Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2017–2018

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

413
Vragen van het lid Van Dam (CDA) aan de Minister van Veiligheid en Justitie
over het bericht «Dementie vaak niet herkend: opeens was moeder getrouwd
en waren zij onterfd» (ingezonden 17 oktober 2017).
Antwoord van Minister Dekker (Rechtsbescherming) (ontvangen
13 november 2017).
Vraag 1
Bent u bekend met het bericht «Dementie vaak niet herkend: opeens was
moeder getrouwd en waren zij onterfd»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Deelt u de mening dat het een zorgelijke, ongewenste situatie is dat –
ondanks het feit dat er een levenstestament was en ondanks het feit dat deze
vrouw als dementerend gediagnosticeerd was – alsnog bij de notaris een
testamentswijziging kon worden uitgevoerd?
Antwoord 2
Een testament gemaakt door iemand die geestelijk niet meer in staat is de
inhoud en de gevolgen daarvan te overzien, is nietig op grond van artikel
3:34 lid 2 BW. Nietige notariële akten zijn uiteraard onwenselijk. Er zijn echter
geen aanwijzingen dat er sprake is van een zorgelijke situatie in die zin dat
notarissen structureel testamenten of wijzigingen daarvan passeren voor
wilsonbekwame personen.
Vraag 3
Hoe toetst een notaris op dit moment de handelingsbekwaamheid van
ouderen? Bestaan hiervoor binnen het notariaat protocollen? Is het huidige
toetsingskader voldoende geschikt voor de beoordeling van de geestesgesteldheid van ouderen? In hoeverre vormt een notaris zich daarbij een
zelfstandig oordeel over individuele cliënten, los van het gezelschap waarin
deze zich bevindt?

1

ah-tk-20172018-413
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2017

https://www.rtlnieuws.nl/gezin/dementie-vaak-niet-herkend-opeens-was-moeder-getrouwd-enwaren-zij-onterfd

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

1

Antwoord 3
De notaris controleert het curateleregister om vast te stellen of de cliënt
handelingsbekwaam is. Alleen (meerderjarige) personen die onder curatele
zijn gesteld, zijn in juridische zin handelingsonbekwaam. Sommige curandi
kunnen met een rechterlijke machtiging een testament maken (artikel 4:55 lid
2 BW).
Bij een cliënt die niet handelingsonbekwaam is, is het uitgangspunt dat de
notaris verplicht is zijn dienst te verlenen (de zogenaamde ministerieplicht
van de notaris in artikel 21 Wet op het notarisambt). Bij twijfel over de
wilsbekwaamheid van de cliënt is de notaris terughoudend om de notariële
akte te passeren, maar de ministerieplicht brengt mee dat de notaris zich bij
twijfel aan de wilsbekwaamheid niet zonder meer kan terugtrekken. De
notaris heeft dan echter wel de zwaarwegende (inspannings)verplichting om
te voorkomen dat hij een nietige akte passeert. Uit die laatste verplichting
vloeit voor de notaris een eigen verplichting voort om vast te stellen of
iemand wilsbekwaam is of niet. Hij mag de beoordeling daarvan niet – in
retrospectief – aan de rechter overlaten. Hoe de notaris zijn oordeel over de
wilsbekwaamheid van zijn cliënt vormt, en dus ook of hij daarbij gebruik
maakt van deskundig advies van een arts, is de verantwoordelijkheid van de
notaris zelf. Uit notariële tuchtrechtspraak vloeit voort dat het verstandig is
om in bepaalde gevallen het advies van een arts in te winnen.
De KNB heeft een «Stappenplan beoordeling wilsbekwaamheid» opgesteld in
samenwerking met deskundigen en ter beschikking gesteld aan het notariaat.
Daarnaast is er een protocol dat de samenwerking tussen het notariaat en de
Vereniging voor indicerende en adviserende artsen (VIA) regelt. Indien
notarissen twijfelen aan de wilsbekwaamheid van hun cliënt kunnen zij, met
instemming van de cliënt, een VIA-arts om een deskundig oordeel vragen.
Een testament is een hoogstpersoonlijke rechtshandeling. Dat brengt mee dat
de wilscontrole door de notaris plaatsvindt zonder dat daarbij andere
personen aanwezig zijn. De notaris kan ervoor kiezen – juist bij cliënten
waarbij naar zijn inschatting later vragen over de wilsbekwaamheid kunnen
rijzen – bij het passeren van de akte getuigen, niet zijnde in het testament
begunstigden, aanwezig te laten zijn.
Vraag 4
In welke mate kan een notaris beschikken over medische informatie
aangaande cliënten bij wie de notaris twijfelt over hun geestelijke kwaliteiten?
Indien iemand gediagnosticeerd wordt als dementerend, wordt deze
informatie dan automatisch gedeeld met bijvoorbeeld een notaris? Welke
mogelijkheden biedt de wet hier voor informatiedeling? Ziet u mogelijkheden
om huisarts en notaris hierin beter te laten samenwerken?
Antwoord 4
De notaris kan niet beschikken over medische informatie over cliënten,
behalve wanneer de cliënt die informatie zelf deelt met de notaris. Een door
een VIA-arts in het kader van de opdracht tot het opmaken van een notariële
akte uitgebracht rapport wordt uiteraard wel gedeeld met de notaris.
Het medisch beroepsgeheim staat eraan in de weg dat een arts een diagnose
dementie automatisch deelt met een notaris. Bovendien zal het een arts,
indien het beroepsgeheim niet aan het delen van die informatie in de weg
zou staan, niet aanstonds duidelijk zijn met welke notaris dergelijke informatie gedeeld zou moeten worden.
Vraag 5
Klopt het dat een niet te goeder trouw afgesloten huwelijk pas ongeldig is na
het onherroepelijk worden van een vonnis waarin dat huwelijk ongeldig
wordt verklaard? Klopt het dat dit na een vonnis in eerste aanleg lang kan
duren als één van de partijen in hoger beroep of zelfs in cassatie gaat? Klopt
het dat in de tussentijd – in geval van een overlijden van een van de
echtgenoten – gewoon aanspraak gemaakt kan worden op een eventuele
erfenis? Hoe beoordeelt u een dergelijke situatie?
Antwoord 5
Ingevolge artikel 1:77 lid 1 BW werkt de nietigverklaring van een huwelijk
terug tot het tijdstip van de huwelijksvoltrekking zodra de beschikking tot
nietigverklaring in kracht van gewijsde is gegaan. In casu is het huwelijk dus

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

2

pas nietig als tegen de beschikking geen gewone rechtsmiddelen meer
openstaan. Voor een procedure tot nietigverklaring gelden de gewone
beroepstermijnen.
Als een van de echtgenoten intussen overlijdt, is de andere echtgenoot uit
hoofde van de wet op dat moment erfgenaam. Zodra echter de beschikking
waarin de nietigverklaring van het huwelijk is uitgesproken, in kracht van
gewijsde is gegaan en de erflater geacht wordt nooit te zijn gehuwd met de
langstlevende echtgenoot, is de echtgenoot dat met terugwerkende kracht
niet meer.
Heeft de erflater een testament opgemaakt, dan krijgt dat testament vanaf het
overlijden zijn werking en kan de in het testament tot erfgenaam benoemde
echtgenoot in beginsel aanspraak maken op de erfenis. Belanghebbenden,
zoals de kinderen, kunnen de rechter echter vragen om de nietigheid van het
testament uit te spreken als het testament onder invloed van een geestelijke
stoornis (bijvoorbeeld dementie) tot stand is gekomen (artikel 3:34 BW).
Om daadwerkelijk over een nalatenschap te kunnen beschikken, is veelal een
verklaring van erfrecht vereist. Voordat een notaris een verklaring van
erfrecht afgeeft, doet hij een aantal onderzoeken bij onder meer de burgerlijke stand en het Centraal Testamentenregister. Daarnaast moet de notaris
die wordt gevraagd om een verklaring van erfrecht te maken, zich in het
boedelregister inschrijven als de bij de afwikkeling van de nalatenschap
betrokken notaris (artikel 4:186 lid 2 BW en artikel 1 sub c van het Besluit
boedelregister). De notaris is voorts op grond van artikel 49b van de Wet op
het notarisambt verplicht een afschrift van de verklaring van erfrecht af te
geven aan belanghebbenden die dat verzoeken. Door de inschrijving in het
boedelregister kunnen de kinderen de notaris vinden die door de erfgenaam
is benaderd voor een verklaring van erfrecht en de notaris op de hoogte
brengen van de procedure tot nietigverklaring en van de daarin gewezen
beschikkingen. De notaris die hiervan op de hoogte is, zal in verband met zijn
zorgplicht zeer terughoudend zijn met het afgeven van een verklaring van
erfrecht aan de in het testament tot erfgenaam benoemde echtgenoot.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

3