Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

34 000 VIII

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap (VIII) voor het jaar 2015

Nr. 91

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 1 mei 2015
De vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap heeft een
aantal vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Staatssecretaris van
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap over de brief van 26 januari 2015 over
Excellente Scholen 2014 (Kamerstuk 34 000 VIII, nr. 81).
De vragen en opmerkingen zijn op 3 maart 2015 aan de Staatssecretaris
van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap voorgelegd. Bij brief van 29 april
2015 zijn de vragen beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Wolbert
De adjunct-griffier van de commissie,
Bosnjakovic

kst-34000-VIII-91
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 VIII, nr. 91

1

Inhoudsopgave
I

II

blz.

Vragen en opmerkingen uit de fracties
•
Algemeen
•
Einde werkzaamheden huidige jury
•
Overdracht inspectie
•
Evaluatie
•
Regelluwe scholen
Reactie van de Staatssecretaris

2
2
3
4
4
5
5

I Vragen en opmerkingen uit de fracties
Algemeen
De leden van de VVD-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
brief en bijhorende bijlagen1 van de Staatssecretaris inzake excellente
scholen. Deze leden zijn van mening dat het goed is dat er blijvend
aandacht is voor scholen waar een cultuur heerst van continue verbetering.
De leden van de PvdA-fractie hebben met genoegen kennisgenomen van
de brief inzake excellente scholen 2014. De leden delen de trots die de
Staatssecretaris voelt voor alle 187 scholen die zich hebben aangemeld
voor het traject om het predicaat excellente school 2014 te kunnen
behalen. Ook zijn de leden verheugd met het feit dat het aantal deelnemende scholen van speciaal-, voortgezet speciaal- en praktijkonderwijs is
gestegen. Deze leden hebben nog enkele vragen.
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van de brief van de
Staatssecretaris over excellente scholen. Deze leden hebben grote
waardering voor de scholen, die proberen het beste onderwijs te geven
aan de leerlingen. Die inspanningen en ambitie zijn van het grootste
belang voor ons onderwijs. Daar waar goede voorbeelden zich aandienen,
is het goed om deze ook inzichtelijk te maken voor andere scholen. De
leden maken echter bezwaar dat de Inspectie van het Onderwijs (hierna:
inspectie) straks alle scholen gaat rangschikken langs lijnen van zeer zwak,
zwak of excellent. Scholen «zuchten» al onder de doorgeslagen afrekenen toetscultuur. Dat leidt, zo menen de leden, tot een verschraling van het
onderwijs. Deze leden zien niet hoe de Staatssecretaris deze «toetsgekte»
en afrekencultuur gaat verminderen. Zij vrezen eerder een versterking
daarvan. Kan de Staatssecretaris toelichten hoe met deze rangschikking
de toetscultuur verminderd kan worden, zo vragen de leden van de
genoemde fractie. De leden vragen of de inspectie zich niet beter zou
kunnen beperken tot de vraag of de school voldoet aan de deugdelijkheidseisen. De Staatssecretaris lijkt met deze ingeslagen weg feitelijk ook
vooruit te lopen op de behandeling van het initiatiefwetsvoorstel over de
rol van de inspectie van de leden Bisschop, Van Meenen en Rog2. Graag
zien deze leden een toelichting.

1

Excellente Scholen 2014; Maatgevende Scholen III; Gewoonweg Uitstekende Scholen en
Evaluatieonderzoek naar het predicaat Excellente School. Bijlagen bij Kamerstuk 34 000 VIII,
nr. 81.
2
Voorstel van wet van de leden Bisschop, Van Meenen en Rog tot wijziging van de Wet op het
primair onderwijs, de Wet primair onderwijs BES, de Wet op de expertisecentra, de Wet op het
voortgezet onderwijs, de Wet voortgezet onderwijs BES en de Wet op het onderwijstoezicht in
verband met een doeltreffender regeling van het onderwijstoezicht (Kamerstuk 33 862)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 VIII, nr. 91

2

De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de brief van de
Staatssecretaris over de excellente scholen 2014. Alhoewel deze leden het
een goede ontwikkeling vinden dat steeds meer scholen het predicaat
«excellent» krijgen en er ook meer diversiteit in de scholen komt die het
predicaat ontvangen, hebben deze leden wel nog een aantal vragen.
De leden van de D66-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de brief van de Staatssecretaris over excellente scholen. De leden
hebben niettemin enkele vragen.
Einde werkzaamheden huidige jury
De leden van de VVD-fractie vragen hoe de samenstelling van de
onafhankelijke jury tot stand is gekomen. Zijn mensen door het onderwijsveld zelf voorgedragen, zo vragen zij.
De leden van de SP-fractie merken op dat de Staatssecretaris schrijft: «De
jury heeft daarbij de resultaten van een school breed opgevat. Naast
indicatoren als de cito-score of examencijfers is er aandacht voor
domeinen als burgerschap, sociaal-emotionele vorming en internationale
oriëntatie. Van belang is ook dat een school inzicht heeft in de eigen
succesfactoren en bijstuurt als de uitkomsten anders zijn dan gewenst.»
Niet alleen taal en rekenen, maar ook de genoemde onderdelen als
burgerschap, sociaal-emotionele vorming en internationale oriëntatie zijn
erg belangrijk op een school. Kan de Staatssecretaris exact toelichten
wanneer domeinen als burgerschap, sociaal-emotionele vorming en
internationale oriëntatie «excellent» worden aangeboden? Deze leden
stellen dat juist op deze onderdelen uitkomsten minder «hard» zijn dan
uitkomsten van resultaten van taal en rekenen. Graag zien deze leden een
overtuigende bevestiging dat alle onderdelen even zwaar meetellen. Als
dat niet zo is, dan vrezen zij dat de toetscultuur en de eenzijdige aandacht
op taal en rekenen op scholen extra wordt versterkt. Dat kan betekenen
dat de cito-scores extra dominant worden. Dat zou, zo menen de leden,
geen goede ontwikkeling zijn. De talenten van leerlingen laten zich
namelijk niet vangen in resultaten op taal en rekenen alleen. Datzelfde
geldt voor de kwaliteit van de school.
Deze leden stellen voorts dat het voor scholen met een relatief hoog
percentage van hoogopgeleide ouders eenvoudiger is om bij de leeropbrengsten van hun kinderen op school een voldoende en hoger te halen
dan voor andere. Schoolsucces is mede van milieufactoren afhankelijk,
naast persoonskenmerken. Daarop zien deze leden graag een reactie. Hoe
gaat de Staatssecretaris bij deze rangschikking voorkomen dat de
opleiding van ouders zwaar meeweegt, zo vragen de genoemde leden.
De leden van de CDA-fractie vragen waarom de jury, die bepaalt of een
school het predicaat «excellent» krijgt, voortaan onder de hoede van de
inspectie moet gaan acteren. Wat is de reden dat de huidige gang van
zaken veranderd moet worden? Volgens de Staatssecretaris blijft de jury
weliswaar onafhankelijk, maar deze leden vonden nu juist de kracht van
het predicaat dat het apart stond van het oordeel van de inspectie, zodat
scholen zich ook op andere vlakken dan taal en rekenen konden presenteren als «excellente» school. Deze leden vrezen dat door het predicaat
onder de hoede van de inspectie te brengen, deze brede blik op de
kwaliteit van de school zich verengt. Graag ontvangen de genoemde
leden een toelichting.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 VIII, nr. 91

3

Overdracht inspectie
De leden van de VVD-fractie vinden het een groot goed dat er in
Nederland veel te kiezen valt op het gebied van onderwijs. Daarbij vinden
deze leden het van groot belang dat scholen vanuit een eigen visie
streven naar kwaliteit. In hoeverre kan het predicaat «excellente school»
voldoende recht doen aan de diversiteit van het Nederlandse onderwijslandschap, zo vragen zij.
De leden van de PvdA-fractie lezen in het rapport van Regioplan de
suggestie om in de eerste selectie van de inspectie ook andere criteria te
laten omvatten, zodat duidelijker wordt welke groep tot de excellente
scholen zou kunnen behoren. Voorts merken de leden op dat wordt
toegelicht dat het belangrijk is om in de toekomst mee te nemen dat
scholen positieve kenmerken kunnen hebben buiten de gegevens waar
het inspectiekader op inzoomt. Is de Staatssecretaris van plan deze
suggesties over te nemen?
Tot slot wordt er ook door scholen aangegeven dat de criteria niet altijd
duidelijk waren. De leden vragen of deze criteria al verhelderd zijn of dat
de Staatssecretaris voornemend is om te bekijken hoe deze criteria door
de inspectie zijn overgenomen.
De leden van de SP-fractie vrezen dat rangschikking via termen als
excellent onderwijs ons verder op het dwaalspoor zet van concurrentie en
competitie. Zij stellen dat het minste dat bij dit soort plannen nodig is, is
dat kwalitatieve oordelen geen discussie oproepen.
Dat levert echter problemen op. De vraag «wat is excellent onderwijs?»
blijkt niet eenvoudig te beantwoorden. Hoe definieert de Staatssecretaris
dit? En hoe definieert de inspectie dit? En hoe komt de rangschikking dan
exact tot stand? Graag zien deze leden daartoe een helder overzicht,
waarbij ook wordt aangegeven wat de scholen, die meedongen maar dit
predicaat niet kregen, «misten» ten opzichte van de scholen, die dit
predicaat wél kregen. Is het waar dat maar weinig scholen meedongen
voor de prijs? Zo ja, wat is dan de zeggenschap ervan, zo vragen de leden.
Evaluatie
De leden van de PvdA-fractie lezen in de brief en in het rapport «Evaluatieonderzoek naar het predicaat Excellente School» dat scholen, die het
predicaat niet behaald hebben, last hebben van negatieve effecten zoals
verminderd zelfvertrouwen binnen het team. Heeft de Staatssecretaris
zicht op de effecten hiervan op leerlingen? Hoe is hij voornemend deze
negatieve effecten aan te pakken? Kan de Staatssecretaris toelichten of
deze scholen wel met de aanknopingspunten aan de slag gaan of dat zij
hierbij ondersteuning nodig hebben? Is de Staatssecretaris van plan te
kijken wat voor zorg de inspectie kan bieden na de bekendmaking van het
predicaat?
De leden lezen in het rapport evaluatieonderzoek naar het predicaat
excellente school dat de beoordelaars een grote invloed hebben op de
school. De leden zijn bezorgd over beoordelaars die zich tijdens hun
bezoek beperkt informeerden, aanmatigend gedrag vertoonden of alleen
lijken af te vinken. De leden lezen zelfs dat dit voor scholen een reden is
om niet meer mee te doen aan het traject. Is de Staatssecretaris het met
deze leden eens dat dit onwenselijk is en dat het belangrijk is dat het
traject een positieve ervaring moet zijn voor scholen zodat zij blijven
streven naar het beste onderwijs en schoolomgeving voor leerlingen? Hoe
is de Staatssecretaris voornemend om deze negatieve situatie aan te
pakken?
Voorts vragen de leden hoe de Staatssecretaris de verhoogde instroom
beziet bij scholen die het predicaat excellent hebben ontvangen. Heeft de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 VIII, nr. 91

4

Staatssecretaris signalen ontvangen dat scholen de toestroom niet meer
aankunnen, zo vragen de genoemde leden.
De leden van de CDA-fractie zijn van mening dat de discussie over wat
goede kwaliteit is vooral door de scholen zelf gevoerd moeten worden, zij
moeten daar invulling aangeven, binnen de door de overheid gestelde
randvoorwaarden uiteraard. Deze leden zijn benieuwd naar de reactie van
de Staatssecretaris hierop.
De leden vragen tevens in dit kader waarom voortaan alleen scholen die
als «goed» worden beoordeeld in aanmerking komen voor het predicaat
«excellent». Hierbij speelt ook mee de discussie over de rol van de
inspectie, moet deze alleen beoordelen, of ook adviseren en zich als
«critical friend» opstellen? Is de Staatssecretaris met deze leden van
mening dat voorkomen moet worden dat de inspectie (en daarmee de
overheid) steeds meer op de stoel van de school gaat zitten? En dat zij
zich steeds meer gaat bemoeien met de inrichting van de scholen. Of om
in de woorden van de commissie Dijsselbloem te spreken, zich steeds
meer te bemoeien met het «hoe» in plaats van het «wat». Graag
ontvangen zij een toelichting hierop.
De leden verzoeken de Staatssecretaris voorts te reageren op de woorden
van professor Paul Zoontjes in een interview met Verus. In dit interview
zegt Zoontjes dat het alleen aan de inspectie is om te oordelen of een
school voldoet aan een bepaalde basiskwaliteit of niet, maar niet of het
onderwijs goed of beter is dan op andere scholen. Tevens vreest Zoontjes
voor «eenheidsworsten».3 Graag ontvangen de leden een toelichting.
Regelluwe scholen
De leden van de VVD-fractie merken op dat deelname aan excellente
scholen een keuze is. Betekent dit dat als je in aanmerking wilt komen
voor de pilot regelluwe scholen je mee moet doen aan excellente
scholen? Of wordt dat in het gedifferentieerd toezicht omgezet naar het
reguliere predicaat «goed», zo vragen zij.
De leden van de D66-fractie constateren dat scholen op voordracht van de
jury Excellente Scholen het predicaat «excellent» kunnen krijgen. Voorts
constateren zij dat excellente scholen steeds meer voorrechten krijgen,
bijvoorbeeld op het gebied van «regelluwheid» en, naar het zich laat
aanzien, op het gebied van flexibele onderwijstijden. Kan de Staatssecretaris toelichten hoe hij aankijkt tegen het feit dat een jury zodoende
bepaalt welke scholen bepaalde voorrechten krijgen op bovengenoemde
gebieden? Is de Staatssecretaris het eens dat «regelluwheid» en flexibele
onderwijstijden juist kunnen leiden tot excellente scholen, zo vragen zij.
II Reactie van de Staatssecretaris
De leden van de SP-fractie vragen hoe met het traject Excellente Scholen
de toetscultuur verminderd kan worden.
Met het vernieuwde toezicht levert de inspectie een bijdrage aan de
gewenste verbetercultuur. Zoals beschreven in de brief «Toezicht in
transitie» die uw Kamer op 28 maart 2014 van de Minister en mij heeft
ontvangen (Kamerstuk 33 905, nr. 1), zal de Inspectie van het Onderwijs
(hierna: inspectie) met de invoering van het gedifferentieerd toezicht
«breder» naar scholen kijken. De inspectie zal vanaf schooljaar 2016/2017
per school een kwaliteitsprofiel publiceren waarin zij aangeeft op welke
punten de school het goed of minder goed doet, maar ook waar het
verbeterpotentieel van de school ligt. Dit moet scholen maximaal
stimuleren om de kansen die zij hebben om het onderwijs aan hun
3

http://www.verus.nl/nieuws/veranderingen-onderwijstoezicht-leiden-tot-eenheidsworst.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 VIII, nr. 91

5

leerlingen nog beter te maken, om te zetten in acties. Het kwaliteitsprofiel
geeft niet alleen inzicht in de resultaten van leerlingen op de leergebieden
taal en rekenen. Daarnaast worden de sociale competenties van
leerlingen, de veiligheid op school, de leergroei die leerlingen doormaken,
de ambities van de school én het oordeel van leerlingen en ouders in
kaart gebracht.
Het doel van het traject Excellente Scholen is het erkennen en benoemen
van goede prestaties op allerlei gebieden, zoals de resultaten op
kernvakken, het onderwijskundig klimaat of het geboden maatwerk. Uit
het Evaluatieonderzoek Excellente Scholen blijkt dat het benoemen van
Excellente Scholen positief bijdraagt aan kwaliteitsverbetering. Het
stimuleert scholen, ook als zij het predicaat niet ontvangen, om hun
onderwijs in brede zin te verbeteren.4
De leden van de SP-fractie vragen of de inspectie zich niet beter zou
kunnen beperken tot de vraag of de school voldoet aan de deugdelijkheidseisen. Zij vragen of ik hiermee vooruitloop op de behandeling van
het initiatiefwetsvoorstel over de rol van de inspectie van de leden
Bisschop, Van Meenen en Rog.
Ik zie de behandeling van het initiatiefwetsvoorstel door uw Kamer met
belangstelling tegemoet. In de brief «Toezicht in transitie» staat hoe wij
een kwaliteitsslag in het onderwijs willen bewerkstelligen. Kwaliteit is
meer dan voldoen aan deugdelijkheidseisen. Kwaliteit wordt ook bepaald
door zaken als de effectiviteit van het pedagogisch en didactisch handelen
van leraren, de wijze waarop de school werkt aan een veilig en stimulerend klimaat op school, de effectiviteit van de zorg aan leerlingen met
speciale behoeften, de wijze waarop de leerstof wordt aangeboden, etc.
Ook deze aspecten betrekt de inspectie in haar toezicht.
Ik hecht sterk aan het stimuleren van kwaliteit en aan het realiseren van
een verbetercultuur. Het toezicht van de inspectie kan daar een belangrijke
bijdrage aan leveren. Het is daarom goed om, naast de ervaringen met
excellente scholen, ook de eerste bevindingen met de pilots gedifferentieerd toezicht te betrekken bij de verdere uitwerking hiervan.
De leden van de VVD-fractie vragen hoe de samenstelling van de
onafhankelijke jury tot stand is gekomen.
Vanaf 2015 bestaat de jury Excellente Scholen uit een voorzitter en drie
deeljury’s voor de sectoren primair onderwijs, voortgezet onderwijs en
(voortgezet) speciaal onderwijs. De jury is sectorspecifiek ingericht om
meer rekening te kunnen houden met verschillen tussen de sectoren.
De juryleden zijn benoemd door de inspectie, mede op advies van de
(deel)voorzitter(s) en andere interne en externe onderwijsdeskundigen.
Brede, diverse en actieve ervaring in het onderwijs stond bij de samenstelling van de nieuwe jury centraal.
De leden van de SP-fractie vragen hoe de domeinen burgerschap,
sociaal-emotionele vorming en internationale oriëntatie meewegen in het
oordeel van de jury.
Scholen worden met respect voor hun autonomie tegemoet getreden. Bij
de beoordeling van excellente scholen worden de resultaten beschouwd
in de context van de school. Er is geen sprake van een bepaalde weging
vooraf. De school kiest bovendien zelf welke oriëntatie het beste past bij
de context van de school. Resultaten op domeinen moeten door de school
worden aangetoond en worden dan meegenomen in de algemene

4

Evaluatieonderzoek naar het predicaat Excellente School, bijlage bij Kamerstuk 34 000 VIII,
nr. 81.).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 VIII, nr. 91

6

beoordeling.5 Het is dus aan de scholen om te laten zien welke doelen
beoogd worden, hoe vervolgens resultaten gemeten worden en hoe
ontwikkelingen gevolgd en geborgd worden. De jury kijkt verder naar
bijzondere prestaties op deze domeinen. Dit maakt dan deel uit van het
excellentieprofiel van de school. De jury heeft in haar werkwijze ook veel
aandacht voor de wat moeilijker te vangen domeinen, zoals burgerschap,
sociaal-emotionele vorming en internationale oriëntatie. Belangrijk voor
de beoordeling zijn de door de school beoogde doelen, de uitvoering, de
borging en de effecten van het excellentiegebied. Zoals is aangegeven in
de brief «Toezicht in transitie» bestaat er geen alomvattende routekaart
naar excellentie. De criteria zijn algemene kaders die per schoolspecifieke
situatie gehanteerd worden om het excellentieprofiel vast te stellen.
Daarom is een breed expertoordeel gewenst voor het identificeren van
excellentie. Ook uit de gesprekken met deelnemers volgt dat er zowel bij
scholen die het predicaat wel, als bij scholen die het predicaat niet hebben
behaald, veel waardering is voor de aanpak van het traject met presentaties, schoolbezoeken en rapportage. Scholen ervaren hierdoor een
gevoel van waardering voor het team.6
De leden van de SP-fractie vragen hoe te voorkomen dat de opleiding van
ouders zwaar meeweegt in de beoordeling van scholen.
Ik vind het belangrijk dat de school het beste uit de leerlingen haalt. De
leerwinst die een school met haar leerlingen realiseert, speelt hierbij een
belangrijke rol. Het gaat dus niet alleen om het behaalde resultaat. Ook
scholen waarop leerlingen zitten met minder hoogopgeleide ouders,
kunnen zo excellent zijn; hier hebben wij de afgelopen jaren veel
voorbeelden van gezien. Uit het evaluatieonderzoek blijkt zelfs dat
basisscholen met het predicaat twee keer zoveel leerlingen met het
grootste leerlinggewicht hebben dan scholen in hun omgeving. Omdat
het gewicht wordt bepaald aan de hand van het opleidingsniveau van
ouders, kan geconcludeerd worden dat deze basisscholen juist veel meer
kinderen met laagopgeleide ouders hebben.
De leden van de CDA-fractie vragen waarom het traject Excellente
Scholen wordt overgedragen aan de inspectie.
Met de voorgenomen vernieuwingen in het toezicht gaat de inspectie zich
meer richten op het verschil in kwaliteit van de grote groep scholen die
basiskwaliteit levert. Ook wordt naar een breed profiel van de school
gekeken. Hiermee draagt de inspectie bij aan een cultuur van continue
verbetering in het onderwijs. Het predicaat «excellent» wordt hiermee in
samenhang gebracht.
Zoals beschreven in de brief «Toezicht in transitie» zal de inspectie bij de
totstandkoming van haar gedifferentieerde oordeel breder kijken naar de
onderwijskwaliteit. Bij een excellente school gaat het om een school die
zich onderscheidt van andere goede scholen door te excelleren op een
bepaald gebied; een gebied dat in de school als geheel doorwerkt en het
profiel van de school versterkt. Dit kan op heel verschillende gebieden.
Het blijft ook zo dat een onafhankelijke jury verantwoordelijk is voor de
beoordeling van de scholen die zich aanmelden.7
De leden van de VVD-fractie vragen of het predicaat «Excellente School»
voldoende recht doet aan de diversiteit van het Nederlandse onderwijslandschap.
5

Zie hierover de informatiebrochure Excellente Scholen 2015 (http://www.onderwijsinspectie.nl/
binaries/content/assets/excellente-scholen/documenten-2015/brochure-excellente-scholen2015).
6
Evaluatieonderzoek naar het predicaat Excellente School, bijlage bij Kamerstuk 34 000 VIII,
nr. 81.
7
Informatiebrochure Excellente Scholen 2015.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 VIII, nr. 91

7

Ook ik vind het van groot belang dat scholen vanuit een eigen visie
streven naar kwaliteit. Het predicaat «excellente school» doet bij uitstek
recht aan de diversiteit van het Nederlandse onderwijslandschap. Een
excellente school is een goede school die zich onderscheidt van andere
goede scholen door te excelleren op een bepaald gebied. Welke gebieden
dat zijn, is niet voorgeschreven. Scholen kunnen op tal van manieren
excellent zijn, zoals de afgelopen jaren ook is gebleken: de 106 scholen die
het predicaat Excellente School 2014 ontvingen zijn heel verschillend,
zowel in de omstandigheden waarin zij werken, als in de aanpak die voor
hen succesvol is.
De leden van de PvdA-fractie vragen of ook andere criteria dan in het
inspectiekader een rol kunnen spelen bij de beoordeling en of de huidige
criteria helder genoeg zijn.
Bij de beoordeling speelt het excellentieprofiel van de school een
belangrijke rol. Het gaat hierbij niet om vooraf vastgestelde gebieden. Het
is aan de school om aan te geven op welk gebied zij excellent is en aan de
jury om te verifiëren of het genoemde excellentieprofiel niet alleen goed
wordt uitgevoerd door een school, maar ook herkenbaar is en doorwerkt
in de gehele organisatie. Dit excellentieprofiel moet in alle gevallen
berusten op een stevig fundament van goede onderwijskwaliteit.
De jury hecht eraan om transparant te zijn over haar beoordelingscriteria
en deze in samenwerking met het veld steeds verder aan te scherpen.
Graag verwijs ik u naar de criteria van de eerste Jury en de brochure
waarin de beoordelingscriteria van de nieuwe jury beschreven staan.8
Deze is uitvoerig gedeeld met het onderwijsveld, onder meer via
veldconsultaties.
De door de jury gehanteerde criteria zijn algemene kaders die per
schoolsituatie anders gewaardeerd worden. Daarom is een breed
expertoordeel wenselijk in het identificeren van excellentie. De beoordeling van excellente scholen wordt uitgevoerd door een onafhankelijke
jury, bestaande uit experts met een brede en zeer diverse ervaring in het
onderwijs. De overgang naar de inspectie verandert dit niet. Ik hecht veel
waarde aan het expertoordeel van de juryleden, dat wordt gevormd op
basis van een professioneel gesprek met de school, bij het beoordelen
van het excellentieprofiel van een school. Via deze weg kunnen wij
optimaal recht doen aan diversiteit van de scholen.
De leden van de SP-fractie vragen naar een definitie van excellent
onderwijs en in welk opzicht scholen die het predicaat niet ontvingen,
tekortschoten.
Een excellente school is in de basis een goede school die zich onderscheidt van andere goede scholen door te excelleren op een bepaald
gebied dat in de school als geheel doorwerkt en het profiel van de school
versterkt. De inspectie en ik hebben hierover dezelfde opvatting.
In de beantwoording van de vragen van de PvdA-fractie is nader
toegelicht op basis van welke criteria deze beoordeling tot stand komt. De
jury beargumenteert in de individuele schoolrapporten altijd waarom het
predicaat een school wel of niet toekomt.
De leden van de SP-fractie vragen hoeveel scholen hebben deelgenomen
aan het traject en wat de zeggingskracht daarvan is.
In 2014 hebben 187 scholen zich aangemeld voor het traject. Daarvan
hebben 106 scholen uiteindelijk het predicaat Excellente School
ontvangen. De zeggingskracht daarvan overstijgt het aantal scholen dat
deelneemt. Excellente Scholen zijn een bron van inspiratie voor andere
scholen. Dit blijkt onder andere uit het feit dat ze veel bezoek krijgen van
8

Gewoonweg Uitstekende Scholen, bijlage bij Kamerstuk 34 000 VIII, nr. 81. Informatiebrochure
Excellente Scholen 2015.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 VIII, nr. 91

8

andere scholen. Veel scholen bezoeken een Excellente School om daarvan
te leren. Verder wordt de website www.excellentescholen.nl goed bezocht.
Sinds de lancering begin 2013 tot november 2014 is de website 146.000
keer bezocht door 115.000 unieke bezoekers. De website biedt onder meer
toegang tot alle juryrapporten van de Excellente Scholen. Tegelijkertijd
zijn er nog volop mogelijkheden voor groei. Ik verwacht dat het potentieel
aan Excellente Scholen hoger ligt dan de 106 scholen van 2014. Ook zijn
er nog regio’s waar scholen niet aan het traject meedoen. Daarom wil ik,
in samenwerking met de inspectie, bevorderen dat steeds meer scholen
meedoen aan het traject.
De leden van de PvdA-fractie vragen wat het effect is op leerlingen van
een verminderd zelfvertrouwen van een team waarvan de school het
predicaat niet heeft ontvangen en hoe deze effecten kunnen worden
aangepakt.
Het is niet onderzocht in hoeverre het verminderd zelfvertrouwen binnen
een team effect heeft op leerlingen. Vooropgesteld moet worden dat de
meeste scholen (71procent) die het predicaat niet ontvingen (overwegend)
positieve ervaringen hebben gehad met hun kandidaatstelling. Natuurlijk
is het een teleurstelling als scholen het predicaat niet ontvangen, maar dat
is een logisch gevolg van de ambitie om kwaliteitsverschillen tussen
scholen te benoemen. Uit contacten met diverse scholen die het predicaat
niet ontvingen, maak ik op dat scholen in het juryrapport nuttige
aanwijzingen vinden om hun school verder te verbeteren. Overigens
zullen met de invoering van het gedifferentieerd toezicht alle scholen met
het oordeel «goed» in aanmerking komen voor het predicaat «excellent».
De nieuwe jury zal daarnaast, voorafgaand aan de uitreiking, een
feedbackgesprek houden met de school. In dat gesprek kan de jury aan de
orde stellen welke zaken goed gaan en op welke onderdelen scholen
verbeteringen kunnen aanbrengen. Het eindoordeel wordt zo in een
breder perspectief geplaatst, waardoor eventuele negatieve effecten
worden tegengegaan.
De leden van de PvdA-fractie vragen hoe eventueel negatieve ervaringen
van scholen met beoordelaars kunnen worden voorkomen.
Allereerst blijkt uit het evaluatieonderzoek dat een overgrote meerderheid
van de scholen (overwegend) positieve ervaringen heeft gehad met het
traject.9 Uit het evaluatierapport blijkt ook dat in sommige gevallen de
experts die de jury ondersteunden, achteraf gezien de beoordelingscriteria
iets te strikt interpreteerden. In die gevallen heeft de jury de regie naar
zich toegetrokken. Voorts heeft de jury altijd een conceptrapportage aan
de scholen voorgelegd. In een enkel geval herkende de school zich niet in
het rapport en is de jury er opnieuw gaan kijken.10 Er zijn hiermee
voldoende mogelijkheden om kenbaar te maken of de beoordeling recht
doet aan de school. De nieuwe jury zal deze werkwijze handhaven, met als
belangrijke wijziging dat de jury alle schoolbezoeken zelf aflegt en er geen
ondersteuning meer is van externe experts.
De leden van de PvdA-fractie vragen of ik signalen heb ontvangen dat
scholen de toestroom van leerlingen niet meer aankunnen.
Ik heb geen signalen ontvangen die er op wijzen dat scholen de toestroom
niet meer aankunnen.
De leden van de CDA-fractie vragen mijn reactie op de visie dat de
discussie over wat goede kwaliteit is, vooral door de scholen zelf gevoerd
moet worden. Zij vragen verder waarom voortaan alleen scholen die als
9

Naast de genoemde 71 procent voor scholen die het predicaat niet ontvingen, geldt dit voor 95
procent van de scholen die het predicaat wel ontvingen, zie pagina 10 van het evaluatierapport.
10
Zie de pagina’s 67–68 van het evaluatierapport, bijlage bij Kamerstuk 34 000 VIII, nr. 81.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 VIII, nr. 91

9

«goed» worden beoordeeld in aanmerking komen voor het predicaat
«excellent» en of de inspectie (en daarmee de overheid) zo steeds meer
op de stoel van de school gaat zitten.
Ik deel deze visie. Zoals uit mijn antwoord hierboven blijkt, beoogt het
traject Excellente Scholen vooral ook dat scholen vanuit hun eigen visie
streven naar kwaliteit. Daar biedt het traject volop ruimte voor. Ook in de
overgang naar gedifferentieerd toezicht voert de inspectie uitvoerig
overleg met het veld over wat wij samen verstaan onder een goede
school. Zowel in het ontwerp van het nieuwe waarderingskader, als in de
pilots gedifferentieerd toezicht, is dit een belangrijk onderwerp van
gesprek met scholen en besturen.
Ik vind het belangrijk dat zichtbaar is dat een school goede of zelfs
excellente prestaties levert en, vervolgens ook, dat zulke scholen daarvoor
ook erkenning krijgen. De jury Excellente Scholen heeft aangetoond dat
1) het beoordelen van goede of excellente prestaties goed mogelijk is en
2) dat die beoordeling een schooleigen visie op kwaliteit of diversiteit
tussen scholen eerder bevordert dan in de weg staat.
Daarnaast ben ik van mening dat de inspectie een belangrijke stimulerende, kwaliteitsbevorderende rol heeft. Met het vernieuwde toezicht gaat
de inspectie scholen niet adviseren wat een school moet doen, of op
welke wijze. De inspectie zal, samen met de school, inzichtelijk maken
waar de school staat en via een professionele dialoog met de school
bekijken op welke manier de school zelf de eigen verbeterambities kan
realiseren.
De leden van de CDA-fractie vragen mij te reageren op de stelling dat het
alleen aan de inspectie is om te oordelen of een school voldoet aan een
bepaalde basiskwaliteit of niet, maar niet of het onderwijs goed of beter is
dan op andere scholen en dat dit zou leiden tot «eenheidsworsten».
Het traject Excellente Scholen is het bewijs dat het beoordelen van
excellente kwaliteit juist een stimulans is tot diversiteit. De scholen die het
predicaat Excellente School hebben ontvangen zijn namelijk heel
verschillend. Daarnaast ben ik van mening zoals hierboven benoemd dat
de inspectie een belangrijke stimulerende, kwaliteitsbevorderende rol
heeft.
De leden van de VVD-fractie vragen of scholen die in aanmerking willen
komen voor het experiment regelluwe scholen mee moeten doen aan het
traject Excellente Scholen.
Een van de voorwaarden voor deelname aan het experiment regelluwe
scholen is dat het onderwijs op de school van aantoonbaar goede
kwaliteit is. Excellente Scholen hebben in een uitgebreid beoordelingsproces met betrokkenheid van een onafhankelijke jury aangetoond dat
hun onderwijskwaliteit van excellent niveau is. Daarom zal het experiment
met deze scholen starten. Op termijn is het echter denkbaar dat andere
scholen mogen deelnemen, bijvoorbeeld de scholen die het oordeel
«goed» van de inspectie krijgen. In het experiment wordt onderzocht wat
de gevolgen zijn van het geven van maximale ruimte en in welke mate dit
leidt tot initiatieven van de scholen waarvoor in een later stadium
definitief ruimte kan worden geboden in wet- en regelgeving, al dan niet
voor alle scholen. Met het oog op de beheersbaarheid van dit experiment
is er dus een grens aan het aantal deelnemende scholen. De ervaringen
met de Excellente Scholen die zullen starten met het experiment, zullen
moeten uitwijzen of uitbreiding mogelijk en wenselijk is, en welke scholen
daar eventueel voor in aanmerking kunnen komen. Zie voor een uitgebreidere toelichting ook mijn antwoorden op het schriftelijk overleg over
de deelnamecriteria aan het experiment regelluwe scholen.
De leden van de D66-fractie vragen mijn visie over het feit dat een jury
bepaalt welke scholen bepaalde voorrechten krijgen op bovengenoemde

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 VIII, nr. 91

10

gebieden en of «regelluwheid» en flexibele onderwijstijden juist kunnen
leiden tot excellente scholen.
De Excellente Scholen komen in mijn ogen, juist vanwege de beoordeling
door een onafhankelijke jury, bij uitstek in aanmerking voor het geldende
criterium «aantoonbaar goede onderwijskwaliteit». Het doel van dit
experiment is, zoals hierboven al aangegeven, ook niet het verlenen van
voorrechten aan bepaalde scholen, maar het onderzoeken of het geven
van ruimte leidt tot innovatie. Excellente Scholen hebben hun prestaties
weten te bereiken binnen de kaders van de huidige wet- en regelgeving.
Daar komt bij dat Excellente Scholen een heldere, gedragen visie hebben
op onderwijskwaliteit. Ze zijn daarmee bij uitstek in staat om ook buiten
de gevestigde kaders te opereren. Het geven van ruimte kan deze scholen
juist uitdagen om te innoveren en zo de kwaliteit of doelmatigheid van het
onderwijs verder te verbeteren. Daarnaast heeft een excellente school
stevig grip op het onderwijsproces en zijn de leeropbrengsten van hoog
niveau. Dit geeft het vertrouwen dat Excellente Scholen goed kunnen
omgaan met de gegeven ruimte. Het stellen van de voorwaarde dat de
school excellent is, betreft dus een belangrijke kwaliteitsborging.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 VIII, nr. 91

11