Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

27 529

Informatie- en Communicatietechnologie (ICT) in
de Zorg

Nr. 281

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 26 augustus 2022
De vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport heeft een
aantal vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport over de brief van 9 mei 2022 over waardevolle
artificiële intelligentie (AI) voor Gezondheid (Kamerstuk 27 529, nr. 275).
De vragen en opmerkingen zijn op 14 juni 2022 aan de Minister van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport voorgelegd. Bij brief van 25 augustus
2022 zijn de vragen beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Smals
Adjunct-griffier van de commissie,
Bakker

kst-27529-281
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 27 529, nr. 281

1

Inhoudsopgave
I.

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
Vragen en opmerkingen van het lid van de BBB-fractie

2
2
3
4
5

I.I

Reactie van de Minister

5

I Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van de brief over
artificiële intelligentie (AI) van 9 mei jongstleden. Zij onderschrijven het
door de Minister genoemde uitgangspunt, namelijk dat innovaties en
e-health kunnen bijdragen aan de verlichting van de toenemende druk op
het zorgstelsel en om de juiste zorg op de juiste plek te krijgen. Deze leden
danken de Minister voor de brief met daarin de actuele Europese
ontwikkelingen omtrent AI. Zij hebben hierbij nog enkele vragen.
De Minister geeft in zijn brief aan dat het gebruik en de opschaling van
andere digitale toepassingen vanuit zijn departement al langer gestimuleerd wordt maar dat specifieke aandacht voor de betekenis van AI als
nieuwe systeemtechnologie en de impact daarvan op de zorgsamenleving
nog ontbrak. Kan de Minister aangeven waar dat aan heeft gelegen? Heeft
het ontbreken van deze aandacht onnodige vertraging in het implementeren van AI in de zorg veroorzaakt?
De leden van de VVD-fractie lezen dat de Europese Commissie in het
voorjaar van 2021 met een voorstel is gekomen voor een verordening
betreffende AI. Op welke manier speelt eigenaarschap van data en
eigenaarschap van algoritmen een rol in deze verordening? Genoemde
leden lezen in de brief de inzet die het kabinet bij de onderhandelingen zal
plegen. Wanneer zullen deze onderhandelingen van start gaan en op
welke manier wordt de Kamer op de hoogte gehouden van de vorderingen?
Deze leden zijn verheugd te lezen dat de Minister een klimaat wil
stimuleren voor versnelde toepassing van kansrijke en opschaalbare
innovaties op het gebied van AI in de gezondheidszorg. Uit de
e-healthmonitor van 2021 bleek dat de relevantie van inzet van digitale
zorg duidelijk is, maar dat het vaak nog zoeken is naar het hoe. Ook in het
recente Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR)-rapport
staat dat de potentie van AI nog maar op beperkte schaal wordt benut en
beoogde gebruikers weinig ervaring hebben. Genoemde leden vragen
dan ook in hoeverre de mensen op de werkvloer en patiënten worden
betrokken bij de vormgeving van de plannen rondom AI in de zorg en of
hier nog winst te behalen valt.
Kan de Minister aangeven op welke manier regionale samenwerking
gestimuleerd wordt in het programma Waardevolle AI voor Gezondheid?
Waaruit bestaat de ondersteuning van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport in het verder professionaliseren van de
Nederlandse AI Coalitie (NL AIC)?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 27 529, nr. 281

2

De leden van de VVD-fractie lezen dat het positief maatschappelijk
rendement volgens analyse enkel bereikt kan worden als structurele
belemmeringen voor implementatie en opschaling van innovatie worden
weggenomen en zijn benieuwd hoe de Minister hierin staat en hoe hij
ervoor wilt gaan zorgen dat het positief maatschappelijk rendement
bereikt gaat worden.
Kan de Minister aangeven in hoeverre de praktijkvideo’s, podcasts en
docu-series hebben bijgedragen aan de bewustwording van de waarde
van AI? Is dit voldoende of dient hier nog meer aan gedaan te worden? In
hoeverre is de gratis e-learning «de Nationale AI cursus voor de zorg»
bekend binnen de zorg en wordt het volgen van deze cursus actief
gestimuleerd1?
Hoe gaat de Minister erop toezien dat de ontwikkelingen rondom AI meer
vanuit praktijk- en zorgvraag gedreven worden dan vanuit technologie
wanneer het aankomt op AI binnen de zorg?
Een van de aanbevelingen uit het WRR-rapport «Opgave AI. De nieuwe
systeemtechnologie» is dat expliciet gekozen dient te worden voor een
Nederlandse AI-identiteit. Wat vindt de Minister van deze aanbeveling en
neemt hij deze over?
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
Voor de leden van de D66-fractie is het belangrijk dat de toenemende druk
op het zorgstelsel het hoofd geboden wordt. Door de krapte op de
arbeidsmarkt staan steeds meer vacatures in de zorg open en kampen
sectoren als de wijkverpleging met tekorten, zo signaleren deze leden. Het
meer inzetten op e-Health, digitale consulten en andere slimme apps
kunnen het zorgpersoneel ontlasten. Daarnaast zien deze leden dat de
inzet op deze innovaties juist de patiënten kan helpen, omdat patiënten
hiermee makkelijker kunnen beschikken over hun eigen gezondheidsomgeving en zij de arts bijvoorbeeld laagdrempelig kunnen consulteren
vanuit een thuisomgeving, zonder dat de patiënt naar het ziekenhuis
moet. Deze leden zien hier grote voordelen in en met interesse hebben zij
dan ook de kabinetsbrief gelezen over de actuele Europese ontwikkelingen
op het gebied van AI.
Genoemde leden onderschrijven de meerwaarde die AI kan hebben voor
de gezondheidszorg, maar delen ook de risico’s die de Minister signaleert
en vinden het positief dat er op EU-niveau samenwerking is om AI op een
goede en gecontroleerde manier in te zetten in de gezondheidszorg. Deze
leden horen dan ook graag van de Minister hoe deze veilige inzet van AI in
Europese randvoorwaarden geborgd wordt in het AI-pact. Deze leden
denken dan bijvoorbeeld ook aan randvoorwaarden omtrent privacy van
patiënten. Zij lazen dat de Europese Commissie in het voorjaar van 2021
met een voorstel is gekomen voor een verordening betreffende AI en
vragen de Minister om aan te geven wat de huidige status is van deze
verordening en of er al sprake is van implementatie.
De leden van de D66-fractie hebben tevens met interesse gelezen over de
impact die systeemtechnologie zou kunnen hebben en de belemmeringen
die zich tegelijkertijd voordoen bij de inzet ervan in de Nederlandse
gezondheidszorg. Deze leden begrijpen dat er door het Ministerie van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport onderzoek wordt gedaan naar de inzet
van AI om bijvoorbeeld de aanrijden van ambulances te verbeteren. Deze
leden zouden graag zien dat deze best-practices breder gedeeld worden
1

De Nationale AI-Zorg cursus (https://zorg.ai-cursus.nl/home).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 27 529, nr. 281

3

binnen de zorgsector en dat gekeken wordt naar de opschaalbaarheid
hiervan. Deze leden vragen de Minister om een beeld te geven van waar
wet- en regelgeving op dit moment een remmend effect zou kunnen
hebben op de veilige en transparante inzet van AI.
De leden van de D66-fractie hebben daarnaast met interesse kennisgenomen van het rapport van het Centrum voor Ethiek en Gezondheid
(CEG)2 en horen graag van de Minister hoe hij van plan is om dit rapport
en conclusies te betrekken bij zijn plannen. Hoe wordt daarnaast ook de
ethische afweging gemaakt over de inzet van AI? Deze leden begrijpen dat
AI ingezet zou kunnen worden bij het sneller signaleren van ziekten en als
voorspelmodel in het kader van preventie, diagnostiek en behandeling. Dit
zou ook passende zorg verder kunnen bevorderen, zien deze leden. Zij
begrijpen dat er met maatschappelijke kosten-batenanalyses (MKBA’s) al
een beeld wordt gevormd van de kosten en baten van de inzet van AI en
vragen of de impact ook kwantificeerbaar is.
De leden van de D66-fractie lezen dat de Minister mogelijkheden ziet om
de inzet van AI te bevorderen door bijvoorbeeld het versterken van
prikkels in het (bekostiging)systeem om te investeren in de implementatie
en opschaling van AI-toepassingen voor de gezondheidspraktijk. Deze
leden horen graag van de Minister hoe dit er concreet uit zou kunnen zien
en waar nu knelpunten zitten om hier meer in te investeren. Ook begrijpen
zij dat optimale ondersteuning van de zorgverleners, patiënten en burgers
nodig is om de transformatie van de gezondheidszorg te kunnen maken.
Deze leden zouden ook hier graag een beter beeld krijgen van waar het nu
nog knelt in de ondersteuning en hoe dit concreet kan worden verbeterd.
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de brief van de
Minister met betrekking tot waardevolle AI voor Gezondheid. Deze leden
hebben hier enkele vragen bij. Op de eerste pagina van de brief schrijft de
Minister dat structurele belemmeringen vooralsnog in de weg staan van
de versnelling en opschaling van AI. Zij vragen of de Minister concrete
voorstellen met bijbehorend tijdpad kan geven inzake hoe hij deze
structurele belemmeringen aan wil gaan pakken.
De Minister geeft aan dat de werkgroep Gezondheid en Zorg inmiddels
een bestendige groep is van meer dan 250 deelnemers die samenwerking
en uitwisseling van best-practices activeert en faciliteert op kansrijke
AI-projecten. De leden van de CDA-fractie vragen of dat allen branchevertegenwoordigers c.q. beroepsvertegenwoordigers zijn. Of zijn dit
individuele zorgaanbieders c.q. instellingen? Hoe is de groep van meer
dan 250 deelnemers samengesteld? Wie financiert wat in deze publiekprivate samenwerking? Wat zijn de concrete doelen van deze samenwerking?
De Minister onderzoekt onder andere of het mogelijk is deel te nemen aan
de call vanuit het Digital Europe Programme van de Europese Commissie
voor het realiseren van een Testing and Experimenting Facilities (TEF’s)
Health in Nederland. Genoemde leden vragen wat de redenen zijn dat
Nederland hier tot nu toe nog niet aan mee doet. Welke landen doen op
dit moment wel al mee? Wat zijn de opbrengsten voor de deelnemers?

2

Centrum voor Ethiek en Gezondheid, 30 juni 2020, «CEG: Investeer bij e-health in meer
onderzoek naar praktijkervaring gebruikers» (https://www.ceg.nl/actueel/nieuws/2020/06/30/ceginvesteer-bij-e-health-in-meer-onderzoek-naar-praktijkervaring-gebruikers).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 27 529, nr. 281

4

De Minister schrijft tot slot dat op stelselniveau samen met veldpartijen
verder ingezet moet worden op randvoorwaarden die belangrijk zijn voor
de opschaling van AI. De leden van de CDA-fractie vragen welke stelselaanpassingen en/of aanpassingen in randvoorwaarden volgens de
Minister nodig zijn. Komt de Minister met voorstellen voor dergelijke
aanpassingen en zo ja, wanneer wordt de Kamer hierover geïnformeerd?
Hoe gaat de Minister de prikkels in de bekostiging versterken? Heeft de
Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) opdracht om dergelijke prikkels in de
bekostiging te versterken?
De leden van de CDA-fractie vragen ten slotte welke onderwerpen en
verbeteringen op het gebied van AI worden meegenomen in het Integraal
Zorgakkoord.
Vragen en opmerkingen van het lid van de BBB-fractie
Het lid van de BBB-fractie heeft met belangstelling kennisgenomen van de
Kamerbrief inzake Waardevolle AI voor Gezondheid. Genoemd lid erkent
de waardevolle bijdrage die AI kan leveren binnen de zorg. Het lid vraagt
of de door de Minister aangegeven acties daadwerkelijk leiden tot een
bredere inzet of doorontwikkeling van AI en roept de Minister op om
hierover nauw contact te houden met het veld en bij te sturen indien het
nodig is.
II Reactie van de Minister
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie vragen de Minister om aan te geven waar het
aan heeft gelegen dat specifieke aandacht voor de betekenis van AI nog
ontbrak in zijn departement en of het ontbreken van deze aandacht
onnodige vertraging in het implementeren van AI in de zorg heeft
veroorzaakt.
Vanuit het Ministerie van VWS is al meerdere jaren aandacht voor nut en
noodzaak van de inzet van digitale zorgtoepassingen in bredere zin,
waaronder de mogelijkheden van AI. AI als een nieuwe systeemtechnologie is echter pas in de afgelopen jaren aan het opschalen. Het is recent
dat AI breder in het zorgveld gebruikt wordt en niet meer alleen in het lab.
Wij acteren, net als alle andere sectoren, op een werkveld in ontwikkeling.
Onderzoek naar AI in de zorg is onlangs gedaan en verschenen. Dit draagt
bij aan de kennis van AI in de zorg. Er is dus geen sprake van een
vertraging in het implementeren van AI in de zorg. Wij zitten nu in de fase
van brede implementatie en toepassing. Hierdoor wordt de behoefte aan
hulpmiddelen en handvatten juist groter. Het is nu de uitdaging om bij te
blijven en zorgen dat wij hand in hand met het veld de doorontwikkeling
kunnen blijven ondersteunen.
De leden van deze fractie vragen op welke manier eigenaarschap van data
en algoritmen een rol spelen in de verordening voorstel betreffende AI?
Data en algoritmen zijn bouwstenen van AI. De AI Act heeft tot doel om
tot een geharmoniseerd wettelijk kader te komen voor de inzet van AI in
de samenleving. Het wetsvoorstel verwijst daarbij waar nodig naar
bestaande wetgeving rondom het gebruik van data, met name de
Europese GDPR (AVG). De AVG biedt een uitgebreid juridisch kader
omtrent rechten voor burgers en plichten voor ontwikkelaars.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 27 529, nr. 281

5

Apart is in de AI Act aandacht voor toezichthouders, de toegang tot data
en documentatie (waaronder beschrijvingen van algoritmes). Waar zij die
nodig hebben voor het uitvoeren van hun taken, geeft de AI Act aan dat
dit met vertrouwelijkheid gedaan moet worden om intellectueleeigendomsrechten en vertrouwelijke bedrijfsinformatie of bedrijfsgeheimen te beschermen.
De leden van deze fractie willen weten wanneer de onderhandelingen met
betrekking tot de verordening voorstel betreffende AI van start zal gaan en
op welke manier de Kamer op de hoogte gehouden zal worden?
De onderhandelingen zijn na publicatie van de AI-verordening van start
gegaan. Het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat (hierna: het
Ministerie van EZK) coördineert de Nederlandse inbreng in de Raad. Deze
inzet wordt met de vaste Kamercommissie Digitale Zaken gedeeld
middels de geannoteerde agenda voor de Europese Telecomraad
(Kamerstuk 21 501-33, nr. 931) en met de Kamer besproken tijdens een
commissiedebat3.
Genoemde leden vragen in hoeverre de mensen op de werkvloer en
patiënten worden betrokken bij de vormgeving van de plannen rondom AI
in de zorg en of hier nog winst te behalen valt.
Het programma Waardvolle AI voor gezondheid had als doel als vliegwiel
te fungeren voor het vergroten van de ervaren waarde(creatie) voor
zorgverleners, patiënten en burgers door het benutten van AI. Hiertoe
werkte het programma in de periode 2019–2021 vanuit een actielerende
insteek samen met partijen uit het veld op concrete en op resultaat
afgebakende doelen. Mensen op de werkvloer en patiënten zijn betrokken
in werkgroepen en in multidisciplinaire teams om de hulpmiddelen vorm
te geven. Hun ervaringen en input waren meegenomen in het ontwikkelen
van onder andere een docu-serie en podcast gefocust op bewustwording
over AI in de zorg4, een Toolkaart voor het implementeren van AI specifiek
voor de zorg5, en de Leidraad kwaliteit AI in de zorg6.
De leden van deze fractie vragen de Minister aan te geven op welke
manier er een regionale samenwerking gestimuleerd wordt tijdens het
programma Waardevolle AI voor Gezondheid.
Het programma Waardevolle AI voor gezondheid is in 2020 gestart. Op
veel plekken stond AI in de zorg destijds nog in de kinderschoenen en
waren er per thema of onderwerp niet veel specialisten beschikbaar. Er is
derhalve destijds gekozen niet voor een regionale aanpak maar is er per
actielijn gewerkt met experts uit het hele land. De ontwikkelde hulpmiddelen zijn bij diverse partijen in de AI-community geïmplementeerd.
Centraal hierin staat de samenwerking met de NL AI Coalitie. Deze coalitie
werkt veelal thematisch, maar kent ook regionale samenwerking.
De leden van deze fractie vragen waaruit de ondersteuning van het
Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport in het verder professionaliseren van de Nederlandse AI Coalitie (NL AIC) bestaat?

3

Zie het verslag van het Commissiedebat Telecomraad (Formeel) d.d. 3 juni 2022, Kamerstuk
21 501-33, nr. 938
4
Docuserie »Mens & AI in de Zorg» (https://www.datavoorgezondheid.nl/docuserie-mens--ai-inde-zorg)
5
Toolkaart Waardevolle AI voor gezondheid (https://www.datavoorgezondheid.nl/documenten/
publicaties/2022/03/30/toolkaart)
6
Leidraad kwaliteit AI in de zorg (https://www.datavoorgezondheid.nl/documenten/publicaties/
2022/03/30/toolkaart)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 27 529, nr. 281

6

Ik vind de inzet van de Nederlandse AI Coalitie relevant en om die reden
heeft het ministerie in de periode 2020–2022 ook financiële ondersteuning
geboden, en heeft richting het Ministerie van EZK uitgesproken dat de
intentie gericht is op het vinden van middelen om de coalitie te blijven
ondersteunen tot 2025.
Daarnaast neemt het Ministerie van VWS deel aan de stuurgroep
Gezondheid en Zorg van de NL AI Coalitie als voorzitter en verbindt de AI
Coalitie met beleidsinitiatieven zoals secundair datagebruik, Zorg voor
Innoveren en initiatieven van veldpartijen zoals kenniscentrum digitale
zorg van (nu nog alleen ZN).
De leden van deze fractie zijn benieuwd hoe de Minister wilt gaan zorgen
dat het positief maatschappelijk rendement bereikt gaat worden door het
wegnemen van structurele belemmeringen voor implementatie en
opschaling van innovatie en hoe hij daarin staat. Ze willen ook weten hoe
de Minister erop gaat toezien dat de ontwikkelingen rondom AI meer
vanuit praktijk- en zorgvraag gedreven worden.
Ik ben van mening dat de reden dat dit maatschappelijk rendement niet
bereikt wordt voor innovatieve AI-toepassingen, in grote lijnen gelijk is als
voor andere innovatieve toepassingen. Vanuit de rijksoverheid wordt
ingezet op het creëren van randvoorwaarden om de ontwikkeling en inzet
van digitale zorgtoepassingen, waaronder die met inzet van AI, te
ondersteunen.7 Ook in het kader van het Integraal Zorgakkoord (IZA), het
Programma Wonen, Ondersteuning en Zorg voor Ouderen (WoZo) en het
programma Toekomstbestendige Arbeidsmarkt Zorg worden hier
afspraken over gemaakt. Op welke wijze AI in zorg en ondersteuning
vervolgens wordt ingezet, is en blijft een afweging van zorgaanbieders en
professionals in overleg met patiënten en cliënten.
De leden van deze fractie vragen de Minister aan te geven in hoeverre de
praktijkvideo’s, podcasts en docu-series hebben bijgedragen aan de
bewustwording van de waarde van AI en of dit voldoende is.
Ten aanzien van de praktijkvideo’s, podcasts, docu-series en e-learning
modules kan ik melden dat deze allemaal te vinden zijn via de website
www.datavoorgezondheid.nl. Ook de genoemde e-learning Nationale
AI-Zorg cursus8 is hier te vinden. Deze ondersteunende middelen voor de
praktijk zijn bij hun oplevering gepromoot via de nieuwsbrief van het
programma, de nieuwsmedia, sociale media en kanalen van de partners,
zoals de NL AI Coalitie. Een bijdrage aan bewustwording is lastig te
meten, maar wij kunnen wel zien dat de hulpmiddelen en onze berichten
daarover een groot publiek hebben bereikt.
De website is in de periode van maart 2020 tot maart 2022 goed bezocht
en heeft bijna 85.000 pageviews gehad. Daarnaast zijn er ruim 7.000
documenten, waaronder hulpmiddelen, gedownload.
Voor diverse hulpmiddelen is er ook een inhoudelijke podcast gemaakt,
enerzijds om de praktijk rondom een onderwerp te verdiepen, maar ook
om op zeer toegankelijke wijze helder te maken wat de meerwaarde is van
het toepassen van een hulpmiddel. De diverse podcasts zijn met meer dan
4.000 downloads goed beluisterd.
7

Zie o.a. de brief naar aanleiding van de motie Aukje de Vries eind oktober 2021 (Kamerstuk
31 765, nr. 592) (Kamerstuk 27 529, nr. 270) en de brief e-health monitor van januari 2022
(Kamerstuk 27 529, nr. 273).
8
Opleidingen en trainingen (https://www.datavoorgezondheid.nl/wegwijzer-ai-in-de-zorg/
praktische-handreikingen/kennis)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 27 529, nr. 281

7

Ik ben tevreden over de inzet van de opgeleverde hulpmiddelen tot nu toe.
Ik blijf tegelijk kijken naar mogelijkheden om ze nog breder in het veld te
delen en daarmee het zorgveld beter te bereiken met deze tools. De
website van de NL AI Coalitie heeft een breed bereik en de hulpmiddelen
worden ook op hun site beschikbaar gesteld.
Ik ben nu aan het onderzoeken hoe ik ondersteuning kan bieden om één
van de hulpmiddelen, de Leidraad kwaliteit AI9 in de zorg, verder te
ontwikkelen. Onderdeel hiervan zou zijn om deze naar een breder publiek
te brengen.
De leden van deze fractie vragen in hoeverre is de gratis e-learning «de
Nationale AI cursus voor de zorg» bekend is binnen de zorg en of het
volgen van deze cursus actief gestimuleerd wordt?
Volgends recente cijfers van de NL AI Coalitie hebben inmiddels 10.000
zorg professionals deelgenomen aan de cursus. De cursus wordt nog
steeds door de NL AI Coalitie gepromoot, net als de trainingen gericht op
andere sectoren vanuit andere ministeries.
De leden van deze fractie vragen wat de Minister vindt van de aanbevelingen uit het WRR-rapport «Opgave AI. De nieuwe systeemtechnologie»
dat expliciet gekozen dient te worden voor een Nederlandse AI-identiteit.
Het WRR-rapport bepleit dat een beeld wordt ontwikkeld van een
Nederlandse «AI-identiteit». Deze AI-identiteit bestaat uit de domeinen
waarop ons land AI specifiek wil ontwikkelen en inzetten. Ik ben het er
mee eens dat het kiezen voor het bundelen van krachten en inzet in
domeinen die maatschappelijk van groot belang zijn een goede aanpak is.
In oktober 2019 heeft het Ministerie van EZK de Tweede Kamer een brief
gestuurd over het Strategisch Actieplan voor AI (SAPAI).10 In het SAPAI is
al aangegeven dat inzet van AI kan bijdragen aan de maatschappelijke
uitdagingen: veiligheid, gezondheid en zorg, landbouw en voedsel en de
energietransitie en duurzaamheid. Ook zijn er in SAPAI acties voor deze
domeinen opgenomen op het gebied van AI.
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie horen graag van de Minister hoe veilige inzet
van AI in Europese randvoorwaarden, bijvoorbeeld omtrent privacy van
patiënten, geborgd wordt in het AI-pact.
Veronderstellende dat de leden van de D66-fractie de AI Act bedoelen,
vloeien uit deze verordening met name eisen voort aan AI-systemen op
basis van risicocategorieën. De aanbieders of ontwikkelaars – in de AI Act
providers genoemd – moeten zorgen dat hieraan wordt voldaan vóórdat
hun product op de markt wordt gebracht en tijdens de hele levensduur
van het product. Deze eisen hebben te maken met betrouwbaarheid en
veiligheid van het systeem zodat schade kan worden voorkomen, maar
ook bijvoorbeeld inbreuk op mensenrechten zoals non-discriminatie en
privacy. In de AI act wordt meermaals naar de AVG verwezen.
De leden van deze fractie vragen de Minister aan te geven wat de huidige
status is van deze verordening en of er al sprake is van implementatie.

9
10

Leidraad kwaliteit AI (https://www.leidraad-ai.nl/)
Kamerstuk 26 643 en 32 761, nr. 640

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 27 529, nr. 281

8

De AI Act is een Europees wetsvoorstel – in de vorm van een conceptverordening – waarover momenteel wordt onderhandeld tussen de
EU-lidstaten en in het Europees Parlement. Het Tsjechisch
EU-voorzitterschap heeft de ambitie een akkoord te bereiken tussen de
lidstaten eind 2022. Nederland houdt uitvoerbaarheid tijdens implementatie steeds voor ogen bij de inzet in de onderhandelingen.
Deze leden vragen de Minister om een beeld te geven van waar wet- en
regelgeving op dit moment een remmend effect zou kunnen hebben op de
veilige en transparante inzet van AI.
Wet- en regelgeving, zoals de AI Act, leidt tot verschillende administratieve en inhoudelijke verplichtingen met betrekking tot het bijhouden van
gegevens, documentatie en traceerbaarheid, informatieverstrekking en
transparantie, menselijk toezicht, robuustheid en nauwkeurigheid van de
AI-toepassingen. Ik ben van mening dat deze wet- en regelgeving leidt tot
een veilige en transparante (en daarmee voor de burger betrouwbare)
inzet van AI en daarmee een voorwaarde is voor verantwoorde innovatie
en groei. Daarnaast zorgt het European Health Data Space (EHDS) voor
een duidelijke rol van de overheid bij veilige en transparante inzet van AI
en creëert ook duidelijkheid hoe data beschikbaar kan worden gesteld
voor hergebruik.
De leden van de D66-fractie horen graag van de Minister hoe hij van plan
is om het rapport van het Centrum voor Ethiek en Gezondheid (CEG)11 en
de conclusies daarin te betrekken bij zijn plannen.
Net als CEG zie ik dat ontwikkelingen vaak gedreven worden door een
technology push, in plaats van door de behoefte van de patiënt en/of
zorgverlener. De ontwikkeling en implementatie van e-health is geholpen
bij (meer) duidelijkheid over het beoogde doel, de verwachte meerwaarde
en de (on)mogelijkheden ervan. Tegelijkertijd geloof ik ook in digitaal
ondersteunende zorg als hulpmiddel om zorg en ondersteuning
betaalbaar, organiseerbaar en toegankelijk te houden. Deze punten gelden
net zo goed voor AI. Het blijft altijd van belang om de behoefte van patiënt
en professional in acht te nemen, hen te betrekken en de toepassing goed
in het zorgproces in te bedden.
Deze leden vragen hoe de ethische afweging gemaakt wordt over de inzet
van AI?
Bij toepassing van AI zal altijd eerst moeten worden gekeken in hoeverre
het een meerwaarde levert in termen van gezondheid en zorg voor de
patiënt en zorgverlener. Ik ben van mening dat er per use case een
afweging gemaakt moet worden over de inzet van AI samen met
(vertegenwoordigers van) de patiënt/cliënt en de professional.
Aanvullende op bestaande kaders om ethische afwegingen te maken in
gezondheidzorg is er tijdens het programma Waardevolle AI voor
gezondheid beproefde/generieke methodiek en handleiding ontwikkeld,
de Handleiding aanpak begeleidingsethiek voor AI & digitale zorg12, om
ethiek bespreekbaar te maken en mee te nemen in de alle vormen van

11

Centrum voor Ethiek en Gezondheid, 30 juni 2020, «CEG: Investeer bij e-health in meer
onderzoek naar praktijkervaring gebruikers»
(https://www.ceg.nl/actueel/nieuws/2020/06/30/ceg-investeer-bij-e-health-in-meer-onderzoeknaar-praktijkervaring-gebruikers).
12
Handleiding aanpak begeleidingsethiek voor AI & digitale zorg (https://
www.datavoorgezondheid.nl/actueel/nieuws/2021/01/15/handleiding-aanpakbegeleidingsethiek-voor-artificiele-intelligentie-ai-in-gezondheid-en-zorg)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 27 529, nr. 281

9

innovatie. Met deze vrij toegankelijke handleiding wordt een laagdrempelige dialoog over ethisch gebruik van AI in de zorg gestimuleerd.
Deze leden vragen of met maatschappelijke kosten-batenanalyses
(MKBA’s), de impact van AI inzet kwantificeerbaar is.
De algehele impact kan berekend worden door de gekwantificeerde
kosten en baten tegen elkaar af te zetten. Bij het in kaart brengen van
baten, kan onderscheid gemaakt worden tussen eerste-orde-effecten en
doorwerkingseffecten. Doorwerkingseffecten kunnen vervolgens vertaald
worden naar daadwerkelijke baten, welke tot slot waar mogelijk gekwantificeerd en in geld uitgedrukt worden. Op deze wijze kan de maatschappelijke waarde in kaart gebracht worden, waarbij het wel de uitdaging blijft
om deze baten ook in de praktijk echt te verzilveren. Zo kan snellere en
meer accurate diagnostiek, mits goed ingezet, leiden tot de inzet van beter
passende behandelmethoden en betere kwaliteit van zorg. De baten die
hier vervolgens uit voortkomen hebben betrekking op toename van of
voorkomen van vermindering van de kwaliteit van leven van de patiënt
(uitgedrukt in kosten per Quality Adjusted Life Years (QALYs)) en minder
inzet van diagnostiek en behandeling (uitgedrukt in potentieel te
vermijden zorgkosten). Andere baten zijn bijvoorbeeld tijdswinst in
diagnose of behandeling en verlaging van werkdruk van zorgverleners.
Tegenover de baten van de uitrol staan ook bepaalde kosten. Bij kosten
kan gedacht worden aan de kosten voor uitrol van de technische
hulpmiddelen, backoffice, relatiemanagement en promotionele activiteiten, als ook aan kosten voor training van zorgprofessionals in het
gebruik. Daarnaast valt te verwachten dat het gebruik en de ontwikkeling
van de AI-toepassingen gepaard gaat met jaarlijkse beheerkosten.
Deze leden horen graag of de Minister mogelijkheden ziet om de inzet van
AI te bevorderen door het versterken van prikkels in het (bekostiging)systeem en hoe dit er concreet uit zou kunnen zien en waar nu
knelpunten zitten om hier meer in te investeren. Deze leden zouden ook
graag een beter beeld willen krijgen van waar het nu nog knelt in de
ondersteuning en hoe dit concreet kan worden verbeterd.
De uitgevoerde verkennende maatschappelijke kosten-batenanalyse
(MKBA) laat zien dat er voor alle onderzochte AI-toepassingen (in
potentie) een positief maatschappelijk rendement te zien is, mits
geïdentificeerde structurele belemmeringen worden weggenomen en aan
de randvoorwaarden wordt gewerkt.
Vanuit de overheid wordt ingezet op het creëren van randvoorwaarden
om de ontwikkeling en inzet van digitale zorgtoepassingen, waaronder die
met inzet van AI, te ondersteunen. Het organiseren en versterken van
gewenste prikkels in het (bekostigings-)systeem is een van die randvoorwaarden. Zie voor bredere context brief n.a.v. motie de Vries van juli
202113 en brief e-health monitor januari 202214. In het kader van het
Integraal Zorgakkoord (IZA) worden hier afspraken over gemaakt, waarbij
passende hybride zorg de norm is.
Ook gaat het om het vergroten van gezondheids- en digitale vaardigheden, herzien van richtlijnen en zorgprocessen en gegevensuitwisseling
zodat de juiste gegevens op de juiste plek beschikbaar zijn. Daar wordt de
komende jaren aan gewerkt. In het kader van het Integraal Zorgakkoord
(IZA) worden hier afspraken over gemaakt, waarbij hybride digitale of
passende zorg de norm is.
13
14

Kamerstuk 31 765, nr. 592
Kamerstuk 27 529, nr. 273

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 27 529, nr. 281

10

De ontwikkeling van AI voor de gezondheidszorg en een effectief gebruik
daarvan, is daarnaast sterk afhankelijk van de beschikbaarheid van data
voor AI. Hiervoor verkent de NL AI-Coalitie met Health-RI in hoeverre ze
hierin samen kunnen werken om knelpunten rond secundair datagebruik
samen aan te pakken.
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie vragen of de Minister concrete voorstellen
met bijbehorend tijdpad kan geven hoe hij structurele belemmeringen aan
wil gaan pakken.
Het Ministerie van VWS werkt aan het creëren van randvoorwaarden voor
de implementatie en opschaling van digitale of hybride zorg en ondersteuning, waaronder met de inzet van AI. Twee van de belangrijke
aandachtspunten voor het inzetten van AI zijn samenwerking en kennisdelen tussen zorgverleners onderling en databeschikbaarheid. Om
samenwerking en kennisuitwisseling in het veld te stimuleren werken wij
samen met de NL AI Coalitie. De werkgroep Gezondheid en Zorg van den
NL AI Coalitie bestaat uit bedrijven, kennisinstellingen, zorgverleners
burgers en overheden die allemaal de meerwaarde in samenwerken zien
om een veel grotere impact te hebben op de gezondheid van Nederlandse
burgers. Komende jaar wil deze groep starten met het AI Ready traject om
met landelijke samenwerking en coördinatie zorginstellingen te helpen bij
het inzetten van AI en aanpassen van (zorg)processen.
Databeschikbaarheid voor het trainen en ontwikkelen van AI is ook een
belangrijk randvoorwaarde. Voor AI is het van belang dat er op een
veilige, betrouwbare en transparante manier voldoende en kwalitatief
goede data beschikbaar is. In dat geval kan AI helpen om meer waarde uit
de data te halen. Hiervoor werkt mijn ministerie samen met onder andere
Nictiz om de belemmeringen genoemd de Nationale Routekaart Databeschikbaarheid AI15 weg te nemen.
De leden van de CDA-fractie vragen hoe de meer dan 250 deelnemers van
de werkgroep Gezondheid en Zorg samengesteld zijn en wie financiert
deze publiek-private samenwerking.
De samenstelling van de werkgroep Gezondheid en Zorg bestaat zowel
overheid, universiteiten, kennisinstellingen, zorginstellingen, patiëntvertegenwoordigers, zorgverzekeraars en meer dan 100 bedrijven. De
financiering verschilt per onderdeel. De Nederlandse AI Coalitie (NL AIC)
is een sector overstijgend initiatief, en wordt door verschillende partijen
gefinancierd. Voor de NL AI Coalitie als geheel speelt het Ministerie van
EZK, een belangrijke rol. Daarnaast ook via coördinatiegelden vanuit
bijvoorbeeld de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk
Onderzoek (NWO), de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) en
het Nationaal Groeifonds. Aanvullende middelen specifiek voor de
werkgroep Gezondheid en zorg komen van de deelnemers. Tenslotte
dragen het Ministerie van VWS en topsectoren situationeel bij.
De leden van de CDA-fractie vragen ook wat de concrete doelen van deze
samenwerking zijn.
De werkgroep Gezondheid en Zorg van de Nederlandse AI Coalitie (NL
AIC) wil een meetbare en duurzame impact hebben op de ontwikkeling en
implementatie van waardevolle AI-toepassingen in alle sectoren van
15

Nationale Routekaart Databeschikbaarheid AI (https://www.datavoorgezondheid.nl/
documenten/publicaties/2022/01/14/nationale-routekaart-databeschikbaarheid-ai)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 27 529, nr. 281

11

gezondheid en zorg. Onder waardevolle toepassingen wordt verstaan dat
er sprake is van een meetbaar positief effect op individueel niveau of op
het niveau van samenleving en economie.
De NL AIC werkgroep Gezondheid en Zorg wil het volgende bereiken:
– In 2025 hebben Nederlandse AI innovaties een positieve meetbare
maatschappelijke impact op het gezondheid en zorg systeem.
– In 2025 zijn de in 2020 gedefinieerde randvoorwaarden ingevuld, zodat
de weg voor groei voor alle waardevolle AI innovaties openstaat.
– In 2025 wordt Nederland op tenminste één gezondheid en zorg gebied
internationaal herkend als een van de voorlopers op AI.
– In 2025 zijn tenminste 21 waardevolle AI innovaties landelijk breed
geïmplementeerd en internationaal actief.
– In 2025 is de NL AIC G&Z uitgegroeid tot een effectief ecosysteem met
minimaal 300 deelnemers met alle vertegenwoordigers van deelgebieden van de gezondheid en zorg.
De leden van de CDA-fractie vragen wat de redenen zijn dat Nederland tot
nu toe nog niet hebben meegedaan aan de call vanuit het Digital Europe
Programme van de Europese Commissie voor het realiseren van een
Testing and Experimenting Facilities (TEF’s) en welke landen op dit
moment wel al meedoen en wat de opbrengsten zijn voor de deelnemers?
Nederland doet mee met de Europese call uit het Digital Europe
Programma. Op dit moment is er een voorstel ingediend waar Erasmus
MC de bouw coördineert van TEF AI in Europa en dat zes andere lidstaten
meedoen. In het voorgestelde plan bestaat het consortium uit deelnemende landen Nederland, Tsjechië, Denemarken, Frankrijk, Noorwegen,
Slovenië en Spanje. Hiermee wordt door Nederland gehoor gegeven aan
de uitnodiging van de Europese Commissie om voor de deelname en
bouw van een TEF AI een voorstel in te dienen. De Europese Commissie
moet dit voorstel nog goedkeuren.
Deelnemen in het consortium is in het belang van de Nederlandse
innovatiepositie, werkgelegenheid en concurrentiekracht. Daarnaast biedt
de TEF AI een waardevolle plek voor innovatie en kennisuitwisseling voor
alle AI ontwikkelaars/leveranciers die gebruik gaan maken van de TEF
faciliteiten.
De leden van de CDA-fractie vragen welke stelselaanpassingen en/of
aanpassingen in randvoorwaarden volgens de Minister nodig zijn. Komt
de Minister met voorstellen voor dergelijke aanpassingen en zo ja,
wanneer wordt de Kamer hierover geïnformeerd?
Hoe gaat de Minister de prikkels in de bekostiging versterken? Heeft de
Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) opdracht om dergelijke prikkels in de
bekostiging te versterken?
Het Ministerie van VWS werkt aan het creëren van randvoorwaarden voor
de implementatie en opschaling van digitale en hybride zorg en ondersteuning, waaronder met de inzet van AI. Het organiseren en versterken
van prikkels in het (bekostigings)systeem is een van die randvoorwaarden. Een van de randvoorwaarden is de stimulans middels de
bekostigingssystematiek van de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa).
Daarnaast gaat het om het vergroten van gezondheids- en digitale
vaardigheden, herzien van richtlijnen en zorgprocessen en gegevensuitwisseling zodat de juiste gegevens op de juiste plek beschikbaar zijn. Daar
wordt de komende jaren aan gewerkt het kader van het Integraal
Zorgakkoord (IZA) worden hier afspraken over gemaakt, waarbij passende
zorg de norm is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 27 529, nr. 281

12

Een goede ontwikkeling is dat zorgverzekeraars gezamenlijk nieuwe
toepassingen van digitale zorg gaan beoordelen. Zij hebben daarvoor een
Kenniscentrum Digitale Zorg opgericht. Ontwikkelaars kunnen daar
terecht om hun innovatie te laten toetsen. Zo weten zij snel of zorgverzekeraars deze kansrijk vinden voor grootschalige toepassing in getransformeerde zorgprocessen of -paden. Het gaat bijvoorbeeld om toepassingen
die artsen helpen bij het stellen van een diagnose, apps waarmee
patiënten hun gezondheid kunnen volgen en systemen voor het uitwisselen van gegevens. In het Kenniscentrum bundelen de zorgverzekeraars
hun kennis en ervaring op het gebied van innovatie, medisch advies,
zorginkoop, gezondheidsrecht, ethiek, data en kunstmatige intelligentie.
Zij hebben op basis daarvan een gezamenlijke leidraad opgesteld
waarmee zij digitale zorgtoepassingen snel kunnen beoordelen.
De leden van de CDA-fractie vragen ten slotte welke onderwerpen en
verbeteringen op het gebied van AI worden meegenomen in het Integraal
Zorgakkoord.
Momenteel werken de onderhandelende partijen aan de totstandkoming
van een Integraal Zorgakkoord. Digitalisering en gegevensuitwisseling is
één van de thema’s waarover afspraken gemaakt worden. Zoals in de
Kamerbrief van mei jl. aangegeven, wordt uw Kamer na het zomerreces
over de voortgang hiervan geïnformeerd.16
Vragen en opmerkingen van het lid van de BBB-fractie
Het lid van de BBB-fractie vraagt of de door de Minister aangegeven acties
uit de Kamerbrief inzake Waardevolle AI voor Gezondheid daadwerkelijk
leiden tot een bredere inzet of doorontwikkeling van AI.
Het Ministerie van VWS werkt aan het creëren van randvoorwaarden voor
de implementatie en opschaling van digitale en hybride zorg en ondersteuning, waaronder met de inzet van AI. Het organiseren en versterken
van prikkels in het (bekostigings)systeem is een van die randvoorwaarden. Daarnaast gaat het om het vergroten van gezondheids- en
digitale vaardigheden, herzien van richtlijnen en zorgprocessen en
gegevensuitwisseling zodat de juiste gegevens op de juiste plek
beschikbaar zijn. Daar wordt de komende jaren aan gewerkt het kader van
het Integraal Zorgakkoord (IZA) worden hier afspraken over gemaakt,
waarbij passende zorg de norm is.
Via de e-healthmonitor en afspraken in de hierboven genoemde
akkoorden wordt de stand van zaken en voortgang en eventuele(nieuwe)
belemmeringen en kansen benoemd. De Tweede Kamer zal daarover
geïnformeerd worden.

16

Kamerstuk 31 765, nr. 641

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 27 529, nr. 281

13