Voortgangsrapportage 38
Hogesnelheidslijn Zuid

Datum
Status

1 april 2016
Definitief

Uitgegeven door:
Ministerie van Infrastructuur en Milieu
Directie Openbaar Vervoer en Spoor

Inhoud

1
1.1
1.2

Inleiding 2
Achtendertigste Voortgangsrapportage 2
Informatie aan de Tweede Kamer 2

2
2.1
2.2
2.3
2.4

Projectvoortgang op hoofdlijnen 3
Infrastructuur 3
Vervoer 3
Implementatie alternatief HSL-aanbod 3
Audit integrale veiligheid 4

3
3.1
3.2

Infrastructuur 6
Geluidsreducerende maatregelen 6
Overige infrastructuur zaken 6

4
4.1
4.2

Communicatie Trein-Baan 8
Communicatiestoringen ERTMS 8
Maatregelen verbindingsproblematiek 10

5
5.1
5.2

Vervoer 12
Ontwikkeling commercieel vervoer 12
Prestaties commercieel vervoer 13

6
6.1
6.2
6.3
6.4

Financiën 19
Algemeen 19
Mutaties op het projectbudget 20
Realisatieprogramma HSL-Zuid 22
Infraprovider 24

Bijlage 1: Overzicht Kamerstukken 25
Bijlage 2: Financieel overzicht 27
Afkortingenlijst 28

Voortgangsrapportage 38 Hogesnelheidslijn-Zuid, april 2016

Pagina 1 van 28

1

Inleiding

1.1 Achtendertigste Voortgangsrapportage
Het project Hogesnelheidslijn-Zuid (HSL-Zuid) valt onder de Regeling Grote
Projecten van de Tweede Kamer. Deze regeling voorziet in een halfjaarlijkse
rapportage over de vorderingen van het project, zowel qua uitvoering als financiën.
Deze achtendertigste Voortgangsrapportage (VGR) beschrijft de voortgang van de
realisatie van de HSL-Zuid over de periode 1 juli 2015 tot en met 31 december
2015.
Eindevaluatie groot project
De Tweede Kamercommissie voor Infrastructuur en Milieu heeft in de
procedurevergadering van 23 april 2014 besloten om de grootprojectstatus van de
HSL-Zuid voorlopig te handhaven en het besluit over eventuele beëindiging daarvan
uit te stellen tot na afronding van de parlementaire enquête Fyra.

1.2 Informatie aan de Tweede Kamer
Bijlage 1 geeft een overzicht van de in deze verslagperiode aan de Tweede Kamer
verzonden stukken. Naast deze brieven is de Kamer ook geïnformeerd over de HSLZuid gedurende het Algemeen Overleg Spoor van 10 september 2015 (29984, nr.
634) en het Algemeen Overleg Spoor van 19 november 2015 (29984, nr. 653).

Voortgangsrapportage 38 Hogesnelheidslijn-Zuid, april 2016

Pagina 2 van 28

2

Projectvoortgang op hoofdlijnen

2.1 Infrastructuur
Het aanlegproject HSL-Zuid is afgerond: de projectorganisatie ‘Programma HSLZuid’ is beëindigd. Wel is er nog een aantal infrastructurele issues die samenhangen
met de aanleg, bijvoorbeeld de afhandeling van schades en de afwikkeling van
grondzaken, maar ook zettingen en de kwaliteit van het beton. Hoofdstuk 3 gaat
hier nader op in. Daarnaast worden communicatieproblemen tussen trein en baan
(onderdeel van het veiligheidssysteem ERTMS) gemonitord en onderzocht. Waar
nodig en mogelijk worden hierin verbeteringen doorgevoerd. Hoofdstuk 4 gaat hier
nader op in.
2.2 Vervoer
Op 15 december 2014 is de nieuwe concessie voor het hoofdrailnet 2015-2025
verleend aan NS. De vervoerconcessie voor het hogesnelheidsnet met het daarvoor
ontwikkelde alternatieve aanbod is hierin geïntegreerd1. De vervoerder HSA is per
2015 geliquideerd en de verplichtingen en activiteiten uit hoofde van de oude HSLconcessie zijn overgegaan op NS. De uitvoering en betrouwbaarheid van de
afgesproken HSL-Zuid diensten zijn bij NS belegd in een programma2, waarop
vanuit de vervoerconcessie gestuurd wordt. De prestaties op de HSL-Zuid zijn
zichtbaar via de drie specifieke prestatie-indicatoren voor de HSL, die zien op
Algemeen klantoordeel, Vervoercapaciteit in de spits (binnenland) en
Reizigerspunctualiteit (voor zover toerekenbaar aan NS). Hierop wordt gestuurd met
boetes als de jaarlijks gemiddelde prestaties lager zijn dan de afgesproken
bodemwaarden. Om verbetering van de prestaties op de langere termijn te
stimuleren is een bonus/malussysteem ingesteld met streefwaarden die NS in 2019
en 2024 moet halen.
2.3 Implementatie alternatief HSL-aanbod
Sinds 27 augustus 2012 rijdt NS-partner Thalys gemiddeld 9x per dag tussen
Amsterdam en Parijs. Sinds 12 april 2014 rijdt Thalys daarnaast tweemaal per dag
tussen Amsterdam en Lille en eenmaal per dag tussen Amsterdam en Brussel. Op
12 april 2015 is daar een tweede trein naar Brussel bijgekomen. In december 2015
is een dagelijkse verbinding Amsterdam-Brussel toegevoegd, zodat de totale
frequentie uitkomt op 14 x per dag per richting.
Hiermee waren er tijdens de verslagperiode dagelijks 14 verbindingen in elke
richting tussen Amsterdam en Brussel met de Thalys. De maximale rijsnelheid bij
deze ritten bedraagt 300 km/uur.
Gedurende de verslagperiode reed NS tussen Amsterdam en Breda dagelijks
tweemaal per uur per richting met Traxx-locomotieven en Prio-rijtuigen. Met
datzelfde materieel reed HSA vanaf 7 oktober 2013 ook tweemaal daags (ochtend
en avond) per richting een extra spitstrein tussen Amsterdam en Rotterdam. De
maximale rijsnelheid bij deze ritten bedraagt 160 km/uur. In november 2015 is elk
1
2

De separate vervoerconcessie voor het hogesnelheidsnet is daarmee vervallen.
Het programma ‘Uitvoering en betrouwbaarheid HSL-Zuid-diensten’.

Voortgangsrapportage 38 Hogesnelheidslijn-Zuid, april 2016

Pagina 3 van 28

uur een derde Intercity over de HSL gaan rijden tussen Amsterdam en Rotterdam.
Per start van dienstregeling 2016 (in december 2015) is een vierde Intercity per uur
toegevoegd, waardoor tussen Amsterdam en Rotterdam een kwartierdienst wordt
gereden over de HSL.
Gedurende de verslagperiode reed NS in samenwerking met NMBS een
treinverbinding Amsterdam-Brussel over conventioneel spoor. De frequentie van
deze treinverbinding is 16x per dag per richting. In het alternatief HSL-aanbod is
voorzien dat deze verbinding vanaf dienstregeling 2017 tussen Rotterdam en
Antwerpen over de HSL gaat rijden via Breda. NS heeft gemeld dat deze stap
tenminste enkele maanden vertraging oploopt, omdat de fabrikant van de
locomotieven vertraging heeft opgelopen in de ontwikkeling van software die nodig
is om internationaal over de HSL te rijden. Vanwege de voorziene vertraging vraagt
NS in de capaciteitsaanvraag voor de dienstregeling van 2017 de huidige
conventionele route via Roosendaal aan in plaats van de voorgenomen route over
de HSL via Breda. Het blijft mogelijk om later in 2017 alsnog via Breda te rijden.

2.4 Audit integrale veiligheid
Na de bouwfase is door Rijkswaterstaat een Integrale Safety Case van de HSL-Zuid
(ISC) opgesteld waarmee de Staat heeft aangetoond dat de exploitatie van het
vervoerssysteem veilig is. Het Ministerie van Infrastructuur en Milieu heeft
vervolgens voor de borging van de integrale veiligheid (systeemintegratie en
veiligheidsvalidatie) afspraken gemaakt met NS Internationaal(destijds HSA),
Infraspeed en ProRail.
Het Ministerie van Infrastructuur en Milieu heeft Movares laten toetsen of de hierbij
wettelijk voorgeschreven afstemmings- en samenwerkingsverplichting tussen
betrokken partijen voldoende geborgd is (het rapport is meegestuurd met deze
Voortgangsrapportage). De onderzoekers komen tot de conclusie dat de wijze
waarop ProRail en NS Internationaal integrale veiligheid op papier en in de praktijk
hebben ingericht in overeenstemming is met de hierop van toepassing zijn de
Europese regelgeving. Vanuit het principe om continu inspanning te leveren om de
veiligheid te verbeteren, doen zij de aanbeveling om extra borgingsmaatregelen te
nemen. Dit vanwege de nog niet bewezen ‘rijpheid’, de complexiteit en het
risicoprofiel van het integrale vervoerssysteem op de HSL-Zuid.
Het Ministerie van IenM heeft het rapport voorgelegd aan en besproken met ProRail
en NS-Internationaal leidend tot de conclusie dat het wenselijk is om integrale
veiligheidsborging op enkele punten extra aandacht te geven. Dit zal gestalte
krijgen door de safety case van NS-Internationaal, de safety case van de
infraprovider en onderhoudsaannemer Infraspeed en het veiligheidsbeheersysteem
van ProRail periodiek in het Veiligheid Advies Overleg (VAO) integraal te toetsen.
Hierbij wordt beoordeeld in hoeverre na actualisatie van deze safety-cases nog
steeds wordt voldaan aan de in de ISC geformuleerde veiligheidsdoelstellingen en –
normen en in hoeverre de safety cases en het veiligheidsbeheersysteem naadloos
op elkaar aansluiten, teneinde de integrale veiligheid van het gehele
vervoerssysteem te waarborgen. Deze nieuwe integrale toets is voor het eerst aan
de orde na actualisatie van de safety case van NS-Internationaal naar de stand van
zaken per eind 2016. Het resultaat van deze integrale toetsing wordt besproken in

Voortgangsrapportage 38 Hogesnelheidslijn-Zuid, april 2016

Pagina 4 van 28

de stuurgroep HSL-Zuid, onder voorzitterschap van het Ministerie van IenM, en
wordt opgenomen in de Voortgangsrapportage HSL-Zuid. Op deze wijze wordt
gewaarborgd dat het veiligheidsniveau van het integrale vervoerssysteem op de
HSL-Zuid op het vereiste niveau blijft.

Voortgangsrapportage 38 Hogesnelheidslijn-Zuid, april 2016

Pagina 5 van 28

3

Infrastructuur

3.1 Geluidsreducerende maatregelen
Geluid
De Tweede Kamer is per brief van 1 oktober 2015 (kenmerk IENM/BSK2015/193523) geïnformeerd over het pakket aan geluidsmaatregelen langs de HSLZuid. Deze maatregelen zijn tot stand gekomen in overleg met bewoners en de
betrokken gemeenten. Het maatregelenpakket bestaat uit het geluidabsorberend
maken van schermen, het verlengen van schermen en het plaatsen van een nieuw
scherm in de gemeente Lansingerland. Met het beschikbare budget kunnen niet alle
overschrijdingen worden weggenomen. In de keuze voor geluidmaatregelen hebben
de grootste knelpunten als uitgangspunt gediend. Daarbij is getracht zoveel
mogelijk effect te behalen voor omliggende woningen. Ook is er veel aandacht
uitgegaan naar ervaren hinder.
Na de besluitvorming volgt nu de uitvoering. De eerste werkzaamheden starten op
zijn vroegst volgend jaar nadat alle plannen verder zijn uitgewerkt, in overleg met
de gemeenten.

3.2 Overige infrastructuur zaken
Afhandeling schades
De afhandeling van schades is uitbesteed aan het Schadevergoedingsschap HSLZuid, A16 en A4. Van de ruim duizend ingediende schadeverzoeken moeten er nog
twee worden afgehandeld. Daarnaast is een aantal voorlopige schadeverzoeken
ingediend met betrekking tot geluid. De verwachting is dat het besluit over de
geluidsmaatregelen (zie 3.1) leidt tot aanvullende en nieuwe schadeverzoeken. De
gemeenschappelijke regeling Schadevergoedingsschap HSL-Zuid, A16 en A4 wordt
verlengd tot 1 januari 2021. De verlenging zorgt ervoor dat aanvullende en
eventuele nieuwe verzoeken op dezelfde manier worden verwerkt.
Afwikkeling grondzaken
De afwikkeling van grondzaken is uitbesteed aan ProRail. Er zijn momenteel nog
twee dossiers in behandeling met betrekking tot grondverwerving/onteigening,
waarvan er één wacht op een gerechtelijke uitspraak in een onteigeningszaak inzake
de hoogte van de schadeloosstelling. Er resteert nog één dossier waarin gronden
worden verkocht.
Restactiviteiten infrastructuur
Er bestaat nog één te monitoren verplichting in het kader van natuurcompensatie
welke in 2016 eindigt. De rechtszaak rondom de geluidschermen in Noord-Brabant
is afgerond, waarbij is bepaald dat de getroffen schikking in het arbitrageproces
blijft gehandhaafd.
Zettingen
Bij het opleveren van de HSL door de onderbouwaannemers was bekend dat de
kunstwerken en de spoorbaan op sommige plaatsen nog zettingen vertoonden.

Voortgangsrapportage 38 Hogesnelheidslijn-Zuid, april 2016

Pagina 6 van 28

Daartoe zijn enkele monitoringsprogramma’s opgezet, waarvan sommige nog steeds
door lopen. Er is een expert panel ingericht om de metingen te beoordelen en zo
nodig maatregelen voor te bereiden en / of te treffen. Naar verwachting zullen in
2016 / 2017 op drie locaties herstellingen of constructiewijzingen moeten
plaatsvinden om te voorkomen dat er snelheidbeperkende maatregelen moeten
worden getroffen om de veilige berijdbaarheid te kunnen borgen. Het betreft de
locaties Rijpwetering, Schuilingervliet en Breda Westrik. Voor Breda Westrik is een
concreet herstelplan in voorbereiding. Voor Rijpwetering en Schuilingervliet wordt
aanvullende meetapparatuur aangebracht om de benodigde metingen te kunnen
doen die moeten leiden tot het bepalen van de benodigde herstel maatregelen. De
resultaten uit de monitoringsprogramma’s geven op dit moment geen aanleiding om
de risicoreservering voor zettingen (zie paragraaf 6.3) aan te passen.
Betonkwaliteit
Er is geconstateerd dat op betonnen onderbouwobjecten van de HSL overmatige
mosgroei plaatsvindt. Onderzoek daarnaar heeft uitgewezen dat dit een uiting kan
zijn van aantasting van het beton die mogelijk consequenties heeft voor de
levensduur van de betreffende objecten. Er heeft bij de Tunnel Rotterdam
Noordrand nader onderzoek plaatsgevonden naar de mogelijke oorzaken, de
effecten op de levensduur en de mogelijke herstelmethoden. De Kamer is met een
separate brief van 1 oktober 2015 geïnformeerd over de resultaten van dit
onderzoek. De voorbereidingen voor het in deze brief genoemde vervolg onderzoek
naar de andere beton objecten op de HSL Zuid zijn inmiddels gestart. Zoals
aangegeven in bovengenoemde brief is de doorlooptijd van dit onderzoek 1,5 à 2
jaar.
MER-evaluatie
Tien jaar na de start van het vervoer wordt een MER-evaluatie uitgevoerd. Deze is
voorzien in 2018/2019. Daarnaast moet nog de evaluatie ‘groot project’ uitgevoerd
worden, nadat de commissie van mening is dat het groot project als beëindigd kan
worden beschouwd.

Voortgangsrapportage 38 Hogesnelheidslijn-Zuid, april 2016

Pagina 7 van 28

4

Communicatie Trein-Baan

4.1 Communicatiestoringen ERTMS
Sinds 2011 treden er soms verstoringen in de dienstregeling op door uitval van de
dataverbinding van het veiligheidssysteem ERTMS tussen de trein en de baan. Bij
uitval van de trein-baan communicatie komt de trein soms tot stilstand en dit heeft
vertraging of zelfs uitval van treinen tot gevolg.
Beheerteam ERTMS
Het Beheerteam ERTMS laat kwalitatieve analyses uitvoeren en behandelt de
ERTMS-verbindingsissues met als doel om de ‘loss of communication-contact’
problemen te beperken. ProRail neemt de monitoring van de kwaliteit van de
verbindingen voor haar rekening zoals dit ook voor de Betuweroute, Hanzelijn en
Amsterdam-Utrecht is ingericht. Hiermee is geborgd dat kennis over de
verschillende lijnen in Nederland bij elkaar komt.
Tabel 1: Aantal verbindingsverliezen onder ETCS level 2 (Bron: ProRail)
Kwartaal

Breda – R’dam

R’dam – A’dam

Totaal

Q2 2011

165

165

Q3 2011

98

98

Q4 2011

65

57

122

Q1 2012

55

44

99

Q2 2012

46

34

80

Q3 2012

43

57

100

Q4 2012

39

58

97

Q1 2013

32

33

65

Q2 2013

16

9

25

Q3 2013

17

19

36

Q4 2013

7

13

20

Q1 2014

36

21

57

Q2 2014

14

17

31

Q3 2014

32

27

59

Q4 2014

8

6

14

Q1 2015

33

10

43

Q2 2015

40

28

68

Q3 2015

41

19

60

Q4 2015

33

38

71

Voortgangsrapportage 38 Hogesnelheidslijn-Zuid, april 2016

Pagina 8 van 28

Tabel 2: Percentage verbindingsverliezen Rotterdam - Amsterdam (Bron: ProRail)
Traject Rotterdam - Amsterdam
Aantal
treinen

Toename
in % t.o.v.
het half
jaar ervoor

Aantal
Verbindings
-verliezen

Toename
in % t.o.v.
het half
jaar ervoor

78

%
verbindings
-verlies per
trein

H1 2012

14.531

H2 2012

15.189

+5%

107

+37%

0,70%

H1 2013

13.858

-9%

42

-61%

0,30%

H2 2013

15.249

+10%

32

-24%

0,21%

H1 2014

16.640

+9%

38

+19%

0,23%

H2 2014

16.926

+2%

33

-13%

0,19%

H1 2015

16.774

-1%

38

+15%

0,23%

H2 2015

17.490

+4%

57

+50%

0,33%

0,54%

Wat is de trend?
Het aantal verbindingsverliezen opgesplitst naar treinproduct is te zien in tabellen 3
en 4. De streefwaarde is om te komen tot maximaal één keer verbindingsverlies per
100 uur treindienst.
Tabel 3: Aantal verbindingsverliezen per treintype (Bron: ProRail)
TRAXX

Thalys

Totaal

Noordsectie

48

9

57

Zuidsectie

46

28

74

Totaal H2 ’15

94

37

131

Tabel 4: Aantal verbindingsverliezen per treintype per 100 uur dienst (Bron: ProRail)
TRAXX

Thalys

Gemiddeld

Noordsectie

0,96

0,93

0,95

Zuidsectie

2,42

3,09

2,75

Gem. H2 ’15

1,69

2,01

1,85

In het tweede half jaar van 2015 is een stijging waarneembaar van het aantal
verbindingsverliezen. Deze kunnen veroorzaakt worden door storingen aan de
ERTMS installaties in de trein, aan storingen in de verbinding via GSM-R tussen de
ERTMS installaties in de trein en de ERTMS installaties in de baan en storingen in de
ERTMS baaninfrastructuur. De grootste veroorzakers in deze periode zijn de
verbinding zelf (35%, voornamelijk mislukte handovers van de ene GSM-R cel naar
de andere), het materieel (46%, voornamelijk veroorzaakt door twee modem
gerelateerde issues in de trein) en het Radio Block Centre (RBC)(15%, voornamelijk
veroorzaakt door het hierna onder 4.2 ook gemelde issue wat speelt bij een
grenspassage van een Thalys in zuidelijke richting).

Voortgangsrapportage 38 Hogesnelheidslijn-Zuid, april 2016

Pagina 9 van 28

4.2 Maatregelen verbindingsproblematiek
In oktober 2014 zijn er twee belangrijke wijzigingen doorgevoerd binnen de ERTMSketen op de HSL-Zuid. Deze wijzigingen hebben als doel om de impact van een
kortstondig verbindingsverlies te beperken3. Vóór de wijzigingen leidde een niet
herstelde verbinding in ieder geval tot een treinstilstand. Na de wijzigingen is de
kans groter dat de verbinding hersteld is voordat een remming wordt ingezet of kan
de remming beëindigd worden vóór de trein stil staat zodra een nieuwe verbinding
tot stand is gekomen.
In het tweede half jaar van 2015 is hierdoor, als gekeken wordt naar het percentage
stopsituaties en rekening houdend met het toegenomen aantal treinen over de HSL
Zuid, een geringe performanceverbetering zichtbaar ten opzichte van dezelfde
periode in 2014. Wel is er een verslechtering te zien ten opzichte van het eerste half
jaar van 2015. De voornaamste reden hiervoor is dat het herstel van de verbinding
bij de meeste gevallen langer duurde dan de remming van de trein. In de meeste
gevallen kon de trein wel snel zijn weg vervolgen. Ook dit is een verbetering ten
opzichte van dezelfde periode in 2014, de trein behoudt zijn rijweg autorisatie;
zodra de verbinding is hersteld kan de rit gelijk weer vervolgd worden, de vertraging
blijft hierdoor beperkt. Tabel 5 brengt het aantal verbindingsverliezen met de
hieraan verbonden treinstops in beeld voor deze periodes.
Tabel 5: Aantal verbindingsverliezen en treinstops in de tweede helft van 2014 en
tweede helft van 2015 (Bron: ProRail)
Verbindingsverlies

Maand
Jul ‘14
Aug ‘14
Sept ‘14
Okt ‘14
Nov ‘14
Dec ‘14
Totaal
H2 2014

3

Percentage stops

Thalys

TRAXX

Thalys

Totaal

26
6
7
2
4
2

1
13
6
1
4
1

24
6
5
1
2
1

1
2
1
0
1
1

93%
42%
46%
33%
38%
67%

73

45

Verbindingsverlies

Maand
Jul ‘15
Aug ‘15
Sept ‘15
Okt ‘15
Nov ‘15
Dec ‘15
Totaal
H2 2015

Met stop tot gevolg

TRAXX

62%

Met stop tot gevolg

Percentage stops

TRAXX

Thalys

TRAXX

Thalys

Totaal

10
21
10
14
18
21

8
9
2
13
2
3

8
15
3
8
12
13

5
6
1
3
1
0

72%
70%
33%
41%
65%
54%

131

75

57%

De wijzigingen dragen beperkt bij aan het verminderen van het aantal verbindingverliezen.

Voortgangsrapportage 38 Hogesnelheidslijn-Zuid, april 2016

Pagina 10 van 28

Door het continu monitoren van de verbindingsverliezen kunnen snel
verbetermaatregelen genomen worden of onderzoeken naar achterliggende
oorzaken in gang worden gezet. Treinen met een slecht presterend modem,
verbindingsverliezen op een bepaalde locatie of verbindingsverliezen als gevolg van
het RBC kunnen snel worden toebedeeld aan de verantwoordelijke beheerder. De
daartoe benodigde informatie-uitwisseling tussen de betrokken partijen komt steeds
beter en sneller tot stand.
In het tweede half jaar van 2015 was, zoals eerder genoemd, 15% van de
verbindingsverliezen toe te rekenen aan het RBC, veroorzaakt door grenspassages
in zuidelijke richting. Dit incident aan de Belgische grens leidt voor andere treinen
op de Zuidsectie van de HSL altijd tot een stopsituatie. Door nauwe samenwerking
met de Belgische infrabeheerder Infrabel wordt een oplossing voor dit issue
verwacht in Q1 van 2016. De materieel issues worden direct gemeld bij Nedtrain,
die de getroffen locomotief voor reparatie buiten dienst neemt.

Voortgangsrapportage 38 Hogesnelheidslijn-Zuid, april 2016

Pagina 11 van 28

5

Vervoer

5.1 Ontwikkeling commercieel vervoer
In de verslagperiode is een volgende stap in de uitvoering van het alternatieve
vervoersaanbod genomen: de frequentie van de Thalys is per 13 december 2015
verhoogd naar 14 x per dag tussen Amsterdam en Brussel. Tevens is de Intercity
direct tussen Amsterdam en Rotterdam gestart in twee slagen op resp. 9 november
(17x) en 13 december 2015 (33x). Samen met de verbinding Intercity direct tussen
Amsterdam en Breda is hiermee een kwartiersdienst gerealiseerd tussen Amsterdam
en Rotterdam.
Tabel 6: Uitbreidingen commercieel vervoer via de HSL-Zuid
Treindienst

Periode actief

Materieel

Frequentie

Reistijdwinst4

Amsterdam –
Breda

4 april 2011 heden

Traxx+Prio

32 x p.d.

33 minuten

Amsterdam –
Rotterdam

7 oktober 2013 – tot
onderstaande
ingroei (is een
spitstoevoeging)

Traxx+Prio

2 x p.d.

21 minuten

Amsterdam –
Rotterdam

Vanaf najaar 2015

Traxx+Prio

17 x p.d.

21 minuten

Amsterdam –
Rotterdam

Per dienstregeling
2016

Traxx+Prio

33 x p.d.

21 minuten

Amsterdam –
Rotterdam

Vanaf 2021

ICNG

32 x p.d.

24 minuten

Amsterdam –
Breda

Vanaf 2021

ICNG

32 x p.d.

38 minuten

Den Haag Eindhoven

Vanaf 13 december
2016

Traxx+Prio

32 x p.d.

8 minuten

Amsterdam –
Brussel

15 december 2013 –
12 april 2014

Thalys

3 x p.d.

51 minuten

Amsterdam –
Brussel

12 april 2014 – 12
december 2015

Thalys

1 x p.d.

51 minuten

Amsterdam –
Brussel

Vanaf 13 december
2015 - heden

Thalys

3 x p.d.

51 minuten

Amsterdam –
Lille

Vanaf 12 april 2014
– heden

Thalys

2 x p.d.

51 minuten

Amsterdam Breda - Brussel

Vanaf december
20165

Traxx+Prio

16 x p.d.

nog niet bekend

Amsterdam –
Parijs

26 augustus 2012 –
heden

Thalys

± 9 x p.d.

51 minuten

4

De reistijdwinst is ten opzichte van de snelste verbinding voordat het HSL-spoor in 2009 in gebruik werd genomen.
Mogelijk kan deze productstap niet per start dienstregeling 2017 gerealiseerd worden. Een eventuele vertraging
bedraagt naar verwachting van NS enkele maanden.
5

Voortgangsrapportage 38 Hogesnelheidslijn-Zuid, april 2016

Pagina 12 van 28

Treindienst

Periode actief

Materieel

Frequentie

Reistijdwinst4

Amsterdam Londen

Vanaf december
20166

Eurostar

2 x p.d.

nog niet bekend

5.2 Prestaties commercieel vervoer
Voor de HSL-treindienst Amsterdam – Rotterdam (-Breda) was het aantal reizigers
in de tweede helft van 2015 hoger dan in de tweede helft van 2014. Deze cijfers zijn
gebaseerd op het aantal verkochte toeslagen. Daarbij moet opgemerkt worden dat
de trajecten Amsterdam Centraal – Schiphol en Rotterdam – Breda sinds
respectievelijk begin 2013 en eind 2013 toeslagvrij zijn. Hierdoor betreffen
onderstaande reizigersaantallen alleen de reizigers op het drukste traject Schiphol –
Rotterdam.
Voor de Thalys-treindienst is het aantal reizigers in de tweede helft van 2015 ca.
4% gestegen ten opzichte van de tweede helft van 2014. Bij Thalys is sprake van
een seizoenseffect (zie ook figuur 1): het eerste en vierde kwartaal hebben over het
algemeen lagere aantallen reizigers dan het tweede en derde kwartaal. Dit hangt
samen met het grote aandeel van ‘leisure-reizigers’ voor internationaal vervoer, die
bij voorkeur in de periode voorjaar tot herfst reizen. In (een deel van) die periode
zet Thalys dubbele treinstellen in om aan de vraag te kunnen voldoen.
Het aantal reizigers in de IC direct is in de tweede helft van 2015 met ca. 30%
gestegen ten opzichte van de tweede helft van 2014. De toename van de groei van
de IC direct wordt mede veroorzaakt doordat sinds december 2015 een
kwartierdienst is gerealiseerd tussen Amsterdam en Rotterdam.
Tabel 7: Reizigersaantallen7 IC direct en Thalys (Bron: NS)
IC direct (binnenland)

Thalys

2010 – 1e kwartaal

92.000

323.000

2010 – 2e kwartaal

149.000

437.000

e

2010 – 3 kwartaal

152.000

464.000

2010 – 4e kwartaal

215.000

422.000

2011 – 1e kwartaal

553.000

393.000

e

2011 – 2 kwartaal

688.000

512.000

2011 – 3e kwartaal

642.000

503.000

2011 – 4e kwartaal

725.000

443.000

2012 – 1e kwartaal

868.000

415.000

e

2012 – 2 kwartaal

670.000

526.000

2012 – 3e kwartaal

737.000

508.000

2012 – 4e kwartaal

813.000

447.000

e

2013 – 1 kwartaal

674.000

467.000

2013 – 2e kwartaal

753.000

560.000

2013 – 3e kwartaal

692.000

558.000

6

NS verwacht dat de introductie met tenminste enkele maanden vertraagd is.
Reizigersaantallen op basis van verkochte toeslagen. Het aantal IC direct reizigers in december 2014 is deels
gebaseerd op een schatting.

7

Voortgangsrapportage 38 Hogesnelheidslijn-Zuid, april 2016

Pagina 13 van 28

2013 – 4e kwartaal

809.000

536.000

2014 – 1e kwartaal

824.000

496.000

2014 – 2e kwartaal

818.000

611.000

2014 – 3e kwartaal

823.000

620.000

2014 – 4e kwartaal

793.000

559.000

2015 – 1e kwartaal

989.000

527.000

2015 – 2e kwartaal

990.000

670.000

2015 – 3e kwartaal

986.000

663.000

2015 – 4e kwartaal

1.129.000

563.000

Figuur 1: Reizigersaantallen IC direct en Thalys (Bron: NS)

1.200.000
1.000.000
800.000
600.000
400.000
200.000

'10-Q1
'10-Q2
'10-Q3
'10-Q4
'11-Q1
'11-Q2
'11-Q3
'11-Q4
'12-Q1
'12-Q2
'12-Q3
'12-Q4
'13-Q1
'13-Q2
'13-Q3
'13-Q4
'14-Q1
'14-Q2
'14-Q3
'14-Q4
'15-Q1
'15-Q2
'15-Q3
'15-Q4

0

IC direct

Thalys

In onderstaande tabellen 8 en 9 zijn ter informatie de punctualiteit- en uitvalcijfers
weergegeven. Hierbij wordt onderscheid gemaakt tussen de percentages zoals de
reiziger die ervaart en de percentages die aan NS (voorheen HSA) toerekenbaar
zijn.
Met ingang van 2015 is de HSL-Zuid-concessie toegevoegd aan de vervoerconcessie
2015 – 2025. De prestatie-indicatoren met betrekking tot het vervoer over de HSLZuid zijn in de nieuwe geïntegreerde concessie opgenomen, waarbij de
oorspronkelijke prestatie-indicatoren ‘toerekenbare punctualiteit’ en ‘toerekenbare
uitval’ samen zijn genomen in de nieuwe prestatie-indicator ‘Reizigerspunctualiteit
HSL-Zuid’8. De oude indicatoren worden nog wel als informatie-indicatoren

8

De andere prestatie-indicatoren zijn: Algemeen klantoordeel HSL-Zuid en Vervoerscapaciteit in de spits HSL-Zuid.

Voortgangsrapportage 38 Hogesnelheidslijn-Zuid, april 2016

Pagina 14 van 28

gerapporteerd, maar daarvoor zijn afzonderlijk geen afrekenbare doelstellingen
vastgesteld.
Voor de nieuwe prestatie-indicator Reizigerspunctualiteit HSL-Zuid (toerekenbaar
aan NS) is een bodemwaarde afgesproken van 94,0% en voor 2015 een
progressiewaarde van 95,0%. De realisatie over het hele jaar 2015 bedraagt
94,2%9.

9

NS verantwoordt zich over de realisatie van alle prestatie-indicatoren in de (half-)jaarverantwoording over de
uitvoering van de concessie aan de concessieverlener. Over deze verantwoordingen wordt de Kamer separaat
geïnformeerd.

Voortgangsrapportage 38 Hogesnelheidslijn-Zuid, april 2016

Pagina 15 van 28

Tabel 8: Punctualiteitcijfers IC direct en Thalys (cijfers NS o.b.v. brongegevens van
ProRail)

Normtijd
Gerealiseerd Q1 201510
Gerealiseerd Q2 20157
Gerealiseerd Q3 2015
Gerealiseerd Q4 2015
Aan NS toerekenbaar Q1 ‘15
Aan NS toerekenbaar Q2 ‘15
Aan NS toerekenbaar Q3 ‘15
Aan NS toerekenbaar Q4 ‘15

IC direct
Amsterdam - Breda
2:59

Thalys naar
Brussel/Lille/Parijs
5:59

86,7%

83,8%

83,4%

83,2%

83,8%

84,6%

78,4%

79,8%

97,9%

98,9%

96,3%

98,8%

96,9%

99,1%

95,6%

98,2%

Tabel 9: Uitvalscijfers IC direct en Thalys (cijfers NS o.b.v. brongegevens van
ProRail)

Gerealiseerd Q1 2015
Gerealiseerd Q2 2015
Gerealiseerd Q3 2015
Gerealiseerd Q4 2015
Aan NS toerekenbaar Q1 ‘15
Aan NS toerekenbaar Q2 ‘1511
Aan NS toerekenbaar Q3 ‘15
Aan NS toerekenbaar Q4 ‘15

IC direct
Amsterdam - Breda

Thalys naar
Brussel/Lille/Parijs

7,3%

1,2%

6,7%

0,6%

7,6%

0,6%

11,0%

1,2%

2,1%

0,4%

3,2%

0,2%

3,5%

0,2%

7,9%

0,7%

Uitval IC direct
In het derde en met name vierde kwartaal van 2015 liet de IC direct een hoog
uitvalpercentage zien. De uitval van de IC direct wordt continu gemonitord en
geanalyseerd. Momenteel loopt een LEAN-traject waarin de grondoorzaken van de
te hoge uitval in kaart worden gebracht en waarbij het aandeel naar diverse
oorzaken nader wordt gekwantificeerd. Dit onderzoek moet uitwijzen of alle
veroorzakers van uitval momenteel voldoende worden aangepakt of dat additionele
maatregelen nodig zijn. Dit onderzoek moet ook leiden tot een duidelijk beeld van
het verbeterpotentieel. De uitkomst hiervan zal meegenomen worden bij de
beantwoording van de Kamervragen van het lid De Boer (VVD) over uitval van de IC
Direct.

10

Cijfers voor Q1 en Q2 2015 zijn gecorrigeerd t.o.v. de VGR 37. In VGR 37 is per abuis de normtijd van 4:59
gehanteerd in plaats van 2:59. Dit leidde tot 92,1% en 89,0% voor Q1 resp. Q2.
11
Cijfer voor Q2 ‘Aan NS toerekenbaar’ aangepast t.o.v. VGR 37 o.b.v. de definitieve vaststelling van de
toerekenbare uitval. Gewijzigd van 2,2% naar 3,2%.

Voortgangsrapportage 38 Hogesnelheidslijn-Zuid, april 2016

Pagina 16 van 28

Aanpak uitval IC direct
Door de aanhoudende hoge uitval, die in Q3 en Q4 van 2015 verder toenam, is de
aanpak van uitval in de tweede helft van 2015 verder geïntensiveerd. Het Response
Team en Quick Response Team zijn opgegaan in het Verbeterteam IC direct, dat
onder leiding is gebracht van een full time project management. Wekelijks wordt
aan de directie van NS Reizigers en ProRail gerapporteerd over de uitvalscijfers en
de voortgang van maatregelen.
Binnen het Verbeterteam is de hele operatie van NS en ProRail vertegenwoordigd.
Het Verbeterteam is ingesteld met als opdracht een grondige en structurele analyse
te maken en zowel specifieke als integrale maatregelen door te voeren om de
performance te verbeteren. Verder zal NS op grond van de structurele analyse een
reële, maar ambitieuze doelstelling formuleren voor de gemiddelde jaaruitval van de
Intercity direct. Het Verbeterteam wordt ondersteund door een analyseteam met
analisten en specialisten op het gebied van HSL, ERTMS en Traxx.
De lopende maatregelen in Q3 en Q4 van 2015 bleken onvoldoende effectief om de
uitval terug te dringen. Dit houdt zeer waarschijnlijk mede verband met de
verhoging van de rijfrequentie van de IC direct tussen Amsterdam en Rotterdam in
resp. november (17x) en december (33x); nadere analyse moet de aard en omvang
van dit verband verduidelijken. Het Verbeterteam heeft een aantal maatregelen van
het Response Team overgenomen en hierbij de personele en budgettaire capaciteit
verhoogd. Daarnaast is de focus op deze maatregelen binnen alle niveaus van de
organisatie verbeterd. Bovendien heeft het Verbeterteam in Q1 2016 een serie
nieuwe maatregelen opgestart.
Voortgang maatregelen
De pilot met maatregelen om gestrande treinen sneller te kunnen afhandelen is
succesvol gebleken. Het slimmer alarmeren heeft er toe geleid dat vanaf het
eerste moment vanaf de melding van de treinstilstand alle betrokken partijen
zich voorbereiden op de eventuele calamiteit. Vooral de inzet van de dedicated
hulplocomotief heeft al een aanzienlijke doorlooptijd verkorting laten zien van
gemiddeld 26 minuten. De pilot wordt voortgezet als gezamenlijk project. Het
doel van het project is om gestrande reizigers binnen 60 minuten
handelingsperspectief te geven (dat wil zeggen voldoende (reis-) informatie om
regie over de eigen reis te kunnen voeren) en de infrastructuur binnen anderhalf
uur weer beschikbaar te hebben. De planning van dit project wordt de komende
periode nader ingevuld.
Dagelijkse analyses van technische fouten aan materieel en bedieningsfouten.
Maatregelen worden getroffen om de techniek en bediening hiervan te
verbeteren, door onder andere een intensivering van de samenwerking met
Bombardier, softwareaanpassingen in de Traxx-locomotieven, het opstellen van
een top 10 storingen + oplossingen voor de machinisten, en het aanstellen van
een performance manager t.b.v. het continu verbeteren van de prestaties van
de machinisten.
Om uitval door materiële defecten te reduceren heeft NS extra monteurs in het
onderhoudsbedrijf Watergraafsmeer ingezet en een ‘pitstopsysteem’ ingevoerd.
Met dit systeem worden preventief en reactief onderhoud gescheiden op het
gebied van besturing, spoor- en monteurcapaciteit. Hiermee wordt de capaciteit

Voortgangsrapportage 38 Hogesnelheidslijn-Zuid, april 2016

Pagina 17 van 28

-

-

-

-

in het onderhoudsbedrijf vergroot terwijl de grip op deze processen wordt
verhoogd.
Het onderzoek naar de effecten van wind op de IC direct heeft geresulteerd in
een verbeterplan dat in februari 2016 als business case is voorgelegd aan het
ministerie van Infrastructuur en Milieu. De eerste maatregelen uit dit plan zullen
in 2016 worden doorgevoerd, dit betreft het herijken van de grenswaarden van
de brug Hollands Diep. Dit zal naar verwachting leiden tot het verminderen van
de hinder door wind op het Zuidelijke deel van HSL Zuid met 25% t.o.v. de
huidige situatie. De meest impactvolle maatregelen kunnen op zijn vroegst in de
zomer van 2018 en 2019 worden gerealiseerd. Dit betreft het plaatsen van
windschermen op de brug Hollands Diep en op de meest gevoelige hotspots
langs het tracé en het plaatsen van een actief waarschuwingssysteem bij de
overige hotspots. Dit vergt grote investeringen (ordegrootte 40 miljoen euro).
In het AO spoor van 17 februari 2016 is toegezegd om dit najaar in een brief
terug te komen op de vraag of die investeringen gerechtvaardigd zijn of dat het
terugbrengen van uitval doelmatiger op een andere manier kan worden
opgelost.
In Q4 2015 is de IC direct Amsterdam – Rotterdam geïntroduceerd in
‘sandwichbedrijf’. Deze bestaat uit zes rijtuigen met aan beide zijden een Traxxloc. Op dit moment wordt onderzocht wanneer IC direct Amsterdam – Breda in
dezelfde configuratie kan worden gereden, om te zorgen voor eenduidigheid en
robuustheid in de operatie. Momenteel rijdt de IC Direct Amsterdam-Breda nog
in ‘trekbedrijf’ (met één Traxx-loc). De wens is om dit zo spoedig mogelijk te
implementeren.
Vanaf maart 2016 wordt de aanpak gehanteerd om machinisten die nu IC direct
rijden én hiervoor vrijwilliger zijn, intensiever in te zetten op de HSL. Hiermee
zorgt NS dat een kleinere groep machinisten nu versneld vertrouwd en nog
meer vakbekwaam wordt met de specifieke aspecten in materieel en
infrastructuur op de HSL. De aanpak wordt op dit moment uitgewerkt om deze
zo spoedig mogelijk te kunnen effectueren.
Processen van NS Reizigers (met name voor de materieelbesturing) krijgen
volop aandacht om deze goed te laten “inslijten”. Er is een regisseur op het
OCCR vrijgemaakt specifiek voor Intercity direct.

Voortgangsrapportage 38 Hogesnelheidslijn-Zuid, april 2016

Pagina 18 van 28

6

Financiën

6.1 Algemeen
Dit hoofdstuk behandelt de ontwikkeling van de projectkosten, verplichtingen,
uitgaven en ontvangsten in de verslagperiode. De aanpassingen aan het
spoorwegnet bij Breda en aan de rijkswegen A4 en A16 zijn separaat opgenomen.
Hierdoor wordt de aansluiting met de PKB deel 3, de begroting en de jaarrekening
behouden.
PKB deel 3 (1996) geeft aan dat met de aanleg van de HSL-Zuid een
investeringsbedrag is gemoeid van € 3,413 miljard (exclusief BTW, prijspeil 1995),
exclusief de bijdrage aan België. Voor een compleet beeld is de bijdrage aan België
in het kostenoverzicht opgenomen. Het projectbudget per 31 december 2015 is
weergegeven in de volgende tabel.
Tabel 10: projectbudget HSL-Zuid (bedragen in miljoenen euro’s)

PKB dl 3
(pp ’95)

Vorige
perioden

Deze
periode

Totaal
(pp ’95)

Prijsindex
(’96-’15)

Aansluit.
mutaties
begrot.

Totaal
(pp ’15)

Uitvoeringskosten

3.089

746

56

3.891

919

-144

4.666

Grondverwerving

324

-70

254

26

3.413

676

4.145

945

-144

4.946

16

Bedragen in € mln.
incl. BTW

Subtotaal

56

België

364

364

Voorbereidingskosten

50

50

Totaal 17.03.01 HSLZuid

3.413

17.03.02 Spoorwegen
17.03.03 Hoofdwegen

1.090

56

91
2)

Totaal exclusief BTW 1)

748
3.413

1.929

56

280
380
50

4.559

961

-144

5.376

91

15

9

115

748

129

135

1.012

5.398

1.105

0

6.503

BTW artikel 17.03.01 en 17.03.02

850

Totaal projectbudget HSL-Zuid inclusief BTW
1)

2)

7.353

De projectkosten worden in deze tabel exclusief BTW weergegeven. Tot en met 2011
werd, op basis van een afspraak met het Ministerie van Financiën, de betaalde BTW op
railprojecten gecompenseerd (zie regel BTW).
Het projectbudget is inclusief € 1.012 miljoen, bestemd voor aanpassingen aan rijksweg
A16 (Noord-Brabant) en rijksweg A4 tussen Leiderdorp en het Ringvaartaquaduct. De
bedragen van artikelonderdeel 17.03.03 Hoofdwegen zijn, in afwijking tot de railprojecten,
inclusief BTW.

Voortgangsrapportage 38 Hogesnelheidslijn-Zuid, april 2016

Pagina 19 van 28

6.2 Mutaties op het projectbudget
Onderstaande tabel geeft de ontwikkeling van het projectbudget tot en met 31
december 2015.
Tabel 11: mutatieoverzicht projectbudget (bedragen in miljoenen euro’s)

Mutatie
PKB deel 3

Bedrag
pp ‘95

Gecommuniceerd
in Tweede Kamer
Bedrag

Prijspeil

Bron:
VGR-nr.

1995

1

3.413

3.413

Korting lange variant Tunnel Groene Hart

-91

-91

Bijdrage aan België

364

380

1997

3

Kosten voor PKB deel 3

50

50

1995

7

Overdracht A16

537

598

2000

7

Verbeterde vorkvariant Rotterdam West

55

61

2000

8

Overdracht A4-bundel

175

195

2000

8+9

Wijziging A4-bundel (wijzigingsprotocol)

10

12

2002

12

Aansluiting Breda

91

101

2000

7

Verdiepte ligging Hoogmade

19

21

2000

9+11

Bergschenhoek

10

12

2001

9+11

Mopmolen

0

0

2001

9

Tenderkosten Infraprovider en Vervoer

34

36

1999

7

Communicatie

-10

-10

1999

6

ICT taakstelling

0

0

2001

9

Zettingsvrije plaat

50

55

1999

7

Lange variant Tunnel Groene Hart

83

91

1999

7

Meer/Hazeldonk

2

2

2003

13

Wijzigingsprotocol A4-bundel

27

34

2004

15

Afrekening protocol A4-bundel

15

19

2006

20

Anti-vandalismeschermen

2

2

2006/7

20/22

Saldo scopewijzigingen

1.423
7

Aanbestedingsresultaat civiele onderbouw

251

272

1999

VAT (voorbereiding, administratie en toezicht)

17

18

1999

7

Aanbestedingsresultaat Tunnel Groene Hart

-23

-25

1999

7

Lagere realisatiestand uitgaven t/m 2000

-2

-2

2000

9

Oude' spanning raming en budget

81

91

2000

11

Regieovk. Taakorganisaties/versterking organisatie

21

25

2001

11

Hogere tenderkosten Infraprovider en Vervoer

25

29

2001

11

1e overboeking vanuit de risicoreserve

140

174

2002

13

2e overboeking vanuit de risicoreserve

72

90

2004

15

Risicoreserve i.v.m. vogelproblematiek

18

23

2004

15

3e overboeking vanuit de risicoreserve

77

97

2005

17

Teruggaaf risicoreserve i.v.m. vogelproblematiek

-14

-17

2006

19

4e overboeking vanuit de risicoreserve

32

40

2006

20

5e overboeking vanuit de risicoreserve

28

35

2006

20

6e overboeking vanuit de risicoreserve

25

31

2007

21

7e overboeking vanuit de risicoreserve

7

9

2007

21

8e overboeking vanuit de risicoreserve

28

37

2010

27

9e overboeking vanuit de risicoreserve

7

10

2013

31/33

Voortgangsrapportage 38 Hogesnelheidslijn-Zuid, april 2016

Pagina 20 van 28

10e overboeking vanuit de risicoreserve

20

29

2015

37

Overboeking uit investeringsruimte spoor

35

49

2015

37

Saldo mee- en tegenvallers

845

Vrijval begroting PPS Infraprovider

-408

-476

2001

9

Saldo ontvangsten

117

144

div.

div.

Extra EU-subsidies

13

13

2006

20

Leenfaciliteit RWS

-1

-1

2006

20

Budgetoverdracht naar SSO

-2

-2

2009

26
27

Bijdrage Herstel en Inrichting Sophiapolder

-1

-1

2009

Overheveling budget geluid naar IF 13.04

-4

-7

2013

33

Correcties n.a.v. schade A4, ontvangsten en indexering 2012

0

1

2013

33
34

Saldo ontvangsten

3

5

2013

Overheveling budget geluid en overige naar IF 13.04/13.02

-4

-7

2013

34

Saldo ontvangsten

5

7

2014

36

Overheveling budget naar IF 13.04/13.02

-2

-3

2014

36

Overhevelingen budget van IF 13.04 (restant pilot geluid)

2

2

2015

37

Overhevelingen budget naar IF 13.02 (werkz. ProRail)

-1

-1

2015

37

Overhevelingen budget naar IF 13.02 (werkz. ProRail)

0

0

2015

38

Saldo technische mutaties

-283

Subtotaal mutaties

1.985

Totaal op prijspeil 1995

5.398

Toelichting nieuwe mutaties:
Er is € 0,4 miljoen overgeheveld naar artikel IF 13.02 in verband met
werkzaamheden die door ProRail zijn verricht (onderzoek naar betonkwaliteit).
Prijsontwikkelingen
Voor de prijsontwikkeling van het projectbudget zijn de percentages gehanteerd
zoals opgenomen in onderstaande tabel. Het zijn de door het Ministerie van
Financiën vastgestelde percentages, gebaseerd op de IBOI (Index Bruto Overheids
Investeringen) die door het Centraal Planbureau in het Centraal Economisch Plan
worden gepresenteerd. Vanaf 2011 wordt het budget niet meer gecompenseerd
voor prijscorrecties, maar actuele budgetmutaties worden wel teruggerekend naar
prijspeil 1995. In onderstaande tabel zijn de prijsindexpercentages tot en met 2015
weergegeven.

Voortgangsrapportage 38 Hogesnelheidslijn-Zuid, april 2016

Pagina 21 van 28

Tabel 12: prijsindexpercentages
1995
1996

1996
1997

1997
1998

1998
1999

1999
2000

2000
2001

2001
2002

2002
2003

2003
2004

2004
2005

1,50%

2,75%

2,75%

1,40%

2,50%

4,50%

3,00%

2,75%

1,25%

0,39%

2005
2006

2006
2007

2007
2008

2008
2009

2009
2010

2010
2011

2011
2012

2012
2013

2013
2014

2014
2015

0,66%

0,44%

1,48%

2,14%

0,84%

1,41%

1,89%

1,66%

1,21%

0,38%

BTW
In 2011 zijn de BTW-verrekeningen gerelateerd aan uitgaven uit het toen nog
beschikbare budget ‘afgekocht’ door het Ministerie van Financiën, waardoor vanaf
2012 niet meer zoals voorheen de betaalde BTW afzonderlijk wordt gecompenseerd.
Verdere projectuitgaven die uit de risicoreservering moeten worden gefinancierd
komen daardoor voor de bruto (inclusief BTW) bedragen ten laste van het budget.

6.3 Realisatieprogramma HSL-Zuid
Tabel 13a: realisatieprogramma HSL-Zuid (bedragen in miljoenen euro’s)
Totaal

t/m 2014

2015

2016

2017

2018

HSL-Zuid (IF 17.03.01)

6.226

6.136

1

40

26

23

-Reguliere SVV-middelen (incl.

2.664

2.604

1

18

18

23

1.710

1.710

Bedragen in € mln.

incl. BTW

FES BOR)
-FES regulier
-Privaat

940

940

-EU-ontvangsten

194

194

-Ontvangsten derden

160

159

1

-Risicoreservering

558

529

21

8

HSL-Zuid Spoorwegen (IF

115

115

1.012

1.012

7.353

7.263

40

26

17.03.02)
HSL-Zuid Hoofdwegen (IF
17.03.03)
Totaal IF artikel 17.03

1

23

Tabel 13b: aansluiting op de begroting van het Infrastructuurfonds, artikel 17.03
2015

2016

2017

2018

Ontwerpbegroting 2016

21

20

26

23

Najaarsnota 2015: overheveling naar ProRail (onderzoek

0

26

23

Bedragen in € mln. incl. BTW

beton)
Najaarsnota 2015: verwacht saldo doorschuiven naar 2016

-19

Slotwet 2015: definitief saldo doorschuiven naar 2016

-1

Voorjaarsnota 2016: toevoegen doorgeschoven saldo uit

20

2015
Voorjaarsnota 2016

Voortgangsrapportage 38 Hogesnelheidslijn-Zuid, april 2016

1

40

Pagina 22 van 28

Uitgaven
Tabel 14 geeft een overzicht van de uitgaven HSL-Zuid vanaf PKB1 (1991) tot en
met 31 december 2015. Ten behoeve van het project HSL-Zuid is een bedrag van €
7,264 miljard betaald (98,8% van het projectbudget). In 2015 is € 0,4 miljoen
betaald op de lopende verplichtingen.
Tabel 14: uitgaven HSL-Zuid (bedragen in miljoenen euro’s)
Bedragen in € mln. incl.

Totaal

BTW

vorige

Deze

perioden

periode

Totaal

Waarvan:

Artikel

Artikel

Artikel

17.03.02

17.03.03

17.03.01

Spoorw.

Hoofdw.

115

1.012

115

1.012

HSL-Zuid
Voorbereidingskosten

50
0,4

50

50

Uitvoeringskosten

6.527

6.528

5.401

Grondverwerving

306

306

306

België

380

380

380

Totaal

7.263

7.264

6.137

0,4

Van de aangegane verplichtingen (€ 7,266 miljard) is € 2 miljoen nog niet betaald.
Deze € 2 miljoen heeft voornamelijk betrekking op de afhandeling van
grondtransacties.

Verplichtingen
Tabel 15 geeft een overzicht van de aangegane verplichtingen HSL-Zuid vanaf PKB1
(1991) tot en met 31 december 2015. Ten behoeve van het project HSL-Zuid is een
bedrag van € 7,266 miljard verplicht (98,8% van het projectbudget). In 2015 is
voor € 0,3 miljoen aan nieuwe verplichtingen aangegaan.
Tabel 15: verplichtingen HSL-Zuid (bedragen in miljoenen euro’s)
Totaal
Bedragen in € mln. incl.

vorige

Deze

perioden

periode

Totaal

Artikel

Artikel

Artikel

17.03.02

17.03.03

17.03.01

Spoorw.

Hoofdw.

115

1.012

115

1.012

HSL-Zuid

BTW
Voorbereidingskosten

Waarvan:

50
0,3

50

50

Uitvoeringskosten

6.527

6.528

5.401

Grondverwerving

308

308

308

België

380

380

380

Totaal

7.265

7.266

6.139

0,3

Van het totaal projectbudget (€ 7,353 miljard) is voor € 87 miljoen nog geen
verplichtingen aangegaan. De nog aan te gane verplichtingen hebben betrekking op
geluidsproblematiek (€ 70 miljoen), zettingproblematiek (€ 10 miljoen), overige
infrastructurele zaken (€ 3 miljoen), de afhandeling van schades (€ 2 miljoen),
grondzaken (€ 1 miljoen), en overige uitgaven (€ 1 miljoen).

Voortgangsrapportage 38 Hogesnelheidslijn-Zuid, april 2016

Pagina 23 van 28

Ontvangsten
Tabel 16 geeft een overzicht van de ontvangsten HSL-Zuid vanaf PKB1 (1991) tot
en met 31 december 2015. In 2015 is € 0,2 miljoen ontvangen in verband met
grondtransacties, verzekeringsuitkeringen en de afrekening van het arbitrageproces
geluidsschermen.
Tabel 16: ontvangsten HSL-Zuid (bedragen in miljoenen euro’s)
Totaal
vorige

Deze

perioden

periode

Totaal

Ontvangsten derden

159

0,2

159

EU-subsidie

194

Totaal

353

Bedragen in € mln. incl. BTW

194
0,2

353

6.4 Infraprovider
De Staat heeft met de Infraprovider HSL-Zuid (Infraspeed) een contract gesloten
betreffende de aanleg en financiering van de bovenbouw van de HSL-Zuid en het
onderhoud van de gehele HSL-Zuid in de periode 2006-2031. De Infraprovider
ontvangt hiervoor een beschikbaarheidsvergoeding, welke is begroot op artikel
13.04 van het Infrastructuurfonds.
Tabel 17a: Infraprovider HSL-Zuid (bedragen in miljoenen euro’s)

Bedragen in € mln. incl. BTW

Totaal

T/m
2014

2015

2016

2017

2018

Later

Beschikbaarheidsvergoeding

3.626

1.190

149

150

152

152

1.833

Rente- en belastingwijzigingen

-56

-89

-19

15

3

3

31

Overgedragen werkzaamheden

13

9

1

3

Diverse afrekeningen etc.

55

10

1

25

1

1

17

3.638

1.120

132

193

156

156

1.881

Totaal

0

Tabel 17b: aansluiting op de begroting van het Infrastructuurfonds, artikel 13.04

Bedragen in € mln. incl. BTW

Totaal

T/m
2014

2015

2016

2017

2018

Later

IF 13.04: ontwerpbegroting
2016

3.638

1.120

168

157

156

156

1.881

Najaarsnota 2015: verwacht
saldo doorschuiven naar 2016

-12

-12

Slotwet 2015: definitief saldo
doorschuiven naar 2016

-24

-24

Voorjaarsnota 2016: toevoegen
doorgeschoven saldo uit 2015

36

IF 13.04: voorjaarsnota 2016

3.638

156

156

1.881

36
1.120

Voortgangsrapportage 38 Hogesnelheidslijn-Zuid, april 2016

132

193

Pagina 24 van 28

Bijlage 1: Overzicht Kamerstukken

In de verslagperiode heeft de staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu de
volgende Kamerstukken over de HSL-Zuid aan de Tweede Kamer gezonden.

Datum

Onderwerp

Kamerstuk

28 september 2015

Brief van de staatssecretaris van Infrastructuur en
Milieu over twee rapportages van NS, dit betreft de NS
Benchmark Hoofdrailnet en de Halfjaarrapportage HRN
Concessie 2015

29984, nr. 617

28 september 2015

Brief van de staatssecretaris van Infrastructuur en
Milieu over de reactie op verzoek van de commissie
voor Infrastructuur en Milieu om informatie over het
spoor.

29984, nr. 618

1 oktober 2015

Brief van de staatssecretaris van Infrastructuur en
Milieu over Aanbieding 37e Voortgangsrapportage
HSL-Zuid.

22026, nr. 481

1 oktober 2015

Voortgangsrapportage 37 Hogesnelheidslijn Zuid.

Bijlage bij 22026,
nr. 481

1 oktober 2015

Brief van de staatssecretaris van Infrastructuur en
Milieu over geluidmaatregelen HSL-Zuid

22026, nr. 482

1 oktober 2015

Brief van de staatssecretaris van Infrastructuur en
Milieu over betonkwaliteit HSL-Zuid

22026, nr. 483

8 oktober 2015

Brief van de staatssecretaris van Infrastructuur en
Milieu over de uitkomsten van de vierde Landelijke OV
en Spoortafel, die op 2 oktober 2015 heeft
plaatsgevonden.

29984, nr. 623

15 oktober 2015

Brief van de staatssecretaris van Infrastructuur en
Milieu over informatie n.a.v. het debat ProRail op 29
september 2015.

29984, nr. 625

15 oktober 2015

Validatie BOV-reeksen / nader inzicht financiën spoor.

Bijlage bij 29984,
nr. 625

15 oktober 2015

Brief van de staatssecretaris van Infrastructuur en
Milieu over het uitstel van het rapport van feitelijke
bevindingen bij 37e Voortgangsrapportage HSL-Zuid.

22026, nr. 484

19 oktober 2015

Lijst van vragen en antwoorden over het rapport
"Doorlichting financiële meerjarenreeksen van ProRail
voor beheer, onderhoud en vervanging van het spoor"
bij het vervoer- en beheerplan.

29984, nr. 627

26 oktober 2015

Brief van de staatssecretaris van Infrastructuur en
Milieu over het rapport van feitelijke bevindingen bij
het 37e voortgangsrapport.

22026, nr. 485

26 oktober 2015

Rapport van feitelijke bevindingen bij het 37e
voortgangsrapport van het grote project
Hogesnelheidslijn Zuid.

Bijlage bij 22026,
nr. 485

28 oktober 2015

Aanbiedingsbrief van de Parlementaire

33678, nr. 10

Voortgangsrapportage 38 Hogesnelheidslijn-Zuid, april 2016

Pagina 25 van 28

enquêtecommissie Fyra.
28 oktober 2015

Rapport Parlementaire enquêtecommissie Fyra.

33678, nr. 11

30 november 2015

Lijst van vragen en antwoorden over ProRail met
betrekking tot het Spoor: vervoer- en beheerplan.

29984, nr. 638

22 december 2015

Brief van de staatssecretaris van Infrastructuur en
Milieu over het Vervoerplan NS 2016 en Beheerplan
ProRail 2016

29984, nr. 651

Voortgangsrapportage 38 Hogesnelheidslijn-Zuid, april 2016

Pagina 26 van 28

Bijlage 2: Financieel overzicht

Tabel 18: samenvattend financieel overzicht (bedragen in miljoenen euro’s)
Projectbudget

T/m 2015

2016

2017

2018

Totaal

5.401

39

24

23

5.487

Grondverwerving

306

1

2

België

380

Uitvoeringskosten

Voorbereidingskosten

50

Totaal artikel 17.01

6.137

309
380
50

40

26

23

6.226

Artikel 17.02

115

Artikel 17.03

1.012

Totaal HSL-Zuid

7.264

20

26

23

7.353

T/m 2015

2016

2017

2018

Totaal

39

24

23

86

Nog aan te gane verplichtingen
Uitvoeringskosten

115
1.012

Grondverwerving
Totaal HSL-Zuid

Verplichte uitgaven

1

1

0

39

25

23

87

T/m 2015

2016

2017

2018

Totaal

1

1

Uitvoeringskosten

5.401

Grondverwerving

306

5.401

België

380

380

Voorbereidingskosten

50

50

Totaal artikel 17.01

6.137

1

1

308

0

6.139

Artikel 17.02

115

115

Artikel 17.03

1.012

1.012

Totaal HSL-Zuid

7.264

1

1

0

7.266

T/m 2015

2016

2017

2018

Totaal

1

1

0

1

1

0

2

T/m 2015

2016

2017

2018

Totaal

Nog te betalen uitgaven
Grondverwerving
Totaal HSL-Zuid
Gerealiseerde uitgaven

2

Uitvoeringskosten

5.401

5.401

Grondverwerving

306

306

België

380

380

Voorbereidingskosten

50

50

Totaal artikel 17.01

6.137

Artikel 17.02

115

Artikel 17.03

1.012

Totaal HSL-Zuid

7.264

Voortgangsrapportage 38 Hogesnelheidslijn-Zuid, april 2016

0

0

0

6.137
115
1.012

0

0

0

Pagina 27 van 28

7.264

Afkortingenlijst

AT-stations:

Auto Transformator stations

ATB:

Automatische Trein Beïnvloeding

BTW:

Belasting Toegevoegde Waarde

DVIS:

Dienst Veiligheid en Interoperabiliteit der Spoorwegen

EMC:

Elektromagnetische Compatibiliteit

ERTMS:

European Railway Traffic Management System

ETCS:

European Train Control System

HSA:

High Speed Alliance

HSL-Zuid:

Hogesnelheidslijn-Zuid

IBOI:

Index Bruto Overheidsinvesteringen

NMBS:

Nationale Maatschappij der Belgische Spoorwegen

NS:

Nederlandse Spoorwegen

PKB:

Planologische Kern Beslissing

PP :

Prijspeil

VGR:

Voortgangsrapportage

Voortgangsrapportage 38 Hogesnelheidslijn-Zuid, april 2016

Pagina 28 van 28