Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2013–2014

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2156
Vragen van de leden Fokke en Kerstens (beiden PvdA) aan de Minister van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties over integriteitsschendingen door
ambtenaren (ingezonden 28 april 2014).
Antwoord van Minister Plasterk (Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties)
(ontvangen 10 juni 2014) Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar
2013–2014, nr. 1981
Vraag 1
Kent u de berichten «Kwart ambtenaren ziet misstanden: van pesten tot
corruptie»1 en «Reactie Bios (Bureau integriteitsbevordering openbare sector)
op vervolgonderzoek»?2 Kent u het onderzoek «Aard en omvang van
integriteitsschendingen binnen de Nederlandse overheid»?3
Antwoord 1
Ja, de berichten zijn mij bekend.
Vraag 2
Wat is uw reactie op de constatering in het genoemde onderzoek «dat bijna
een kwart (22 procent) van onze ambtenaren het gevoel heeft een misstand te
hebben meegemaakt die wij hier ook daadwerkelijk als integriteitsschending
kwalificeren»? Acht u dit een correct beeld geven van de omvang van de
integriteitsschendingen onder ambtenaren?
Antwoord 2
Ik acht het lastig om op basis van dit rapport uitspraken te doen over de
daadwerkelijke omvang van integriteitsschendingen binnen de overheid.
Zoals de onderzoekers zelf al stellen gaat het hier immers om een perceptieonderzoek en niet om onderzochte en bewezen gevallen.
De resultaten van het onderzoek kunnen mijns inziens wel worden
beschouwd als een waardevol signaal. In het verleden werd de definitie van
een integriteitsschending namelijk veelal beperkt tot die van grove schendingen als fraude en corruptie. Dit onderzoek toont aan dat veel ambtenaren
1

Brabants Dagblad, 25 april 2014, p. 3
http://www.integriteitoverheid.nl/fileadmin/BIOS/data/Publicaties/Downloads/
BIOS_Statement_Integriteitsschendingen.pdf
3
http://www.integriteitoverheid.nl/fileadmin/BIOS/data/Publicaties/Downloads/
BIOS_Integriteitsschendingen.pdf
2

ah-tk-20132014-2156
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, Aanhangsel

1

echter ook alert zijn op, wat de onderzoekers bestempelen als, de meer
«kleine vergrijpen». Dat vind ik een positieve constatering.
Wat ook opvalt is dat het voor het overgrote deel van de gepercipieerde
gevallen gaat om schendingen die niet uniek zijn voor de publieke sector. In
ruim tweederde van de gevallen gaat het namelijk om schendingen die in alle
organisaties – ook private – (kunnen) worden aangetroffen: het gaat vooral
om ongewenste omgangsvormen en verspilling. Ik ben het daarom eens met
BIOS, wanneer zij stellen dat de echte meerwaarde van dit onderzoek niet zo
zeer zit in het beeld van de omvang, maar voornamelijk in de bijdrage die het
levert in het verkrijgen van een beter beeld over de aard van integriteitsschendingen.
Vraag 3, 4 en 5
Over welke gegevens ten aanzien van de aard en omvang van integriteitsschendingen onder ambtenaren beschikt u? Hoe verhouden die gegevens zich
tot de resultaten uit het bovengenoemde onderzoek?
Blijkt uit de u beschikbare gegevens dat er de afgelopen jaren sprake is van
een toename van het aantal integriteitsschendingen? Zo ja, wat is de reden
van die toename?
Deelt u de mening van de onderzoekers dat de resultaten van hun onderzoek
«geen rooskleurig beeld van de dagelijkse praktijk van het openbaar bestuur»
opleveren? Zo nee, waarom deelt u die mening niet?
Antwoord 3, 4 en 5
Organisaties in het openbaar bestuur zijn zelf verantwoordelijk voor het
registreren van integriteitsschendingen. Dit maakt het lastig om uitspraken te
doen over de frequentie waarmee bepaalde schendingen zich daadwerkelijk
voordoen. In enkele onderzoeken, ook van mijn ministerie, zijn wel gegevens
verzameld. Deze geven echter niet altijd een betrouwbaar beeld van het
aantal onderzoeken naar mogelijke schendingen, zoals ook vermeld in de
beleidsdoorlichting die recent naar uw kamer is gestuurd.4 Op dit moment
zijn de gegevens van het Rijk het meest volledig. Voor vragen omtrent de
omvang van integriteitsschendingen en de ontwikkelingen daarvan wend ik
mij daarom tot gegevens van de sector Rijk.
De sector Rijk maakt sinds 2007 gebruik van een uniforme wijze van
registratie. Hierover wordt jaarlijks gerapporteerd in de Jaarrapportage
Bedrijfsvoering Rijk.5 Een analyse van deze cijfers laat zien dat de omvang
van de vastgestelde integriteits-schendingen in de periode 2007–2009
ongeveer 500 gevallen per jaar bedraagt. Vanaf 2010 registreert het Rijk ook
vermoedens van schendingen. In 2010 is sprake van 959 vermoedelijke
schendingen waarvan na onderzoek 566 zijn vastgesteld. Dit aantal blijft in de
jaren daarna redelijk stabiel. In 2011 werden 927 vermoedelijke en 537
geconstateerde schendingen geregistreerd. In 2012 bedroeg het aantal 997
vermoedelijke en 647 geconstateerde schendingen van integriteit. Dit aantal is
in 2013 weer gedaald naar 939 vermoedelijke en 566 vastgestelde schendingen. Deze cijfers laten zien dat gemiddeld zestig procent van de meldingen
resulteert in de constatering dat een schending kan worden vastgesteld. Niet
alle vermoedens blijken daarmee ook een echte schending. De cijfers laten
tevens zien dat de omvang van vermoedens en vastgestelde schendingen in
de afgelopen jaren niet is toegenomen, de gegevens zijn momenteel stabiel.
Hoe deze cijfers zich verhouden tot de rest van het openbaar bestuur valt
lastig vast te stellen. Op basis van de cijfers van het Rijk zie ik in ieder geval
geen reden om aan te nemen dat het ambtelijk apparaat in de afgelopen
jaren geconfronteerd is met een significante stijging van integriteitsschendingen.
Zoals gezegd zijn de gegevens in het onderzoek «Aard en omvang van
integriteitsschendingen binnen de Nederlandse overheid» gebaseerd op de
perceptie van geënquêteerde ambtenaren. Doorgaans liggen de resultaten
van dergelijke enquêtes – vele malen – hoger dan de gegevens over de
omvang op basis van registraties. Een goede analyse van de verschillen is nu

4

Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (2014), Beleidsdoorlichting Integriteit(sbeleid)
5
Sociaal Jaarverslagen Rijk 2007 t/m 2010 en Jaarrapportages Bedrijfsvoering Rijk 2011, 2012 en
2013.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, Aanhangsel

2

helaas niet mogelijk doordat de door de onderzoekers gehanteerde definitie
en indeling in type schendingen niet goed aansluiten bij de uniforme
registratie van integriteitschendingen zoals die door mijn ministerie samen
met de koepelorganisaties is aanbevolen en die ook door het Rijk wordt
gehanteerd.6
Dat neemt niet weg dat natuurlijk elke schending er één teveel is. Maar
tegelijkertijd moeten we ook concluderen dat incidenten zich altijd voor zullen
blijven doen. Hoewel Nederland internationaal erkend wordt om de mate van
integriteit en de aandacht voor integriteit en goed bestuur, blijft het goed om
de zaken bespreekbaar te maken zodat de aandacht voor het thema niet
verslapt. Het is duidelijk dat naast alle aandacht voor bewustwording,
organisaties ook geconfronteerd worden met de noodzaak om handhavend
op te treden in het geval dat de organisatie signaleert dat er mogelijk sprake
is van schendingen. Dit is in alle gevallen voor zowel de organisatie als alle
betrokkenen een vaak ingrijpende ervaring.
Vraag 6
Ziet u net zoals de onderzoekers dat er «alle reden is voor waakzaamheid,
goed integriteitsbeleid en goede interne meldsystemen»? Zo nee, waarom
niet?
Antwoord 6
Ik deel de opvatting dat de overheid ten alle tijden waakzaam dient te zijn op
de eigen integriteit. Integriteit vormt immers één van de belangrijkste
voorwaarden voor het vertrouwen tussen burgers en openbaar bestuur. De
overheid vervult daarom op dit punt een voorbeeldfunctie.
Ook deel ik de opvattingen dat overheidsorganisaties dienen te beschikken
over een goed integriteitsbeleid en goede interne meldsystemen en handhavingsbeleid. Deze zaken zijn ook opgenomen in de Ambtenarenwet. Zo stelt
artikel 125quater lid a van de Ambtenarenwet dat organisaties in het
openbaar bestuur een integriteitsbeleid moeten voeren. Artikel 125quinquies
lid f stelt daarnaast dat organisaties in het openbaar bestuur dienen te
beschikken over een procedure voor het omgaan met bij een ambtenaar
levende vermoedens van misstanden.
Vraag 7
Wat doet de overheid om integriteitsschendingen door ambtenaren te
voorkomen? Geven de uitkomsten van het genoemd onderzoek u aanleiding
om de inspanningen ter bevordering van integriteit te intensiveren of te
veranderen? Zo ja, op welke wijze? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 7
Recentelijk heeft mijn ministerie de beleidsdoorlichting Integriteit(sbeleid)
afgerond.7 Eén van de belangrijkste conclusies uit deze doorlichting was dat
mijn ministerie gedurende de loop der jaren heeft ingezet op een breed
integriteitsbeleid gericht op ambtenaren in het openbaar bestuur. Het beleid
omvat diverse elementen waarmee, ook volgens internationale (wetenschappelijke) standaarden, sprake is van een goed en coherent integriteitsbeleid.
Daarmee is het beleid een goede basis gebleken voor overheidsorganisaties
om zelf voortvarend aan de slag te kunnen met integriteitsbeleid.
Het inherente belang van een integere overheid zorgt er echter ook voor dat
de inspanningen ter bevordering van integriteit deel uitmaken van een
continu proces. Ik zal dat zelf ook blijven aanmoedigen en bevorderen. In
mijn brief over dit onderwerp aan uw Kamer heb ik dat ook aangekondigd.8

6

Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (2008), Registratie integriteitsschendingen openbaar bestuur en politie.
7
Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (2014), Beleidsdoorlichting Integriteit(sbeleid)
8
TK 2013–2014, 30 985, nr. 9

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, Aanhangsel

3