Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

21 501-33

Raad voor Vervoer, Telecommunicatie en Energie

22 112

Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven
van de lidstaten van de Europese Unie

Nr. 1022

VERSLAG VAN EEN COMMISSIEDEBAT
Vastgesteld 22 juni 2023
De vaste commissie voor Infrastructuur en Waterstaat en de vaste
commissie voor Europese Zaken hebben op 23 mei 2023 overleg gevoerd
met de heer Harbers, Minister van Infrastructuur en Waterstaat, en
mevrouw Heijnen, Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat, over:
– de brief van de Minister van Infrastructuur en Waterstaat d.d.
10 mei 2023 inzake geannoteerde agenda Transportraad van
1 juni 2023 te Luxemburg (Kamerstuk 21 501-33, nr. 1016);
– de brief van de Minister van Infrastructuur en Waterstaat d.d.
11 november 2022 inzake reactie op de publieke consultatie
over de geplande herziening van de EU-slotverordening
(Kamerstuk 22 112, nr. 3542);
– de brief van de Minister van Buitenlandse Zaken d.d.
16 december 2022 inzake fiche: Verordening aanscherping
typegoedkeuring voor personenauto’s, bestelwagens, vrachtwagens en bussen (Euro 7) (Kamerstuk 22 112, nr. 3582);
– de brief van de Minister van Infrastructuur en Waterstaat d.d.
19 december 2022 inzake verslag Transportraad op 5 december 2022 (Kamerstuk 21 501-33, nr. 995);
– de brief van de Minister van Buitenlandse Zaken d.d. 27 januari 2023 inzake fiche: Mededeling EU dronestrategie 2.0
(Kamerstuk 22 112, nr. 3621);
– de brief van de Minister van Infrastructuur en Waterstaat d.d.
7 maart 2023 inzake rapport Inventarisatie Kwetsbaarheid
Uitval Satellietnavigatie (Kamerstuk 24 446, nr. 83);
– het voorstel van de Europese Commissie d.d. 23 maart 2023
inzake EU-voorstel: Grensoverschrijdende uitwisseling
informatie verkeersovertredingen COM (2023) 126;
– het voorstel van de Europese Commissie d.d. 23 maart 2023
inzake EU-voorstel: Herziening rijbewijsrichtlijn
COM (2023) 127 (Engelstalige versie);
– het voorstel van de Europese Commissie d.d. 23 maart 2023
inzake EU-voorstel: Rijbewijsontzeggingen COM (2023) 128
(Engelstalige versie);

kst-21501-33-1022
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-33, nr. 1022

1

–

–

de brief van de Minister van Buitenlandse Zaken d.d. 6 april
2023 inzake fiche: Herziening rijbewijsrichtlijn (Kamerstuk
22 112, nr. 3648);
de brief van de Minister van Buitenlandse Zaken d.d. 12 mei
2023 inzake fiche: Verordening goedkeuring van en markttoezicht op niet voor de weg bestemde mobiele machines die
deelnemen aan het verkeer op de openbare weg (Kamerstuk
22 112, nr. 3676).

Van dit overleg brengen de commissies bijgaand geredigeerd woordelijk
verslag uit.
De voorzitter van de vaste commissie voor Infrastructuur en Waterstaat,
Tjeerd de Groot
De voorzitter van de vaste commissie voor Europese Zaken,
Bromet
Waarnemend griffier van de vaste commissie voor Infrastructuur en
Waterstaat,
Rijkers

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-33, nr. 1022

2

Voorzitter: Graus
Griffier: Wiendels
Aanwezig zijn vier leden der Kamer, te weten: Van Ginneken, Graus,
Koerhuis en Kröger,
en de heer Harbers, Minister van Infrastructuur en Waterstaat, en
mevrouw Heijnen, Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat.
Aanvang 16.33 uur.
De voorzitter:
Goedemiddag allemaal. Ik open dit debat van de vaste commissie voor
Infrastructuur en Waterstaat. We hebben vandaag een commissiedebat
dat dient ter voorbereiding op de komende Transportraad. Die zal op
1 juni 2023 plaatsvinden en gaat over de herziening van de
EU-rijbewijsrichtlijn en aanpalende richtlijnen. Dit commissiedebat dient
niet alleen ter voorbereiding op de komende Transportraad, maar ook om
informatieafspraken te maken met de bewindspersonen in het kader van
het behandelvoorbehoud dat de Kamer heeft geplaatst bij deze
herziening.
Ik heet van harte welkom de mensen die in de zaal zitten – het zijn er niet
zo heel veel – de Minister, de Staatssecretaris en de Kamerleden. Ik stel
voor een spreektijd van vier minuten per fractie en vier interrupties. Daar
moet u het, denk ik, wel mee redden. We proberen hier om 19.30 uur weer
weg te zijn. Ik hoop dus dat u de interrupties kort en puntig kunt houden.
Als het bij deze drie Kamerleden blijft, zullen we coulanter zijn.
Ik geef graag als eerst het woord aan meneer Koerhuis. Hij spreekt
namens de Volkspartij voor Vrijheid en Democratie.
De heer Koerhuis (VVD):
Voorzitter. Nederland is een handelsland. Transport zorgt hierbij voor
banen. Het is belangrijk dat we staan voor die banen. Het is goed dat we
in de EU zitten, dat we kunnen handelen met de landen om ons heen en
dat we in de EU-Transportraad zitten, om de relaties goed te houden. De
EU zit in een vervoerstransitie, waarin al het vervoer schoon wordt. We
gaan van fossiele brandstoffen naar elektriciteit, waterstof en synthetische
brandstoffen. Voorop blijft staan dat we hebben afgesproken het haalbaar
en betaalbaar te doen en het niet te verplichten maar te stimuleren. We
zijn als land een grote importeur van elektrische auto’s en lopen voorop in
de plaatsing van laadpalen.
Onze doelstelling is dat in 2030 alle nieuwe auto’s elektrisch zijn en dat we
1,8 miljoen laadpalen hebben geplaatst. Nederland heeft hierin als klein
en dichtbevolkt land een groot belang. Kijk onder andere naar de
problemen van de uitstoot van stikstof en fijnstof die we als land hebben.
Ik heb grote zorgen of en hoe Nederland die doelstelling gaat halen. Ik zie
dat de Staatssecretaris in het klimaatpakket tot 2030 weinig inzet op
elektrisch rijden en veel inzet op rijden op biobrandstoffen. Ik heb ook
grote zorgen hoe het Nederlandse tijdpad past in het Europese tijdpad. De
Europese doelstelling is dat in 2035 alle nieuwe auto’s elektrisch zijn of
rijden op biobrandstoffen en synthetische brandstoffen. Graag een
reactie.
We lopen als land voorop in de productie van biobrandstoffen en
synthetische brandstoffen. Die positie moeten we behouden en kunnen
we gebruiken in de vervoerstransitie. Nu de EU de percentages van
biobrandstoffen en synthetische brandstoffen voor schepen en vliegtuigen heeft vastgelegd, gaat de EU kijken naar de raffinage. Daarvoor
heeft de EU subsidies beschikbaar gesteld. De Rotterdamse haven
raffineert een groot deel van de brandstoffen voor de luchtvaart en de
scheepvaart in de EU. Ik wil weten hoe de Rotterdamse haven wordt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-33, nr. 1022

3

meegenomen in de verduurzaming van brandstoffen, op welke locaties in
de Rotterdamse haven tot 2030 en 2050 duurzame brandstoffen gaan
worden geraffineerd en op welke Europese subsidies de Minister gaat
inzetten.
We lopen als land ook voorop in de luchtvaart en de scheepvaart. Er kan
oneerlijke concurrentie ontstaan als de luchtvaart en de scheepvaart aan
de randen van de EU minder hoeven te doen dan de EU-regels eisen. Mijn
motie om luchtvaartmaatschappijen die landen op EU-luchthavens of
door EU-luchtruim vliegen aan EU-regels te houden, is aangenomen.
Ik heb specifiek een motie aangenomen gekregen voor Turkije. Kunnen we
er al voor zorgen dat Turkije toetreedt tot het EU-luchtruim? Kan de
Minister dit opbrengen in de EU-Transportraad? Als een land toetreedt tot
het EU-luchtruim, dan moet dit land zich automatisch aan de
EU-luchtvaartmaatregels houden. Kan een land ook toetreden tot de
exclusieve economische zeezone van de EU en zich automatisch aan
EU-scheepvaartregels houden?
Ik heb ook specifiek een motie aangenomen gekregen voor Qatar, om in
afwachting van het corruptieonderzoek in het Europees Parlement de
ratificatie van het Qatar-luchtvaartverdrag te stoppen. Graag een stand
van zaken.
De Europese Commissie heeft een nieuwe rijbewijsrichtlijn voorgesteld. Ik
sta hier positief tegenover. Nederland is een van de twee landen in de EU
waarin het fysieke rijbewijs ook een fysiek identiteitsbewijs is. Kunnen we
die twee dingen uit elkaar trekken, om te voorkomen dat het digitale
rijbewijs ook een digitaal identiteitsbewijs wordt, vraag ik de Minister.
Ik maak me ook zorgen om de positie van onze senioren. We hebben nu
een rijbewijs dat 10 jaar geldig is, bijvoorbeeld van 69-jarige tot 79-jarige
leeftijd, en een medische keuring vanaf 75-jarige leeftijd. De Europese
Commissie stelt voor dat we straks een rijbewijs hebben dat 15 jaar geldig
is, bijvoorbeeld van 69-jarige tot 84-jarige leeftijd, en een medische
keuring vanaf 70-jarige leeftijd. Kunnen we een overgangsperiode
invoeren voor onze senioren?
Voorzitter, tot slot. Het vorige commissiedebat hebben we omgezet in een
schriftelijk overleg. De beantwoording kwam pas op donderdagavond,
terwijl de EU-Transportraad al op de maandag en dinsdag erna was. Als
commissie konden we hier niets meer mee. Ik wil de Minister en de
Staatssecretaris graag vragen om de volgende keer hier rekening mee te
houden. Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Koerhuis, voor uw inbreng namens de VVD. Dan
mevrouw Van Ginneken van Democraten 66.
Mevrouw Van Ginneken (D66):
Dank, voorzitter. Vandaag bespreken we allerlei onderwerpen die raken
aan een mooi EU-principe, namelijk het vrije verkeer van personen. Er zijn
ook andere onderwerpen aan de orde, maar dit is in ieder geval het thema
waar ik op wil inzoomen, omdat ik daar ook een aantal zorgen over heb.
Voor D66 is het vrije verkeer van personen een belangrijk fundament
onder de EU. We zijn dan ook blij met de harmonisatie van de rijbewijsregels, maar we hebben er ook wel een aantal aandachtspunten bij. We
zijn overigens blij met de verduidelijkingsvragen die het kabinet ten
aanzien van die rijbewijsharmonisatie wil gaan stellen in de EU.
De vragen die ik wil stellen, gaan om te beginnen over de medische
keuring. Bij deze herziening wordt die medische keuring uitgebreid.
Volgens mijn eigen schatting worden er nu in Nederland elk jaar wel
tienduizenden mensen doorverwezen naar een arts of een specialist voor
een medische keuring. Die mensen moeten dat uit eigen zak betalen. De
Nederlandse Zorgautoriteit doet terecht onderzoek naar de tariefstructuur
voor de medische keuring. Die keuring zorgt namelijk voor een drempel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-33, nr. 1022

4

om volwaardig mee te doen aan ons mobiliteitssysteem. Het zijn extra
kosten voor mensen die vaak al extra zorgkosten hebben. Daar maak ik
mij zorgen over. Mijn vragen zijn dan ook: hoe groot is de groep mensen
die geraakt zal worden door de uitbreiding van de medische keuring in de
herziening? Hoeveel administratieve en financiële lasten zal dit
meebrengen voor de rijbewijshouders en voor het CBR? Kan de Minister
toezeggen dat hij die vragen meeneemt in zijn brief over de tariefstructuur
die, als ik het goed heb, later dit jaar naar de Kamer komt?
Voorzitter. Dan het digitale rijbewijs. Ik lees dat het kabinet zelf wil gaan
bepalen of en wanneer een digitaal rijbewijs als identificatiemiddel mag
gaan gelden en ik hoor daar duidelijk een aarzeling in. Mijn fractie vindt
dat het digitale rijbewijs gelijkgesteld zou moeten worden aan de fysieke
versie. Dat moet gebeuren op alle vlakken, dus ook als identificatiemiddel.
Maar volgens de Minister is dat lastig. Waarom is er een fysieke controle
nodig bij de aanvraag van een digitaal identificatiemiddel? We hebben
toch de DigiD als tussenliggend middel? Die DigiD verkrijg je juist na een
fysieke controle. Het kabinet heeft drie jaar de tijd voor de implementatie.
Is dat niet genoeg om de systemen op orde te krijgen voor het ondersteunen van zo’n digitale aanvraag?
Voorzitter. Ik vind daarnaast dat het tijd is om het rijbewijs overal in de EU
als identificatiemiddel te laten gelden, juist omdat wij Nederlanders
gewend zijn om ons ook zo te identificeren. Dat ondersteunt dus het vrije
verkeer van personen. Kan de Minister toezeggen zich hard te maken voor
het Europees rijbewijs als EU-identificatiebewijs?
De voorzitter:
Er is een interruptie van de heer Koerhuis.
De heer Koerhuis (VVD):
Volgens mij zijn er veel belangrijke punten om op te brengen in de
EU-Transportraad. Ik betwijfel of het daarin over identiteitsbewijzen moet
gaan. Volgens mij worden er belangrijke beslissingen genomen over de
verduurzaming van ons transport. Wij kunnen ons daar veel beter op
richten in plaats van op een discussie die volgens mij thuishoort in de
commissie BiZa over een digitaal identiteitsbewijs.
Mevrouw Van Ginneken (D66):
Ik hoor het statement van de heer Koerhuis. Ik breng het op in het kader
van de herziening van de rijbewijsrichtlijn die op de agenda staat. Ik heb
het medische onderwerp opgebracht, dat naar mijn idee ook een
belangrijk onderwerp is.
De heer Koerhuis (VVD):
Ja, misschien dan toch een vraag. Als je onderhandelt in een EU-Raad of
een EU-Transportraad, kun je niet alles vragen. Is het niet veel beter om in
te zetten op de verduurzaming van brandstof of op de verduurzaming van
transport, op punten waar we als land het meeste eruit kunnen halen, dan
om in te zetten op een discussie die eigenlijk helemaal niet in deze
commissie of in de EU-Transportraad thuishoort?
Mevrouw Van Ginneken (D66):
De heer Koerhuis kent mij als iemand die zich heel erg inzet voor
verduurzaming van onze mobiliteit. Ik ben blij dat de heer Koerhuis dat
ook doet met zijn inbreng in dit debat. Dus dat is hartstikke mooi. Verder
gaan wij natuurlijk over onze eigen inbreng. Ik heb de Minister de vraag
gesteld of hij zich daar hard voor kan maken. Als de Minister taxeert dat
hij dat bijvoorbeeld wel wil doen, maar niet nu of een volgende keer, dan
laat ik dat echt even bij de Minister. Ik kijk uit naar de beantwoording van
de Minister van die vraag.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-33, nr. 1022

5

De voorzitter:
Dat gaan we dadelijk horen.
Mevrouw Van Ginneken (D66):
Dat denk ik.
De voorzitter:
U vervolgt uw betoog.
Mevrouw Van Ginneken (D66):
Voorzitter. Dan schakel ik naar een ander onderwerp: internationale
treinen. De vakantieperiode komt eraan. Aan de vooravond van een
nieuwe zomer willen heel veel mensen graag een duurzame keuze maken
voor een internationale reis, namelijk per trein. Eerder werden de
interrailers echter al overvallen met het bericht dat ze moeten reserveren
voor treinen. Begin deze maand werden ook alle andere reizigers hiermee
overvallen. Hier gaan wat D66 betreft de verkeerde signalen van uit. Welke
extra mogelijkheden ziet de Staatssecretaris om niet het aanbod te
beperken, maar de capaciteit van de internationale treinen te vergroten?
Dat kan bijvoorbeeld door de vrijgekomen binnenlandse treinen als
gevolg van de instroom van de IC Nieuwe Generatie in te zetten op dit
soort verbindingen. Hoe kan het dat het aanbod achterblijft, terwijl dit in
de groeistrategie van de NS van twee jaar geleden was voorzien?
Specifiek voor de verbinding naar Brussel en Antwerpen gaat het
bovendien om veel forenzen, bijvoorbeeld uit het grensgebied. Voor hen
is een reservering heel erg onhandig. Hoe kijkt de Staatssecretaris
daartegen aan? Welke oplossingen biedt zij aan de forenzen die hier
regelmatig gebruik van maken?
Tot slot, voorzitter. D66 is vooral teleurgesteld over de communicatie
rondom deze stappen. Waarom worden de wijzigingen zo laat aangekondigd? Wat gaat de NS doen om dit in de toekomst te verbeteren? Heeft
de Staatssecretaris de NS hierop aangesproken? Welke oplossingen
worden hiervoor geboden vanuit de verschillende Europese overleggen
die de Staatssecretaris heeft?
Dank u, voorzitter.
De voorzitter:
Zoals altijd precies rond de vier minuten. Dank u wel, mevrouw Van
Ginneken, voor uw inbreng namens D66. Er is nog een interruptie van
meneer Koerhuis. U raakt niet van hem af vandaag.
De heer Koerhuis (VVD):
Ik hoor mevrouw Van Ginneken pleiten voor de inzet van meer internationale treinen. Zij vraagt wat daarvoor beschikbaar is. Ik interrumpeer
mevrouw Van Ginneken vaker op dit onderwerp. Volgens mij is het ook
een vraag aan mevrouw Van Ginneken zelf hoeveel geld zij daarvoor
bereid is in te zetten. En wat is zij bereid hier niet voor te doen?
Mevrouw Van Ginneken (D66):
Nou, mevrouw van Ginneken heeft heel veel dingen gedaan voor het
stimuleren van internationale treinen. Ik heb gepleit voor een behoorlijke
inzet op trajecten in TenneT, in de Europese transportcorridors, op te
nemen, zodat de realisatie en de verbetering van die trajecten een enorme
push kunnen krijgen. Als ik mijn bijdrage samenvat, dan heb ik nu vooral
vragen gesteld aan de Staatssecretaris over de keuzes die de NS op dit
punt maakt, zo vlak voor de zomer. Ik heb gevraagd hoe de Staatssecretaris daartegen aankijkt en hoe zij daarbij betrokken is. Ik ben het met de
heer Koerhuis eens dat er nog meer ingezet kan worden op internationale
treinen, maar dit is de inzet nu.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-33, nr. 1022

6

De heer Koerhuis (VVD):
Zo simpel is het niet. Ik vroeg wat mevrouw Van Ginneken bereid is niet te
doen op het spoor. Het treinpersoneel komt namelijk niet uit de lucht
vallen. Als we iets meer gaan doen, moet er dus ook ergens iets minder
gebeuren. Ik zeg niet per se dat ik daarvoor pleit. Ik hoor mevrouw Van
Ginneken echter zeggen dat er meer gereden moet worden en dat er meer
treinpersoneel moet worden ingezet. Wat gaat er dan minder gebeuren?
Mevrouw Van Ginneken (D66):
Nou, ik heb me bij mijn vragen vooral gefocust op het inzetten van
treinstellen. Ik heb de Staatssecretaris gevraagd welke mogelijkheden zij
ziet. Ik heb die suggestie gedaan. Ik zie ook dat er in heel veel sectoren,
ook in de ov-sector, spanning zit op de inzet van personeel. Ik hoor graag
van de Staatssecretaris hoe zij die dingen weegt en welke mogelijkheden
zij ziet.
De voorzitter:
Hartelijk dank voor de beantwoording. Dan is het woord aan de geachte
afgevaardigde Kröger, GroenLinks. U hebt geluk, want meneer Koerhuis is
al zijn interrupties kwijt. Er is dus een soort rust.
Mevrouw Kröger (GroenLinks):
De coalitie had het even druk met elkaar.
De voorzitter:
Geniet ervan.
Mevrouw Kröger (GroenLinks):
Maar goed, hier ga ik dan als enig oppositielid. O nee, sorry.
De voorzitter:
Geniet van uw Koerhuisvrije vier minuten.
Mevrouw Kröger (GroenLinks):
Voorzitter. Ik ga me in mijn bijdrage beperken tot een paar punten die
relatief weinig aandacht krijgen in de agenda, maar wat mij betreft wel de
aandacht verdienen. Om te beginnen wil ik het hebben over de luchtvaart
en de slotcoördinatie. Ik ben heel erg blij dat nu, na 30 jaar en heel vaak
vragen van mijn kant, eindelijk de slotverordening onder handen wordt
genomen. Het idee dat de luchtvaart tot in het oneindige zal blijven
groeien, is nu wel echt voorbij. Wat ons betreft is het duidelijk: we willen
de beste bereikbaarheid met de kleinste overlast, binnen de grenzen van
milieu, klimaat en veiligheid. Dan moet je dus gaan sturen. De grenzen
van het bepalen van het aantal vluchten en de nationale vraag zullen
moeten bepalen hoe je je luchtvaart inricht. Wie die vluchten mag
uitvoeren, zou je aan de markt moeten laten. Dat is echt een hele andere
manier van kijken naar de slotverordening.
Ik zie dat de inzet van Nederland in Brussel zou leiden tot een forse
verbetering, maar die is toch nog steeds gericht op het toelaten van
maatschappijen tot onze luchthavens en niet op de vraag met welke
landen Nederland nou verbonden wil zijn en waarom, dus in hoeverre wij
ook op bereikbaarheid kunnen gaan sturen. Wij zouden bijvoorbeeld best
willen dat je routes kunt uitsluiten die heel goed per internationale trein
bereikbaar zijn. Wij zouden best willen dat je daar een beperking op kunt
leggen. Wij zouden ook best willen dat je beperkingen kunt leggen op
vluchten met Nederland als eindbestemming waar vrijwel niemand in zit.
De inzet van het kabinet sorteert hier eigenlijk helemaal niet op voor.
Ook zien wij nog niets om het systeem van grandfather rights af te breken.
Iedereen, behalve de gevestigde belangen, zouden erbij gebaat zijn als we
slots per definitie tijdelijk uitgeven, bijvoorbeeld voor vijf jaar. Dan kunnen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-33, nr. 1022

7

we ieder jaar 20% opnieuw uitzetten. Daardoor krijg je echt een bepaalde
beweging. Dat zou beter zijn voor de marktwerking. Dat zou zorgen voor
een betere sturing op bereikbaarheid en behoeften. Je zou dan ook
makkelijker kunnen krimpen, als dat nodig is. Mijn vraag aan de Minister
is of hij bereid is om daarop in te zetten.
Ik begrijp dat Oostenrijk heel actief privéjets wil aanpakken en daar ook
met een voorstel voor komt bij deze Transportraad. Ik wil de Minister
vragen of hij van plan is om Oostenrijk hierin te steunen. Dat zou ook in
lijn zijn met mijn motie om deze vluchten te reguleren en hier Europese
afspraken over te maken.
Voorzitter, ik zie dat de heer Koerhuis spijt heeft van zijn vier interrupties
op D66.
Mijn tweede luchtvaartpunt gaat over de ReFuel-richtlijn. Mijn punt gaat
over het Nederlandse duurzame luchtvaartplan dat gebaseerd is op het
verplicht bijmengen van niet vreselijk duurzame en niet-bestaande
brandstoffen. Dat plan mocht niet van Europa. Mijn vraag aan de Minister
is: wat dan wel? Als dit vanuit Europa aan ons gecommuniceerd is,
hoeveel extra moet de luchtvaart dan krimpen om de doelen te halen?
Hoe gaan we dat organiseren? Dat hangt ook weer samen met mijn vorige
punt. Als je de slotcoördinatie goed aanpakt, dan kan je ook kiezen hoe je
krimpt, op welke bestemmingen en hoe je dat organiseert.
Voorzitter. Dan de Euro 7-norm. Ik ben blij dat mijn voorstel, mijn eerdere
motie om er één norm voor iedereen van te maken, werkelijkheid is
geworden. De nieuwe emissienorm is natuurlijk wel veel ruimer dan de op
dit moment best beschikbare techniek: emissievrij. Deze norm heeft zó
lang op zich laten wachten dat je je bijna afvraagt of we die beter hadden
kunnen overslaan. Ik ben benieuwd waar we waren uit gekomen als alle
technici, ingenieurs, ambtenaren en juristen – ik heb het over iedereen die
zich hier heel druk mee bezig heeft gehouden – vol hadden ingezet op
elektrificatie in plaats van deze laatste generatie diesel. Hoeveel miljoenen
had de sector kunnen besparen? Hoeveel meer schone lucht hadden we
kunnen krijgen? Hoeveel klimaatwinst hadden we dan gehad? Onze zorg
is toch dat de noodzaak om deze techniek weer terug te verdienen, leidt
tot vertraging van elektrificatie.
De voorzitter:
Uw tijd zit erop. Omdat er maar drie Kamerleden zijn, mag u nog heel
even doorgaan. Dan moet ik echter wel de heer Koerhuis een vijfde
interruptie toekennen.
Mevrouw Kröger (GroenLinks):
Heel goed.
De voorzitter:
Dan laat ik u iets uitlopen. Ik vind het dan wel sportief om de heer
Koerhuis nog een interruptie te geven.
Mevrouw Kröger (GroenLinks):
Dat klinkt als een schappelijke afspraak.
De voorzitter:
Maar ik zou u wel willen vragen om af te ronden. We kunnen dit zo doen
omdat er maar drie Kamerleden zijn; anders had dit niet gekund.
Mevrouw Kröger (GroenLinks):
Voorzitter, ten slotte. Ik heb nog een aantal vragen over spoor, die deels
overlappen met de vragen van mevrouw Van Ginneken. Een belangrijke
vraag is hoe we ervoor zorgen dat de kwaliteit voor reizigers niet
achteruitgaat op het moment dat ze de trein naar Brussel verplicht moeten
reserveren. Als je je aansluiting mist, dan kan je namelijk niet meer mee

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-33, nr. 1022

8

met de volgende trein. Dat is echt, echt een ongelofelijke achteruitgang
voor de passagiersrechten. Hoe past dit nou in de hele inzet op betere
service en betere passagiersrechten, als we deze rechten op deze manier
eigenlijk uitkleden?
Dank u wel, voorzitter.
De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw Kröger namens GroenLinks. Meneer Koerhuis, u
mag interrumperen, met permissie van beide dames. Maar alstublieft,
meneer Koerhuis, kunt u het kort en puntig houden? Dan is het geen
probleem.
De heer Koerhuis (VVD):
Dit wordt enigszins een luchtvaartdebat. Daar had ik niet op gerekend. Het
verbaast mij wederom dat ook het concept «krimp» wordt verbonden aan
de nieuwe EU-slotverordening. Uiteindelijk zal ook een nieuwe
EU-slotverordening moeten voldoen aan het Internationaal Luchtvaartverdrag, dat toch uitgaat van groei. We moeten ons houden aan internationale verdragen; dat hoor ik GroenLinks en D66 vaak zeggen. Dat lijkt mij
ook te gelden voor internationale luchtvaartverdragen. Ik vind het concept
«krimp in de luchtvaart» en het Internationaal Luchtvaartverdrag, dat
uitgaat van groei, moeilijk rijmbaar.
Tot slot, de private jets. Ik begrijp dat regionale luchthavens daarom zitten
te springen. Volgens mij moet GroenLinks ook naar de regio’s luisteren,
want die hebben we te vaak links of rechts laten liggen. Als die graag
private jets willen overnemen van Schiphol, dan moeten we daar toch
voor openstaan, vraag ik GroenLinks.
De voorzitter:
Als mevrouw Van Ginneken zich ook uitgedaagd voelt – D66 werd
namelijk genoemd – dan mag zij daar uiteraard op reageren.
Mevrouw Kröger (GroenLinks):
De voorzitter wil iets voor te zitten hebben.
De voorzitter:
Nee. Als er een lage opkomst is en we ruimer in de tijd zitten, moeten we
ook wat coulanter zijn. Dan moet dit ook kunnen.
Mevrouw Kröger (GroenLinks):
Daar ben ik het helemaal mee eens.
Ik begin met het punt van de slotregulering. We moeten nu gewoon
krimpen, vanwege de stikstofsituatie en het klimaat. Dat is juist bij uitstek
waarom we meer regie willen hebben op de slotreguleringen. Dan heb je
namelijk instrumenten om te kunnen krimpen op een manier die het best
bijdraagt aan de bereikbaarheid van Nederland. Het zou toch heel raar zijn
dat je krimpt, maar dat je op geen enkele manier sturing hebt op hoe je de
bereikbaarheid houdt. De luchtvaart is wat mij betreft echt een dienst, net
zoals het spoor.
Dan de internationale verdragen. We hebben ook een Internationaal
Klimaatverdrag. Het is heel duidelijk aan welke internationale verplichtingen we moeten voldoen. Dat kan helaas, zeg ik erbij, voor de luchtvaart
alleen met krimp.
Tot slot, de privéjets. Ik denk dat als ik kijk naar hoe we de lasten en lusten
in de klimaattransitie verdelen, het wat mij betreft volstrekt absurd is dat
we privéjets – dat is een exorbitante manier van vervuiling, voor een heel,
heel selecte groep – alle ruimte geven. Ik zou zeggen: laten we vooral
zorgen dat de grootste vervuilers het meest gaan bijdragen. Binnen het
luchtvaartdomein stoten privéjets gewoon veel meer uit dan als men
meevliegt in een groter vliegtuig.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-33, nr. 1022

9

De voorzitter:
Mevrouw Van Ginneken, wilde u nog reageren? Nee, niet? Oké. Dan gaan
we heel even schorsen. Ik zal even precies kijken, want de klokken lopen
niet altijd goed. Ah, nu wel, zie ik. We gaan schorsen tot 17.05 uur, dus
voor tien minuten. Tot zo meteen!
De vergadering wordt van 16.55 uur tot 17.08 uur geschorst.
De voorzitter:
We gaan nu luisteren naar de beantwoording van de Minister en de
Staatssecretaris. Omdat mevrouw Kröger ons dadelijk moet verlaten
wegens andere verplichtingen in dit huis, beginnen beide bewindspersonen met de beantwoording van haar vragen. Dat verzoek wordt
gehonoreerd. Dank daarvoor, meneer de Minister en mevrouw de
Staatssecretaris.
Minister Harbers:
Dank u wel, voorzitter. Ik heb twee mapjes: wel geagendeerd en niet
geagendeerd. De meeste vragen van mevrouw Kröger komen uit het
mapje niet geagendeerd op de Transportraad. Daar is alleen de rijbewijsrichtlijn wel geagendeerd. Daar gaan we het straks over hebben.
Ik begin met de vragen van mevrouw Kröger over de luchtvaart, met
name over het herzien van de slotverordening. De Europese Commissie
heeft afgelopen winter een uitvraag gedaan om opvattingen van de
lidstaten te vernemen waar rekening mee moet worden gehouden. Dat
kwam voor ons als geroepen. Een jaar terug waren er weinig handen op
elkaar te krijgen voor het überhaupt herzien van een slotverordening. Ik
ben dus blij dat de Europese Commissie dat initiatief neemt en dat
daarmee alle lidstaten uitgedaagd worden om daarover na te denken.
Mevrouw Kröger vroeg waarom we bij de slotverordening niet terugzien
wat het doel is van een luchthaven en de luchtvaart. Het kenmerk van de
slotverordening is dat je die gebruikt om schaarse capaciteit te verdelen.
De omvang van de luchtvaart en dergelijke is uiteindelijk nationaal
bepaald. Dat hebben we in Nederland gedaan met het hoofdlijnenbesluit
Schiphol vorig jaar. Daarachter zit wel degelijk dat wat Nederland betreft
een aantal dingen in de slotverordening moeten worden aangepast waar
wij in Nederland tegenaan lopen, zeker nu we het aantal vluchten willen
reduceren.
Kun je bijvoorbeeld onderscheid maken tussen vracht- en passagiersvluchten? Daar zijn we volop mee bezig, ook aan de hand van de motie
van de heer Koerhuis. Denk ook aan de vraag of je in de toekomst
onderscheid kunt maken – dat kan nu niet – door de ruimte die ontstaat
door vluchten die overgezet zijn op de trein niet in te vullen door een
andere korteafstandsvlucht, want dat zou een beetje suboptimaal zijn. Dat
kan nu niet en dat willen we in de toekomst wel graag. Dat is een
voorbeeld van een aantal zaken die Nederland op dit punt heeft
ingebracht. De omvang van de luchtvaart bepalen lidstaten uiteindelijk
vaak zelf binnen de milieuruimte die ze hebben. Die knelt in Nederland
meer dan in veel andere lidstaten.
De stelling daarachter was dat er geen eerlijke prijs betaald wordt voor de
luchtvaart. Ik wijs erop dat daar in Nederland maatregelen op zijn
genomen. Denk bijvoorbeeld aan het verhogen van de vliegbelasting
sinds 1 januari jongstleden. Die is voor alle vertrekkende passagiers
verdrievoudigd. Het oogmerk daarvan is natuurlijk om de beprijzing van
vliegen beter te maken en daarmee de bestemmingen waarvoor de trein
een alternatief kan zijn aantrekkelijker te maken door deze toevoeging aan
de prijsstelling.
Oostenrijk heeft bij een soort «wat verder ter tafel komt» een voorstel
gedaan om te spreken over privévliegtuigen. Nederland ondersteunt
Oostenrijk erin om dat op de agenda te krijgen. Als je schaarse ruimte

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-33, nr. 1022

10

hebt op luchthavens, wil je feitelijk ook instrumenten hebben om
bijvoorbeeld op de gewenste omvang van privéverkeer te kunnen sturen.
Dat kan nu amper tot niet. Daarom wil Oostenrijk dit op de agenda krijgen.
Er zijn overigens meer lidstaten die dat ondersteunen. Ik noem Frankrijk,
België, Denemarken en Luxemburg uit mijn hoofd. Wij steunen Oostenrijk
dus om dat te agenderen richting de Europese Commissie. Dat betekent
niet dat er nu een groot beleidsdebat over komt, maar wel dat het
daarmee een vraag is aan de Europese Commissie om ook op dat terrein
verder te gaan nadenken.
Mevrouw Kröger wees op het verschil tussen de ReFuelEU-verordening,
die inzet op 6% bijmenging van duurzame kerosine in 2030, terwijl
Nederland uitgaat van 14% in 2030. De bijmengverplichting van de EU
verbiedt lidstaten om nationaal een hogere bijmengverplichting in te
voeren. Dan gaat het over de verplichtingen. In Nederland hebben partijen
die zijn verenigd in de Duurzame Luchtvaarttafel en het Akkoord
Duurzame Luchtvaart zelf een doelstelling opgenomen om te werken aan
14% in 2030. Die doelstelling is bekrachtigd door de sectorpartijen. Ik heb
geen bericht van hen gekregen dat ze nu Europa 6% wil, geen 14% meer
willen. Het kabinet staat op het standpunt dat wij partijen houden aan het
commitment dat zij aan die Duurzame Luchtvaarttafel hebben gegeven.
We voeren op dit moment ook nog een onderzoek uit naar welke
aanvullende stimulans de Renewable Energy Directive, de RED, kan
bieden boven op de 6%. Dat is de Richtlijn hernieuwbare energie van de
EU. Dat zeg ik erbij omdat de voorzitter ook het Engels even vertaald wil
hebben. Ik verwacht dat ik de Kamer daar in het volgende kwartaal over
kan informeren.
Daarmee meen ik dat ik de vragen van mevrouw Kröger heb beantwoord.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer de Minister.
Mevrouw Kröger (GroenLinks):
Dank voor deze service. Volgens mij stond de reactie op de publieke
consultatie van de EU-slotverordening in ieder geval voor ons als
Kamerleden op de agenda. Daarom heb ik mijn vragen ook gesteld.
Eigenlijk was mijn vraag wel wat specifieker, namelijk in hoeverre onze
inzet is dat het bij de slotverordening ook mogelijk moet zijn om te sturen
op bijvoorbeeld bestemmingen. Dan gaat het dus niet om het totale aantal
vluchten. Het gaat erom dat je bijvoorbeeld zegt: «We hebben nu 60
vluchten per dag naar Londen. We willen erop kunnen sturen dat dat er
niet 60 zijn.» Dat was mijn specifieke vraag.
Minister Harbers:
Ja, dat klopt. Ik gaf een paar voorbeelden. Wij willen echter dat de
slotverordening veel meer sturingsmogelijkheden biedt. De voorbeelden
die ik noemde, zijn evident, denk ik. We hebben in Nederland ook de
monitor bestemmingskwaliteit ontwikkeld. Wij zouden graag zien dat een
toekomstige slotverordening ons het juiste instrument voor die monitor
biedt, zodat we daadwerkelijk de vluchten hebben die het maximale
toevoegen aan de bereikbaarheid en de verbondenheid van Nederland.
Mevrouw Kröger (GroenLinks):
Ik heb ook nog een vraag gesteld die niet beantwoord is. Die ging over het
systeem van grandfather rights. We geven nu een slot uit. Dan heeft een
luchtvaartmaatschappij daar tot in de oneindigheid recht op. Er zijn niet
heel veel dingen in het economische verkeer waarbij dat het geval is. In
hoeverre zou het niet logisch zijn om ook in te zetten op iets met een soort
revisievergunning? Als we een bedrijf een vergunning geven, dan zit daar
namelijk ook altijd een moment in.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-33, nr. 1022

11

Minister Harbers:
Ik kan dit niet goed overzien. Als ik kijk naar het speelveld van Europa, dan
zie ik dat het inzet op de punten die ik zojuist noemde, die van groter
belang zijn voor Nederland. Historische rechten vind je namelijk ook in
slotverordeningen op alle luchthavens in de wereld. Op zichzelf maakt mij
dat niet zo veel uit. Als je vervolgens wel een instrument hebt om te
bepalen op welke bestemmingen die slots ingezet worden, dan doen we
het goede voor Nederland, denk ik. Ik ben een beetje voorzichtig, omdat ik
denk dat als je aan het systeem van grandfathering rights komt, de
haalbaarheid om meerderheden te vinden, ingewikkeld wordt. Ik zet in
volgorde van prioriteit liever in op de punten die ik zojuist noemde.
Mevrouw Kröger (GroenLinks):
Aan de ene kant snap ik dat er prioriteiten gesteld worden. Aan de andere
kant denk ik dat in de toekomst de kans op krimp juist groter is, gegeven
de klimaatopgave. Dat is ook voor andere Europese landen het geval. De
capaciteit zal soms moeten teruggaan. Dat klinkt toch fijner dan krimp.
Juist als je grandfathering niet hebt, heb je veel meer sturingsmogelijkheden. Daarom is dat voor bepaalde lidstaten best een interessant
gegeven, denk ik.
Minister Harbers:
Dat laatste kan ik me voorstellen. Ik kan me voorstellen dat je dan meer
sturingsmogelijkheden hebt. Het is overigens nog best wel een
inspanning om veel lidstaten hierachter te krijgen. Er zijn namelijk ook
best wat lidstaten die hier heel anders tegen aankijken. Misschien kunnen
we het als volgt afspreken. Dan ga ik er ook nog eens over nadenken. We
hoeven op dit moment nog niks te doen. De Europese Commissie heeft
namelijk een consultatie gedaan voor input van de lidstaten. De
Commissie is nu zelf bezig. De Commissie zal zelf met een conceptvoorstel komen. Misschien kunnen we afspreken dat ik ook nog eens naar
dit punt kijk. Misschien staat het er straks ook in. Als het er niet in staat,
komen we daar, denk ik, te zijner tijd bij de bespreking van het BNC-fiche
vanzelf over te spreken. Ja?
De voorzitter:
Dank u wel voor de toezegging. Meneer Koerhuis? U twijfelde? O, u heeft
daar zelf nog een vraag over gesteld. Goed, prima. Mevrouw Kröger, de
Staatssecretaris gaat nu nog twee vragen van u beantwoorden. Daarna
bent u ontheven van uw verplichtingen hier.
Het woord is aan mevrouw de Staatssecretaris.
Staatssecretaris Heijnen:
Dank u wel, voorzitter. Er waren nog twee vragen aan mij gesteld.
De eerste vraag ging over de inzet op elektrificatie en hoe die zich
verhoudt tot de moeite die we in Euro 7 hebben gestoken. Heeft Euro 7
niet tot een vertraging in de elektrificatie geleid? Ik ben daarover een
mening toegedaan. Om elektrificering te bevorderen is in Europees
verband afgesproken om vanaf 2035 alle nieuwe wagens emissievrij te
laten zijn. Dat betekent echter ook dat er nog lange tijd voertuigen met
een verbrandingsmotor op de weg rijden. Die willen we natuurlijk ook zo
snel mogelijk schoon hebben. Ik vind dat de Commissie met het Euro
7-voorstel dat nu voorligt een goede balans heeft gevonden tussen kosten
voor fabrikanten en opbrengsten voor de luchtkwaliteit.
Ik heb nog een vraag gekregen hoe we kunnen voorkomen dat de rechten
van de reizigers achteruitgaan. Het is aan de vervoerders om het aanbod
van het spoorvervoer te laten matchen met de vraag. Ik zal daar dadelijk
ook nog richting D66 wat verder op ingaan. Er zijn namelijk plannen bij NS
en Deutsche Bahn voor meer inzet van internationale treinen vanaf 2024.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-33, nr. 1022

12

Er is geen verplichte reservering voor de trein naar Brussel. Wél zal het
earlybirdtarief alleen beschikbaar zijn voor bepaalde treinen.
Wat betreft de aansluiting van internationale treinen tussen spoorvervoerders wil ik het volgende zeggen. In 2022 hebben vervoerders een
Agreement on Journey Continuation – zo heet het nou eenmaal –
getekend, met als afspraak dat reizigers aansluiting houden op treinen van
andere vervoerders in geval van vertragingen. Ik zal daar bij de beantwoording van de schriftelijk gestelde vragen daarover nog op
terugkomen.
De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw de Staatssecretaris. Er is nog een vraag van
mevrouw Kröger.
Mevrouw Kröger (GroenLinks):
Even het volgende. Het punt ging er volgens mij over dat als je voor een
bepaalde trein een reservering hebt of op een bepaald tarief zit en je je
aansluiting mist, je dan niet een andere vervangende trein kunt nemen. Of
zegt de Staatssecretaris: dat is helemaal geen issue; er is niets aan de
hand voor de reiziger?
Staatssecretaris Heijnen:
In de verklaring die getekend is, is afgesproken dat reizigers ook een
aansluiting moeten hebben in het geval van vertraagde treinen. Ik zal daar
nog uitgebreider op terugkomen in de schriftelijke beantwoording. Daarin
zal ik specifiek het punt meenemen waarnaar mevrouw Kröger vraagt.
De voorzitter:
Dan moet ik even naar de griffier kijken. Is al bekend wanneer die
schriftelijke beantwoording is? Hebben we die al vastgelegd of nog niet?
Anders hebben we daar namelijk een tijdspanne voor nodig.
Staatssecretaris Heijnen:
Dat is nog voor het Spoordebat.
De voorzitter:
Voor het Spoordebat. Wanneer is dat? Op 8 juni, hoor ik van de griffier.
Voor 8 juni 2023 dan.
Mevrouw Kröger (GroenLinks):
Ik heb nog een praktische vraag. Over de beantwoording van wat gaat
het? We hebben nu een debat. Komen er dan nog andere antwoorden?
Waar gaat het om?
De voorzitter:
De Staatssecretaris neemt de laatste beantwoording mee in de beantwoording die ze nog gaat sturen voor het Spoordebat van 8 juni.
Mevrouw de Staatssecretaris, kunt u dit nog verduidelijken?
Staatssecretaris Heijnen:
Voorafgaand aan het Spoordebat komt er nog een brief. In die brief wordt
dit meegenomen. Oké?
De voorzitter:
Oké.
Mevrouw Kröger, heel veel succes verder en een fijne avond.
Dan gaan we nu weer over tot de orde van de dag. We gaan beginnen met
de beantwoording van de vragen van meneer Koerhuis.
Het woord is aan de Minister.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-33, nr. 1022

13

Minister Harbers:
Voorzitter. Ik begin met het beantwoorden van alle vragen over de
rijbewijsrichtlijn. Daarna beantwoord ik de overige vragen.
Op de agenda in Luxemburg staat de eerste bespreking van het hele
pakket over verkeersveiligheid. De Kamer heeft aangegeven de informatievoorziening over de rijbewijsrichtlijn en aanpalende richtlijnen
belangrijk te vinden en structureel op de hoogte te willen worden
gehouden van de vorderingen op deze Europese dossiers. De rijbewijsrichtlijn wordt samen met de richtlijn voor het wederzijds erkennen van
rijontzeggingen en de richtlijn voor het makkelijker grensoverschrijdend
kunnen handhaven op verkeersovertredingen als één pakket behandeld:
het verkeersveiligheidspakket.
Samen met de Minister van Justitie en Veiligheid – we hebben namelijk
een gezamenlijke verantwoordelijkheid voor dit pakket – zullen we u op de
hoogte houden van de voorgang van deze richtlijnen. Over de rijbewijsrichtlijn zal ik u daarnaast ook informeren in de commissiedebatten
Verkeersveiligheid. Daarbij is overigens ook de Minister van Justitie en
Veiligheid aanwezig. Aan de hand van geannoteerde agenda’s voor de
Transportraad zal ik u ook informeren. Zoals gezegd is volgende week de
eerste bespreking daarover. Daarna volgen mogelijk besprekingen tijdens
de informele bijeenkomst van de transportministers in september en
tijdens de Transportraad van 4 december. Als dit onderwerp weer wordt
geagendeerd, zal ik u, zoals gebruikelijk, op de hoogte houden met een
geannoteerde agenda, mogelijk een voorbereidend debat en een verslag.
Hierbij geldt ook: als we in besprekingen een ander standpunt innemen
dan in de BNC-fiches staat, dan stellen we de Kamer daar vanzelfsprekend
van op de hoogte. Dat even over de procedurele kant, omdat de Kamer
ook een behandelvoorbehoud had gemaakt.
Dan zijn er een aantal vragen van beide leden. Ik begin met die van de
heer Koerhuis. Ik besef overigens ook dat de teneur van de vraag van de
heer Koerhuis en die van mevrouw Van Ginneken een beetje tegengesteld
is, maar dat komt aan het eind vanzelf weer helemaal rond. De heer
Koerhuis vroeg naar de positie, omdat Nederland een van de weinige
landen in de EU is waar het rijbewijs ook een ID-bewijs is. Dat klopt.
EU-lidstaten bepalen zelf of het rijbewijs ook een identiteitsbewijs is.
Nederland heeft dat in 2004 als officieel identiteitsdocument toegevoegd
aan de Wet op de identificatieplicht. De redenering hierbij was dat voor
heel sectorale wetgeving het rijbewijs ook al voldeed aan de richtlijnen
voor identificatie. Er is ook heel veel andere sectorale wetgeving die
verwijst naar die Wet op de identificatieplicht om aan te geven met welke
middelen iemand zich moet identificeren. Ik noem bijvoorbeeld regels ten
aanzien van de verkoop van alcohol in de Alcoholwet of regels over een
identiteitsbewijs waarmee iemand mag stemmen in de Kieswet.
Nederland is niet het enige land dat het rijbewijs als ID-middel heeft. Ook
in onder andere Denemarken en Italië kan het worden gebruikt als officieel
identiteitsbewijs. Maar bijvoorbeeld in Oostenrijk en Duitsland kan het
expliciet niet worden gebruikt als identificatiemiddel. Je ziet dat in heel
veel lidstaten de wet- en regelgeving op dit thema anders is ingericht.
Overigens kun je dan vaak het rijbewijs in de praktijk wel als ID-bewijs
gebruiken, bijvoorbeeld als je een biertje wilt en wilt laten zien dat je 18
bent. Dan is het heel vaak toegestaan vanuit praktisch oogpunt. Maar bij
formele momenten zal in die landen een ander ID-bewijs nodig zijn.
De heer Koerhuis vraagt: kun je die twee dingen uit elkaar trekken om te
voorkomen dat dat digitale rijbewijs ook een digitaal identiteitsbewijs
wordt? Dat is inderdaad de Nederlandse inzet. We zoeken een oplossing in
een aanpassing van het voorstel op dit punt. Ik kom straks op wat
mevrouw Van Ginneken daarvan vindt.
De heer Koerhuis maakt zich ook zorgen over de positie van senioren. Hij
vraagt of er bijvoorbeeld een overgangsperiode kan worden ingevoerd
voor senioren. De kern is dat Nederland het voorstel het liefst aangepast

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-33, nr. 1022

14

zou willen zien op dit punt: een geldigheid van tien jaar en daarmee meer
aansluitend op het Nederlandse systeem. Dat heeft ook nog wel een
praktische reden. We zien namelijk in de praktijk in Nederland dat bij een
foto die maximaal tien jaar oud is, je nog heel goed de identiteit kunt
checken, terwijl dit vaak minder het geval zal zijn bij foto’s die richting de
vijftien jaar gaan. Daarnaast zet Nederland erop in om het Nederlandse
systeem in de richtlijn op te nemen. Dat zou betekenen dat een rijbewijs
tot je 75ste geldig is en dat daarna een medische keuring nodig zou zijn.
Dan kom ik bij die medische keuring. Daar had mevrouw Van Ginneken
ook vragen over. Hoe groot is de groep mensen die geraakt zal worden?
Hoeveel administratieve en financiële lasten komen erbij voor de
rijbewijshouders en het CBR? In het voorstel van de richtlijn staat dat
iedere rijbewijshouder bij iedere administratieve verlenging van het
rijbewijs verplicht is om een zelfassessment in te vullen. De exacte
invulling daarvan wordt achttien maanden na invoering van de nieuwe
rijbewijsrichtlijn door de Commissie vastgesteld. Om die reden kunnen we
dus nu eigenlijk nog niet overzien en vaststellen wat de precieze impact
voor burgers is. Het zou kunnen leiden tot meer administratieve lasten
voor burgers, medisch specialisten en de uitvoering, maar het kabinet is
hier scherp op bij de verdere uitwerking van het voorstel. We zetten bij de
onderhandelingen in op een lage administratieve belasting van betrokkenen.
Naar verwachting zal dat zelfassessment wel kunnen lijken op de huidige
gezondheidsverklaring die in Nederland in gebruik is en betreft het een
vragenlijst die de rijbewijshouder zelf invult. Het gaat dan bijvoorbeeld
om vragen of de rijbewijshouder aandoeningen heeft die een gevaar
kunnen zijn voor de verkeersveiligheid. Dan zou in die context een
medische keuring alleen nodig zijn op het moment dat uit de vragenlijst
blijkt dat er sprake is van een aandoening die ook risico’s voor het verkeer
met zich brengt, als er sprake is van een verkeersgevaarlijke aandoening.
Voor rijbewijshouders die al bekend zijn bij het CBR verandert er met een
verkeersgevaarlijke aandoening niets. Zij moeten op dit moment al een
gezondheidsverklaring invullen en een medische keuring ondergaan bij
iedere verlenging van het rijbewijs.
Dan kom ik op de tweede vraag, over de tarieven. In de komende
verzamelbrief verkeersveiligheid, die voor het commissiedebat naar de
Kamer gaat of al is gegaan, komt er een update over de tarieven. Het is
nog niet duidelijk hoe groot de administratieve gevolgen van het
medische zelfassessment zijn. Dat zal ook moeten blijken uit de uitvoeringshandelingen die nog volgen. Zoals gezegd zetten wij in op lage
administratieve en financiële lasten. We informeren de Kamer zodra daar
meer duidelijkheid over is.
Mevrouw Van Ginneken vroeg ook nog waarom je überhaupt aan een
loket moet verschijnen voor een ID. De kern daarvan is – dat zit ook in de
Wet op de identificatieplicht – dat een overheid garant staat voor de
deugdelijke koppeling tussen de biometrie, de foto, en de persoon.
Daardoor kan dat ID-middel gebruikt worden voor heel veel andere
diensten. De overheid kan die garantie alleen geven bij een fysieke
verschijning. Daarom moet je ook bij het aanvragen van een rijbewijs in
ieder geval één keer aan een loket komen. We gaan dat nu terugbrengen.
Nu is het vaak twee keer, namelijk bij de aanvraag en bij het ophalen. We
zijn met gemeenten bezig om te kijken of dat tot het ophalen beperkt kan
blijven, maar je moet één keer vaststellen dat degene die op het pasje
staat ook daadwerkelijk degene is die dat ID-middel gaat gebruiken. De
Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties zal de
Kamer binnenkort informeren over de noodzaak van fysieke verschijning
in relatie tot online aanvraagmethodieken. Dat zit echt in het domein van
de Wet op de identificatieplicht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-33, nr. 1022

15

De voorzitter:
Er is een interruptie van mevrouw Van Ginneken.
Mevrouw Van Ginneken (D66):
Ja, op twee punten. Ik wil eerst nog even terug naar de medische keuring.
De Minister geeft aan dat het nog niet precies duidelijk is wat de exacte
aandoeningen zullen gaan zijn waarvoor de keuring verplicht gaat worden
en dat hij daarom nog geen concrete cijfers kan geven. Kan de Minister in
de brief die hij toegezegd heeft aan de Kamer opnemen wat op dit
moment de situatie in Nederland is? Op basis van mijn eigen contacten
met het land heb ik daar een schatting voor. Ik noemde daarstraks enkele
tienduizenden. Ik denk dat het goed is om als een soort nulmeting te
kijken hoeveel mensen het nu betreft, zodat we dat in de context van
verdere bespreking kunnen meewegen.
Dan ten aanzien van het authenticatiemiddel. Is een DigiD, die je verkrijgt
met een paspoort als betrouwbaar bewijs dat jij het bent, niet juist
ontworpen om betrouwbare digitale handelingen te kunnen verrichten?
Kan de Minister mij uitleggen waarom dat niet afdoende zou zijn voor het
aanvragen van een digitaal rijbewijs?
Minister Harbers:
De eerste toezegging doe ik. Er zijn al brieven onderweg voor dat debat. Ik
weet niet of dat nog in die brief meegaat, maar anders zeg ik een separate
brief toe om duidelijk te maken wat nu de aandoeningen zijn. Zoals
gezegd, proberen wij in Europa dus zo dicht mogelijk bij het Nederlandse
systeem te blijven. Dat zal ook de inbreng in de Transportraad zijn.
Bij het tweede punt begeef ik me een beetje op het terrein van BZK. Als ik
kijk naar mijn eigen aanvraaghistorie van de DigiD, heb ik niet het idee dat
ik ooit aan het loket ben verschenen om een DigiD te krijgen. Die vraag je
namelijk aan en die krijg je toegestuurd per post. Juist voor een echt
identificatiemiddel stelt de Wet op de identificatieplicht verplicht dat je in
persoon verschijnt. Ik denk dat dat debat meer thuishoort bij de collega
van BZK, die over de wet op de identificatiemiddelen gaat. Wij zien nu
vooral dat het digitaal rijbewijs nog niet helemaal matcht met de criteria
die we in die wetgeving stellen. Het loopt uiteen in Europa. Het ene land
gebruikt het wel en het andere land niet. Er zijn ook maatschappelijke
rechten aan verbonden. Daarom willen we erop inzetten dat dat uit elkaar
getrokken kan blijven, zoals de heer Koerhuis zei.
Ik ga daar nog even op door. Mevrouw Van Ginneken vroeg of ik me hard
kan maken voor een Europees rijbewijs als ID, waarbij de digitale versie
dezelfde eisen krijgt. Uit mijn voorgaande beantwoording blijkt dat het
antwoord daar nee op is. We zien natuurlijk dat vrij verkeer van personen
van belang is. Daar vroeg mevrouw Van Ginneken ook aandacht voor. De
Europese Commissie ziet ook wel dat een digitaal ID-middel daar zeker
aan kan bijdragen. De Europese Commissie bereidt daarom momenteel
regelgeving voor om een digitaal reisdocument te introduceren. Dat valt
onder de verantwoordelijkheid van mijn collega van BZK. Ik denk dat dat
uiteindelijk tegemoet zal komen aan de wens dat Europese burgers
gemakkelijk met een digitaal middel kunnen werken. Het zou zelfs kunnen
leiden tot een stelsel waarin een digitaal rijbewijs hier voor het gedeelte
van rijvaardigheid deel van uit zou kunnen maken. De richtlijn verwijst
daar ook naar. Ik denk dat je vervolgens diep in het domein zit van de Wet
op de identificatieplicht. Dat zou ik voor dit doel nog even bij de collega
van BZK willen laten. Ik denk dat daarin op lange termijn best dingen
zouden kunnen gaan veranderen. Dat wat betreft het digitaal rijbewijs.
Dan zijn er nog een aantal andere vragen van de heer Koerhuis. Hij
maakte de vergelijking met de toetreding tot het EU-luchtruim, waardoor
landen zich automatisch aan EU-luchtvaartregels moeten houden. Zou dat
ook kunnen gebeuren als een land toetreedt tot de exclusieve economische zone? Het punt is dat het in de zeevaart niet zo werkt. Iedere

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-33, nr. 1022

16

kuststaat heeft volgens het UNCLOS-verdrag een exclusieve economische
zone, waarin het soevereine rechten heeft. Die behoren exclusief toe aan
dat ene land. De Europese Unie heeft dus geen competentie voor die EEZ.
Dat is voorbehouden aan de EU-lidstaten zelf. Daarmee kan een land dus
niet toetreden tot de EU-exclusieve economische zone en zich automatisch aan EU-scheepvaartregels houden. Het kan wel zo zijn dat EU-recht
van toepassing is in alle EU-landen en daarmee ook in hun exclusieve
economische zone, bijvoorbeeld op bepaalde milieu en veiligheidsregelgeving voor de zeescheepvaart. De stelling «treed toe en dan geldt alles»
gaat niet op, maar voor een gedeelte wel.
De heer Koerhuis had ook een aantal vragen over de verduurzaming en de
productie van verduurzaamde brandstoffen in de Rotterdamse haven.
Daar is veel oog voor en er is veel samenwerking met de Rotterdamse
haven. Daar zijn al bestaande bedrijven gevestigd en er vestigen zich ook
nieuwe bedrijven die duurzame brandstoffen of biobrandstoffen produceren of gaan produceren. Dat is goed voor de haveneconomie en de
werkgelegenheid. De Staatssecretaris en ik zijn daar gisteren nog op
bezoek geweest. Nieuw te vestigen bedrijven zijn natuurlijk afhankelijk
van de beschikbare fysieke ruimte en de milieu en veiligheidseisen.
Fysieke ruimte is er nog, zeker op de Tweede Maasvlakte, waar diverse
bedrijven zoals Neste en UPM voor hebben gekozen als vestigingsplaats.
Daar wordt straks ook de biokerosine voor de luchtvaart geproduceerd.
Het zal waarschijnlijk ook op andere plekken in het Haven Industrieel
Complex in Rotterdam komen. Ook Shell heeft bijvoorbeeld veel ambitie
op dat terrein en beschikt al over een groot plot in het havencomplex. Je
zult het straks op veel plekken gaan terugzien, maar gelukkig is er nog
ruimte. Het groeipad voor de duurzame scheepvaartbrandstof en nieuwe
haventerreinen loopt mee in de ruimtelijke uitwerking van het ontwikkelperspectief voor het NOVEX-gebied Rotterdam. Daarin worden alle
belangen meegewogen. Zoals ik eerder heb gemeld aan de Kamer, wordt
zij daar in de tweede helft van het jaar verder over geïnformeerd.
Voor Europese subsidies biedt de Connecting Europe Facility wellicht
mogelijkheden, want die richt zich naast transport en digitale infrastructuur ook op energie. Projecten die bijdragen aan het verbeteren van
de Europese infrastructuur op het gebied van energie komen daarbij in
aanmerking voor EU-subsidie. Daarvoor is voor deze zes jaar in totaal
5,84 miljard euro beschikbaar. Het voortouw voor het aanvragen van die
subsidies ligt in Nederland niet bij IenW, maar bij het Ministerie van EZK.
Dat zal ik naar hen moeten doorgeleiden.
De heer Koerhuis vroeg naar de mogelijkheden om Turkije te laten
toetreden tot het EU-luchtruim. Zoals ik eerder heb gemeld, zijn er op dit
moment geen onderhandelingen met Turkije gaande over een
EU-luchtvaartverdrag. Vanuit Turkije is daar ook geen aanvraag voor
gedaan. Daarmee blijft de status quo van eerdere antwoorden op dit
gebied nog gehandhaafd. Zoals gezegd heb ik naar aanleiding van de
motie die de heer Koerhuis indiende wel toegezegd om in EU-verband in
gesprek te gaan over de grenseffecten voor derde landen net buiten de
EU. Dat doe ik ook. Daar heb ik bijvoorbeeld in de marge van de informele
Transportraad op 27 februari aandacht voor gevraagd. Ook ambtelijk zijn
we hierover in gesprek met de Europese Commissie, zodat hier bij nieuwe
of komende onderhandelingen ook van hun kant aandacht voor is.
De heer Koerhuis vroeg ook naar de stand van zaken van het corruptieonderzoek rond Qatar en het luchtvaartverdrag-Qatar. Het korte antwoord is
het volgende. Aangezien het corruptieonderzoek nog loopt, is de situatie
dat de ratificatie van het luchtvaartverdrag aan onze kant ook nog on hold
staat. Zoals gezegd wachten wij eerst af wat er uit dat onderzoek komt.
Tot slot rest mij een mea culpa aan de heer Koerhuis. Als oud-Kamerlid
weet ik hoe irritant het is als je een commissiedebat omzet in een
schriftelijk overleg en de antwoorden vervolgens te laat komen. Dat is aan
onze kant misgegaan. Ik let erop dat als u een volgende keer het commis-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-33, nr. 1022

17

siedebat in een schriftelijk overleg om zou zetten, de antwoorden op zo’n
moment naar de Kamer komen dat u daar desgewenst nog iets mee kunt
voorafgaand aan de Transportraad.
Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel voor de excuses, Minister.
De heer Koerhuis (VVD):
Ook vanuit mijn kant dank voor de excuses.
Ik wil toch nog even doorvragen op de exclusieve economische zeezones.
Landen kunnen dan wel gehouden worden tot het EU-recht daar geldt. Ik
heb een motie aangenomen gekregen over de luchtvaart voor Turkije.
Welke mogelijkheden ziet de Minister om EU-regels te laten gelden in de
exclusieve economische zeezone van Turkije? Waarom Turkije? Turkije
grenst direct aan de Europese Unie. Istanbul Airport is daar gevestigd. Dat
is gebouwd op de rand van de EU. Dat ligt zelfs op het Europese deel van
Turkije. Dan loop je ook vooruit op EU-klimaatregels. Ik ben bang dat we
dezelfde situatie gaan krijgen op het gebied van scheepvaart. Ik ben aan
het puzzelen, aan het zoeken, hoe we Turkije ook op zee aan EU-regels
kunnen houden.
De voorzitter:
Sommige dingen gaan iets buiten de agenda, maar als de Minister erop
wil en kan reageren, dan graag.
Minister Harbers:
Ook hiervoor geldt dat er bij mijn weten geen aanvraag van Turkije ligt om
toe te willen treden tot de exclusieve economische zone van EU-lidstaten.
Aangezien dit een beetje buiten de agenda ligt, zou ik het heel praktisch
kunnen oplossen. Volgens mij hebben we volgende week of de week erna
een commissiedebat Maritieme sector. Misschien mag ik de heer Koerhuis
toezeggen dat ik in de tussentijd even wat uitzoekwerk doe, en dat ik dan
het antwoord daarop volgende week in dat commissiedebat geef.
De voorzitter:
Dat is een goed voorstel, meneer de Minister. Meneer Koerhuis knikt ook
tevreden. Hij heeft echter nog wel een interruptie.
De heer Koerhuis (VVD):
Ja, die gaat over de Connecting Europe Facility. Als ik het goed begrijp,
zegt de Minister dat hij of het kabinet daarop zou kunnen inzetten voor de
Rotterdamse haven. Daar zit bijna 6 miljard in. Ik word echter doorverwezen naar de Minister van EZK. Dat vind ik altijd lastig. Ik vind het lastig
als dossiers er ergens tussenin vallen. Deze Minister is namelijk wel
verantwoordelijk voor de Rotterdamse haven en brandstoffen. De Minister
van EZK is echter weer verantwoordelijk voor de Connecting Europe
Facility. Dat blijft lastig. Misschien vindt de Minister het ook lastig om nu
toe te zeggen dat we hierop gaan inzetten. Misschien kan hij ons via het
commissiedebat Maritiem of op een andere manier op de hoogte houden
hoe we blijven inzetten op de Europese subsidies. Ik denk namelijk dat dat
echt belangrijk is. Ik zie vaak dat Nederland de boot mist. Ik zou het echt
jammer vinden als we ook de boot zouden missen voor de Rotterdamse
haven.
Minister Harbers:
Ik wil wel aan de collega van EZK, de Minister voor Klimaat en Energie,
vragen of hij de Kamer kan informeren of we daar gebruik van maken. Het
ingewikkelde is dat je altijd dit soort afbakeningen hebt. Er gebeuren in
het volledige Haven Industrieel Complex in Rotterdam ook dingen die per

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-33, nr. 1022

18

definitie onder een ander departement vallen. Ik kan het zelfs nog
ingewikkelder maken. Er bestaat namelijk niet een Transportraad. Het is de
Raad voor Transport, Energie en Telecom. Zo af en toe vergadert die over
transportonderwerpen en dan komen wij. Zo af en toe vergadert die over
energie of over telecom en dan komt Minister Adriaansens of Minister
Jetten. Ook op dat gebied moeten we de taken dus al delen.
De voorzitter:
Meneer Koerhuis, bent u tevreden? Ja? Oké. Dan gaan we naar de
Staatssecretaris.
Staatssecretaris Heijnen:
Voorzitter. Ik heb nog twee vragen te beantwoorden. De heer Koerhuis
vroeg of ik de doelstelling om alle nieuwe auto’s in 2030 elektrisch te laten
zijn loslaat. Hoe voorzie ik dat het Nederlandse en het Europese tijdpad
passen? Die doelstelling laat ik niet los. Conform het Klimaatakkoord en
het coalitieakkoord is het de ambitie van het kabinet om in Nederland per
2030 alleen nog maar nieuwe zero-emissiepersonenvoertuigen en -busjes
te verkopen. In Europees verband is inderdaad afgesproken dat nieuwe
voertuigen vanaf 2035 emissievrij moeten zijn. Het is gezien de Europese
interne markt dus niet mogelijk om onze doelstelling via een nationaal
verbod te realiseren. We hebben op dit moment wel andere maatregelen
tot 2025 om de markt voor elektrische voertuigen te stimuleren. Uit de
Klimaat- en Energieverkenning 2022 van het Planbureau voor de
Leefomgeving blijkt dat Nederland daarmee afkoerst op ongeveer 60%
emissieloze nieuwe verkopen in 2030. Het PLB zal in de KEV 2023 het
aandeel emissieloze nieuwe verkopen in 2030 opnieuw analyseren.
Daaruit zal ook blijken wat het effect van het maatregelenpakket is.
Mevrouw Van Ginneken had nog een vraag over spoor. Die ging over de
reizigers in deze zomerperiode. Er is afgelopen jaar inderdaad sprake
geweest van een forse stijging van het aantal internationale treinreizigers.
Dat heeft in de zomer van 2022 op een aantal verbindingen helaas tot erg
volle treinen geleid. Er waren veel problemen bij het reserveren of bij
überhaupt het mee kunnen reizen met de trein. Dat effect werd nog eens
versterkt door problemen met het materieel bij de ICE en een personeelstekort bij de NS.
Ondanks dat ik graag zie dat voor internationale reizen meer gebruik
wordt gemaakt van de trein, is de capaciteit op het spoor en van treinmaterieel en -personeel niet onbeperkt. Er lijkt nog wel onbenutte capaciteit
op het spoor te zijn, maar de mogelijkheden om capaciteit uit te breiden,
lijken voor de NS op korte termijn beperkt, omdat er onvoldoende
geschikt treinmaterieel is. Veel binnenlands materieel is weer niet geschikt
voor internationaal vervoer. De NS hoopt in 2024 en 2025 zowel richting
België als richting Duitsland nieuw materieel te kunnen laten instromen,
maar voorziet in de zomer van komend jaar nog wel hele drukke internationale treinen. Daarom zijn er een aantal beheersmaatregelen genomen
door de NS en Deutsche Bahn. Er is onder meer een tijdelijke voorziening
voor grensoverschrijdende reizen met de ICE. Voor de IC Brussel geldt dat
het earlybirdtarief gekoppeld wordt aan een specifieke trein. Dat heb ik net
ook al aangegeven. Er is dus geen reserveringsplicht in het algemeen.
Binnen de concessie stuur ik vooral op de afgesproken prestatieindicatoren, maar is de uitwerking daarvan aan de vervoerder. Dat gebeurt
in samenspraak met andere vervoerders en de infrabeheerders. Vanuit de
concessie stel ik in beginsel geen eisen aan de voorwaarden van
internationale treintickets, want daar is de vervoerder weer toe bevoegd.
Op korte termijn zal ik best wel veel van de schriftelijke vragen vanuit de
Kamer over de zomermaatregelen voor internationale reizen beantwoorden. Die antwoorden stuur ik binnenkort in de brief over de
voortgang rond het internationaal spoor. Dat heb ik ook al eerder tegen
mevrouw Kröger gezegd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-33, nr. 1022

19

Voorzitter, dat was het.
De voorzitter:
Dat is die brief die voor 8 juni komt?
Staatssecretaris Heijnen:
Ja.
De voorzitter:
En met PBL bedoelt de Staatssecretaris het Planbureau voor de Leefomgeving. Ik zie dat er nog interrupties zijn. Eerst de heer Koerhuis en dan
mevrouw Van Ginneken.
De heer Koerhuis (VVD):
Ik wil het toch graag iets scherper horen van de Staatssecretaris. De
Staatssecretaris heeft het over het elektrisch rijden tot 2025. Ik heb een
vraag gesteld over het elektrisch rijden tot 2030. De doelstelling is om alle
nieuwe auto’s in 2030 elektrisch te laten zijn. Tegelijkertijd zie ik dat de
Staatssecretaris in het klimaatpakket eigenlijk bijna niet inzet op elektrisch
rijden en veel inzet op biobrandstoffen. Hoe ziet de Staatssecretaris haar
doelstelling, of eigenlijk onze doelstelling, dat alle nieuwe auto’s in 2030
elektrische auto’s moeten zijn? Hoe past dit tijdpad in het Europese
tijdpad? Daarvan zegt de Staatssecretaris: in Europa is afgesproken dat
alle nieuwe auto’s elektrische auto’s moeten – ze had het overigens over
emissieloos – in 2035. Volgens mij is dat niet wat is afgesproken in
Europa. Volgens mij hebben wij onder druk van Duitsland en Italië
afgesproken dat bio en synthetische brandstoffen ook mogelijk blijven in
2035. We lijken dus nogal uit de pas te gaan lopen met enerzijds het
klimaatpakket zelf dat de Staatssecretaris heeft afgesproken, en anderzijds
het Europese tijdpad. Ik wil graag zien hoe die dingen met elkaar rijmen
en ik wil iets scherper horen wat nou het plan is in 2030 in plaats van in
2025.
Staatssecretaris Heijnen:
In plaats van 2035, bedoelt de heer Koerhuis dan.
De voorzitter:
De heer Koerhuis mag zijn vraag even verduidelijken.
De heer Koerhuis (VVD):
Gaan we wel of niet de doelstelling halen dat alle nieuwe auto’s in 2030
elektrisch moeten zijn?
Staatssecretaris Heijnen:
Ik heb net in mijn bijdrage aangegeven dat er nog steeds de ambitie is om
in 2030 tot 100% emissieloze verkoop van nieuwe auto’s te komen. Ik heb
ook aangegeven dat uit het onderzoek van het Planbureau voor de
Leefomgeving uit 2022 blijkt dat we, als we zo doorgaan, afkoersen op
60% emissieloze verkoop van nieuwe auto’s in 2030. In de tussentijd zitten
we niet stil en nemen we een aantal maatregelen. We hebben ook een
aantal subsidies ter beschikking gesteld, ook om bijvoorbeeld de
tweedehands elektrische markt te vergroten. In 2023 gaat het planbureau
op basis van de laatste inzichten van een extra jaar ook weer doorrekenen
wat de verwachte cijfers voor 2030 zijn. Op het moment dat aanvullende
maatregelen nodig zijn om onze doelstellingen te halen, ben ik blij dat ik
ook in de heer Koerhuis een partner ga vinden om te kijken naar aanvullende maatregelen om in 2030 die emissieloze verkoop zo veel mogelijk te
stimuleren. En het klopt inderdaad: wij hebben ook in Europese verband
ervoor gepleit om dat op 2030 te zetten. Uiteindelijk is in meerderheid
besloten om dat op 2035 te zetten. Dat vonden wij teleurstellend, maar wij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-33, nr. 1022

20

hebben wel gezegd: als Nederland willen we proberen om de doelen nog
steeds te halen en om in 2030 zo veel mogelijk emissieloze auto’s in
Nederland te verkopen.
De heer Koerhuis (VVD):
De Staatssecretaris zegt: we zitten niet stil. Maar ik zie niet veel extra’s
gebeuren in het klimaatpakket. De Staatssecretaris heeft het over het
stimuleren van de markt voor tweedehands elektrische auto’s. Ik heb de
Minister van EZK op televisie gezien. Die heeft het over € 1.000 subsidie
per elektrische auto. Ik weet niet of de Staatssecretaris de prijzen van
elektrische auto’s kent, maar € 1.000 subsidie zal niet veel zoden aan de
dijk zetten bij het stimuleren van de markt voor tweedehandsauto’s. We
koersen inderdaad op 60% nieuwe elektrische auto’s in 2030. Nou ja, als u
het mij vraagt, gaat die € 1.000 niet veel zoden aan de dijk zetten.
Tegelijkertijd zet Europa in op bio en synthetische brandstoffen in 2035.
Dus ik zie het uit de pas lopen. Dus nogmaals mijn vraag aan de Staatssecretaris: gaan we die doelstelling dat alle nieuwe auto’s in 2030 elektrisch
moeten zijn, wel halen?
Staatssecretaris Heijnen:
De bedragen voor de subsidies zijn nog niet bepaald. Ik hoor dat de heer
Koerhuis ambitieus is en die subsidie graag hoger ziet. De heer Koerhuis
weet ook dat wij onze euro allemaal maar één keer kunnen uitgeven. Ik
heb vandaag tijdens het vragenuurtje al aangeven dat de subsidiepot voor
de elektrificatie van vrachtwagens binnen een dag vier keer overtekend
was. Het hele jaarbudget was, hup, weg. Dus er is echt wel ruimte, maar
uiteindelijk is er aan het eind van onze ambitie altijd nog een stukje geld
dat ontbreekt.
Ik denk wel dat het goed is om te kijken hoe we een extra stimulans
kunnen bieden. En dat blijf ik ook doen, of het nou gaat om zakelijk rijden
of om privé rijden. Ik heb steeds gezegd, al vanaf het begin toen ik richting
Den Haag kwam, dat ik graag wil dat we iedereen meenemen in die
transitie en dat het ook voor iedereen zo toegankelijk mogelijk is. Dat is
ook de reden waarom we nu ook bijvoorbeeld subsidies op tweedehandsauto’s hebben. Dat is ook de reden waarom ik probeer te kijken hoe we
leasemaatschappijen zover kunnen krijgen om zo veel mogelijk op
elektrisch over te gaan, want dat zijn de tweedehandsauto’s voor de
toekomst. Dat gaat dan dadelijk weer leiden tot een grote toename aan
elektrische voertuigen voor particulieren. Zo proberen we natuurlijk op
allerlei mogelijke manieren ons doel te halen. Ik kan de heer Koerhuis nog
wel een lijstje doen toekomen, maar ik denk dat hij alle maatregelen wel
kent. Als er aanvullende dingen nodig zijn, dan hebben we daar
ongetwijfeld in deze samenstelling nog wel gesprekken met elkaar over,
want ik wil die lat wel hoog laten liggen.
De voorzitter:
Dan nog een interruptie van mevrouw Van Ginneken.
Mevrouw Van Ginneken (D66):
Als ik dit debatje zo hoor, denk ik dat er alle reden is om het debat
Duurzaam vervoer snel te houden. Het zijn relevante onderwerpen, maar
ik interrumpeer vooral op de beantwoording van de Staatssecretaris op de
vragen over internationaal spoor. De Staatssecretaris gaf al aan dat de
earlybirdtickets voor Antwerpen-Brussel nu aan een specifieke trein zijn
gekoppeld. Dat was precies de zorg die ik uitsprak. Als forens kun je
weleens geconfronteerd worden met een vergadering die een halfuurtje
uitloopt. Dan heb je niks meer aan het ticket dat je gereserveerd had. Ik
maak me daar echt zorgen over.
Daarnaast heeft de Staatssecretaris wat mij betreft mijn andere vraag heel
globaal beantwoord. Ik vroeg haar welke extra mogelijkheden ze ziet om

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-33, nr. 1022

21

iets te doen aan het aanbod. Daarbij dacht ik niet zozeer aan het laten
rijden van extra treinen, maar aan het iets langer maken van de treinen
die rijden. Als je dat niet overdrijft, zou je dat nog met hetzelfde personeel
kunnen doen. Binnenlandse vrijgekomen treinen inzetten kan niet, hoor ik
de Staatssecretaris zeggen. Hoe zit het bijvoorbeeld met het inzetten van
materieel van aanbieders in andere landen van Europa?
Ik zou ook nog graag antwoord van de Staatssecretaris krijgen op mijn
vraag over de communicatie en hoe ze aankijkt tegen de late communicatie van de NS op dit punt. Heeft ze daar met de NS over gesproken? Dat
moet wat mij betreft echt anders, zodat reizigers weten waar ze aan toe
zijn en ze hun reizen daar ruim van tevoren op kunnen plannen.
Staatssecretaris Heijnen:
Van dat laatste punt is de NS zich inmiddels flink bewust, denk ik. Zo niet,
dan zullen ze dat ongetwijfeld nog eens tot zich nemen via dit debat. Het
is natuurlijk heel belangrijk dat reizigers op een goede manier worden
geïnformeerd. Wat betreft het langer maken van de treinen overvraagt
mevrouw Van Ginneken mij op dit moment even. Natuurlijk zijn wij
constant met elkaar in gesprek om te kijken hoe je de reizigers zo goed
mogelijk kunt bedienen. Bij de NS zijn ze natuurlijk ook niet op hun
achterhoofd gevallen, dus ik ga ervan uit dat als ze extra treinstellen over
hebben om in te zetten voor een internationale trein, ze dat zelf ook al
bedacht hebben. Wellicht kunnen ze de suggestie meenemen. Die kunnen
ze hier nog een keer horen. Ik ga er wel van uit dat het echt aan NS is om
zelf te komen met dat soort slimme oplossingen die binnen hun mogelijkheden liggen. Wij zijn natuurlijk ambitieus op het internationale ov. Het
moet een goed alternatief zijn voor korte vliegafstanden. Dan is het
natuurlijk ook belangrijk dat het betrouwbaar is, dat het comfortabel
reizen is en dat je niet als sardientjes in een blik in de trein zit, die ook nog
eens te laat komt. Dat beeld zul je als NS natuurlijk niet willen. Dat geldt
ook voor andere aanbieders. Ik ga ervan uit dat dat al scherp op hun
netvlies staat. Dat mogen we ook van ze verwachten.
Mevrouw Van Ginneken (D66):
Ik hoor toch een soort dubbelhartigheid in het antwoord van de Staatssecretaris. Ze heeft gelijk: de mensen die er echt verstand van hebben, zitten
niet hier maar bij de NS, ProRail en andere vervoerders. Ik denk wel dat
het onze taak en die van de Staatssecretaris is om erbovenop te zitten en
de NS aan te jagen om er het maximale aan te doen. Als ik haar dan hoor
zeggen «we zijn ambitieus» en tegelijkertijd in dezelfde zin «ik ga ervan uit
dat de NS erover nagedacht heeft», dan denk ik: hoe zie ik die ambitie nou
vertaald in de opstelling en de rol van de Staatssecretaris als regievoerder
op wat de NS doet? Dat mis ik nog heel erg in het verhaal.
Staatssecretaris Heijnen:
We hebben continu gesprekken met de NS. De vragen over communicatie,
zoals hoe we dat richting de zomer gaan doen, staan allemaal uit. Daar
krijg ik binnenkort weer een antwoord op. Het is niet zo dat we niks doen
daaraan. Mijn punt is ook het volgende. Natuurlijk is het belangrijk om te
laten merken dat wij dat heel erg belangrijk vinden, maar ik kan gewoon
niet geloven dat NS dat zelf niet ook heel erg belangrijk vindt, dat ze niet
ook geschrokken zijn van hoe dat afgelopen zomer is gegaan en dat ze
niet ook zelf zullen zoeken naar goede oplossingen. Natuurlijk houd ik ze
scherp. Ik stel die vragen ook. Ik zal ervoor zorgen dat als we daar
antwoord op hebben, die antwoorden naar de Kamer worden gestuurd.
De voorzitter:
Dank u wel. Dan beginnen we met de tweede termijn van de Kamer. Ik stel
voor dat een dikke minuut spreektijd moet lukken.
Meneer Koerhuis.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-33, nr. 1022

22

De heer Koerhuis (VVD):
Dank u wel, voorzitter. Dank aan de beide bewindspersonen voor de
beantwoording van de vragen over de productie van biobrandstoffen en
synthetische brandstoffen, de luchtvaart, de scheepvaart en de rijbewijsrichtlijn. Dank.
Ik wil toch nog even doorvragen op het debatje dat ik met de Staatssecretaris had. De Nederlandse doelstelling is dat in 2030 alle nieuwe auto’s
elektrisch zijn. Ik hoor de Staatssecretaris nu zeggen: we koersen af op
60%. In het klimaatpakket zie ik niet veel extra maatregelen die dat gat
doen inlopen, op de € 1.000 subsidie voor tweedehands elektrische auto’s
na. De Staatssecretaris geeft zelf toe dat het geld voor elektrische
vrachtauto’s zelfs op is. Dat zie ik aan de ene kant. De Staatssecretaris
houdt de doelstelling van 100% elektrische auto’s in 2030 nog wel hoog.
In de praktijk lijken we het hier in Nederland niet te halen. Tegelijkertijd
kijk ik naar Europa. De EU koerst op 2035. Die houdt ook de optie van
biobrandstoffen en synthetische brandstoffen open. Naar welke percentages gaan we kijken in Europa voor 2035? 100% elektrisch gaat dus niet
lukken. Ik vraag de Staatssecretaris dus nogmaals of we de doelstelling
van 100% elektrisch nog wel gaan halen in 2030 of 2035. Wat gaan we wel
halen?
De voorzitter:
Mevrouw Van Ginneken.
Mevrouw Van Ginneken (D66):
Dank, voorzitter. Dank aan de beide bewindspersonen voor de vlotte
beantwoording, met een korte schorsing, van onze vragen.
Ik ben blij met de toezeggingen van de Minister over meer informatie over
de medische keuringen op korte termijn, de huidige situatie in Nederland
en een doorkijkje, een perspectief, op de langere termijn wat deze
verordening gaat veranderen. De toegankelijkheid van het kunnen rijden
voor mensen met een medische aandoening is namelijk erg belangrijk. Ik
zal dit dus zeker blijven volgen.
Ik ben erg bezorgd over de situatie met de internationale treinen; dat is
duidelijk. De Staatssecretaris heeft toegezegd in de schriftelijke beantwoording nog op een aantal dingen in te gaan. Ik weet dus zeker dat we
daar op een later moment nog met elkaar over in gesprek zullen gaan.
Ik heb op dit moment geen verdere vragen, voorzitter.
Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw van Ginneken. Is een kleine schorsing van vijf
minuten nodig? Nee? Oké. De Minister heeft geen vragen gekregen, hoor
ik.
Mevrouw de Staatssecretaris.
Staatssecretaris Heijnen:
Voorzitter. Ik weet niet of wij in de Transportraad ook de ambities gaan
behandelen met betrekking tot onze eigen wens om vanaf 2030 totaal
emissieloos te zijn en welke aanvullende maatregelen wij daartoe nemen.
Natuurlijk is het zo – dat mag ook van mij verwacht worden – dat wij
ambitieus blijven. Dat is ook de reden waarom wij hebben gepleit voor
een Europese doelstelling voor 2030. Die heeft het niet gehaald. Dat maakt
het dus ingewikkeld. Dat ben ik helemaal met meneer Koerhuis eens.
We zien ook dat de maatregelen die we nemen ten aanzien van de
berekeningen van 2022, leiden tot ongeveer 60% emissieloze verkoop in
2030 en niet tot de 100% waarnaar we streven. Vanuit het klimaatpakket
liggen er een aantal voorstellen die moeten stimuleren. Daarnaast zoeken
we binnen het mogelijke ook naar oplossingen. Het is echter wel zo dat,
zoals net aangegeven, soms de budgetten missen om de ambitie te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-33, nr. 1022

23

kunnen onderstrepen. Het is ook zo dat we doen wat we kunnen om de
doelstellingen te halen. Mochten er, ook op basis van de onderzoeken die
we doen, redenen zijn om richting de Kamer terug te komen om te pleiten
voor aanvullende maatregelen om de doelstelling uiteindelijk te halen,
dan zal ik dat zeker doen.
De voorzitter:
Dank u wel. Meneer Koerhuis heeft nog een vraag.
De heer Koerhuis (VVD):
Volgens mij wil de Staatssecretaris wachten op de volgende set berekeningen. Ik zie weinig extra inzet op elektrisch rijden. Ik zie veel inzet op
rijden op biobrandstoffen. Volgens mij weten we nu al wat eruit gaat
komen, namelijk dat we de 100% in 2030 op deze manier niet gaan halen.
De Staatssecretaris moet dus óf extra inzet voorstellen óf gewoon eerlijk
zijn dat we de doelstelling niet gaan halen.
Staatssecretaris Heijnen:
Ik denk dat ik daar op dit moment genoeg over gezegd heb. Wat ik kan
zeggen, heb ik gezegd. We weten allemaal, denk ik, dat het best wel een
uitdaging zal worden. Dat wil ik meneer Koerhuis nog graag toegeven. Dat
betekent echter niet dat ik stil zal blijven zitten, niks ga doen en het maar
ga laten gebeuren. Het is belangrijk dat we kijken wat er binnen de
mogelijkheden, binnen de middelen, allemaal kan. Daar zullen we het ook
nog met de Kamer over gaan hebben.
De voorzitter:
V’r goan de pin d’r in houwe, zeggen ze in het Zuiden, mevrouw de
Staatssecretaris.
Er zijn nog een paar toezeggingen gedaan. Kunnen de beide bewindspersonen en de leden even goed meeluisteren of die goed geformuleerd zijn?
– De Staatssecretaris zegt toe in de brief die voor het commissiedebat
Spoor wordt verzonden, terug te komen op de vragen van het lid
Kröger over de overstapgarantie voor treinreizigers bij internationale
reizen.
– De Minister zegt toe de Kamer te informeren over de voortgang van de
rijbewijsrichtlijn en aanpalende richtlijnen, via de reguliere geannoteerde agenda van de Transportraad en bij het commissiedebat
Verkeersveiligheid.
– De Minister zegt toe in de verzamelbrief over verkeersveiligheid of in
een separate brief ook een schets te geven van de huidige situatie
omtrent de medische keuringen en de administratieve lasten daarvan.
– De Minister komt voor het commissiedebat Maritiem terug op de vraag
van het lid Koerhuis over het aanpassen van de regels voor de
economische zeezone van Turkije.
Minister Harbers:
Mag dat in het commissiedebat Maritiem? Dat is namelijk volgende week
al. Dan kan ik daar in het debat mondeling op terugkomen.
De voorzitter:
Dat is goed. Die gaan we aanpassen.
Dan de laatste.
– De Staatssecretaris zegt toe de Kamer te informeren over de maatregelen die de Nederlandse Spoorwegen nemen om de capaciteitsproblemen bij internationale reizen te verhelpen.
Mevrouw de Staatssecretaris, klopt die zo? Ja? Fijn.
Dan wil ik u allen hartelijk danken. Ik dank allereerst de mensen op de
publieke tribune, maar ik dank ook de mensen die thuis hebben gekeken
en geluisterd via het digitale kanaal. Hartelijk dank aan beide bewindsper-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-33, nr. 1022

24

sonen en hun teams. Dank aan onze trouwe Kamerbode, de Dienst
Verslag en Redactie – die is maar liefst met twee man sterk vandaag –
onze griffier en ook alle leden der Staten-Generaal die hier aanwezig
waren. Er zijn er nog twee van over. Hartelijk dank. Ik wens iedereen een
gezegende avond en een smakelijke maaltijd. Heb elkander lief. We zien
elkaar weer snel.
Sluiting 18.04 uur.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-33, nr. 1022

25