Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

29 754

Terrorismebestrijding

Nr. 388

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VEILIGHEID EN JUSTITIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 6 juni 2016
Conform mijn toezegging tijdens het mondeling vragenuur van 12 april
2016 naar aanleiding van vragen van het lid Recourt (PvdA) (Handelingen II 2015/16, nr. 75, item 3) over het bericht «Vlaanderen registreert
teruggekeerde Syriëgangers niet»1, informeer ik u nader over de
Belgische Justitiehuizen en de aanpak van teruggekeerde Syriëgangers
door de Belgische en Duitse regering. Het hieronder gestelde is mede
gebaseerd op informatie die is ontvangen van de Belgische en Duitse
autoriteiten.
Ik heb de zorgen van de Kamer overgebracht aan mijn Belgische federale
collega’s, tijdens een mede daartoe georganiseerd overleg.
I. België
a. Inzet Vlaamse Justitiehuizen
Het nieuwsbericht gaat over de inzet van de Vlaamse Justitiehuizen bij
jihadstrijders en geradicaliseerde personen na veroordeling. De taken van
de Belgische Justitiehuizen ten aanzien van teruggekeerde jihadstrijders
en geradicaliseerde personen na veroordeling zijn vergelijkbaar met die
van de Nederlandse reclassering. Zo zijn de Justitiehuizen verantwoordelijk voor de justitiële begeleiding en het toezicht op geradicaliseerde
personen in opdracht van de gerechtelijke overheden in het kader van de
strafuitvoering en de voorlopige hechtenis inclusief het elektronisch
toezicht. Dit kan betrekking hebben op het opvolgen van de begeleidingsvoorwaarden opgelegd door een rechter of een rechtbank en het
uitvoeren en opvolgen van het elektronisch toezicht van veroordeelden en
personen in voorlopige hechtenis. Sinds de zesde Staatshervorming
(2015) is de verantwoordelijkheid voor de Justitiehuizen van de federale
regering overgedragen aan de Belgische gemeenschappen. In Nederland
is het zo dat de Reclassering Nederland teruggekeerde Syriëgangers en
1

kst-29754-388
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

http://www.nu.nl/terreur-in-europa/4245231/vlaanderen-registreert-teruggekeerde-syriegangersniet.html

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 754, nr. 388

1

geradicaliseerde personen die in aanraking zijn gekomen met het
strafrecht, begeleidt en onder toezicht heeft. Later in deze brief wordt in
algemene zin ingegaan op andere overeenkomsten en verschillen in de
aanpak van Nederland, België en Duitsland.
b. Terugkeerdersaanpak België
De taken en verantwoordelijkheden van de Justitiehuizen zijn onderdeel
van de aanpak van de Belgische regering om het risico van teruggekeerde
Syriëgangers en geradicaliseerde personen te verminderen. Dit gebeurt in
samenwerking tussen de federale overheid en de gemeenschappen,
gewesten en lokale autoriteiten. In België hebben de gedecentraliseerde
en de lokale overheden een belangrijke verantwoordelijkheid op het
gebied van preventie en het tegengaan van radicalisering.
Een onderkende terugkeerder wordt in België opgepakt, verhoord en in de
meeste gevallen in voorlopige hechtenis geplaatst. Registratie van
teruggekeerde Syriëgangers gebeurt op federaal niveau. Op basis van een
persoonsgebonden dreigingsinschatting door het Orgaan voor de
Coördinatie en de Analyse van de Dreiging (OCAD) in samenwerking met
de politie en de Veiligheid van de Staat (Belgische AIVD) worden personen
gesignaleerd in relevante nationale en internationale systemen. Het
Federaal Parket gaat waar mogelijk en opportuun over tot strafrechtelijke
vervolging. Naast een eventueel strafrechtelijk onderzoek en detentie
vindt opvolging van terugkeerders plaats op lokaal niveau. De Justitiehuizen spelen, zoals hierboven geschetst, een rol na veroordeling, maar
niet bij de initiële registratie en aanpak van terugkeerders. Terugkeerders
worden gemeld aan betrokken gemeenten, die passende maatregelen
treffen. Hierbij moet worden gedacht aan een reïntegratietraject,
psychologische begeleiding, tussenkomst van sociale diensten en
inschakeling van preventie-ambtenaren en politie.
De uitvoering van deze maatregelen wordt gecoördineerd door 23 lokale
taskforces. Deze lokale task forces worden bij de persoonsgerichte
aanpak, voorgezeten door de Directeur-Coördinator (Federale Politie).
Binnen dit operationele overleg wisselen politie- en inlichtingendiensten
informatie uit over zowel foreign terrorist fighters als geradicaliseerde
personen en coördineren zij de aanpak. Ook OCAD en het Lokaal Parket en
andere relevante overheidsdiensten, worden betrokken. De lokale politie
deelt relevante informatie met de burgemeester en de betrokken
gemeente ten behoeve van uitvoering van de maatregelen waarvoor de
gemeente verantwoordelijk is en de samenhang met de meer algemene,
preventieve aanpak. Ook geradicaliseerde personen zijn onderdeel van
deze lokale aanpak.
c. Deradicaliseringsprogramma’s België
Sinds maart 2015 werkt het Belgische federale Ministerie van Justitie aan
de aanpak van radicalisering in gevangenissen. De aanpak is gericht op
het voorkomen van radicalisering van gevangenen en het deradicaliseren
en isoleren van geradicaliseerde personen. In de gevangenissen van
Hasselt en Ittre zijn in april twee gespecialiseerde afdelingen geopend
voor geradicaliseerde gedetineerden om te voorkomen dat zij anderen
indoctrineren met hun radicale gedachtegoed. Nederland bekijkt
momenteel op verzoek van België, hoe de Nederlandse ervaringen en
expertise met de TA-afdelingen in Rotterdam en Vught nog verder
gedeeld kunnen worden. Er vonden in het verleden reeds verschillende
overlegmomenten plaats waarbij wederzijdse ervaringen werden
uitgewisseld. De Belgische federale Minister van Justitie is in overleg met

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 754, nr. 388

2

de Vlaamse en Franse Gemeenschap over deradicalisering van veroordeelde terroristen met een hoog-risicoprofiel.
II. Duitsland
a. Terugkeerdersaanpak Duitsland
In Duitsland zijn de bevoegdheden en de uitvoering van maatregelen
gericht op terrorismebestrijding verdeeld over het federale en deelstaatniveau. Beleidsterreinen als deradicalisering, reclassering, opsporing en
vervolging zijn voornamelijk of volledig deelstaatbevoegdheden. In de
praktijk kan de specifieke invulling ervan dan ook verschillen. Federale
instanties en betrokken diensten uit de deelstaten werken sinds 2004
samen in een samenwerkingsplatform, het Gemeinsames Terrorismusabwehrzentrum, om de aanpak van terrorisme te stroomlijnen.
De aanpak van terugkeerders richt zich op tijdige detectie en monitoring
enerzijds en op vervolging van degenen die zich schuldig hebben gemaakt
aan strafbare feiten anderzijds. Bij terugkeer voert het Openbaar Ministerie een vooronderzoek uit en gaat over tot vervolging indien mogelijk en
opportuun. Afhankelijk van de zwaarte van het vergrijp vindt vervolging
op federaal of deelstaatniveau plaats. Detentie vindt altijd plaats onder
verantwoordelijkheid van de deelstaat.
Registratie van terugkeerders gebeurt in afstemming tussen het Bundeskriminalamt en andere overheidsdiensten. De deelstaat heeft in veel
gevallen de het voortouw bij onderzoek, opsporing en opvolging na
hechtenis (o.a. door deradicaliseringsprogramma’s, zie hieronder).
Monitoring is hier onderdeel van. Op basis van een risicoanalyse die voor
terugkeerders wordt opgesteld, geschiedt monitoring door de deelstaat of
op federaal niveau (hoog risico) én door de geheime dienst (op federaal of
deelstaatniveau) of de politie (op federaal of deelstaatniveau).
b. Deradicaliseringsprogramma’s Duitsland
In Duitsland zijn verschillende soorten deradicaliseringsprogramma’s te
onderscheiden. Deze behoren tot de bevoegdheden van de deelstaten. De
meeste programma’s zijn gericht op preventie, maar er zijn ook
programma’s gericht op Exit. Het betreft hier langlopende programma’s
toegesneden op het individu. Deze worden in samenwerking tussen de
deelstaatregering, lokale overheden en maatschappelijke organisaties
uitgevoerd. De binnenlandse veiligheidsdiensten (van de deelstaten) zijn
in het algemeen nauw betrokken bij deze programma’s.
Verschillende deelstaten kennen ook deradicaliseringsprogramma’s in
gevangenissen. Ook hier gaat het deels om preventieve maatregelen.
Daarbij moet gedacht worden aan training van het gevangenispersoneel
door medewerkers van de veiligheidsdienst van de deelstaat in het tijdig
herkennen van signalen van radicalisering en mogelijkheden hoe hierop
te interveniëren. Ook Islamitisch geestelijke verzorging behoort tot deze
maatregelen. Daarnaast kennen enkele deelstaten deradicaliseringsprogramma’s in de gevangenis voor personen die veroordeeld zijn wegens
radicaal gedachtegoed of handelen.
De monitoring en opvolging van de opgelegde maatregelen tijdens de
voorwaardelijke invrijheidsstelling is een zaak van de deelstaten. Daarbij
zijn naast de instanties die in zijn algemeenheid betrokken zijn bij de
voorwaardelijke invrijheidsstelling ook de binnenlandse veiligheidsdiensten betrokken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 754, nr. 388

3

III. Overeenkomsten en verschillen Nederland, België en
Duitsland
Op hoofdlijnen zijn er overeenkomsten tussen Nederland, België en
Duitsland bij de aanpak van terugkeerders. Alle drie de landen hanteren
een aanpak die gericht is op het inperken van risico’s die van terugkeerders kunnen uitgaan. Die aanpak wordt deels verschillend ingevuld,
maar komt onder andere overeen op de volgende punten: er wordt
ingezet op tijdige detectie en monitoring van terugkeerders enerzijds en
een strafrechtelijke aanpak waar mogelijk. Daarnaast is er aandacht voor
deradicalisering en reïntegratie, in het bijzonder in detentie.
Verschillen doen zich onder meer voor in de bestuurlijke inrichting van de
aanpak. Zo heeft in Nederland de gemeente de regie bij de persoonsgerichte aanpak. Die regierol wordt ingevuld via het multidisciplinair
casusoverleg waarin met verschillende partners wordt gesproken over te
nemen maatregelen. In België komt een vergelijkbaar overleg van lokale
taskforces bijeen onder voorzitterschap van de Directeur-Coördinator van
de bestuurlijke politie.
Duitsland en België zijn beide federale staten waar bevoegdheden veelal
op deelstaatniveau of gewestelijk niveau zijn belegd. Ondanks dat in
Nederland een belangrijke verantwoordelijkheid voor de lokale aanpak bij
gemeenten ligt, vindt de algemene regie op terrorismebestrijding
voornamelijk op landelijk niveau plaats en zijn instrumenten zoals een
familieondersteuningspunt of een Exit-faciliteit centraal geregeld. In
België en Duitsland kan dit laatste per deelstaat of gewest verschillen.
IV. Samenwerking met België en Duitsland
In de brief «Beleidsimplicaties Dreigingsbeeld Terrorisme Nederland 41»,
aan uw Kamer aangeboden op 16 maart 2016, wordt aangegeven dat het
dreigingsbeeld complex is, onder andere door bestaande transnationale
terroristische netwerken.2 Dit toont het belang van Europese en bilaterale
samenwerking en informatie-uitwisseling. Terrorisme is een grensoverschrijdend probleem dat gezamenlijk aangepakt dient te worden, rekening
houdend met het feit dat nationale veiligheid een nationale verantwoordelijkheid is.
Er wordt intensief samengewerkt met België en Duitsland. Informatieuitwisseling over personen die een risico vormen verloopt via de
bestaande bilaterale contacten van politie- en inlichtingendiensten
alsmede via de daartoe bestemde systemen op EU niveau. Daarnaast
loopt in de politie-eenheid Oost-Nederland een proef om het Regionale
Informatie en Expertise Centrum grensoverschrijdend samen te laten
werken met het Duitse Noordrijn Westfalen. De Nederlandse Inlichtingenen Veiligheidsdiensten staan in nauw contact met de Belgische en Duitse
I&V-diensten. Naast bilateraal wordt ook multilateraal samengewerkt. Zo
zijn de genoemde diensten onderdeel van de Counter Terrorism Group
(CTG) waar onder Nederlands voorzitterschap in Europees verband wordt
samengewerkt. De CTG beschikt inmiddels over een operationeel
platform. Dit platform biedt de leden de mogelijkheid om medewerkers
van de CTG-diensten fysiek bij elkaar te plaatsen, om zo gezamenlijk
onderzoek te doen. Deze vorm van samenwerking vindt in de praktijk al
plaats.
Nederland, België en Duitsland zijn voorts alle drie lid van de zogenaamde
EU-Kopgroep van Ministers van meest getroffen lidstaten, die onder
voorzitterschap van België vergadert en marge van de JBZ-raad en een
2

Kamerstuk 29 754, nr. 362.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 754, nr. 388

4

agenda zettende en aanjagende functie heeft richting de JBZ-raad op
CT-terrein. Het verbeteren van de informatie-uitwisseling en de detectie
van personen gerelateerd aan terrorisme en ernstige criminaliteit en hun
reisbewegingen tussen EU-lidstaten staat bovenaan de agenda van de EUKopgroep en de JBZ-raad. Nederland zal als EU-voorzitter de JBZ-raad
van juni 2016 een roadmap voorleggen waarmee de lidstaten zich
committeren aan concrete acties met implementatietermijnen. Uw Kamer
wordt hierover separaat geïnformeerd.
De Minister van Veiligheid en Justitie,
G.A. van der Steur

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 754, nr. 388

5