Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2012–2013

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2849
Vragen van het lid Voordewind (ChristenUnie) aan de minister van
Buitenlandse Zaken over de besteding van EU-geld aan Egypte (ingezonden
20 juni 2013).
Antwoord minister Timmermans (Buitenlandse Zaken) (ontvangen 15 juli
2013)
Vraag 1
Heeft u kennisgenomen van het rapport «EU cooperation with Egypt in the
field of governance» van de Europese Rekenkamer»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Onderschrijft u de conclusie dat «een gebrek aan begrotingstransparantie,
een ondoeltreffende controlefunctie en wijdverbreide corruptie»2 in Egypte
ervoor hebben gezorgd dat niemand weet hoe deze gelden zijn besteed?
Klopt het dat het hier gaat om circa 1 miljard Euro?
Antwoord 2
Zoals ook aangegeven in mijn brief van 20 juni jl. wordt in het rapport van de
Europese Rekenkamer een aantal ernstige tekortkomingen geconstateerd.
Nederland onderkent de moeilijke omstandigheden in Egypte. Ook in een
moeilijke omgeving dient echter de effectiviteit van steun voorop te staan.
Het kabinet is het in de kern eens met de aanbevelingen die de Rekenkamer
doet om de effectiviteit van steun te vergroten. Het kabinet ziet deze als
ondersteuning van zijn beleid, zoals uiteengezet in de kabinetsappreciatie
nabuurschapsbeleid3. Overigens is een aantal van de aanbevelingen van de
Europese Rekenkamer door de Commissie en EDEO al opgepakt na september 2012.
De Europese Rekenkamer heeft onderzoek gedaan naar het effect van
EU-steun op de verbetering van de kwaliteit van het bestuur in Egypte. Het in
1

European Court of Auditors, Special Report no 3, 2013: http://eca.europa.eu/portal/pls/portal/
docs/1/22592778.PDF
2
Zie persbericht «EU-steun voor het bestuur in Egypte – «Goed bedoeld, maar ondoeltreffend»,
aldus EU-controleurs», http://eca.europa.eu/portal/pls/portal/docs/1/22610796.PDF, 18 juni 2013.
3
Kamerstuk 22 112 nr. 1616

ah-tk-20122013-2849
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, Aanhangsel

1

de media genoemde bedrag van EUR 1 mld. betreft de totale
EU-begrotingsenvelop EU-steun die voor Egypte werd uitgetrokken onder
Categorie IV van de EU-begroting (Extern Beleid) in de periode 2007–2013
terwijl de steekproef van de Europese Rekenkamer een financiële omvang
van 140 miljoen euro heeft4. De Europese Rekenkamer doet alleen uitspraken
over deze steekproef.
De Europese Rekenkamer heeft gekeken naar het effect van bovengenoemde
EUR 140 mln. op de verbetering van het bestuur in Egypte – niet naar het
effect dat sectorale begrotingssteun bijvoorbeeld heeft gehad in de sectoren
transport, onderwijs, gezondheidszorg – het primaire doel van deze steun. De
Rekenkamer concludeert op basis van haar onderzoek dat, in het algemeen,
de Commissie en de Europese Dienst voor Extern Optreden (EDEO) niet in
staat zijn geweest deze EU-steun zo aan te wenden dat hierdoor het bestuur
in Egypte is verbeterd. Dat deze steun niet doeltreffend is besteed is een
zorgwekkende vaststelling waarop het kabinet HV Ashton en Commissaris
Füle (Nabuurschap) heb aangesproken.
Vraag 3
Is het waar dat deze EU-gelden nog altijd rechtstreeks aan de Egyptische
autoriteiten werden overgemaakt, terwijl de Europese Commissie en de
Europese Dienst voor Extern Optreden (EDEO) op de hoogte waren van deze
problemen? Kunt u aangeven waarom geen ingrijpende maatregelen zijn
genomen terwijl er duidelijk een gebrek aan voortgang en transparantie over
de besteding van de gelden te bespeuren viel?
Antwoord 3
Na de omwenteling van 2011 in Egypte moest de relatie met de nieuwe
machthebbers opnieuw worden geënt en samenwerking van de grond
worden getild. Dat is een moeizaam proces gebleken. De situatie in Egypte is,
getuige de meest recente gebeurtenissen, nog steeds instabiel. Tegelijkertijd
is het kabinet helder over het belang van het welslagen van de transitie in
Egypte, het grootste land in de Arabische regio met een onmiskenbare
regionale uitstraling. Dat de EU deze transitie naar een democratische
samenleving wilde steunen, kon en kan rekenen op Nederlandse instemming.
Transitie is een proces van lange adem, dat met ups-and-downs gepaard
gaat. In zijn meest recente appreciatie van het Europese nabuurschapsbeleid
stelt het kabinet dan ook dat «niet elk obstakel in het hervormingsproces
consequenties moet hebben voor de steun die de EU biedt. Less for less als
keerzijde van more for more moet overeind blijven, maar het kabinet wil geen
«stop and go» beleid dat afhangt van incidenten of onvoldoende voortgang
op losse onderdelen van de hervormingen. Conditionaliteit is niet bedoeld
om gemaakte voortgang ongedaan te maken of een land te isoleren, maar
om een structurele gedragswijziging tot stand te brengen. Conditionaliteit
moet dan ook zorgvuldig en afgewogen worden ingezet»5. Dat de situatie in
Egypte weerbarstig was en resultaten achterbleven bij de doelstellingen mag
bekend zijn geweest, consequenties in de zin van less for less werden
daaraan – ten tijde van de rapportageperiode van de Europese Rekenkamer –
nog niet verbonden. Het kabinet steunde deze lijn.
Sinds eind 2012 wordt overigens EU-steun aan Egypte, bij gebrek aan
voortgang, aangehouden. Het betreft EUR 90 mln. aan toegezegde SPRINGmiddelen en EUR 110 mln. aan steun vanuit het nabuurschapsinstrument.
Vraag 4 en 5
Onderschrijft u de conclusie van het rapport dat de negatieve houding van de
Egyptische autoriteiten ertoe heeft geleid dat ook de EU-maatregelen ter
bevordering van mensenrechten en democratie hebben gefaald? Onderschrijft
4

Het onderzoek bestrijkt de periode tot september 2012. De Europese Rekenkamer heeft
24 projecten op het gebied van democratie en mensenrechten onderzocht die bij elkaar een
waarde van bijna EUR 15 mln. vertegenwoordigen, waarvan EUR 7,05 mln. werd uitgegeven;
1 project op het gebied van corruptiebestrijding met een waarde van EUR 2,55 mln, waarvan
EUR 0,49 mln. werd uitgegeven en drie sectorale begrotingssteunoperaties (gericht op de
sectoren transport, onderwijs en gezondheidszorg) voor een bedrag van EUR 330 mln.,
waarvan EUR 132,79 mln. werd uitgegeven. De uitgegeven middelen die door de Rekenkamer
werden onderzocht bedragen bij elkaar een kleine EUR 140 mln.
5
Kamerstuk 22 112 nr. 1616

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, Aanhangsel

2

u tevens de conclusie dat de Commissie en EDEO hebben verzuimd om
gebruik te maken van de financiële en politieke drukmiddelen die ze tot hun
beschikking hadden? Deelt u de mening dat niet alleen de Egyptische
autoriteiten maar ook de Commissie en EDEO hier in ernstige mate laakbaar
hebben gehandeld?
Hoe verhoudt de handelwijze van de Commissie en EDEO zich tot het
principe «less for less, more for more»?
Antwoord 4 en 5
De Commissie en EDEO weerspreken sommige conclusies van de Europese
Rekenkamer en wijzen er op dat de Rekenkamer onvoldoende oog heeft
gehad voor de lokale politieke context waarin steun werd verleend en de
inspanningen die de EU zich heeft getroost door de jaren heen om een
dialoog met de Egyptische overheid op te zetten en samenwerking in gang te
zetten juist op heikele onderwerpen als bestuur, democratisering en
mensenrechten, inclusief de positie van vrouwen en minderheden. De
omstandigheden in Egypte zijn inderdaad bijzonder weerbarstig en de
medewerking van de Egyptische autoriteiten bleef dikwijls achterwege. De
EU-inzet op bestuur, democratisering en mensenrechten werd door Nederland zeker gesteund. Wel had de EU sterker kunnen aangeven welke
conditionaliteiten aan de verlening van steun zijn verbonden, op basis van
heldere indicatoren en in lijn met het more for more beginsel dat ten
grondslag ligt aan het in 2011 herziene nabuurschapsbeleid van de Unie.
Nederland heeft hierom ook meermalen verzocht, zoals ook met uw Kamer
werd besproken.6
In het afgelopen jaar is de EU dit ook steeds meer gaan doen – zie ook de
recente Kabinetsappreciatie nabuurschapsbeleid inclusief de voortgangsrapportage over Egypte die hierin is opgenomen.7 Op 20 juni jl. presenteerde de
Commissie, op basis van de voortgangsrapportages voor de Zuidelijke
naburen, de verdeling van SPRING-middelen voor het jaar 2013. Aan Egypte
werden, bij uitblijven van hervormingen, nog geen SPRING-middelen
toegekend voor 2013. Dat is in lijn met more for more of, in dit geval, less for
less.
Vraag 6
Onderschrijft u de conclusie van het rapport dat de Europese diensten te
weinig aandacht hebben besteed aan de rechten van vrouwen en minderheden terwijl hier een dringende behoefte voor bestond gezien de groeiende
intolerantie in Egypte?
Antwoord 6
Nederland heeft er bij HV Ashton en Commissaris Füle (Nabuurschap) bij
verschillende gelegenheden op aangedrongen met prioriteit te kijken naar de
positie van vrouwen (conform de motie Bonis-Sjoerdsma) en minderheden in
Egypte, omdat deze in Egypte steeds zorgelijker werd. In een brief van
3 februari 2012 stelden Ashton en Füle overigens al dat «respect voor
mensenrechten» één van de criteria is waaraan voortgang in Zuidelijke
nabuurschapslanden wordt afgemeten. Afschaffing doodstraf, godsdienstvrijheid, non-discriminatie op basis van gender of seksuele geaardheid,
non-discriminatie van minderheden, kinderrechten, afschaffing van marteling
en mensonterende straffen werden met name genoemd. In dezelfde brief
zeiden Ashton en Füle ook dat bijzondere aandacht werd geschonken aan
vrouwenrechten, juist omdat vrouwen zo’n grote rol hebben gespeeld bij de
omwenteling. Deze brief is ter informatie van de Kamer bijgevoegd.8
Vraag 7
Deelt u de mening dat de Commissie en EDEO nalatig hebben gehandeld en
daarmee zeer onzorgvuldig zijn omgegaan met het belastinggeld van
Europese burgers? Zo nee, waarom? Zo ja, welke consequenties hebben deze
bevindingen voor Commissie en EDEO? Gaat u bijvoorbeeld bij de
EU-antifraudedienst OLAF aandringen op nader (strafrechtelijk) onderzoek?

6

Kamerstukken 21 501-02 nr. 1219 en nr. 1228
Kamerstuk 22 112 nr. 1616
8
Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer
7

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, Aanhangsel

3

Antwoord 7
Het kabinet vindt het ernstig dat (in ieder geval een deel van) de steun die EU
heeft verleend aan Egypte, niet evident heeft bijgedragen aan een verbetering
van het bestuur in dat land. In zijn algemeenheid geldt dat de EU in staat
moet zijn inzicht te geven in de resultaten die zijn bewerkstelligd met behulp
van Europese steun. Anders kan niet worden vastgesteld of het verlenen van
deze steun zinvol is geweest – en dat is de EU inderdaad aan Europese
belastingbetalers verplicht. De verantwoordelijkheid voor handhaving van
conditionaliteiten ligt in de eerste plaats bij de Europese Commissie, die
Nederland zal aanmoedigen om meer werk te maken van het stellen van
duidelijkere voorwaarden en de handhaving daarvan. Het loket OLAF komt
pas aan de orde indien er sprake is van «suspected fraude». Het onderzoek
van de Europese Rekenkamer was daar niet op gericht en bevat geen
uitspraken over fraude.
Vraag 8
Welke mogelijkheden ziet u om EU-geld aan Egypte terug te vorderen? Welke
gelden worden er op dit moment nog aan Egypte overgemaakt? Bent u
bereid om aan te dringen op een bevriezing van alle EU-gelden aan Egypte?
Zo nee, waarom niet?
Antwoord 8
Op dit moment wordt EU-steun aan Egypte aangehouden. Het gaat om de
SPRING-middelen die in 2012 aan Egypte beschikbaar werden gesteld (EUR
90 mln.) en een bedrag van EUR 110 mln. uit het nabuurschapsinstrument
voor Egypte. Deze middelen zijn aan Egypte toegezegd met instemming van
lidstaten, maar worden in het licht van de omstandigheden in Egypte niet
uitbetaald totdat aan een aantal voorwaarden is voldaan. De belangrijkste
daarvan is het aangaan van een lening met het IMF. Hiertoe dient de
Egyptische regering een ingrijpend pakket aan hervormingen aan te nemen.
Vraag 9
Heeft het bovengenoemde rapport consequenties voor de bilaterale betrekkingen met Egypte conform het uitgangspunt «less for less, more for more»? Zo
nee, waarom niet?
Antwoord 9
Het rapport van de Europese Rekenkamer heeft geen consequenties voor de
bilaterale betrekkingen met Egypte. Bij de bilaterale transitiesteun vanuit het
Matra-zuid programma vindt geen overdracht van middelen plaats, maar gaat
het om overdracht van kennis in de vorm van enerzijds training van
ambtenaren en diplomaten en anderzijds kleinschalige samenwerkingsprojecten tussen Nederlandse en Egyptische overheidsinstellingen. Het risico van
onjuiste besteding van middelen is daardoor te verwaarlozen. Concrete
samenwerkingsprojecten zijn nog niet van start gegaan. Mogelijkheden
daartoe zijn wel geïdentificeerd, maar de verdere voorbereiding wordt in het
licht van de recente ontwikkelingen in Egypte voorlopig uitgesteld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, Aanhangsel

4