TER VOORBEREIDING

Emancipatie

Aan: MOCW, MPVO

Van

Datum
29 juni 2022
Referentie

MR-Advies: Beleidsreactie ‘Verkenning van juridische en
beleidsmatige interventies ter voorkoming en bestrijding
van ‘conversietherapie’’

Bijlagen
Advies voor de RWIZO
Lakvoorstel beslisnota’s

Aanleiding
Op 7 juni 2022 is in de CWIZO het besluit genomen de beleidsreactie op
het onderzoek ‘Verkenning van juridische en beleidsmatige interventies
ter voorkoming en bestrijding van ‘conversietherapie’’ door te geleiden
naar de RWIZO van 21 juni 2022. In de RWIZO is besloten de
beleidsreactie op 1 juli 2022 in de MR te behandelen. Doel van
behandeling in de MR is om politieke overeenstemming te bereiken over
de beleidsreactie en deze naar de Tweede Kamer te verzenden. De
voorbereiding voor de MR treft u aan in de bijlage.
Indien in de MR akkoord wordt gegaan met de beleidsreactie zal deze op
4 juli uitgaan. Dit vanwege de planning rondom andere berichten die
OCW op 1 juli naar buiten zal brengen. In samenwerking met de directie
COM van JenV wordt bezien welke aandacht in de media kan worden
gegenereerd voor de beleidsreactie. Hierbij wordt o.a. gedacht aan het
uitbrengen van een persbericht zodra de beleidsreactie naar de Tweede
Kamer is verzonden.
In het kader van de richtlijnen voor het openbaar maken van nota’s
worden alle beslisnota’s die zijn geschreven gedurende het opstellen van
de beleidsreactie openbaar gemaakt. Deze worden als bijlage van de
beleidsreactie meegezonden. In de bijlage treft u het lakvoorstel van de
beslisnota’s aan.
Toelichting wijziging beleidsreactie
•

eenheid van kabinetsbeleid

Pagina 1 van 2

Datum
29 juni 2022

eenheid van kabinetsbeleid

Toelichting lakvoorstel beslisnota’s
• Er worden in totaal vijf nota’s openbaar gemaakt, inclusief deze nota.
De nota’s betreffen:
1. Nota: Verzending ‘Verkenning van juridische en beleidsmatige
interventies ter voorkoming en bestrijding van
‘conversietherapie’’ (gedateerd 5 april 2022).
2. Nota: Mede namens MPVO: Beleidsreactie 'Verkenning van
juridische en beleidsmatige interventies ter voorkoming en
bestrijding van 'conversietherapie (gedateerd 2 juni 2022).
3. Nota: RWIZO-Advies: Beleidsreactie ‘Verkenning van juridische
en beleidsmatige interventies ter voorkoming en bestrijding
van ‘conversietherapie’’ (gedateerd 8 juni 2022).
4. Nota: Ter voorbereiding van de MR op 1 juli 2022:
Beleidsreactie ‘Verkenning van juridische en beleidsmatige
interventies ter voorkoming en bestrijding van
‘conversietherapie’’ (gedateerd 23 juni 2022).
5. Nota: MR-Advies: Beleidsreactie ‘Verkenning van juridische en
beleidsmatige interventies ter voorkoming en bestrijding van
‘conversietherapie’’ (gedateerd 29 juni 2022).
• De beslisnota’s worden op basis van de volgende juridische
onderbouwing gelakt:
1. Persoonlijke gegevens van betrokken beleidsmedewerkers.
2. Onze referentienummers.
3. Teksten die de eenheid van het kabinet kunnen schaden.
• De teksten die zijn gelakt vanwege de juridische onderbouwing
‘eenheid van het kabinet’ betreffen teksten rondom de sondering en
verzoeken uit de onderraden van de MR.

Pagina 2 van 2

TER ONDERTEKENING

Emancipatie

Aan: MOCW

Van

Datum
5 april 2022
Referentie

Verzending ‘Verkenning van juridische en beleidsmatige
interventies ter voorkoming en bestrijding van
‘conversietherapie’’
Aanleiding
In de beleidsreactie van 28 mei 2021 op het onderzoeksrapport ‘Voor de
verandering’ heeft het kabinet onder andere aangekondigd een verkenning uit te
voeren naar nadere maatregelen en regelgeving om homoconversie te voorkomen
en tegen te gaan. Deze is in opdracht van het ministerie van Onderwijs, Cultuur
en Wetenschap en het ministerie van Justitie en Veiligheid uitgevoerd en is
inmiddels afgerond. Door uw ambtsvoorganger is toegezegd het rapport en de
beleidsreactie voor het tweede kwartaal van 2022 naar de Tweede Kamer te
sturen, samen met MJENV, MBZK en SVWS.
De ‘Verkenning van juridische en beleidsmatige interventies ter voorkoming en
bestrijding van ‘conversietherapie’’ (hierna: verkenning) is opgeleverd. Het
opstellen van de beleidsreactie vraagt meer interdepartementale afstemming dan
op voorhand te voorzien was. In de verkenning staan 10 aanbevolen interventies.
Een van de belangrijkste aanbevolen interventies in de verkenning is het wettelijk
verbieden van homoconversie. Uit de verkenning komt naar voren dat, hoewel
een dergelijke verbod moeilijk handhaafbaar is een dergelijk verbod grote
symbolische waarde heeft, omdat daarmee een duidelijke norm door de overheid
wordt gesteld. Er is meer tijd nodig om uit te zoeken of de aanbevolen
interventies uitvoerbaar zijn.

Bijlagen
Aanbiedingsbrief verkenning
‘Verkenning van juridische en
beleidsmatige interventies ter
voorkoming en bestrijding van
‘conversietherapie’’
Samenvatting verkenning
In tiatiefwetsvoorstel
strafbaarstelling
conversiehandelingen
(consultatieversie)
Memorie van toelichting
initiatiefwetsvoorstel
strafbaarstelling
conversiehandelingen
(consultatieversie)
Interdepartementaal
afgestemd
J&V, BZK, VWS en FIN

Gezien het feit dat interdepartementale afstemming meer tijd vergt en om
tegelijkertijd tegemoet te komen aan de wens van de Kamer om het rapport voor
het tweede kwartaal van 2022 in te kunnen inzien, is het voorstel om het
onderzoeksrapport alvast naar de Tweede Kamer te sturen en de beleidsreactie
op de verkenning voor het zomerreces naar de Kamer te sturen.
De aanbiedingsbrief, het onderzoeksrapport en een samenvatting van de
belangrijkste resultaten uit de verkenning treft u aan in de bijlage.
Geadviseerd besluit
•

•

Door ondertekening van de aanbiedingsbrief gaat u akkoord met het
verzenden van de ‘Verkenning van juridische en beleidsmatige interventies ter
voorkoming en bestrijding van ‘conversietherapie’’ naar de Tweede Kamer
namens u en MJENV, MBZK en SVWS.
Door ondertekening van de aanbiedingsbrief gaat u eveneens akkoord met
het op een later moment verzenden van de beleidsreactie op de verkenning,
deze zal zoals gezegd voor het zomerreces naar de Tweede Kamer worden
gestuurd.
Pagina 1 van 4

Datum
28 maart 2022

Politieke context
•

•
•

•
•

•

De Tweede Kamer heeft middels een initiatiefwetsvoorstel het kabinet
opgeroepen tot de strafbaarstelling van homoconversie. Het
initiatiefwetsvoorstel en de memorie van toelichting (beide consultatieversie)
zijn bijgevoegd in de bijlage.
Het initiatiefwetsvoorstel is aangeboden door D66 en VVD, en wordt gesteund
door PvdA, GroenLinks, SP en de Partij voor de Dieren.
De kern van het initiatiefwetsvoorstel is dat conversiebehandelingen die
bedoeld zijn om de seksuele gerichtheid of genderidentiteit van mensen te
onderdrukken of veranderen, moeten worden bestraft met een
gevangenisstraf van ten hoogste een jaar of geldboete van de vierde
categorie.
De internetconsultatie van het initiatiefwetsvoorstel is inmiddels afgerond.
Binnenkort verschijnt er een kort verslag over de resultaten op
internetconsultatie.nl. In dit verslag staat ook hoe de resultaten in het
initiatiefwetsvoorstel zijn verwerkt door de indiende partijen.
Deze informatie komt zal ook worden toegevoegd aan de definitieve versie
van het Memorie van toelichting van het initiatiefwetsvoorstel.

Pagina 2 van 4

Datum
28 maart 2022

Bijlage - Samenvatting ‘Verkenning van juridische en
beleidsmatige interventies ter voorkoming en bestrijding van
‘conversietherapie’’
Achtergrond verkenning
•
•

•
•

•

De verkenning is uitgevoerd door Regioplan en de Vrije Universiteit
Amsterdam in opdracht van de ministeries van OCW en J&V en is op 28
januari 2022 opgeleverd.
In de verkenning hebben de onderzoekers in kaart gebracht welke
juridische en beleidsmatige interventies de overheid kan inzetten om
Sexual Orientation and Gender Identity and Expression Change Efforts
(SOGIECE), hierna gevat onder de noemer homoconversie, te voorkomen
en tegen te gaan. Dit betreffen alle praktijken gericht op het veranderen
of onderdrukken van seksuele oriëntatie, genderidentiteit en/of
genderexpressie, zoals beschreven in de verkenning.
De interventies zijn allen beoordeeld op de vier criteria: effectiviteit,
proportionaliteit, legitimiteit en uitvoerbaarheid.
Een rechtsvergelijkend onderzoek naar de aanpak van homoconversie in
Malta, Spanje (Madrid), Duitsland en het Verenigd Koninkrijk maakte deel
uit van de verkenning. Hieruit blijkt dat een wettelijk verbod op
homoconversie in de praktijk moeilijk handhaafbaar is, vanwege de vele
verschijningsvormen die homoconversie aanneemt en het feit dat
activiteiten vaak plaatsvinden in gesloten gemeenschappen buiten het
zicht van overheidsinstanties.
Ook biedt de verkenning een overzicht van de grondrechten die geraakt
worden bij het voorkomen en tegengaan van homoconversie. De
onderzoekers geven daarbij aan dat deze met elkaar kunnen conflicteren.

De onderzoekers maken in de verkenning onderscheid tussen juridische- en
beleidsmaatregelen op de volgende thema’s: wetgeving, voorlichting en
ondersteuning, onderwijs, fiscaal en allianties en samenwerkingen:
o Wetgeving:
▪
Instellen van een wettelijk verbod;
▪
En aanscherping van bestaande anti-discriminatiewetgeving.
o Voorlichting en ondersteuning, waaronder:
▪
Inrichten van steunpunten voor mensen die homoconversie
hebben ondergaan;
▪
Opzetten van een voorlichtingswebsite over homoconversie;
▪
En het aanbieden van onafhankelijke geestelijke verzorgers
voor mensen die homoconversie hebben ondergaan.
o Onderwijs:
▪
Het bevorderen van een veilig schoolklimaat door de aanstelling
van onafhankelijke vertrouwenspersonen;
▪
Beter wettelijk verankeren van bewustwording over acceptatie
van seksuele- en genderdiversiteit in het onderwijs;

Pagina 3 van 4

Datum
28 maart 2022

▪

o

o

En het mandaat en de (juridische) handvatten van de
Onderwijsinspectie uitbreiden waar het gaat over het toezien op
de activiteiten van scholen rondom homoconversie.

Fiscaal:
▪
Overwegen van financiële sancties zoals bestuurlijke boetes,
het niet verlenen, stopzetten of intrekken van subsidies, en het
intrekken van de ANBI-status (Algemeen Nut Beogende
Instelling) overwogen kunnen worden.
Allianties en samenwerkingen:
▪
Faciliteren van allianties en samenwerkingen met onder andere
mensenrechtenorganisaties.

Pagina 4 van 4

TER VOORBEREIDING

Emancipatie

Aan: MOCW en MPVO

Van

Datum
08 juni 2022
Referentie

RWIZO-Advies: Beleidsreactie ‘Verkenning van juridische
en beleidsmatige interventies ter voorkoming en
bestrijding van ‘conversietherapie’’

Aanleiding

Bijlagen
Advies voor de RWIZO
Pol tieke en parlementaire
tijdlijn
Intern OCW afgestemd
PO, VO

Op 7 juni 2022 is in de CWIZO het besluit genomen de beleidsreactie op
het onderzoek ‘Verkenning van juridische en beleidsmatige interventies
ter voorkoming en bestrijding van ‘conversietherapie’’ door te geleiden
naar de RWIZO van 21 juni 2022. Doel van behandeling in de RWIZO is
om politieke overeenstemming te bereiken over de beleidsreactie en
deze, via de MR van 24 juni 2022, naar de Tweede Kamer te verzenden.
De voorbereiding voor de RWIZO treft u aan in de bijlage.
Toelichting
•

•
•
•

•

•

Vanwege de maatschappelijke en politieke aandacht, onder meer
vanwege de scheiding tussen kerk en staat en botsende
grondrechten, rondom het onderwerp conversiepraktijken, is de
beleidsreactie op het vorige rapport “Voor de verandering”
geagendeerd in de MR. Omdat de aandacht niet is afgenomen, wordt
ook de huidige beleidsreactie voorgelegd in de MR.
Doel van behandeling in de RWIZO is om de beleidsreactie via de MR
(24 juni) naar de Tweede Kamer te verzenden. De betrokken
bewindspersonen betreffen MOCW, MPVO, MBZK, MJ&V en SVWS.
De beleidsreactie zal mede namens MPVO verzonden worden naar de
Tweede Kamer.
De aanbiedingsbrief van de verkenning is niet ondertekend door
SVWS (CU), dit zal ook gelden voor de beleidsreactie. Als reden
hiervoor wordt door VWS aangegeven dat SVWS geen opdrachtgever
is geweest voor de verkenning en de link tussen conversiepraktijken
en zorg beperkt is. VWS heeft aangegeven dat dit geen invloed heeft
op commitment aan de rest van de uitvoering van beleidsreactie
daar waar het VWS aangaat.
Eenheid van kabinetsbeleid
.
De beleidsreactie is voorafgaand aan de CWIZO parallel voorgelegd
aan de betrokken ministers van OCW, BZK, JenV en de
staatssecretaris van VWS. Op verzoek van MPVO, SVWS en de PA
van MOCW is de beleidsreactie op een aantal punten aangescherpt.
Pagina 1 van 2

Datum
7 juni 2022

•

•

•

Dit betreffen tekstuele aanvullingen die geen invloed hebben op de
toon van de brief:
o Op verzoek van MPVO zijn tekstuele aanscherpingen
aangebracht in de paragraaf ‘Bevorderen van een veilig
schoolklimaat’ (paragraaf 2.2.1.). Zo is aangescherpt waar
het aanscherpen van de kerndoelen op ziet en is
aangescherpt dat bij het bevorderen van een veilig
schoolklimaat oog is voor monitoring.
o Op verzoek van SVWS zijn enkele tekstuele wijzigingen
aangebracht die de brief op een aantal punten verduidelijken.
Zo is verduidelijkt waarom nu in tegenstelling tot eerdere
Kamerbrieven gebruik wordt gemaakt van de term
‘conversiepraktijken’ ipv (homo)conversietherapie of
homogenezing (paragraaf 1.). Daarnaast zijn er tekstuele
verduidelijkingen aangebracht in de tekst over de
gedragscode en ondersteuning (paragraaf 2.2.2).
o Op verzoek van de PA van MOCW is, naar aanleiding van de
wijzingen van SVWS, in de inleiding extra benadrukt dat
conversiepraktijken ook bekend staan als homogenezing of
(homo)conversietherapie.
In het advies voor de RWIZO is opgenomen dat u beiden
voorstander bent van het uitdragen van een duidelijke norm die stelt
dat het kabinet conversiepraktijken wil voorkomen en tegengaan.
Een optie die daar aan kan bijdragen is het instellen van een
wettelijk verbod. Het ferm uitspreken dat het kabinet voorstander is
van een wettelijk verbod en daar een rol inziet voor de Kamer maakt
het glashelder dat we in Nederland conversiepraktijken niet toestaan
en liever zien verdwijnen. De huidige toon van de beleidsreactie acht
u dan ook wenselijk.
In het advies voor de RWIZO is ook het politieke krachtenveld
rondom dit onderwerp opgenomen. Relevant is dat de VVD en D66
expliciet voor een wettelijk verbod op conversiepraktijken zijn en CU
tegen een wettelijk verbod is. Waar het CDA staat is onduidelijk.
De stukken worden parallel ter informatie voorgelegd aan SCM.

Pagina 2 van 2

Ter voorbereiding

Emancipatie

Aan: MOCW en MPVO

Van

Datum
23 juni 2022
Referentie

Nota ter voorbereiding van de MR op 1 juli 2022:
Beleidsreactie ‘Verkenning van juridische en
beleidsmatige interventies ter voorkoming en bestrijding
van ‘conversietherapie’’

Aanleiding
Op 7 juni 2022 is in de CWIZO het besluit genomen de beleidsreactie op
het onderzoek ‘Verkenning van juridische en beleidsmatige interventies
ter voorkoming en bestrijding van ‘conversietherapie’’ door te geleiden
naar de RWIZO van 21 juni 2022. In de RWIZO is besloten de
beleidsreactie op 8 juli 2022 in de MR te behandelen, dat is vervroegd
naar 1 juli omdat MJenV dan toch aanwezig kan zijn.

Bijlagen
Beleidsreactie ‘Verkenning van
juridische en beleidsmatige
interventies ter voorkoming en
bestrijding van
‘conversietherapie’ schone
versie
Beleidsreactie ‘Verkenning van
juridische en beleidsmatige
interventies ter voorkoming en
bestrijding van
‘conversietherapie’ track and
change versie

Doel van behandeling in de MR is om politieke overeenstemming te
bereiken over de beleidsreactie en deze naar de Tweede Kamer te
verzenden. Op verzoek van FIN is in de beleidsreactie ten aanzien van
subsidies en het al dan niet intrekken van de ANBI-status van instellingen
aangescherpt. In de bijlage vindt u de aangepaste versie van de
beleidsreactie.
Het advies volgt zodra de sondering is afgerond.
Toelichting
•

•

•

Door de maatschappelijke en politieke aandacht rondom
conversiepraktijken was de beleidsreactie op het vorige rapport
“Voor de verandering” geagendeerd in de MR. Deze aandacht
betrof spanningen tussen partijen die voor en partijen die tegen
een wettelijk verbod zijn. Onderliggend aan de spanning is de
opvatting over scheiding tussen kerk en staat en opvattingen over
botsende grondrechten. Omdat zowel de politieke als
maatschappelijke aandacht niet is afgenomen wordt ook de
huidige beleidsreactie voorgelegd in de MR.
Doel van behandeling in de MR is om de beleidsreactie naar de
Tweede Kamer te verzenden. De betrokken bewindspersonen zijn
MOCW (D66), MPVO (VVD), MBZK (CDA), MJ&V (VVD), SVWS
(CU) en SFIN/FB (CDA).
De beleidsreactie wordt ondertekend door MOCW, MBZK, MJ&V en
mede namens MPVO verzonden naar de Tweede Kamer.
Pagina 1 van 3

•

•

De aanbiedingsbrief van de verkenning is niet ondertekend door
SVWS, dit geldt ook voor de beleidsreactie. Als reden hiervoor
wordt door VWS aangegeven dat SVWS geen opdrachtgever is
geweest voor de verkenning en de link tussen conversiepraktijken
en zorg beperkt is. VWS heeft aangegeven dat dit geen invloed
heeft op commitment aan de rest van de uitvoering van
beleidsreactie daar waar het VWS aangaat.
De aanbiedingsbrief van de verkenning is eveneens niet
ondertekend door SFIN/FB, dit geldt ook voor de beleidsreactie.
Dit vanwege de marginale link tussen conversiepraktijken en
financiën, fiscaliteit en de belastingdienst.

Datum
23 juni 2022

Aanpassingen beleidsreactie
Op verzoek van MPVO en SFin/FB is de beleidsreactie op een aantal
punten aangescherpt. Dit betreffen tekstuele aanvullingen die geen
invloed hebben op de toon van de brief:
o Op verzoek van MPVO zal de beleidsreactie mede namens
hem verzonden worden naar de Tweede Kamer. Deze wens is
doorgevoerd in de beleidsreactie (paragraaf inleiding).
o Op verzoek van SFin/FB zijn enkele tekstuele wijzigingen
aangebracht. Zo is aangegeven dat de kabinetsreactie op het
rapport van de adviescommissie die zich bezighoudt met de
definitie van algemeen nut in relatie tot de grenzen voor
ANBI’s niet in de zomer maar in het najaar volgt. Tot slot is
een voetnoot toegevoegd, welke verwijst naar het recentelijk
verzonden rapport van deze adviescommissie (paragraaf
2.2.3 Financieel).

•

Politiek krachtenveld
•

1

Expliciet voor een wettelijk verbod (D66, VVD en CDA):
o D66, CDA en de VVD zijn expliciet voor een wettelijk verbod
op conversiepraktijken.
o D66, VVD en het CDA hebben het Regenboog
Stembusakkoord ondertekend, waarin is opgenomen dat er
een wettelijk verbod komt op ‘LHBTI-genezingstherapieën’.
o De VVD heeft samen met D66, SP, GL, PVDA en PvdD een
initiatiefwetsvoorstel gemaakt om conversiepraktijken te
verbieden. Deze heeft van 14-02-2022 tot 28-03-2022 ter
internetconsultatie gelegen.1 Het kabinet zal zijn standpunt
kenbaar maken zodra het initiatiefwetsvoorstel is ingediend in
de Tweede Kamer.
o MJ&V heeft als Kamerlid (VVD) in 2019 een motie ingediend
die de regering verzoekt “met een wetsvoorstel te komen met
als doel een ieder die de seksuele oriëntatie of
genderidentiteit van een ander probeert te veranderen, te
onderdrukken of uit te wissen, te bestraffen, met specifiek
aandacht voor jongeren en kwetsbare personen”. Deze is op
28 mei 2019 aangenomen door de TK.

https://www.internetconsultatie.nl/conversietherapie/b1
Pagina 2 van 3

o

In de RWIZO van 21 juni Eenheid van kabinetsbeleid

Datum
23 juni 2022

.
•

Expliciet tegen een wettelijk verbod (CU):
o CU heeft het Regenboog Stembusakkoord niet meegetekend.
Echter is de uitvoering van het Regenboog Stembusakkoord
onderdeel van het coalitieakkoord.
o Tijdens de RWIZO zijn Eenheid van kabinetsbeleid

o
. Zo is in reactie
op het in Trouw gepubliceerde artikel over het voorstel Wet
uitbreiding bestuurlijk instrumentarium aangegeven dat
MPVO zich zou moeten uitspreken dat de vrijheid van
onderwijs een belangrijke hoeksteen van het Nederlandse
onderwijs, niet in het geding is.2

2

https://app.anp.nl/r/df3f33c7cf8cd050da2bf2fbbb090200a062f6c60abff79ee0896f0eeccbfcb860913574977cf949

55598b2e6ff432e6be51cd78fef700f3b0fc2918260b08fd41f7e4b9ba19bafb9780d4628734bc50d8cc72da2cb6ec4b
e5d4d526a7a79e66
Pagina 3 van 3