Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

34 641

Wijziging van het Wetboek van Strafrecht in
verband met het opnemen van een specifieke
strafuitsluitingsgrond voor
opsporingsambtenaren die geweld hebben
gebruikt in de rechtmatige uitoefening van hun
taak en een strafbaarstelling van schending van
de geweldsinstructie en wijziging van het
Wetboek van Strafvordering in verband met het
opnemen van een grondslag voor het doen van
strafrechtelijk onderzoek naar geweldgebruik
door opsporingsambtenaren
(geweldsaanwending opsporingsambtenaar)

Nr. 5

VERSLAG
Vastgesteld 21 februari 2017
De vaste commissie voor Veiligheid en Justitie, belast met het voorbereidend onderzoek van dit voorstel van wet, heeft de eer als volgt verslag
uit te brengen. Onder het voorbehoud dat de hierin gestelde vragen en
gemaakte opmerkingen voldoende zullen zijn beantwoord, acht de
commissie de openbare behandeling van het voorstel van wet
genoegzaam voorbereid.
INHOUDSOPGAVE
I

ALGEMEEN

2

1.
2.

2
3
3
4
5

4.
5.
6.

Inleiding
Geweldgebruik opsporingsambtenaren
2.1
Geweldsbevoegdheid
2.2
Onderzoek naar gebruik van geweld
2.3
Vervolging van opsporingsambtenaren
Wettelijk kader voor onderzoek naar geweldgebruik door
opsporingsambtenaren
Strafuitsluitingsgrond
Strafbaarstelling schending geweldsinstructie
Administratieve en financiële gevolgen

II

ARTIKELSGEWIJS

9

3.

kst-34641-5
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 641, nr. 5

6
8
8
9

1

I. ALGEMEEN
1. Inleiding
De leden van de VVD-fractie hebben met veel belangstelling kennisgenomen van het wetsvoorstel tot wijziging van het Wetboek van Strafrecht
in verband met het opnemen van een specifieke strafuitsluitingsgrond
voor opsporingsambtenaren die geweld hebben gebruikt in de rechtmatige uitoefening van hun taak en een strafbaarstelling van schending
van de geweldsinstructie en wijziging van het Wetboek van Strafvordering
in verband met het opnemen van een grondslag voor het doen van
strafrechtelijk onderzoek naar geweldgebruik door opsporingsambtenaren
(hierna: het wetsvoorstel). Agenten waken dag in dag uit over onze
veiligheid. Zij bieden hulp in noodsituaties en dat is ook wat van hen
wordt verwacht. Een agent heeft als taak dreigende situaties te
de-escaleren, geweld te voorkomen en zo nodig te stoppen. Als zij bij de
uitoefening van die taak onverhoopt maar noodgedwongen geweld
gebruiken, verdienen zij ons begrip, onze steun en bescherming. Een
agent heeft, in tegenstelling tot een crimineel, vaak geen keuze. Daarom
zou een agent die bij de uitoefening van zijn beroep geweld moet
gebruiken niet direct als verdachte moeten worden aangemerkt. Agenten
zijn bevoegd om geweld te gebruiken. Daartoe worden zij opgeleid en
getraind. Dat neemt niet weg dat het optreden van de politie, waarbij
geweld wordt gebruikt, raakt aan de grondrechten van burgers. Na het
gebruik van geweld door agenten moet dan ook altijd zorgvuldig worden
nagegaan of de inzet van het geweld rechtmatig was. Daarbij moet
worden nagegaan of agenten hebben gehandeld in lijn met de regels uit
de geweldsinstructie. Dat vergt een geweldsinstructie die helder,
eenduidig en werkbaar is. De voornoemde leden zijn verheugd dat deze
wetswijziging er nu is. Het is belangrijk dat er een strafuitsluitingsgrond
komt voor agenten die geweld hebben toegepast in de rechtmatige
uitoefening van hun taak. Terecht wordt voorzien in een wettelijk kader
waarbinnen onderzoek kan worden verricht naar gebruik van geweld door
een politieagent zonder dat hij of zij direct wordt aangemerkt als
verdachte van een strafbaar feit. Deze wijzigingen doen recht aan de
positie van de politieagent maar hebben ook aandacht voor het belang
van de samenleving om goed te onderzoeken wat de toedracht is geweest
van de toepassing van het geweld. De voornoemde leden hebben nog
enkele vragen en opmerkingen.
De leden van de PvdA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het voorliggend wetsvoorstel. Zij hebben begrip voor de bijzondere
positie van de opsporingsambtenaar die uit hoofde van zijn taken onder
voorwaarden geweld mag en soms helaas moet gebruiken. Het feit dat
het geweldsmonopolie van de overheid door opsporingsambtenaren mag
worden uitgevoerd, betekent ook dat daar zeer zorgvuldig mee
omgesprongen moet worden. De voornoemde leden zijn dan ook geen
voorstander van het op voorhand vrijpleiten van een politieagent die met
zijn dienstwapen iemand heeft verwond of gedood. Naar de mening van
deze leden is daar in het voorliggende wetsvoorstel ook geen sprake van.
Daarin is volgens hen een goede balans gevonden tussen enerzijds de
bijzondere positie van opsporingsambtenaren en anderzijds het belang
dat opsporingsambtenaren die onder voorwaarden geweld mogen
gebruiken daar zorgvuldig mee omgaan en in het geval zij hun bevoegdheden te buiten gaan daarvoor kunnen worden bestraft. De voornoemde
leden hebben nog enkele vragen en opmerkingen.
De leden van de SP-fractie hebben met interesse kennisgenomen van het
wetsvoorstel en hebben hierover nog enkele vragen en opmerkingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 641, nr. 5

2

De leden van de CDA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van onderhavig wetsvoorstel. Zij zijn verheugd dat hun oproep aan de
regering om zorg te dragen voor een betere rechtsbescherming van onze
agenten, ter harte is genomen en heeft geresulteerd in onderhavig
wetsvoorstel. Deze leden menen dat het van het grootste belang is dat de
regering achter de dienders gaat staan, juist wanneer hun integriteit en
handelen in opspraak wordt gebracht. Van de dienders wordt immers
verwacht dat zij, desnoods met geweld, de veiligheid van Nederland
waarborgen. Wanneer vervolgens in de praktijk zichtbaar is dat dit
optreden gevolgd wordt door strafrechtelijke onderzoeken en voor
spanning en onzekerheid zorgt bij de agenten, kleven daar behalve
persoonlijke drama’s ook veiligheidsrisico’s aan, zoals ook de Afdeling
Advisering van de Raad van State (hierna: de Afdeling) heeft genoemd in
haar advies bij dit wetsvoorstel. In het bijzonder gaat het dan om het niet
inzetten van geweld uit angst voor strafrechtelijke gevolgen in situaties
waarin de omstandigheden daar wel toe noopten. De voornoemde leden
vernemen graag van de regering of zij dit door de Afdeling aangehaalde
risico herkent. Kan de regering daarbij niet alleen ingaan op de literatuur
waarnaar de Afdeling verwijst, maar bovenal ook ingaan op concrete
signalen en ervaringen van dienders in de dagelijkse praktijk?
In het manifest «assistentie collega» pleiten de voornoemde leden voor
een speciale rechtbank voor alle tucht- en strafzaken tegen politieagenten.
Deze leden signaleren namelijk dat rechtbanken zeer verschillend omgaan
met de situatie dat politieagenten zich hier moeten verantwoorden (van
twee jaar cel tot vrijspraak). De procedures duren bovendien veel te lang.
Concentratie bij een rechtbank (net zoals bij militairen) zal de kennis van
rechters bevorderen en bijdragen aan het versneld behandelen van de
zaak. Daarmee wordt de periode van onrust en onzekerheid verkort.
Klachten over het niet vervolgen van de politie zouden voortaan ook bij
een gespecialiseerd gerechtshof moeten worden behandeld. Graag
vernemen de voornoemde leden of de regering dit onderschrijft en of zij
de noodzakelijke wet- en regelgeving wil treffen. Daarnaast hebben deze
leden nog enkele andere vragen over het wetsvoorstel.
De leden van de PVV-fractie hebben kennisgenomen van het wetsvoorstel.
Naar aanleiding hiervan hebben de voornoemde leden nog enkele vragen
en opmerkingen.
De leden van de SGP-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het wetsvoorstel. Zij vinden het een goede zaak dat er onderscheid
gemaakt wordt tussen iemand die geweld gebruikt en wanneer dit door
een opsporingsambtenaar gebeurt. Het mag immers niet voorkomen dat
een opsporingsambtenaar terugdeinst voor geweldgebruik, omdat hij
bang is met een strafzaak te maken te zullen krijgen. Wel is het van belang
dat er sprake is van een goede toetsing van het geweldgebruik. Deze
leden hebben nog een aantal vragen bij dit wetsvoorstel.
2. Geweldgebruik opsporingsambtenaren
2.1 Geweldsbevoegdheid
De leden van de SGP-fractie constateren dat een politieambtenaar op dit
moment al snel als verdachte van een strafbaar feit wordt gezien, ook al
heeft hij gehandeld volgens de geweldsinstructie. Deze leden vragen in
wat voor gevallen er voortaan geen sprake meer zal zijn van het als
verdachte benoemen van politieambtenaren. Klopt de indruk van deze
leden dat dit alleen gebeurt bij evident ongerechtvaardigd geweldgebruik
dan wel als er uit het feitenonderzoek blijkt dat er geen sprake is van
gerechtvaardigd geweldgebruik? Maakt het hierbij uit of er sprake is van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 641, nr. 5

3

een slachtoffer dat als gevolg hiervan niet meer leeft of een situatie
waarbij er sprake is van kleinere vormen van overtreding?
De leden van de SGP-fractie constateren dat geweld soms noodzakelijk is.
Het spreekt volgens deze leden voor zich dat er sprake zal zijn van
terughoudendheid. Tegelijkertijd mag dit niet betekenen dat het stelsel zo
uitpakt dat er feitelijk geen sprake is van terughoudendheid, maar van een
ontwijken van geweldgebruik vanwege de mogelijke risico’s. Heeft de
regering signalen ontvangen dat agenten soms bewust niet ingrijpen,
vanwege de mogelijke consequenties die een strafrechtelijk onderzoek
kan hebben voor de betrokken agent?
Oefening is een belangrijk uitgangspunt. Deze leden vragen in hoeverre er
bij de politie, gezien het gebrek aan capaciteit, wel voldoende ruimte is
om te oefenen in het gebruik van proportioneel geweld. In hoeverre is bij
dit wetsvoorstel een beoordeling op zijn plaats of iemand wel voldoende
geoefend was? Agenten nemen een specifieke positie in. Dat vraagt om
bekendheid met het karakter en de risico’s van het werk bij de beoordeling
van geweldgebruik. Wordt dergelijk geweld door politie, Openbaar
Ministerie (hierna: OM), Rijksrecherche en rechterlijke macht steeds
beoordeeld door personen die zich bewust zijn van deze bijzondere
context?
2.2 Onderzoek naar gebruik van geweld
De leden van de VVD-fractie constateren dat het wachten is op de herziene
geweldsinstructie. Wanneer kunnen zij deze verwachten? De voornoemde
leden vragen of de nieuwe vereenvoudigde geweldsinstructie voldoende
duidelijk is voor de opsporingsambtenaren die er mee moeten werken.
Wat wordt er gedaan om deze geweldsinstructie zo duidelijk en in de
praktijk zo werkbaar mogelijk te maken? Ook vragen deze leden of het
wetsvoorstel al in werking zal treden voordat de geweldsinstructie herzien
is. Zo ja, is dat wenselijk?
De leden van de PvdA begrijpen dat opsporingsambtenaren zich ten
aanzien van het gebruik van geweld specifiek moeten houden aan de
regels zoals die in de Ambtsinstructie zijn opgenomen. Nu in het
wetsvoorstel voorzien wordt in een specifieke strafuitsluitingsgrond wordt
het naar de mening van deze leden van groter belang dat de opsporingsambtenaren van te voren duidelijk weten wat wel en niet toegestaan is. Zij
moeten ook weten op welk moment bij het gebruik van een specifiek
geweldsmiddel, een grens wordt overschreden en strafbaarstelling
wegens overtreding van de Ambtsinstructie mogelijk is. Is de huidige
Ambtsinstructie dan wel Aanwijzing handelwijze geweldsaanwending op
dit moment toegerust en specifiek genoeg? Zo nee, wordt de Ambtsinstructie nog voor de inwerkingtreding van het voorliggend wetsvoorstel
aangepast?
De voornoemde leden begrijpen dat in de Aanwijzing handelwijze
geweldsaanwending van het OM is vastgelegd welke procedure moet
worden gevolgd bij vuurwapengeweld en gebruik van overige geweldsmiddelen. Vallen daaronder ook geweldaanwendingen zonder behulp van
geweldsmiddelen waarbij de agent zelf het geweld toepast, bijvoorbeeld
in het geval van toepassing van een nekklem? Acht de regering het nodig
om deze Aanwijzing handelwijze geweldsaanwending nader te specificeren en uit te breiden? Zo ja, hoe? Zo nee, waarom niet?
De leden van de CDA-fractie vragen naar de stand van zaken omtrent de
wijziging van de Ambtsinstructie die een nieuwe systematiek van melden,
registratie en beoordeling van een geweldsaanwending mogelijk maakt.
Zij hebben gezien dat de internetconsultatie op 13 mei 2016 is gesloten.
Wanneer kan de inwerkingtreding hiervan worden verwacht?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 641, nr. 5

4

De leden van de PVV-fractie lezen dat in de gewijzigde Ambtsinstructie
een nieuwe systematiek van melden, registratie en beoordeling van een
geweldsaanwending zal worden geïntroduceerd die het mogelijk maakt
om adequaat (disciplinair) op te treden als de geweldsaanwending
daartoe aanleiding geeft. Dit voorstel tot wijziging van de Ambtsinstructie
is op 1 april 2016 in consultatie gegaan. Wat is de stand van zaken van de
voorgestelde wijziging?
De leden van de SGP-fractie constateren dat de regering op dit moment
werkt aan een meer eenduidige vorm van intern onderzoek. Graag
ontvangen deze leden meer inzicht in het precieze traject en wat hierin
naar verwachting concreet zal worden besloten.
2.3 Vervolging van opsporingsambtenaren
De leden van de VVD-fractie vragen hoe wordt omgegaan met een
opsporingsambtenaar die niet volgens de geweldinstructie geweld heeft
gebruikt maar handelde uit noodweer.
De voornoemde leden vragen of dit wetsvoorstel een oplossing biedt voor
de lange wachttijd c.q. afhandelingsperiode tijdens het feitenonderzoek en
een eventueel opsporingsverzoek, waar agenten mee te maken krijgen
voordat zij te horen krijgen of zij vervolgd zullen worden of niet.
De leden van de PvdA-fractie lezen dat het nieuwe stelsel zich vooral richt
op het voorgestelde nieuwe delict van schending van de geweldsinstructie. Mocht uit een feitenonderzoek blijken dat de opsporingsambtenaar zich aan die geweldinstructie heeft gehouden dan leidt dat tot
vrijspraak, zo lezen deze leden. Zij vragen hoe vrijspraak in dit geval
uitgelegd moet worden. Komt het in alle gevallen dan tot een rechtszaak?
Of kan uit het feitenonderzoek ook blijken dat er geen vervolging komt?
Wanneer kan een opsporingsambtenaar vervolgd worden voor een
algemeen geweldsdelict? Begrijpen deze leden het goed dat in het geval
er sprake is van een geweldsincident waarbij meteen evidente aanwijzingen zijn dat de opsporingsambtenaar de grenzen van de geweldsinstructie ver heeft overtreden en er redelijk vermoeden bestaat van schuld
aan een ander strafbaar feit dan overtreding van de geweldsinstructies, er
meteen sprake kan zijn van strafrechtelijk onderzoek en eventueel
vervolging wegens een algemeen geweldsdelict? Waar ligt de grens
tussen de afweging van enerzijds het mogelijk niet nakomen van de
geweldinstructie en anderzijds een vermoeden van mishandeling, dood
door schuld enzovoorts?
De leden van de PVV-fractie lezen in de memorie van toelichting dat een
eventuele vervolging in het nieuwe stelsel zich voornamelijk zal richten op
het voorgestelde kwaliteitsdelict schending van de geweldsinstructie. In
dat geval komt men in de nieuwe situatie niet toe aan een beroep op een
strafuitsluitingsgrond, omdat de beoordeling of gehandeld is conform de
geweldsinstructie dan al besloten ligt in de delictsomschrijving zelf en dus
onderdeel vormt van de vraag of het feit kan worden bewezen. De vaststelling dat de opsporingsambtenaar heeft gehandeld conform de
geweldsinstructie leidt dan tot vrijspraak. De voornoemde leden vragen
waarom alleen wordt gesproken over vrijspraak. De bedoeling van het
wetsvoorstel is toch dat zo snel mogelijk, in de regel na het voorgestelde
feitenonderzoek, door het OM een besluit wordt genomen dat ook kan
luiden dat niet wordt overgaan tot vervolging?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 641, nr. 5

5

3. Wettelijk kader voor onderzoek naar geweldgebruik door
opsporingsambtenaren
De leden van de VVD-fractie lezen dat in het nieuwe wettelijk kader is
vastgelegd welke procedure wordt gevolgd naar aanleiding van vuurwapengebruik door opsporingsambtenaren met enig lichamelijk letsel of de
dood tot gevolg en overige geweldsaanwendingen door opsporingsambtenaren, bijvoorbeeld met gebruik van de wapenstok, met zwaar lichamelijk letsel of de dood te gevolg.
Moet deze bepaling zo gelezen worden dat alleen bij geweldsaanwendingen die zwaar lichamelijk letsel of de dood tot gevolg hebben,
onderzoek wordt verricht naar de vraag of conform de geweldsinstructie
is gehandeld? Wordt bij vuurwapengebruik door de politie zonder enig
lichamelijk letsel ook onderzoek verricht? Kan in dit kader worden
ingegaan op de vraag hoe dit wetsvoorstel zich verhoudt tot de pilots die
nu lopen om lange wapenstokken en tasers toe te voegen als geweldsmiddelen voor de politie?
Een tot op heden veel gehoord argument om de opsporingsambtenaar als
verdachte aan te merken is dat de rechtsbescherming op deze wijze het
beste is gewaarborgd. De voornoemde leden willen graag weten hoe in
deze nieuwe wet de rechtsbescherming even optimaal is.
De leden van de SP-fractie vragen of het voorstelde feitenonderzoek een
uitbreiding is van het instrumentarium van de rijksrecherche om onderzoek te doen naar geweldsaanwending van de opsporingsambtenaar. Kan
de regering verder ingaan op de zorgen van de Nederlandse Orde van
Advocaten (hierna: NVoA), dat de schijn van partijdigheid kan worden
gewekt?
De leden van de CDA-fractie vragen de regering in te gaan op concrete
voorbeelden uit de (rechts)praktijk, waar ook de Afdeling om heeft
gevraagd, waaruit blijkt dat de positie van de opsporingsambtenaar in het
huidige wettelijke stelsel onvoldoende tot uiting komt. Deze voorbeelden
zijn er, gelet op de discussie en nieuwsgaring in de afgelopen jaren, wel
degelijk geweest en het zou de onderbouwing van het wetsvoorstel
versterken als de regering hier ook naar verwijst. Dat zou tevens een
effectief weerwoord kunnen bieden aan onder meer de veronderstelling
van de Afdeling dat de nieuwe strafuitsluitingsgrond louter van symbolische betekenis zou zijn.
De voornoemde leden vragen een reactie van de regering op de vraag van
de Nederlandse Vereniging voor Rechtspraak (hierna: NVvR) waarom niet
gekozen is voor de inzet van het tuchtrecht als normering van vormen van
geweld door opsporingsambtenaren.
De voornoemde leden vragen de regering in te gaan op het verschil
tussen de huidige werkwijze van de Rijksrecherche ingeval een
opsporingsambtenaar zijn (vuur)wapen heeft gebruikt met letsel of de
dood tot gevolg en het voorgestelde feitenonderzoek. De regering doet
het voorkomen of het voorgestelde feitenonderzoek een nieuw type
onderzoek behelst en het huidige feitenonderzoek zal vervangen dan wel
dat er drie verschillende soorten van onderzoek door de Rijksrecherche
ontstaan. Deze leden verwijzen kortheidshalve naar wat hierover in de
Aanwijzing taken en inzet rijksrecherche is opgenomen, namelijk dat de
Rijksrecherche alleen feitenonderzoeken en opsporingsonderzoeken
verricht. Daarbij geldt voor de feitenonderzoeken dat het moet gaan om
«onderzoeken naar gedragingen waar een strafrechtelijk aspect aan
kleeft» en «Daartoe kunnen geen opsporingsbevoegdheden of dwangmiddelen worden toegepast». Hetgeen nu wordt voorgesteld verandert deze
uitgangspunten, daar de regering aangeeft dat het voorgestelde feitenonderzoek «niet gericht is op de vraag of een strafbaar feit is begaan» en in
het wetsvoorstel mogelijk wordt gemaakt dat voortaan wel opsporings-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 641, nr. 5

6

bevoegdheden worden ingezet. Vervangt het nieuw voorgestelde
feitenonderzoek het oude feitenonderzoek of is voortaan sprake van twee
verschillende typen feitenonderzoek door de Rijksrecherche? Graag
vernemen deze leden hoe de nieuwe Aanwijzing zal worden vormgegeven
indien onderhavig wetsvoorstel tot wet wordt verheven. Deze leden
vragen dit niet in de laatste plaats omdat de Afdeling aangeeft dat in het
voorgestelde feitenonderzoek meer ingrijpende bevoegdheden kunnen
worden ingezet dan in de huidige praktijk. Deelt de regering de mening
dat wanneer er voortaan slechts één type feitenonderzoek bestaat (met
inzet van bevoegdheden) het risico bestaat dat voortaan vaker bevoegdheden en dwangmiddelen zullen worden ingezet tegen opsporingsambtenaren? Wat zijn de risico’s daarvan en hoe wordt terughoudendheid
betracht om te voorkomen dat voortaan bevoegdheden en dwangmiddelen standaard worden ingezet in feitenonderzoeken?
De leden van de CDA-fractie vragen de regering meer inzicht te geven op
welke wijze twijfels kunnen leiden tot het opstarten van een regulier
opsporingsonderzoek in plaats van een feitenonderzoek. Doelt de regering
hier op twijfels van de zijde van de Rijksrecherche of die van nabestaanden en/of samenleving? Deze leden vragen hier meer duidelijkheid over
omdat de regering aangeeft dat zij geen meerwaarde ziet in het voorstel
van de Raad voor de rechtspraak (hierna: Rvdr) om de nabestaanden de
hoofdofficier van justitie te verzoeken een feitenonderzoek in te stellen.
De leden van de PVV-fractie lezen in de memorie van toelichting dat een
opsporingsambtenaar die geweld heeft toegepast, in beginsel niet als
verdachte wordt aangemerkt. Dit is anders indien aanstonds duidelijk is
dat hij wel als zodanig moet worden aangemerkt. Dit doet zich voor indien
er rechtens relevante twijfel bestaat of de opsporingsambtenaar heeft
gehandeld conform de Ambtsinstructie dan wel een beroep op een
(andere) strafuitsluitingsgrond niet aan de orde lijkt. Wat wordt bedoeld
met rechtens relevante twijfel? Kunnen er voorbeelden worden gegeven
van een dergelijke situatie? Naar aanleiding van het feitenonderzoek kan
(alsnog) een redelijk vermoeden van schuld aan een strafbaar feit
ontstaan, zodat de betrokken opsporingsambtenaar in een later stadium
toch als verdachte zal worden aangemerkt en het onderzoek over gaat in
een regulier opsporingsonderzoek. Ondanks dat de betreffende opsporingsambtenaar tijdens het feitenonderzoek dezelfde rechten heeft als een
verdachte in een opsporingsonderzoek, lezen deze leden nergens in de
memorie van toelichting dat de betreffende opsporingsambtenaar
expliciet de mededeling krijgt dat hij conform artikel 29 Wetboek van
Strafvordering (hierna: Sv) niet tot antwoorden is verplicht. Deze leden
vinden dit wel van groot belang, omdat de betreffende opsporingsambtenaar dan wel verdachte is. Waarom is dit niet expliciet opgenomen?
De leden van de SGP-fractie lezen in de memorie van toelichting dat de
regering aanneemt dat vervolging voor de nieuwe strafbaarstelling
voorop zal staan en vervolging voor een algemeen geweldsdelict minder
vaak aan de orde zal zijn. De voornoemde leden vragen of het risico
aanwezig is dat de door dit wetsvoorstel gewenste verduidelijking in de
praktijk zal leiden tot meer onduidelijkheid voor de opsporingsambtenaar,
omdat hij nog steeds geconfronteerd kan worden met een feitenonderzoek en een gewone strafvervolging. Is deze samenloop wel gewenst?
Hoe is gegarandeerd dat dit in de praktijk ook echt niet gebeurt? Hoe
verhoudt een dergelijke samenloop zich tot het uitgangspunt dat iemand
slechts éénmaal beoordeeld wordt voor hetzelfde feit?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 641, nr. 5

7

4. Strafuitsluitingsgrond
De leden van de VVD-fractie vragen of de regering stapsgewijs kan
schetsen hoe het proces verloopt indien een opsporingsambtenaar
geweld heeft gebruikt. Wat gebeurt er precies vanaf het moment van
geweldsaanwending tot aan het moment van eventuele strafrechtelijke
vervolging? In welke situatie wordt een agent na geweldsaanwending op
non-actief gesteld? In welke situatie moet een agent zijn vuurwapen
inleveren? In het verlengde hiervan willen deze leden weten hoe, indien
strafrechtelijke vervolging uitblijft en blijkt dat een agent conform de
geweldsinstructie heeft gehandeld, de agent wordt begeleid om zo snel
mogelijk weer zijn taak te hervatten?
De leden van de SP-fractie erkennen dat er een grotere erkenning moet
komen voor de bijzondere positie waarin opsporingsambtenaren verkeren
als het gaat om de toepassing van geweld. Dat zij een stap naar voren
doen, waar anderen een stap naar achteren doen, vraagt helaas van hen
soms dat zij daarbij geweld moeten gebruiken, daarbij past volgens deze
leden dan ook passende rechtsbescherming. De voornoemde leden
vragen naar een verdere verduidelijking van de regering over hoe dit in
praktijk verschilt voor een opsporingsambtenaar die geweld heeft moeten
gebruiken. Zou de regering het verloop van het proces eventueel kunnen
schetsen aan de hand van een casus in de oude en in de nieuwe situatie?
5. Strafbaarstelling schending geweldsinstructie
De leden van de VVD-fractie vragen of het mogelijk is meer inzicht te
krijgen in hoe beoordeeld zal worden of een opsporingsambtenaar in
strijd met de geweldsinstructie heeft gehandeld en of wordt voldaan aan
de nieuwe delictsomschrijving, het kwaliteitsdelict. De voornoemde leden
vragen wanneer de situatie zich voordoet dat het OM toch moet besluiten
te vervolgen terwijl niet aan de speciaal voor opsporingsambtenaren
bedoelde strafbaarstelling wordt voldaan? Deze leden vragen of en hoe
het slachtoffer en mogelijk de familie van het slachtoffer/nabestaanden
worden begeleid.
De leden van de CDA-fractie lezen dat de regering aangeeft dat het
uitdrukkelijk niet de bedoeling is dat vervolgd wordt voor het voorgestelde (nieuwe) delict en tegelijkertijd voor een algemeen geweldsdelict,
zoals doodslag of het toebrengen van zwaar lichamelijk letsel. De
voornoemde leden vragen of het klopt dat dit tegelijkertijd ook niet kan
worden uitgesloten door de regering en het om die reden niet wenselijk
zou zijn wettelijk deze vervolgingsroute uit te sluiten.
De leden van de SGP-fractie zijn van mening dat het belangrijk is dat
agenten handelen binnen de geldende kaders. Tegelijkertijd moet wel
voorkomen worden dat een opsporingsambtenaar terugdeinst bij zijn
werk of de andere kant opkijkt, omdat hij niet het risico wil lopen vervolgd
te worden. In hoeverre maakt ook bij de huidige geweldsinstructie al een
beoordeling deel uit of iemand binnen redelijke grenzen heeft gehandeld?
Is er niet altijd een bepaalde interpretatieruimte nodig, gezien de beslissing die soms in een flits gemaakt dient te worden?
De regering geeft aan dat er gekozen is voor vergelijkbare bepalingen als
de artikelen 136 en 137 van het Wetboek van Militair Strafrecht. Het valt
deze leden op dat er geen specifieke aandacht is voor een bepaling als in
artikel 138 Wetboek van Militair Strafrecht, het op bevel handelen in
afwijking van de geweldinstructie. Klopt dit? Is dit een bewuste keuze?
Hoe dient er concreet mee omgegaan te worden als iemand het bevel
krijgt geweld te gebruiken, terwijl dit volgens de geweldsinstructie niet is
toegestaan. Is er dan alsnog vervolging mogelijk op basis van de alge-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 641, nr. 5

8

mene delictsomschrijvingen? Zou ook in dat geval geen bijzondere
strafuitsluitingsgrond noodzakelijk zijn?
De voornoemde leden vragen in hoeverre er gebruik gemaakt kan worden
van tuchtrecht of een disciplinair traject. In welke gevallen is dat mogelijk?
Hoe verhoudt zich dat tot de nieuwe strafbepaling? Tevens vragen deze
leden er aandacht voor dat er in de verschillende regio’s anders gehandeld kan worden. In hoeverre is de verwachting dat er gekozen zal worden
voor uniforme toepassing van de regels? Kan het ook afhangen van de
striktheid die in een regio gehanteerd wordt hoe snel iemand gevaar
loopt?
De voornoemde leden vinden het van belang dat er niet alleen grondig
onderzoek plaatsvindt, maar dat er ook snel duidelijkheid is voor de
betrokken opsporingsambtenaar. In de memorie van toelichting lezen zij
dat hierover nog gesprekken plaatsvinden. In de praktijk duurt het soms
vele maanden of een jaar voordat er duidelijkheid is. Is dit vanuit het
oogpunt van de rechtszekerheid van de betrokken politieambtenaar wel
gewenst? Betekent dit niet een inbreuk op het gezag waarmee hij kan
optreden, omdat hij nog steeds een «proces heeft»? In hoeverre biedt het
nieuwe stelsel hiervoor een tegemoetkoming? Doet de regering er alles
aan om te bevorderen dat de in de memorie van toelichting voornoemde
zes weken daadwerkelijk veel korter worden, zoals ook in de motie-Van
der Staaij (Kamerstuk 34 550-VI, nr. 72) is gevraagd?
6. Administratieve en financiële gevolgen
De leden van de CDA-fractie vragen of de regering niet al te gemakkelijk
de financiële en administratieve gevolgen voor rekening van de politie
laat komen, gelet op de financiële krapte bij de politie en de forse
taakstellingen die door de regering zijn opgelegd aan de veiligheidsketen.
Kan in het bijzonder worden ingegaan op de vraag of de Rijksrecherche
momenteel de vraag naar onderzoeken aankan en beschikt zij over
voldoende mankracht en middelen om deze uit te voeren?
II. ARTIKELSGEWIJS
Artikelsgewijze toelichting
Artikel I, onderdelen A en B (artikelen 42, tweede lid, en 90novies Sr)
De leden van de CDA-fractie vragen de regering een reactie op de
opmerking van de NVvR dat de Ambtsinstructie niet het gebruik van de
nekklem of het slaan met handboeien beschrijft. Betekent dit, dat deze
middelen niet onder de reikwijdte van het wetsvoorstel vallen. Is het niet
verstandig dit alsnog te doen? Eenzelfde vraag leggen deze leden de
regering voor ten aanzien van het gebruik van een taser door opsporingsambtenaren, waarmee recentelijk ook een pilot is opgestart door de
politie.
Artikel I, onderdeel C (artikel 372 Sr)
De leden van de CDA-fractie vragen de regering of de opmerking in de
memorie van toelichting dat de opsporingsambtenaar in de meeste
gevallen bij overschrijding van zijn bevoegdheid voorwaardelijk opzet
heeft ten aanzien van de gevolgen van zijn geweldsgebruik, niet voor
verwarring in de rechtspraktijk kan zorgen nu de regering aangeeft dat
geen opzetvariant wordt voorgesteld in de voorgestelde strafbaarstelling.
Graag vernemen zij hier een reactie en/of correctie op. Voorts vragen zij of
de regering de mening deelt dat dit wenselijk zou zijn ter bescherming van
de opsporingsambtenaren als nadien in de rechtspraktijk de reikwijdte van
deze strafbaarstelling daardoor wordt verruimd. Ook vragen zij een reactie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 641, nr. 5

9

op de vraag van de Rvdr welke variaties van schuld onder de strafbaarstelling vallen. Hoe zit dit specifiek met de door de Rvdr aangehaalde
variant van roekeloosheid?
De leden van PVV-fractie lezen dat in dit onderdeel de nieuwe voorgestelde strafbepaling is opgenomen. De opsporingsambtenaar aan wie bij
of krachtens artikel 7, eerste lid, Politiewet 2012 of artikel 6, eerste lid, Wet
op de Bijzondere Opsporingsdiensten de bevoegdheid geweld te
gebruiken is toegekend en aan wiens schuld het te wijten is dat hij het in
zijn geweldsinstructie bepaalde schendt, is strafbaar indien het feit
lichamelijk letsel of de dood ten gevolge heeft. De voornoemde leden
delen de mening van de Afdeling dat de delictsomschrijving zo nauwkeurig mogelijk moet worden omschreven, omdat het zoveel mogelijk
voorzienbaar moet zijn welke concrete handelingen strafbaar worden. In
de memorie van toelichting wordt in dat kader verwezen naar de in
voorbereiding zijnde nieuwe Ambtsinstructie voor de politie, de Koninklijke marechaussee en andere opsporingsambtenaren. Deze Ambtsinstructie zal naar verwachting begin 2017 in consultatie gaan, maar deze
leden hebben dit nergens kunnen terugvinden. Wanneer gaat de
Ambtsinstructie in consultatie? Zal de inwerkingtreding van het
wetsvoorstel (mede) afhankelijk zijn van de inwerkingtreding van de
nieuwe Ambtsinstructie?
De leden van de SGP-fractie constateren dat de regering aangeeft dat het
bij dit artikel alleen gaat om verwijtbare min of meer grove of aanmerkelijke onvoorzichtigheid. Kan aan de hand van concrete voorbeelden nader
geduid worden welke gevallen er wel en niet onder de delictsomschrijving
vallen? Hoe is precies gewaarborgd dat niet ook de kleine onachtzaamheden eronder vallen? Mede in het licht van de stelling dat de geweldsvoorschriften strikt moeten worden opgevolgd, moet wel duidelijk zijn wat
er precies onder de delictsomschrijving valt. Ook kleine onachtzaamheid
is uiteraard niet toegestaan, maar het is wel de vraag of dit nu afdoende
wettelijk uitgesloten is van de nieuwe strafbepaling.
Artikel II, onderdeel A (artikel 27, derde lid, Sv)
De leden van de CDA-fractie vragen de regering in te gaan op de
mogelijkheid van rechtsbijstand aan opsporingsambtenaren, dit naar
aanleiding van het advies van de NOvA. Hoe kijkt de regering aan tegen
enkele verontrustende stellingnames van de NOvA, in het bijzonder dat de
keuze om opsporingsambtenaren niet als verdachte aan te merken «alleen
kan worden begrepen vanuit de wens om emotionele belasting te
voorkomen» en «kennelijk valt het opsporingsambtenaren zwaar om het
etiket «verdachte» opgeplakt te krijgen», dit «invoelbaar is» maar
«opsporingsambtenaren dat gemeen hebben met veel andere verdachten»?
De voornoemde leden vragen of de regering kan ingaan op de bijzondere
positie van opsporingsambtenaren als het gaat om het inzetten van
geweld, waardoor de vergelijking met andere verdachten hier niet opgaat.
Hoe borgt de regering dat een dergelijke houding niet wordt aangenomen
door de advocaten in de zogeheten advocatenpool waaruit rechtsbijstand
wordt aangeboden aan opsporingsambtenaren?
Artikel II, onderdeel B (artikel 67, eerste lid, onderdeel b, Sv)
De leden van de CDA-fractie begrijpen de in dit voorgestelde artikel
gemaakte keuze vanuit de wens om een aantal bevoegdheden te kunnen
inzetten. Tegelijkertijd vragen zij de regering of hiertoe geen andere
wettelijke mogelijkheid bestaat. Zo ja, welke is dat? Immers, door dit
artikel wordt het mogelijk gemaakt dat een opsporingsambtenaar in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 641, nr. 5

10

voorlopige hechtenis kan worden genomen in een opsporingsonderzoek.
Deze leden vragen, indachtig de geest van onderhavig wetsvoorstel om
juist extra bescherming en maatwerk te bieden aan opsporingsambtenaren die geweld hebben gebruikt, of dit wenselijk is. Kan de regering
ingaan op de noodzaak hiervan en op de risico’s voor opsporingsambtenaren om vastgezet te worden in reguliere huizen van bewaring en
penitentiaire inrichtingen?
Artikel II, onderdeel C (artikelen 511a, 511aa en 511ab Sv)
Artikel 511a Sv
De leden van de CDA-fractie vragen de regering of (vermeende) slachtoffers al tijdens het feitenonderzoek gebruik kunnen maken van de
middelen die het Schadefonds Geweldsmisdrijven biedt.
Artikel 511aa Sv
De leden van de CDA-fractie kunnen zich indenken dat het doorzoeken van
een woning een door de Rijksrecherche gewenste bevoegdheid kan zijn,
maar vragen of dit niet een te grote inbreuk pleegt op de persoonlijke
levenssfeer van de opsporingsambtenaar. Deze leden betwijfelen of dit
een bevoegdheid is die past bij het karakter van een feitenonderzoek, wat
niet strafrechtelijk van aard is. Deze leden vragen de regering of het niet
een betere keuze is, indien doorzoeking echt noodzakelijk blijkt, later op te
schalen naar een opsporingsonderzoek om te kunnen beoordelen of het
gebruikte geweld rechtmatig was. Zij vragen de regering ook uitgebreider
in te gaan op de Europeesrechtelijke houdbaarheid van deze doorzoeking
tijdens een niet-strafrechtelijk onderzoek.
Artikel 511ab Sv
De leden van de CDA-fractie kijken uit naar de uitkomst van het overleg
dat de regering voert met het OM en de Rijksrecherche ten aanzien van de
termijn waarbinnen onderzoek wordt gedaan. Zij vragen zekerheidshalve
of de inzet van de regering er daarbij op gericht is deze termijn te verkorten, overeenkomstig de wens van een meerderheid van de Kamer.
De leden van de SGP-fractie vragen een nadere duiding van het begrip
«onverwijld» in dit artikel. Een periode van zes weken is naar hun mening
iets anders dan onverwijld.
De voorzitter van de commissie,
Ypma
Adjunct-griffier van de commissie,
Verstraten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 641, nr. 5

11