Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2010–2011

32 317

JBZ-Raad

Nr. 58

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR IMMIGRATIE EN ASIEL
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 7 juni 2011
Hierbij bied ik u, mede namens de minister van Veiligheid en Justitie, het
verslag van de JBZ-Raad van 12 mei aan.
Tot mijn spijt is het niet gelukt om het verslag eerder naar u toe te sturen.
De minister voor Immigratie en Asiel,
G. B. M. Leers

kst-32317-58
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 317, nr. 58

1

Verslag van de bijeenkomst van het Gemengd Comité en de Raad
Justitie en Binnenlandse Zaken, 12 mei 2011 te Brussel
Belangrijkste resultaten
–
–

De Raad stemde in met het opnemen van nucleaire incidenten in de
prioritaire referentiescenario’s voor rampenbestrijding.
De Raad gaf brede steun aan de mededeling van de Commissie voor
wat betreft het aangaan van partnerschappen met de zuidelijke
nabuurschapsregio, balans met oostelijke regio, hooghouden van het
vrij personenverkeer en behoedzaamheid bij wijzigingen van het
Schengen-regime waarbij herinvoering van de binnengrenscontroles
alleen onder bepaalde voorwaarden als laatste middel mogelijk moet
kunnen zijn.

Raad
1. Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad
– Evaluatie van de EU-overnameovereenkomsten
– Presentatie en gedachtewisseling
De Commissie presenteerde en lichtte de mededeling1 van 23 februari
2011 toe inzake de evaluatie van de EU-overnameovereenkomsten. Zij is
van mening dat de Europese strategie op dit vlak dringend aan herziening
toe is, inclusief versterking van de borging van grondrechten en vluchtelingenbescherming.
De meeste lidstaten zijn van oordeel dat een verheldering van de
EU-overnameovereenkomststrategie wenselijk is. Daarbij merkte een
aantal lidstaten, waaronder Nederland, op dat zij voorstander is van de
versterking van de onderhandelingen met derde landen met stimulansen
om ze tot betere samenwerking en snellere sluiting van overnameovereenkomsten te bewegen. Nederland onderschreef de aanbevelingen van
de Commissie om het beleid voor derdelandersclausules voor (niet
transit-)landen op grote geografische afstand van de EU te flexibiliseren
zodat sneller en met meer herkomstlanden overnameovereenkomsten
kunnen worden gesloten. Nederland is daarbij van mening dat terugkeer
een integraal onderdeel zou moeten vormen van het bredere buitenlandbeleid.
Een monitoringsmechanisme na de totstandkoming van terugkeer en
overname werd door enkele lidstaten, waaronder Nederland, als niet
wenselijk gevonden.
De Commissie herinnerde de lidstaten er tot slot aan dat het Stockholmprogramma heeft verzocht om een evaluatie van de overnameovereenkomsten. Een van de uitkomsten van deze evaluatie is dat het aspect van
de grondrechten sterker moet gaan meewegen teneinde de (door het
Verdrag vereiste) steun van het EP te verzekeren.
2. Terrorisme

1

COM (2011) 76 final.

Het Voorzitterschap gaf aan dat deze buitengewone JBZ-Raad voornamelijk aandacht besteedt aan de situatie in Noord Afrika en de dreiging
daarvan voor de interne veiligheid. De directeur van het EU Joint
Situation Centre (SitCen), Ilkka Salmi, schetste vervolgens de dreiging
voor de EU naar aanleiding van de dood van Osama bin Laden. Een
belangrijke vraag is de precieze relevantie van Bin Laden voor de Al
Qaida-beweging, omdat momenteel de invloed van Al Qaida om
wijzigingen in de islamitische wereld te bewerkstelligen ter discussie staat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 317, nr. 58

2

in het licht van de protesten in Noord-Afrika en het Midden-Oosten. De
dood van Bin Laden zal mogelijk een gewelddadige reactie teweeg
brengen in verschillende delen van de wereld. Er is volgens Salmi een
kleine kans op complexe aanvallen op de korte termijn, maar wel een kans
op spontane acties tegen de Verenigde Staten en symbolen van het
«westen» in landen waar de steun aan Al Qaida groot is (als voorbeelden
Pakistan en Afghanistan). Ook de terreurdreiging uit Noord-Afrika blijft
voor Europa van belang. Daarnaast onderstreepte Salmi het toenemend
belang van internet dat door terroristen meer en meer gebruikt wordt om
oproepen tot acties door te geven. De conclusie was dat de dreiging van
door Al Qaida geïnspireerde terroristen in Europa blijft bestaan ondanks
de dood van Bin Laden.
De EU contra-terrorisme coördinator De Kerchove pleitte voor het
doorgaan van EU-acties en het opstellen van beleid, alsmede voor de
voortgang in implementatie van de Europese CT-strategie uit 2005. Naast
de EU-aandacht voor veiligheid van luchtvracht dient ook aandacht
besteed te worden aan transport over land (in het bijzonder forensentreinen). Hij onderstreepte het belang van efficiënte implementatie van de
recent aangenomen Sahel-strategie. De Kerchove pleitte ook voor
ondersteuning aan de Arabische wereld bij het democratiseringsproces,
waarbij Tunesië volgens hem een prioriteit moet zijn. Tot slot benadrukte
hij het belang van uniforme informatievoorziening aan de media door de
mediacontacten in de lidstaten.
In dit verband noemde commissaris Malmström de activiteiten van de
Commissie op het terrein van de veiligheid van luchtvracht, waarover op
de JBZ-Raad van juni 2011 verder wordt gesproken. Verder wees zij op het
recent opzetten van een netwerk van experts op het terrein van rekrutering en radicalisering. Een ministeriële conferentie is voorzien voor
begin volgend jaar.
3. Laatste stand van zaken met betrekking tot Japan
– Nucleaire incidenten opnemen in de prioritaire referentiescenario’s
(verzoek van België)
De Belgische minister van Binnenlandse Zaken Turtelboom pleitte naar
aanleiding van de gebeurtenissen in Japan voor een betere samenwerking bij nucleaire incidenten, zoals dat bijvoorbeeld ook nu al het
geval is bij maritieme vervuiling. De huidige verdragen bieden de
mogelijkheid om bij rampen beter gecoördineerd op EU-niveau te
reageren. Dit is, aldus minister Turtelboom, nader uitgewerkt in de
mededeling van de Commissie over de versterking van de EU rampenrespons van oktober 2010 en in de interne veiligheidsstrategie.
Commissaris Georgieva antwoordde dat het maken van een referentiescenario voor nucleaire incidenten een prioriteit voor de Commissie is. Zij zal
modules ontwikkelen voor een collectief antwoord op nucleaire
ongevallen, ontwikkelt een referentiescenario en een contingency plan en
zal beter samenwerken met andere diensten van de Commissie zoals
Volksgezondheid en Research and Development. Zij kondigde aan eind
2011 met voorstellen te komen. Het Hongaarse Voorzitterschap merkte op
dat dit onderwerp eind mei onderwerp zal zijn voor bespreking op
werkgroepniveau.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 317, nr. 58

3

4. Evaluatieverslag over de richtlijn betreffende de bewaring van
gegevens (Richtlijn 2006/24/EG)
– Presentatie door de Commissie
De richtlijn dataretentie is na de grote aanslagen in Madrid en Londen
aangenomen om een bijdrage te leveren aan de opsporing en vervolging
van terroristen maar ook ter bestrijding van criminaliteit. Uit de in het
Stockholm-programma aangekondigde evaluatie blijkt volgens Commissaris Malmström dat de meeste lidstaten tevreden zijn over het
instrument. De evaluatie heeft uitgewezen dat de bewaring van telecommunicatieverkeersgegevens (dataretentie) een waardevol instrument is
voor de rechtshandhaving in de EU. De bijdrage van de richtlijn aan de
harmonisatie van de dataretentie is echter beperkt op het gebied van de
definitie van zware criminaliteit, de bewaartermijnen, de eerbiediging van
de persoonlijke levenssfeer en ook de vergoeding van de kosten voor de
aanbieders. Ook meldde de commissaris dat de implementatiewetgeving
in Duitsland, Tsjechië en Roemenië door de respectieve nationale
constitutionele hoven in strijd met de grondwet is verklaard. In het licht
van voornoemde bevindingen is de Commissie voornemens wijzigingen
van de richtlijn voor te stellen. Daartoe zal de Commissie de komende tijd
een aantal initiatieven nemen. Zo wordt er eind juni een workshop voor
lidstaten, rechterlijke macht en wetenschappers georganiseerd. Alle
belanghebbenden, inclusief betrokken bedrijven en burgers, zullen de
komende tijd bij dit proces worden betrokken. De Commissie zal eind
2011-begin 2012 met een voorstel voor aanpassing komen.
Gemengd Comité
5. Voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad
tot wijziging van Verordening (EG) nr. 2007/2004 van de Raad tot
oprichting van een Europees agentschap voor het beheer van de
operationele samenwerking aan de buitengrenzen van de lidstaten van de
Europese Unie (Frontex)
– stand van zaken
Het Voorzitterschap en de Commissie gaven een beknopte stand van
zaken van de onderhandelingen tussen de Raad en het EP over de
aanpassing van de Frontexverordening. Zij riepen de lidstaten op tot het
tonen van meer flexibiliteit in hun standpunten, mede gelet op de situatie
in Noord-Afrika en de opdracht van de Europese Raad het werk in juni af
te ronden.
6. Zuidelijke nabuurschapsregio
– Follow-up van de verklaring van de Europese Raad van 11 maart 2011,
de conclusies van de Europese Raad van 24–25 maart 2011 en de
conclusies van de Raad van 11–12 april 2011, alsmede presentatie en
bespreking van de Mededeling van de Commissie over migratie
Commissaris Malmström introduceerde het agendapunt en uitte haar zorg
over de humanitaire situatie in de regio als gevolg van de ontwikkelingen
in Libië. De financiering uit bestaande fondsen is volgens haar een
belangrijk aandachtspunt. Zo heeft Frontex additionale fondsen en
materiaal nodig. Ook zal duidelijkheid moeten komen over het recente
incident waarbij 61 vluchtelingen uit Libië als gevolg van een ongeluk bij
Lampedusa omkwamen.
Commissaris Malmström gaf verder het belang aan van de ministeriële
conferentie die in de middag na de Raad werd gehouden inzake intra-EUhervestiging en hervestiging van vluchtelingen. Richting de landen in de
regio dient de EU een boodschap van solidariteit te geven door vanuit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 317, nr. 58

4

kampen in Tunesië en Egypte vluchtelingen afkomstig uit Libië voor
hervestiging in aanmerking te laten komen waardoor humanitaire hulp en
opvang aldaar kan worden volgehouden. Ook vond zij het van belang om
solidair te zijn met lidstaten die onder grote druk staan zoals Malta, door
het proefproject inzake intra-EU-hervestiging te ondersteunen.
De mededeling over migratie van 4 mei 2011 omvat het totale pakket aan
te nemen maatregelen door de EU. Commissaris Malmström noemde de
versterking van Frontex en de daarvoor noodzakelijke spoedige afronding
(juni 2011) van de onderhandelingen over de herziening van de verordening. De Commissie komt op 24 mei 2011 met een pakket van maatregelen om de technische ontwikkelingen rond meer veiligheid en meer
mobiliteit verder te volmaken. Niet goed uitgevoerde grenscontroles
ondermijnen volgens Commissaris Malmström het vertrouwen van
lidstaten onderling en van de burgers. Verder benadrukte Commissaris
Malmström dat vrij verkeer van personen een groot goed is dat juist wel
vertrouwen wekt en dat in stand gehouden moet worden. De huidige
Schengen-regels voldoen voor het oplossen van het overgrote deel van
de problemen. Eenvormige uitvoering en implementatie door lidstaten
kan door richtsnoeren verder worden verbeterd. De Commissie overweegt
aanpassingen van het voorstel tot wijziging van de Schengen-evaluaties
waarbij zij denkt aan het in uitzonderlijke omstandigheden met duidelijke
criteria onder communautaire regels eventueel mogelijk maken van
tijdelijke herinvoering van binnengrenscontroles. Commissaris
Malmström wees ook op de voorstellen rond terugkeer en overname, de
visumvrijwaringsclausule, de totstandkoming van het gemeenschappelijk
Europees asielstelsel per 2012, legale migratie en integratie. De conditionaliteit bij samenwerking met derde landen in de zuidelijke nabuurschapsregio tussen hulp en terugkeer wordt ook genoemd.
Er was brede overeenstemming bij de lidstaten over de mededeling van
de Commissie. De lidstaten waren het unaniem met elkaar eens dat vrij
verkeer van personen een groot goed is binnen het EU-acquis. De
discussie rondom het Schengen-systeem ging over de opvattingen inzake
de voorwaarden van de mogelijkheid van de herinvoering van de
binnengrenscontroles. Een aantal lidstaten, waaronder Nederland, zijn
voorstander van een wijziging die alleen onder strikte, objectieve
voorwaarden wordt doorgevoerd, omdat zij menen dat herinvoering van
binnengrenscontroles alleen als laatste redmiddel moet worden bekeken.
Enkele andere lidstaten waren terughoudend over veranderingen in het
Schengen-systeem.
Door verschillende lidstaten, waaronder Nederland, werd ook aandacht
gevraagd voor de oostelijke nabuurschapsregio. Een geografisch
gebalanceerde aandacht van de EU ten opzichte van derde landen werd
als wenselijk gezien. Veel lidstaten, waaronder Nederland, zijn van mening
dat we op de korte termijn humanitaire hulp blijven verlenen aan de
getroffen landen in Noord-Afrika.
Op het terrein van asiel intervenieerden enkele lidstaten, waaronder
Nederland, dat de EU dient te streven naar een gemeenschappelijk
Europees asielstelsel uiterlijk in 2012. Daarbij gaven deze lidstaten ook
aan dat ze tegen intra-EU-hervestiging zijn, en pleitten voor zo veel
mogelijk opvang in de regio. Enkele andere lidstaten waren van mening
dat hervestiging van vluchtelingen die zich nog in de regio (met name in
Tunesië en Egypte) bevinden, een positief solidair signaal is richting de
twee laatstgenoemde landen toe.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 317, nr. 58

5

De meeste lidstaten zien graag zo snel mogelijk een akkoord op een
herziene Frontexverordening om het agentschap te versterken en
operationeel slagvaardiger te maken. Het agentschap wordt namelijk als
essentieel geacht in het tegengaan van illegale immigratie. Enkele
lidstaten merkten op dat de lidstaten zelf verantwoordelijk zijn voor het
uitvoeren van de buitengrenscontroles en dat Frontex deze bevoegdheid
niet over dient te nemen. Volgens enkele lidstaten, waaronder Nederland,
zou de EU meer moeten doen om terugkeer van eigen onderdanen en
overname van derdelanders te bewerkstelligen waarbij terugkeer en
overname een prominente rol spelen.
Minister Leers wenste dat de EU zichzelf als een gemeenschap van
vertrouwen, solidariteit en onderlinge samenwerking laat zien, omdat de
Europese burgers dat van de EU verwachten. Daarbij is het volgens
Minister Leers van belang dat de EU de gemaakte afspraken nakomt, de
gezamenlijke buitengrenzen efficiënt en effectief bewaakt, dat ieder
binnen de EU voor zich de verantwoordelijkheid neemt en dat de lidstaten
elkaar praktisch bijstaan als de nood te hoog wordt middels de bestaande
EU-instrumenten zoals de Europese fondsen, Frontex en het EASO. Ten
slotte vroeg Nederland conform verzoek van de Eerste Kamer1 om
opheldering over de 61 verdronken vreemdelingen, waarbij de Commissie
meldde dat zij navraag heeft gedaan bij de NAVO en Italië. Volgens de
Commissie lijken beide partijen niet betrokken te zijn geweest bij dit
ongeluk.
Commissaris Malmström dankte alle lidstaten voor hun interventies op de
mededeling. Volgens de Commissie is er geen gemeenschappelijk
visumbeleid mogelijk is zonder gemeenschappelijke buitengrenzen, geen
bescherming zonder een gemeenschappelijk Europees asielstelsel, en
geen terugkeer van derdelanders zonder de strijd tegen illegale
immigratie. De Commissie meldde dat zij binnenkort een lange termijn
partnerschap met Tunesië en andere landen in de zuidelijke nabuurschapsregio zal voorstellen. Er vinden namelijk nog steeds humanitaire
evacuaties plaats en de aantallen personen afkomstig uit Libië die
internationale bescherming behoeven nemen toe. Ten aanzien van
Schengen stelde Commissaris Malmström dat dit project door de
Commissie verdedigd zal worden, maar dat bepaalde zwakheden
verminderd kunnen worden door meer evaluaties, beter beheer, meer
richtsnoeren, een opschortingsmechanisme en onder speciale omstandigheden een tijdelijke herinvoering van de binnengrenscontroles.

1

Brief Eerste Kamer met kenmerk 148502.u.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 317, nr. 58

6