Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2021–2022

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2048
Vragen van het lid Van der Molen (CDA) aan de Minister van Infrastructuur en
Waterstaat over het bericht «Rijk en provincie in gesprek over project
Kornwerderzand» (ingezonden 21 februari 2022).
Antwoord van Minister Harbers (Infrastructuur en Waterstaat) (ontvangen
14 maart 2022).
Vraag 1
Hebt u kennisgenomen van het bericht «Rijk en provincie in gesprek over
project Kornwerderzand»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Welke ontwikkelingen hebben zich sinds de ondertekening van de bestuursovereenkomst tussen Rijk en provincie in de zomer van 2020 voorgedaan, die
invloed hebben op de planning en kosten van de verruiming van de sluis, het
vervangen van de bruggen bij Kornwerderzand en het verdiepen van
vaargeulen in het IJsselmeer?
Antwoord 2
Provincie Fryslân meldt in een recente voortgangsrapportage over project
Verruiming Sluis Kornwerderzand, die aan provinciale staten is gestuurd, dat
zich verschillende tegenvallers voordoen. Genoemd worden de vertraging bij
het rijksproject versterking Afsluitdijk, werkwijze vaargeulen IJsselmeer,
verziltingsproblematiek IJsselmeer, de marktbijdrage en prijsontwikkeling en
inflatie. Op grond van de bestuursovereenkomst ligt de verantwoordelijkheid
voor deze risico’s bij de provincie. Vanuit mijn begroting is, mede op wens
van uw Kamer, een aanzienlijke maar vaste financiële bijdrage toegezegd
onder de voorwaarde dat de risico’s van het project door de provincie
worden gedragen.

1

ah-tk-20212022-2048
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2022

Website GrootSneek, 15 februari 2022 (https://www.grootsneek.nl/grootsneek/rijk-en-provinciein-gesprek-over-project-kornwerderzand)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

1

Vraag 3
Klopt het dat de vertraging van het Rijksproject «Versterking Afsluitdijk» de
provinciale projecten op Kornwerderzand raakt? Op welke wijze kan de
planning worden ingelopen?
Antwoord 3
Enkele deelprojecten van Project Afsluitdijk lopen, zoals mijn voorganger uw
Kamer heeft bericht2, door tot naar verwachting 2025. Een aantal deelprojecten, waaronder de versterking van het dijklichaam, wordt naar verwachting
volgens planning eind 2022 afgerond.
Werkzaamheden vanuit Rijkswaterstaat vormen naar huidig inzicht geen
belemmering voor de provincie om de bruggen uiterlijk in 2025 te vervangen,
zoals in de bestuursovereenkomst is afgesproken. Rijkswaterstaat en
provincie zijn hierover in goed overleg. Ook voor mij is tijdige vervanging van
de bijna 90 jaar oude bruggen van groot belang omdat daarmee een einde
moet komen aan het optreden van storingen en ongeplande reparaties en
daarmee vertraging voor het wegverkeer en scheepvaartverkeer.
Het deel van de Vismigratierivier dat Rijkswaterstaat laat bouwen in opdracht
van de provincie (het doorlaatmiddel door de dijk) zal eind 2022 grotendeels
gereed zijn. Aansluitende werkzaamheden, zoals het verwijderen van de
tijdelijke waterkering en het aanbrengen van bodembescherming aan de
Waddenzeezijde, zijn vertraagd en uiterlijk eind 2023 gereed. De provincie kan
aan de IJsselmeerzijde conform afspraken na 2022 onbelemmerd de
Vismigratierivier realiseren. Over het deel van de Vismigratierivier dat de
provincie realiseert aan de Waddenzeezijde zijn Rijkswaterstaat en de
provincie in gesprek om de gevolgen van de vertraging op te vangen en
daarbij zo mogelijk kansen voor werk met werk te benutten.
Vraag 4
Klopt het dat zich bij Rijkswaterstaat gegadigden hebben gemeld voor
zandwinning bij projecten, zoals de Vismigratierivier en Versterking Friese
IJsselmeerkust? Welke gevolgen heeft dit voor de kosten en baten voor de
provincie bij het verdiepen van de vaargeulen?
Antwoord 4
Het klopt dat zich bij Rijkswaterstaat gegadigden hebben gemeld voor
zandwinning in Rijkswateren. Verlening van ontgrondingsvergunningen in
Rijkswateren verloopt volgens het principe «wie het eerst komt, het eerst
maalt». De provincie Fryslân en de zandwinbedrijven hebben vergunningen
aangevraagd voor het winnen van zand in respectievelijk het traject
Kornwerderzand-Workum (provincie), in de vaargeultraject Urk-Den Oever en
vaargeultraject Urk-Makkum-aansluiting wingebied Provincie (zandwinbedrijven). De provincie heeft aangegeven hun deel in te zetten voor de aanleg van
de vismigratierivier en o.a. projecten gerelateerd aan de versterking en
aanleg natuurprojecten langs de Friese Kust. In de ontgrondingsvergunningen
van de zandwinbedrijven is het belang van de provincie ten aanzien van
tijdige realisatie van de nautische vaargeulprofiel vanwege het Project
Verruiming Kornwerderzand, meegenomen in de looptijd van de vergunning.
De provincie kan in die zin voordeel halen uit het feit dat de vaargeulen, als
benoemd in verleende ontgrondingsvergunningen, door zandwinning op
diepte worden gebracht. De gevolgen voor de kosten en baten zijn uiteindelijk
echter een verantwoordelijkheid voor de provincie.
Vraag 5
Klopt het dat de verzilting van het IJsselmeer ernstiger is dan in eerste
instantie werd gedacht? Welke beheersmaatregelen zijn nodig om verzilting
tegen te gaan en welke consequenties hebben die voor de uitvoering van de
verschillende projecten?
Antwoord 5
Na het droge jaar 2018 zijn wij alerter geworden op het verziltingsvraagstuk
in het IJsselmeer en ingrepen in het gebied die kunnen leiden tot een
verhoogde kans op de toename van verzilting worden goed in de gaten
2

Kamerstuk 35 570 A, nr. 59

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

2

gehouden. Ook geven recente gepubliceerde toekomstscenario’s in het kader
van Deltaprogramma Zoet Water aan dat de kans dat dergelijke droge jaren
in de toekomst vaker kunnen voorkomen groter is geworden3. Sinds 2018
worden de meetpunten in het gebied daarom steeds verder uitgebreid,
waardoor meer inzicht wordt verkregen in het gedrag van de verspreiding
van het zoute water.
Het vergroten van de schutsluis bij Kornwerderzand omvat ook het verdiepen
van de vaargeul naar Kornwerderzand. Het zand dat hierbij gewonnen wordt,
wil de provincie Fryslân o.a. inzetten voor het project Versterken Friese Kust
en de Vismigratierivier. Vanaf Kornwerderzand is de eerste km (van de totaal
4,5 km) vaargeul inmiddels verdiept. Uit diverse metingen is gebleken dat het
zoute water dat normaliter weer terugvloeit naar de Waddenzee d.m.v. spuien
of schutten zich nu ophoopt in de reeds verdiepte kuil. Er is nu een kans dat
als de verdiepte vaargeul tussen Kornwerderzand en Urk verder wordt
gerealiseerd, een zogenoemde zouttong over de bodem van de verdiepte
vaargeul verder in het IJsselmeergebied komt met mogelijk hogere chloridewaarden bij het drinkwaterinnamepunt van het bedrijf PWN als gevolg.
In 2022 onderzoekt Deltares hoe groot en reëel de kans op verspreiding van
zout water door de verdiepte vaargeul is en welke maatregelen er eventueel
getroffen kunnen worden om dit tegen te gaan. De verwachting is dat deze
studie in de tweede helft van 2022 is afgerond. Op dit moment is het dus nog
niet mogelijk om te zeggen wat de benodigde beheersmaatregelen zijn, noch
welke consequenties die hebben voor de uitvoering.
Vraag 6
Wat is de stand van zaken met betrekking tot de marktbijdrage voor de
verruimde sluis? Hoe beoordeelt u het initiatief van scheepsbouwers,
verladers en transporteurs?4
Antwoord 6
De provincie Fryslân is in gesprek met de betrokken marktpartijen over het
vormgeven van de marktbijdrage. Ik begrijp dat de marktpartijen nu onderling
afspraken gaan maken over de toegezegde eigen bijdrage. Dat is goed
nieuws. Ik heb begrepen dat de provincie en de marktpartijen mij op korte
termijn willen bijpraten over de nadere details.
Vraag 7
Welke stappen zet u om ervoor te zorgen dat de verruiming van de sluis, het
vervangen van de bruggen bij Kornwerderzand en het verdiepen van
vaargeulen in het IJsselmeer, zoals vastgelegd in de bestuursovereenkomst
tussen Rijk en provincie, zoveel mogelijk volgens planning worden uitgevoerd?
Antwoord 7
Primair is de Provincie verantwoordelijk voor de projecten bij Kornwerderzand en voor het behalen van de afgesproken planning. Rijkswaterstaat werkt
natuurlijk, binnen de afspraken van de bestuursovereenkomst, intensief
samen met de provincie om de planning mogelijk te maken.

3

Stresstest voor het Deltaprogramma Zoetwater fase II – Het effect van nieuwe inzichten en
onzekerheden op knelpunten in de zoetwatervoorziening, Deltares rapport 1206829–002 (2021)
4
Website Leeuwarder Courant, 10 februari 2022 (https://lc.nl/friesland/Scheepbouwers-zijn-omoplossing-in-impasse-rond-brede-sluis-27467594.html)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

3