Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

32 043

Toekomst pensioenstelsel

31 311

Zelfstandig ondernemerschap

Nr. 339

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN SOCIALE ZAKEN EN
WERKGELEGENHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 11 juli 2016
Het is van belang dat alle werkenden uitzicht hebben op een voldoende
pensioen. Anders dan werknemers, die nagenoeg allen verplicht
deelnemen aan een collectieve regeling, dienen zzp’ers zelf actie te
ondernemen om hun pensioen veilig te stellen. Een deel van de groep
zzp’ers reserveert onvoldoende en loopt het risico van een grote inkomensterugval bij pensionering.
De afgelopen periode heeft het kabinet een aantal mogelijke belemmeringen voor de pensioenopbouw door zzp’ers weggenomen. Voor zzp’ers
die op bijstand aangewezen raken is geregeld dat hun pensioenvermogen
in hoge mate beschermd is tegen de vermogenstoets van de Participatiewet. Met wijziging van de fiscale regelgeving kan het pensioen zonder
revisierente worden opgenomen in geval van arbeidsongeschiktheid. Met
het oog op zzp’ers die daarvoor als werknemer actief waren, is de
aanmeldtermijn voor vrijwillige voortzetting van hun pensioenregeling
verlengd tot 9 maanden. Deze maatregelen vloeien voort uit de afspraken
die in het Witteveenakkoord1 zijn gemaakt om de pensioenopbouw door
zzp’ers te bevorderen.
In het Witteveenakkoord was ook de afspraak opgenomen om onderzoek
te doen naar de praktijk van de vrijwillige voortzetting. Daarin zou moeten
worden bezien in hoeverre de pensioenfondsen optimaal gebruik maken
van de wettelijke mogelijkheden om werknemers die zzp’er worden in
staat te stellen hun pensioenopbouw voort te zetten. Hierbij bied ik u het
rapport aan van het onderzoek dat ik daartoe heb laten verrichten2.
Vrijwillige voortzetting
De vrijwillige voortzetting is een instrument dat werknemers in staat stelt
om na beëindiging van de dienstbetrekking te blijven deelnemen aan het
1
2

kst-32043-339
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Kamerstuk 32 043, nr. 188
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 32 043, nr. 339

1

pensioenfonds. Dat is primair bedoeld voor situaties van werkloosheid om
de periode te overbruggen totdat de betrokkene in een nieuwe betrekking
weer kan deelnemen aan een voor die onderneming of sector geldende
pensioenregeling. In sommige pensioenregelingen wordt de vrijwillige
voortzetting ook aangeboden als een voorziening gedurende een
verlofperiode. Gezien dit gebruiksdoel en met het oog op de taakafbakening tussen pensioenfondsen en verzekeraars kende de Pensioenwet
een beperking van de vrijwillige voortzetting tot een termijn van drie jaar.
Met de groei van het aantal zzp’ers is de vrijwillige voortzetting ook in
beeld gekomen als pensioenvoorziening voor werknemers die als
zelfstandige werkzaam worden. In die context is bij de behandeling van de
Pensioenwet in 2006 bij amendement3 de termijn van de vrijwillige
voortzetting tot 10 jaar verlengd.
De Pensioenwet biedt de mogelijkheid dat pensioenuitvoerders vrijwillige
voortzetting aanbieden, maar verplicht hen daar niet toe. Het is ook aan
de uitvoerders om al dan niet nadere termijnen en voorwaarden te stellen.
Bevindingen van het onderzoek
Het overgrote deel (85 procent) van de bedrijfstakpensioenfondsen biedt
de mogelijkheid van vrijwillige voortzetting, waaronder de grote sectorale
fondsen. Bij de beroeps- en ondernemingspensioenfondsen ligt dit
aandeel lager. Gezien de relatief geringe omvang van dit type pensioenfondsen is dat van beperkte betekenis: 95 procent van de werknemers
neemt deel aan een fonds dat de mogelijkheid van vrijwillige voortzetting
biedt.
Het daadwerkelijke gebruik dat zzp’ers van de vrijwillige voortzetting
maken, is echter zeer beperkt. Op grond van de in dit onderzoek verzamelde gegevens gaat het hierbij naar verwachting om landelijk maximaal
650 zzp’ers.
Dit is aanzienlijk minder dan gegevens die hierover eerder gepresenteerd
zijn. In de brief van 26 juni 20084 is een schatting opgenomen van een
mogelijk aantal van 5.000 à 7.500 zzp’ers. Met de inmiddels beschikbare
gegevens blijkt dat een groot deel van dit gebruik plaatsvond in andere
situaties, waaronder gedurende een verlofperiode. De vrijwillige voortzetting blijkt derhalve van beperkte betekenis te zijn voor de pensioenopbouw door zzp’ers die hun bedrijf of beroep vanuit een positie als
werknemer zijn gestart.
Uit het onderzoek blijkt dat de fondsen de regeling voor de vrijwillige
voortzetting op verschillende wijzen vormgeven, maar dat dit nauwelijks
van invloed is op dit zeer beperkte gebruik. Slechts een minderheid van de
onderzochte fondsen maakt gebruik van de mogelijkheid van de
10-jaarstermijn voor zelfstandigen. De meeste hanteren ook voor zzp’ers
de standaardtermijn van 3 jaar. Een overwegende reden daarvoor is de
verwachting van de pensioenfondsen dat slechts een beperkte groep van
een dergelijke verruiming gebruik zou maken.
De meeste fondsen hanteren het laatst verdiende loon als premiegrondslag. Bij een derde van de onderzochte fondsen is een variabele
premie-inleg mogelijk. Overweging bij die keus is ondermeer dat dit
complicaties met zich brengt voor de administratieve processen bij de
pensioenuitvoerders.
Hoewel deze voorwaarden een belemmering kunnen vormen, geeft het
onderzoek geen aanwijzingen dat hierin een doorslaggevende oorzaak ligt
voor het uiterst beperkte gebruik. Bij fondsen met ruime en flexibele
3
4

Amendement-Bibi de Vries/Vendrik, Kamerstuk 30 413, nr. 75
Kamerstuk 30 413, nr. 112

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 32 043, nr. 339

2

voorwaarden is het gebruik niet groter dan bij fondsen die striktere
voorwaarden stellen. Ook het actief onder de aandacht brengen van de
mogelijkheid van vrijwillige voortzetting, zoals sommige fondsen doen,
blijkt er niet toe te leiden dat meer zzp’ers van de regeling gebruik maken.
Naar de ervaring van de in dit onderzoek betrokken experts en pensioenuitvoerders zijn de oorzaken van het beperkte gebruik van meer algemene
aard. Naast een factor als weinig aandacht voor het pensioen, zeker in de
eerste periode dat de betrokkene als zelfstandige werkzaam is, gaat het
daarbij om het karakter van de vrijwillige voortzetting als zodanig. Dit
brengt met zich mee dat degene die daarvan gebruik maakt, ook met het
werkgeversaandeel in de premie wordt geconfronteerd en met het
gegeven dat het gebruik direct dient aan te sluiten op de periode waarin
de betrokkene als werknemer deelnam aan het fonds.
Conclusies
Het is van belang dat ook zzp’ers een voldoende pensioen opbouwen.
Gezien de uitkomsten van dit onderzoek moet worden geconcludeerd dat
de vrijwillige voortzetting daarvoor niet het geschikte instrument is.
Het is op zich denkbaar de voorwaarden zodanig aan te passen dat
bestaande belemmeringen worden weggenomen. Daarbij kan bijvoorbeeld worden gedacht aan het laten vervallen van de eis dat de deelname
direct aansluit bij de periode dat de betrokkene als werknemer bij het
fonds was aangesloten, het mogelijk maken van een zelf gekozen
premie-inleg, en het laten vervallen van de huidige maximumtermijn van
10 jaar.
De regeling zou daarmee een ander karakter krijgen, waarmee de huidige
afbakening met de verzekeraars wordt losgelaten en de uitvoering
gecompliceerder wordt. Ook als dat zou leiden tot een ruimere benutting,
kan niet worden verwacht dat een herziene regeling van de vrijwillige
voortzetting – gezien het huidige gebruik van maximaal 650 zzp’ers – een
rol van betekenis zou hebben voor de zzp’ers die nu geen of onvoldoende
pensioen opbouwen. Bovendien zou het alleen een oplossing bieden voor
de zzp’ers die voorafgaand werknemer waren en niet voor de groep die
altijd als zzp’er werkzaam was.
Om te bereiken dat ook zzp’ers voldoende pensioen opbouwen zal ook
naar andere instrumenten moeten worden omgezien. De Perspectiefnota
toekomst pensioenstelsel die ik u heb aangeboden, geeft een schets van
de mogelijkheden die daartoe open staan.
De Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
J. Klijnsma

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 32 043, nr. 339

3