JaarwerkJaarwerk
programma
rogramma
2014

Motto
Naar zichtbare kwaliteit in de jeugdzorg!

Missie
De Inspectie Jeugdzorg ziet toe op de kwaliteit van de jeugdzorg en op de naleving
van de wetgeving. De inspectie stimuleert met haar toezicht de voorzieningen tot
goede en veilige verzorging, opvoeding en behandeling van kinderen in de jeugdzorg
en de ondersteuning van ouders en verzorgers van die kinderen. De inspectie draagt
er met haar toezicht toe bij dat de samenleving erop kan vertrouwen dat kinderen en
ouders de benodigde hulp en zorg krijgen van de instellingen en de professionals in
de jeugdzorg. De inspectie zorgt voor een onafhankelijk oordeel over de kwaliteit van
de jeugdzorg dat relevant is voor de professional, de instelling, de overheid en de
burger en dat helpt bij het verbeteren van de jeugdzorg.

Kengetallen Inspectie Jeugdzorg 2014
Formatie (incl. Samenwerkend Toezicht Jeugd)
Budget (incl. Samenwerkend Toezicht Jeugd)

60 fte
€ 5.862.000,-

De foto op de voorkant betreft geen personen in de jeugdzorg en is uitsluitend ter illustratie.

2

Inhoudsopgave
1. Inleiding

5

2. Toezicht Inspectie Jeugdzorg in 2014

7

2.1 Toezicht op de kwaliteit in algemene zin

10

2.2 Toezicht op de naleving van wettelijke eisen

11

2.3 Toezicht naar aanleiding van calamiteiten en incidenten

15

2.4 Toezicht naar aanleiding van signalen van burgers en professionals

16

3. Op weg naar en klaar voor 2015

17

3.1 Nieuwe wettelijke taken Inspectie Jeugdzorg

17

3.2 Afsprakenkader met gemeenten

18

3.3 Samenwerking met andere inspecties

19

3.4 Risicomodel en Staat van de Jeugdzorg

21

3

4

1. Inleiding
Naar verwachting treedt per 1 januari 2015 de nieuwe Jeugdwet in werking. Binnen
het nieuwe jeugdzorgstelsel worden de gemeenten verantwoordelijk voor de
uitvoering van alle vormen van jeugdhulp (inclusief specialistische hulp zoals jeugdggz, jeugd-lvb en gesloten jeugdzorg), jeugdreclassering en jeugdbescherming. Dit
staat bekend als de transitie van de jeugdzorg.
Tegelijkertijd is het de bedoeling dat er een transformatie plaats vindt die vraagt om
een andere manier van denken en handelen. De stelselwijziging moet leiden tot een
omslag naar meer preventie en eerdere ondersteuning van kinderen en hun
opvoeders, waarbij zoveel mogelijk wordt uitgegaan van de eigen kracht van de
gezinnen en hun sociale netwerken. Problemen moeten minder snel worden
gemedicaliseerd en er moet sprake zijn van integrale hulp volgens het principe één
gezin, één plan, één regisseur.

Bovenstaande heeft grote gevolgen voor de werkers in de jeugdzorg en de
gemeenten, maar ook voor de inspecties die werkzaam zijn binnen het jeugddomein.
Zo krijgt de Inspectie Jeugdzorg ruimere bevoegdheden en instrumenten om
handhavende maatregelen te treffen ten aanzien van jeugdhulpverleners en
instellingen en de taak om toe te zien op de naleving van de eis van de
verantwoorde werktoedeling. Verder brengt het integrale karakter van de hulp met
zich mee, dat de samenwerking tussen de inspecties zal worden geïntensiveerd,
zodat een integrale beoordeling van de kwaliteit van die hulp kan worden gemaakt.
In aanloop naar het nieuwe jeugdstelsel hebben de betrokken inspecties een Visie
landelijk toezicht op de jeugdhulp opgesteld, waarin wordt aangegeven op welke
wijze zij voornemens zijn invulling te geven aan hun taken en rollen in het nieuwe
jeugdstelsel.

In 2014 zal de Inspectie Jeugdzorg zich voorbereiden op de nieuwe taken en
verantwoordelijkheden die zij krijgt binnen het nieuwe jeugdstelsel, maar ook op een
kritische en verantwoorde manier toe blijven zien op de kwaliteit van de geleverde
jeugdzorg en de continuïteit van de zorg voor jeugdigen.
Kortom, een belangrijk jaar voor nu en voor de toekomst!

5

6

2. Toezicht Inspectie Jeugdzorg in 2014
De Meerjarenvisie 2012-2015 van de Inspectie Jeugdzorg1 en de Visie landelijk
toezicht op de jeugdhulp2 geven aan waar het toezicht in de komende jaren op
gericht zal zijn en hoe de Inspectie Jeugdzorg dit gaat doen. Ze vormen het kader
voor de komende jaarwerkprogramma’s. Binnen dit kader hanteert de inspectie een
werkwijze die is gebaseerd op een inschatting van risico’s op gebrekkige of
tekortschietende kwaliteit van de zorg. Aan de hand van een risicomodel (waarover
meer in paragraaf 3.4) komt de inspectie jaarlijks tot een werkprogramma.

In dit hoofdstuk kunt u lezen hoe de inspectie haar toezicht vorm geeft en welke
toezichtactiviteiten de inspectie in 2014 ontplooit. De activiteiten zijn – analoog aan
de ‘Visie landelijk toezicht op de jeugdhulp’ - onder te verdelen in vier categorieën:
1. toezicht op de kwaliteit in algemene zin;
2. toezicht op de naleving van wettelijke eisen;
3. toezicht naar aanleiding van calamiteiten en incidenten;
4. toezicht naar aanleiding van signalen van burgers en professionals.

Onverwacht toezicht
Uitgangspunt is dat er bij het doen van toezicht altijd een onverwacht element
aanwezig is. Dit kan bijvoorbeeld zijn dat een instelling niet weet wanneer de
inspectie langskomt, dat vooraf niet bekend wordt gemaakt wat het onderwerp van
toezicht is, welke dossiers de inspectie in wil zien of welke personen de inspectie wil
spreken. Welke van deze elementen wel of niet van tevoren bekend worden
gemaakt, hangt af van de aard van het toezicht, het onderwerp van het toezicht en
het beoogde effect. Het is niet altijd nodig alle elementen onbekend te houden om
goed (onverwacht) toezicht uit te voeren. Soms is het nodig om wel concrete
afspraken te maken over het bezoek en het toezicht, zodat men er zeker van is dat
mensen met wie moet worden gesproken in huis zijn.

1

Inspectie Jeugdzorg (maart 2012). Laverend maar koersvast. Meerjarenvisie 2012-2015.
Inspectie Jeugdzorg en Inspectie voor de Gezondheidszorg (juli 2013). Visie landelijk
toezicht op de jeugdhulp.

2

7

Onverwacht
toezicht type 1

Onverwacht
toezicht type 2

Onverwacht
toezicht type 3

Onverwacht
toezicht type 4

Onderwerp

Onderwerp

Onderwerp

Onderwerp

Tijdstip

Tijdstip

Tijdstip

Tijdstip

Dossier

Dossier

Dossier

Dossier

Personen

Personen

Personen

Personen

Element van het toezicht/de inspectie dat niet vooraf bekend is gemaakt
bij de instelling(en).
Element van het toezicht/de inspectie dat wel vooraf bekend is gemaakt
bij de instelling(en).

Figuur 1: elementen onverwacht toezicht Inspectie Jeugdzorg

Regionale toezichtplannen
ezichtplannen
Jaarlijks stellen de inspecteurs van de Inspectie Jeugdzorg regionale toezichtplannen
op, waarin staat welke toezichtactiviteiten er dat jaar plaats gaan vinden bij de
jeugdzorginstellingen in het land. De inspectie hanteert voor het regionale
regional toezicht
algemene uitgangspunten waaraan alle plannen moeten voldoen, waardoor de
aanpak en werkwijze binnen de verschillende regio’s eenduidig en vergelijkbaar is.
Binnen deze kaders stellen de inspecteurs aan de hand van risicoprofielen van de
instellingen
ngen (zie paragraaf 3.4) prioriteiten in de toezichtactiviteiten.
Een belangrijk onderdeel van de toezichtactiviteiten is het toezien op de uitvoering
van verbetermaatregelen naar aanleiding van eerder gedaan toezicht.
toezicht De inspecteurs
gaan binnen hun regio’s na in hoeverre instellingen aanbevelingen van de iinspectie
overnemen en of dit leidt tot de gewenste verbeteringen. Ook onderhouden zij
contacten met de provincies3, die als handhaver verantwoordelijk zijn voor het
functioneren van de instellingen.

Verscherpt toezicht
Als de inspectie oordeelt dat er st
structurele
ructurele tekortkomingen zijn in de kwaliteit van de
door instellingen geleverde zorg die (kunnen) leiden tot ernstige risico’s voor de
veiligheid van de kinderen, dan kan zij een instelling onder verscherpt toezicht
plaatsen. De instelling moet in dat gev
geval
al een plan overleggen waarin wordt
3

Waar provincie staat, wordt tevens stadsregio bedoeld.

8

vastgelegd wat ze doet om de situatie zo snel mogelijk te verbeteren. Vervolgens
dient de instelling de inspectie periodiek te informeren over de voortgang van de
uitvoering van het plan èn over de behaalde resultaten. De inspectie doet na
maximaal een jaar een hertoets bij de instelling die onder verscherpt toezicht is
geplaatst.

Samenwerkend Toezicht Jeugd
Bij de voorbereiding en uitvoering van het toezicht binnen het jeugddomein werkt de
Inspectie Jeugdzorg nauw samen met de inspecties van het Onderwijs,
Gezondheidszorg, Veiligheid en Justitie en Sociale Zaken en Werkgelegenheid binnen
Samenwerkend Toezicht Jeugd (STJ). Alle gezamenlijke toezichtactiviteiten met
betrekking tot (de verantwoorde zorg voor) kinderen zijn hierin ondergebracht.
Welke van de vijf inspecties met elkaar samenwerken is afhankelijk van het
onderwerp of de problematiek waar toezicht naar wordt gedaan. Voor alle
gezamenlijke toezichtactiviteiten geldt dat steeds één van de inspecties het voortouw
heeft. STJ is organisatorisch ondergebracht bij de Inspectie Jeugdzorg. De
stuurgroep STJ bestaat uit de hoofden van de aangesloten inspecties en staat onder
voorzitterschap van de hoofdinspecteur van de Inspectie Jeugdzorg. De inspecties
detacheren jaarlijks een aantal inspecteurs bij STJ.

Relatie jaarwerkprogramma’s Samenwerkend Toezicht Jeugd en Inspectie Jeugdzorg
De samenwerkende inspecties stellen jaarlijks een gezamenlijk jaarplan op waarin alle
activiteiten worden vermeld die onder de vlag van STJ worden ontplooid (zie Werkprogramma
Jeugd 2013-20144). Deze activiteiten zijn gerelateerd aan de vier thema’s uit de Meerjarige
Jeugdagenda 2012-20155: kindermishandeling, kwetsbare groepen, overlastgevende groepen
en de verbinding en samenhang op lokaal niveau. De programmering van het gezamenlijke
werkprogramma verloopt volgens een andere cyclus dan die van het werkprogramma van de
Inspectie Jeugdzorg (en de andere in STJ participerende inspecties). Op die manier dienen de
bevindingen van de onderzoeken van de participerende inspecties als input voor het
gezamenlijke programma en andersom. In het Jaarwerkprogramma 2014 van de Inspectie
Jeugdzorg staan alle gezamenlijke activiteiten waar de Inspectie Jeugdzorg in 2014 een
bijdrage aan levert opgenomen.

4

Samenwerkend Toezicht Jeugd (september 2013). Werkprogramma Jeugd 2013-2014.
Samenwerkend Toezicht Jeugd (oktober 2012). Meerjarige Jeugdagenda Samenwerkend
Toezicht Jeugd 2012-2015.

5

9

2.1 Toezicht op de kwaliteit in algemene zin

Bij het toezicht op de kwaliteit in algemene zin gaat het om de algehele effectiviteit
van het jeugdstelsel. Hiermee stelt de inspectie de verantwoordelijke
bewindspersonen in staat om hun systeemverantwoordelijkheid voor het jeugdstelsel
waar te maken. De inspectie verzamelt informatie over en beoordeelt de door
zorgaanbieders geleverde zorg, waarbij het vertrekpunt de kwetsbare positie van het
kind en diens gezin en/of de integrale trajectbenadering is (Is men voldoende
resultaatgericht? Werkt de keten? Is er coördinatie van zorg? Is er voldoende
samenwerking?). Het toezicht richt zich als het ware op de resultante van alle
inspanningen.
Deze vorm van toezicht wordt conform artikel 9.1 van de Jeugdwet ook in het
nieuwe stelsel opgedragen aan de Inspectie Jeugdzorg. Dit toezicht voert de
Inspectie Jeugdzorg samen uit met de andere STJ-inspecties.

Gezinnen met geringe sociale redzaamheid
De vijf STJ-inspecties doen in 2013-2014 toezicht naar de verantwoorde zorg en
ondersteuning voor gezinnen met geringe sociale redzaamheid, ook wel
multiprobleemgezinnen genoemd. In 2013 is gekeken naar de borging van
verantwoorde zorg en ondersteuning op beleidsniveau in 21 gemeenten. In het
najaar van 2013 zijn de inspecties bij vier gemeenten - waar deze zorg en
ondersteuning geborgd is - een praktijktoezicht op casusniveau gestart dat doorloopt
naar 2014.
De Inspectie voor de Gezondheidszorg heeft het voortouw bij dit project.

Thuiszitters
In 2013 hebben de vijf STJ-inspecties onderzoek gedaan naar de manier waarop
gemeenten, samenwerkingsverbanden Passend Onderwijs, scholen en instellingen in
de jeugd- en gezondheidszorg samenwerken om problemen van thuiszittende
leerlingen op te lossen. De uit het onderzoek naar voren gekomen elementen en
kenmerken van succesvol handelen worden opgenomen in een handreiking die naar
verwachting begin 2014 wordt vastgesteld. In 2014 voeren de inspecties een
vervolgtoezicht uit waarbij de uitkomsten van het onderzoek uit 2013 worden
uitgewerkt. De focus komt dan te liggen op specifieke groepen jongeren, waarbij met

10

name wordt ingezoomd op de aansluiting van het onderwijs van jongeren na
(gesloten) behandeltrajecten.
De Inspectie van het Onderwijs heeft het voortouw bij dit project.

Ontwikkelen toetsingskader kwaliteit in algemene zin
De nieuwe Jeugdwet voorziet onder meer in een landelijk toezicht op de kwaliteit in
algemene zin. Voor dit toezicht hebben de vijf STJ-inspecties in 2013 een concept
toetsingskader ontwikkeld waarmee - gegeven het beleid en de regiefunctie van de
gemeente - gekeken wordt naar de samenwerking op lokaal en regionaal niveau en
de resultaten van al deze inspanningen voor het kind en het gezin: worden er
werkelijk resultaten geboekt en worden deze ook gemeten? Het toetsingskader wordt
in 2014 door middel van een aantal pilots in de praktijk getest.
De Inspectie Jeugdzorg heeft het voortouw bij dit project.

2.2 Toezicht op de naleving van de wettelijke eisen

De Inspectie Jeugdzorg ziet toe op de naleving van wettelijke eisen voor de
instellingen en de verplichtingen die gelden voor de kwaliteit van de zorg. Vooral de
bepalingen over verantwoorde zorg hebben de aandacht. Maar daarnaast zijn er nog
andere bepalingen en verplichtingen. Die moeten uiteraard ook worden nageleefd
door de instellingen waarop de wet van toepassing is.
Dit nalevingstoezicht doet de Inspectie Jeugdzorg aan de hand van het Toetsingskader Verantwoorde hulp voor jeugd dat zij – door bestaande toetsingskaders te

actualiseren, herschikken en waar nodig aan te vullen - in 2013 heeft ontwikkeld. Dit
is een basistoetsingskader en wordt – afhankelijk van de te onderzoeken
onderwerpen – in zijn geheel of op specifieke onderdelen gebruikt bij het vormgeven
van het betreffende toezicht.

JeugdzorgPlus
In het najaar van 2008 heeft Jeugdzorg Nederland met medewerking van de
Inspecties Jeugdzorg, Gezondheidszorg en Onderwijs normen opgesteld voor
JeugdzorgPlus en deze vastgelegd in het Kwaliteitskader Gesloten Jeugdzorg. De
inspecties doen binnen het samenwerkingsverband STJ op basis van dit

11

kwaliteitskader bij alle aanbieders van JeugdzorgPlus tot en met 2014 stapsgewijs
toezicht. De Inspectie Jeugdzorg heeft hierbij het voortouw.
Het toezicht wordt uitgevoerd in drie stappen waarbij het accent ligt op de volgende
thema’s uit het kwaliteitskader:
1. gesloten leefomgeving, met name de rechtspositie van de jeugdige inclusief de
toekenning van verlof: dit onderzoek is in 2011 afgerond;
2. opvoeding, dagprogrammering en personeel: dit onderzoek heeft plaatsgevonden
in 2010/2011 en was met name gericht op het leefklimaat in de instellingen. Het
onderzoek is uitgevoerd samen met de Inspectie van het Onderwijs en in
samenwerking met de Inspectie voor de Gezondheidszorg;
3. behandeling en ketensamenwerking: in 2013 hebben de inspecties Jeugdzorg,
Gezondheidszorg en Onderwijs onderzoek gedaan naar de inhoud van de
behandeling en de samenwerking in de keten/trajectbenadering bij tien
JeugdzorgPlus-instellingen.

Tot medio 2014 voeren de inspecties nog gezamenlijk toezicht uit bij zeven
instellingen. Het gaat daarbij om toezicht stap 3 dat nog uitgevoerd moet worden,
om een hertoets stap 3 en om toezicht dat bestaat uit een combinatie van stap 1, 2
en 3 bij instellingen die nog niet lang bestaan en waar de inspecties dit toezicht nog
niet hebben uitgevoerd.
Het stapsgewijze toezicht op de JeugdzorgPlus wordt daarna door de inspecties
afgesloten met een overkoepelend eindbericht.

Justitiële jeugdinrichtingen
Ook in 2014 voeren de inspecties Veiligheid en Justitie, Jeugdzorg, Gezondheidszorg,
Onderwijs en Sociale Zaken en Werkgelegenheid binnen het samenwerkingsverband
STJ een doorlichting uit bij een aantal justitiële jeugdinrichtingen (JJI’s). De Inspectie
Veiligheid en Justitie heeft bij deze doorlichtingen het voortouw.
Ongeveer een jaar na een doorlichting voeren de inspecties een tussentijds toezicht
bij de betreffende JJI uit om na te gaan of de inrichting eventuele tekortkomingen uit
de doorlichting heeft aangepakt. In 2014 bezoeken de inspecties ook een aantal JJI’s
voor een dergelijk tussentijds toezicht. Indien de uitkomsten van een doorlichting of
tussentijds toezicht daar aanleiding toe geven, volgt een vervolgonderzoek
(hertoets).

12

Het uitgangspunt is dat een JJI maximaal één keer per jaar onderwerp van toezicht
is.

Opvang alleenstaande minderjarige vreemdelingen
In 2012 en 2013 heeft de Inspectie Jeugdzorg onderzoeken afgerond naar de
kwaliteit en veiligheid van de opvang van de alleenstaande minderjarige
vreemdelingen (AMV's) in campussen respectievelijk procesopvanglocaties. In 2014
rondt de inspectie een volgend onderzoek af, dat zich richt op de veiligheid en
kwaliteit in de opvang- en woongezinnen van Nidos6.
Als laatste in dit meerjarige traject doet de inspectie vervolgens onderzoek bij de
kleinschalige vormen van AMV-opvang.

Stichting Halt
Op verzoek van de staatssecretaris van Veiligheid en Justitie zijn de inspecties
Veiligheid en Justitie en Jeugdzorg in het najaar van 2013 een vooronderzoek gestart
naar de invulling van het toezicht op Stichting Halt, met als doel te komen tot een
gezamenlijk toetsingskader en toezichtkader.
Zodra deze kaders beschikbaar zijn, starten de inspecties in 2014 met toezicht op de
Halt-sector, waarbij de Inspectie Veiligheid en Justitie het voortouw heeft. De
invulling hiervan is afhankelijk van de resultaten van het vooronderzoek.

Kindermishandeling
De Inspectie Jeugdzorg heeft de afgelopen jaren in haar toezicht op diverse
manieren aandacht besteed aan het onderwerp kindermishandeling. Dit zal ook de
komende jaren worden voortgezet.
Naar aanleiding van het rapport van de commissie Samson7 hebben de
jeugdzorginstellingen onder aanvoering van Jeugdzorg Nederland het initiatief
genomen om een kwaliteitskader te ontwikkelen, gericht op het voorkomen van
seksueel misbruik. Jeugdzorg Nederland heeft de commissie Rouvoet ingesteld die in

6

Nidos is een (gezins-)voogdij instelling die de voogdijtaak uitvoert voor alleenstaande
minderjarige vreemdelingen.
7
Commissie Samson (oktober 2012). Omringd door zorg toch niet veilig.

13

mei 2013 het Kwaliteitskader voorkomen seksueel misbruik in de jeugdzorg8 heeft
vastgesteld en toeziet op de implementatie van dit kader.
Daar waar de commissie Rouvoet toeziet op de implementatie van het
kwaliteitskader, zal de Inspectie Jeugdzorg de komende jaren vooral toezien op de
naleving van het kwaliteitskader in de praktijk. In het voorjaar van 2014 voert de
inspectie toezicht uit op de mate waarin instellingen kinderen beschermen tegen
seksueel grensoverschrijdend gedrag en seksueel misbruik en in hoeverre
instellingen een gezonde seksuele ontwikkeling van kinderen bevorderen.

In vervolg op het inventariserend onderzoek van de inspectie naar de invoering van
de meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling in 2013, gaat de inspectie in
2014 in haar reguliere toezicht na of instellingen de meldcode in de praktijk
gebruiken en of de instellingen hun medewerkers scholen op dit gebied.

Caribisch Nederland
In het najaar van 2013 heeft de Inspectie Jeugdzorg toezicht uitgevoerd bij de
residentiële voorzieningen, pleegzorg, ambulante jeugdzorg en gezinsvoogdij in
Caribisch Nederland. De rapportage hierover verschijnt begin 2014. In 2014 volgt de
inspectie de implementatie van de eventuele verbeterplannen die naar aanleiding
van dit toezicht zijn gemaakt.

8

Jeugdzorg Nederland (mei 2013). Kwaliteitskader voorkomen seksueel misbruik in de
jeugdzorg.

14

2.3 Toezicht naar aanleiding van calamiteiten en incidenten

De Inspectie Jeugdzorg maakt een onderscheid tussen calamiteiten en incidenten.

Calamiteiten
De inspectie verstaat onder een calamiteit een gebeurtenis die heeft plaatsgevonden
gedurende de betrokkenheid van een instelling en die onverwacht en onbedoeld kan
leiden of heeft geleid tot een dodelijk of ernstig schadelijk gevolg voor een jeugdige
of voor een ander als gevolg van het handelen van een jeugdige. Alle overige
afwijkingen van de normale gang van zaken met een mogelijk schadelijk gevolg voor
een jeugdige of voor een ander als gevolg van het handelen van een jeugdige
betitelt de inspectie als incidenten.

Alle instellingen die onder het toezicht van de Inspectie Jeugdzorg vallen zijn
verplicht iedere calamiteit te melden. De inspectie analyseert en beoordeelt deze
meldingen en voert vanaf het moment van melden een duidelijke regie over het
onderzoek naar de calamiteit en wie er bij het onderzoek betrokken zijn. In de regel
zal de inspectie de betrokken instelling(en) om een feitenrelaas verzoeken. Op grond
van het feitenrelaas en de aard van de calamiteit besluit de inspectie of er aanleiding
bestaat de calamiteit nader te onderzoeken. Dit nader onderzoek kent verschillende
vormen. Waar dat aan de orde is, werkt de inspectie in het onderzoek naar
aanleiding van calamiteiten samen met andere rijksinspecties.

Incidenten
Op incidenten wordt een systeemgerichte benadering toegepast. Incidenten hoeven
niet individueel gemeld te worden aan de inspectie. De inspectie verwacht dat de
instellingen alle incidenten registreren in het kader van hun kwaliteitsbeleid en dat zij
een periodieke analyse maken van de geaggregeerde incidenten en op basis daarvan
verbetermaatregelen treffen. De Inspectie Jeugdzorg beoordeelt eenmaal per jaar de
kwaliteit van de registratie, analyse en verbetermaatregelen op organisatieniveau.
Afhankelijk van de kwaliteit van de analyse kan de inspectie toezicht op maat
uitvoeren. Met deze werkwijze wordt aangesloten bij de HKZ-certificering. In het
HKZ-certificeringsschema zijn registratie en analyse van incidenten opgenomen.

15

2.4 Toezicht naar aanleiding van signalen van burgers en
professionals

Klachten, zorgen en vragen over de jeugdzorg die de Inspectie Jeugdzorg van
burgers en professionals ontvangt, beschouwt zij als signalen die iets kunnen zeggen
over de kwaliteit van de jeugdzorg. Er zijn drie manieren waarop de inspectie met
een signaal om kan gaan. Afhankelijk van de ernst van het onderwerp, neemt zij
direct contact op met de betreffende instelling, brengt het ter sprake bij het
eerstvolgende inspectiebezoek of registreert het als signaal over de kwaliteit van de
zorg in een bepaalde instelling. Door signalen te registreren krijgt de inspectie
informatie die is te gebruiken in het toezicht op de betreffende instelling.
Bij bepaalde signalen, zoals signalen die duiden op een calamiteit of signalen over
onzorgvuldige klachtbehandeling, onderneemt de inspectie direct actie richting de
betreffende instelling.

De inspectie laat de betrokkene altijd weten wat zij met het signaal doet. Hierbij is
het uitgangspunt dat de inspectie zo spoedig mogelijk, doch uiterlijk binnen zes
weken na ontvangst van het signaal, reageert. Als er omstandigheden zijn waardoor
deze termijn niet haalbaar is, dan informeert de inspectie de persoon in kwestie hier
tijdig over.

Is een signaal van een burger een concrete klacht, dan verwijst de inspectie de
burger door naar de klachtencommissie van de betreffende instelling. Conform de
wet neemt de inspectie individuele klachten niet inhoudelijk in behandeling. Daarbij
wordt ook aangegeven dat de burger contact op kan nemen met een onafhankelijke
vertrouwenspersoon van het Advies- en Klachtenbureau Jeugdzorg (AKJ) die kan
adviseren en ondersteunen bij het indienen van de klacht.

16

3. Op weg naar en klaar voor 2015

De Inspectie Jeugdzorg streeft er naar om haar capaciteit zo efficiënt en effectief
mogelijk in te zetten en schenkt daarom veel aandacht aan de doorontwikkeling van
haar werkwijze en professionaliteit. De beschikbare middelen moeten zo goed
mogelijk worden ingezet en de werkwijze moet passen bij de huidige opvattingen
over en visie op modern toezicht. Hierbij kijkt de inspectie niet alleen naar het hier
en nu, maar richt zij haar blik ook op de toekomst, in het bijzonder op de
stelselwijziging jeugdzorg die naar verwachting per 1 januari 2015 een feit zal zijn.
Niet alleen de Inspectie Jeugdzorg, maar ook de andere rijksinspecties hebben
zichzelf deze opdracht gegeven. Om deze opdracht te kunnen vervullen werken de
rijksinspecties zoveel mogelijk samen als ware sprake van één rijksinspectie: de
samenwerkende rijksinspecties.

In dit hoofdstuk is te lezen welke activiteiten de inspectie in 2014 ontplooit om te
komen tot een zo effectief en efficiënt mogelijke en op de toekomst gerichte manier
van toezicht.

3.1 Nieuwe wettelijke taken Inspectie Jeugdzorg

Met de inwerkingtreding van de nieuwe Jeugdwet worden de bevoegdheden van de
Inspectie Jeugdzorg aanzienlijk uitgebreid. Zo worden de handhavende taken van de
inspectie verruimd en gelijkgetrokken met die van de Inspectie voor de
Gezondheidszorg. Voorbeelden hiervan zijn de handhavende taken die nu nog in de
handen van de provincies liggen, het indienen van tuchtklachten en het opleggen
van bestuurlijke boetes aan instellingen.
Verder gaat de Inspectie Jeugdzorg vanaf 2015 toezicht houden op het
Keurmerkinstituut. Dit is de organisatie die is aangewezen voor de certificering van

instellingen die jeugdbescherming en/of –reclassering willen uit gaan voeren in het
nieuwe stelsel.
Ten slotte gaat de inspectie vanaf 2015 meldingen van klachtencommissies over
ernstige situaties bij instellingen beoordelen.

17

Verder krijgt de inspectie in de loop van 2014 de taak om in het kader van de
professionalisering in de jeugdzorg toe te zien op de uitwerking in de praktijk van het
kwaliteitskader verantwoorde werktoedeling.

In 2014 gaat de Inspectie Jeugdzorg zich verder voorbereiden op al deze nieuwe
taken.

3.2 Afsprakenkader met gemeenten

Daar waar de Inspectie Jeugdzorg nu te maken heeft met de provincies als
verantwoordelijken voor de jeugdzorg, zal zij in het nieuwe jeugdstelsel te maken
krijgen met de gemeenten. In het kader van de nieuwe jeugdwet zijn de gemeenten
namelijk bestuurlijk en financieel verantwoordelijk voor de preventie, ondersteuning,
hulp en zorg bij opgroeien en opvoeden, psychische problemen en stoornissen. Voor
een goede uitvoering van deze taken is ervoor gekozen dat gemeenten bovenlokaal
gaan samenwerken en maken alle gemeenten deel uit van één van de 41 regionale
samenwerkingsverbanden.
De inspectie is - samen met de andere inspecties die het landelijk toezicht vormen in
het nieuwe stelsel - in overleg met de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) om
te komen tot goede afspraken tussen de gemeenten en de inspecties. Dit
afsprakenkader komt in de plaats van het afsprakenkader dat de inspectie nu heeft
met de provincies. Het betreft hier afspraken over de uitvoering van het toezicht, de
manier waarop gemeenten toezichtwensen aan de inspecties kenbaar kunnen
maken, het melden en beoordelen van de kwaliteit van nieuwe zorgaanbieders, de
rapportering van bevindingen aan de gemeenten, het publiceren van bevindingen en
de woordvoering.

18

3.3 Samenwerking met andere inspecties

De Inspectie Jeugdzorg werkt op diverse manieren samen met andere
rijksinspecties.

Samenwerkende rijksinspecties
Binnen het verband van de samenwerkende rijksinspecties werkt de Inspectie
Jeugdzorg met alle andere rijksinspecties samen op het gebied van opleidingen,
HRM-beleid, ontwikkelen toezichtmethoden, positionering rijksinspecties en
informatiemanagement. Het uitgangspunt hierbij is om te werken als ware sprake
van één rijksinspectie. In het Meerjarenprogramma Samenwerkende Rijksinspecties
2011-20149 is te lezen welke activiteiten de inspecties hiertoe gezamenlijk

ontplooien.
In 2014 neemt de Inspectie Jeugdzorg in dit verband deel aan de volgende
activiteiten:
•

opleidingen;

•

doorontwikkelen risicogebaseerd toezicht;

•

online media en webcare;

•

ontwikkelen Staat van… per domein (zie paragraaf 3.4).

Daarnaast is de Inspectie Jeugdzorg trekker van het project ‘Rol en positionering van
toezicht in de beleidscyclus’.

Samenwerkend Toezicht Jeugd
Zoals in de inleiding van hoofdstuk reeds is vermeld, werkt de Inspectie Jeugdzorg
binnen het jeugddomein intensief samen met andere inspecties binnen
Samenwerkend Toezicht Jeugd. In de tabel op de volgende pagina staan alle
geplande toezichtprojecten in STJ-verband waar de Inspectie Jeugdzorg in 2014 een
bijdrage aan levert.

9

Samenwerkende Rijksinspecties (juni 2011). Meerjarenprogramma Samenwerkende
Rijksinspecties 2011-2014.

19

Betrokken
inspecties

Voortouwinspectie

IGZ

JeugdzorgPlus

IJZ, IGZ, IVenJ,
IvhO, ISZW
IJZ, IGZ, IVenJ,
IvhO, ISZW
IJZ, IGZ, IVenJ,
IvhO, ISZW
IJZ, IGZ, IVenJ,
IvhO, ISZW
IJZ, IGZ, IvhO

Stichting Halt

IJZ, IVenJ

Toezichtactiviteit

Gezinnen met geringe sociale redzaamheid
Thuiszitters
Ontwikkelen toetsingskader kwaliteit in
algemene zin
Justitiële jeugdinrichtingen

IvhO
IJZ
IVenJ
IJZ
IVenJ

Tabel 1: geplande toezichtprojecten 2014 in STJ-verband

Samenwerking met de Inspecties voor de Gezondheidszorg en
Veiligheid en Justitie
Bijzondere aandacht verdient de samenwerking met de Inspecties voor de
Gezondheidszorg en Veiligheid en Justitie.
Met de stelselwijziging jeugd gaat de provinciale jeugdzorg tezamen met de jeugdggz en jeugd-lvb, over naar de gemeenten. Op dit moment houdt de Inspectie
Jeugdzorg toezicht op de provinciale jeugdzorg en de Inspectie voor de
Gezondheidszorg op de jeugdgezondheidszorg, de jeugd-ggz en jeugd-lvb. Eind 2013
zijn de inspecties een project gestart dat ervoor zorgt dat de beide inspecties op
1 januari 2015 klaar zijn om geïntegreerd toezicht op het jeugdhulpdomein uit te
voeren. Activiteiten die binnen dit project worden ontplooid zijn onder andere:
•

het ontwikkelen en implementeren van een gezamenlijke visie en werkwijze met
betrekking tot het toezicht naar aanleiding van calamiteiten en incidenten en
risicogebaseerde toezicht;

•

het ontwikkelen van afgestemde toetsingskaders;

•

het ontwikkelen van een afgestemd handhavingsbeleid en handhavingskaders.

Daarnaast krijgt de Inspectie Veiligheid en Justitie binnen het nieuwe jeugdstelsel de
taak toezicht uit te oefenen daar waar het de tenuitvoerlegging van strafrechtelijke
beslissingen betreft. De concrete samenwerking tussen de inspecties op dit gebied
wordt in 2014 verder uitgewerkt en ingevuld.

20

3.4 Risicomodel en Staat van de Jeugdzorg
De Inspectie Jeugdzorg houdt risicogebaseerd toezicht. Dit houdt in dat de inspectie
daar toezicht houdt waar volgens haar de kwaliteitskw
of de veiligheidsrisico’s het
grootst zijn. Aan de hand van een
zelf ontwikkeld risicomodel maakt

Jaardocument
Jeugdzorg

de inspectie op een systematische
wijze een inschatting van deze
Certificering

risico’s. Een belangrijke bron voor
dit risicomodel zijn de risico
risico-

Signalen
van burgers en
professionals

Risico
profiel

indicatoren die de inspectie de
Inspecteurs
oordeel

afgelopen jaren voor een aantal
werksoorten heeft
eeft ontwikkeld en

Vragenlijst risicoindicatoren

waarop de instellingen tweejaarlijks
worden bevraagd. Andere bronnen

Calamiteiten en
incidenten

zijn bijvoorbeeld informatie die
voortkomt uit signalen van burgers

Figuur 2: risicomodel Inspectie Jeugdzorg

en professionals, de analyse van de ver
verantwoordingsinformatie
antwoordingsinformatie die de instellingen
jaarlijks op moeten leveren en het professionele oordeel van de inspecteurs.

De informatie die voor deze risicogebaseerde werkwijze wordt verzameld en de
analyses daarvan gebruikt de inspectie ook als input om op termijn te komen tot een
Staat van de Jeugdzorg.. Hiermee geeft de inspectie invulling aan de ambitie van de
samenwerkende rijksinspecties
inspecties om in de toekomst per domein te komen tot een
periodiek verslag over ‘de Staat van’ de verschillende domeinen. Daarmee
Daar
willen de
inspecties duidelijk maken waar het goed gaat met de naleving van wet
wet- en
regelgeving en waar niet. Ook is het de bedoeling om de belangrijkste trends,
knelpunten en (nieuwe) risico’s te signaleren en te agenderen.
Voor de Inspectie Jeugdzorg
Jeugdzor geldt dat haar Jaarbericht 2012 hiertoe een opmaat is.
Er is een uitgebreid overzicht van meldingen van calamiteiten en signalen van
burgers en professionals in opgenomen. De Inspectie Jeugdzorg werkt in 2014
verder aan de kennis, kunde en faciliteiten d
die nodig zijn om haar jaarbericht door te
ontwikkelen tot een periodieke Staat van de Jeugdzorg.

21

Gebruikte afkortingen
AKJ

Advies- en Klachtenbureau Jeugdzorg

AMV

Alleenstaande Minderjarige Vreemdeling

fte

fulltime equivalent

ggz

geestelijke gezondheidszorg

HKZ

Harmonisatie Kwaliteitsbeoordeling in de Zorgsector

HRM

Human Resource Management

IGZ

Inspectie voor de Gezondheidszorg

IJZ

Inspectie Jeugdzorg

ISZW

Inspectie Sociale Zaken en Werkgelegenheid

IVenJ

Inspectie Veiligheid en Justitie

IvhO

Inspectie van het Onderwijs

JJI

Justitiële jeugdinrichting

lvb

licht verstandelijk beperkt

STJ

Samenwerkend Toezicht Jeugd

VNG

Vereniging Nederlandse Gemeenten

22

Wat is de Inspectie Jeugdzorg?
De Inspectie Jeugdzorg is in 1988 bij
wet ingesteld en houdt toezicht op de
jeugdzorg in Nederland. De inspectie
werkt onder de verantwoordelijkheid
van de minister van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport. De inspectie is
inhoudelijk onafhankelijk.
Wat zegt de wet over de Inspectie
Jeugdzorg?
De Wet op de jeugdzorg geeft de
Inspectie Jeugdzorg de volgende taken:
• onderzoek doen naar de kwaliteit
van de jeugdzorg;
• toezicht houden op de naleving van
de kwaliteitseisen die in de wet
staan;
• voorstellen doen voor verbetering.
De inspectie houdt toezicht op verzoek
van de minister van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport, de minister van
Veiligheid en Justitie, de provincies of
uit eigen beweging.
Wat is toezicht?
Toezicht houden betekent dat de
inspectie informatie verzamelt over de
kwaliteit van de jeugdzorg, zich een
oordeel vormt en zo nodig ingrijpt. Ook
kijkt de inspectie of het beleid voor de
jeugdzorg in de praktijk goed werkt.
Daarover adviseert de inspectie
gevraagd en ongevraagd.
De rapporten van de inspectie zijn in
principe openbaar. De openbaar
gemaakte rapporten staan op de
website van de inspectie:
www.inspectiejeugdzorg.nl

Wat wil de Inspectie Jeugdzorg met
het toezicht bereiken?
De inspectie wil met haar onderzoeken
bijdragen aan:
• het behouden en bevorderen van de
kwaliteit van de jeugdzorg;
• het versterken van de positie van
jongeren en hun ouders of
verzorgers (de cliënten);
• de uitvoerbaarheid en
handhaafbaarheid van het beleid.
Waar houdt de inspectie toezicht?
De Inspectie Jeugdzorg kent vijf
‘domeinen’ van toezicht. De inspectie
heeft namelijk volgens vijf verschillende
wetten toezichttaken en bevoegdheden:
• Wet op de jeugdzorg;
• Beginselenwet justitiële jeugdinrichtingen;
• Wet opneming buitenlandse kinderen
ter adoptie;
• Wet Centraal Orgaan opvang
asielzoekers;
• Subsidieregeling opvang kinderen
van ouders met een trekkend
bestaan.

De inspectie heeft op grond van die
wetten toezicht op de volgende
organisaties:
• de bureaus jeugdzorg;
• de jeugdzorgaanbieders;
• de justitiële jeugdinrichtingen;
• de vergunninghouders voor
interlandelijke adoptie;
• de opvangvoorzieningen voor
alleenstaande minderjarige
vreemdelingen;
• de Raad voor de Kinderbescherming;
• de schippersinternaten.

Inspectie Jeugdzorg
Postbus 483
3500 AL Utrecht
030 2305230

info@inspectiejz.nl
www.inspectiejeugdzorg.nl
24