Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

33 694

Internationale Veiligheidsstrategie

Nr. 66

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 11 oktober 2022
Hierbij doe ik uw Kamer de beleidsreactie toekomen die is opgesteld naar
aanleiding van het bijgevoegd rapport «Aan artikel 90 verplicht – Naar een
volwaardig beleid voor internationale rechtsorde», een door de directie
Internationaal Onderzoek en Beleidsevaluatie (IOB) uitgevoerde evaluatie
van het internationale rechtsordebeleid van het Koninkrijk over de periode
2015–2021.
Het kabinet wil allereerst zijn waardering uitspreken voor het onderzoek
en de analyse en aanbevelingen die de IOB heeft gepresenteerd. De
IOB-evaluatie biedt goede handvatten voor een inhoudelijke en praktische
versterking van het beleid van het Koninkrijk ten aanzien van de internationale rechtsorde. De huidige internationale verhoudingen worden steeds
meer gekenmerkt door conflict, en in afnemende mate door respect voor
en samenwerking binnen de internationale rechtsorde. Gezien de
verwachting dat deze spanningen verder zullen toenemen, en de
beleidsuitdagingen en strategische vraagstukken die dit met zich
meeneemt voor de inzet op de internationale rechtsorde, komt de
evaluatie op een opportuun moment.
Het doel van de evaluatie is om te leren wat goed en minder goed is
gegaan bij het ontwikkelen en uitvoeren van het «internationale rechtsordebeleid» van BZ in de afgelopen jaren, waarbij er is gekeken naar het
werk van het Ministerie van Buitenlandse Zaken, in het bijzonder de
directie Multilaterale Instellingen en Mensenrechten (DMM) alsmede de
directie Juridische Zaken (DJZ). Het onderzoek gaat daartoe in op de
internationale beleidscontext, de ontwikkeling van het beleid en de
uitvoering van het beleid en omvat vier casestudies (International
Independent and Impartial Mechanism for Syria; Multilateraal Verdrag
inzake Rechtshulp en Uitlevering bij Internationale Misdrijven; steun aan
Gambia in de Gambia-Myanmar zaak voor het Internationaal Gerechtshof;
implementatie van de Libië sancties).

kst-33694-66
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 33 694, nr. 66

1

De belangrijkste conclusie over de ontwikkeling van het beleid is dat een
overkoepelend internationaal rechtsordebeleid ontbreekt, waardoor er een
gebrek is aan strategische sturing. De stip aan de horizon mist, terwijl de
grondwettelijke verplichting om de ontwikkeling van de internationale
rechtsorde te bevorderen juist om een langetermijnvisie vraagt. Dit geldt
zeker in een tijd waarin de internationale rechtsorde onder druk staat.
Kijkend naar de «losse dossiers» die met elkaar het beleid hebben
gevormd, constateert de IOB in de evaluatie dat «accountability» het
centrale thema is geworden van de inzet op internationale rechtsorde.
Deze inzet heeft positief bijgedragen aan het profiel van het Koninkrijk. De
evaluatie laat ook zien dat het Ministerie van Buitenlandse Zaken op
creatieve en pragmatische manier heeft gezocht naar manieren om te
werken aan accountability of de verdere ontwikkeling van het recht. Het
ministerie schroomt hierbij niet om in te zetten op alternatieve instrumenten, zoals bewijsgaringsmechanismes. Tegelijkertijd is er, aldus de
IOB, ook vooral ingezet op resultaten en zichtbaarheid op korte termijn en
minder op effectiviteit.
De aanbevelingen uit het IOB-rapport
In het licht van het bovenstaande zal nu worden ingegaan op de acht door
IOB-gepresenteerde aanbevelingen en de te verrichten of reeds door het
Koninkrijk gepleegde inspanningen terzake.
Inhoudelijke aanbevelingen: 1, 2, 4, 5 en 8
Inhoudelijk adviseert de IOB het Ministerie van Buitenlandse Zaken om
een beleidskader en visie te formuleren voor de bevordering van de
ontwikkeling van de internationale rechtsorde met realistische doelen
waarop gestuurd kan worden. Hierbij geeft de IOB aan dat de grondwettelijke verplichting om de ontwikkeling van de internationale rechtsorde te
bevorderen vaker moet worden benoemd. Daarnaast is het volgens IOB
van belang dat bij het bepalen van de inzet er meer gewicht wordt geven
aan meer duurzame, langetermijneffecten. Er moet ook rekening worden
gehouden met de potentiële negatieve consequenties van het zwaar laten
wegen van politieke belangen bij het bepalen van inzet gericht op het
versterken van de internationale rechtsorde. Daarnaast moeten ingeval
van een eventuele Rijksbrede sanctietaskforce verschillende departementen het eens worden over de doelen die sancties moeten dienen.
Het kabinet ziet de noodzaak van het formuleren van een duidelijk
internationaal rechtsorde beleid en is momenteel bezig met het opstellen
van een beleidsbrief waarin het verband tussen de mensenrechten,
rechtsorde en democratie helder weerklinkt, zoals ook aangekondigd in de
Kamerbrief over het beleid van Buitenlandse Zaken van 8 maart jl.
(Kamerstuk 35 925 V, nr. 84) Het doel van de beleidsbrief is om het
bestaande beleid in te kaderen, aan te passen en te codificeren én
toekomstperspectieven te bieden. Deze brief zal u in het najaar toekomen
en zal rekening houden met de aanbevelingen uit de evaluatie.
Organisatie gerichte aanbevelingen: 3, 6 en 7
Wat betreft organisatorische en interne aanbevelingen onderstreept
de IOB dat er moet worden geïnvesteerd in de samenwerking met
departementen die ook een belangrijke bijdrage leveren op het terrein van
de internationale rechtsorde. Er wordt geadviseerd om een plan op te
stellen ten behoeve van de verdeling van capaciteit ten aanzien van de
coördinerende rol en de meer inhoudelijke rol van de directie Multilaterale
Instellingen en Mensenrechten. Het rapport onderstreept ook het belang

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 33 694, nr. 66

2

van het ontwikkelen van een Rijksbrede leergang internationale betrekkingen, die ingaat op de verschillende aspecten van de internationale
rechtsorde.
Het kabinet onderschrijft het belang van heldere werkafspraken, duidelijke
rolverdeling, interdepartementale samenwerking en voldoende capaciteit.
Op diverse dossiers, waaronder de ontwikkeling van een multilateraal
verdrag inzake rechtshulp en uitlevering bij internationale misdrijven, een
van de vier casestudies, wordt reeds nauw interdepartementaal samengewerkt, in het bijzonder met het Ministerie van Justitie en Veiligheid. Deze
bestaande overlegstructuren kunnen echter worden uitgebreid en
versterkt om de effectiviteit en efficiëntie van het beleid te versterken.
Hierbij wordt bijvoorbeeld gedacht aan een intensivering van de samenwerking met het Openbaar Ministerie op het dossier internationale
misdrijven.
Om er voor te zorgen dat er een breed gedragen beleid wordt geformuleerd zal er bij het opstellen van de eerdergenoemde beleidsbrief om
input en afstemming worden gevraagd van andere directies van het
Ministerie van Buitenlandse Zaken, andere departementen en de
Caribische landen van het Koninkrijk. Hierbij zullen regio- en themadirecties worden geconsulteerd. Het advies uit het IOB rapport om een
Rijksbrede leergang te ontwikkelen zal worden meegenomen bij het
vormgeven van de nieuwe mensenrechten cursus nadat de aangekondigde beleidsbrief aan de Kamer is aangeboden.
De Minister van Buitenlandse Zaken,
W.B. Hoekstra

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 33 694, nr. 66

3