Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

21 501-28

Defensieraad

Nr. 108

BRIEF VAN DE MINISTER VAN DEFENSIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 11 februari 2014
Op 20 en 21 februari a.s. wordt de informele bijeenkomst van de
EU-Ministers van Defensie gehouden in Athene. De Ministers zullen de
uitkomst bespreken van het debat over defensiesamenwerking in de
Europese Raad (ER) op 19 en 20 december jl. In deze brief zet ik mijn
appreciatie uiteen van de Raadsconclusies van de ER en vestig ik de
aandacht op de onderwerpen die op korte termijn aandacht vergen.
Daarnaast zullen de Ministers in aanwezigheid van de operatiecommandanten de vooruitgang in de missies en operaties bespreken, waaronder
de voorbereiding van de nieuwe militaire operatie in de Centraal
Afrikaanse Republiek.
Uitkomsten debat Europese Raad
Afgelopen jaar stond in de discussies over het Gemeenschappelijk
Veiligheids- en Defensiebeleid (GVDB) de voorbereiding centraal van het
debat over veiligheid en defensie in de ER op 19 en 20 december jl. Naast
de verhoging van de effectiviteit en zichtbaarheid van het GVDB stonden
daarbij gezamenlijke capaciteitenontwikkeling en versterking van de
defensiemarkt en -industrie centraal. De ER heeft een groot aantal
voorstellen op deze terreinen bekrachtigd, mede op basis van het Final
Report on CSDP van de Hoge Vertegenwoordiger Ashton en de
mededeling van de Europese Commissie over defensiemarkt en
-industrie. In de Raadsconclusies worden ook de conclusies en aanbevelingen van de Raad Buitenlandse Zaken (RBZ) met de Ministers van
Defensie en van Buitenlandse Zaken op 18 en 19 november jl. nogmaals
onderstreept (Kamerstuk 21 501-02, nr. 899). Volledigheidshalve heb ik de
Raadsconclusies van de Europese Raad als bijlage bij deze brief
toegevoegd1.
De Raadsconclusies bieden een kader met concrete aanwijzingen voor de
Europese defensiesamenwerking de komende jaren. Capaciteitenver1

kst-21501-28-108
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 21 501-28, nr. 108

1

sterking neemt daarbij een centrale plek in. Uit de tekst spreekt het belang
van doorontwikkeling van het GVDB, om de lidstaten in staat te stellen
gezamenlijk meer verantwoordelijkheid te nemen op het terrein van
veiligheid en defensie. Dat vergt meer samenhang in beleid, planning en
onderzoek, maar ook in de investeringen op nieuwe terreinen. Daarvoor is
een competitieve Europese defensie-industrie nodig, met betere kansen
voor innovatieve bedrijven uit het midden- en kleinbedrijf (mkb). Mede op
aandringen van Nederland is besloten dat aanvullende maatregelen
moeten worden genomen om de toegang van het mkb tot internationale
toeleveringsketens te verbeteren. Met dit oogmerk organiseert de
Commissie de komende periode conferenties waarbij vertegenwoordigers
van de lidstaten en het bedrijfsleven zijn uitgenodigd. Deze brede
inspanning op defensiegebied is in het belang van de EU en de Navo.
Succesvolle voorbeelden van pooling and sharing, zoals het European Air
Transport Command (EATC), en initiatieven op nieuwe gebieden, zoals
tankvliegtuigen, cyber en op afstand bestuurbare vliegtuigen, wijzen de
richting waarin de Europese samenwerking zich verder moet ontwikkelen.
De ER heeft besloten op relatief korte termijn de vooruitgang van de
maatregelen te bespreken (halverwege 2015).
Vervolg
De komende periode zal veel werk moeten worden verzet. De lidstaten
moeten in samenwerking met de Europese Dienst voor Extern Optreden
(EDEO) en het Europees Defensieagentschap (EDA) vervolgstappen zetten
om op de lange termijn capaciteiten structureel te kunnen versterken. De
ER heeft de Hoge Vertegenwoordiger en het EDA gevraagd voor het eind
van dit jaar een overkoepelend beleidskader voor capaciteitenversterking
(policy framework) op te stellen. De Ministers bespreken in Athene de
uitgangspunten voor de totstandkoming van een dergelijk kader. Ik zal
daarbij beklemtonen dat Nederland zich onverminderd blijft inspannen
voor verdieping van defensiesamenwerking. Ook blijf ik ervoor pleiten dat
verdieping van defensiesamenwerking gepaard moet gaan met een debat
over de implicaties hiervan ten aanzien van de inrichting en de inzet van
de krijgsmacht. De lidstaten moeten het debat hierover niet uit de weg
gaan maar juist voeren om het draagvlak voor internationale samenwerking en gezamenlijke inzet te vergroten. Naast de versterking van
capaciteiten bespreken de Ministers in Athene hoe het externe beleid
samenhangender en doelgerichter kan worden gemaakt in de praktijk. In
dit kader zullen de Ministers nader bezien hoe militaire operaties optimaal
kunnen bijdragen aan capaciteitsopbouw in kwetsbare regio’s. Ook zal de
aandacht worden gevestigd op de uitwerking van de maritieme veiligheidsstrategie. Het document moet uiterlijk in juni dit jaar worden
vastgesteld. De gezamenlijke mededeling over dit onderwerp van de Hoge
Vertegenwoordiger en de Commissie, die naar verwachting voor het einde
van deze maand wordt gepubliceerd, vormt een belangrijke eerste stap.
Capaciteitenversterking
Ik acht het van groot belang om de initiatieven op het terrein van de
capaciteitenversterking en de terugdringing van strategische tekorten
voortvarend ter hand te nemen. Dit heb ik samen met mijn Belgische en
mijn Luxemburgse ambtgenoot voorafgaand aan de RBZ en de ER
onderstreept in een gezamenlijk Benelux paper. De vaststelling van een
overkoepelend policy framework kan helpen om de gezamenlijke
ontwikkeling van capaciteiten te bevorderen en minder vrijblijvend te
maken. De uitgangspunten, zoals onder meer uitgewerkt in de
gedragscode voor pooling and sharing, moeten duidelijker dan nu het
geval is een richtsnoer gaan vormen voor de lidstaten. Daarbij moeten
nieuwe initiatieven zoals stimulering van gezamenlijke verwerving,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 21 501-28, nr. 108

2

geïntegreerd veiligheidsonderzoek op dual use gebieden, en verhoging
van transparantie worden betrokken. Het is essentieel dat de uitwerking
van het policy framework gepaard moet gaan met nauwe politieke
betrokkenheid. Een nieuw document zonder de wil om concrete vervolgstappen te zetten heeft geen toegevoegde waarde.
Air to Air Refueling is, naast cyber, op afstand bestuurbare vliegtuigen en
satellietcommunicatie, aangemerkt als een key capability die de komende
jaren moet worden versterkt. Daarvoor ligt een bijzondere verantwoordelijkheid bij Nederland vanwege de leidende rol bij de gezamenlijke
verwerving van nieuwe tankvliegtuigen en de totstandkoming van een
Multi-Role Tanker Transport (MRTT) vloot. Voor Nederland gaat het om
vervanging van de KDC-10 vliegtuigen vanaf 2020. Het project heeft als
oogmerk om, na de gezamenlijke investering in hetzelfde type vliegtuig,
aanvullende voordelen te behalen door de vliegtuigen onder te brengen in
een multinationale structuur voor samenwerking bij onderhoud,
opleiding, training en inzet. Hiermee sluit het project nauw aan bij de
doelstellingen van de EDA-gedragscode voor pooling and sharing.
Het GVDB en capaciteitsopbouw
De recente gezamenlijke mededeling van de Hoge Vertegenwoordiger
Ashton en de Commissie over de geïntegreerde benadering biedt
aanknopingspunten voor verbetering van de EU-bijdrage aan internationaal crisismanagement. Het initiatief ligt in belangrijke mate bij de
EU-instituties zelf. Militaire operaties, civiele missies en inspanningen
voor duurzame ontwikkeling moeten optimaal op elkaar aansluiten. Dit
vergt gezamenlijke planning en gecoördineerd optreden, vanuit een
gedeelde visie op de rol die de EU in een crisisgebied kan spelen. Daarbij
moet de EU nauwer samenwerken met andere organisaties, zoals de VN
en de Navo, maar bijvoorbeeld ook met landen die op bilaterale basis
activiteiten ontplooien. De Ministers wisselen in Athene van gedachten
over de wijze waarop GVDB-operaties optimaal kunnen bijdragen aan de
geïntegreerde benadering. Militaire inzet maakt steeds vaker deel uit van
bredere inspanningen voor capaciteitsopbouw en hervorming van de
veiligheidssector. Kwetsbare staten of regio’s moeten in de gelegenheid
worden gesteld zoveel mogelijk zelf de verantwoordelijkheid te dragen
voor veiligheid en stabiliteit. Naast capaciteitsopbouw, advies en training
moet daarbij in sommige gevallen ook worden gedacht aan het leveren
van basisuitrusting voor veiligheidstroepen. Ook is, gezien de schaarste
van middelen, de vraag relevant welke regio’s prioriteit zouden moeten
krijgen. Ik zal onderstrepen dat de geïntegreerde benadering en
pre-conflictmanagement speerpunten vormen in het Nederlands
veiligheidsbeleid en dat Nederland vanuit die optiek (militaire) bijdragen
zal blijven leveren aan capaciteitsopbouw.
Maritieme veiligheidsstrategie
Op basis van een gezamenlijke mededeling van de Hoge Vertegenwoordiger en de Commissie over maritieme veiligheid moet uiterlijk in juni dit
jaar een maritieme veiligheidsstrategie worden bekrachtigd. De invoering
van de strategie zal vervolgens geschieden door middel van actieplannen.
Het doel is om een gemeenschappelijke visie uit te werken op sectoroverschrijdende maritieme veiligheidssamenwerking, waarmee de EU
beter in staat is haar belangen te beschermen. Nederland is direct gebaat
bij internationale samenwerking die erop is gericht zeeën en vaarroutes
veilig te houden en piraterij en georganiseerde criminaliteit op zee te
bestrijden. Ervaringen in de Hoorn van Afrika, maar ook maritieme
samenwerking dichtbij huis op de Noordzee, laten zien dat dit goede
coördinatie vergt tussen civiele en militaire instanties. Ik acht het van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 21 501-28, nr. 108

3

belang dat wordt voortgebouwd op de geleerde lessen. De strategie moet
niet zijn toegespitst op een specifieke regio, maar een bredere visie
bevatten die wereldwijd toepasbaar is. In de strategie moet voorts tot
uitdrukking komen dat de lidstaten samen het hoofd moeten kunnen
bieden aan het volledige spectrum van bedreigingen in het maritieme
domein. Goede samenwerking met partners, in het bijzonder de Navo,
staat ook hier voorop.
Operaties
De bespreking van de operaties zal zich in belangrijke mate toespitsen op
de ontwikkelingen in de CAR en de snelle ontplooiing van de nieuwe
militaire GVDB-missie EUFOR CAR. Daarbij zal, mede met het oog op de
conclusies van de Europese Raad, naar verwachting ook in bredere zin
worden gesproken over de EU Rapid Response. In de besluitvorming over
de CAR is de mogelijkheid besproken van inzet van de EU Battlegroup.
Het op korte termijn ontplooien van een reguliere GVDB-operatie heeft
echter de voorkeur gekregen. Nederland levert geen troepen aan EUFOR
CAR, maar zal voldoen aan de afspraken in EU-verband over de vulling
van de Command en Control structuur van EU-missies. Nederland heeft
gehoor gegeven aan het verzoek twee stafofficieren te leveren voor het
Operational Headquarters (OHQ) in Larissa/Griekenland vanaf 5 februari
a.s. Desgevraagd zal Nederland ook twee stafofficieren leveren voor het
Force Headquarters (FHQ) te Bangui in de CAR.
De Minister van Defensie,
J.A. Hennis-Plasschaert

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 21 501-28, nr. 108

4