Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

33 000 VIII

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap (VIII) voor het jaar 2012

Nr. 216

BRIEF VAN DE MINISTER EN STAATSSECRETARIS VAN
ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAP
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 6 juli 2012

1
Klaster, E. (2012) Beleefde bureaucratie en
professionaliteit onder leraren. Den Haag:
B&A, ter inzage gelegd bij het Centraal
Informatiepunt Tweede Kamer
2
Het gaat om de toezegging van 20 september 2011 (gedaan tijdens de algemene
politieke beschouwingen) om een onderzoek
te laten verrichten naar de beleving van
regeldruk onder leraren, de toezegging van
1 december 2011 (gedaan in de beantwoording van de vragen over de OCW begroting
2012) om uw Kamer te informeren over dit
onderzoek naar lastendruk onder leraren en de
aanpak daarvan, en de toezegging van 20 juni
jl. (gedaan tijdens het wetgevingsoverleg over
het Jaarverslag en het Onderwijsverslag) om
uw Kamer voor de zomer een brief over het
tegengaan van bureaucratie in het onderwijs
te doen toekomen.
3
Kamerstukken II 2011/2012, 33 000-VIII, nr.
93.
4
Administratieve lasten zijn volgens de
formele door het kabinet gehanteerde definitie
kosten om te voldoen aan informatieverplichtingen aan de overheid, voortvloeiend uit weten regelgeving van de overheid.
5
Aa, R. van der, Kans, K., Stuivenberg, M. en
Donker van Heel, P. (2011). Regeldruk voor
OCW-instellingen 2004 – 2010. Rotterdam:
Ecorys.

kst-33000-VIII-216
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

Met deze brief willen wij u informeren over de vermindering van
regeldruk in het onderwijs en sturen wij u de uitkomsten van het
onderzoek naar de beleving van regeldruk onder leraren (zie bijlage).1 Ook
voldoen wij met deze brief aan enkele toezeggingen2 en gaan wij in op de
uitvoering van de motie van Kamerleden Biskop en Ortega-Martijn, die
werd aangenomen tijdens de behandeling van de OCW-begroting voor
2012.3
Inleiding
Onze aanpak van regeldruk binnen het ministerie van Onderwijs, Cultuur
en Wetenschap (OCW) verloopt langs drie sporen:
a) Minder en betere regels;
b) Focus op aanpak van ervaren regeldruk;
c) Allianties en afspraken met andere veroorzakers.
Onze aanpak is onderdeel van rijksbreed beleid om de regeldruk te
verminderen. Onze collega van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
heeft u daar recent over geïnformeerd met de Voortgangsrapportage
regeldruk burgers, professionals en interbestuurlijk juni 2012 (Kamerstuk
29 362, nr. 203). Hieronder lichten we de genoemde drie sporen kort toe.
a) Minder en betere regels
Binnen OCW wordt al geruime tijd sterk ingezet op vermindering van
administratieve lasten4. Het zorgvuldig in kaart brengen en zoveel
mogelijk beperken van de administratieve lasten is een vast punt van
aandacht bij nieuw beleid en nieuwe wet- en regelgeving. En dat heeft ook
tot goede resultaten geleid: ten opzichte van 2004 zijn de administratieve
lasten voor onderwijsinstellingen in 2010 gedaald met 45%.5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 VIII, nr. 216

1

Vermindering van regeldruk en het komen tot betere regels is een proces
dat voortdurende aandacht vraagt en zal blijven vragen. De herziening van
de onderwijsfinanciering is een voorbeeld van de ambitie om de
bureaucratie in het onderwijs te verminderen. Dit is een continu proces,
gericht op het eenvoudiger en transparanter maken van het bekostigingssysteem. Over de eerste resultaten bent u vorig jaar geïnformeerd.1
Zoals gezegd, is het kritisch kijken naar regeldruk bij het opstellen van
nieuw beleid en nieuwe regelgeving een permanent aandachtspunt.
Daarnaast willen wij ook de bestaande onderwijswetgeving doorlichten
om te komen tot vereenvoudiging met het oog op vermindering van
regeldruk en meer ruimte voor scholen, zodat die zich maximaal kunnen
richten op (de kwaliteit van) het primaire proces. Uitgangspunt is dat
regels moeten passen binnen de stelselverantwoordelijkheid voor het
onderwijs2.
Hoewel de administratieve lasten flink zijn gedaald en er feitelijk minder
regels zijn, voelen leraren, burgers, bedrijven en onderwijsinstellingen dat
nog onvoldoende. Dat komt onder meer omdat ook andere zaken dan
informatieverplichtingen aan de overheid worden ervaren als regeldruk.
Daarbij genereren niet alle regels dezelfde druk, en komen er ook regels
bij. Uit belevingsonderzoek blijkt dat steeds veranderend beleid wordt
ervaren als regeldruk. Hierbij staat de behoefte aan rust in het veld soms
haaks op de politieke druk om maatschappelijke problemen van een
antwoord te voorzien.
Deze signalen uit het veld nemen wij serieus en daarom willen wij ons nu
vooral concentreren op vermindering van de ervaren regeldruk, in
aanvulling op het beleid van administratieve lastenvermindering.
b) Aanpak van ervaren regeldruk
Omdat wij het belangrijk vinden dat de aanpak van regeldruk aansluit bij
wat er leeft in het veld, gaan we in gesprek met besturen, schoolleiders en
leraren over de signalen. Van hen willen we zo concreet mogelijk horen
wat zij als belemmerend ervaren, wat zij daar zelf aan kunnen doen en
welke ruimte zij graag zouden krijgen. Op basis van die gesprekken gaan
we kijken welke punten we kunnen aanpakken.
Tegelijkertijd willen we niet de verwachting wekken dat we alles kunnen of
gaan oplossen. Op een aantal terreinen hebben we immers met elkaar
vastgesteld dat regels onvermijdelijk zijn, bijvoorbeeld omdat we toezicht
willen houden op de kwaliteit of de resultaten of omdat we het belangrijk
vinden dat de besteding van publiek geld goed wordt verantwoord. Maar
ook binnen die kaders kan opnieuw worden gekeken of vereenvoudiging
mogelijk is en of wetgeving onbedoelde effecten heeft op de werkvloer.
Hieronder volgt een aantal acties die we al in gang hebben gezet om de
ervaren regeldruk te verminderen.

1

Kamerstukken II 2011/2012, 32 500 VIII, nr.
214.
2
De stelselverantwoordelijkheid kan worden
onderverdeeld in 5 kernfuncties: 1) Het
realiseren van goed onderwijs aan alle
leerlingen; 2) Voldoende beschikbaarheid en
feitelijke toegankelijkheid van het onderwijs;
3) Een toereikende financiering van het
onderwijs; 4) Een onderwijsstelsel met
voldoende «checks and balances» en
aansluiting op andere domeinen; 5) Toezicht,
verantwoording en sancties

Onderzoek naar de beleving van bureaucratie onder leraren in
relatie tot hun professionaliteit
Het onderzoek dat we hebben laten uitvoeren heeft zich gericht op de
vraag hoe leraren bureaucratie en administratieve taken ervaren in relatie
tot hun opvattingen over professionaliteit als leraar. Anders geformuleerd:
welke adminstratieve taken vinden leraren behoren tot hun taken en zitten
bureaucratische regels volgens leraren hun professioneel handelen in de
weg?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 VIII, nr. 216

2

Het onderzoek waarvan we u hierbij het eindrapport sturen, is uitgevoerd
in twee delen. Ten eerste is de onderzoeksliteratuur op dit terrein van de
afgelopen tien jaar op een rijtje gezet. Ten tweede zijn er dit voorjaar
focusgroepsgesprekken gevoerd met leraren uit het po, vo, mbo, hbo en
wo om verdieping en nadere inkleuring te geven aan de uitkomsten van
de literatuurstudie. Wat bedoelen docenten nu precies als ze klachten
hebben over bureaucratie of teveel aan «administratie»? De focusgroepen
beogen geen representatief beeld te geven van wat leraren in de
verschillende sectoren ervaren. Wel beschouwen we de opbrengsten als
illustraties van gevoelens van irritatie en soms frustratie onder een
substantieel aantal leraren.
Vrijwel alle leraren in alle sectoren hebben een sterke motivatie voor hun
vak: les geven, kennis overdragen, kinderen, jongeren en studenten
verder helpen ontwikkelen op hun weg naar volwassenheid en naar een
plaats in de maatschappij van morgen. Dat beeld herkennen we. Tijdens
talloze werkbezoeken en gesprekken met leraren die we de afgelopen
jaren hebben gevoerd, is ons steeds hetzelfde gebleken: enthousiasme,
motivatie en grote betrokkenheid van leraren bij de aan hen toevertrouwde leerlingen.
Een teveel aan bureaucratie – leraren spreken zelf liever over administratief gedoe – is blijkens het onderzoek alleen in het mbo een ernstig
probleem als het gaat om de tijd die zij daar aan besteden. In het po, vo,
hbo en wo neemt administratie een relatief klein deel van de werkzaamheden van de leraren in beslag. Toch wordt er door veel leraren wel over
geklaagd. Dat doen zij dan in een context van een, volgens hen, te hoge
werkdruk waarbij zij het gevoel hebben zich steeds te moeten verantwoorden aan de inspectie, het college van bestuur, de directeur, het
management of de overheid. Naast deze verantwoordingslast voelen veel
leraren zich verplicht tot allerlei extra taken. De geïnterviewde leraren
ervaren de «bemoeienis van boven» als een gebrek van vertrouwen in
hun professionaliteit. Sommige leraren ervaren dit ook als een blijk van
desinteresse («onze kwaliteit wordt aan de verkeerde dingen afgemeten»).
Het geheel aan regels en beleid geeft hen daardoor het gevoel:«Het gaat
niet over ons, niet over de leerlingen en dus ook niet over het onderwijs».
Daarbij valt op dat leraren OCW niet of maar ten dele zien als oorzaak van
dit te veel aan taken en bureaucratie. OCW zien zij ook niet als drijvende
kracht achter «ontbureaucratisering».

1

«Leraren met Lef» is een groep van leraren
die zich inzetten voor een sterke, professionele
beroepsgroep en de negatieve beeldvorming
rondom het leraarschap willen doorbreken.
2
«No nonsense scholen» zijn basisscholen die
zich concentreren op het geven van onderwijs
en bijkomende taken zoveel mogelijk
minimaliseren.

Wij nemen dit signaal serieus. Leraren dienen, om hun werk goed te
kunnen doen, daarvoor voldoende ruimte te krijgen en te nemen zodat zij
zich eigenaar voelen van hun eigen werkprocessen. Naar aanleiding van
dit onderzoek gaan we daarom nader in gesprek met leraren, schoolleiders en bestuurders om te kijken wat daarvoor nodig is. Tijdens deze
gesprekken willen we een preciezer beeld krijgen tegen welke concrete
regels en extra taken leraren aanlopen, waar deze regels vandaan komen
en wat de diverse betrokkenen (bestuurders, schoolleiders, leraren, OCW
en inspectie) kunnen doen om hierin verbetering aan te brengen.
Wezenlijk daarbij is om ook te kijken wat binnen scholen zelf gedaan kan
worden om overbodige activiteiten te verminderen en meer professionele
ruimte te creëren. We zien dat binnen het onderwijs scholen zelf dergelijke
initiatieven nemen. Er zijn talloze leraren die ruimte krijgen en benutten
om vanuit eigen kracht te bepalen op welke manier zij hun werk doen.
Nieuwe organisaties als «Leraren met lef»1 en scholen die meedoen met
de «No nonsense scholen»2 zijn daar mooie voorbeelden van. Die
beweging willen wij stimuleren. Wij realiseren ons dat daadwerkelijke
verbetering tijd vereist: eerder een aantal jaren dan een aantal maanden.
Begin volgend jaar zullen we u verder informeren over de eerste
resultaten van de gesprekken met het onderwijsveld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 VIII, nr. 216

3

Het bieden van experimenteerruimte
Regels kunnen soms nieuwe ontwikkelingen in de weg staan. Om te
voorkomen dat regels gaan knellen en om te komen tot innovatie, kan
onder voorwaarden ruimte voor experimenten geboden worden. Met het
wetsvoorstel Innovatieve experimenteerruimte onderwijs1 willen wij
komen tot een effectiever wettelijk instrumentarium om binnen de
bestaande onderwijsvormen te komen tot verbetering van kwaliteit,
toegankelijkheid of doelmatigheid van het onderwijs, zodat studenten het
onderwijs ontvangen dat het beste bij hen past. De wet vergroot het
aantal experimenteerbepalingen die de mogelijkheid bieden nieuwe
ontwikkelingen te onderzoeken en te stimuleren. Dit vergroot de innovatieruimte binnen het onderwijs en kan leiden tot minder regeldruk. Naar
verwachting wordt de experimenteerruimte onder meer ingezet voor
bredere samenwerking tussen vmbo en mbo en voor experimenten in
krimpregio’s.
Vermindering van (ervaren) regeldruk door inzet van
ICT-oplossingen
Regeldruk wordt niet alleen verminderd door minder regels, maar burgers
ervaren ook minder regeldruk door een beter inzicht in voor hen relevante
gegevens en voorzieningen. Zo heeft DUO een app ontwikkeld voor
studenten, die ze kunnen downloaden en waarmee ze weten wanneer de
studiefinanciering wordt uitbetaald, toegang hebben tot veelgestelde
vragen en direct kunnen berekenen hoeveel men moet terugbetalen als
men leent. Ook kunnen burgers binnenkort met behulp van het diplomaregister hun eerder behaalde diploma’s raadplegen en een beveiligd PDF
maken van een eerder behaald diploma om dit bijvoorbeeld te gebruiken
als bewijsstuk bij een nieuwe werkgever.
Waar het gaat om gegevensleveringen worden met digitalisering en
ICT-oplossingen door DUO verschillende verbeteringen geboden. Zo
levert DUO gegevens voor sectorale benchmarking voorzieningen (zoals
Vensters voor Verantwoording VO). Scholen en sectororganisaties worden
op deze manier zo min mogelijk belast met het leveren of bewerken van
gegevens.
c) Allianties en afspraken met andere veroorzakers

1

Kamerstukken II 2011/2012, 33 116 (wetsvoorstel Innovatieve Experimenteerruimte
Onderwijs).
2
Ecorys 2011 laat zien dat 57% van de
administratieve lasten voor onderwijsinstellingen afkomstig is van andere bronnen
dan OCW (o.a. gemeenten, SZW, EU).

Het aanpakken van de administratieve lasten en regeldruk die voortvloeien uit wet- en regelgeving van OCW is belangrijk, maar niet
voldoende. Scholen en instellingen ervaren ook lasten van andere
(overheids)organisaties en soms vormen interne regels een bron van
irritatie.2 Ook het onderzoek onder leraren laat zien dat ervaren regeldruk
en bureaucratie maar ten dele van OCW komt. De motie Biskop/OrtegaMartijn constateert eveneens dat niet alleen het Rijk, maar ook de scholen
zelf en de sociale partners bijdragen aan regeldruk en bureaucratie en
verzoekt de regering afspraken te maken met alle betrokkenen voor een
merkbare vermindering van de regeldruk en bureaucratie in het
onderwijs. Daarom richt onze inzet zich behalve op vermindering van
eigen OCW-regelgeving ook op het aanspreken van andere actoren. Wij
zijn in gesprek met besturen, scholen en sociale partners zoals genoemd
in de motie. Verder brengen we klachten uit het onderwijs over bureaucratie vanuit andere ministeries onder de aandacht van onze collega’s.
Bovendien overleggen we hierover met de gemeenten en pleit OCW er in
Brussel voor om Europese administratieve lasten voor onderwijsinstellingen zo veel mogelijk te beperken. In de bijlage 2 treft u een
overzicht aan van onze inzet richting andere actoren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 VIII, nr. 216

4

Tot slot
Zoals u uit deze brief mag afleiden, maken wij serieus werk van het
terugdringen van de feitelijke en de ervaren regeldruk. Wij blijven werken
aan de aanpak van regeldruk en spreken ook andere partijen daar op aan.
Zoals hierboven aangegeven komen we begin volgend jaar met een
beleidsreactie op het onderzoek naar de beleving van regeldruk onder
leraren. Verder hebben we het Adviescollege Toetsing Regeldruk (Actal)
gevraagd om te adviseren over het onderzoek. In de beleidsreactie nemen
we ook de uitkomsten van onze gesprekken met het veld mee. We
verwachten dat de resultaten hiervan nieuwe aanknopingspunten zullen
bieden om, samen met het onderwijsveld, de regeldruk verder terug te
dringen.
De minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
J. M. van Bijsterveldt-Vliegenthart
De staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
H. Zijlstra

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 VIII, nr. 216

5

BIJLAGE 1

Acties en afspraken met het onderwijsveld
In alle onderwijssectoren hebben we de sectorraden gevraagd om
aandacht voor het thema regeldruk en (interne) bureaucratie. Hieronder
gaan we in op de acties die zijn opgepakt en de afspraken die gemaakt zijn
over de verschillende onderwerpen.
Actieplannen «Basis voor Presteren», «Beter Presteren» en de prestatiebox
In het primair en het voortgezet onderwijs zijn bestuursakkoorden
gesloten met de sectororganisaties. De actieplannen van OCW voor deze
sectoren – «Basis voor presteren» en «Beter presteren» vormen de basis
voor deze bestuursakkoorden. De akkoorden geven schoolbesturen meer
ruimte om zelf de regie te voeren over het onderwijs en de organisatie.
Kernbegrippen zijn ruimte en vertrouwen enerzijds en verantwoording
anderzijds. Samen met de sector wordt bevorderd dat zoveel mogelijk
middelen en tijd aan het primaire proces ten goede komen.
Het verminderen van regeldruk is ook onderwerp van gesprek bij de
uitvoering van deze actieplannen. Daarbij gaat het niet alleen over het
beperken van regeldruk van de (rijks)overheid, maar ook over regeldruk
en bureaucratie waar scholen en de sector zelf iets aan kunnen doen.
Dit jaar wordt de prestatiebox (één bedrag ineens) ingevoerd. Scholen en
besturen ontvangen bovenop de lumpsum een bedrag dat is bestemd om
te werken aan de ambities uit de bestuursakkoorden. De scholen kunnen,
afhankelijk van de specifieke situatie, zelf kiezen hoe zij het geld het meest
effectief inzetten, al dan niet in samenwerking met andere scholen in de
regio. De prestatiebox voorkomt onnodige bureaucratie: losse subsidies
en informatieverplichtingen worden zoveel mogelijk beperkt. Het aantal
subsidieregelingen wordt verminderd en daarmee ook het aantal
aanvraagregelingen. De prestatiebox wordt namelijk toegekend op basis
van één integrale regeling, aanvullend op de lumpsum. In het PO
vermelden de besturen in een bijlage bij het jaarverslag in hoeverre zij
hun ambities hebben gerealiseerd. In het VO verantwoorden scholen de
realisatie van de ambities via Vensters voor Verantwoording. Om scholen
te ondersteunen bij het inzetten van de middelen uit de prestatiebox heeft
de VO-raad op verzoek van zijn leden een handreiking gemaakt.
Vensters voor Verantwoording
In het voortgezet onderwijs is door de VO-Raad met het project «Vensters
voor Verantwoording» een veelzijdig en effectief instrument ontwikkeld en
sinds 2011 in gebruik genomen waarmee scholen kunnen laten zien hoe
ze presteren. Met Vensters kunnen zij in dialoog met hun omgeving hun
horizontale verantwoording inrichten, en komt relevante benchmarkinformatie voor het opbrengstgericht werken van de scholen beschikbaar.
Verder worden de verticale verantwoording (o.a. DUO en inspectie) en de
horizontale verantwoording (o.a. ouders, basisscholen, gemeente) met
elkaar verbonden. Vensters voor Verantwoording bundelt de verschillende
initiatieven en projecten op het terrein van de verantwoording, waardoor
scholen informatie slechts eenmaal hoeven aan te leveren, zodat de
administratieve lasten en bureaucratie beperkt worden. Informatiebronnen als Vensters maken ook mogelijk dat de inspectie meer gebruik
kan maken van bestaande gegevens voor haar toezicht (hetgeen de
scholen minder belast) en dat de risicodetectie kan worden verscherpt
waardoor minder scholen onnodig worden onderzocht.
Bovendien hoeven scholen niet afzonderlijk het wiel uit te vinden als het
gaat om het ontwikkelen van relevante informatie ten behoeve van de
interne sturing. In het primair onderwijs is de PO-Raad dit jaar ook gestart

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 VIII, nr. 216

6

met de ontwikkeling van Vensters. Daarmee komt op termijn in het gehele
funderend onderwijs een samenhangende informatievoorziening voor
verantwoording en «leren door vergelijken» tot stand.
OCW en de VO-raad bezien op dit moment gezamenlijk hoe financiële en
bedrijfsvoeringsaspecten in het Managementvenster van Vensters voor
Verantwoording kunnen worden opgenomen zodat scholen inzicht kunnen
krijgen in hun organisatie en kunnen leren van elkaars ervaringen. In lijn
hiermee is door de VO-raad het project «Bedrijfsvoering» gestart,
waarbinnen wordt gezocht naar manieren om scholen te adviseren hoe zij
hun bedrijfsvoering en interne organisatie zouden kunnen verbeteren. Dat
kan binnen de bestaande regelgeving, maar het schrappen van regels kan
daar ook toe bijdragen. Hierbij komen onder meer de thema’s overhead,
ziekteverzuim, cao, huisvesting, inkoop, btw en de inzet van ict bij het
primaire proces aan de orde.
Inkoopplatform VO (IVO)
Door OCW is enkele jaren geleden bij DUO een steunpunt opgericht om
scholen te ondersteunen bij de aanbesteding van schoolboeken. Dit
steunpunt is ook gaan voorzien in inkoopondersteuning aan scholen,
waarmee tijd en geld bespaard kan worden. In januari 2011 is in vervolg
hierop het Inkoopplatform voortgezet onderwijs (IVO) gelanceerd, waarin
elf grote besturen in het VO zijn vertegenwoordigd. Scholen kunnen
kosten besparen door kritischer te kijken naar hun uitgaven en hun interne
processen beter organiseren. Het IVO ondersteunt scholen voor voortgezet onderwijs hierbij. Het IVO werd tot december 2011 ondersteund
door DUO. Vanaf januari 2012 hebben de VO-raad en de besturenorganisaties hiervoor gezamenlijk de verantwoordelijkheid genomen. Een
belangrijk instrument voor het IVO is de kennisdeling binnen het digitale
Pianoo-kenniscentrum voor inkopen en aanbesteden. Dit digitale platform
is voor alle scholen bereikbaar en scholen kunnen hier onderling vragen
stellen en goede praktijkvoorbeelden uitwisselen.
Professionalisering van schoolleiders
Professionele schoolleiders kunnen ervoor zorgen dat er binnen de school
sprake is van een ambitieuze, opbrengstgerichte leercultuur. Een cultuur
waarbij leerlingen, ouders, leraren, schoolleiding en schoolomgeving
elkaar aanspreken op hun toegevoegde waarde voor het leren en de
ontwikkeling van elke leerling.
Maar een schoolleider dient er ook voor te zorgen dat de school goed
draait en dat leerkrachten zich zo veel mogelijk kunnen concentreren op
het geven van onderwijs en zo weinig mogelijk last hebben van interne
bureaucratie. Deze zaken vragen veel van schoolleiders: sterk onderwijskundig leiderschap, kennis van HRM en verandermanagement, maar ook
kennis van financieel beleid en bedrijfsvoering. Deze zaken zullen daarom
centraal moeten staan in professionalisering van schoolleiders. Zodat zij
in staat zijn samenhang aan te brengen tussen de verschillende onderdelen: de onderwijskundige visie van de school, HRM, de inrichting van de
organisatie en het financieel beleid.
Inzet MBO-raad
In het beroepsonderwijs en de volwasseneneducatie (bve) heeft de MBO
Raad al geruime tijd een eigen benchmark om het functioneren van
instellingen onderling te doen vergelijken en om van elkaar te leren. In de
benchmark worden de kosten die niet direct aan het primaire proces te
relateren zijn, inzichtelijk gemaakt. Instellingen met relatief weinig kosten
voor directie en management kunnen zo als voorbeeld voor andere
instellingen dienen. Als de overheid regeldruk en belasting veroorzaakt,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 VIII, nr. 216

7

spreekt de MBO Raad de overheid hierop aan binnen bestuurlijk overleg
voor zover voorstellen niet al op een lager niveau opgepakt worden.
Verder is recent een actie in gang gezet om het proces van in- en
uitschrijving te vergemakkelijken bij deelnemers die van opleiding
wisselen.
Hoofdlijnenakkoorden hoger onderwijs
De VSNU, de HBO-raad en OCW starten een traject voor deregulering en
de vermindering van administratieve lasten voor universiteiten en
hogescholen. Dat is in 2011 vastgelegd in hoofdlijnenakkoorden. In dit
traject zal ook worden gekeken in hoeverre regeldruk door instellingen zelf
wordt veroorzaakt. In nauw onderling verband met de koepels zal worden
bezien welke ideeën voor deregulering kunnen worden uitgewerkt.
Uiteraard kan dit alleen als de kwaliteit van het onderwijs geborgd blijft.
Informatiebeleid
Alle sectorraden hebben zich in het Samenwerkingsplatform Informatie
Onderwijs verenigd. Dit platform is erop gericht om in het informatiedomein samen te werken en afspraken te maken met ketenpartijen,
waaronder OCW, DUO en Inspectie van het Onderwijs. Een belangrijke
drijfveer voor de activiteiten van dit platform is het terugdringen van de
administratieve lasten voor scholen en instellingen.
Een betere benutting van de leerlinggegevens in het centrale register
BRON kan bijdragen aan het verminderen van de administratieve lasten
van de scholen. Sinds kort levert DUO leerlinggegevens uit het centrale
register BRON over het primair onderwijs aan gemeenten, als aanvulling
op de al eerder verstrekte VO en MBO gegevens. Die gebruiken de
BRON-gegevens om de leerplicht te handhaven en om huisvesting te
plannen. Gemeenten hoeven de leerlinggegevens daardoor op termijn
niet meer zelf op te vragen bij de scholen in het primair onderwijs en de
scholen hoeven de gegevens maar één keer op te leveren.
Samen met het samenwerkingsplatform werken we bovendien aan betere
doorstroomgegevens van leerlingen over onderwijssectoren heen, aan
verbetering van het inschrijfproces op scholen en aan verdere harmonisatie van gegevensdefinities, zodat deze processen efficiënter ingericht
kunnen worden en minder tijd vereisen.
Sociale partners
Het Actieplan Leraar 2020 gaat onder meer in op de manier waarop
leraren meer grip kunnen krijgen op hun eigen werk en daarmee ook op
de (ervaren) werkdruk. Dat gebeurt langs drie lijnen, namelijk door
versterking van: de professionaliteit van leraren (1), het HRM beleid van
scholen (2) en de professionele ruimte voor leraren (3). De drie lijnen zijn
prioriteiten uit het actieplan «Leraar 2020». Een sterkere professionaliteit
en professionele dialoog stellen leraren in staat om in de gegeven
omstandigheden (hoge verwachtingen en een veelheid aan taken) beter
om te gaan met werkdruk.
Zo onderneemt het Arbeidsmarkt en Opleidingsfonds voortgezet
onderwijs activiteiten om schoolbesturen en regionale platforms in het VO
te ondersteunen bij het in beeld brengen van werkbeleving – waarvan
ervaren regeldruk een onderdeel vormt – van personeel, en bij het zetten
van noodzakelijke vervolgstappen.
De instellingen zelf dragen bij door te zorgen voor goed HRM beleid. Ook
het hiervoor genoemde professionaliseringstraject van schoolleiders zal
hieraan bijdragen.
Tot slot heeft OCW de Stichting van het Onderwijs (bestaand uit
werkgevers en werknemers) gevraagd twee thema’s op zijn agenda te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 VIII, nr. 216

8

plaatsen, namelijk regeldruk en professionele ruimte (gerelateerd aan
professionele dialoog en professionele statuten). Een belangrijke vraag bij
beide is hoe beleefde regeldruk kan worden tegengegaan en wat kan
bijdragen aan grotere arbeidsproductiviteit binnen scholen, zonder dat dit
ten koste gaat van de onderwijskwaliteit of leidt tot een hogere werkdruk.
Aan de hand van de uitkomsten uit het bovengenoemde onderzoek naar
de beleving van regeldruk onder leraren, zal straks verder overleg gevoerd
worden over de wijze waarop invulling kan worden gegeven aan de
uitkomsten van dit onderzoek en welke bijdrage de Stichting hier ook kan
leveren.
Afspraken met gemeenten
Regeldruk komt deels ook van gemeenten. BZK en OCW werken samen in
het realiseren van de bestuursafspraken waarin expliciet is opgenomen
dat medeoverheden meewerken aan het verminderen van de regeldruk
voor scholen en instellingen. In dit kader wordt met de Vereniging van
Nederlandse Gemeenten (VNG) gewerkt aan de uitrol van het gebruik van
de Algemene Subsidie Verordening door gemeenten. Hierbij wordt de
regeldruk als gevolg van subsidieaanvraag- en verantwoording sterk
teruggedrongen, in bepaalde gevallen zelfs tot 30% minder administratieve lasten. Ook scholen en instellingen zullen hiervan verlichting
ondervinden. Verder zal de VNG alle modelverordeningen verder
dereguleren. Hieronder valt ook de huisvestingsverordening, waarvan
veel OCW-instellingen aangeven regeldruk te ervaren.
Verder heeft OCW het thema regeldruk geagendeerd voor het onderwijsoverleg met de G4. De G4 inventariseren momenteel welke initiatieven er
op lokaal niveau zijn om regeldruk te verminderen.
Tot slot hebben scholen, gemeenten en DUO afspraken gemaakt over het
gebruik van het landelijke digitaal verzuimloket. De digitale melding levert
een aanzienlijke tijdsbesparing op.
Afspraken over regeldruk voor OCW-instellingen vanuit andere
ministeries
Uit onderzoek en signalen uit het onderwijs blijkt dat wet- en regelgeving
op de terreinen van andere ministeries feitelijke en ervaren regeldruk
veroorzaakt voor OCW-instellingen. Vooral SZW en BZK worden
genoemd. Het gaat onder meer om regelgeving op het terrein van bouw,
inburgering en arbeidsomstandigheden.
We zijn in overleg getreden met onze collega’s om te bekijken hoe wij tot
verdere vermindering van regeldruk kunnen komen. Hieronder worden de
acties kort toegelicht.
– Bouwbesluit (BZK): Dit jaar is het Bouwbesluit 2012 in werking
getreden. Het besluit vervangt het Bouwbesluit 2003 en het Besluit
brandveilig gebruik bouwwerken. In dit nieuwe besluit zijn de
bouwregels vereenvoudigd en ook overzichtelijker gemaakt voor
instellingen. Daarnaast is het traject Eenvoudig Beter ingezet, dat is
gericht op een verdere vereenvoudiging van de bouwregelgeving.
Verwachting is dat hiermee de regeldruk verder wordt verminderd.
Streven is dat de nieuwe regelgeving in 2015 ingaat.
– Wet inburgering (BZK): Op dit moment ligt het wijzigingsvoorstel voor
de Wet inburgering bij de Eerste Kamer. Regionale opleidingscentra
bieden op basis van vrijwilligheid inburgeringsexamens en -cursussen
aan. Het wetsvoorstel vereenvoudigt de vormgeving van het inburgeringsexamen. Het praktijkexamen vervalt evenals de verschillende
profielen met verschillende eindtermen waaruit men kan kiezen. Er

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 VIII, nr. 216

9

–

–

–

komt een centraal examen dat voor alle kandidaten dezelfde eindtermen heeft. Dit betekent een vermindering van de regeldruk.
Wet Normering bezoldiging topfunctionarissen publieke en semipublieke sector (WNT) (BZK): OCW-instellingen moeten de beloningen
van onderwijsbestuurders op twee verschillende manieren in het
jaarverslag opnemen en melden bij het ministerie (BZK). Als de Wet
normering bezoldiging topfunctionarissen publieke en semipublieke
sector (WNT) in werking treedt, hoeft dat nog maar één keer. Bovendien vervalt de melding bij BZK als de instelling de opgave in het
jaarverslag via het Elektronisch Financieel Jaarverslag (EFJ) doet. Het
voorstel voor de WNT ligt nu bij de Eerste Kamer.
Arbeidsomstandighedenwet (SZW): SZW heeft de laatste jaren al veel
gedaan om de lastendruk door de Arbeidsomstandighedenwet te
verminderen. De feitelijke regeldruk door de Arbeidsomstandighedenwet voor OCW-instellingen daalde tussen 2004 en 2010 met 58%.
Toch vinden OCW-instellingen de wet nog steeds belastend. Dat komt
deels door misverstanden over de verplichtingen die de wet met zich
mee zou brengen. SZW geeft daarom voorlichting om deze misvattingen weg te nemen. De komende periode kijken OCW en SZW of de
informatievoorziening aan OCW-instellingen verder verbeterd kan
worden. Daarbij wordt ook gekeken naar de Arbeidstijdenwet.
In 2011 heeft SZW de evaluatie van de Arbeidsomstandighedenwet
afgerond. Daarbij is ook onderzoek gedaan naar regeldruk. Mede naar
aanleiding van de uitkomsten is een nieuwe visie op het arbeidsomstandighedenstelsel geformuleerd. In het kader van de Beleidsagenda
voor gezond en veilig werken wordt er (opnieuw) bezien of reducties
mogelijk zijn zonder het niveau van gezond en veilig werken te
schaden.1
Nieuwe Aanbestedingswet (EL&I): OCW-instellingen hebben aangegeven moeite te hebben met de complexiteit, lengte en hoeveelheid
(papier)werk van aanbestedingsprocedures. Op dit moment ligt een
nieuwe Aanbestedingswet voor in de Eerste Kamer. De wet zal de
complexe en tijdrovende aanbestedingen vereenvoudigen voor
bedrijven en aanbestedende diensten. Zo wordt het gebruik van een
uniforme «eigen verklaring» verplicht. Alleen de winnaar van de
aanbesteding hoeft nog maar bewijsstukken te overleggen, wat ook de
aanbestedende dienst veel werk bespaart. De nieuwe Aanbestedingswet bepaalt ook dat alle aanbestedingen op TenderNed worden
gepubliceerd. TenderNed is een elektronisch systeem, waarmee
aanbestedende diensten het aanbestedingsproces digitaal kunnen
doorlopen. Dat betekent aanzienlijk minder administratieve lasten voor
zowel ondernemers als overheid. Op TenderNed is er een e-gids
beschikbaar die aanbestedende diensten gedurende het gehele proces
begeleidt bij het doen van aanbestedingen. Hierdoor wordt de kans op
vormfouten voorkomen en wordt de kwaliteit verbeterd. Daarnaast
krijgen aanbestedende diensten uitleg bij iedere stap van het proces
waardoor de kennis wordt verhoogd. OCW-instellingen die Europese
aanbestedingsprocedures moeten doorlopen kunnen verder hulp
krijgen van het kenniscentrum Pianoo, dat gelieerd is aan het
ministerie EL&I.

Regeldruk vanuit Europa

1

Kamerstukken II 2011/2012 25 883, nr. 209.

Nederland zet zich ook in Brussel in om administratieve lasten te
verminderen. Belangrijk voor het onderwijs is het voorstel van de
Commissie voor het nieuwe EU-subsidieprogramma voor onderwijs,
opleiding, jeugd en sport Erasmus voor iedereen.
Voor Nederland is van belang dat het nieuwe programma, dat zal lopen
van 2014 tot en met 2020, voor overheidsdiensten, onderwijsinstellingen,
jeugdinstellingen, sportinstellingen en individuen een verlaging van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 VIII, nr. 216

10

administratieve lasten oplevert. De verwachting van de Commissie is dat
het nieuwe programma door zijn opzet geen nieuwe administratieve
lasten met zich meebrengt, maar dat deze eerder zullen afnemen en dat
flexibiliteit bij de uitvoering een belangrijke waarde is. Nederland zal hier
kritisch op toezien. De onderhandelingen over de vormgeving van het
programma lopen nog. Nederland benadrukt daarbij het belang van
reductie van regeldruk in lijn met de kabinetspositie zoals die is verwoord
in het BNC-fiche dat u eerder hebt ontvangen.1 Over het verdere verloop
van de onderhandelingen over het nieuwe programma wordt uw Kamer
zoals gebruikelijk geïnformeerd via de geannoteerde agenda’s voor de
Raad Onderwijs, Jeugd, Cultuur en Sport.
Verder worden de Europese aanbestedingsrichtlijnen op dit moment
gemoderniseerd en vereenvoudigd. Nederland zet bij de onderhandelingen in Brussel sterk in op vereenvoudiging en lastenverlichting voor
ondernemers en aanbestedende diensten. Naast de verplichting om
elektronisch aan te besteden (in Nederland gebeurt dat al met TenderNed,
zoals hierboven aangegeven) biedt het richtlijnvoorstel meer flexibiliteit in
de keuze van procedures. De looptijd van een aanbesteding wordt beperkt
door de termijnen enigzins te verkorten. De verlichting van de administratieve lasten bij subsidieaanvragen en aanbestedingsprocedures zullen ook
OCW-instellingen ten goede komen.

1

Kamerstukken II 2011/2012 22 112, nr. 1332.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 VIII, nr. 216

11