26
Toevoeging van decentrale loting als
selectiemethode voor opleidingen met
capaciteitsfixus in het hoger onderwijs
Aan de orde is de behandeling van:
- het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op het hoger
onderwijs en wetenschappelijk onderzoek in verband met
het toevoegen van decentrale loting als selectiemethode
voor opleidingen met capaciteitsfixus in het hoger onderwijs ( 35765 ).
De voorzitter:
We gaan door naar het volgende debat: de wijziging van
de Wet op het hoger onderwijs en het wetenschappelijk
onderzoek in verband met het toevoegen van decentrale
loting als selectiemethode voor opleidingen met capaciteitsfixus in het hoger onderwijs (35765). Dat is een hele mond
vol.
De algemene beraadslaging wordt geopend.
De voorzitter:
De eerste spreker is de heer Beertema van de fractie van
de Partij voor de Vrijheid. Ik geef hem graag het woord.

De heer Beertema (PVV):
Voorzitter. Ook mijn felicitaties aan de jarige minister. Hij
is toegetreden tot de selecte groep van vijftigplussers. Daar
hoor ik ook in; ik kan hem meegeven dat het best meevalt.
Voorzitter. Met dit wetsvoorstel wil de regering de kansengelijkheid voor aspirant-studenten vergroten. Uit onderzoek
van de Inspectie van het Onderwijs is gebleken dat studentenpopulaties van opleidingen met een capaciteitsfixus
minder divers zijn dan die van andere opleidingen. De
kwalitatieve criteria die nu gebruikt worden, een toets en
een motivatiegesprek, zijn volgens de regering onvoldoende
in staat gebleken om de toegankelijkheid te waarborgen.
De in 2017 afgeschafte loting wordt daarom weer toegevoegd aan de mogelijkheden waarover opleidingen
beschikken om de instroom van studenten te beheersen.
Voorzitter. Ik heb daar een paar opmerkingen over. De
afschaffing van loting heeft indertijd niet voor niets plaatsgevonden. Een belangrijk argument was toen dat toelating
op basis van loting is gebaseerd op toeval, dom toeval, en
te weinig is gebaseerd op capaciteiten en motivaties van
aspirant-studenten. Van loting worden leerlingen de dupe
die buitengewoon getalenteerd zijn en zich tot het uiterste
hebben ingespannen om in aanmerking te komen voor
bijvoorbeeld een plaats bij Geneeskunde. Dat zijn die wonderkinderen. Die zijn er en die willen we niet kwijt. Die
moeten op de juiste plaats komen. Maar door bot en dom
toeval, dat deze minister wil herintroduceren, lopen we
weer het gevaar dat deze studenten de ene na de andere
keer worden uitgeloot. We hadden gehoopt dat dat vreselijke woord "uitgeloot", dat zwanger is van teleurstelling,
frustratie en verdriet, definitief tot het verleden zou behoren.
Maar nee hoor, daar is het weer, onder regie van deze

Tweede Kamer

Toevoeging van decentrale loting als
selectiemethode voor opleidingen met
capaciteitsfixus in het hoger onderwijs

minister. Mijn eerste vraag aan de minister is dus wat er
nou mis is met het argument dat capaciteit en motivatie de
voorkeur verdienen boven dom toeval, buiten het argument
van het vergroten van kansengelijkheid, een argument dat
wat ons betreft aanvechtbaar is.
Voorzitter. De overheid toont zich met de invoering van
loting toch weer eens als onbetrouwbaar, wispelturig en
overgevoelig voor ideologische hypes. We zijn juist altijd
voorstander geweest van de invoering van een toelatingstoets en een motivatiegesprek en de afschaffing van loting.
Juist een toets en een gesprek geven opleidingen met een
beperkte capaciteit inzicht in het profiel van de aspirantstudent. Ze geven aspiranten, van welke kleur, afkomst et
cetera ze ook zijn, bovendien meer eigen regie dan
afwachten of dom toeval naar hun kant rolt. Toetsen discrimineren immers niet en toetsing draagt ook bij aan het
tegengaan van uitval van studenten in een later stadium.
Wat ons verbaast en verontrust, is het volgende. We hebben
het hier over aspirant-studenten met een vwo-diploma. De
vraag is dus of het vwo-diploma van de ene groep leerlingen met bepaalde kenmerken meer waard is dan het vwodiploma van leerlingen met andere kenmerken. Als dat zo
is, dan hebben we een probleem, want dan zou blijken dat
zelfs vwo-diploma's onderhevig zijn aan wat in het Engels
"the soft bigotry of low expectations" genoemd wordt. Dat
is de meest ernstige vorm van racisme, namelijk het racisme
van de lage verwachtingen. Er zouden dan aan vwo'ers die
in de groep "divers" zouden thuishoren minder hoge eisen
zijn gesteld. Is het volgens de minister dus zo dat aspiranten
die in die groep zitten een vwo-diploma hebben dat minder
waard is? Ik denk het niet. Ik denk dat die leerlingen over
precies dezelfde kennis en capaciteiten beschikken als alle
andere. Waarom zouden we die aspirant-studenten dan op
een andere manier selecteren? Wat hebben die aspiranten
dan gemist in hun vwo-opleiding? Ze beschikken wel over
de competenties en vaardigheden om dat vwo-diploma te
halen, maar dan ineens gaat er kennelijk iets mis. Zes jaar
vwo is hartstikke goed. Dat is fantastisch gedaan en dan
ineens zou er van alles gebeuren. Wat is dat dan? Dat wil
ik graag aan de minister voorleggen.
De voorzitter:
De heer Kwint kijkt heel ernstig.
De heer Beertema (PVV):
O, sorry.
De heer Kwint (SP):
Dat is mijn natuurlijke grondhouding, voorzitter. Ik ben het
voor een groot deel eens met wat de heer Beertema zegt,
namelijk dat een diploma voor iedereen evenveel waard is.
Maar, juist wanneer je dat voorstaat en wanneer je wilt dat
dat vwo-diploma voor iedereen evenveel waard is en dus
ook iedereen evenveel kansen biedt om toegang te krijgen
tot een hogeronderwijsinstelling is loting toch eigenlijk een
hele eerlijke oplossing?
De heer Beertema (PVV):
Ik vind van niet. Ik vind dat de studenten, de leerlingen, de
jongeren die gelegenheid krijgen om zich voor te bereiden
op een toets, op een gesprek, op een motivatie, veel meer
regie hebben op de rest van hun carrière, op hun universi-

24 januari 2023
TK 43

43-26-1

taire carrière dan die jongeren die thuis moeten gaan zitten
afwachten of ze ingeloot of uitgeloot zijn. Ik vind daar
helemaal geen rechtvaardigheid in zitten. Het geeft niet
alleen die studenten meer regie; het geeft ook de instituten
meer regie. Ik begrijp niet wat daar mis mee is.
De heer Kwint (SP):
Dat het de instituten meer regie geeft, ben ik wel met de
heer Beertema eens. In hoeverre je dat moet toejuichen, is
een tweede. Maar dat is juist zo vanuit de logica die de heer
Beertema hier zelf gebruikt, namelijk dat dat vwo-diploma
voor iedereen van dezelfde waarde is en voor de hele groep
hetzelfde representeert, namelijk dat je voldaan hebt aan
de eisen die wij stellen aan het halen van een vwo-diploma.
De heer Beertema (PVV):
Zeker.
De heer Kwint (SP):
Dan zou het toch logisch zijn dat de vervolgwaarde daarvan,
bijvoorbeeld de kans dat jij wordt toegelaten tot een
bepaalde opleiding, ook als er een tekort is, voor iedereen
hetzelfde is? Dan is er toch niks eerlijker dan loting?
De heer Beertema (PVV):
Ja, maar waarom moet het voor iedereen hetzelfde zijn?
De heer Kwint (SP):
Dat was een beetje een gevolg van uw eigen redenering,
namelijk dat dat diploma voor iedereen evenveel waard is.
De heer Beertema (PVV):
Dat diploma is evenveel waard en de ene leerling heeft
hogere cijfers gescoord en heeft een betere motivatie dan
een andere leerling. Ik zie niet in waarom die leerlingen die
extra hun best hebben gedaan dan niet eerder toegelaten
zouden worden dan leerlingen die dat niet doen.
De heer De Hoop (PvdA):
In een ideale wereld zou natuurlijk iedereen die een vwodiploma heeft met de juiste vereisten naar de opleiding toe
moeten kunnen gaan waar die naartoe wil. Helaas hebben
we natuurlijk een capaciteitsgebrek. De heer Beertema
schetste ook het beeld dat hij vindt dat iedereen evenveel
kans zou moeten hebben om dan zo'n selectietoets aan te
gaan, waarin de besten komen bovendrijven. Maar is het
niet zo dat bij de voorbereiding van zo'n selectietoets, in
het beeld dat de heer Beertema schetst, leerlingen uit een
hoger sociaal milieu toch makkelijker naar bijvoorbeeld die
commerciële bureaus kunnen gaan voor bijles om zich goed
voor te bereiden, terwijl de jongeren die misschien net even
wat minder geld te besteden hebben thuis die kans iets
minder hebben? Of ziet de heer Beertema dat anders?
De heer Beertema (PVV):
Dat zie ik anders. Ik denk dat dat wel een probleem kan zijn
als het gaat over de eindtoets in het basisonderwijs, maar
leerlingen die zes jaar vwo gedaan hebben en daar prachtig

Tweede Kamer

Toevoeging van decentrale loting als
selectiemethode voor opleidingen met
capaciteitsfixus in het hoger onderwijs

voor geslaagd zijn, hebben denk ik niet zo veel behoefte
aan het bijspijkeren bij bijscholingsbureautjes om door die
toets heen te komen. Die leerlingen met zes jaar vwo kunnen van alles; echt, geloof me. Die kunnen zelfs netwerken.
Die kunnen zelfs als de allerbeste strategieën voor zichzelf
ontwikkelen. Dus nee, daar geloof ik niet zo in. Ik geloof
ook trouwens niet, zoals ik zo meteen ook nog ga zeggen,
dat het een onomstreden feit is dat de fixusstudies minder
divers zouden zijn. ResearchNed ontkent dat bijvoorbeeld.
Die ziet die verschillen niet. Dit wetsvoorstel van de minister
is omgeven met zo veel onzekerheden en aannames dat ik
denk: wat zijn we nu overhoop aan het halen? Dat denk ik
ook in het kader van wat ik net zei, namelijk dat we in 2017
die manier van selecteren niet voor niets veranderd hebben.
Daar waren toen goede argumenten voor. Ik weet niet hoe
de PvdA daar indertijd in zat. Jawel, meneer Kwint, daar
waren goede argumenten voor!
De heer Kwint (SP):
Wij waren tegen.
De heer Beertema (PVV):
Ja, jullie wel, maar goed.
De heer De Hoop (PvdA):
Het is duidelijk hoe de heer Beertema hierin staat. Hij
schetste bij mij ook een beetje het beeld dat hij vond dat
de meest excellente leerlingen zouden lijden onder andere
leerlingen. Andere partijen, CDA, VVD, hebben vandaag
een amendement ingediend met dat Klaas Vissermodel.
Daarmee wordt die 25% meest excellente leerlingen, of hoe
je ze maar wilt noemen, al automatisch toegelaten. Ik voel
daar minder voor, maar ik vraag het gewoon even om te
weten waar hij in die discussie staat.
De heer Beertema (PVV):
Als het over meneer Klaas Visser gaat, moeten we straks
even naar mevrouw Van der Laan van D66, want die heeft
contact met hem gehad, heb ik begrepen. Tja, dat Klaas
Vissermodel; ik weet met mevrouw Van der Laan niet eens
of het wel aan hem toegeschreven kan worden. Maar goed,
hij heeft geschiedenis gemaakt, of hij wil of niet. Het is een
beetje een middenmodel natuurlijk. Het is een beetje een
slap aftreksel van mijn eigen voorstel en dat is om de
selectie met een toets, een gesprek en een motivatie in
stand te laten. Volgens mij is dat geen hele grote beweging.
Ik denk dat de universiteiten die regie zelf ook het liefste
willen. Ik gun het de studenten ook om die regie te kunnen
nemen. Ik zou de minister trouwens ook nog willen vragen
hoe dat nou was op zijn eigen Princeton Institute, bijvoorbeeld. Was daar ook een blinde loting? Ik begrijp namelijk
dat 6,4 van de 100 aanvragen gehonoreerd werden. Nou,
die werden niet gehonoreerd door middel van loting, hoor.
Dat weet ik wel zeker als ik zo naar de minister kijk. Hij kijkt
nu heel neutraal.
De voorzitter:
Dat is zijn verjaardagsblik! U continueert.

24 januari 2023
TK 43

43-26-2

De heer Beertema (PVV):
Daar gaan we, voorzitter!
Voorzitter. Opleidingen met een capaciteitsfixus zijn volgens
de regering niet divers genoeg, maar ook deze zucht naar
meer diversiteit heeft louter betrekking op onveranderlijke
zaken, zoals kleur en afkomst. Juist die kwalitatieve criteria
gaven aspirant-studenten, ook de zogenaamde diverse
studenten — misschien juist wel de diverse studenten —
meer regie en niet minder regie op hun kans om toegelaten
te worden tot een opleiding met een capaciteitsfixus. Dat
zei ik net al. Ze geven instellingen ook meer zeggenschap
over het selectieproces en ze zorgen voor een betere match
tussen student en opleiding. Wij willen in ieder geval de
meest geschikte student op de juiste opleiding.
De argumentatie van de regering dat opleidingen met een
capaciteitsfixus mogelijkerwijs de kansengelijkheid van
studenten belemmeren, vinden wij niet opgaan. Het is wat
ons betreft ook nog eens slecht onderbouwd. Ook de Raad
van State stelt dat in het aangehaalde onderzoek van
ResearchNed — ik heb het net al even gezegd in het interruptiedebatje — geen aanwijzingen te vinden zijn voor een
verschil in toelating op basis van geslacht, leeftijd, sociaaleconomische status, eerstegeneratiehogeronderwijs, hulp
van ouders of school en ouders. Kortom, het maakt geen
enkel verschil.
Daar komt bij dat de regering niet op voorhand kan zeggen
dat de herinvoering van loting zal gaan leiden tot een vergroting van de kansengelijkheid. Dat is een belangrijk punt
dat ik aan de minister wil voorleggen. Waarom voeren we
het dan toch weer in? Op basis van welke informatie zal dit
gaan leiden tot meer kansengelijkheid? Zonder een duidelijke onderbouwing kunnen wij onmogelijk voor dit wetsvoorstel stemmen.
Tot zover.
De voorzitter:
Heel goed. Dank u wel. Dan mevrouw Westerveld van
GroenLinks.

Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
We hebben vandaag allemaal cadeautjes voor de minister.
Voorzitter. "De beste selectie is zelfselectie". Iedereen die
ooit actief is geweest bij de Landelijke Studentenvakbond
kent deze zin. Dat geeft meteen aan hoe oud de discussie
is over het mogen selecteren voor opleidingen. Zijn het de
bestuurders van onderwijsinstellingen of de studenten zelf
die het beste kunnen bepalen welke opleiding bij hen past?
Elke paar jaar komt deze discussie opnieuw voorbij. Dat
gebeurde in 2011 nog met de Wet ruim baan voor talent,
waarmee juist 100% decentrale selectie mogelijk werd.
Voorzitter. Niet alleen studenten zelf en de opleidingen
hebben baat bij de juiste student op de juiste plek. Ook als
samenleving profiteren we ervan als jongeren de opleiding
kunnen kiezen die het beste bij hen past. Ook daarom vind
ik het jammer dat we deze discussie hebben. Het liefst
hebben wij dat er nergens decentrale selectie of loting nodig
is en dat iedereen de opleiding kan kiezen die het beste bij

Tweede Kamer

Toevoeging van decentrale loting als
selectiemethode voor opleidingen met
capaciteitsfixus in het hoger onderwijs

hem of haar past. Tegelijkertijd begrijp ik dat als er te weinig
opleidingsplekken zijn, je een keuze moet maken. Dan is
het aan ons om de lastige keuze te maken hoe we dat het
beste kunnen doen.
Voorzitter. Zowel in de wetenschap als in de politiek is het
belangrijk om te leren van gemaakte fouten, om voorstellen
goed te evalueren en om het grotere plaatje te zien, zoals
het belang van diversiteit in de beroepsbevolking. Er zijn
nogal wat redenen om de bestaande praktijk aan te passen,
want we zien bij opleidingen die selecteren dat er vaak
minder mannen, studenten met een migratieachtergrond,
studenten met laagopgeleide ouders en studenten uit lagere
inkomensgroepen instromen. Dat is ook niet zo gek. Als je
ouders arts zijn, dan kunnen zij je veel beter helpen met je
motivatiebrief voor de geneeskundeopleiding. Dat voorbeeld wordt heel vaak gebruikt en dat zal vandaag nog wel
een aantal keer voorbijkomen. Als je ouders thuis minder
goed Nederlands praten, dan is dat veel moeilijker. Dat
voorbeeld laat zien dat als je uit een bepaald milieu komt,
het niet per se je talenten zijn die ertoe leiden dat je een
opleiding kunt doen. Vaak heeft het te maken met je achtergrond en met wat je meekrijgt vanuit je omgeving of vanuit
je ouders.
Vanuit dat perspectief lijkt loting eerlijker. Aan de andere
kant begrijp ik best de behoefte van instellingen om soms
wat meer te vragen. Ik vind daarom dit wetsvoorstel, om
decentrale loting toe te voegen als selectie-instrument bij
opleidingen met een capaciteitsbeperking, een stap in de
goede richting, maar we hebben nog wel een aantal vragen.
Want door toevoeging van de decentrale loting ontstaat er
een systeem met drie selectiemethodes. Mijn fractie staat
achter de keuze van de minister om dat zogenaamde Klaas
Vissermodel, waarbij aspirant-studenten die bij de selectie
worden afgewezen ook worden uitgesloten van deelname
aan de loting, niet toe te passen, maar ik heb wel nog een
aantal vragen over die gewogen loting.
Allereerst hoor ik graag van de minister of hij ook heeft
overwogen om terug te gaan naar een systeem van gewoon
loting. Wat zijn de overwegingen om dat niet te doen? Kan
het ook zo zijn dat een instelling gebruikmaakt van bijvoorbeeld een motivatiebrief, een examen en een loting, waarbij
die motivatiebrief dan bijvoorbeeld vijf of tien keer zo zwaar
telt, waardoor er toch een ongelijkheid ontstaat? Kan de
minister dit uitleggen? Vindt de minister die verschillende
manieren die nu ontstaan, wenselijk? Is het niet goed om
daarvoor een paar wat betere regels op te stellen, zie ook
het inspectierapport van afgelopen vrijdag.
Voorzitter. Ongelijkheid bestaat natuurlijk niet alleen omdat
sommige ouders wel precies weten welke woorden je in
een motivatiebrief moet zetten en andere niet, maar ook
omdat je als je even op internet zoekt, gewoon een training
kan kopen. Je kunt online gewoon aanvinken dat je bij een
bepaalde instelling een bepaalde opleiding wilt doen.
Daarvoor moet je een paar honderd euro betalen, en dan
kun je in een, twee of vier dagdelen een studie of een training doen. Sommige bedrijven adverteren er ook mee dat
je een slagingskans van 92% hebt. Ik vind dit hartstikke
onwenselijk. Wat kan de minister doen om dit te stoppen?
Want het kan niet zo zijn dat als je een paar honderd euro
meer kan betalen, je dan meer kans hebt om een bepaalde
opleiding te doen. Dat is óók kansenongelijkheid.

24 januari 2023
TK 43

43-26-3

Voorzitter. Afgelopen vrijdag kwam de Inspectie van het
Onderwijs met een rapport over het gebruik van selectiecriteria en selectie-instrumenten. We hebben daar, net als een
aantal collega's, ook in de schriftelijke ronde naar gevraagd.
Ik begrijp niet zo goed waarom de minister niet eerst dit
rapport heeft afgewacht en daarna pas zijn voorstel heeft
afgemaakt en naar de Kamer heeft gestuurd. Want in alle
eerlijkheid: in dit rapport lees ik voldoende aanleiding voor
een nieuwe wetswijziging. Dat roept bij mijn fractie ook wat
vragen op. De inspectie heeft bijvoorbeeld kritiek op de
gebrekkige reflectie op en evaluatie van het gebruik van
selectie-instrumenten in relatie tot die kansengelijkheid. Er
is bijvoorbeeld weinig communicatie tussen instellingen,
er is tegenstrijdige en onvoldoende onderbouwing en er
zijn onnodige extra drempels. Dat zegt de inspectie allemaal.
De inspectie is ook wel kritisch op de rol van de minister
en zij adviseert de minister dus om zich actiever te
bemoeien met deze discussie. Voor de zomer krijgen we
nog een reactie van de minister, maar dit wetsvoorstel raakt
natuurlijk wel heel erg aan de bevindingen van de inspectie.
Ik ben dus blij dat we het in ieder geval vrijdag kregen toegestuurd, maar ik wil de minister wel vragen hoe hij naar
een aantal voorstellen kijkt.
Wat vindt hij bijvoorbeeld van een externe toets op de
selectieprocedure? Of om het aantal selectie-instrumenten
te maximeren? Welke aanvullende eisen moeten worden
toegevoegd aan een reflectie op de selectieprocedure door
instellingen zelf? Opleidingen selecteren vaak met het oog
op studiesucces, aldus de inspectie. De inspectie stelt dat
er vaak wordt gekeken naar resultaten in het verleden en
dan wordt er toch wel met een vrij eenzijdig belang, dat
van de opleiding — wat ik trouwens helemaal niet gek vind
van opleidingen — geselecteerd op welke studenten bijvoorbeeld het meest studiesucces hebben. Met de huidige
bekostigingssystematiek vind ik het ook wel begrijpelijk dat
instellingen dat doen, want je wil gewoon zo min mogelijk
risico lopen. Maar tegelijkertijd willen we natuurlijk niet dat
dat effect heeft op de kwaliteit van de latere beroepsgroep
als geheel. Ik wil de minister vragen of hij de wijze van
bekostiging en het effect daarvan op de selectie door
instellingen ook kan meenemen in zijn reactie die nog gaat
volgen.
Voorzitter. Dan de groepen die wat extra aandacht nodig
hebben: studenten uit Caribisch Nederland. Als zij een
opleiding willen volgen in Nederland, dan lopen ze vaak
tegen problemen aan. Dat vindt vaak al plaats in de voorbereiding. Dat concludeerde de Nationale ombudsman ook
al in 2020. Tegen deze achtergrond vind ik de beantwoording door de minister van vragen over deze studenten ook
wel wat mager. De minister stelt namelijk dat "instellingen
rekening moeten houden met aspirant-studenten uit het
Caribische deel van het Koninkrijk bij opleidingen met een
capaciteitsbeperking". Maar wat betekent dat "rekening
houden met" dan precies? En wat betekent dat heel specifiek
voor deze groep studenten? Hoe laten instellingen ook zien
dat ze rekening houden met deze studenten? Staat de
minister ervoor open om bijvoorbeeld wel een beperkt
aantal gegarandeerde plaatsen voor deze groep studenten
bij opleidingen met een capaciteitsbeperking in te voeren,
nu ook de loting weer wordt ingevoerd? Zo niet, wat is daar
dan tegen?
Voorzitter. Over de effecten van selectie voor studenten
met een beperking staat in de memorie van toelichting
helemaal niets. Ik wil de minister vragen of hij deze groep

Tweede Kamer

Toevoeging van decentrale loting als
selectiemethode voor opleidingen met
capaciteitsfixus in het hoger onderwijs

studenten expliciet meeneemt in zijn plannen en zijn
gesprekken met de instellingen, en of hij in zijn antwoorden
kan toelichten wat de effecten van dit wetsvoorstel zijn op
deze groep studenten met een beperking. Want ook zij
hebben bij verschillende selectiemomenten vaak gewoon
een achterstand, terwijl dat niet hoeft te betekenen dat ze
per se minder geschikt zijn.
Voorzitter. De minister is op dit moment ook bezig met het
voorbereiden van een wetsvoorstel voor nieuwe kwaliteitskeuringen. Hij wil toe naar instellingsaccreditatie — ik ben
daar overigens niet voor — maar dat zou betekenen dat alle
opleidingsspecifieke panels verdwijnen. Wat betekent dit
voor de rol van visitatiepanels als het gaat om goede
selectiemethodes? Ook de inspectie wijst er natuurlijk op
dat het goed is om hier expliciet aandacht voor te hebben.
Voorzitter. Ik heb best wel wat vragen aan de minister
gesteld. Ik heb nog een laatste vraag over de selecterende
masteropleidingen, want net zoals de inspectie ziet mijn
fractie geen meerwaarde in selectie voor opleidingen zonder
capaciteitsbeperking. We zien dat nu dus wel bij die selecterende masteropleidingen. Ik wil de minister vragen hoe
hij aankijkt tegen de kritiek die de inspectie heeft. Ik wil hem
vragen hoeveel opleidingen dit doen en met welke redenen.
Vindt hij ook dat opleidingen geen selectie-instrumenten
zouden mogen gebruiken voor dit soort redenen? Hoe
beoordeelt hij dit?
Voorzitter. Ik heb een amendement ingediend, want we
hebben best wel wat kritiek. Dat amendement is laat gekomen, pas vlak voor dit debat. Dat doe ik liever niet, want ik
wil mijn collega's natuurlijk liever eerder op de hoogte
stellen, maar in dit geval wisten we pas laat vorige week
echt specifiek dat dit debat op de planning stond en las ik
ook pas vrijdag het rapport van de inspectie, omdat het niet
eerder werd gestuurd. Maar we hebben dus een amendement gemaakt. Dat amendement vraagt om het adviesrecht
dat de centrale studentenraad nu heeft, om te zetten naar
een instemmingsrecht. Ik kan dat ook onderbouwen, want
medezeggenschapraden en de studentengeleding van de
centrale raad hebben nu instemmingsrecht op bijvoorbeeld
het studentenstatuut, de hoofdlijnen van de begroting en
heel veel relevante zaken die studenten aangaan. We weten
ook dat het de besluitvorming vaak ten goede komt als je
de inspraak van betrokkenen beter regelt, en dat het goede
gesprek met het college van bestuur echt al heel erg vaak
gewoon in die medezeggenschapraden wordt gevoerd.
Daarom heb ik hier een amendement op ingediend. Ik zeg
in alle eerlijkheid ook tegen de collega's dat ik de inspraak
liever op een ander niveau had geregeld. Omdat het hier
natuurlijk gaat om specifieke selectiemomenten voor
bepaalde opleidingen, had ik liever gehad dat bijvoorbeeld
een opleidingscommissie of een faculteitsraad hier specifiek
recht op zou hebben. Het lastige is alleen dat de wet dat
niet toestaat, omdat het college van bestuur volgens de
Wet op het hoger onderwijs uiteindelijk de besluiten neemt
over die selectie. Daar hoort dan weer bij dat niet een
faculteitsraad of een opleidingscommissie, maar een centrale raad daarover rechten moet hebben. Vandaar dat we
het op deze manier hebben opgeschreven in dit amendement.
Voorzitter, ik zie u al kijken. Ik heb nog een paar seconden.
Die wil ik graag gebruiken voor nog twee vragen aan de
minister. Ik wil hem vragen of hij het met mij eens is dat
opleidingscommissies hier eigenlijk beter over kunnen

24 januari 2023
TK 43

43-26-4

besluiten omdat zij de studentenpopulatie het beste kennen,
en of hij het met mij eens is dat instemmingsrecht voor de
centrale raad hier beter past dan adviesrecht.
De voorzitter:
Dank u wel. Uw amendement heeft stuk nr. 9 gekregen. Dit
zeg ik even voor de administratie. Dan gaan we luisteren
naar de heer De Hoop van de Partij van de Arbeid.

De heer De Hoop (PvdA):
Dank, voorzitter. Goed onderwijs stelt je in staat je talent
te ontwikkelen en te ontdekken wie je bent, wat je kan en
hoe je van je dromen werkelijkheid kunt maken. Daarom
vindt de Partij van de Arbeid investeringen in goed onderwijs en gelijke kansen essentieel. Wat daarbij ook van groot
belang is, is dat goed onderwijs voor iedereen beschikbaar
hoort te zijn. In een ideale wereld zou er geen selectie nodig
zijn voor toelating tot studies in het hoger onderwijs en zou
iedereen met het vereiste diploma de studie van zijn of haar
eerste voorkeur kunnen doen, mits de opleiding voldoende
niveau heeft en deze voldoende voorziet in de behoefte van
de samenleving natuurlijk. De realiteit is echter dat er veel
opleidingen bestaan waarbij de onderwijscapaciteit onvoldoende is om alle belangstellenden een plaats te bieden.
Dat maakt dat selectie onontkoombaar is. Dat wetende
moeten we er wat de Partij van de Arbeid betreft alles aan
doen om ervoor te zorgen dat de selectie zo eerlijk mogelijk
plaatsvindt. In 2013 werd de Wet Kwaliteit in verscheidenheid, de afschaffing van de loting, geregeld. Het nadrukkelijke doel hiervan was om te zorgen voor een betere
inhoudelijke match tussen student en opleiding. Het was
mooi geweest als dit ook zou worden waargemaakt, maar
in de huidige situatie blijken de selectie-instrumenten die
instellingen nu in plaats van de loting hanteren, nauwelijks
wetenschappelijk onderbouwd en blijken zij ook geen
bewezen meerwaarde te hebben. Aankomende studenten
die nu willen studeren, moeten nu bij honderden verschillende opleidingen op hogescholen en universiteiten dus
vaak cijferlijsten insturen, een toets maken of bijvoorbeeld
hun motivatie toelichten in een brief, zonder dat we daar
een wetenschappelijk onderbouwde meerwaarde van hebben.
Nog veel belangrijker zijn de effecten van de selectie op
gelijke kansen voor alle studenten. Commerciële bijlesbureaus, dure tentamentrainingen en dergelijke ter voorbereiding op de decentrale selectie hebben de toelating alleen
maar onrechtvaardiger gemaakt. De Partij van de Arbeid
vindt het dan ook goed dat het onderhavige wetsvoorstel
loting weer toevoegt als selectiemodel voor bacheloropleidingen met een capaciteitsfixus of een arbeidsmarktfixus
en voor associate-degreeopleidingen. Maar ik heb nog wel
een aantal belangrijke vragen aan de minister. Zou het bij
nader inzien op basis van de gebleken kwalijke gevolgen
van decentrale selectie voor kansengelijkheid niet beter zijn
om bij alle bacheloropleidingen met een capaciteitsfixus
of een arbeidsfixus te werken met een gewogen of ongewogen loting en om de decentrale selectie helemaal af te
schaffen? Welke overwegingen liggen ten grondslag aan
de handhaving door de minister van de mogelijkheid van
decentrale selectie in de huidige vorm?

diversiteit van de studentenpopulatie op het moment dat
er grotendeels door loting werd geselecteerd met de
diversiteit in het huidige systeem, waarbij volledig wordt
geselecteerd. Vrouwen en kinderen van rijke ouders maakten al meer kans, en dat bleef zo. Maar het volgende was
opmerkelijk. Naarmate selectie een grotere rol ging spelen,
namen de kansen af voor studenten met een Marokkaanse,
Turkse, Surinaamse of Antilliaanse achtergrond. Dit verschil
bleek niet te verklaren door het inkomen of het opleidingsniveau. Ook dat zou natuurlijk niet wenselijk zijn, maar dat
de diversiteit zonder verklaarbare reden zo aangetast wordt,
vergroot de ongelijkheid en de segregatie. Dat baart mij
echt zorgen. Is de minister het met de Partij van de Arbeid
eens dat je afkomst nooit invloed mag hebben op de
selectie van studenten? Hoe kijkt hij naar de specifieke casus
met betrekking tot de zorgopleiding? En is dit misschien bij
meerdere studies het geval? Hoe gaat de minister waarborgen dat dit te allen tijde voorkomen wordt? Is hij bereid om
het aspect van diversiteit mee te nemen in de evaluatie van
de wet, mocht die worden aangenomen?
Voorzitter. Dan het amendement van VVD en CDA. Het Klaas
Vissermodel, mits ingevoerd, zal de 25% best presterende
studenten bij een selectie- of toelatingstest sowieso doorlaten. De 50% middenmoot wordt geloot en de 25% slechtst
presterende studenten wordt uitgeselecteerd. Ik vind dat
onwenselijk, omdat studenten uit minder welvarende milieus bijvoorbeeld sneller worden uitgeselecteerd omdat ze
niet kunnen betalen voor bijles ter voorbereiding op de
selectie- of toelatingstest. Ik vind het vooral onwenselijk
omdat ik denk dat dit amendement het doel ondermijnt van
de wet, waar ik heel erg blij van word. Dat doel is namelijk:
ervoor zorgen dat iedereen, ongeacht sociaal-economische
achtergrond, dezelfde kans heeft op een studie. Ik vind het
echt zonde om dat met dit amendement te ondermijnen. Ik
zou alle partijen dus willen oproepen om daar nog eens
heel kritisch naar te kijken. Is er een mogelijkheid dat het
Klaas Vissermodel de kans op studiesucces vergroot? Ja,
misschien wel. Misschien is die kans aanwezig. Misschien
is de kans aanwezig dat de matching iets beter zal lukken.
En ja, dat zou voor instellingen dan misschien een aanzienlijk financieel voordeel kunnen bieden, maar ten koste
waarvan? Ten koste van iets fundamenteels, vind ik. Het
gaat ten koste van de gelijke kans op toegang tot een studie
voor iedere student die hier het vereiste diploma voor heeft.
Dat vindt de Partij van de Arbeid fundamenteel. Het is
oneerlijk om dan het Klaas Vissermodel in te voeren. Dat
moeten we niet willen. Loting is wat ons betreft het eerlijkste model.
Dank.
De voorzitter:
Dank u wel. Dan de heer Kwint van de fractie van de Socialistische Partij.

De heer Kwint (SP):
Dank, voorzitter. Achter deze betrekkelijk eenvoudige
wetswijziging gaat een vrij existentiële filosofische vraag
schuil, die ik niet helemaal zal uitdiepen tijdens mijn betoog
…

Voorzitter. Ook bleek dat selectie bij bijvoorbeeld zorgopleidingen ten koste ging van diversiteit. Men vergeleek de

Tweede Kamer

Toevoeging van decentrale loting als
selectiemethode voor opleidingen met
capaciteitsfixus in het hoger onderwijs

24 januari 2023
TK 43

43-26-5

De voorzitter:
Nou, neem uw tijd, hoor. Neem uw tijd.
De heer Kwint (SP):
Ja, precies. De komende anderhalf uur zal ik stilstaan bij
de negen meest complexe onderdelen van deze afweging.
Maar de vraag is natuurlijk de vraag naar eerlijkheid, en
naar wat het goede is om te doen wanneer er meer mensen
dan mogelijk is aanspraak proberen te maken op iets. In dit
geval is dat de toegang tot een opleiding, een opleidingsplek. Zijn het cijfers of een motivatiebrief die een student
het meeste recht geven op een plek, of heeft iedereen die
aan de minimale criteria heeft voldaan eigenlijk evenveel
recht op een plek en is loting dus een eerlijkere manier om
die plekken te verdelen?
De eerlijkheid gebiedt te zeggen dat cijfers op de middelbare
school in het verleden een vrij matige voorspeller zijn
geweest van academisch succes later in het leven. Ik probeer in dit huis het aantal keren dat ik mijzelf als maatstaf
gebruik tot een absoluut noodzakelijk minimum te beperken.
Ik ben ook een slecht voorbeeld, want ik had vrij middelmatige cijfers op de middelbare school en dat zette ik vrij stabiel voort tijdens mijn imposante academische carrière.
Maar voor heel veel mensen is die ontwikkeling wat hobbeliger, zeg maar. Dan komt iemand na een paar jaar middelbare school, waarop hij niet altijd even gemotiveerd was,
ineens op bijvoorbeeld hbo of op de universiteit terecht.
Wanneer iemand zijn favoriete opleiding heeft gevonden,
komt hij erachter dat hij het eigenlijk wel heel erg leuk vindt,
en ook beter in staat is om een opleiding tot een goed eind
te brengen dan zijn cijferlijst of een introductiegesprek na
de middelbare school had kunnen doen vermoeden. Het
idee van het systeem zoals dat is ingevoerd, met de juiste
student op de juiste plek, blijkt in de praktijk gewoon niet
goed te werken. Het was de belofte toen de centrale loting
werd afgeschaft, maar het bleek allemaal een stuk minder
makkelijk te voorspellen dan de voorstanders toen dachten.
En dat is niet gek, want behalve wat ik zonet al noemde,
zijn er heel veel andere zaken die uiteindelijk bepalen hoe
groot jouw succes gaat zijn op bijvoorbeeld een hbo-opleiding of een universitaire opleiding. Ook de mate waarin
jouw hoge cijfers terug te herleiden zijn tot alleen je intelligentie, is niet zeker. Als je naar de middelbare school gaat,
zijn er wel wat meer dingen die van invloed zijn op je cijferlijst. Denk aan je thuissituatie, je ouders, hun portemonnee,
of je al dan niet betaalde bijles krijgt, of je een goede docent
tegenkomt, of je een goede mentor hebt, je motivatie en
nog veel meer. Dus het idee dat je meer recht hebt op een
plek wanneer je een hoger cijfer hebt gehaald of een leuke
brief hebt geschreven, is wat mijn partij betreft een misvatting, een meritocratische misvatting, die gelukkig langzaam
op zijn retour lijkt. Met deze wet wordt loten namelijk weer
meer dan in het verleden een mogelijkheid, en dat is eerlijker dan het was, of dan het nu nog is. Is de minister dat
met ons eens? Ik denk van wel, maar dat roept dan wel de
vraag op die eerder ook al is gesteld door onder anderen
de heer De Hoop. Als de minister het met ons eens is dat
het weer toestaan van loten kan leiden tot een eerlijkere
situatie, waarom voer je dan niet in bredere zin loting weer
in als selectiemechanisme voor de toegang tot hoger
onderwijs? Is de minister bereid om nauwlettend te gaan
volgen wat diverse instellingen en opleidingen gaan doen?

Tweede Kamer

Toevoeging van decentrale loting als
selectiemethode voor opleidingen met
capaciteitsfixus in het hoger onderwijs

Welke verschillen gaan we zien bij de opleidingen en wie
komen er uiteindelijk terecht bij een opleiding, tussen
opleidingen die kiezen voor loting of voor een vorm van
selectie aan de poort?
Ik voel dezelfde verbazing als mevrouw Westerveld.
Waarom spreken wij op de dinsdag ná het inspectierapport
over een wet die al ver voor het inspectierapport was
geschreven? En dat terwijl het inspectierapport precies raakt
aan de kern van dit wetsvoorstel. Hoe wil de minister dan
de bevindingen van de inspectie meenemen? Of krijgen we
straks, rond de zomer bijvoorbeeld, als we ook een reactie
op de brief krijgen, misschien wel te lezen dat er nog een
wetswijziging aankomt? Gaan we dan in het najaar deze
wet nog een keer bespreken?
Uiteindelijk wil je natuurlijk helemaal niet dat selectie nodig
is, zeker niet bij bepaalde tekortsectoren. Ik noem maar
even de zorg, het onderwijs en de kinderopvang. Hoe zet
deze minister zich in voor het primair vergroten van de
capaciteit om ervoor te zorgen dat wij zo weinig mogelijk
hoeven te selecteren, juist omdat we mensen zo ontzettend
hard nodig hebben?
In de Wet hoger onderwijs en wetenschap is bepaald —
mevrouw Westerveld had het er ook over — dat studentengeledingen binnen de medezeggenschapsorganen adviesrecht hebben met betrekking tot de selectiecriteria. Ik sluit
mij van harte aan bij de vragen die zij daarover gesteld
heeft. Ik geloof dat dit ook aansluit bij het amendement. Ik
weet niet of dat administratief al verwerkt is; anders ziet u
dat straks wel. Waarom zouden we dit adviesrecht niet uitbreiden naar een instemmingsrecht?
Ten slotte. Ik heb met de collega van deze minister vaak
discussie gehad over de toename van betaald schaduwonderwijs. Ook op mbo's, hogescholen en universiteiten is dit
een toenemend probleem. Betaalde cursussen vergroten
je kans op een plek bij geneeskunde bijvoorbeeld, zo constateerde ResearchNed. Deelt de minister met de SP dat dit
nu juist de manier is waarop ongelijke kansen ontstaan? In
het funderend onderwijs gaan we heel, heel langzaam, maar
wel heel zeker, werken met een reclameverbod en gaan we
scholen faciliteren om zelf gratis bijles aan te bieden voor
leerlingen die dat nodig hebben. Ze mogen bijvoorbeeld
ook geen ruimte meer beschikbaar stellen aan commerciële
bureaus die geld verdienen met het geven van bijles. Zouden we dat hier niet ook moeten doen?
De voorzitter:
Heel goed. Dank u wel. Dan gaan we luisteren naar
mevrouw Van der Laan van D66.

Mevrouw Van der Laan (D66):
Dank u wel, voorzitter. Goed dat wij hier vandaag samen
zijn om het wetsvoorstel van minister Dijkgraaf te bespreken. We hebben het over het toevoegen van loting als
instrument mogelijk maken. Dat is een voorstel van mijn
voorganger Jan Paternotte en Harry van der Molen van het
CDA.
Voorzitter. Wij vinden echt dat dit een goede koers is. De
afgelopen tijd heb ik heel veel studenten gesproken met

24 januari 2023
TK 43

43-26-6

verschillende uitgangspunten: eerstegeneratiestudenten,
studenten met een functiebeperking, studenten die nog
thuis wonen, studenten die op kamers wonen, studenten
die nominaal studeren met een 8 en studenten die snoeihard moeten werken voor een 6 en soms vakken niet halen.
Kortom, wat ik wil zeggen is dat studenten ontzettend verschillend zijn en dat het stelsel daarop ingesteld moet zijn.
Het stelsel moet kunnen meebewegen. Dat is nu onvoldoende het geval, vind ik. Dit gaat wat ver voor vandaag,
want vandaag gaat het over loting en selectie.
Voorzitter. Dit onderwerp is belangrijk, want die verschillende uitgangsposities zijn er ook voordat studenten gaan
studeren. Er zijn scholieren van wie de ouders geen bijlessen kunnen betalen en scholieren van wie de ouders dat
wel kunnen. Er zijn scholieren die alles zelf moeten uitzoeken als ze gaan studeren, de zogenaamde eerstegeneratiestudenten. We hebben laatbloeiers. We hebben scholieren
die ook heel veel na schooltijd moeten werken om überhaupt rond te kunnen komen. We hebben scholieren die
hun ouders moeten helpen met het invullen van belastingen
omdat die bijvoorbeeld het Nederlands nog niet goed
genoeg beheersen. Of neem scholieren met een lastige
thuissituatie, mantelzorgers of topsporters, herkenbaar voor
mij.
Mijn punt is dat er heel veel verschillende uitgangspunten
zijn om te komen tot een diploma. Wij staan voor gelijke
en eerlijke kansen, maar dus ook voor die gelijke kansen
op ontwikkeling. Daar draait het voor mij om. Dat uitgangspunt staat volgens mij onder druk. De onderwijsinspectie
constateert dat opleidingen met een capaciteitsfixus een
minder diverse studentenpopulatie hebben. Recent constateerde de onderwijsinspectie ook dat selectiemethoden
kunnen leiden tot zelfselectie: sommige studenten proberen
het niet eens, omdat ze denken "dit is niet voor mij" of "ik
red het niet, ik kan het niet".
Voorzitter. Ook al richt dit voorstel zich op gelijke kansen,
het voorstel raakt ook aan welzijn. In de periode 2017-2021
is het percentage leerlingen dat druk door schoolwerk
ervaart toegenomen. In de afgelopen twintig jaar is dit
percentage zelfs verdriedubbeld tot 45% in 2021. Dit voorstel
doet daar iets aan. Dat vind ik heel belangrijk, ook in het
belang van het welzijn.
Dat brengt me tot de volgende vragen. Dit wetsvoorstel
zorgt ervoor dat opleidingen er weer voor kunnen kiezen
om loting te gebruiken als instrument, maar dat niet alleen.
Het wetvoorstel geeft ook de kans om loting te combineren
met selectie door studenten in te selecteren en de rest van
de plaatsen te verloten. Prima, goede tussenweg. Neem
bijvoorbeeld een 8+-regeling: de echte outperformers krijgen een plekje. Het is ook bewezen in allerlei onderzoeken
dat de cumlaudestudenten heel goede kanshebbers zijn.
Dus daar heb ik geen vragen over.
Maar er wordt ook gesproken over het Klaas Vissermodel,
bijvoorbeeld om sommige studenten de toegang tot loting
te ontzeggen. Dat is voor mij een fundamenteel punt. Als
je het hebt over onze kernwaarden, mijn kernwaarden, dan
zijn ontplooiing en ontwikkeling ontzettend belangrijk. Als
je een Klaas Vissermodel toepast ga je een bepaalde groep
studenten iets ontzeggen, terwijl je helemaal niet weet of
ze zich nog verder kunnen ontwikkelen. Dat is niet alleen
wat ik zeg; dat is ook wat onderzoekers zeggen. Dat is wat
meneer Visser zegt. Ik heb meneer Visser gesproken. Hij is

Tweede Kamer

Toevoeging van decentrale loting als
selectiemethode voor opleidingen met
capaciteitsfixus in het hoger onderwijs

toch een fenomeen geworden de afgelopen jaren. Hij heeft
z'n publicatie rondom de afschaffing van loting in 2017
geschreven. Ik heb hem gevraagd om een reflectie en zei:
u heeft ons aangezet tot een debat, een discussie. Ik vroeg
wat hij er nu van vindt dat zijn model — "ik heb geen
model!" — of zijn publicatie ertoe heeft geleid dat er een
voorstel ligt om in ieder geval in te selecteren, een middengroep te loten, maar met name een groep uit te selecteren.
Daarvan zegt hij: we kunnen het niet met zekerheid zeggen;
het is heel moeilijk om instrumenten te formuleren om
niveau aan de onderkant te definiëren. Nou, daar zeggen
we nogal wat. Dat vind ik een heel belangrijk punt.
Tevens zegt hij: we kunnen niet uitsluiten dat het Klaas
Vissermodel kansengelijkheid verkleint. Dat is volgens mij
wat er klip-en-klaar in het regeerakkoord staat: dat er
bewezen methodes ingezet worden om in ieder geval de
kansengelijkheid te vergroten. Dat is het Klaas Vissermodel.
Ik sta pal voor al die leerlingen die met een diploma van de
middelbare school af gaan. Ik ga ze niet opgeven op basis
van een 6 of een 6,5. Daar kan nog een fantastische ontwikkeling plaatsvinden. Bij een numerus fixus geeft loting je
toegang tot een gelijke kans. Dat is dus mijn uitgangspunt.
Ik ben dus benieuwd naar een reflectie van de minister op
het Klaas Vissermodel; zo moet ik het toch noemen, want
het is nu natuurlijk een model geworden.
Voorzitter. Afgelopen vrijdag kwam het rapport van de
inspectie. De inspectie zegt: selectie in hoger onderwijs
wordt onvoldoende en onvolledig onderbouwd. Wat ons
betreft is dat een bevestiging van wat wij al vonden. De
inspectie zegt ook dat de huidige manier van selecteren
risicovol is voor laatbloeiers, dat kansengelijkheid soms
een beperkte rol speelt in de huidige selectie en dat de
selectie vooral is gericht op diplomarendement. Daarnaast
vinden we dat opleidingen verplicht moeten zijn om hun
selectiemethoden te onderbouwen, dat dat openbaar moet
zijn en dat iedereen het moet kunnen zien, zo transparant
mogelijk. Ik hoor graag hoe de minister hier tegenover staat.
We vinden transparantie en duidelijkheid namelijk heel
belangrijke punten. We overwegen een motie op dit punt.
De heer Kwint (SP):
Ik heb een vraag over iets wat eerder werd gezegd. Ik kan
een heel eind meegaan in de bezwaren die D66 oppert,
maar in een bijzin, of in ieder geval gedurende het betoog,
hoorde ik: we vinden het ergens nog wel prima dat je de
kleine groep studenten die de hoogste cijfers haalt, uitsluit
van loting. Daarmee kies je toch automatisch voor een
kleinere kans voor de groep die overblijft? Dat is toch de
essentie van loting? Waar ligt voor D66 de grens tussen
"voor deze groep vinden wij het te rechtvaardigen dat ze in
positieve zin buiten de selectie vallen" en "wij vinden het
niet acceptabel om de kansen van de groep aan de onderkant te verkleinen"? Het kan toch niet allebei?
Mevrouw Van der Laan (D66):
Een hele scherpe vraag. In principe zijn wij gewoon voor
loting. Punt. Maar dat ligt op dit moment niet voor. Loting
wordt als instrument toegevoegd aan de Wet hoger
onderwijs. Dat vind ik sowieso al een goede kans. Ik heb
bedoeld te zeggen dat er een middenweg is. Van het inselecteren van bepaalde groepen leerlingen, met cum laude,
een 8+, zeggen onderzoekers: "Dat is al zo gedefinieerd. Die
briljante koppen zou je, mits ze het willen, toe moeten

24 januari 2023
TK 43

43-26-7

laten." Dan blijven er nog beperkt plaatsen over. We vinden
dat daarvoor een loting moet plaatsvinden. Dat is de middenweg die we zoeken.
De inspectie doet in haar onderzoek allerlei goede voorstellen. De minister zegt in zijn brief dat hij zich wil beraden op
de resultaten. Daar willen we even op vooruitlopen. De
externe toets vinden we een goed idee, zo goed dat we daar
tempo mee willen maken. We zouden graag van de minister
willen weten of daar wat snelheid mee gemaakt kan worden.
Voorzitter. Het welzijn van scholieren staat nou eenmaal
onder druk. De algemene mentale gesteldheid van veel
jongeren zet ons volgens mij allemaal wel aan het denken.
Wat kunnen we doen, ieder op de eigen portefeuille, om
dat een beetje beter te maken? Een belangrijk punt van dit
wetsvoorstel is dat het leven van scholieren niet moet
draaien om het halen van vinkjes of het opbouwen van een
cv. Je hebt ook gewoon nog een leven naast de middelbare
school. Daarom hebben wij in de motie-Van Meenen/Van
der Molen een voorstel gedaan om het aantal selectiecriteria
te maximeren. De inspectie heeft daarop gereflecteerd. Ik
vond dat een goede reactie. Ik zou graag willen horen van
de minister hoe hij kijkt naar de optie om selectiecriteria te
maximeren en wat voor mogelijkheden hij ziet om hierover
in gesprek te gaan met de instellingen. Ik zou ook graag
een reflectie krijgen op wat de inspectie daarover heeft
gezegd.
Tot slot. Toen voor het collegejaar 2017/2018 de centrale
loting is afgeschaft, zijn ook de ministersplaatsen verloren
gegaan. Die boden studenten van de eilanden een buitenkans om een studie geneeskunde te doen. Er is een tekort
aan medisch personeel op de zes Caribische eilanden van
het Koninkrijk. Nu komen er nieuwe voorstellen, bijvoorbeeld voor bonded medical places. De overheid spreekt
dan met een student af dat die gaat werken waar hij of zij
vandaan komt. Vorige week was de minister op Curaçao
en de Benedenwindse Eilanden. Heeft de minister hier bijvoorbeeld over gesproken met zijn collega's? Hoe kijken zij
naar dit idee? Hoe denkt de minister zelf over de gereserveerde plekken?
Dat was het. Dank.
De voorzitter:
Heel goed. Dan de heer El Yassini van de VVD.

is daar geen voorstander van. Loting heeft tot gevolg dat
iedereen een bepaald percentage kans op toelating heeft,
in plaats van dat de beste student wordt toegelaten tot een
opleiding. Kansengelijkheid is niet gelijk aan geluk of een
toevalstreffer. Het is ook niet te verteren dat iemand die
nauwelijks gemotiveerd is voor zijn studie voorrang kan
krijgen op een jongere die na hard werken, talent inzetten
en opofferingen doen, zijn jarenlange droom uiteen ziet
spatten. Loting is in mijn ogen niet bevorderlijk voor kansengelijkheid, omdat hierdoor het investeren van tijd en
energie in studiekeuze en vaardigheden niet loont. Loting
is in onze ogen onrechtvaardig.
De heer De Hoop (PvdA):
Ik dacht: zal ik nou al na de eerste zin over kansengelijkheid
interrumperen, omdat ik die niet vind rijmen met het
amendement? Ik dacht: ik wacht toch nog even. Maar ik wil
toch wel direct aanslaan op het punt dat de heer El Yassini
naar voren brengt. Hij geeft namelijk aan dat hij denkt dat
loting juist kansengelijkheid ondermijnt. Het gaat er volgens
mij niet om wat de heer El Yassini denkt of wat ik denk. Het
gaat er ook om wat bijvoorbeeld de onderwijsinspectie
denkt. Het gaat om wat we wetenschappelijk bewezen en
om evidencebased doen. Daar baseren we heel veel
onderwijsbeleid op, bijvoorbeeld ook om laaggeletterdheid
aan te pakken. Ik zou dus toch graag horen hoe de heer El
Yassini kijkt naar het rapport dat we afgelopen vrijdag van
de onderwijsinspectie hebben gekregen, waarin zij aangeeft
dat heel veel universiteiten en hogescholen hun selectieprocedures niet goed genoeg onderbouwen en te weinig doen
om ervoor te zorgen dat de selectie niet ten koste gaat van
gelijke kansen.
De heer El Yassini (VVD):
Ik ben even op zoek waar specifiek in het rapport staat dat
er geen wetenschappelijke onderbouwing is. Ik weet
namelijk dat op pagina 5 staat — ik denk, uit mijn hoofd,
dat het staat in alinea 4 boven punt 3 — dat de onderwijsinspectie daarnaar heeft gekeken en dat blijkt dat instellingen
gebruikmaken van wetenschappelijk onderzoek of eigen
inzicht. Ik ben dus eigenlijk op zoek naar de letterlijke quote
van wat de heer De Hoop aangeeft, namelijk dat selectiecriteria en -instrumenten geen wetenschappelijke basis kennen. Ik ben dus even zoekende. Misschien kan de heer De
Hoop eventjes op pagina 5 kijken? Het gaat over vijf voor
twaalf of over twee voor twaalf. Wat was het ook alweer?
Voorzitter, als u het mij toestaat, pak ik ook mijn iPad even.
Dan heb ik het onderzoek er meteen even bij.

De heer El Yassini (VVD):
Voorzitter, dank u wel. Ik neem dit debat waar voor mijn
collega Van der Woude, die heel druk bezig is met een
parlementaire enquête.
Voorzitter. Voor de VVD gaat kansengelijkheid in het
onderwijs over iedereen de mogelijkheid en middelen bieden om het beste uit jezelf te halen. Het onderwijs heeft
dus als taak om elke leerling en student de best mogelijke
basis mee te geven, zodat iedereen, ongeacht achtergrond,
de kans heeft om op de meest passende plek terecht te
komen.
Met het voorliggende wetsvoorstel komt de mogelijkheid
van loting voor de toelating tot een opleiding terug. De VVD

Tweede Kamer

Toevoeging van decentrale loting als
selectiemethode voor opleidingen met
capaciteitsfixus in het hoger onderwijs

De voorzitter:
Ja, welja. Het loopt nu toch uit de hand, dus kom maar
door. We kunnen even een liedje zingen of een mop vertellen. Het kan allemaal; een apenspel wellicht nog.
De heer El Yassini (VVD):
Dank u wel, voorzitter. Ik heb mijn iPad gepakt. Het is
natuurlijk altijd goed om eventjes op basis van feiten met
elkaar de juiste discussie aan te gaan. Daarom vind ik het
ook wel belangrijk om even te kijken waar precies staat dat
dit niet op wetenschappelijke basis is. Ik heb het hier staan.
Het staat op pagina 6 om precies te zijn. "Opleidingen kunnen hun keuzes voor het gebruik … " Eens even kijken. "Bij

24 januari 2023
TK 43

43-26-8

keuzes voor bepaalde selectiecriteria en -instrumenten
baseren opleidingen zich vaak op wetenschappelijke
inzichten of op eigen analyses." Ik ben dus ook even op
zoek naar de quote van de heer De Hoop, waarin dan precies
zou staan dat het niet wetenschappelijk onderbouwd is.
De heer De Hoop (PvdA):
Het is juist op het puntje eigen analyses. Ik lees namelijk
ook het volgende. "De onderwijsinspectie rapporteerde dat
er bij opleidingen geen consensus is over wat goede en
wetenschappelijk onderbouwde selectiecriteria zouden zijn.
De huidige selectieprocedure is totaal niet evidencebased.
We weten genoeg om te zeggen: we zijn biased bezig binnen een systeem dat niet wetenschappelijk onderbouwd
is. Waarom zouden we dit dan überhaupt voortzetten?"
De heer El Yassini (VVD):
Nou praten we heel technisch, maar verderop in dezelfde
alinea die ik ook aanhaal, staat: ook bij het gebruik van
bepaalde criteria en instrumenten lopen de meningen uiteen. In feite is er dus geen consensus. Dat is wat wordt
besproken. Dat betekent niet dat er geen wetenschappelijke
basis is. Maar over die wetenschappelijke basis is natuurlijk
ook nog discussie. Het wordt daar wel op gebaseerd, maar
er is daar nog geen consensus over. Ik denk dat de aanbevelingen die de onderwijsinspectie ook richting de minister
aangeeft, heel goed en belangrijk zijn om juist verder te
kijken naar de selectiecriteria en de instrumenten en om
ook buiten de eigen bubbel te blijven kijken, van elkaar te
leren en elkaar te versterken. Ik denk dat we dit stap voor
stap moeten verbeteren in Nederland en waarbij we ook
internationaal moeten kijken. Dus ik denk dat het goed is
dat we blijven kijken naar de selectiecriteria, maar om nou
te zeggen dat er geen wetenschappelijke basis is, vind ik
net een stap te ver, kijkend naar het rapport.
De voorzitter:
Zijn we eruit?
De heer El Yassini (VVD):
Ik denk het wel, hoor.
De heer De Hoop (PvdA):
Hier komen we denk ik niet uit omdat ik constateer dat het
niet evidencebased genoeg is.
De heer El Yassini (VVD):
Oké, maar dat is iets anders. "Niet genoeg" of "niet" of "niet
onderbouwd"; ik denk dat we wel heel precies moeten zijn
in de discussie over de selectiecriteria en de selectieinstrumenten op het moment dat we daarover een besluit
gaan nemen.
De heer De Hoop (PvdA):
Dan zal ik heel precies zijn, want wat de VVD beoogt met
dit amendement is dat 25% van de studenten die gewoon
hun diploma hebben gehaald en voldoen aan de eisen om
een studie te doen, uitgesloten wordt. Ik vind dat echt
allesbehalve kansengelijkheid bewerkstelligen. Stel dat je

Tweede Kamer

Toevoeging van decentrale loting als
selectiemethode voor opleidingen met
capaciteitsfixus in het hoger onderwijs

leerling bent op het vwo en je voor een van je ouders
mantelzorger bent. Stel dat een van je ouders is overleden
en je ook moet denken aan je kleine broertjes en zusjes.
Soms zijn de prestaties van dat soort leerlingen veel groter,
veel meer dan alleen de punten die je op school haalt. Wat
vindt de heer El Yassini er dan van dat je 25% van deze
leerlingen uitsluit? Ik vind dat echt fundamenteel verkeerd.
Hoezo is dat kansengelijkheid bewerkstelligen?
De heer El Yassini (VVD):
Wat betreft het doorstuderen na het vwo hebben we het in
dit debat over twee verschillen, namelijk een opleiding
volgen zonder een numerus fixus en een opleiding volgen
met een numerus fixus. Als de heer De Hoop mij zou vragen
of het nou eerlijk is dat we alleen maar gaan selecteren op
weinig plekken in het gehele hoger onderwijs, dan denk ik
dat dit inderdaad wel een cruciaal discussiepunt is. Want
als je je vwo-diploma haalt, moet je ook door kunnen studeren in het hoger onderwijs. We spreken hier natuurlijk
specifiek over numerus fixus. Ik kom er straks op terug in
mijn spreektekst, maar laten we even vooropstellen dat ik
sowieso vind dat de minister aan de slag moet met het
onderwijsveld. Bij numerus fixus moeten we met z'n allen
gaan kijken hoe we de capaciteit kunnen uitbreiden, juist
ook bij de beroepen in de sectoren die we heel hard nodig
hebben. Want het kan natuurlijk niet zo zijn dat we een
schaarste aan opleidingsplekken behouden terwijl de
samenleving in de toekomst schreeuwt om deze professionals, die we later ook nodig hebben.
Ik kom terug op wat de heer De Hoop zei. Er zijn verschillende situaties mogelijk. Ik kan me die heel goed voorstellen. Denk aan de mbo-student niveau 4 die ook mantelzorg
geeft, zeer talentvol is en tegelijkertijd hard werkt, z'n best
doet en inderdaad in de middenmoot komt. Denk ook aan
iemand die bijvoorbeeld wat minder motivatie heeft en wat
meer met z'n voeten sleept. Diegene haalt het met de hakken over de sloot en vindt het allemaal wel prima. Dan vind
ik het ook niet eerlijk dat die mbo-student die heel hard
werkt en in de middenmoot zit, uiteindelijk een-op-een moet
concurreren met die persoon die een lage motivatie heeft.
Daarom zijn wij voor het Klaas Vissermodel. Die studenten
in de middenmoot, die ook gewoon echt hard werken en
inzet en talent tonen, moeten niet in de situatie terechtkomen dat ze plotseling iemand ingeloot zien worden met
wat minder talent, wat minder inzet en wat minder motivatie. Daarbij zegt zo iemand dan schouderophalend: ik ben
binnen, want ik ben ingeloot. Dat is in feite waar wij voor
staan: hard werken moet lonen. Als je je stinkende best
doet, keihard aan de slag gaat en in die middenmoot
terechtkomt, dan vinden wij dat je er met het Klaas Vissermodel gewoon op moet inzetten dat je die groep in ieder
geval inloot en dat je de groep die laag scoort, deselecteert.
De voorzitter:
Afrondend.
De heer De Hoop (PvdA):
Dit is gewoon keiharde meritocratie. Dat is prima; dat mag.
Maar ik heb daar echt heel veel moeite mee in het kader
van kansengelijkheid. Je vergroot hiermee echt de ongelijkheid. Je verhoogt hiermee de druk op studenten, bij wie
het mentale welzijn al echt een probleem is. Juist de studen-

24 januari 2023
TK 43

43-26-9

ten die het nu net wél lukt, ondanks hun situatie, belemmert
u hiermee. Ik zou u echt willen oproepen om er nog even
heel goed over na te denken, want dit kan gigantische
consequenties hebben voor studenten die het anders net
zouden redden. Dat vind ik heel onwenselijk.
De heer El Yassini (VVD):
In deze Kamer spreken wij vaak over kansengelijkheid. Dat
is echt goed en heel belangrijk. We moeten er echter met
z'n allen voor waken dat we niet de definitie van kansengelijkheid gelijktrekken met de gelijkheid van uitkomsten. Daar
lijkt het soms in de discussie wel op. In feite zeggen we
dan: iedereen heeft het recht op de gelijkheid van uitkomsten. Volgens mij is dat niet de bedoeling. De bedoeling is
dat je de gelijkheid van kansen hebt. Als iemand z'n stinkende best doet, keihard werkt, z'n talenten inzet en soms
opofferingen doet ... Ik heb in mijn tijd als student ook
meegemaakt dat ik gewoon kroegavonden oversloeg om
extra hard te studeren. Zoals u weet, ben ik ook een eerstegeneratiestudent. Op een gegeven moment krijg je dan die
mogelijkheid of die kans, waarbij je achtergrond niet uitmaakt. Dat vind ik ongelofelijk belangrijk.
Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
Ik vind het ook ongelofelijk belangrijk dat de achtergrond
van mensen niet meetelt. Het probleem is nu juist dat op
het moment dat je gaat selecteren, bijvoorbeeld op motivatie, je achtergrond dan vaak wél meetelt. Dan kunnen wij
hier met elkaar heel hard roepen dat we dat allemaal niet
willen en dat we dat allemaal moeten voorkomen, maar op
het moment dat je gaat selecteren op motivatie, is daar
vaak niets aan te doen.
Ik heb een hele makkelijke vraag. Stel, je wil ingeloot worden in een geneeskundestudie en je ouders zijn arts. Zet
dat eens af tegen een student die dat ook graag wil maar
die uit een familie van migranten komt, waarin er minder
goed Nederlands wordt gesproken. Dan heeft die eerste
student toch over het algemeen meer kans om geselecteerd
te worden voor die opleiding? Dat heeft dan toch niet per
se iets te maken met het talent van diegene of met de vraag
of diegene later een goede arts wordt? Dat heeft dan toch
alles te maken met uit welke familie je komt? Is de heer El
Yassini dat met mij eens?
De heer El Yassini (VVD):
Nee, daar ben ik het niet mee eens. Ik heb in mijn directe
omgeving namelijk mensen van niet-westerse afkomst,
vrienden van mij en kennissen van mij, die inderdaad
geneeskunde zijn gaan studeren en die zich hebben opgewerkt richting arts of chirurg. Dat vind ik juist heel mooi.
Dat zijn de gelijke kansen waarover we het hebben. Dat is
juist omdat ze inzet hebben getoond, omdat ze talent hebben en omdat ze met een motivatie zijn gekomen. Geneeskunde maakt bijvoorbeeld gebruik van meeloopdagen en
stages. Die worden afgesloten met een toets. Dat kun je
niet inkopen en daar kun je geen gastles voor nemen. Maar
dat laat inherent zien wat je inzet en je talenten zijn. Stel
dat je geneeskunde wil studeren omdat je een droom hebt,
en je ouders of grootouders komen uit Marokko of Turkije.
Je hebt die droom. Je zegt: ik zou toch echt heel graag arts
willen worden. Dan kan dat in dit land. Ik heb daar in mijn

Tweede Kamer

Toevoeging van decentrale loting als
selectiemethode voor opleidingen met
capaciteitsfixus in het hoger onderwijs

directe omgeving voorbeelden van. Daar ben ik echt ongelofelijk trots op.
Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
We kunnen hier gaan werken met voorbeelden, maar we
weten ook allemaal — deze minister is daar een goed
voorbeeld van — dat je bij onderzoeken en bredere wetenschap niet genoeg hebt aan voorbeelden, maar dat je
onderzoek moet doen onder een grotere populatie. Ik kijk
dan naar het rapport van de inspectie, naar pagina 13; de
heer El Yassini kan meekijken. Daar wordt heel duidelijk
gezegd — sterker nog, mijn pen hield ermee op omdat ik
zo veel argumenten aan het aanstrepen was dat erg veel
bladzijden geel werden — dat uit eerdere onderzoeken ook
naar voren komt dat decentrale selectie in sommige gevallen nadelig lijkt uit te pakken voor specifieke groepen studenten. Dan hebben we het over eerstegeneratiestudenten,
studenten met een beperking en studenten uit kansarmere
gezinnen. Zij hebben allemaal een kleinere kans op toelating
tot fixusopleidingen.
Dit is niet het enige. Ik heb heel lang meegelopen bij de
Landelijke Studentenvakbond. Toen speelde deze discussie
ook al. Er zijn talloze rapporten die gewoon aangeven dat
voor een aantal studenten de achtergrond meespeelt,
ongeacht of zij later wel of niet geschikt zijn voor die opleiding en ongeacht of zij later in het beroepenveld ontzettend
goed kunnen zijn. Wie je bent, wat je van huis uit hebt
meegekregen; dat speelt mee op het moment dat je gaat
selecteren. Dat hoeft niet erg te zijn, maar het is wel onze
taak om daar gewoon eerlijk over te zijn. Dan heb ik er
gewoon moeite mee dat de heer El Yassini van de VVD zegt
dat kansengelijkheid is dat je ongeacht je achtergrond
dezelfde kans hebt om op de goede plek terecht te komen.
Je achtergrond speelt mee. Dat is gewoon iets waarvan we
ons bewust moeten zijn en waar we met elkaar een heel
prima debat over kunnen voeren. De een vindt dat misschien belangrijk en de ander niet, maar laten we daar wel
gewoon met elkaar heel eerlijk over zijn.
De heer El Yassini (VVD):
Maar op het moment dat datgene speelt wat mevrouw
Westerveld in haar tweede termijn aangeeft, namelijk dat
uit onderzoek blijkt dat met name eerstegeneratiestudenten
wat terughoudender zijn om zich aan te melden voor een
studie als daarvoor selectiecriteria zijn, dan kunnen we
elkaar heel goed vinden. Maar ik denk dat juist het voortgezet onderwijs een belangrijke rol heeft bij kansengelijkheid.
Er zijn zeker aspirant-studenten die leerling zijn op het vwo
die die cijferlijsten met hoge cijfers hebben, die die motivatie en inzet hebben en die het ook gewoon kunnen, maar
die iemand in het voortgezet onderwijs nodig hebben die
op een gegeven moment een arm om hun schouders slaat
en zegt: "Je kan het. Als ik naar je cijferlijst kijk, ga jij als je
je aanmeldt de selectie in en niet de loting. Als ik zie hoe
jij in je motivatie zit en hoeveel passie je hebt en hoeveel
vakkennis je hebt als het gaat over biologie en alles wat
aan geneeskunde gekoppeld is, dan kan je het." Dat zijn
momenten die eerstegeneratiestudenten nodig hebben.
Daarin wil ik samen met mevrouw Westerveld optrekken:
om er ook in het voortgezet onderwijs voor te zorgen dat
die kansengelijkheid doorzet, niet alleen aan de poorten
van de universiteiten, maar eigenlijk al daarvoor, in het
funderend onderwijs.

24 januari 2023
TK 43

43-26-10

De voorzitter:
Afrondend, kort.

De voorzitter:
De heer El Yassini stuurt op een bepaalde uitkomst.

Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
Heel toevallig ben ik ook woordvoerder funderend onderwijs. Dan hebben we deze gesprekken ook best vaak. De
kansenongelijkheid is er door het hele onderwijs heen, maar
we hebben het hier over het hoger onderwijs. De minister
doet een voorstel. De minister legt een wet bij ons neer.
We zien dan een amendement, een wetswijziging, van de
VVD en het CDA dat zorgt voor een grotere kansenongelijkheid. Het zorgt ervoor dat het meer gaat meetellen waar je
vandaan komt en wie je ouders zijn. Dat kunnen we vinden,
maar laten we in ieder geval niet ontkennen dat dit iets doet
voor die ongelijkheid die wel degelijk optreedt. Daar hebben
we hier volgens mij het debat over. Ik vind dat wel een
probleem. Ik hoop dus niet dat het amendement dat is
ingediend straks wordt aangenomen, want dan vergroten
we de ongelijkheid, zeker gezien het inspectierapport van
afgelopen vrijdag, dat gewoon heel veel argumenten geeft
om dit niet te doen.

Mevrouw Van der Laan (D66):
Zeker, correct. De heer El Yassini stuurt op een bepaalde
uitkomst om voor te stellen een bepaalde groep al af te
serveren. Hoe kunt u dat nou rijmen met kansengelijkheid?
Hoe verhoudt de keuze voor dit instrument, voor dit model,
zich met wat er in het regeerakkoord staat?

De heer El Yassini (VVD):
Ja, daar lees ik wel wat anders in. Ik wil wel tegen mevrouw
Westerveld zeggen dat we ervoor moeten waken om te
zeggen dat jongeren met een migratieachtergrond — dat
is wat ik proef; ik kan dat verkeerd hebben — de onderste
25% uitmaken van zo'n Klaas Vissermodel. Ik vind dat je
daar wel heel voorzichtig in moet zijn. Uit onderzoek blijkt
dat die groep zich vaak niet durft aan te melden. Daarom
heb ik ook gezegd dat je in het voortgezet onderwijs stimulering en begeleiding nodig hebt. Maar laten we hier in de
Kamer wel uitkijken met te zeggen dat iemand, omdat hij
van niet-westerse afkomst is, geen hoge cijfers kan halen
of geen goede motivatiebrief kan schrijven.

De heer El Yassini (VVD):
Dat kan ik best makkelijk beargumenteren. Ik zal het nog
een keer proberen richting mevrouw Van der Laan. Er is
een verschil tussen kansengelijkheid en gelijkheid van uitkomst. Ik pak twee verschillende aspirant-studenten. De
ene heeft knetterhard gewerkt, heeft motivatie en heeft
inzet. Hij heeft meegedaan aan meeloopdagen, bijvoorbeeld
bij geneeskunde. Hij sluit het einde van de dag met een
toets af en scoort daar een 7 of een 7,5. Alle mensen met
een 8 of hoger gaan door naar de selectie. Een andere student heeft zich nooit aangemeld voor die meeloopdagen
of die eindtoets. Hij heeft een cijferlijst met gemiddeld
ongeveer 5,5 en heeft een lage motivatie. In het model dat
het wetsvoorstel voorstelt, hebben deze twee mensen
dezelfde weging in de loting. Dat vind ik oneerlijk. Op het
moment dat iemand extra z'n best doet, extra stappen zet,
extra aan de bak gaat, extra oplet en extra gemotiveerd is,
vind ik dat die beloond moet worden. Dat is waar het in
feite om gaat. Als je ongeacht je afkomst hard werkt, je best
doet en aan de slag gaat, dan moet je op een gegeven
moment beloond worden door in de loting mee te gaan in
die middengroep. Dan moet je je plek niet verliezen aan
iemand met een hele lage motivatie.
De voorzitter:
Graag korte antwoorden, meneer El Yassini.

Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
Dat zeg ik ook niet.
De heer El Yassini (VVD):
Ik zal mijn best doen, voorzitter.
De heer El Yassini (VVD):
Nee, maar ik zeg dat we daarvoor moeten waken, want die
discussie is wel een fuik waarin we snel terecht kunnen
komen: dat we zeggen dat die 25% een arme, zielige groep
is. Die 25% is ook gewoon een heel heterogene groep van
verschillende mensen. Dat zijn ook mensen die zoiets hebben van: "Die motivatie? Ja, ik meld me gewoon aan en
dan kijk ik wel hoever ik kom." Dan vind ik het eerlijk dat
iemand die wél knetterhard werkt en opofferingen doet, op
een gegeven moment dezelfde lotingkans heeft als iemand
in die 25%-groep.
Mevrouw Van der Laan (D66):
Ik ben nog niet overtuigd. In aansluiting op wat mevrouw
Westerveld aandroeg, vraag ik of de VVD kan toelichten in
welke mate dit amendement kansengelijkheid vergroot of
verkleint. In mijn optiek doet u eigenlijk wat u zelf net
inbracht. U gaf net aan dat kansengelijkheid niet hetzelfde
is als sturen op gelijke uitkomsten. Nee, ú stuurt op een
bepaalde uitkomst.

Tweede Kamer

Toevoeging van decentrale loting als
selectiemethode voor opleidingen met
capaciteitsfixus in het hoger onderwijs

De voorzitter:
U kunt het.
Mevrouw Van der Laan (D66):
Ik ben nog steeds niet overtuigd. Ik krijg geen antwoord op
de vraag waarom dit de kansengelijkheid wél borgt. Mijn
volgende vraag is: heeft de VVD meneer Visser zelf
gesproken?
De heer El Yassini (VVD):
Nee. Ik heb de heer Visser niet gesproken, want ik neem
het debat waar voor mevrouw Van der Woude, zoals ik aan
het begin van het debat al heb gezegd.
Mevrouw Van der Laan (D66):
De heer El Yassini is hier nu gewoon de woordvoerder. Wij
behandelen nu dit onderwerp …

24 januari 2023
TK 43

43-26-11

De heer El Yassini (VVD):
En u vraagt of ik hem heb gesproken …
De voorzitter:
Het woord is aan mevrouw Van der Laan.
Mevrouw Van der Laan (D66):
We hebben het over het instrument "loten". In uw argumentatie haalt u "hard werken" als selectiecriterium met een
instrument door elkaar. U kunt mij niet overtuigen dat dit
de kansengelijkheid borgt of vergroot. Ik concludeer alleen
maar dat u, de heer El Yassini, door middel van dit amendement de kansengelijkheid verkleint. Willens en wetens
zegt u aan de voorkant tegen leerlingen met een middelbareschooldiploma: wij vinden u op basis van "minder hard
werken" niet goed genoeg. Een echte liberaal zou dat toch
niet als een criterium willen hebben?
De heer El Yassini (VVD):
Er worden veel dingen bij elkaar op een hoop gegooid.
Laten we teruggaan naar de kern van de zaak. Het gaat hier
over de numerus fixus. Het gaat hier over opleidingen met
een schaarste aan opleidingsplekken. Dat betekent dat we
bepaalde keuzes moeten maken. Dat betekent dus ook dat
er een groep uitvalt. Er zullen altijd meer aanmeldingen
dan opleidingsplekken zijn. Je zult dus keuzes moeten
maken. Je moet afwegen wie je op een gegeven moment
op die enorm schaarse opleidingsplekken wilt hebben. Dan
moet je keuzes maken door te zeggen: we kijken in ieder
geval naar degenen die zich het meeste hebben ingezet.
Als ik mevrouw Van der Laan niet heb overtuigd, is dat
jammer. Ik heb mijn best gedaan. Uiteindelijk zal ik proberen
de rest van de Kamer wél te overtuigen.
De voorzitter:
Korte vragen, korte antwoorden. De heer Kwint.
De heer Kwint (SP):
Dat amendement gaat wel een meerderheid halen, als ik
zo even zit te tellen. Wat de heer El Yassini nu zegt, is een
consequent verhaal. Ik ben het er niet mee eens, maar het
klopt in ieder geval. Hij zegt: we moeten schaarste verdelen
en dan willen wij het liefste dat degene met hogere cijfers
een grotere kans hebben op een plek in een opleiding. Maar
hij begint zijn verhaal met: iedereen moet een gelijke kans
hebben. Dan dien je toch geen amendement in waarin je
de facto zegt dat een kwart van die mensen niet eens kans
maakt op een plek in een opleiding?
De heer El Yassini (VVD):
Wat ik probeer uit te leggen, is dat bij kansengelijkheid je
afkomst, geslacht of huidskleur er niet toe doet. Het gaat
dus niet om uiterlijke kenmerken waar je niks aan kan doen
maar om wat je zelf inbrengt en dat je zelf aan de slag gaat.
Als ik solliciteer bij een bedrijf, is er ook een pool mensen
die op diezelfde functie solliciteren. Dan hoop je dat je wordt
uitgekozen vanwege hetgeen je hebt laten zien, de opleidingen die je hebt gedaan, het werkverleden dat je hebt en de
extra cursussen die je hebt gevolgd. Je probeert te laten
zien dat jij de beste bent van de groep en dus uitgekozen

Tweede Kamer

Toevoeging van decentrale loting als
selectiemethode voor opleidingen met
capaciteitsfixus in het hoger onderwijs

moet worden. Dat betekent dat je altijd situaties hebt waarin
mensen afvallen. Dat geldt ook voor zo'n selectie. Er zijn
gewoon minder opleidingsplekken dan het aantal aanmeldingen. Dan zal je een keuze moeten maken. Dat betekent
dus dat we ons moeten afvragen: willen we gelijkheid van
uitkomsten, dus voor iedereen exact hetzelfde, of willen we
kijken naar wat iemands inzet in de afgelopen tijd is
geweest? Daarbij moeten de criteria wel verder gaan dan
alleen een cijferlijst. Er moet ook gekeken worden naar zo'n
meeloopdag en het afnemen van een toets.
De heer Kwint (SP):
Ik gaf de heer El Yassini net een compliment, maar nu klopt
er weer geen hout van. Er zijn geen gelijke uitkomsten als
de een wel naar een opleiding gaat en de ander niet. Dat is
letterlijk de definitie van een ongelijke uitkomst. Ja, je houdt
altijd ongelijke uitkomsten bij een lotingssysteem; dat klopt.
Maar je hebt niet ongelijke kansen, want je hebt namelijk
een precies even grote kans. Ik heb een even grote kans als
de heer El Yassini, ongeacht of hij nou een student is uit
de zestiende generatie en ik niet. Wij gaan dan allebei de
bingomolen in en een van ons twee gaat door naar de
opleiding. Dát zijn gelijke kansen en die leiden dan inderdaad niet altijd tot gelijke uitkomsten. Over het "harder
werken"-argument kan ik zeggen dat er heel veel middelbare
scholieren zijn die met heel hard werken en met het zweet
in hun nek uiteindelijk een 6,5 halen, waardoor ze zich
kunnen aanmelden voor bijvoorbeeld een medische opleiding. Maar de heer El Yassini of iemand anders heeft misschien wel zes jaar lang propjes zitten schieten, maar haalt
vervolgens toch fluitend een 9 voor zijn eindexamenlijst.
Uit een cijfer blijkt dus toch helemaal niet altijd of iemand
hard heeft gewerkt of niet?
De heer El Yassini (VVD):
Exact daarom vind ik het goed dat er in het wetsvoorstel
staat dat er minimaal twee selectiecriteria aanwezig moeten
zijn. Een opleiding gaat kijken wie uiteindelijk de grootste
kans heeft op studiesucces. Daarom moet je het ook niet
bij één selectiemethode houden, want anders gaat het
alleen om de cijferlijst en daarmee basta. Het gaat verder
dan dat. Je gaat namelijk ook gewoon kijken wat de inzet
is tijdens die meeloopdag en in die toets. Ik ben het inderdaad met de heer Kwint eens dat je het niet bij één selectiecriterium moet houden.
De voorzitter:
Nu maar snel afronden voordat mevrouw Westerveld bij
de interruptiemicrofoon gaat staan. Oké, nog een korte
vraag dan.
Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
Mijn vraag als ik naar dit betoog zit te luisteren is dan: wat
lost dit amendement van de VVD en het CDA op voor studenten?
De heer El Yassini (VVD):
Bij een opleiding met numerus fixus waarbij er sprake is
van selectie van de top lost dit amendement op dat de loting
volledig van toepassing is voor de hele groep die zich wel
of niet heeft aangemeld voor de selectie. Het Klaas Visser-

24 januari 2023
TK 43

43-26-12

model zegt in feite dat de groep die het laagst scoort of de
groep die zich überhaupt niet voor selectie heeft aangemeld
— dat is ook een belangrijk aspect — buiten de loting valt.
De middengroepen krijgen vervolgens wel die loting,
waardoor de statistische kans voor die middengroepen
groter is dan wanneer je die 25% met de laagste score er
ook in meeneemt.
Voorzitter. Ik ga verder met mijn betoog, want ik was net
begonnen.
De voorzitter:
Ik wou net zeggen dat u klaar was.
De heer El Yassini (VVD):
Nee, u bent nog lang niet van me af. Het spijt me.
De voorzitter:
Maar de meeste dingen die in uw tekst staan, heeft u al
behandeld, denk ik, dus als u er wat diagonaal doorheen
kunt gaan ...
De heer El Yassini (VVD):
Ja, in feite wel, dus ik zal er ook gezien de tijd wat sneller
doorheen gaan.
Het is lovenswaardig dat deze minister en deze regering
kansenongelijkheid willen aanpakken. Maar zoals ik al heb
gezegd, ontstaat kansenongelijkheid niet meteen bij de
poorten van de universiteit, maar veel eerder. Daarom
moeten we dit probleem ook eerder aanpakken. Ik hoop
dus dat we er met z'n allen de schouders onder kunnen
zetten om ervoor te zorgen dat elk kind op school goede
begeleiding krijgt en de juiste basisvaardigheden zoals
rekenen, taal en burgerschap meekrijgt. Dat is wel cruciaal.
Ook voor de samenleving is loting niet bevorderend. Universiteiten en hogescholen moeten de best mogelijke artsen, technici en ICT'ers opleiden, zodat Nederland de uitdagingen voor de toekomst waar we het over hadden, aankan.
We hebben het al wel over het Klaas Vissermodel gehad.
Ik denk dat we daar wel een goede discussie over hebben
gehad. Ik wil er wel even bij zeggen dat zowel UNL als NFU
pleiten voor het mogelijk maken van dit model. Volgens
mij heeft de Raad van State ook gevraagd waarom dit model
niet is meegenomen. Daarom gaan wij het amendement
indienen om het Klaas Vissermodel mogelijk te maken.
Ik zal meteen even door de tekst kijken om te bekijken wat
ik kan skippen, omdat het in de interrupties al is behandeld.
Laten we het in ieder geval eventjes over de capaciteit van
de opleidingen voor met name de tekortberoepen en de
tekortsectoren hebben. Ik wil ook even kort stilstaan bij de
capaciteit van opleidingen. We hebben het hier bij deze wet
over de numerus fixus. Dat betekent in feite dat er een
schaarste aan opleidingsplekken is vanwege de capaciteit.
Alleen, veel opleidingen die een numerus fixus hebben,
betreffen beroepen die we in de toekomst echt knetterhard
nodig hebben. Zo hebben we bijvoorbeeld een zwaar tekort
aan tandartsen in Zeeland. Er zijn jaarlijks slechts 259
opleidingsplaatsen beschikbaar terwijl Zeeland schreeuwt
om tandartsen, die er gewoon niet zijn. Dat is echt wel

Tweede Kamer

Toevoeging van decentrale loting als
selectiemethode voor opleidingen met
capaciteitsfixus in het hoger onderwijs

cruciaal om daar goede mondzorg te bieden. De capaciteit
voor opleidingen die we hard nodig hebben moet dus
omhoog. Zo hebben meer jongeren de kans om waardevolle
opleidingen te doen en kunnen we het gebruik van de
numerus fixus bij bijvoorbeeld technische opleidingen
terugdringen. Waar de capaciteit toereikend is, hoeft er
überhaupt niet geloot te worden. Daarom vraag ik de
minister of hij jaarlijks de numeri fixi evalueert met het
opleidingsveld. Is de minister bereid om met het opleidingsveld ook plannen te maken om de capaciteit van opleidingen
voor tekortsectoren te vergroten met als doel dat die numeri
fixi in tekortsectoren zo min mogelijk nodig zijn?
Dan nog even een aantal losse vragen. Is de minister, kijkend naar de regelmatige beleidswijzigingen rond dit thema,
bereid om een systematische evaluatie van de effecten van
de beleidswijziging te doen op dit vlak? Volgens mij heeft
dat met het voorgaande stuk te maken. Het heeft met het
metaonderzoek te maken. Voor de criteria en instrumenten
die bij de selectie of gewogen loting gebruikt worden is het
wel belangrijk dat wetenschappelijk onderbouwd kan worden dat ze studiesucces voorspellen. We hebben het er net
in de discussie met de PvdA over gehad of er wel of geen
consensus is en of daar inzichten of andere zaken voor
worden gebruikt. Is de minister bereid om in ieder geval
met metaonderzoeken onderzoek te laten doen naar de
vraag welke selectiecriteria en selectie-instrumenten per
universiteit goede voorspellers zijn van studiesucces, zodat
universiteiten ook van elkaar kunnen leren? Ik vind het heel
belangrijk dat we ze eigenlijk buiten hun eigen bubbel gaan
laten oriënteren op wat nog beter werkt, waarbij we nog
meer grote stappen kunnen nemen. Wat vindt de minister
van de aanbeveling van de onderwijsinspectie om het
selectieproces extern te laten toetsen? Daar ben ik ook wel
even benieuwd naar.
Dan als laatste. Hoe gaat de minister ervoor zorgen dat we
niet naar een systeem toe gaan waarin gestuurd wordt op
uitkomsten — daar hebben we het in het debat ook al kort
over gehad — en waarin we als overheid of instelling gaan
bepalen wat het percentage van een bevolkingsgroep moet
zijn binnen een opleiding? Ik vind dat we dan een gevaarlijk
pad op gaan. Ik wil daar juist ook voor waken, want selecteren op basis van huidskleur, etniciteit, gender of andere
kenmerken waar een individu gewoon echt geen invloed
op heeft, is echt nog steeds discriminerend. Kan de minister
mij toezeggen dat gewaarborgd wordt dat een opleiding
nooit direct of indirect op deze kenmerken zal selecteren?
Dat was het tot slot, voorzitter. Ik wil de minister bedanken
en ik ben benieuwd naar de antwoorden.
De voorzitter:
Heel goed, en u bedankt voor uw beknoptheid.
De heer El Yassini (VVD):
Haha!
De voorzitter:
Waarom lacht u nou? De laatste spreker van de zijde van
de Kamer is de heer Peters van het CDA.

24 januari 2023
TK 43

43-26-13

De heer Peters (CDA):
Voorzitter. Het zijn grote schoenen om te vullen, maar na
het afscheid van Harry van der Molen is dit nu mijn eerste
debat als woordvoerder hoger onderwijs.
Ter tafel ligt een wetswijziging die mede tot stand is gekomen — mevrouw Van der Laan zei het al — naar aanleiding
van een ideetje van D66 en het CDA. Wat is het probleem?
Wanneer een opleiding koos voor een beperkte instroom,
bestond eigenlijk alleen de mogelijkheid tot loting. Dat leek
niet oké, want misschien mis je dan wel de perfecte kandidaat. Dat was 'm dus niet. Toen die centrale loting werd
afgeschaft, werd decentrale selectie het uitgangspunt. Met
andere woorden, instellingen maken zelf wel uit hoe hun
selectieprocedure eruitziet. Ze gingen dus van het ene
uiterste naar het andere uiterste, zoals dat vaak gaat.
Voorzitter. Wanneer instellingen 100% de vrijheid ervaren
zelf hun selectieprocedure vorm te geven, dan blijken ze te
selecteren ook. Jonge mensen die de weg kennen, die
goede referenties kunnen overleggen, die in staat zijn het
juiste jargon te gebruiken, hebben gewoon meer kans om
toegelaten te worden. Dat is gewoon zo. Waar de centrale
loting aan de ene kant misschien op papier wel eerlijk is,
maar als negatieve keerzijde heeft dat niet per se de best
passende student op een opleiding geplaatst wordt, zorgt
puur decentrale selectie er aan de andere kant op papier
wel voor dat de best passende student geplaatst wordt,
maar dat pakt dan weer niet per se altijd eerlijk uit.
Voorzitter. Hoger onderwijs is wat mij betreft soms net
politiek: het geluk is uiteraard in het midden te vinden. Wij
zijn dus blij dat decentrale loting mogelijk wordt gemaakt.
Het is wat het CDA betreft zoeken naar het beste van een
aantal werelden. Het wordt nu mogelijk gemaakt om
selectie en loting te combineren. Op basis van reële en goed
onderbouwde selectiecriteria wordt een aantal plaatsen
aan de best passende studenten toegewezen en de overige
plekken kunnen dan verloot worden. Dat is een hele verbetering. Maar het wetsvoorstel voorziet nu niet in — dat zou
naar de mening van het CDA, de VVD en de ChristenUnie
eigenlijk anders moeten — de mogelijkheid om studenten
op basis van goed onderbouwde criteria ook van loting uit
te sluiten, niet om de instroom te beperken, maar om de
kans van succes op die opleiding te vergroten. Daarom
hebben we met z'n drieën een amendement ingediend.
Voorzitter. We hebben bij de schriftelijke inbreng ook enkele
vragen gesteld over de selectie van studenten uit Caribisch
Nederland. Het schijnt dat de regiegroep studiesucces
Caribische studenten verbeteropties aan gaat reiken die
vanaf 2023-2024 in kunnen gaan. Wat zijn die opties en wat
is dan het plan? Wat kan eerder, het aankomend studiejaar,
al worden geïmplementeerd?
Voorzitter, tot slot. Vorige week kregen we een rapport van
de Inspectie van het Onderwijs over selectie in het hoger
onderwijs naar aanleiding van een motie van Van Meenen,
Futselaar en Van der Molen. Dat doet uitspraken over de
kwaliteit en het aantal selectiecriteria die instellingen kunnen gebruiken. Kansengelijkheid staat daarbij centraal. Op
dit rapport komt voor de zomer nog een uitgebreide reactie
van de minister, hoor ik. Het CDA heeft twee aandachtspunten daarbij. Ten eerste, maximeer het aantal selectiecriteria.
De inspectie wil dit schijnbaar eigenlijk niet, al is er wat mij

Tweede Kamer

Toevoeging van decentrale loting als
selectiemethode voor opleidingen met
capaciteitsfixus in het hoger onderwijs

betreft veel voor te zeggen dit wel te doen. Is de minister,
hangende deze discussie, in elk geval bereid tegen instellingen te zeggen geen hele kerstboom aan selectie-instrumenten op te tuigen voor de aankomende lichting studenten?
Ten tweede valt er nog veel te verbeteren aan de decentrale
selectie. Doelen moeten helderder worden gesteld. Procedures moeten worden geëvalueerd. Men wisselt überhaupt
geen ervaringen uit, leert niet van elkaar enzovoort, enzovoort. Daarom vraag ik concreet of de minister in zijn brief
met een kraakheldere visie wil komen op dit punt. Is hij
bereid een externe toetsing op de selectieprocedure voor
instellingen verplicht te stellen?
Tot zover.
De voorzitter:
Prima. Mooie maidenspeech.
De heer Peters (CDA):
Haha. Dank u wel, voorzitter.
De heer De Hoop (PvdA):
Ik had als voorbereiding op dit debat die motie van D66 en
het CDA er nog eens bij gepakt. Ik vind het interessant om
de constateringen en overwegingen in die motie te zien. Er
staat bijvoorbeeld: constaterende dat meerdere onderzoeken laten zien dat het verbod op loten als selectiemiddel
kan leiden tot prestatiedruk en ongelijke kansen bij toegang
tot de studie; overwegende dat meerdere faculteiten aangeven graag het lotingsmiddel weer als optie te willen hebben
als selectie-instrument bij capaciteitsfixi; verzoekt de regering, een voorstel te doen voor het toevoegen van loting
aan het instrumentarium. De minister doet eigenlijk letterlijk
wat de motie van het CDA en D66 vraagt. Ik snap gewoon
niet wat de toegevoegde waarde van dit amendement is
om al die constateringen en overwegingen in de motie te
behalen. Ik begrijp het gewoon echt niet, omdat het letterlijk
doet wat gevraagd wordt in de motie die hij zelf heeft
ingediend.
De heer Peters (CDA):
Er worden veel moties ingediend. Deze motie is heel helder.
We zijn van het ene uiterste, enkel loten, naar het andere
uiterste, enkel decentrale selectie, gegaan. Dat is misschien
rechtvaardiger voor de student die top presteert, maar het
is misschien minder eerlijk qua kansengelijkheid. Je zoekt
dus naar het midden van twee werelden. Dat betekent niet
enkel loten of enkel decentraal selecteren, maar het midden
zoeken. Daar hoort het wat mij betreft thuis. Hogescholen
en universiteiten zeggen: er zijn aankomende studenten
van wie wij op basis van reële criteria kunnen voorspellen
dat hun kans op studiesucces misschien iets minder groot
is. Is het dan wel zo verstandig om die mee te laten loten
met de groep? Zou het niet beter zijn om tegen hen te zeggen: meeloten gaat niet; je moet een andere studie zoeken
die beter bij je zou kunnen passen? Dat is wat er wordt
opgelost. Dat is misschien niet eerlijker, maar wel rechtvaardiger. Je sluit een bepaalde groep uit op basis van reële
criteria. Daar hoort wel bij — dat is het einde van mijn
betoog — dat je van universiteiten vraagt: als jullie decentraal gaan selecteren, dan moeten jullie wel met criteria
komen die ergens over gaan. Dat moet je goed doen. Je
moet van elkaar leren en je moet de procedures en doelen

24 januari 2023
TK 43

43-26-14

helder hebben. Dat moet je goed doen. Vandaar dat ik de
minister heb gevraagd om nu geen hele kerstboom op te
tuigen, maar om wel in zijn brief voor de zomer met een
kraakheldere visie hierop te komen.
De heer De Hoop (PvdA):
Maar je sluit hiermee natuurlijk wel direct 25% van de
leerlingen uit, terwijl er in de motie gevraagd wordt om
gelijke kansen te bevorderen. Je zorgt hiermee ook voor
meer prestatiedruk, want je moet hogere cijfers halen om
überhaupt in aanmerking te komen voor de loting. Ik heb
het gevoel dat u het doel dat de motie betrachtte en dat de
minister nastreeft, met dit amendement mogelijk ondermijnt. Juist u heeft het heel vaak over evidencebased beleid.
Hier worden echt vraagtekens bij geplaatst in het inspectierapport dat we hebben gelezen. Ik vind deze redenering
van het CDA en van u heel ingewikkeld, want u zit hier juist
altijd heel erg bovenop.
De heer Peters (CDA):
Mijn redenering is kraakhelder en volgens mij ook hartstikke
stevig. Er staat hier niet voor niets dat het gaat over het
aantal selectiecriteria. Dat kwam ook terug aan het einde
van mijn betoog. Je mag bijvoorbeeld niet zeggen "enkel
en alleen de cijfers" of "enkel en alleen de motivatie". Een
universiteit of hogeschool heeft allerlei mogelijkheden om
te zeggen: als we dan toch gaan loten, dan laten we aankomende studenten meeloten van wie we in redelijkheid
kunnen aannemen dat ze deze studie met goed gevolg gaan
doorlopen. Dat is niet makkelijk en ik weet dat dat niet altijd
evidencebased is. Dat is ook mijn kritiek, maar dat zullen
we wel moeten doen. Anders gaan ze maar voor enkel loten
of enkel criteria. Ze mogen zelf kiezen. Dit is een toevoeging
aan het instrumentarium. Het zal op een goede manier
moeten gebeuren, in ieder geval beter dan hoe het nu
gebeurt, zo zeg ik tegen meneer De Hoop. Dat was ook het
einde van mijn betoog.
Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
Ik vind het ook opmerkelijk wat hier gebeurt, niet alleen
vanwege de motie die het CDA eerder indiende, maar ook
omdat de heer Peters mijn collega is in jeugdzorgdebatten
en hij daar ook altijd zegt: je mag alleen evidencebased
behandelingen toelaten. Hier constateert hij dat instellingen
op een goede manier kunnen voorspellen of iemand wel
of niet de studie zal doorlopen. Maar als we kijken naar de
verschillende onderzoeken die hierover zijn geweest, dan
zien we dat dat ontzettend moeilijk te voorspellen is. De
cijfers die jongeren halen op de middelbare school hebben
niet per se een goede voorspellende waarde. Maar
belangrijker nog, je ontneemt daardoor een deel van de
groep een kans. Je zorgt voor een meer homogene groep.
Dat zegt de inspectie ook. Mensen met een migratieachtergrond hebben het daardoor moeilijker. Dat geldt ook voor
mannen. De inspectie wijst er ook op dat je een meer
homogene groep krijgt. Dat willen we natuurlijk niet. Kijk
bijvoorbeeld naar de opleiding geneeskunde. We willen het
liefst dat we straks een heel breed en divers palet aan artsen
hebben. We willen niet alleen maar vrouwen die hoge cijfers
haalden op het vwo. Ik wil de heer Peters vragen of hij met
die blik, die ook in de inspectierapporten staat, nog eens
wil reageren op de vraag waarom dit amendement volgens
hem een ontzettend goed idee is.

Tweede Kamer

Toevoeging van decentrale loting als
selectiemethode voor opleidingen met
capaciteitsfixus in het hoger onderwijs

De heer Peters (CDA):
Het grappige is dat iemand ooit nog heeft geopperd: misschien moeten we mannen sowieso maar toelaten tot de
studie geneeskunde, in het kader van de heterogeniteit. Dat
heb ik maar niet ingebracht. Ook niet wat ik eigenlijk vind
van ... Kijk, ik zoek het midden tussen twee werelden.
Natuurlijk, enkel loten zorgt voor maximale gelijkheid. Daar
is geen twijfel over mogelijk: dat is zo eerlijk als maar zijn
kan. Aan de andere kant gaan we dan met z'n allen zeggen:
dat was niet optimaal, want we missen dan net de beste
studenten die we echt nodig hebben voor deze plek; dat
was niet goed. Toen zijn we doorgeschoten naar de andere
kant en hebben we gezegd: we gaan decentraal selecteren.
Dat was dan misschien wel rechtvaardig voor studenten
die zich het vuur uit de sloffen hebben gelopen of die keihard hun best hebben gedaan, maar misschien niet eerlijk
naar de grote groep. Ik zoek dus het midden en zeg: we
maken het mogelijk om het allebei te doen; we maken het
mogelijk om te selecteren en we gaan een deel loten, maar
de groep waaruit we gaan selecteren is wel de groep
waarvan met redelijkheid kan worden gezegd dat de kans
van slagen hoog is. Maar dat is geen rocketscience, want
u heeft natuurlijk gelijk: ook mensen die met negens van
de middelbare school komen en met vingers in de neus die
propjes hebben lopen schieten, zoals meneer Kwint, kunnen
gruwelijk mislukken op de universiteit. Het is dus hartstikke
moeilijk, maar het is zoeken naar het midden tussen twee
uitersten die hoe dan ook wel eerlijk zijn maar altijd iets
onrechtvaardigs hebben.
De voorzitter:
Ik wil heel graag naar de termijn van de minister. Mevrouw
Westerveld, kort, puntig, afrondend.
Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
Ik snap het zoeken naar het midden wel. Dat doet de
minister ook; dat beschrijft hij ook heel goed. Ik snap alleen
de oplossing in het amendement niet. Nog één heel concreet voorbeeld. We zeggen allemaal dat we het belangrijk
vinden dat mensen met een beperking kunnen meedoen.
Op het moment dat iemand met een beperking meedoet
aan een traject voor een opleiding, dan kan die persoon
misschien ontzettend goed, net zo goed als anderen, die
opleiding volgen. De opleiding moet er wel iets harder voor
lopen. Vanuit een opleiding geredeneerd is het dan hartstikke logisch dat je bij de selectie kiest voor iemand zonder
beperking, want daar hoef je minder voor te doen. Dat kan.
Daar hoef je bijvoorbeeld geen spraakcomputer voor te
regelen, daar hoef je niet de lettergroottes voor aan te
passen. Dat soort aanpassingen bedoel ik. Maar mijn probleem, mijn dilemma, is als volgt: we moeten in de Kamer
niet met elkaar gaan roepen dat iedereen gelijke kansen
verdient en mensen met een beperking volwaardig moeten
kunnen meedoen, als we op een andere manier de deur
openzetten voor ongelijkheid. Want die krijgen we op deze
manier. Dat beweer niet alleen ik, maar dat staat ook in die
rapporten waar we heel regelmatig naar hebben verwezen.
De heer Peters (CDA):
Als iemand aan de universiteit zegt "ik neem niemand aan
met een handicap, want daar moet ik meer voor doen", dan
moet je hem voor het gerecht slepen. Dat is gewoon hartstikke crimineel. Dat gaat gewoon niet. Dat heet discrimina-

24 januari 2023
TK 43

43-26-15

tie: dat mag niet en dat is ook niet met dit amendement
bedoeld.
De voorzitter:
Ik schors tot 21.20 uur. Dan gaan we naar de minister luisteren.
De vergadering wordt van 21.00 uur tot 21.23 uur geschorst.
De voorzitter:
Het woord is aan de minister.

Minister Dijkgraaf:
Meneer de voorzitter. Het is fijn om hier te mogen spreken
over, eigenlijk, kansengelijkheid. Het geeft me ook de
gelegenheid om de heer Peters nogmaals hartelijk welkom
te heten in deze vaste commissie voor Onderwijs, waarin
hij al menig invalbeurt heeft gehad maar waarin we hem
nu op permanente basis mogen verwelkomen.
Er is al door velen van u gememoreerd dat studenten voor
opleidingen met een numerus fixus sinds 2013 alleen nog
geselecteerd mogen worden op basis van ten minste twee
kwalitatieve criteria. De gedachte daarachter was dat deze
selectie zou leiden tot een betere match tussen de student
en de opleiding. Alleen cijfers, motivatie en talenten zouden
de leidraad zijn om toegelaten te worden tot een opleiding
met een beperkt aantal plaatsen. Dat kwam in plaats van
wat de heer Beertema al "het botte en domme toeval van
de centrale loting" noemde. Inmiddels is er veel meer
bekend over de effecten van selectie. Menigeen van u heeft
ook het rapport van de inspectie genoemd dat vorige week
beschikbaar kwam. Uit het onderzoek blijkt inderdaad dat
de studentenpopulatie van opleidingen met een numerus
fixus minder divers is geworden, dat bepaalde groepen
minder kans hebben om de selectie goed te doorlopen en
dat de selectie voor onbedoelde zelfselectie zorgt. Dat zijn
belangrijke signalen dat de toegankelijkheid en de kansengelijkheid bij deze numerusfixusopleidingen in het geding
zijn. Dat was voor uw Kamer dan ook een van de redenen
om de motie van de leden Paternotte en Van der Molen aan
te nemen. Daarin werd de regering verzocht om loting weer
toe te voegen aan het selectie-instrumentarium. Dat wetsvoorstel is ingediend in maart 2021 en is controversieel
verklaard aan het einde van dat jaar. Nu ligt het ter behandeling voor. Ik ben erg blij dat we daar nu over kunnen
spreken.
Er is hier ook al vastgesteld dat talent niet altijd te herkennen is aan prestaties uit het verleden, zoals cijfers, een hoge
score op een toets of een goede motivatiebrief. Het is voor
instellingen ook moeilijk gebleken om bij grensgevallen te
bepalen welke student nou wel en welke niet toegelaten
moet worden. Daarom denken we dat we met de introductie
van loting in het instrumentarium een eerlijke manier hebben om deze schaarse plaatsen te verdelen. Niet teruggaan
naar bot en dom toeval, maar ik zou zeggen: naar slim
toeval gaan.
Laat ik nog even samenvatten wat de essentie van het
voorstel is. Loting is mogelijk. Gewogen loting is mogelijk,
dus je mag met selectiecriteria de kansen binnen de popu-

Tweede Kamer

Toevoeging van decentrale loting als
selectiemethode voor opleidingen met
capaciteitsfixus in het hoger onderwijs

latie ook nog op een bepaalde wijze wegen. Loting is ook
mogelijk in combinatie met selectie. Een aantal van u heeft
al gezegd dat het goede van deze combinatie is dat je de
uiterst geschikte studenten direct kan toelaten. En het is
een extra instrument in de gereedschapskist van de instellingen. De keuze van de instrumenten en hoe het is vormgegeven, is dan nog steeds aan de opleiding of aan de
instelling. Dat maakt dus ook een breed spectrum aan
selectiemechanismen mogelijk. Daarmee wordt het stelsel
flexibeler, omdat opleidingen niet alleen zijn aangewezen
op selectie, maar ook de mogelijkheid krijgen om deze
combinatie van instrumenten te gebruiken.
Tegelijkertijd is loting waarschijnlijk ook niet de heilige graal
die dit alles oplost; daar hebben velen van u al aan gerefereerd. Kansengelijkheid is een thema dat ons allemaal
bezighoudt. Uit het recente onderzoek van de onderwijsinspectie naar de onderbouwing van selectieprocedures door
instellingen blijkt ook dat instellingen eigenlijk grote moeite
hebben met de specifieke onderbouwing van hun keuzes,
met name in het licht van kansengelijkheid. Het blijkt ook
dat bij instellingen een zeker ongemak heerst over het feit
dat selectie soms leidt tot een veel minder homogene studentenpopulatie. Ik zou zeggen dat dit rapport, waarvan ik
denk dat geen van ons het echt diepgaand heeft kunnen
lezen, vooral problematiseert. Het zegt eigenlijk: we hebben
een groot spectrum aan selecties, maar wat zijn nou de
juiste keuzes en hoe moet je daarmee omgaan? Er zijn ook
vele vragen over gesteld, waar ik straks op zal terugkomen,
maar een van de antwoorden die ik nu wel wil geven, is dat
ik in de door mij toegezegde brief van voor de zomer
sowieso zal proberen om daarover een helder standpunt
in te nemen. Eerlijk gezegd denk ik dat een van de conclusies is dat we veel meer met de instellingen in gesprek
moeten gaan over wat een verstandige inzet van dit
instrumentarium is. Dit wetsvoorstel maakt mogelijk dat
althans dat extra instrument van loting aan de gereedschapskist wordt toegevoegd.
Dan wil ik specifiek ingaan op uw vragen, eerst op een
aantal vragen over de inhoud van het wetsvoorstel en dan
op vragen over het onderzoek van de inspectie. Daarna heb
ik nog een categorie overige vragen. Een aantal vragen van
de heer Beertema heb ik eigenlijk al beantwoord. Wat is er
mis met de huidige situatie? De inspectie is er helder over
dat dit een aantal opleidingen een minder homogene
populatie heeft gegeven. We horen die geluiden uit het veld
en dat wordt ook duidelijk in het rapport. Ik denk dat we
daarmee echt toe zijn aan een volgende stap. Ik denk dat
iedereen het ermee eens is dat we vanaf centrale loting
naar decentrale selectie een stap in de goede richting hebben gezet maar dat we er nog niet zijn en dat dit een correctie verdient.
Dan kom ik ook op de vraag van zowel mevrouw Westerveld
als de heer De Hoop: waarom niet terug naar gewoon loting
en waarom niet überhaupt afschaffing van selectie? De
onderwijsinspectie adviseert om nog eens heel goed te
kijken naar het hele instrumentarium. Alleen maar loten
kan ook nadelen hebben. Er zijn zeker bepaalde opleidingen
waar je dat niet zou willen doen; ik denk bijvoorbeeld aan
kunstopleidingen of sportopleidingen. Enige vorm van
selectie is dus wel gewenst. Velen hebben al aangegeven
dat je de kandidaten met alleen maar tienen waarschijnlijk
sowieso toe zou willen laten in het systeem. Ik wil dus
eigenlijk graag meer tijd nemen om me te bezinnen op basis

24 januari 2023
TK 43

43-26-16

van de aanbevelingen van de inspectie om met een uitgebreide reactie te komen.
Velen van u hebben gesproken over het Klaas Vissermodel.
Zouden we dat niet als extra instrument aan het instrumentarium moeten toevoegen? Laat ik daar een paar dingen
over zeggen. In mijn ogen staat dat model op gespannen
voet met het uitgangspunt van toegankelijkheid in ons
stelsel, waarbij een juist diploma toegang geeft tot vervolgonderwijs. Bij selectie worden studenten niet afgewezen,
maar gerangschikt op basis van hun scores. In het Klaas
Vissermodel krijgen instellingen wél de bevoegdheid om
studenten af te wijzen, en is de grens waarbij je bepaalt of
iemand wel of niet in die onderste categorie zit, arbitrair.
Een van de gedachtefouten die je hierbij makkelijk zou
kunnen maken, maakte ik eerst ook. Je denkt dan dat de
populatie van studenten een soort belkromme is, met een
groep van absolute toptalenten, die je zo wilt hebben, en
ook ergens een groep van achterblijvers, die je er eigenlijk
makkelijk af kan kappen. Dat is niet hoe de studentenpopulatie eruitziet, want die ziet er als volgt uit. Er is een kleine
topgroep en een grote berg richting de wat minder hoge
scores. Daarbij gaat het er niet om waar ze precies zitten,
maar die scores zijn uiterst onzeker. Als je daar dus een
stukje van af gaat snijden, heb je eigenlijk geen enkel idee
wie je daarmee precies uitsluit. Het is niet een duidelijk
geïdentificeerde groep, anders dan misschien de groep aan
de kop. Het is geen symmetrische situatie. Als instellingen
wél zelfstandig minimumtoelatingseisen gaan stellen, past
dat niet in ons huidige stelsel van toegankelijk hoger
onderwijs.
Ik voeg loting juist toe, mede op verzoek van uw Kamer,
om die kansengelijkheid te vergroten. Sommigen van u
hebben het al helder geformuleerd: dit model zou dat
absoluut niet doen. Het is al gememoreerd dat uit verschillende onderzoeken, waaronder die van de inspectie, blijkt
dat bepaalde groepen, zoals eerste generaties, laatbloeiers,
studenten met minder welvarende ouders en studenten
met een beperking, gewoon minder kans maken om toegelaten te worden bij de selectie. Juist deze studenten uitsluiten van loting, raakt de studenten die nu toch al laag scoren
in de selectie. Het is dus een zelfversterkend effect. Ik denk
dan ook dat we ons op een hellend vlak gaan begeven als
dit amendement zou worden aangenomen. Dan gaan we
instellingen namelijk de rol geven om zelfstandig minimumtoelatingseisen te gaan stellen aan onze opleidingen.
De heer Kwint (SP):
Ik ben blij om te horen dat de minister mijn scepsis ten
aanzien van dit amendement deelt en daar nog een paar
extra argumenten aan toevoegt. We zien dat de capaciteit
van universiteiten en hogescholen onder druk staat en dat
er relatief meer plekken zijn waar de maximumcapaciteit
in zicht is. Lopen we met dit amendement dan ook niet het
risico dat het recht op hoger onderwijs in het geding komt
op het moment dat steeds meer opleidingen gaan werken
met zo'n numerus fixus, gecombineerd met dit model?
Minister Dijkgraaf:
Ik ben het ermee eens dat dit het principiële punt is —
mevrouw Van der Laan noemde het ook zo — waarbij we
eigenlijk echt gaan zeggen dat iemand niet eens mee mag
doen aan de loting. Instellingen willen deze loting juist gaan
gebruiken in situaties waarin ze geen zicht hebben op de

Tweede Kamer

Toevoeging van decentrale loting als
selectiemethode voor opleidingen met
capaciteitsfixus in het hoger onderwijs

onderscheidende kwaliteiten van studenten, waarbij het
een redelijk arbitrair iets wordt. Als je het juist daar gaat
toepassen, ben ik het eens met het punt van de heer Kwint
dat dit de kansenongelijkheid gaat verkleinen. Nogmaals,
het is totaal anders of je kijkt naar de top van deze verdeling
of naar degenen die aan de onderkant zitten. Ik denk
namelijk dat juist daar de grootste onzekerheden zitten.
De heer Kwint (SP):
Begrijp ik dan dat de minister eigenlijk zegt dat het amendement zoals het er nu ligt destructief is voor de doelstellingen van het wetsvoorstel?
Minister Dijkgraaf:
Nou, destructief is een groot woord.
De heer Kwint (SP):
Elf letters.
Minister Dijkgraaf:
Ik zie het voordeel niet. Sowieso is het mogelijk, ook met
dit wetsvoorstel, om een gewogen loting te doen. Als je
het gevoel hebt dat je onderscheid wilt maken tussen
mensen, op wat voor manier dan ook, kun je een aantal
selectiecriteria gebruiken. Trouwens, hoeveel criteria je ook
toestaat, uiteindelijk wordt het allemaal platgeslagen tot
één, want je moet er toch een ranking van maken. Je kunt
dan echter wel de keuze maken hoe je de verschillende
criteria weegt. Het inspectierapport laat mij zien dat daar
heel veel verwarring over bestaat, dat er misschien niet
genoeg onderbouwing is en dat er een soort verlegenheid
is, ook bij de instellingen, om daarin de juiste keuzes te
maken, omdat men gewoon in de war is. Wat ik daarin zie,
is dat dat al de mogelijkheid geeft om dat te doen. Bij het
hard afsnijden van een bepaalde populatie wijzigen we de
toegankelijkheid op een fundamentele manier, denk ik. Mijn
belangrijkste criterium is dat die cutoff waarschijnlijk echt
uiterst onzeker is. Je probeert namelijk ergens te snijden,
en juist waar het onderscheidend vermogen het geringst
is, ga je proberen een verschil te maken.
De heer Kwint (SP):
De minister zegt: ik vind "destructief" wel een erg groot
woord. Wat voor woord zou hij zelf aan dit amendement
geven?
Minister Dijkgraaf:
Ik denk dat we dit voorstel behandelen met een bepaald
perspectief: het perspectief van kansengelijkheid. Dit voorstel is niet een stap in de juiste richting. In zekere zin introduceert het weer een andere vorm van kansenongelijkheid,
die redelijk fundamenteel is. Eigenlijk zeggen we gewoon
dat je met een vwo-diploma niet de toegang hebt tot het
onderwijs dat ons stelsel biedt. We hebben al een hele
harde cutoff. Dat is ons stelsel waarin we behoorlijk strenge
eisen stellen aan de vooropleiding: havo voor hbo, vwo
voor wetenschappelijk onderwijs. Misschien hebben we
soms systemen uit het buitenland in ons hoofd, waar niet
dat soort eisen zijn en je een enorm verschil krijgt in de
mensen die zich aanmelden. Dan is er misschien een hel-

24 januari 2023
TK 43

43-26-17

dere populatie die je sowieso niet in rekening zou willen
brengen. Maar in het Nederlandse systeem is het heel
belangrijk dat iedereen met een vwo-diploma een bepaalde
kans heeft om uiteindelijk tot de opleiding toegelaten te
worden. Nogmaals, in het wetsvoorstel wordt dit gecombineerd met een gewogen loting — dat mag — en dan is er
een mogelijkheid om deze nuance aan te brengen, zonder
deze harde knip te moeten zetten, waarbij de plaats waar
je de knip zet in mijn ogen eigenlijk volstrekt arbitrair is.
De heer De Hoop (PvdA):
Dank voor de toelichting van de minister op het amendement. Ik vind die overtuigend. Ik denk dat het echt goed is
dat dit amendement geen meerderheid gaat halen. Dat
gezegd hebbende, wil ik nog even terug naar die decentrale
selectie. Vrijdag hebben we namelijk wel een nieuw rapport
gekregen van de Arbeidsinspectie.
De voorzitter:
De onderwijsinspectie, bedoelt u.
De heer De Hoop (PvdA):
Excuus, de onderwijsinspectie. Bij IenW is het de Arbeidsinspectie. Sorry, voorzitter, het is veel op een dag. Waarom
zou je toch die decentrale selectie erbij houden en niet
gewoon kiezen voor de gewogen of ongewogen loting?
Heeft het recente rapport daar niet nog een nieuw extra
licht op laten schijnen, dus om echt kritisch naar de decentrale selectie te kijken?
Minister Dijkgraaf:
Zo lees ik het rapport nu niet. Maar nogmaals, ik heb
eigenlijk nog niet de tijd gehad om het, ook met mijn
beleidsdirectie, serieus door te spitten en te analyseren.
Wat het zegt, is dat er een zekere mate van handelingsverlegenheid is en een zekere vraag naar wat precies de juiste
manier is om selectie toe te passen. In bepaalde categorieën
werkt het waarschijnlijk heel goed. Nogmaals, we kunnen
ons allemaal voorstellen dat je bij de piano-opleiding aan
het conservatorium waarschijnlijk een heel helder beeld
hebt van wat je daar met selectie probeert. Ik denk dat we
bij bijvoorbeeld de medische opleidingen zien dat het juist
diversiteit heeft verminderd. Daar hebben we het ook al
over gehad. Er zitten enorm veel vrijheidsgraden in het
selectie-instrumentarium. Dat stelt de onderwijsinspectie
ook vast. Ik denk dat het dus te vroeg is om te zeggen dat
selectie sowieso een slecht idee is. We zijn het er eigenlijk
allemaal over eens dat dit voor bepaalde groepen studenten
goed werkt. Zonder twijfel wil je die sowieso in de opleiding
hebben. Daarom denk ik ook dat deze combinatie goed is.
Maar iedere vraag over wat de ideale combinatie voor een
bepaalde opleiding is, kan ik op dit moment niet beantwoorden.
Ik zie wel dat met dit wetsvoorstel meer mogelijk wordt,
maar met misschien ook wel meer verwarring als gevolg.
Vandaar dat ik ook zeg dat de tweede stap de vraag moet
zijn hoe we dit instrumentarium gaan toepassen. Ik denk
dat we daarvan een heldere analyse moeten hebben. Ik
denk trouwens ook dat we daarna een intensief gesprek
met de instellingen moeten hebben over de vraag of we
die best practices met elkaar kunnen uitwisselen en ervoor

Tweede Kamer

Toevoeging van decentrale loting als
selectiemethode voor opleidingen met
capaciteitsfixus in het hoger onderwijs

kunnen zorgen dat ook de instellingen en opleidingen zich
zekerder voelen over dat ze de selectie op de juiste wijze
invoeren. We hebben namelijk ook als signaal van de
instellingen gekregen: maak loting mogelijk, maak gewogen
loting mogelijk en maak de combinatie van selectie en loting
mogelijk. Dat zit nu allemaal, als dit wetsvoorstel doorgaat,
in onze gereedschapskist. Maar nogmaals, we moeten volgens mij nog een betere analyse hebben van hoe we het
gaan gebruiken. Ik kan me voorstellen dat we uiteindelijk
wel het aantal varianten willen beperken en ervoor willen
zorgen dat het echt effectief is.
De heer De Hoop (PvdA):
Dat is op zich goed om te horen. Wat ik hierbij belangrijk
vind is dat we de ene keer helemaal die kant op zijn gegaan
en nu weer helemaal een andere kant op zijn gegaan door
de lotingen toe te voegen — waar ik voor ben, hè? Maar
hoe zorgen we er nou voor, ook in het kader van een
betrouwbare overheid, dat we een breder fundament leggen, waardoor jongeren weten waar ze aan toe zijn in
selectieprocessen en zodat jongeren die nu aan de middelbare school beginnen weten dat het over vier, vijf, zes jaar
niet weer anders is? Hoe ziet de minister dat en hoe neemt
hij daar de instellingen in mee?
Minister Dijkgraaf:
Ik zie niet dat we wild heen en weer aan het slingeren zijn.
Ik zeg: we zijn van één kant, namelijk puur een centrale
loting, naar de andere kant gegaan. Nu gaan we een stukje
naar het midden, met heel veel verschillende mogelijkheden. Het is een heel spectrum van dingen die je kan doen.
Er zijn allerlei combinaties. Ik denk dat de heer De Hoop
terecht vraagt: wat is nou eigenlijk de goede visie? Zijn er
een soort richtlijnen van wat we wel en niet willen en van
wat we er precies mee willen bereiken? Als je kijkt naar de
criteria die instellingen gebruiken, vind ik het interessant
dat ze rondom het thema kansengelijkheid en diversiteit
eigenlijk het meest in de war zijn, of daarbij het minst een
helder perspectief hebben. Daar kunnen we ze bij helpen.
De inspectie vraagt eigenlijk ook om een sterke rol van de
minister. Daar moet ik me op gaan beraden. Dus nogmaals,
ik kan me voorstellen dat ik in een volgende ronde — dan
bedoel ik: in mijn reactie die voor de zomer gaat komen —
probeer scherper keuzes te maken en richtlijnen neer te
zetten en met de instellingen af te spreken hoe we dit
instrumentarium gaan gebruiken.
Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
De minister gaf net heel interessante antwoorden op de
heer Kwint en op vragen over het amendement. Hij gaf
eigenlijk aan dat hij ook twijfels heeft over de effectiviteit
van het amendement, maar ook over de gelijke kansen.
Daarvan zei de minister letterlijk: we gaan daarbij misschien
wel een stapje de verkeerde kant op. Dan kijk ik naar het
regeerakkoord. Ik ga hier geen woordspelletje van maken,
maar ik lees daarin letterlijk de zin dat opleidingen bij een
selectieprocedure moeten aantonen hoe die past bij de
inhoud van de opleiding, effectief is en gelijke kansen borgt.
Dan wil ik de minister vragen in hoeverre hij vindt dat het
amendement aansluit bij wat er is afgesproken in het
regeerakkoord.

24 januari 2023
TK 43

43-26-18

Minister Dijkgraaf:
Ja, ik ontraad het amendement, omdat ik voel dat het niet
de kansengelijkheid zo veel vergroot als dit wetsvoorstel
dat zou kunnen. Eigenlijk brengt het weer een kansenongelijkheid binnen vanwege het soort harde afsnijden van die
bepaalde groep studenten. Dus mijn eigen visie zou zijn:
als we dit wetsvoorstel toevoegen aan ons instrumentarium,
maken we echt een flinke stap richting kansengelijkheid.
Maar mevrouw Westerveld vraagt terecht: hoe zit het nou
met de onderbouwing en de effectiviteit en wat draagt nou
precies bij aan meer kansengelijkheid? Die vragen liggen
besloten in het antwoord op de vraag hoe ik dit instrumentarium ga toepassen. Daar geeft het wetsvoorstel eigenlijk
heel weinig richting aan. In mijn reactie op het inspectierapport hoop ik dan ook eindelijk te komen met een richting.
Nogmaals, dat vraagt het veld eigenlijk ook; zo lees ik ook
het inspectierapport.
Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
De heer Kwint trekt de conclusie al dat het amendement
eigenlijk in strijd is met wat de partijen hebben afgesproken
in het coalitieakkoord. De reden dat ik dat hier vraag, is dat
ik best wel veel kritiek heb op het kabinet op heel veel
punten, maar dat ik wel — dat heb ik in al die debatten
gezegd — blij ben met de inspanningen die er zijn op het
gebied van het onderwijs. We moeten echt een kant op
gaan waarbij er veel meer gelijke kansen zijn. Dat is moeilijk.
Er is nu gewoon een grote ongelijkheid. We zullen ook nooit
die ongelijkheid helemaal opheffen, vrees ik. Maar het is
wel goed dat we die inspanningen doen. Daarom stelde ik
de vraag aan de minister. Deelt de minister dat dit amendement dat is ingediend eigenlijk in strijd is met wat er is
afgesproken in het coalitieakkoord?
Minister Dijkgraaf:
Deze mening deel ik niet, want ook het amendement neemt
een stap in die richting. Ik zou zeggen: het doet maar een
halve stap in die richting, en als we dit gebruiken zetten we
net een stap verder. Maar ook met de introductie van het
wetsvoorstel zijn we er nog niet, want er zijn een heleboel
andere vragen die we daarbij nog moeten beantwoorden.
Ik ga door naar de volgende vraag, die ik eigenlijk al heb
beantwoord: is het wenselijk dat er meerdere manieren van
selectie ontstaan? In eerste instantie zou ik zeggen: ja. In
tweede instantie moeten we daar uiteindelijk wat meer
sturing aan geven. Nogmaals, bij gelijke opleidingen op
verschillende instellingen kunnen verschillende accenten
worden gegeven. Er kan een diversiteit aan selectieprocedures zijn. Daar is op zichzelf niets mis mee. Eerlijk gezegd
denk ik dat we onszelf niet de illusie moeten voorhouden
dat er een soort perfecte selectiemethode is, want dat kunnen er misschien meerdere zijn, maar het is wel heel
belangrijk dat de opleidingen transparant communiceren
over hun procedure, zodat studenten weten wat er van ze
wordt verwacht. De inspectie zegt dat dat kandidaten die
een bepaalde opleiding willen doen, in staat zou kunnen
stellen om de selectieprocedure en de instelling te kiezen
waar ze zich het meest thuis voelen.
Mevrouw Van der Laan vroeg ook hoe ik aankijk tegen de
transparantie over die selectiecriteria. Nogmaals, dat is iets
wat de inspectie nadrukkelijk noemt. Ik onderschrijf dat.

Tweede Kamer

Toevoeging van decentrale loting als
selectiemethode voor opleidingen met
capaciteitsfixus in het hoger onderwijs

Studenten moeten goed weten wat er van ze wordt verwacht. Nogmaals, dan kan je die vergelijking maken.
Mevrouw Westerveld vroeg naar studenten met een functiebeperking. Dat is altijd een hele belangrijke groep, waar
we het hier gelukkig vaak over hebben, maar die soms
weleens vergeten wordt. Uit het onderzoek blijkt dat deze
groep minder kans maakt om door selectieprocedures heen
te komen. Loting kan dus de toegankelijkheid bevorderen.
Ik houd me graag voor om daar voor de zomer op terug te
komen in mijn beleidsreactie op het rapport van de
inspectie.
Mevrouw Westerveld vroeg ook wat de juiste balans is als
je meerdere factoren weegt. Hoe je dat precies zou willen
regelen, is misschien hogere wiskunde, maar als de verschillen in weging te groot worden, dan is één criterium dominant. Als je de cijfers tien keer zwaarder laat wegen dan de
motivatie, dan is de motivatie in wezen maar bijzaak. Dat
ten eerste. Met een gewogen loting kun je loten met een
bepaalde verdeling, met een populatie waarvan de onderkant wat minder gewicht krijgt dan de bovenkant. Ook
daarbij moeten de verschillen niet te groot zijn, want als je
maar een miljoenste kans hebt als je aan de onderkant zit,
dan heb je effectief gewoon geen kans. Ik zou dus toch
willen adviseren om de verschillen in weging niet al te groot
te laten zijn. Dat staat niet in het wetsvoorstel, maar dat zou
heel goed in de reactie kunnen komen die ik voor de zomer
geef.
Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
Het lastige is natuurlijk dat we nu de wet bespreken. We
willen eigenlijk allemaal dat er door die wet meer gelijke
kansen zijn. Het is dan natuurlijk heel relevant op welke
manier die verschillende factoren precies worden meegewogen. Ik vind het vrij ingewikkeld dat we een wet bespreken en dat de minister dan tegen de zomer nog met een
reactie daarop komt. Mijn vraag is daarom: hoe gaat de
minister er dan wel voor zorgen dat het wetsvoorstel op
een goede manier wordt uitgevoerd en het de kansengelijkheid echt bevordert?
Minister Dijkgraaf:
Ik denk dat we, op basis van het inspectierapport en de
gesprekken met de instellingen, een zekere gebruiksaanwijzing moeten gaan maken voor hoe met het instrumentarium
om te gaan met de mogelijkheid die er nu in de wet komt.
Ik deel sommige van deze zorgen. Je zou extreme gevallen
kunnen krijgen, die je wilt uitsluiten. Mijn eerste insteek zou
zijn om daarover gewoon afspraken te maken met de
instellingen. Als dat niet houdbaar is, moeten we uiteindelijk
naar zwaardere instrumenten kijken.
Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
Toch werkt het volgens mij niet helemaal zo. We hebben
hier vandaag een wetsbehandeling. Er komt in de wet een
artikel te staan waardoor instellingen deze mogelijkheid
krijgen. De memorie van toelichting kan een nadere
onderbouwing zijn. Maar op het moment dat dit element
ontbreekt in de memorie van toelichting en we dus niet
weten welke factoren op welke manier worden meegewogen, heeft een handleiding achteraf ook niet zo heel erg
veel zin, want dan kunnen instellingen dit gewoon gaan

24 januari 2023
TK 43

43-26-19

doen op basis van de wet. Ik vind dit een lastig element. Ik
ben er een groot voorstander van om instellingen een grote
mate van vrijheid te geven. Ik ben er ook groot voorstander
van dat instellingen dat op heel veel manieren zelf kunnen
onderbouwen — dat kunnen ze prima — maar we moeten
niet net doen alsof we hier dan nog een handleiding gaan
maken als dat hier niet ook onderdeel wordt van de wetsgeschiedenis.
Minister Dijkgraaf:
Hetzelfde geldt eigenlijk voor de situatie die we nu hebben,
waarin decentrale selectie mogelijk is en instellingen dat
met een enorme variatie invullen. Dat is juist een van de
conclusies van het inspectierapport. Dat wil je oplossen.
Dit voegt ongetwijfeld in principe nog meer variatie toe.
Daarom zeg ik ook dat het moet komen met een heldere
reactie. Ik ga in de zomer, als we die reactie hebben, kijken
wat we eventueel kunnen regelen door stevige gesprekken
met de instellingen te hebben. Mocht er additioneel nog
iets nodig zijn, dan kom ik daarop terug. Ik moet wel zeggen
dat ik er ook wel veel vertrouwen in heb — dat volgt ook
uit het inspectierapport — dat instellingen het goede willen
doen en daar ook wel iets meer sturing of advies in willen
krijgen. Dat is, denk ik, toch de eerste richting waarin je
kunt zoeken.
Dan kom ik op nog een paar vragen over het onderzoek van
de inspectie. Het is heel veel genoemd. Mijn antwoord zal
snel zijn: daar kom ik in de zomer op terug. Dat gaat bijvoorbeeld ook over de vraag die mevrouw Westerveld heeft
gesteld over het advies van de inspectie om naar aanvullende eisen te kijken om kansengelijkheid te waarborgen.
Ik denk dat we daar het gesprek over moeten voeren. Dat
geldt trouwens ook voor de optie om het aantal selectiecriteria te maximeren. Mij viel in het inspectierapport op dat
het wel meevalt met die "kerstboom aan criteria". De meeste
opleidingen hebben er zo drie à vier. Er zijn er een paar met
meer criteria, maar dat zijn ook wel hele specifieke opleidingen. Ik kan me dus ook wel voorstellen dat als je eigenlijk
zoekt naar het schaap met de vijf poten, je ook vijf selectiecriteria wilt hebben. Dat zijn echt wel de uitzonderingen.
De bulk van de opleidingen houdt het aantal selectiecriteria
behoorlijk beperkt.
De vraag die de heer El Yassini stelde, was of ik bereid ben
om onderzoek te doen naar welke selectiemethoden goede
voorspellers zijn. De inspectie zegt dat evalueren en monitoren van de effecten belangrijker is, misschien meer dan
het wetenschappelijk onderbouwen van procedures. De
Expertgroep Toegankelijkheid Hoger Onderwijs, ETHO,
werkt aan een handboek met praktijkvoorbeelden en praktische handvatten op basis van de meest recente inzichten.
Die wetenschappelijke inzichten hebben vaak algemene
patronen, maar soms zijn ze ook wel heel erg toegesneden
of komen ze voort uit internationaal onderzoek met een
heel andere populatie. Daar moeten we dus voorzichtig
mee zijn. Ik wil de tijd nemen om ook hierin weer de aanbeveling van de inspectie mee te nemen.
De heer Peters vroeg: kunnen we nou even die "kerstboom"
vermijden? De inspectie geeft aan dat — ik zei het net al —
het aantal gebruikte criteria over het algemeen niet problematisch hoog is. Ik denk eerder dat het probleem is dat er
zo veel combinaties zijn van de wegingen en niet zozeer
het soort en het aantal criteria.

Tweede Kamer

Toevoeging van decentrale loting als
selectiemethode voor opleidingen met
capaciteitsfixus in het hoger onderwijs

Door meerderen van u is gevraagd naar de externe toets,
bijvoorbeeld door mevrouw Westerveld, mevrouw Van der
Laan en de heer El Yassini. Ik denk dat de externe toets heel
belangrijk is. Ik kom erop terug. Dit was wel een heel helder
advies. Ik zou me zo kunnen voorstellen dat we dat meenemen.
Dan kom ik ook op de vragen die door zowel GroenLinks
als het CDA gesteld zijn over de masteropleidingen. Heel
veel masteropleidingen gebruiken een selectie, terwijl er
eigenlijk geen capaciteitsprobleem is. Dat zegt de inspectie
ook. Rond de 40% van de masteropleidingen stelt selectieeisen. Selectie op basis van kwalitatieve criteria is een
logisch onderdeel van de toelating tot een masteropleiding.
Het gaat natuurlijk vaak over verdere specialisatie. Bovendien zijn masterstudenten meer bekend met hoger onderwijs en ik denk dat ze zich minder snel zullen laten
afschrikken. Maar ik kan me heel goed voorstellen dat we
daar toch wat, ik zou zeggen, reinheid in kunnen brengen.
Soms kan namelijk ook gewoon vastgesteld worden dat je
aan de kwalificatie-eisen voldoet zonder daarvoor een
aparte selectie op te tuigen. Ik zal daar dus op ingaan.
Mevrouw Westerveld vroeg ook of ik de wijziging van de
bekostiging van de selectie mee wil nemen in mijn reactie.
Het gaat dus eigenlijk om het studiesucces als een soort
financiële prikkel, althans, zo las ik de vraag. Ik verwacht
niet dat de wijze van bekostiging veel verandering zal
brengen in de keuze van het selectie-instrumentarium. Uit
het selectierapport blijkt dat er ook redenen zijn om hieraan
te twijfelen. Als dat zo is — dat weet ik niet, maar het zou
kunnen — dan wil ik het zeker meenemen. Ik denk dat deze
vraag ook heel goed past in de bredere toekomstverkenning
die we in het vervolgonderwijs aan het doen zijn, waar we
voor de zomer mee komen en waarop we na de zomer met
een reactie komen.
De heer De Hoop sprak over ongelijkheid en segregatie. Ik
denk dat we het erover eens zijn dat gewaarborgd moet
zijn dat het geen invloed heeft op de selectie van studenten.
Dat is ook de grote motivatie om dit wetsvoorstel in te dienen. Met de invoering van loten maken studenten die nu
buiten de boot vallen toch een kans om te worden toegelaten. Ook dat is iets waar ik voor de zomer op terugkom,
waarbij ik ook zal ingaan op de vraag van de heer Kwint of
ik bereid ben om de opleidingen te gaan volgen en te kijken
welke verschillen er ontstaan. Ik denk dat monitoring van
deze instrumenten heel belangrijk is.
Dan de vraag waarom we er nu over spreken. Het heeft een
tijdje geduurd om met u over dit onderwerp in gesprek te
komen. Het is altijd een beetje een verrassing, ook voor mij,
wanneer een inspectierapport uitkomt. Dat gebeurt namelijk
onafhankelijk van ons ministerie.
Dan nog een paar overige vragen. De heer El Yassini vroeg
of ik kan toezeggen dat gewaarborgd wordt dat instellingen
nooit gaan selecteren op huidskleur.
De voorzitter:
Zullen we eerst de heren even bedienen? Want dat gaat
nog over het vorige punt.

24 januari 2023
TK 43

43-26-20

De heer Kwint (SP):
Ik snap dat de mate van invloed die de minister op de
Kameragenda dan wel de onderwijsinspectie kan uitoefenen, beperkt is. Ik vroeg het vooral in relatie tot eventuele
wijzigingen die zouden kunnen voortkomen uit de reactie
die de minister gaat schrijven op het onderwijsinspectierapport. We kunnen dat ook nu meteen voorstellen, maar dan
kunnen we erover nadenken. Dan wachten we met de
afronding van dit debat totdat we de brief van de minister
hebben en weten hoe hij de conclusies van de onderwijsinspectie weegt. Maar dan is het wel belangrijk om nu een
inschatting te krijgen van hoe groot hij de kans acht dat er
uiteindelijk weer wetswijzigingen van deze wet noodzakelijk
zullen zijn op basis van het onderwijsinspectierapport.
Minister Dijkgraaf:
Dat vind ik moeilijk te zeggen. In eerste instantie zou ik
zeggen dat we vooral meer sturing, meer afspraken en
heldere adviezen moeten hebben. Denk ook aan de rol van
de minister. Daar zou ik het in eerste instantie in willen
zoeken. Ik kan niet uitsluiten dat we daarvoor weer met een
andere wet of een wetswijziging komen, maar ik heb zelf
zoiets van: we wachten al heel lang op dit instrument, dus
laten we dat nu toevoegen. Dat gaat volgens mij direct
verschil maken. Gewoon sec de loting zoals we die hier
hebben geschetst, zal door een aantal opleidingen volgens
mij snel gebruikt gaan worden. Bij die opleidingen ligt ook
echt deze vraag voor. Dat zijn misschien ook wel de
belangrijkste opleidingen, zoals de medische opleidingen
et cetera. Ik denk dus dat we een hele belangrijke stap gaan
zetten. Misschien moeten we er ook een beetje voor
oppassen dat we hierbij niet het betere de vijand van het
goede laten zijn.
De voorzitter:
Kunnen we die op een delftsblauw tegeltje krijgen? Die is
mooi, hoor.
Minister Dijkgraaf:
Haha!
De heer De Hoop (PvdA):
Nog even over de diversiteit binnen de opleidingen. Kon ik
dat als een toezegging van de minister opvatten? Wil hij bij
het implementeren van dit beleid monitoren wat het effect
is op de diversiteit die we hiermee gaan krijgen binnen de
opleidingen? Ik ben even aan het kijken wat de minister nu
precies toezegde of wilde monitoren. Dat was mij niet
helemaal duidelijk.
Minister Dijkgraaf:
Ik heb toegezegd dat dit een belangrijk element is. Uit het
inspectierapport blijkt dat kansengelijkheid en diversiteit
een element is waarmee de instellingen eigenlijk het meest
verlegen zijn. Ze weten eigenlijk niet precies hoe ze daarmee
moeten omgaan. Dat zal dus een belangrijk element zijn
van mijn reflectie op dat inspectierapport. Dat is dan ook
in het licht van dat we dit via loting kunnen adresseren, als
dit wetsvoorstel wordt aangenomen. Die monitoring moeten
we volgens mij langdurig doen. We moeten alle criteria
waaraan we denken bij selectie monitoren, evenals de

Tweede Kamer

Toevoeging van decentrale loting als
selectiemethode voor opleidingen met
capaciteitsfixus in het hoger onderwijs

keuzes die er worden gemaakt en de effecten daarvan. Dan
denk ik aan studiesucces maar ook aan diversiteit. Dit is
dus een van de drie elementen die ook door de instellingen
zelf wordt meegenomen als criterium.
De heer El Yassini (VVD):
De minister zou net aan de slag gaan met mijn vragen, maar
ik hoor de minister iets zeggen waarover ik een korte vraag
voor hem heb. Hoe definieert de minister "diversiteit"?
Minister Dijkgraaf:
Nou, het is misschien makkelijker te zien als er géén diversiteit is. Kijk naar de oorspronkelijke populatie van studenten die zich aanmelden. Het kan gaan om diversiteit in
allerlei soorten en maten. Er zijn hier al vele voorbeelden
langsgekomen. Ben je eerstegeneratiestudent of niet? Wat
is de sociaal-economische situatie van je ouders? Eigenlijk
zou je willen dat het succes in de studie en de toelating tot
de studie daarvan niet afhankelijk zijn. Ik denk dus eerlijk
gezegd dat we daarnaar kunnen kijken. Maar sommige
opleidingen willen bijvoorbeeld ook dat de bevolkingsopbouw van de mensen in het medisch veld, en dus ook in
hun opleiding, een reflectie is van de bevolking van
Nederland. Dat is ook vanuit het arbeidsperspectief, bijvoorbeeld in de zorg. Al die mensen moeten zich in principe dus
ook aanmelden voor die studie. Ik denk dus dat dat een van
de aandachtspunten is. Ik geef direct toe dat het een ingewikkeld verhaal is, ook omdat er zo veel verborgen elementen aan vastzitten. Nogmaals, het is erg lastig om te zien
of iemand wel of niet een eerstegeneratiestudent is et
cetera. Ik denk voornamelijk dat we er alert op moeten zijn
dat er niet verborgen criteria zijn die het eigenlijk onmogelijk
of veel moeilijker maken om bij dezelfde geschiktheid uiteindelijk op die opleiding te komen. Er zijn hier al een aantal
dingen langsgekomen. In hoeverre heb je bijvoorbeeld de
mogelijkheid om externe hulp in te roepen bij het schrijven
van een motivatie? Een aantal elementen trekken het scheef.
Je ziet ook dat instellingen daarmee worstelen: kunnen we
die gelijke kansen eigenlijk bieden?
De heer El Yassini (VVD):
Ik denk dat niet alleen de instellingen ermee worstelen. Ik
merk dat ook de minister ermee worstelt. Dat is misschien
ook wel terecht, omdat het zo complex is. Tegelijkertijd
hoor ik de minister een toezegging doen over monitoring
met betrekking tot diversiteit. Ik zou eigenlijk graag de toezegging van de minister willen hebben dat hij, alvorens hij
gaat monitoren, richting de Kamer precies definieert wat
hij bedoelt met "diversiteit". Dan zorgen we ervoor dat het
uiteindelijk echte diversiteit is. We moeten ervoor waken
dat we mensen gaan aftikken op basis van etniciteit,
afkomst, huidskleur et cetera.
Minister Dijkgraaf:
Absoluut.
De heer El Yassini (VVD):
Dat pad is heel gevaarlijk om te bewandelen.

24 januari 2023
TK 43

43-26-21

Minister Dijkgraaf:
Absoluut; dat kan ik zeker toezeggen. Discriminatie willen
we op geen enkele manier bevorderen. Het is absoluut
gewoon niet toegestaan. Dat willen we absoluut niet. Ik
denk dat we dan ook het debat moeten hebben. Daar zie je
misschien ook wel de verlegenheid die er bij sommige
instellingen is: werken onze selectiemechanismes nou goed
of niet? Wat de precieze definitie is en hoe je daartegen aan
wilt kijken, dat zijn een paar existentiële vragen die ik in dit
debat niet wil beantwoorden. Ik neem ze wel mee in mijn
bredere reflectie hierop. Met al dit soort zaken komt het
inderdaad heel nauwkeurig wat je precies wilt monitoren.
Je wilt hier eigenlijk je eigen succes definiëren.
De heer El Yassini (VVD):
Dus even ter verheldering: er komt uiteindelijk nog een
definitie van wat volgens het ministerie van OCW "diversiteit" is?
Minister Dijkgraaf:
Ik weet niet of ik met een definitie kom, maar ik kom nog
wel met verdere reflecties op dit onderwerp.
Voorzitter. Mevrouw Westerveld vroeg wat ik kan doen om
aanvullend onderwijs voor de decentrale selectie te stoppen.
Een aantal van u heeft daarover gesproken. Het is natuurlijk
mogelijk om commerciële trainingen et cetera te volgen.
Iedereen vindt dat eigenlijk een soort valsspelen. Je kunt
dat alleen maar doen als je daar de financiële middelen
voor hebt. Dat is trouwens een wereldwijd verschijnsel. Het
is ook erg lastig om tegen te gaan. Dat is misschien makkelijker in het funderend onderwijs dan in het hoger onderwijs.
Het is een lastige vraag, maar ik denk dat we die wel moeten
proberen te stellen: kunnen we uiteindelijk ervoor zorgen
dat het instrumentarium minimaal kwetsbaar is voor dit
soort externe hulpmotoren, die sommigen wel en anderen
niet kunnen inhuren?
Dan waren er wat vragen over Caribische studenten. Vorige
week was ik in de Cariben, althans op de ABC-eilanden, en
daar heb ik uitgebreid met mijn collega's over gesproken.
Er zijn twee elementen. Mijn collega-ministers van de
andere landen vinden het belangrijk dat studenten die hier
bijvoorbeeld geneeskunde gaan studeren, ook weer terugkeren naar het Caribisch gebied. Op dit vraagstuk werk ik
ook samen met de minister van VWS. In de huidige Wet op
het hoger onderwijs is bij de afschaffing van de ministerplaatsen bepaald dat instellingen bij decentrale selectie
rekening dienen te houden met de belangen van aspirantstudenten, zowel uit de CASt- als uit de BES-eilanden, dus
uit het Caribisch deel van Nederland en uit de andere drie
landen. Instellingen houden nu bijvoorbeeld al rekening
met Caribische studenten door de selectieprocedure ook
online aan te bieden. Het reserveren van plaatsen voor een
bepaalde doelgroep, zoals destijds met de ministerplaatsen,
is echter lastig in het licht van gelijkebehandelingswetgeving. Het is wel belangrijk om toch een passende oplossing
te vinden voor het tekort aan artsen dat heerst in het Caribisch gebied, in samenwerking met het ministerie van VWS.
Deze maand start dan ook een onderzoek in opdracht van
VWS en OCW naar de instroom van Caribische studenten
in de zorgopleidingen in Nederland. Ik denk dat het
belangrijk is om de uitkomsten van dat onderzoek af te

Tweede Kamer

Toevoeging van decentrale loting als
selectiemethode voor opleidingen met
capaciteitsfixus in het hoger onderwijs

wachten om zo op een passende manier maatregelen te
nemen. Ik verwacht die rond juli, in de zomer.
Iets anders is wat we in het huidige systeem kunnen doen
om het studiesucces of het rendement van Caribische studenten te verhogen. Daar hebben we vorige week in het
vierlandenoverleg in Curaçao uitgebreid over gesproken.
We hebben daar hele scherpe adviezen gekregen van het
Regieorgaan. We hebben een aantal dingen afgesproken.
Ik hoop daar snel meer concreet met elkaar op terug te
komen. We hebben afgesproken om dat in april te doen.
We gaan meer doen in de voorbereiding van deze studenten. Er is bijvoorbeeld een soort academic foundation year
in Aruba, dat heel goed werkt. De opstijgbaan van deze
studenten wordt dan wat langer. Ze hebben dan wat meer
ruimte om op tempo te komen en om te wennen aan het
studeren in Nederland. Ze kunnen misschien ook bepaalde
credits halen die ze vervolgens hier weer kunnen inlossen.
We gaan ook een nieuw systeem van koninkrijksbeurzen
introduceren. Het is een weeffout in het systeem dat studenten uit de Cariben geen gebruik kunnen maken van het EUprogramma Erasmus+. Ze kunnen dus wel voor kortere
duur naar België, maar niet naar Nederland. Met die beurzen
kunnen ze dus ervaring opdoen. We gaan ook met z'n vieren
gezamenlijk een onderzoek doen naar hoe we de opleidingen en studiekeuzes van Caribische studenten beter kunnen
laten aansluiten op de arbeidsmarkt, maar dan ook juist op
de arbeidsmarkt van de eilanden. Die elementen zijn allemaal met name belangrijk voor de specifieke problematiek
waar we hier over spreken. Wanneer je hier bijvoorbeeld
artsen opleidt, is het namelijk goed als die terugkomen naar
de Cariben.
Ik heb trouwens een aantal van die artsen gesproken. Ze
hadden allemaal hele goede posities in Nederland, maar
ze gingen terug omdat ze het verschil wilden maken op de
eilanden. Dat vond ik mooi en ik vind het goed om dit te
delen, want ik was daar echt door gemotiveerd en geïnspireerd.
De voorzitter:
Een interruptie van mevrouw Westerveld. Daarna hoop ik
dat we naar het eind van de eerste termijn kunnen.
Mevrouw Westerveld, kort en puntig.
Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
Ik vind dit allemaal hele mooie zaken waar de minister mee
bezig is, maar ik heb nog één aanvullend punt. We hebben
natuurlijk echt een verantwoordelijkheid voor beroepen die
ook daar gewoon nodig zijn maar waarvoor daar geen
opleidingen zijn. Ik wil de minister dus vragen: waarom
gaan we eerst allerlei zaken onderzoeken in plaats van
gewoon een aantal plekken aan te wijzen? In Nederland
wijzen we bijvoorbeeld ook gewoon een aantal plekken aan
om het verwachte aantal mensen dat we nodig hebben op
te leiden. Waarom kan dat in dit geval niet?
Mijn tweede vraag is: kan de minister met een aantal studenten die hier studeren en uit het Caribische deel komen
hier in gesprek over gaan? Ik weet namelijk dat ze tegen
een flink aantal struikelblokken aanlopen.

24 januari 2023
TK 43

43-26-22

Minister Dijkgraaf:
Nogmaals, ik wacht het onderzoek dat wij samen met VWS
doen even af. Wij gaan zelf ook nog terugkomen op onze
algemene reflectie op selectie. Daar kunnen we de Caribische studenten heel nadrukkelijk in meenemen. We zijn al
in gesprek met de Caribische studenten. Dat is precies wat
de regiegroep heeft gedaan. Die heeft twee jaar heel hard
gewerkt om al hun noden in kaart te brengen. Ik vind dat
ze met hele heldere adviezen kwamen. Die hebben wij als
vier ministers dan ook omarmd. Die gaan we dus gewoon
uitvoeren.
Dan kom ik bij het amendement van mevrouw Westerveld
over of medezeggenschap instemmingsbevoegdheid in
plaats van adviesbevoegdheid kan hebben bij de vaststelling
van de selectiecriteria. Die moet ik ontraden, want het
regelen van in- en uitstroom van studenten is een
bevoegdheid van het centrale bestuur. Het is in mijn ogen
onwenselijk dat bijvoorbeeld de huidige studenten invloed
hebben op de instroom van de studenten na hen. Ik herken
wel het doel van het amendement dat er meer verantwoording afgelegd zou kunnen worden over de keuzes in het
selectieproces. Maar een wijziging van adviesrecht naar
instemmingsrecht, zoals voorgesteld in dit amendement,
is wel een breuk met de wijze waarop instemmings- en
adviesrechten in de WHW zijn geregeld. Instemming op
een bestuurs- en beheersreglement of een studentenstatuut
is van een wezenlijk andere aard dan een hele specifieke
regeling, zoals in dit geval vaststelling van selectiecriteria
en selectieprocedures. Tegelijkertijd vind ik het wel van
groot belang om de consequenties van dit alles verder te
doordenken. Deze suggesties over wat precies de rol is van
de medezeggenschap wil ik met alle plezier meenemen in
de reflectie op de resultaten van het inspectieonderzoek.
Als u bijvoorbeeld van dit amendement een motie wilt
maken, zou ik u kunnen vragen om die aan te houden tot
ik rond de zomer met mijn reactie kom.
Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
Dat laatste ga ik niet doen. Ik ken de Wet op het hoger
onderwijs en de wetsgeschiedenis best wel goed en het is
gewoon een politieke keuze wat er onder bijvoorbeeld een
instemmingsrecht of een adviesrecht valt. Daar kunnen wij
gewoon een besluit over nemen. Als wij vinden dat studenten meer te zeggen moeten krijgen over wat dan ook, dan
nemen wij daar hier een besluit over. Tegen die achtergrond
wil de minister vragen wat erop tegen is — ik weet dat het
centraal bestuur het regelt; vaak is dat het college van
bestuur — om zo'n regeling, zo'n voornemen, gewoon met
de studenten af te stemmen. Ook studenten willen immers
het beste onderwijs op hun onderwijsinstelling. We weten
ook gewoon dat als je studenten beter betrekt, dit over het
algemeen zorgt voor evenwichtiger besluitvorming en voor
heel goede discussies. Ik heb nog op geen enkel moment
meegemaakt dat universiteitsraden of raden op de hogescholen onverantwoord bezig zijn, niet hebben meegeholpen of heel slechte keuzes hebben gemaakt. Er is dus echt
geen enkel argument te bedenken, vind ik — ik heb daar
zelf natuurlijk ook naar gezocht — om studenten hier niet
gewoon instemmingsrecht bij te geven.
Minister Dijkgraaf:
Ik ken mevrouw Westerveld als een groot ambassadeur en
behartiger van de medezeggenschap. Er is absoluut niets

Tweede Kamer

Toevoeging van decentrale loting als
selectiemethode voor opleidingen met
capaciteitsfixus in het hoger onderwijs

tegen te zeggen om studenten in het gesprek hierover te
betrekken, maar voor mij is het een stap te ver om op dit
moment dit amendement te omarmen, omdat ik daar de
consequenties niet van kan zien. Nogmaals, ik kom terug
met een bredere reflectie op dit hele selectiedossier. Ik wil
daar zeker in mijn reflectie op terugkomen, maar als ik op
dit moment een advies moet geven, zal ik het ontraden.
De voorzitter:
Kort, afrondend. Kort, kort.
Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
Nog één punt. Dit waren ook de argumenten die bijvoorbeeld gebruikt zijn om instemmingsrecht op de hoofdlijnen
van de begroting tegen te houden. Dat heeft ook allemaal
hartstikke goed uitgepakt. Mijn verzoek aan de minister is
dus om hier de komende dagen nog even heel goed over
na te denken.
De voorzitter:
Als u daar ja op zegt, dan is dat een toezegging. Dan staat
het in de boeken.
Minister Dijkgraaf:
Ik hoor mevrouw Westerveld zeggen dat het gaat om
nadenken. Ik zal er nog even over nadenken. We blijven
daar sowieso over nadenken, maar dan doe ik dat ook in
formeel verband.
De heren Kwint en El Yassini vroegen: hoe zet de minister
zich in voor het primair vergroten van capaciteit? Velen van
u zeggen het volgende. We hebben tekortsectoren. We
hebben mensen juist hard nodig. We willen ze eigenlijk
helemaal niet tegenhouden. We zullen ze stimuleren. Ik wil
benadrukken dat opleidingen niet lichtzinnig omgaan met
de numerus fixus. Ze zetten zich altijd in om meer docenten
en meer ruimtes te vinden. Alleen, als dat niet lukt, wordt
de numerus fixus overwogen. Ik begrijp de vraag, absoluut.
In de beleidsbrief over de plannen die we deze zomer met
elkaar vast hebben gesteld, investeer ik namelijk ook in de
tekortsectoren in het hbo, de zorg, het onderwijs en de
techniek. Daarvoor komen meer mogelijkheden. Ik werk
aan sectorplannen voor het wo. Ook in de sectorplannen
kijkt het onderwijsveld naar knelpunten. Er zijn middelen
om meer docenten aan te stellen. We gaan dus echt met
de sectoren kijken of we dit punt kunnen adresseren. We
hebben namelijk allemaal gelijk. Er zijn plekken waar je
totaal geen numerus fixus zou willen hebben, waar je zo
veel mogelijk studenten zou willen verwelkomen.
Er werd gevraagd naar een jaarlijkse evaluatie. Het korte
antwoord is: nee, dit wordt niet jaarlijks geëvalueerd. U
vroeg ook naar de tandartsen. Ik heb inderdaad adviezen
gekregen van het capaciteitsorgaan. Ik kom dit voorjaar, in
Q1, met een reactie, in samenspraak met mijn collega van
VWS, denk ik.
De voorzitter:
Q1 betekent het eerste kwartaal, hè?

24 januari 2023
TK 43

43-26-23

Minister Dijkgraaf:
Ja.
Ten slotte de vraag van mevrouw Westerveld. Zij vroeg:
hoe ziet het eruit als we naar instellingenaccreditatie gaan?
Dan verdwijnen de opleidingspanels, zegt ze. Dat is een
misverstand, denk ik. Er zullen namelijk nog steeds beoordelingen op het niveau van de opleiding plaatsvinden. Dat
gebeurt dan onder regie van de instellingen zelf. In het
huidige stelsel hebben visitatiepanels geen rol bij selectie.
Dat is ook logisch. Die panels bestaan uit peers. Die kijken
naar de kwaliteit van de opleidingen. Het zijn geen selectiedeskundigen. De inspectie adviseert om een externe toets
op selectieprocedures te organiseren. De vraag is dan: welke
expertise zou je in die panels nodig hebben? Bij eerste
lezing vind ik dat een heel sterk advies. Ik ga dat dus zeker
meenemen in onze reactie. Ik zie eerlijk gezegd niet dat dit
problematisch gaat worden als we naar instellingaccreditatie zouden overgaan. Het is echter zeker een element dat
we in beschouwing brengen. We zijn namelijk een aantal
dingen aan het veranderen in het hoger onderwijs. We
willen natuurlijk niet dat ze elkaar op een negatieve manier
gaan beïnvloeden.

verzoekt de regering om de omvang van het schaduwonderwijs specifiek voor decentrale selectie in kaart te brengen;
verzoekt de regering tevens om in gesprek te gaan met
instellingen, met het doel om hen aan te moedigen om de
banden met het schaduwonderwijs te verbreken,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Westerveld en
Kwint.
Zij krijgt nr. 10 (35765).
Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
Dank u wel.
De voorzitter:
Dank. Het woord is aan de heer De Hoop.

Voorzitter. Dat waren mijn reacties in deze eerste ronde.
De voorzitter:
Hartstikke mooi. Bestaat er behoefte aan een tweede termijn? Niet echt, hè, denk ik? Kan ik de boel sluiten? Nee?
Oké. De heer Beertema ziet af van zijn spreektijd, lees ik op
zijn voorhoofd. Mevrouw Westerveld ook? Nee? Vooruit
dan maar. Het woord is aan mevrouw Westerveld.

De heer De Hoop (PvdA):
Dank, voorzitter. Het is toch wel een leuk debat om zo met
elkaar te hebben. Het is ook behoorlijk ideologisch. Fijn om
dat met elkaar te doen in deze Kamer. Ik heb alleen zelf nog
heel veel moeite met het amendement van VVD en CDA. Ik
vind het nu wel een beetje spannend, omdat ik niet precies
weet of de PVV daar voor of tegen gaat stemmen. Dat kan
best wel belangrijk zijn, meneer Beertema. Dat antwoord
kreeg ik in eerste termijn nog niet helemaal van u.

Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
Ik heb één motie en de belofte aan de minister dat ik hem
in ieder geval de komende dagen nog een aantal extra
argumenten ga geven waarom studenten hier echt wel
instemmingsrechten over kunnen hebben.

Ik ben blij met de inzet van de minister om loting toe te
voegen. Ik denk dat dat echt belangrijk is voor de kansengelijkheid. Ik ben bang dat dat amendement dat doel in grote
mate tegenhoudt. Dat zou ik heel erg zonde vinden. Ik denk
dat deze minister de goede kant uit beweegt. Ik denk dat
het ook goed is dat kansengelijkheid in het coalitieakkoord
nadrukkelijk nagestreefd wordt. Ik zou het heel erg zonde
vinden als wij de route van de minister hiermee ondermijnen.

Voorzitter. Ik zal dat niet allemaal hier doen. Ik lees gewoon
even mijn motie voor.

Dat gezegd hebbende sluit ik af.
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat er op dit moment bedrijven schaduwonderwijs aanbieden die gericht zijn op de decentrale selectie
van opleidingen met een capaciteitsbeperking;
constaterende dat er trainingen worden aangeboden
waardoor aanstaande studenten tegen betaling worden
voorbereid op een specifieke opleiding aan een specifieke
onderwijsinstelling;
overwegende dat deze bedrijven hiermee de bestaande
kansenongelijkheid bij de decentrale selectie vergroten;

Tweede Kamer

Toevoeging van decentrale loting als
selectiemethode voor opleidingen met
capaciteitsfixus in het hoger onderwijs

De voorzitter:
Heel goed. Dank u wel. De heer Beertema voert de spanning
tot het maximale op. De heer Kwint.

De heer Kwint (SP):
Dank aan de minister voor de antwoorden. Het verbaast
mij wel enigszins dat, wanneer drie coalitiepartijen een
amendement indienen dat dusdanig raakt aan het hart van
dit wetsvoorstel, ze niet eens één vraag aan de minister
daarover konden bedenken. De beantwoording van de
minister was nogal stevig. Dit raakt aan de hoofddoelstelling
van de wet en van het coalitieakkoord. Dat coalitieakkoord
maakt mij geen zak uit, hè. Daar staan een hele hoop slechte
dingen in, dus ik heb nog wel wat voorstellen voor wat eruit
kan. Maar als een minister hier aangeeft heel zwaarwegende

24 januari 2023
TK 43

43-26-24

bezwaren tegen een amendement te hebben, vind ik het
een beetje gek dat dat blijkbaar geen enkele vraag oproept.
Ik wil niet stoken, maar ik zou het niet pikken.
Dan nog twee moties. Een gaat over selectie in tekortsectoren.

Motie

hierdoor een grotere kans zouden hebben om zo de selectieprocedure door te komen;
verzoekt de regering om met hogescholen en universiteiten
afspraken te maken met het doel dat er geen reclame wordt
gemaakt voor private aanbieders van schaduwonderwijs
en er ook geen ruimtes beschikbaar worden gesteld aan
deze aanbieders,
en gaat over tot de orde van de dag.

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat er in sectoren als zorg, onderwijs en
kinderopvang al jarenlang personeelstekorten bestaan;
overwegende dat selectie daarom in deze sectoren
onwenselijk is;
verzoekt het kabinet zo veel als mogelijk te doen om selectie
te voorkomen en samen met instellingen de capaciteit te
vergroten waar nodig,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Kwint.
Zij krijgt nr. 11 (35765).
De heer Kwint (SP):
Als de minister zegt dat dat overbodig is omdat hij dat gaat
doen, prima, dan hoeven we daar ook niet over te stemmen.
Dan trek ik haar graag weer in, maar in zijn beantwoording
had hij het net over kijken waar uitbreiding mogelijk is en
zo. Omdat de financiering van hoger onderwijs vaak zo op
studenten hangt, kan het soms net lastig zijn voor een
instelling om een volgende stap te maken, omdat die
eigenlijk net iets meer studenten nodig heeft om het helemaal rendabel te krijgen. Ik zou het fijn vinden als dat soort
zaken niet in de weg staat aan het vergroten van de capaciteit, dus dat het vergroten van de capaciteit uiteindelijk niet
tegengehouden wordt door de bekostigingssystematiek die
wij voor het hoger onderwijs hebben gekozen.
Over het schaduwonderwijs heb ik al een opmerking
gemaakt. Ik heb eigenlijk geen antwoord gehoord van de
minister. Maar als hij zegt "dat ga ik al doen", dan trek ik
met liefde de komende motie weer in.

Zij krijgt nr. 12 (35765).
Dank u wel. Mevrouw Van der Laan.

Mevrouw Van der Laan (D66):
Dank u wel, voorzitter. Het is hartstikke goed dat we het
vandaag over loting hebben. Het is duidelijk dat ik in zijn
algemeenheid voor het instrument loting ben. Dat geldt
ook voor het wetsvoorstel dat hier voorligt. Ik ben geen
voorstander van het toevoegen van het Klaas Vissermodel.
Daar ben ik zeer uitgesproken over. Nogmaals, ik deel de
opmerkingen en de argumentatie van de minister op dit
punt. Dat is niet het instrument om kansenongelijkheid te
verkleinen.
Ik vind de redenering en de argumentatie van de minister
omtrent de ministerplaatsen voor het Caribisch deel van
Nederland, de BES-gemeenten, steekhoudend. Ik ben bereid
om te wachten op het onderzoek dat u in samenwerking
met VWS doet. Ik merk dat daar beweging en voortgang in
zit, dus ik heb het geduld om daarop te wachten.
Ik heb nog twee moties.

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat de Inspectie van het Onderwijs concludeert dat selectie in het hoger onderwijs onvoldoende en
onvolledig onderbouwd is;

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat er in het hoger onderwijs veelvuldig
reclame wordt gemaakt voor aanbieders van betaalde bijles,
zowel voor entreetoetsen als voor de rest van het hoger
onderwijs;
overwegende dat dit soort reclame de suggestie kan wekken
dat schaduwonderwijs nodig zou zijn en aspirant-studenten

Tweede Kamer

De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Kwint en Westerveld.

Toevoeging van decentrale loting als
selectiemethode voor opleidingen met
capaciteitsfixus in het hoger onderwijs

van mening dat de selectiemethode van opleidingen dient
te passen bij de inhoud van de opleiding, effectief moet zijn
en gelijke kansen moet borgen;
van mening dat de onderbouwing van de selectiemethode
van een opleiding transparant moet zijn voor iedereen;
overwegende dat door transparantie over selectiemethoden
kennisopbouw, toezicht en handhaving op het gebied van
selectiemethoden beter mogelijk zijn;
verzoekt de regering opleidingen te verplichten om te
onderbouwen en te publiceren hoe de selectieprocedure

24 januari 2023
TK 43

43-26-25

past bij de inhoud van de opleiding, effectief is en gelijke
kansen borgt,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Van der Laan en
Van der Woude.
Zij krijgt nr. 13 (35765).
Mevrouw Van der Laan (D66):
Dan mijn volgende motie.

Voorzitter, dank u wel. Ik wil de minister ook bedanken voor
de antwoorden. Ik denk dat het goed is dat we dit debat als
Kamer hebben gehad en dat we de verschillen met elkaar
hebben besproken. Ik denk dat het ook heel goed is dat het
ministerie, de minister en de ondersteunende ambtenaren,
verder gaat kijken naar de aanbevelingen van de onderwijsinspectie, zich daarop gaat bezinnen en daarop gaat
reflecteren. Dat is heel goed.
Voor nu heb ik nog een motie naar aanleiding van ons
interruptiedebat met de minister.

Motie
De Kamer,

Motie
gehoord de beraadslaging,
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat steeds meer scholieren een hoge mate
van druk ervaren op hun middelbare school;
overwegende dat de inspectie de aanbeveling doet om
onnodige selectiecriteria of -instrumenten te voorkomen;

constaterende dat selecteren op basis van huidskleur,
etniciteit, gender of andere persoonlijke kenmerken waar
een individu geen invloed op heeft, discriminerend is;
verzoekt de minister te waarborgen dat opleidingen nooit
direct of indirect mogen selecteren of gewogen loten op
basis van deze kenmerken,
en gaat over tot de orde van de dag.

van mening dat het uitgangspunt is dat iedere student die
een diploma heeft en voldoet aan de vooropleidingseisen
toegang moet hebben tot het hoger onderwijs en dat
drempels zo veel mogelijk moeten worden voorkomen;
verzoekt de regering om in gesprek te gaan met het veld
over en afspraken te maken met instellingen over het zo
veel mogelijk beperken van onnodige selectiecriteria en instrumenten, en de Kamer hierover te informeren,

De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden El Yassini en Van
der Woude.
Zij krijgt nr. 15 (35765).
Dank u wel. Een vraag van mevrouw Van der Laan; kort,
puntig.

en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Van der Laan.
Zij krijgt nr. 14 (35765).
Mevrouw Van der Laan (D66):
Dank u wel. C'est tout.
De voorzitter:
Dank u wel. De heer El Yassini van de VVD.

De heer El Yassini (VVD):
Hoor ik u nu "discriminatie" zeggen, voorzitter? Dat is een
mooi bruggetje voor de motie die ik hier heb.
De voorzitter:
Alsof we het hadden afgesproken!

Mevrouw Van der Laan (D66):
We hebben de Algemene wet gelijke behandeling, zoals de
heer El Yassini weet. Daarin is uiteraard ook opgenomen
dat je niet mag discrimineren, maar dat er op grond van
een bepaalde maatregel wel positieve discriminatie mag
plaatsvinden. De letterlijke tekst kan ik voorlezen, maar dat
is in ieder geval de geest ervan. Bedoelt u nu negatieve
discriminatie ...
De voorzitter:
Bedoelt de heer El Yassini ...
Mevrouw Van der Laan (D66):
Bedoelt de heer El Yassini nu negatieve discriminatie of
hebben we het over positieve discriminatie? Wat wil de
VVD uitsluiten?
De heer El Yassini (VVD):
In dit geval beide.

De heer El Yassini (VVD):
Alsof we het hadden afgesproken.

Tweede Kamer

Toevoeging van decentrale loting als
selectiemethode voor opleidingen met
capaciteitsfixus in het hoger onderwijs

24 januari 2023
TK 43

43-26-26

Mevrouw Van der Laan (D66):
Is mijn conclusie dan juist dat de heer El Yassini dit in het
voorbeeld dat ik gaf over bijvoorbeeld de ministersplaatsen
over zee, uitsluit, op basis van deze motie?
De heer El Yassini (VVD):
Nee, niet per se, omdat we het echt hebben over huidskleur,
overtuiging, dus religie, maar ook etniciteit. Maar dit is een
specifieke situatie voor de eilanden. Dat betekent dus ook
dat we met beleid bezig zijn. Het zou hetzelfde zijn als we
dan bijvoorbeeld niet gaan kijken naar de locatie van bijvoorbeeld tandartsen in Zeeland. Ik denk dat je daar wel de
ruimte voor moet geven. Waar ik wél voor wil waken, is dat
wij studenten niet gaan registreren op basis van etniciteit.
Dat gaat mij een brug te ver en dat wil ik juist voorkomen,
want de volgende stap zijn dan vervolgens quota. En daar
zijn we als VVD totaal geen voorstander van. Dat lijkt me
duidelijk.
Mevrouw Van der Laan (D66):
Ik moet even heel scherp zijn. Er staat ook: en overige kenmerken waar je niets aan kan doen.
De heer El Yassini (VVD):
Waar individuen ...

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat instellingen nu zelf beslissen hoe ze
selectie vormgeven;
overwegende dat opleidingen verschillende opvattingen
hebben over de vaardigheden, prestaties of eigenschappen
op basis waarvan zij kunnen inschatten of ze studiesucces
kunnen voorspellen;
constaterende dat uit het onderzoek van de inspectie met
betrekking tot selectie blijkt dat instellingen niet helder
formuleren wat doelen, criteria, instrumenten en weging
zijn, selectieprocedures niet echt geëvalueerd worden en
er nauwelijks uitwisseling van ervaringen tussen instellingen is en er weinig bekend is over de effectiviteit van
selectieprocedures;
verzoekt de regering te bewerkstelligen dat instellingen
handvatten krijgen hoe zij hun selectieprocedures kunnen
toetsen en evalueren, te stimuleren dat instellingen hun
selectievormen en -procedure extern gaan toetsen, bijvoorbeeld dat instellingen dit onderling gaan doen, en te
onderzoeken of een verplichting van de externe toetsing
wenselijk is;
verzoekt de regering om de Kamer hierover te informeren
voor het zomerreces,

De voorzitter:
Wacht, wacht. Mevrouw Van der Laan.
Mevrouw Van der Laan (D66):
Een verklarende vraag: wat valt er onder overige kenmerken?
De heer El Yassini (VVD):
De motie is nog niet bij mevrouw Van der Laan langs
geweest, maar ze zal het straks zien. Het is niet "overige
kenmerken". Het is: en andere overige kenmerken waar een
individu niets aan kan doen. Dan hebben we het bijvoorbeeld over huidskleur, etniciteit. Daar word je mee geboren.
Het is voor ons cruciaal dat je niet op basis daarvan positief
of negatief geselecteerd wordt. Dan maak je namelijk
onderscheid op basis van etniciteit, en dat vind ik niet oké.
Dank u, voorzitter. Bedankt voor het leuke debat.
De voorzitter:
Niks te danken. Het woord is aan de heer Peters, de laatste
spreker van de zijde van de Kamer. Daarna schors ik tien
minuten en gaan we luisteren naar de minister.

De heer Peters (CDA):
Dank u wel, voorzitter. Ik heb enkel één motie.

en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Peters en Van der
Woude.
Zij krijgt nr. 16 (35765).
De heer De Hoop (PvdA):
Ik was benieuwd ... De heer Peters hoorde ook de beantwoording van de minister in het kader van het amendement.
Hoe heeft de heer Peters daarnaar gekeken? Overweegt hij
misschien om het amendement niet meer in te dienen of
juist wel, en waarom? Daar was ik nieuwsgierig naar.
De heer Peters (CDA):
Dat is een prima vraag. Ik heb heel duidelijk gehoord wat
de minister zei: het is heel ingewikkeld om heel duidelijk
een knip te zetten in die bulk; hele excellente leerlingen of
aankomende studenten kun je goed identificeren. Ik vraag
me trouwens af in hoeverre dat klopt, maar goed. En de
rest is eigenlijk min of meer één bulk. Precies daarom ook
deze motie, die aangeeft dat het niet makkelijk is. Toen ik
vroeger als schooldirecteur aankomende leerlingen op een
goed niveau moest plaatsen, deed ik dat ook niet alleen
enkel op basis van de Cito-toets en intelligentie maar ook
op basis van verschillende andere toetsen, gesprekken met
ouders, met het kind enzovoort. Daar zullen dus richtlijnen
voor moeten komen en dan zal dat veel beter gaan. Het
amendement blijft dus en ik denk dat dat ook goed is, al
denkt u daar zeker anders over.

Motie

Tweede Kamer

Toevoeging van decentrale loting als
selectiemethode voor opleidingen met
capaciteitsfixus in het hoger onderwijs

24 januari 2023
TK 43

43-26-27

De voorzitter:
Tot zover de tweede termijn van de Kamer. Ik schors tien
minuten. Dan gaan we luisteren naar de minister.

Dan kom ik bij de motie op stuk nr. 14 van mevrouw Van
der Laan over de onderbouwing van de selectieprocedure.
Die motie geef ik ook graag oordeel Kamer. Ik kom in de
zomer terug met mijn reactie.

De vergadering wordt van 22.31 uur tot 22.41 uur geschorst.

De motie op stuk nr. 15 van de heer El Yassini en mevrouw
Van der Woude gaat over selecteren op persoonskenmerken. Die motie wil ik ontraden vanwege de toevoeging aan
de motie van "andere persoonlijke kenmerken". We moeten
onderscheid maken tussen selectie op basis van huidskleur,
etniciteit en gender en andere kenmerken waar een individu
geen invloed op heeft. Het eerste is al geregeld bij de Wet
gelijke behandeling. Daar zit ook de ruimte in, en ik wil de
mogelijkheden of de onmogelijkheden van deze wet hier
niet gaan herdefiniëren in de interactie met uw Kamer. Juist
op die andere kenmerken kan er mogelijkerwijs wel ruimte
zijn voor positieve discriminatie. Het kan wenselijk zijn,
bijvoorbeeld bij sport- en kunstopleidingen, om op sportieve
of artistieke aanleg te kunnen selecteren.

De voorzitter:
Het woord is aan de minister.

Minister Dijkgraaf:
Voorzitter. Ook mijn dank aan de Kamer voor dit inhoudelijke debat. Ik kom toe aan de appreciaties van de moties.
Ik begin met de motie op stuk nr. 10 van mevrouw Westerveld en de heer Kwint. Die geef ik oordeel Kamer. Het is
ingewikkeld om het gebruik van schaduwonderwijs goed
in kaart te brengen. We gaan ons best doen om dit op een
gedegen manier te onderzoeken. Ik ben al in gesprek met
de onderwijskoepels en ik ga met hen bespreken hoe we
dit het best in kaart kunnen brengen.
Dan de motie op stuk nr. 11 van de heer Kwint over de
vergroting van de capaciteit in de tekortsectoren. Die motie
moet ik ontraden. Ik heb al benadrukt dat opleidingen niet
lichtzinnig omgaan met de numerus fixus, maar soms is
het simpelweg niet mogelijk om alle studenten goed kwalitatief onderwijs te bieden zonder een numerus fixus. Ik heb
wel gezegd dat ik in tekortsectoren investeer met de sectorplannen en de plannen rondom het hoger beroepsonderwijs. We kijken dus ook samen met de sectoren of we dit
kunnen adresseren, maar deze motie moet ik ontraden.
De motie op stuk nr. 12 van de heer Kwint en mevrouw
Westerveld gaat ook over schaduwonderwijs en is wat
scherper gesteld. Deze motie moet ik helaas ontraden. Ik
wil graag in gesprek om het schaduwonderwijs zo veel
mogelijk te beperken. Ik vind het onwenselijk, maar de wijze
waarop instellingen met hun ruimte omgaan is aan henzelf,
mits de instellingen zich houden aan de Beleidsregel
investeren met publieke middelen in private activiteiten.
De motie op stuk nr. 13 van mevrouw Van der Laan en
mevrouw Van der Woude gaat over de onderbouwing van
de selectieprocedures. Die motie wil ik oordeel Kamer
geven. In het rapport van de inspectie wordt al ingegaan
op de onderbouwing. Ik onderschrijf ook dat instellingen
die procedures moeten onderbouwen, maar ik kan de motie
alleen oordeel Kamer geven mits ik haar zo mag interpreteren dat ik de vorm en de plichten die daaruit voortvloeien,
nader mag uitwerken. Ik wil me daar a priori niet op vastleggen. Transparantie, bijvoorbeeld door openbaar te
publiceren, wil ik zeker als een optie meenemen. Als ik de
motie op deze wijze mag lezen, dus als een belangrijke
suggestie en optie, wil ik haar oordeel Kamer geven. Zo
niet, dan moet ik haar ontraden.
De voorzitter:
Mevrouw Van der Laan heeft ja geknikt.

De voorzitter:
De heer El Yassini nog op dit punt.
De heer El Yassini (VVD):
Dat laatste snap ik niet helemaal. Ik ben namelijk ook enorm
sportief aangelegd, alleen doe ik er niks mee. Dat zou ik
eigenlijk wel moeten doen. Aanleg is natuurlijk maar een
heel klein onderdeel, net als je talent om goed te zijn in je
vakkennis. Maar vervolgens moet je dan wel gaan sporten,
en gedisciplineerd zijn en goede voeding tot je nemen. Dat
gaat dus verder dan alleen je persoonlijke kenmerken. Kan
de minister nog een keer goed uitleggen waarom hij bijvoorbeeld voor sport en voor kunst die mogelijkheid van de
overige persoonlijke kenmerken, waar een individu zelf niks
aan kan doen, wel open wil houden? Die snap ik namelijk
niet helemaal.
Minister Dijkgraaf:
Ik denk eerlijk gezegd dat we hier gewoon uit moeten gaan
van de Wet gelijke behandeling. Die geeft op sommige
plekken ruimte en op andere niet. Die geeft ruimte voor
positieve discriminatie op bepaalde aspecten. Er zijn
gewoon persoonlijke elementen die bij het wegen van de
geschiktheid voor de opleiding meegenomen zouden kunnen worden. Nogmaals, er zijn bepaalde lichamelijke kenmerken die je nodig hebt om een bepaalde opleiding te
doen. Daarin zit allerlei ruimte.
De voorzitter:
Heel kort.
De heer El Yassini (VVD):
Ja, sorry, voorzitter, maar kan de minister kort een voorbeeld daarvan geven? Want de minister zegt dit wel, maar
ik kan me niks voorstellen wat bijvoorbeeld iets extra's zou
kunnen zijn om te hebben voor sport. Een extra arm of een
extra been lijkt me nogal onlogisch. Kan de minister een
voorbeeld geven?

Minister Dijkgraaf:
Mevrouw Van der Laan heeft ja geknikt; heel goed.

Tweede Kamer

Toevoeging van decentrale loting als
selectiemethode voor opleidingen met
capaciteitsfixus in het hoger onderwijs

24 januari 2023
TK 43

43-26-28

Minister Dijkgraaf:
Ik zei over de kunstopleidingen al dat je een bepaalde
artistieke aanleg wel of niet kan hebben. Daar ben je in
zekere zin mee geboren. Ik denk eerlijk gezegd dat je niet
kan zeggen dat je dat absoluut niet wil meewegen.
De voorzitter:
Afrondend, kort, puntig.
De heer El Yassini (VVD):
Afrondend. Ja, maar dat geldt ook voor bijvoorbeeld een
talenknobbel of een rekenknobbel. Van iemand die heel
goed is met cijfers zeggen we ook niet: omdat je goed bent
met cijfers … Dat is iemands interesse, die hij vervolgens
uit gaat werken. Met aanleg en talent, ook artistiek talent,
gebeurt niks als je daar niks mee doet. Hard werken in
combinatie met talent zorgt ervoor dat je bij de kunstacademie binnenkomt. Dat gebeurt niet alleen omdat je een
aanleg hebt.
Minister Dijkgraaf:
Nogmaals, ik vind het een interessante discussie, en voor
je het weet komen we op heel ingewikkeld terrein. Mijn
punt is dat ik wil uitgaan van de Wet gelijke behandeling.
Ik wil die hier niet gaan beperken of veranderen.
Ten slotte de motie op stuk nr. 16, van de heer Peters en
mevrouw Van der Woude, over de onderbouwing van de
selectieprocedure. Die geef ik graag oordeel Kamer. Nogmaals, ik kom daarop terug bij de reflectie op het inspectierapport.
Voorzitter, dat waren mijn appreciaties van de zeven moties.
De voorzitter:
Prima. Wij danken de minister voor zijn aanwezigheid
hedenavond, nog wel op zijn verjaardag. Hij is nog een ruim
uurtje jarig. Geniet er nog even van, straks in de dienstauto
op weg naar huis. Misschien zingt de chauffeur voor u. De
Kamerleden hebben dat niet willen doen.
De algemene beraadslaging wordt gesloten.
De voorzitter:
Dinsdag stemmen wij over deze wetswijziging, over de
amendementen en over de moties. Ik sluit de vergadering
van 24 januari.

Tweede Kamer

Toevoeging van decentrale loting als
selectiemethode voor opleidingen met
capaciteitsfixus in het hoger onderwijs

24 januari 2023
TK 43

43-26-29