bedrag voor een heel kalenderjaar).
Artikel V, onderdelen A, B, C, D, E, F, G, I, J, K, L, M en N
(artikelen 1, 2, 3, 4a, 5, 9, 10, 11, 14a, 29a, 30, 37, 38 en 39
WMS)
Deze wijzigingen strekken ertoe hetzelfde medezeggenschapsregime voor
de samenwerkingsverbanden vast te stellen, als thans geldt voor de
regionale expertisecentra. De medezeggenschapsraad bestaat uit leden
die uit en door het personeel zijn gekozen. Verder voorzien deze wijzigingen in de instelling van een ondersteuningsplanraad door het
samenwerkingsverband en het instemmingsrecht van de ondersteuningsplanraad op het ondersteuningsplan. De leden van de ondersteuningsplanraad worden afgevaardigd uit en door de leden van de afzonderlijke
medezeggenschapsraden van de aangesloten scholen. Elke medezeggenschapsraad is als zodanig vertegenwoordigd in de ondersteuningsplanraad. Dit betekent overigens niet dat een lid van elke medezeggenschapsraad zitting hoeft te nemen in de ondersteuningsplanraad. De
ondersteuningsplanraad kan bestaan uit een kleiner aantal leden dan het
aantal betrokken medezeggenschapsraden.
Artikel VI, onderdeel B (artikel 3 WOT)
Dit onderdeel regelt dat er door de Inspectie van het onderwijs toezicht
wordt uitgeoefend op de kwaliteit van de uitoefening van de taken van de
samenwerkingsverbanden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 106, nr. 3

89

Artikel VI, onderdeel C (artikelen 15a t/m 15d WOT)
Deze artikelen regelen de wijze waarop het toezicht op de samenwerkingsverbanden wordt uitgeoefend. Onder meer artikel 11 wordt van overeenkomstige toepassing verklaard. Dit betekent onder andere dat de inspectie
jaarlijks onderzoek verricht naar de samenwerkingsverbanden en naar
aanleiding van het onderzoek een oordeel geeft over de kwaliteit. Het
onderzoek wordt verricht aan de hand van de bij of krachtens de onderwijswetten – in dit geval de WPO, WEC en WVO – gegeven voorschriften.
Daarnaast wordt voor het toezicht op de samenwerkingsverbanden een
aantal aspecten van kwaliteit omschreven. Zie nader paragraaf 3 van het
algemeen deel.
Artikel VI, onderdeel D (artikel 24f WOT)
Dit onderdeel regelt dat bij in- of uitschrijving van een leerling op een
(v)so school van cluster 3 of 4, het samenwerkingsverband dat de leerling
toelaatbaar heeft verklaard tot het (v)so een aantal gegevens uit het
basisregister onderwijs ontvangt. Dit houdt verband met de vermindering
van de bekostiging van het samenwerkingsverband met de ondersteuningsbekostiging voor deze (v)so-leerlingen. Met deze gegevenslevering
wordt voor het samenwerkingsverband inzichtelijk, op welke gegevens de
bekostiging van het samenwerkingsverband wordt gebaseerd.
Artikel VII (artikel 1a1 Leerplichtwet 1969)
Naar aanleiding van de vernummering van leden in artikel 8 WPO, wordt
de Leerplichtwet 1969 technisch aangepast.
Artikel VIII (artikelen VII, VIIa, VIII en XIV van de Wet van
28 november 2002 (Stb. 2002, 631)
De artikelen uit de Wet van 28 november 2002 die komen te vervallen,
hebben betrekking op expertisebekostiging, omzetting van afdelingen in
scholen voor zeer moeilijk lerende kinderen en het op 1 augustus 1997
gestarte experiment met betrekking tot het onderwijs aan gehandicapte
leerlingen in de gemeente Almere. De expertisebekostiging die scholen
ontvangen op grond van de Wet van 28 november 2002, wordt
verminderd. Deze vermindering wordt geregeld in artikel XXII.
Artikel IX
Beoogde inwerkingtredingsdatum van de artikelen over de samenwerkingsverbanden (artikelen 18a WPO en 17a WVO) is 1 augustus 2012. Dit
artikel schrijft voor dat de samenwerkingsverbanden uiterlijk op
1 november daaropvolgend (derhalve 1 november 2012) dienen te worden
opgericht en dat het eerste ondersteuningsplan voor 1 mei daaropvolgend
(derhalve 1 mei 2013) dient te worden toegezonden aan de inspectie.
Artikel X
In dit artikel wordt geregeld dat het samenwerkingsverband in het eerste
schooljaar na het vervallen van de leerlinggebonden financiering
(2013–2014) het personele deel (eerste en derde lid) en het materiële deel
(tweede en vierde lid) van het leerlinggebonden budget ontvangt, met
dien verstande dat het verplicht her te besteden gedeelte daarvan in
mindering wordt gebracht. Dat gedeelte van het leerlinggebonden budget
maakt immers deel uit van de bekostiging van de (v)so-school (artikel XI).
Een nadere toelichting wordt gegeven in paragraaf 7 van het algemeen
deel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 106, nr. 3

90

Artikel XI
In dit artikel wordt geregeld dat de (v)so-school in het eerste schooljaar na
het vervallen van de leerlinggebonden financiering (2013–2014) het
personele deel (eerste en derde lid) en het materiële deel (tweede en
vierde lid) van het verplicht her te besteden deel van het leerlinggebonden
budget ontvangt. De bevoegde gezagsorganen van de (v)so-scholen
maken afspraken met het samenwerkingsverband over de inzet van deze
middelen. Tevens wordt in dit artikel de mogelijkheid van «opting out»
geregeld, waarbij het verplicht her te besteden gedeelte van het leerlinggebonden budget naar het samenwerkingsverband gaat. Een nadere
toelichting wordt gegeven in paragraaf 7 van het algemeen deel.
Artikel XII
In dit wetsvoorstel wordt geregeld dat de ondersteuningsbekostiging van
leerlingen die op basis van een toelaatbaarheidsverklaring van een
samenwerkingsverband zijn ingestroomd in het (v)so, in mindering wordt
gebracht op het ondersteuningsbudget van het desbetreffende samenwerkingsverband. Dit artikel regelt dat ook de ondersteuningsbekostiging van
leerlingen die met een indicatie van een commissie voor de indicatiestelling zijn ingestroomd in het (v)so, in mindering worden gebracht op
het ondersteuningsbudget van het samenwerkingsverband. Leerlingen die
op een school voor (v)so staan ingeschreven worden op basis van de
postcode van de woonplaats van de leerling toegerekend naar een
regionaal samenwerkingsverband (eerste lid). In het geval dat een school
voor (v)so deel uitmaakt van een landelijk samenwerkingsverband,
worden de leerlingen van die school toegerekend aan het landelijk
samenwerkingsverband (tweede lid).
Artikelen XIII tot en met XVI
De nieuwe bekostigingssystematiek zal stapsgewijs worden ingevoerd.
Hiervoor zijn twee redenen:
– Samenwerkingsverbanden hebben tijd nodig om te bezien op welke
manier de leerlingen die onder hun verantwoordelijkheid vallen en die
in de «oude systematiek» geïndiceerd zijn passen binnen hun nieuwe
systematiek van toewijzing van extra ondersteuning.
– De beoogde verevening leidt tot forse herverdeeleffecten. Bepaalde
delen van het land zitten momenteel met het aantal indicaties ver
boven het landelijk gemiddelde, andere eronder. Het is evident dat
deze verevening stapsgewijs plaats moet vinden. Ook de ECPO heeft
dit gemeld in haar advies over de verevening.
Daarom wordt een meerjarige overgangsregeling ingevoerd, waardoor
ieder samenwerkingsverband stapsgewijs toegroeit naar het normatieve
ondersteuningsbudget. Deze artikelen regelen die toegroei.
Artikel XVII
Dit artikel regelt dat samenwerkingsverbanden in het eerste ondersteuningsplan een regeling dienen te treffen voor de terugplaatsing of
overplaatsing naar het regulier onderwijs, dan wel voortgezet verblijf in
het (voortgezet) speciaal onderwijs, van de leerlingen die voor de
invoering van passend onderwijs zijn ingestroomd in het (v)so. In een
periode van twee jaar wordt bepaald of de leerlingen nog langer zijn
aangewezen op het (v)so of dat zij terug- of overgeplaatst kunnen worden
naar het reguliere onderwijs. In deze periode mag de leerling

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 106, nr. 3

91

ingeschreven blijven bij het (v)so. De beoordeling van de zittende
(v)so-leerlingen vindt plaats door het samenwerkingsverband waarin zij
wonen.
Artikelen XVIII en XIX
Deze artikelen regelen de verplichting om zorg te dragen voor de
verdeling en de overdracht van nog niet bestede bekostiging van het
regionaal expertisecentrum en het samenwerkingsverband. Bij de
samenwerkingsverbanden in het primair onderwijs is de centrale dienst
hiervoor verantwoordelijk. Bij de samenwerkingsverbanden in het
voortgezet onderwijs is dit de kassierschool. De verdeling en overdracht
dient binnen een jaar na de opheffing van de regionale expertisecentra en
de samenwerkingsverbanden plaats te vinden.
Artikel XX
De opheffing van de regionale expertisecentra heeft tot gevolg dat de
verplichting om een jaarverslag op te stellen niet langer geldt voor een
regionaal expertisecentrum. Het is uiteraard noodzakelijk dat het regionaal
expertisecentrum nog wel verantwoording aflegt over de periode
voorafgaand aan de opheffing en over de periode waarin de verdeling en
overdracht van nog niet bestede bekostiging (zie artikel XVIII) heeft
plaatsgevonden. Dit artikel voorziet daarin.
Artikel XXI
Volgens het huidige artikel 76a WEC moeten aanvragen voor nevenvestigingen worden opgenomen in een plan van het rec, dat wordt ingediend
bij de minister. Met dit wetsvoorstel komt het plan van het rec te
vervallen. Artikel XXI regelt dat aanvragen voor nevenvestigingen die
opgenomen zijn in een rec-plan dat is ingediend vóór de datum van
inwerkingtreding van het nieuwe artikel 76a WEC worden aangemerkt als
aanvragen die zijn gedaan op grond van het nieuwe artikel 76a WEC. Voor
deze nevenvestigingen behoeft derhalve geen nieuwe aanvraag te worden
ingediend.
Artikel XXII
Deze bepaling houdt in dat de expertisebekostiging die scholen
ontvangen op grond van de Wet van 28 november 2002 (Regeling
leerlinggebonden financiering), wordt verlaagd met 10%.
Artikel XXIII
Dit artikel regelt de overgangsperiode voor de vorming van instellingen
cluster 2. Tot 1 augustus 2015 blijft het onderwijs verzorgd worden door
de thans bestaande scholen. Besturen hebben hierdoor meer tijd om de
scholen te ontvlechten. In deze overgangsperiode worden instellingen in
oprichting opgericht die de indicatie en ambulante begeleiding tot taak
hebben.
Artikel XXIV
Het eerste lid regelt de omzetting van scholen van cluster 2 naar instellingen en nevenvestigingen daarvan. Bij algemene maatregel van bestuur
zullen, op basis van de uitkomsten van het overleg tussen de scholen van
cluster 2, scholen worden aangewezen die voor bekostiging als instelling
of nevenvestiging daarvan in aanmerking komen, indien de bevoegde

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 106, nr. 3

92

gezagsorganen van die scholen besluiten tot omzetting naar een instelling
of nevenvestiging.
Ingevolge het tweede lid is de fusietoets niet van toepassing op de fusie
van cluster 2-scholen tot instellingen.
Artikel XXV
Met dit artikel wordt voorkomen dat de verzoeken om voorzieningen in de
huisvesting die vóór de inwerkingtreding van de «cluster 2-bepalingen»
van dit wetsvoorstel zijn ingediend door het bevoegd gezag van scholen
van cluster 2, zouden worden afgewezen omdat de scholen niet meer
zouden bestaan omdat zij na de inwerkingtreding worden bekostigd als
instellingen.
Artikel XXVI
De materiële bekostiging voor de nu bestaande instellingen (cluster 1)
wordt eenmaal in de vijf jaar vastgesteld op een totaalbedrag. Dit artikel
regelt dat de op dit moment geldende bekostiging voor materiële
instandhouding voor instellingen in cluster 1 blijft gelden tot de datum
waarop bedoelde vijfjaarsperiode is verstreken. Vanaf dat moment gaan
cluster 1-instellingen ook vallen onder de artikelen 111 en 114 WEC, zoals
die artikelen in deze wet worden gewijzigd.
Artikel XXVII
Dit artikel regelt dat gedurende zeven jaar de bij bestuurlijke fusie van
openbare en bijzondere scholen geldende voorwaarde dat één van die
scholen zonder de fusie onder de opheffingsnorm zou komen, niet van
toepassing is in het (v)so.
Artikel XXVIII tot en met XXXVII
Deze artikelen zijn technisch van aard en regelen de samenloop tussen dit
wetsvoorstel en enkele andere wetsvoorstellen.
Artikel XXXVIII
De inwerkingtredingsbepaling voorziet in de mogelijkheid van gefaseerde
inwerkingtreding.
De minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
J. M. van Bijsterveldt-Vliegenthart

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 106, nr. 3

93