Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

34 252

Evaluatie Aanbestedingswet 2012

Nr. 10

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ECONOMISCHE ZAKEN
EN KLIMAAT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 21 december 2018
Met deze brief ga ik in op diverse onderwerpen op het terrein van
marktwerking en mededinging. Ik informeer uw Kamer in de eerste plaats
over de stand van zaken van het onderzoek inbesteden. Daarnaast ga ik in
op diverse moties en toezeggingen op het gebied van aanbesteden.
Tenslotte ga ik in op de uitvoering van de motie van het lid Alkaya over de
markt voor autoschadehersteldiensten (Kamerstuk 24 036, nr. 433).
Inbesteden
Met betrekking tot de uitvoering van de motie van het lid Amhaouch c.s.
(Kamerstuk, 34 775 XIII, nr. 80) waarin de regering wordt verzocht
onderzoek te verrichten naar een digitaal register inbesteden, kan ik u als
volgt berichten. Het afgelopen jaar heb ik meerdere overleggen gevoerd
met vertegenwoordigers van overheden en ondernemers. Hieruit bleek
dat de perceptie van overheden en ondernemers over de ervaren
problematiek bij inbesteden uiteenloopt. Daarom heb ik in een gezamenlijk overleg met overheden en ondernemers afgesproken extern
onderzoek te doen naar de hoeveelheid inbestedingen bij gemeenten en
hebben VNO-NCW/MKB-Nederland en VNG afgesproken concrete
casussen van inbestedingen bij gemeenten te analyseren (Kamerstuk
34 252, nr. 8). Het externe onderzoek is afgerond. Met deze brief bied ik dit
onderzoek aan uw Kamer aan1.
In het onderzoek is gekeken naar 93 verschillende activiteiten die
overheden zelf kunnen verrichten of op de markt kunnen zetten. Het gaat
om uiteenlopende activiteiten, zoals afvalvoorziening, catering,
schoonmaak, onderzoek, onderhoud van overheidsgebouwen en
onderhoud aan het weggennet. De enquête is ingevuld door 113
gemeenten. Het onderzoek geeft antwoord op twee vragen: hoe vaak

1

kst-34252-10
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 252, nr. 10

1

besteden gemeenten activiteiten in en welk proces doorlopen zij wanneer
ze een activiteit uit de markt halen?
Gemeenten geven aan 16 procent van hun activiteiten geheel of grotendeels in te besteden. 74 procent van de activiteiten wordt volledig of
grotendeels aanbesteed. In het onderzoek is geen verschil gevonden in
deze verhouding tussen gemeenten op basis van grootte, politieke kleur
van de raad, of lidmaatschap van een samenwerkingsverband. Van de 113
gemeenten geven er 76 aan in de periode 2012–2017 geen activiteit te
hebben gewijzigd. 37 gemeenten hebben wel een of meer activiteiten
gewijzigd. Gemiddeld gaat het om 5,5 gewijzigde activiteiten per
gemeente. Van de wijzigingen betrof ongeveer 30 procent een wijziging
van inbesteden naar aanbesteden, tegenover 40 procent van aanbesteden
naar inbesteden. De overige 30 procent ging van aanbesteden of
inbesteden naar open house2.
Bij het uit de markt halen van een activiteit geeft 13 procent van de
gemeenten aan ondernemers te hebben betrokken (veelal via marktconsultaties). Gevraagd naar het meewegen van de effecten op ondernemers
in de besluitvorming geeft 13 procent aan het effect bovengemiddeld of
leidend te hebben meegewogen, 61 procent aan dit effect neutraal te
hebben meegewogen, 20 procent aan hier enigszins rekening mee te
houden en 6 procent aan hier helemaal geen rekening mee te houden. 100
gemeenten hebben antwoord gegeven op de vraag of ze van het
bedrijfsleven klachten hebben ontvangen over werk dat zij niet aan de
markt hebben gelaten. Vijf gemeenten geven aan dergelijke klachten te
hebben ontvangen. In gesprekken werd daarnaast aangegeven dat
betrokkenen informeel signalen van onvrede hebben opgevangen.
Op basis van het onderzoek en de gesprekken die ik onder andere binnen
het Rijk heb gevoerd, zie ik in ieder geval ruimte voor het beter betrekken
van (de effecten op) ondernemers in de besluitvorming. Begin volgend
jaar zal ik opnieuw met de diverse betrokken partijen gezamenlijk om tafel
gaan om het onderzoek en het vervolg te bespreken. Daarbij betrek ik ook
de uitkomsten van het gesprek tussen VNO-NCW/MKB-Nederland en de
VNG over concrete casussen van inbestedingen bij gemeenten. Ik
verwacht uw Kamer aan het einde van het eerste kwartaal te kunnen
informeren over de verdere uitvoering van de motie.
Aanbesteden
Beter Aanbesteden
Zoals ik uw Kamer onlangs bericht heb (Kamerstuk 34 252, nr. 9), is de
heer Karsten Klein dit najaar gestart als aanjager Beter Aanbesteden. Hij
zal zich in de komende tijd inzetten voor de afronding van de nog openstaande acties van de actieagenda Beter Aanbesteden. De heer Klein
treedt daarnaast actief naar buiten om de actieagenda Beter Aanbesteden
meer bekendheid te geven onder aanbestedende diensten en ondernemers. Ook zal hij in overleg met stakeholders een voorstel doen voor de
organisatorische inbedding van Beter Aanbesteden ná de actieagenda.
Een actie die al is afgerond, maar om nadere uitwerking vraagt, is het
advies van de werkgroep clusteren. Ik informeer uw Kamer hierbij over de
voortgang van de uitwerking daarvan (zoals toegezegd in Kamerstuk
2

Open house is een vorm van contracteren, waarbij een gemeente een contract sluit met iedere
aanbieder die instemt om voor vastgestelde minimumeisen en prijs te leveren. Doordat de
gemeente geen keuze maakt tussen aanbieders of gunt op basis van offertes, is open house
geen vorm van aanbesteden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 252, nr. 10

2

34 252, nr. 8). Afgelopen najaar heeft overleg plaatsgevonden met de
schrijvers van het advies over de uitwerking van de aanbevelingen. Dit
overleg heeft geleid tot een aantal concrete acties waaraan wordt gewerkt.
Zo wordt een infographic ontwikkeld die ingaat op het afwegingskader
rond het clusterverbod en gebruikt zal gaan worden om aanbestedende
diensten bewuster te maken van de keuzes die ze maken in het aanbestedingsproces. Verder werkt PIANOo aan een internetpagina op hun website
die specifiek ingaat op de thema’s clusteren en splitsen van opdrachten.
Dit met het oog op het verder verbeteren van de informatievoorziening.
Ook is PIANOo voornemens een artikel te publiceren over onderzoek dat
is uitgevoerd naar inkoopopleidingen in Nederland en de inhoudelijke
invulling ervan. Mogelijk biedt dit een aanknopingspunt om (toekomstige)
inkopers op te leiden als het gaat om keuzes met betrekking tot de grootte
van opdrachten. Ik zal uw Kamer vóór de zomer berichten over de verdere
stappen die zijn gezet om opvolging te geven aan deze aanbevelingen. De
aanbeveling om naleving van het clusterverbod en het splitsingsgebod te
bevorderen wordt betrokken bij het onderzoek naar de rechtsbescherming
waar ik uw Kamer vóór de zomer separaat over zal informeren.
Ik heb de heer Klein gevraagd om in zijn externe optredens twee thema’s
mee te nemen waarover ik en mijn voorganger in het verleden toezeggingen hebben gedaan. Het gaat ten eerste om mijn toezegging aan het
lid Van der Lee (GL) (Kamerstuk 34 252, nr. 6) om de mogelijkheden die er
zijn om de total cost of ownership 3 mee te nemen in een aanbesteding, te
bespreken met gemeentebestuurders. Het gaat ten tweede om de
toezegging van mijn voorganger aan het lid Schouten (CU) (Handelingen
II 2013/14, nr. 21, item 5) om gemeenten te wijzen op hun motiveringsplicht in het kader van de Aanbestedingswet. Betere communicatie over
de reden van afwijzing kan bijdragen aan een betere aanbieding bij een
volgende aanbesteding. Hier profiteert zowel de ondernemer als de
aanbestedende dienst van en dit draagt daarmee bij aan een betere
aanbestedingspraktijk. Ik vind het belangrijk dat gemeenten en hun
bestuurders op de hoogte zijn van deze twee thema’s en hier binnen hun
organisatie mee aan de slag gaan.
Aanbesteden in collegeprogramma’s
In reactie op de vraag van het lid Wörsdörfer, tijdens het AO Aanbesteden
van 24 mei 2018 (Kamerstuk 34 252, nr. 6) over de wijze waarop inkoop is
belegd in colleges van burgemeester en wethouders, kan ik u als volgt
informeren. Ik heb op basis van een steekproef de collegeprogramma’s
onderzocht van 30 gemeenten van de 335 gemeenten die in 2018
gemeenteraadsverkiezingen hebben gehouden. Om een representatief
beeld te geven heb ik op basis van diverse criteria, zoals bevolkingsgrootte en geografische spreiding, gemeenten geselecteerd. Uit de
steekproef blijkt dat 70 procent van de onderzochte collegeprogramma’s
afspraken bevatten over aanbesteden. Dit betreft in de meeste gevallen de
inzet van aanbesteden voor het behalen van beleidsdoelstellingen, zoals
het creëren van (lokale) werkgelegenheid (65 procent) of het bevorderen
van duurzaamheid (67 procent). In een enkel geval staat ook het verder
ontwikkelen en professionaliseren van de eigen inkooporganisatie op de
agenda. Ter controle heb ik steekproefsgewijs gekeken naar de coalitieakkoorden van drie provincies, waarin dit beeld wordt bevestigd.
Uit de resultaten van de steekproef blijkt dat het belang van aanbesteden
als strategisch instrument is vastgelegd in de meerderheid van de
plannen voor de aankomende collegeperiode. Er is echter nog een deel
3

Bijvoorbeeld door te gunnen op laagste kosten op basis van kosteneffectiviteit, zoals de
levenscycluskosten (art. 2.115a Aanbestedingswet 2015).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 252, nr. 10

3

van de onderzochte overheden dat aanbesteden nog niet op deze manier
lijkt te benaderen. Gezien de grote belangen die met aanbesteden
gemoeid zijn, zal ik aandacht vragen voor de verdere ontwikkeling van dit
inzicht binnen het traject Beter Aanbesteden. Ik zal daarin ook de
samenwerking met de VNG en het IPO zoeken.
Uitvoering motie markt autoschadehersteldiensten
Tijdens het VAO Marktwerking en Mededinging op 8 november jl.
(Handelingen II 2018/19, nr. 21, item 5) is de motie Alkaya (Kamerstuk
24 036, nr. 433) ingediend die de regering verzoekt de ACM te vragen het
onderzoek naar de markt voor autoschadehersteldiensten de actualiseren.
Conform de motie heb ik het verzoek aan de ACM overgebracht en
inmiddels heeft de ACM mij laten weten in de eerste helft van 2019 het
onderzoek uit 2008 naar de markt voor autoschadehersteldiensten te
actualiseren.
De Staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat,
M.C.G. Keijzer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 252, nr. 10

4