Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

36 211

Wijziging van de begrotingsstaat van het
gemeentefonds voor het jaar 2022 (Tweede
incidentele suppletoire begroting inzake
energietoeslag lage inkomens)

Nr. 5

VERSLAG HOUDENDE EEN LIJST VAN VRAGEN EN
ANTWOORDEN
Vastgesteld 23 november 2022
De vaste commissie voor Binnenlandse Zaken, belast met het voorbereidend onderzoek van dit voorstel van wet, heeft de eer verslag uit te
brengen in de vorm van een lijst van vragen met de daarop gegeven
antwoorden.
De vragen zijn op 10 oktober 2022 voorgelegd aan de Minister van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Bij brief van 22 november 2022
zijn ze door de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
beantwoord.
Met de vaststelling van het verslag acht de commissie de openbare
behandeling van het wetsvoorstel voldoende voorbereid.
De voorzitter van de commissie,
Hagen
De griffier van de commissie,
De Vos

kst-36211-5
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 211, nr. 5

1

1
Zijn de genoemde gelden geoormerkt en bevatten de voorwaarden voor
besteding harde normen zoals het verstrekken van de energietoeslag aan
alle huishoudens die aan de 120%-norm ten opzichte van het
minimumloon voldoen?
De middelen zijn niet geoormerkt. Ze worden toegevoegd aan de
algemene uitkering van het gemeentefonds en zijn dus vrij besteedbaar.
Gemeenten hoeven over de besteding van de middelen dan ook geen
verantwoording af te leggen aan het Rijk.
2
Welke rapportageverplichtingen voor gemeenten gelden voor deze
regeling?
Er geldt geen verantwoordingsplicht aan het Rijk, de middelen worden
toegevoegd aan de algemene uitkering van het gemeentefonds en zijn
dus vrij besteedbaar.
3
Waar kan een burger zich melden wanneer een gemeente niet de
120%-norm van het wettelijk minimumloon hanteert maar bijvoorbeeld
slechts uitkeert tot 110%?
De energietoeslag maakt deel uit van de bijzondere bijstand. De uitvoering
van bijzondere bijstand is zowel financieel als beleidsmatig gedecentraliseerd. Dat betekent dat colleges van B&W veel beleidsvrijheid hebben bij
de vormgeving en uitvoering van de energietoeslag, dus ook welke
inkomensgrens in aanmerking wordt genomen. Uit de peiling van Divosa
en een enquête door de Volkskrant blijkt dat veruit de meeste gemeenten
(84%) kiezen voor de grens van 120% van het sociaal minimum, de
overige gemeenten zitten op 130%. Slechts een enkele gemeente kiest
voor lager dan 120% of hoger dan 130%. Als de burger het niet eens is
met het gevoerde beleid door het college kan zij/hij zich richten tot de
gemeenteraad.
4
Hoeveel studenten gaan naar de verwachting van het kabinet gebruik
maken van deze route?
Het kabinet weet niet hoeveel studenten gebruik kunnen en zullen maken
van de individuele bijzondere bijstand vanwege gestegen energiekosten.
De verwachting is dat maar een klein deel van de studenten daadwerkelijk
in financiële problemen komt vanwege gestegen energiekosten. De
woonsituatie van studenten is zeer divers, ook voor wat betreft de
energiekosten. Ongeveer de helft van de studenten woont nog thuis bij de
ouders en heeft dus geen eigen energierekening. Voor een aanzienlijk deel
gaat het bij uitwonende studenten bijvoorbeeld om kamerbewoners, met
een huurprijs inclusief energiekosten of een gedeelde energierekening.
Daarbij is niet bekend hoeveel studenten een inkomen hebben tot 120%.
5
Hoeveel studenten vallen onder de definitie van het kabinet? Kan het
kabinet deze aantallen ook aangeven voor de studentensteden Breda,
Maastricht, Tilburg, Enschede, Leeuwarden, Leiden, Nijmegen, Utrecht,
Den Haag, Den Bosch, Wageningen, Zwolle, Amsterdam, Delft, Groningen
en Rotterdam?
Gemeenten kiezen zelf welke voorwaarden ze stellen. Studenten die een
laag inkomen hebben, ouder zijn dan 21 jaar, een energiecontract hebben

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 211, nr. 5

2

op hun naam en vanwege gestegen energiekosten in financiële
problemen komen, kunnen in aanmerking komen voor individuele
bijzondere bijstand. Hoeveel studenten in aanmerking komen, is niet vast
te stellen, omdat er geen integraal overzicht is van de inkomensgegevens
en uitgaven van alle studenten.
6
Klopt het dat een student geen aanspraak kan maken op bijzondere
bijstand als deze persoon nog niet maximaal leent bij DUO, omdat die
lening wordt gezien als een voorliggende voorziening?
De leencapaciteit voor levensonderhoud bij DUO is inderdaad een
voorliggende voorziening. Gemeenten dienen het normbedrag voor het
levensonderhoud uit de Wet studiefinanciering 2000 in aanmerking te
nemen bij het bepalen van het inkomen. De student hoeft dit bedrag niet
daadwerkelijk te lenen.
7
Klopt het dat aan ieder ander persoon (niet zijnde student) niet wordt
gevraagd een lening af te sluiten, voordat deze persoon aanspraak kan
maken op de energietoeslag? Is dit onderscheid gerechtvaardigd en
juridisch houdbaar? Kan deze vraag beantwoord worden met verwijzing
naar relevante wet- en regelgeving en/of jurisprudentie?
Studiefinanciering is een voorliggende voorziening voor een uitkering op
grond van de Participatiewet. Voor het verstrekken van bijzondere bijstand
dienen gemeenten op grond van artikel 32 tweede lid en artikel 33 tweede
lid van de Participatiewet rekening te houden met de norm levensonderhoud uit de Wet studiefinanciering 2000. Er wordt niet aan studenten
gevraagd om daadwerkelijk een lening af te sluiten.
8
Is bekend hoeveel studentenwoningen er zijn? Hoeveel hiervan worden
verhuurd door woningcorporaties en hoeveel door particuliere
verhuurders?
De landelijke monitor studentenhuisvesting beschrijft 409.200 uitwonende
HBO/WO-studenten in 21–22: Per typen verhuur zit de verdeling van deze
uitwonende studenten er als volgt uit: (bron, LMS 21–22):
Type verhuurder
’21-’22
Kences-studentenhuisvesters
andere corporatie
particuliere verhuur
informeel
koop
anders

22%
18%
46%
10%
4%
%

9
Kan (voor zover dit bekend is) een overzicht gegeven worden van de
energielabels van studentenhuisvesting? Kan hierbij ook een onderscheid
gemaakt worden studentenhuisvesting verhuurd door corporaties en door
particuliere verhuurders?
Energielabels worden geregistreerd voor zelfstandige wooneenheden, bij
de verhuur van een onzelfstandige wooneenheid heeft de huurder recht

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 211, nr. 5

3

op het energielabel van de zelfstandige eenheid. De geregistreerde
energielabels van de woningvoorraad zijn bekend in de vorm van
afgeronde aantallen die door het Kadaster zijn berekend op basis van
koppeling van de energielabeldatabase aan de Basisregistratie Adressen
en Gebouwen (BAG) en de Basisregistratie Kadaster (BRK). Hierbij wordt
echter geen onderscheid gemaakt naar studentenhuisvesting.Het is dan
ook niet mogelijk om een overzicht te geven van energielabels van
studentenhuisvesting.
10
Hoe wordt het verschil verklaart dat niet-studenten die een kamer huren
wel energietoeslag kunnen krijgen, terwijl studenten die aan dezelfde
voorwaarden voldoen geen energietoeslag kunnen krijgen?
In de handreiking Energietoeslag voor gemeenten is geadviseerd
studenten uit te sluiten van de categoriale energietoeslag. Een categoriale
toekenning is onvoldoende specifiek om recht te doen aan de diversiteit
van de situatie van studenten. De in het kader van de energietoeslag
aangenomen behoefte bij minima is bij studenten als groep niet op
voorhand voldoende kenbaar. Studenten die te maken krijgen met hogere
energielasten kunnen echter wel voor individuele bijzondere bijstand in
aanmerking komen. Alleen zal hier wel steeds voorafgaand moeten
worden bezien of de student kosten draagt voor energie, bijvoorbeeld
door het overleggen van een op naam staand energiecontract. Dat is dan
geen categoriale bijzondere bijstand – aangezien de aanwezigheid van
kosten wel wordt onderzocht – maar individuele bijzondere bijstand.
11
Welke toets is zwaarder, die voor de energietoeslag of die voor bijzondere
bijstand?
Categoriale bijzondere bijstand kent als het gaat om de energietoeslag in
de regel een lichtere toets dan de individuele bijzondere bijstand. De
verklaring hiervoor is dat bij de categoriale bijzondere bijstand de vraag of
de kosten optreden niet van belang is voor de verstrekking. Bij de
doelgroep wordt het bestaan van de te vergoeden kosten aangenomen.
Voor de individuele bijzondere bijstand moeten deze kosten wel worden
aangetoond, gezien de diverse situaties waarin onder andere studenten
verkeren.
12
Klopt het dat studenten die door de hoge kosten in de financiële
problemen komen worden geweigerd bij de voedselbank?
Voedselbanken Nederland geeft aan dat het beleid is dat studenten geen
voedselhulp van de voedselbanken ontvangen, omdat zij al studiefinanciering ontvangen. In de praktijk wordt door voedselbanken bij elke
aanvrager, dus ook bij studenten, gekeken naar specifieke omstandigheden. Aan een student die in schrijnende omstandigheden verkeert
wordt wel voedselhulp gegeven.
13
Wordt in het voorgestelde beleid rekening gehouden met een nieuwe
gerechtelijke uitspraak die stelt dat studenten niet mogen worden
uitgesloten? Zo ja, op welke wijze?
Het kan gebeuren dat individuele studenten in ernstige financiële
problemen komen als gevolg van de stijgende energieprijzen. Naar
aanleiding van de uitspraak van de rechter geeft het kabinet meer richting
aan hoe gemeenten kunnen omgaan met deze individuele gevallen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 211, nr. 5

4

Gemeenten wordt nog steeds geadviseerd om studenten als groep uit te
zonderen van de energietoeslag. Omdat de woonsituatie van studenten
zeer divers is, ook voor wat betreft de energiekosten, wordt een groot deel
van de studenten niet of niet in dezelfde mate geraakt door de stijgende
kosten. De generieke toeslag verstrekken zou aan het doel van de regeling
voorbij gaan, namelijk het ondersteunen van de laagste inkomens bij het
betalen van de gestegen energierekening.
Tegelijkertijd is duidelijk dat er ook studenten zijn met een eigen energiecontract die in de knel (dreigen te) komen door hoge energieprijzen.
Studenten kunnen in die gevallen terecht bij de individuele bijzondere
bijstand. Uit de uitspraak van de Rechtbank Gelderland volgt dat de
individuele bijzondere bijstand dan een redelijk alternatief moet bieden
voor de eenmalige energietoeslag. Aangezien de voorwaarden voor de
energietoeslag per gemeente kunnen verschillen, is niet in het algemeen
te stellen wat een redelijk alternatief is. Om richting te geven aan een
redelijk alternatief, kan aansluiting worden gezocht bij de criteria die een
gemeente hanteert voor de categoriale bijzondere bijstand voor de
energietoeslag.
Verschillen met deze criteria moeten onderbouwd kunnen worden. Gezien
de diversiteit in woonsituatie, is het hebben van een energiecontract op
naam een redelijke, aanvullende voorwaarde die gemeenten kunnen
stellen. Hiermee wordt voorkomen dat studenten een beroep doen op de
toeslag, terwijl ze niet onder de doelgroep vallen. Daarnaast gelden
uiteraard de voorwaarden die inherent zijn aan het gekozen instrument
van de bijzondere bijstand, zoals een inkomenstoets.
14
Op welke wijze wordt rekening gehouden met de situatie van studenten
die een huurprijs hebben inclusief energie nu deze prijzen ook (fors)
omhoog gaan?
Uitwonende studenten die te maken krijgen met hogere energielasten,
kunnen voor bijzondere bijstand in aanmerking komen. Alleen zal hier wel
steeds voorafgaand moeten worden bezien of de student kosten draagt
voor energie. Dat is dan geen categoriale bijzondere bijstand – aangezien
de aanwezigheid van kosten wel wordt onderzocht – maar individuele
bijzondere bijstand.
15
Is het feit dat een deel van de studenten nog thuiswonend is een reden
om studenten die uitwonend zijn uit te sluiten van energietoeslag?
De woonsituatie van studenten is te divers om aan alle studenten
categoriaal energietoeslag te verstrekken. Ongeveer de helft van de
studenten woont nog thuis bij de ouders en heeft dus geen eigen
energierekening, maar ook de woonsituatie van uitwonende studenten is
zeer divers. Van de circa 400.000 uitwonende HBO/WO-studenten, woont
een meerderheid (55 procent) in een kamer met gedeelde voorzieningen
van gemiddeld 17m2. Het aandeel studenten in een éénkamer- en
meerkamerwoning is respectievelijk 23 en 25 procent, waarbij de
gemiddelde eenkamerwoning 23m2 is en een meerkamerwoning 69m2.
16
Hoe valt te verklaren dat wanneer in een huis met kamers de ene bewoner
(die bijvoorbeeld werkt) wel energietoeslag kan krijgen, terwijl een andere
bewoner (die student is) geen recht heeft op energietoeslag, terwijl voor
beide situaties de energierekening niet anders is?
Het kabinet heeft gezocht naar een manier om huishoudens met een laag
inkomen snel tegemoet te kunnen komen in de stijgende energieprijzen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 211, nr. 5

5

De enige mogelijkheid om dat te doen was via de bijzondere bijstand. Er is
gekozen voor een eenvoudig uit te voeren regeling. De categoriale
bijzondere bijstand leent zich hiervoor, omdat deze weinig formele eisen
kent. Bij de groepen die voor categoriale bijzondere bijstand in
aanmerking komen, wordt ervan uit gegaan dat zij te maken hebben met
hogere energielasten. Of en in welke mate, wordt omwille van een
eenvoudige uitvoering niet onderzocht. Voor studenten geldt dat een
groot deel niet met hogere energielasten te maken heeft. Bijna de helft
woont bij de ouders en ook binnen de uitwonende groep heeft een groot
deel te maken met een huurcontract waar de energielasten in zijn
verdisconteerd. Studenten die te maken krijgen met hogere energielasten,
kunnen echter wel voor bijzondere bijstand in aanmerking komen. Alleen
zal hier wel steeds voorafgaand moeten worden bezien of de student
kosten draagt voor energie, bijvoorbeeld door het overleggen van een op
naam staand energiecontract. Dat is dan geen categoriale bijzondere
bijstand – aangezien de aanwezigheid van kosten wel wordt onderzocht –
maar individuele bijzondere bijstand.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 211, nr. 5

6