Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

29 279

Rechtsstaat en Rechtsorde

Nr. 663

BRIEF VAN DE MINISTERS VAN JUSTITIE EN VEILIGHEID EN
VOOR RECHTSBESCHERMING
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 30 juni 2021
Uw Kamer heeft op 27 mei jl. de motie van het lid Van Nispen aangenomen met het verzoek aan de regering een plan uit te werken waarmee
de komende jaren fors wordt geïnvesteerd in de gehele strafrechtketen.1
In het commissiedebat Strafrechtelijke onderwerpen op 3 juni jl.
(Kamerstuk 29 279, nr. 656) is toegezegd uw Kamer te informeren over de
overleggen en prioriteiten die betrekking hebben op deze motie. In het
commissiedebat Criminaliteitsbestrijding en georganiseerde criminaliteit/
ondermijning van 16 juni jl. is aangegeven dat uw Kamer voor 1 juli a.s.
nader wordt geïnformeerd. In het overleg met het Bestuurlijk Ketenberaad
(BKB) op 10 juni jl. hebben wij de motie onder de aandacht gebracht.
Onze reactie op de motie vindt u onderstaand. Daarbij hanteren we als
uitgangspunt dat het huidige, demissionaire kabinet niet vooruit kan
lopen op besluitvorming over mogelijke investeringen door een volgend
kabinet.
Initiatieven in deze kabinetsperiode
In deze kabinetsperiode is een aantal belangrijke stappen gezet en zijn
initiatieven genomen als het gaat om versterking van het functioneren van
en de samenwerking binnen de strafrechtketen. Zo is er in deze kabinetsperiode aanzienlijk geïnvesteerd in de organisaties in de strafrechtketen.
Hierbij kan met name worden gedacht aan de extra structurele middelen
voor de politie van in totaal € 291 miljoen voor onder andere 1.111 fte
uitbreiding en € 64 miljoen voor ICT, innovatie en toe- en uitrusting.
Voor het OM betreft het structurele intensiveringen van circa € 35 miljoen,
€ 40 miljoen incidenteel voor digitalisering over de jaren 2018–2020 en is
een deel van de taakstelling van het vorige kabinet teruggedraaid.
Voor de Rechtspraak is met het laatste prijsakkoord (2020–2022) vanaf
2020 jaarlijks circa € 95 miljoen gemoeid. Dit bedrag betreft overigens niet
alleen de strafrechtketen, maar ook de civiele- en bestuursrechtspraak.
1

kst-29279-663
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Kamerstuk 35 564, nr. 14.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 29 279, nr. 663

1

In het kader van het breed offensief tegen ondermijnende criminaliteit is
€ 150 miljoen structureel beschikbaar gesteld.
Op basis van het Prognosemodel Justitiële Ketens (PMJ) wordt de
structurele capaciteitsbehoefte van de justitiële keten jaarlijks herijkt. De
meeste recente herijking heeft ervoor gezorgd dat met name naar
aanleiding van de geraamde toenemende capaciteitsbehoefte in gevangenissen, forensische zorg en justitiële jeugd vanaf 2022 ca. € 225 miljoen
extra uitgekeerd aan de diverse ketenorganisaties.
Ook op het terrein van de samenwerking is door de organisaties in de
strafrechtketen aanmerkelijke voortgang geboekt, te denken valt aan de
verdergaande digitalisering van de ketenprocessen, het gezamenlijk
terugdringen van de coronavoorraden en de recente inzet op het
Actieplan strafrechtketen. Hierbij is de focus gericht op het verkorten van
de doorlooptijden van strafzaken en is afgesproken een gezamenlijke
meerjarenagenda op te stellen2.
Ook de implementatie van de Wet Straffen en Beschermen en Restopgave
USB (Uitvoering Strafbare Beslissingen) draagt bij aan het duurzaam
versterken van de strafrechtketen.
Tot slot wordt momenteel, als follow-up van het onderzoek naar continuïteit van de financiering van politie, Openbaar Ministerie en Rechtspraak,
met de betrokken organisaties bezien welke verbeteringen of concrete
uitwerkingen wenselijk en mogelijk zijn naar aanleiding van dit
onderzoek.3 Het nieuwe kabinet zal uw Kamer nader berichten over de
uitkomsten en de eventuele vervolgstappen.
Voorstellen tot mogelijke investeringen van een nieuw kabinet in de
strafrechtketen
Een aantal organisaties heeft in de afgelopen periode de uitkomsten
gepresenteerd van hun eigen analyses over wat -inhoudelijk en in
financiële zin- nodig is om te komen tot een versterking van de strafrechtketen. Deze analyses zijn met uw Kamer gedeeld, in de vorm van
zogeheten «position papers».
Op 1 april jl. hebben wij u het position paper van het BKB toegestuurd,
waarin staat aangegeven welke prioriteiten de organisaties in de
strafrechtketen zien voor de nieuwe kabinetsperiode.4 Hierin wordt voor
de toekomst gepleit voor een robuuste en stabiele financiering, alsmede
voor de invoering van het nieuwe Wetboek van Strafvordering en een
nieuw wettelijk kader voor gegevensdeling binnen en met de strafrechtketen. Ook wijst het BKB op het grote belang van een verdergaande
digitalisering van de strafrechtketen, zodat professionals beter en sneller
hun werk kunnen doen. Het BKB geeft aan dat hiermee voor de komende
kabinetsperiode in totaal 602 miljoen euro gemoeid is: Wetboek van
Strafvordering (458 miljoen), zoals ook gemeld in onze brief van
11 februari jl., de nieuwe gegevenswet (104 miljoen) en digitalisering
(40 miljoen).5
Daarnaast hebben individuele organisaties uit de strafrechtketen
noodzakelijk geachte investeringen voor de eigen organisatie voor de
komende kabinetsperiode kenbaar gemaakt. De politie heeft in het
position paper: «De politie van morgen en overmorgen» aangegeven,
zoals gemeld in de brief van de Minister van Justitie en Veiligheid aan uw
Kamer, met name te willen investeren in uitbreiding van de politiesterkte
met 1000 fte eind 2025 (ca. € 110 miljoen), in digitalisering (€ 300 miljoen)
2

Kamerstuk 29 279, nr. 604.
Kamerstuk 29 279, nr. 649.
4
Kamerstuk 29 279, nr. 644.
5
Kamerstuk 29 279, nr. 637.
3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 29 279, nr. 663

2

en voor uitrusting, opleidingen en het voorkomen en terugdringen van
beroepsziekten (€ 75 miljoen).6
Ten aanzien van het OM heeft de voorzitter van het College van
procureurs-generaal in een interview in dagblad Trouw laten weten dat
het OM ca. € 100 miljoen nodig heeft.7 Dit bedrag bestaat deels uit een
component om de keteneffecten te kunnen opvangen van de door de
politie gevraagde uitbreiding van de politiecapaciteit. Daarnaast heeft het
OM kenbaar gemaakt ook geld nodig te hebben voor verdere verbetering
van de digitale systemen en kenbaar gemaakt extra middelen nodig te
hebben voor de aanpak van veelvoorkomende criminaliteit, de
ZSM-aanpak.
De Rechtspraak heeft in het Jaarplan van de Rechtspraak 2021 de
prioriteiten wereldkundig gemaakt8. Bij monde van de voorzitter heeft de
Raad voor de Rechtspraak in hetzelfde interview aan dagblad Trouw
aangegeven tussen de 100 en 150 miljoen euro structureel nodig te
hebben. Dit is niet alleen bedoeld voor het strafrecht, maar ook voor de
andere terreinen als bestuursrecht en civielrecht. De Rechtspraak geeft
aan dat de gewenste extra middelen met name nodig zijn om ruim
tweehonderd extra rechters aan te nemen en om de digitalisering verder
te brengen.
In aanvulling op het bovenstaande publiceerden de politie, het Openbaar
Ministerie, de Rechtspraak, de regioburgemeesters en de Orde van
Advocaten op 23 juni jl. een oproep aan de onderhandelende partijen in
de kabinetsformatie om in totaal € 1,3 miljard structureel vrij te maken ten
behoeve van versterking van het functioneren van de rechtsstaat.
Inhoudelijk sluit dit document aan op de eerdere position papers en
oproepen van de betrokken organisaties, alleen wordt in aanvulling
daarop nog gepleit voor extra middelen voor rechtsbijstand en voor de
aanpak van ondermijning. Waar het gaat om extra middelen voor de
rechtsbijstand kijkt het kabinet, ten behoeve van de formerende partijen,
naar de opties die er zijn om goede uitvoering te geven aan de kamerbreed aangenomen motie van de leden Klaver en Ploumen en de motie
van de leden Van Nispen en Azarkan die oproepen tot een structureel
betere vergoeding voor de sociaal advocatuur.9 Van belang is wel dat
eventuele extra middelen hand in hand moeten gaan met de noodzaak tot
vernieuwing van het huidige stelsel van rechtsbijstand. Het is aan het
komend kabinet om hier verdere stappen in te zetten.
Een verdere versterking van de aanpak van ondermijning wordt ook
bepleit in «Het Pact Beprijsd», dat aan de orde is geweest in het commissiedebat met uw Kamer op 16 juni jl. Dit document geeft een nadere
financiële uitwerking van het «Pact voor de Rechtsstaat» dat eind 2020
aan uw Kamer is aangeboden10
Bij het schetsen van de wensen uit het position paper van het BKB en de
communicaties van politie, Openbaar Ministerie en Rechtspraak en andere
partijen is van belang op te merken dat investeringen in bijvoorbeeld de
capaciteit van de politie vrijwel altijd consequenties hebben voor andere
ketenorganisaties en een financiële doorvertaling vergen. Zo leiden
bijvoorbeeld meer aanhoudingen tot meer werk voor het OM, Rechtspraak, NFI, rechtsbijstand, de organisaties in het slachtofferdomein en de
executieketen zoals DJI, Reclassering Nederland, Raad voor de kinderbescherming, CJIB en Slachtofferhulp Nederland.

6

Kamerstuk 29 628, nr. 1009.
Dagblad Trouw, 30 januari 2021.
Kamerstuk 29 279, nr. 640.
9
Kamerstuk 28 362, nr. 44 en Kamerstuk 31 753, nr. 239.
10
Kamerstukken 29 911 en 24 077, nr. 310 en Kamerstuk 29 911, nr. 287.
7
8

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 29 279, nr. 663

3

Ook voor deze organisaties geldt dat zij aan ons kenbaar hebben gemaakt
dat extra investeringen in de komende kabinetsperiode nodig zijn. In dit
licht is met uw Kamer gedeeld dat het kwaliteitskader forensische zorg,
dat nog in ontwikkeling is, mogelijk financiële implicaties heeft.11
Tot slot
De slotsom is dat wij samen met de organisaties in de strafrechtketen er
voortdurend naar streven in beeld te hebben welke investeringen kunnen
bijdragen aan een beter functioneren van de strafrechtketen. Hierbij wordt
ook gekeken naar andere omstandigheden, zoals de absorptiecapaciteit
van de organisaties.
Wij zijn in deze kabinetsperiode veelvuldig in gesprek geweest met de
organisaties over de vraag of de toegekende middelen toereikend zijn en
hebben ons ingezet voor het toekennen van extra middelen. Dit heeft
geresulteerd in de eerdergenoemde investeringen in de strafrechtketen in
deze kabinetsperiode. Het is nu aan een volgend kabinet om de inzet voor
de komende jaren te bepalen.
De Minister van Justitie en Veiligheid,
F.B.J. Grapperhaus
De Minister voor Rechtsbescherming,
S. Dekker

11

Kamerstuk 33 628, nrs. 76 en 81; Kamerstukken 33 628 en 29 452, nr. 78.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 29 279, nr. 663

4