Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2022–2023

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1927
Vragen van de leden Dassen (Volt) en Omtzigt (Omtzigt) aan de Minister van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties over de Corruption Perceptions
Index 2022 van Transparency International (ingezonden 3 februari 2023).
Antwoord van Minister Bruins Slot (Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties), mede namens de Minister van Justitie en Veiligheid
(ontvangen 20 maart 2023). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar
2022–2023, nr. 1701.
Vraag 1
Bent u bekend met deCorruption Perceptions Index 2022, gepubliceerd op
31 januari 2023?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Wat is uw appreciatie van de index, aangaande de uitkomst van Nederland
op plaats acht, mede in het licht van dat Nederland niet eerder zo laag
scoorde op de index?
Antwoord 2
De Corruption Perceptions Index meet hoe corrupt de publieke sector van elk
land volgens deskundigen en zakenmensen wordt geacht. De score van een
land is het waargenomen niveau van corruptie in de overheidssector op een
schaal van 0–100, waarbij 0 staat voor «corrupt» en 100 voor «zeer schoon».
Nederland scoort van oudsher, net als ook in 2022, hoog op de index. Zoals
Transparency International zelf ook aangeeft wordt Nederland met een
achtste positie nog steeds gezien als een van de landen met een weinig
corrupte publieke sector. Uit het rapport volgt dat er sprake zou zijn van
stagnatie van het integriteitsbeleid in Nederland. Ik herken me niet in het
geschetste beeld. Ik zie de daling in het totaal aantal punten wel als een
signaal dat serieus genomen moet worden. Dat doet het kabinet ook; er zijn
al verschillende integriteitsmaatregelen genomen en er zijn er nog een aantal
in voorbereiding. Graag verwijs ik ook naar de antwoorden op vraag 7 en 8.

1

ah-tk-20222023-1927
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2023

Transparency international Januari 2022, Corruption Perceptions Index, via: 2022 Corruption
Perceptions Index: Explore the{ – Transparency.org.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

1

Vraag 3
Wat is uw appreciatie aangaande de toelichting van Transparency International van de Nederlandse positie op de index, te weten vanwege achterblijvende regelgeving op het gebied van politieke integriteit, gebrekkige controle
op financiering van politieke partijen en weinig toezicht van lobbyisten?
Antwoord 3
Allereerst is het van belang om altijd scherp te blijven op mogelijke verbeteringen van regelgeving en toepassing en handhaving daarvan. Ook de
toelichting op de Corruption Perceptions Index van Transparency International, waarin Transparency International een aantal maatregelen voor politieke
integriteit bepleit, is hiervoor van belang. Vanuit het kabinet is er de laatste
maanden het nodige in gang gezet op dit terrein. Dit jaar volgt verdere
implementatie van een aantal maatregelen die hieronder worden genoemd.
De index van Transparency International richt zich op meerdere vormen van
integriteitsbeleid, onder andere op het regeringsbeleid en het integriteitsbeleid van het parlement.
Tijdens het debat over de initiatiefnota van de leden Dassen en Omtzigt over
wettelijke maatregelen om de integriteit bij bewindspersonen en de ambtelijke top te bevorderen (Kamerstuk 36 101, nr. 2) op 19 september jl. heb ik u
geïnformeerd over lopende zaken rondom integriteit en de voortgang op de
aanbevelingen van de Group of States against Corruption (GRECO), waaronder de aankondiging van wetgeving met betrekking tot gewezen bewindspersonen en de gedragscode Integriteit Bewindspersonen die eind december
2022 naar de Kamer is gestuurd. Zie ook de beantwoording op vraag 7.
Daarnaast is in december jl. het onderzoek van prof. dr. C.H.J.M. Braun inzake
de mogelijke invoering van een lobbyregister («Afwegingskader Legitieme
Belangenvertegenwoordiging») gepubliceerd. In het voorjaar komt het kabinet
met een appreciatie op dit onderzoek.
Op het gebied van de financiering van politieke partijen zijn meerdere
veranderingen doorgevoerd met de inwerkingtreding van de Evaluatiewet
Wet financiering politieke partijen (Wfpp) per 1 januari 2023. Zo wordt de
transparantie rondom giften vergroot en de invloed van grote giften beperkt,
onder andere door de invoering van een giftenmaximum van € 100.000,-, een
meldingsplicht van giften boven de € 10.000 binnen 3 dagen en, in verkiezingstijd, het aanleveren van een aanvullend verslag van giften uiterlijk één
maand na afloop van de stemming. Eveneens moet voor een gift vanaf
€ 1.000,- door een rechtspersoon de belanghebbenden achter deze rechtspersoon vermeld worden. Ook op lokaal niveau wordt de transparantie vergroot
door de verplichting een giftenregelement te publiceren op de eigen website.
Verder worden er met de Wet op Politieke Partijen, waarvan het wetsvoorstel
momenteel in consultatie is, verdergaande transparantie verplichtingen
voorgesteld en wordt ook een onafhankelijke toezichthouder opgericht. Op
decentraal niveau wordt voorgesteld om het giftenmaximum, de meldingsplicht van substantiële giften, aanvullende transparantie na verkiezingen, en
het bekend maken van de belanghebbende achter een rechtspersoon in te
voeren. Daar staat tegenover dat ook een subsidieregeling is opgenomen
voor decentrale partijen voor drie jaar.
Ten opzichte van 2022, waar het rapport betrekking op heeft, zijn veel
wijzigingen doorgevoerd en ingezet om transparantie en daarmee ook
publieke controle op de financiering van politieke partijen te vergroten.
Vraag 4
Wat is de eigen kabinetsverklaring aangaande het behalen van de achtste
positie op de index en daarmee de laagste score van Nederland sinds
Transparency deze index opstelt? Waar ziet u zelf de meeste achteruitgang in
Nederland? Waar ziet u zelf de meeste achteruitgang in Europa?
Antwoord 4
Nederland heeft een achtste plaats op de index behaald en staat daarmee in
de top tien van de minst corrupte landen. Wel is het totale puntenaantal van
Nederland – net als dat van acht andere landen in de top tien – met twee
punten gedaald. De reden die Transparency International hiervoor aandraagt,
is dat – met name – de Nederlandse regelgeving op het gebied van politieke
integriteit zou achterblijven. Het kabinet vindt dat dit onvoldoende recht doet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

2

aan de inspanningen die hier het afgelopen jaar op zijn gepleegd. Voor een
appreciatie van deze bevinding verwijs ik u naar mijn antwoord op vraag 3.
Voor wat betreft het anti-corruptie- en integriteitsbeleid in de EU biedt het
rechtstaatrapport 2022 van de Europese Commissie de meest recente en een
waardevolle basis voor debatten tussen en in EU-lidstaten over de rechtstaat,
inclusief corruptiebestrijding. Op 9 september 2022 is hierover een appreciatie naar Uw Kamer verzonden (Kamerstuk, 21 501-02, nr. 2534). Dit onderwerp komt regelmatig aan bod bij de Raad voor Justitie en Binnenlandse
Zaken, met als doel dat lidstaten best practices en uitdagingen bespreken.
Ondanks de reeds getroffen anti-corruptiemaatregelen binnen veel
EU-lidstaten, blijven op dit terrein uitdagingen – zoals capaciteitstekorten of
tekort aan middelen voor effectieve implementatie van het anticorruptieraamwerk – bestaan, zoals reeds toegelicht in de appreciatie van
9 september 2022.
Vraag 5
Kunt u in uw kabinetsappreciatie van het onderzoeksrapport van de Universiteit Leiden omtrent het lobbyregister meenemen wat de oorspronkelijke
onderzoeksvraag voor het onderzoeksrapport van het kabinet aan de
onderzoekers was? Waarom is voor deze onderzoeksvraag gekozen? Wat is
de argumentatie voor het kiezen van een onderzoeksvraag resulterende in
een wetenschappelijke overzichtsstudie?
Antwoord 5
Ja, in de kabinetsappreciatie van het onderzoek zal hierop worden ingegaan.
Vraag 6
Bent u het eens met de stelling dat Nederland niet veel tijd meer zou moeten
nemen, na het al twee jaar lang missen van een deadline van een Europese
instantie als de GRECO, omdat dit de geloofwaardigheid en daarmee
effectiviteit van de instituties daarmee verslechterd?
Antwoord 6
De evaluaties van internationale gremia zoals de GRECO geven aanbevelingen om het Nederlandse systeem waar nodig en mogelijk verder te verbeteren. Het kabinet neemt de internationale aanbevelingen ter verbetering van
de publieke integriteit serieus, en zet zich in voor de implementatie van deze
aanbevelingen. Dit vraagt om inhoudelijke en zorgvuldige afwegingen en
implementatie, hetgeen tijd kost.
Vraag 7
Bent u van oordeel dat de door het kabinet voorgenomen beleidsmaatregelen
voldoende zullen zijn om de negatieve bevindingen van Transparency
International weg te nemen? Zo ja, waarom verwacht u dat dit voldoende zal
zijn? Zo nee, welke aanvullende maatregelen moet en gaat u nemen?
Antwoord 7
Zie hiervoor ook het antwoord op vraag 3. De afgelopen periode is veel in
gang gezet rondom wet- en regelgeving op het gebied van integriteit. Ook dit
jaar zijn er voornemens, zoals indiening van het wetsvoorstel met regels
gewezen bewindspersonen, het aanstellen van een vertrouwenspersoon
integriteit voor bewindspersonen en een training en bespreking van de
gedragscode integriteit bewindspersonen in de ministerraad. Daarnaast komt
het kabinet met een reactie op het onderzoeksrapport van professor Braun
naar de mogelijke invoering van een lobbyregister en met de nota integriteit
openbaar bestuur.
Overigens spreekt Transparency International niet alleen het kabinet maar ook
nadrukkelijk andere partijen, zoals het parlement en buitenlandse regeringen,
aan op stagnatie van integriteitsmaatregelen. Of dit voldoende is naar het
oordeel van Transparency International, is dus niet alleen afhankelijk van de
maatregelen die genomen worden vanuit het kabinet. Effectief integriteitsbeleid vraagt om voortdurende aandacht en reflectie van alle partijen.
Het kabinet wil corruptie zoveel mogelijk voorkomen en waar corruptie,
ondanks alle preventieve maatregelen, toch nog heeft plaatsgevonden, zo
effectief mogelijk bestrijden met een goed functionerend repressief anticorruptiebeleid. De Minister van Justitie en Veiligheid heeft uw Kamer eind

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

3

20222 in dit kader geïnformeerd dat zij op basis van gesprekken met relevante
ketenpartners en het maatschappelijk middenveld verkent hoe de huidige
integrale, repressieve aanpak van corruptie met additionele maatregelen kan
worden versterkt. In het kader van deze verkenning zal bijzondere aandacht
uitgaan naar corruptie in relatie tot georganiseerde, ondermijnende criminaliteit. Ook staat het onderwerp corruptie op de agenda van de Ministeriële
Commissie Aanpak Ondermijning.
Vraag 8
Wat is uw appreciatie aangaande de constatering van Transparency International dat er een wereldwijde stagnatie plaatsvindt in de groei van integriteit in
de publieke sector in de afgelopen tien jaar?
Antwoord 8
Het is betreurenswaardig dat Transparency International constateert dat er
wereldwijd stagnatie plaatsvindt in de groei van integriteit in de publieke
sector. Een sterke publieke integriteit draagt bij aan het vertrouwen van
burgers in de overheid en daarmee aan het welzijn van een land en dient
alleen daarom al te worden bewaakt. Om andere landen te steunen met het
verbeteren van hun corruptie-aanpak draagt Nederland onder andere via de
jaarlijkse rechtsstaatrapporten van de Europese Commissie bij aan het
uitwisselen van best practices. Ook nemen het Ministerie van BZK en JenV
actief deel aan diverse internationale anti-corruptie en integriteitsnetwerken,
zoals GRECO van de Raad van Europa en de Working Group on Bribery van
de OESO. Deze netwerken zetten een internationale standaard voor integriteiten anti-corruptiebeleid en zien toe op de naleving van deze standaard in de
nationale context. In dit kader leert Nederland ook van de ervaringen in
andere landen.
Ik vind het uitermate belangrijk dat er op internationaal niveau belangstelling
voor het onderwerp integriteit is en blijft. Dit draagt bij aan de ontwikkeling
en de verbetering van het integriteitsbeleid in de publieke sector.
Vraag 9
Wat gaat Nederland in 2023 doen om, naast het verbeteren van haar eigen
integriteitscijfers, bij te dragen aan het verbeteren van de integriteitscijfers
van mede EU-lidstaten en van de EU zelf?
Antwoord 9
Zie hiervoor ook het antwoord op vraag 8. Nederland moedigt de EU aan om
de transparantie en publieke integriteit te versterken van zowel de
EU-instituten als die van de lidstaten, waar optreden op EU-niveau is
gerechtvaardigd.
Het kabinet is van mening dat de EU nog meer kan optreden om in de hele
EU tot effectieve anti-corruptiebestrijding te komen, inclusief wanneer het
aankomt op de begroting van de Unie. Sinds 1 januari 2021 is de verordening
betreffende een algemeen conditionaliteitsregime ter bescherming van de
Uniebegroting (MFK-rechtstaatverordening) van kracht, waarmee een
koppeling wordt gelegd tussen de ontvangst van middelen uit de
EU-begroting en de eerbieding van de beginselen van de rechtstaat. Ook
vindt Nederland het van belang dat instanties als het Europees Openbaar
Ministerie (EOM) en het Europees Bureau voor Fraudebestrijding (OLAF) over
voldoende middelen beschikken om hun taken goed uit te voeren. Nederland
blijft daarnaast lidstaten oproepen om zich aan te sluiten bij het EOM, voor
diegenen die dit nog niet hebben gedaan.
Vraag 10
Wat is uw lezing van de constatering van Transparency dat juist rijke
westerse landen met een goede reputatie ideaal zijn om private winsten uit
corruptie, oorlog of misdaad wit te wassen? Hoe verhoudt deze constatering
van Transparency zich tot het huidige Nederlandse witwasklimaat?

2

Kamerbrief Opvolgingsrapport OESO Anti corruptiewerkgroep | Kamerstuk | Rijksoverheid.nl;
Antwoorden op Kamervragen over traceren corruptie bij Belastingdienst | Kamerstuk | Rijksoverheid.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

4

Antwoord 10
Het kabinet vindt het van groot belang dat witwassen op een effectieve wijze
wordt tegengaan. Zo wil het kabinet ervoor zorgen dat er in Nederland een
ongunstig witwasklimaat is. Een effectieve aanpak van witwassen houdt
onder andere in dat de meeste inzet en aandacht uitgaat naar het aanpakken
van de grootste witwasrisico’s. In Nederland zijn fraude en aan drugs
gerelateerde strafbare feiten naar schatting verantwoordelijk voor meer dan
90% van alle misdaadgelden. Het kabinet wil voorkomen dat dergelijke
misdaadgelden worden witgewassen. De afgelopen periode is in meerdere
onderzoeken geconstateerd dat de aanpak van witwassen in Nederland een
positieve ontwikkeling heeft doorgemaakt en de basis goed op orde is. Zo
beoordeelt de Financial Action Taskforce (FATF) de Nederlandse aanpak van
witwassen als robuust. Het kabinet ziet echter op een aantal terreinen
mogelijkheden voor verdere verbeteringen. De prioriteiten hiervoor staan
beschreven in de beleidsagenda voor de aanpak van witwassen, die op
25 september 2022 met uw Kamer is gedeeld.
Vraag 11
Tot slot; op welke plaats wil het kabinet volgend jaar staan op de index?
Antwoord 11
Het kabinet blijft inzetten op effectieve versterking van integriteits- en
anti-corruptiebeleid in Nederland, om zo de rechtsstaat en het vertrouwen
daarin te waarborgen. Het kabinet vertrouwt erop dat die inzet zich ook
volgend jaar zal vertalen in een hoge plaats op de index.
Vraag 12
Kunt u deze vragen één voor één binnen drie weken beantwoorden en aan de
Kamer doen toekomen?
Antwoord 12
Door benodigde interdepartementale afstemming heeft de beantwoording
meer tijd in beslag genomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

5