Mental Health and Psychosocial Support blijft prioriteit in Nederlands OS
beleid
Gezamenlijke position paper van ARQ, Cordaid, IFRC PS Centre, Nederlandse Rode Kruis,
Save the Children en War Child Holland
Ondergetekende organisaties waarderen de mogelijkheid om onze visie op mentale zorg en
psychosociale steun (aangegeven als MHPSS) te delen met u als inkomend kamerlid van de BUHAOS commissie. In aanloop naar het geplande ronde tafel gesprek op 16 juni vragen wij gezamenlijk
vast uw aandacht voor het belang van MHPSS. Concreet vragen wij van u dat Nederland haar
internationale voortrekkersrol behoudt en articuleert door te blijven pleiten voor een verbeterde
integratie van MHPSS in noodhulp, wederopbouw en ontwikkelingssamenwerking en daarbij
middelen vrijmaakt voor de noodzakelijke integratie van MHPSS in programma’s.
Hiervoor zijn vier belangrijke redenen te noemen:
1. Mentale gezondheid en psychisch welbevinden zijn, behalve een mensenrecht, ook
voorwaardelijk voor de beëindiging van conflicten en opbouw van een stabiele en
welvarende maatschappij;
2. Psychosociale hulp en geestelijke gezondheidszorg zijn de investering meer dan waard
- met laagdrempelige hulp is veel impact te bereiken;
3. De noden zijn gigantisch; 4 miljoen door conflict getroffen mensen kampt met een
psychische stoornis. De potentie voor positieve verandering is groot, maar de
financiering en capaciteit ontbreekt. Terwijl voorkomen beter is dan genezen;
4. Nederland heeft relatief veel kennis en kunde op dit gebied, en is hierin uniek en
relevant in de wereld. Nederland heeft zich laten zien als voortrekker, en er liggen veel
kansen om deze rol voort te zetten en verder te versterken.

Waarom MHPSS niet kan wachten
Oorlog, crisis, rampen en langdurige stressoren als armoede en uitbuiting laten hun sporen na in de
hoofden en harten van de mensen die getroffen worden. Vooral het cumulatieve effect van
meerdere crises of gewelddadige conflicten kruipt mensen onder de huid. Wereldwijd staat de
mentale gezondheid en het welbevinden van veel mensen onder grote druk.
‘Mental Health and Psychosocial Support’(MHPSS) gaat over de hulp aan deze mensen. Het
betreft alle hulp die het psychosociaal welzijn en de veerkracht van mensen beschermt en
bevordert, en die psychische problemen voorkomt of behandelt.1
1. De noden zijn enorm
Volgens de Worldbank en WHO kampt 1 op de 5 mensen in fragiele en door conflict getroffen
gebieden met een psychische stoornis.2 En terwijl de WHO schat dat 20% van de kinderen en
1 IASC Guidelines on Mental Health and Psychosocial Support in Emergency Settings (English).pdf

(interagencystandingcommittee.org)
2 New WHO prevalence estimates of mental disorders in conflict settings: a systematic review and meta-analysis - The
Lancet. Met 2 miljard mensen in conflictgebieden, betekent dit 400 miljoen mensen in conflictgebieden

jongeren wereldwijd te maken krijgt met psychische klachten, is dit aantal vele malen groter voor
kinderen in humanitaire crisissituaties. Zo laat recent onderzoek3 zien dat als gevolg van de COVID-19
pandemie, 70% van de vluchtelingenkinderen en 57% van alle 800 miljoen kinderen in fragiele- en
conflictgebieden psychosociale steun nodig heeft.
Ook in meer stabiele gebieden zijn de noden groot; 1 op de 6 mensen kampt op enig moment met
een psychische aandoening.4 Vooral in landen met wijd vesrpreid ‘alledaags geweld’ tegen kinderen,
vrouwen, en minderheidsgroepen, lijden velen aan mentale problemen. Zo is zelfdoding de
alarmerende tweede grootste doodsoorzaak van jongeren tussen de 15-24 jaar oud, waarvan 79% in
lage -en middeninkomenslanden.5 Uit onderzoek blijkt dat vrouwen en meisjes een verhoogd risico
lopen op mentale gezondheids- en psychosociale problemen als gevolg van sociale en gender
gerelateerde normen in de maatschappij.6
COVID-19 onderstreept de noodzaak. De COVID-19 pandemie maakt pijnlijk duidelijk hoe een
mondiale crisis de veerkracht zowel van individuen en samenlevingen op de proef kan stellen.
Specifiek de meest kwetsbaren in een samenleving worden hard geraakt - ook in een land als
Nederland, één van de meest welvarende landen ter wereld. Sinds COVID-19 heeft 80% van kinderen
en 89% van ouders meer angst, stress en depressieve klachten7 en heeft 70% van de
vluchtelingenkinderen psychosociale zorg nodig.8 VN Secretaris Generaal Guterres heeft zich in
heldere woorden over het belang van MHPSS uitgesproken, vooral voor de meest kwetsbare groepen
als gevolg van conflicten of natuurrampen, en daar bovenop COVID-199. Eveneens heeft onze eigen
koningin Maxima onlangs haar inzet voor mentale gezondheid toegezegd voor de komende 10 jaar.10
2. Groot gebrek aan capaciteit en financiering
Ondanks de omvang van het probleem zijn er grote zorgen omtrent de beschikbare capaciteit en
financiering. Met name in lage inkomenslanden is er een nijpend tekort aan zorgverleners die
mentale zorg en psychosociale hulp kunnen verlenen: er is slechts 1 psychiater per 2.000.000
mensen, en 1 verpleegkundige per 240.000 mensen.11 Deze ratio is in hoge inkomenslanden 170
maal hoger voor psychiaters en 70 keer hoger voor verpleegkundigen.12 In lage inkomenslanden is de
zgn. ‘treatment gap’ – mensen met psychische problemen die behandeling nodig hebben maar hier
geen toegang tot hebben - naar schatting 90%.13 In fragiele staten, en tijdens rampen en conflicten
ligt dat percentage nog hoger.
Ondanks deze enorme noden en capaciteitsbeperkingen gaat wereldwijd minder dan 1% van
financiering voor niet-overdraagbare ziekten naar mentale gezondheid, terwijl ruim 20% van alle
3 World Vison International & War Child (2021). The silent pandemic.
4 New WHO prevalence estimates of mental disorders in conflict settings: a systematic review and meta-analysis - The

Lancet
5 Adolescent mental health (who.int)
6 Mental health, maternal health and sexual and reproduction health and rights (publishing.service.gov.uk)
7 https://app.mhpss.net/?get=354/the_hidden_impact_of_covid-19_on_child_protection_and_wellbeing.pdf
8 https://www.warchildholland.org/documents/217/The_Silent_Pandemic.pdf
9 "Mental health services are an essential part of all government responses to COVID-19" | United Nations
10 Koningin Máxima focust op mentale gezondheid - Blauw Bloed (eo.nl)
11 Mental health action plan 2013 - 2020 (who.int)
12 10 facts on mental health (who.int)
13 Reducing the treatment gap for mental disorders: a WPA survey - PubMed (nih.gov)

gemelde gezondheidsproblemen betrekking heeft op psychisch en psychosociaal welzijn.14 Dat
betekent ineffectieve besteding van gezondheidsbudgetten, zeker omdat de impact van geestelijke
gezondheidszorg naast de reguliere gezondheidszorg alom bewezen is.15 Bovendien gaat van het
globale ontwikkelingsbudget slechts 0,14% naar psychosociale steun voor kinderen en jongeren.16
Volgens recente berekeningen is 3,07 dollar per kind nodig om psychosociale steun op te schalen, er
is 1,4 miljard dollar nodig om alle kinderen in conflictgebieden te kunnen bereiken.17
Wegens COVID-19 neemt de aandacht en bereidheid toe, maar daadwerkelijke toename in
financiering blijft achter. Zo blijkt uit een recente survey van de WHO dat 9 op de 10 landen MHPSS
onderdeel maken van hun COVID-19 response plannen, maar dat slechts 17% van deze landen ook
voldoende financiering beschikbaar stelt voor het dekken van de benodigde MHPSS diensten.18
3. De impact van MHPSS is vergaand
1. Geestelijke gezondheidszorg en psychosociale steun redt levens. Het is een basisbehoefte.
Wanneer er niet tijdig wordt geïnvesteerd in MHPSS is de impact op het individu en
samenleving groot. Het ervaren van sterke, langdurige of terugkerende tegenslagen, heeft
een cumulatief effect en kan leiden tot allerlei mentale problemen zoals angst, depressieve
klachten en traumatische stress. Vooral kinderen zijn extra kwetsbaar wanneer ze niet tijdig
de juiste hulp ontvangen. Het staat een optimale ontwikkeling en functioneren in de weg,
evenals het vermogen om zinvolle relaties aan te gaan, te leren op school, te werken en
weloverwogen beslissingen te nemen.19
2. Mentale gezondheid en psychosociaal welzijn is daarmee integraal aan andere
beleidsterreinen, waaronder onderwijs, (seksuele) gezondheid en rechten, werkgelegenheid
en gendergelijkheid. Voortgang op de andere Sustainable Development Goals (SDGs),
voornamelijk op gezondheid (SDG3), onderwijs (SDG4), gendergelijkheid (SDG5),
bescherming, vredesopbouw en stabilisatie (SDG16), kan pas bereikt worden als ook
langdurige stress, mentale problemen en (intergenerationeel) trauma worden aangepakt.
3. Zonder gedegen aanpak van psychische problemen van de bevolking is wederopbouw in een
land moeizamer. Niet alleen de zichtbare wonden, maar ook de onzichtbare wonden van
oorlog, geweld en crisis moeten worden geadresseerd in hulp en herstel. Toegang tot MHPSS
versterkt de veerkracht van het individu en de gemeenschap om met tegenslagen om te
gaan. Mentaal gezonde burgers in gemeenschappen versterken sociale cohesie20, en zijn een
voorwaarde voor stabiliteit en wederopbouw. Het integreren van mentale zorg en
psychosociale hulp in noodhulp en ontwikkelingssamenwerking maakt dat ook de overige
(nood)hulp duurzamer is. Mensen kunnen immers meer met hulp als het beter met ze gaat.
4. Voorkomen is beter dan genezen, en ernstige problemen kunnen vaak voorkomen worden.
Wanneer niet tijdig de juiste (preventieve) zorg beschikbaar is, vergroot dit de kans op
14 Financing Global Health | IHME Viz Hub (healthdata.org)

15 Implications of not Addressing Mental Health and Psychosocial Support (MHPSS) Needs in Conflict Situations | Resource

Centre (savethechildren.net)
16 Desk-review-The-Funding-Gap-for-Child-and-Family-Mental-Health-and-Wellbeing.pdf (mhpsscollaborative.org)
17 https://www.warchildholland.org/documents/217/The_Silent_Pandemic.pdf
18 The impact of COVID-19 on mental, neurological and substance use services (who.int)
19 Mentale gezondheid van jongeren: enkele cijfers en ervaringen (rivm.nl)
20 Streets Tell Stories Research Report - Cordaid International

ernstiger psychische problemen, waarvoor meer specialistische en duurdere hulp nodig is. De
Wereldbank schat dat geestelijke gezondheidsproblemen de internationale samenleving
tussen de 2,5 – 8,5 biljoen per jaar kost.21 En dat terwijl een investering van 1 dollar in het
mentale welzijn van mensen ons 5 dollar oplevert in algehele gezondheid en productiviteit.22
Er zijn methoden en manieren ontwikkeld waarmee met relatief weinig middelen en
investering enorme winst behaald kan worden op het mentale welbevinden en het
voorkomen van ernstigere psychische problemen.23 Nederland speelt een belangrijke rol in
het internationaal leveren, borgen en opschalen van deze kennis.
5. Het welbevinden en (mentaal) gezond houden van hulpverleners en vrijwilligers zelf (‘staff
care’) is van cruciaal belang. We hebben dit zelf gezien in de COVID pandemie in Nederland
waar medische teams die laagdrempelig ondersteund werden op zelfzorg beter konden
werken. Zo is het ook in teams betrokken bij internationale hulpverlening; goede,
laagdrempelige zelfzorg is onmisbaar voor effectieve hulpverlening.

De rol die van Nederland wordt verwacht
Nederland wordt door de internationale gemeenschap momenteel aangemerkt als voortrekker op
MHPSS in noodhulp, vredesopbouw en ontwikkelingssamenwerking, vanwege de grote kennis en
ruime ervaring die ons land heeft in combinatie met de aandacht die overheid en maatschappelijke
organisaties daaraan geven. Er zijn internationale afspraken gemaakt over integratie van geestelijke
gezondheidszorg en psychosociale steun (MHPSS) in crisissituaties.24 Nederland heeft eind 2019 de
Declaration Mind the Mind Now25 geïnitieerd en onderschreven, die tientallen concrete actiepunten
bevat. Nederland heeft aan verschillende punten opvolging gegeven, maar de inzet moet worden
opgeschroefd om impact te maken. Daarnaast heeft Nederland de Copenhagen Action Plan26, en de
Resolutie van de Rode Kruis Rode Halve Maan Beweging27 aangenomen en zich gecommitteerd aan
de Psychological First Aid Pledge. Bovendien heeft Nederland zich er recentelijk nog voor
ingespannen tijdens de WHA74 dat lidstaten zich hebben gecommitteerd aan het doel dat 80% van
de landen in 2030 systemen heeft om mentale en psychosociale hulp te verlenen in geval van crises
en natuurrampen.28
Internationaal blijft politieke druk noodzakelijk om aandacht voor dit onderwerp niet te laten
verslappen en om steviger inzet hierop te bestendigen. Zo werd MHPSS pas echt goed geïntegreerd
in versie 2.0 van het Global Humanitarian Response Plan (GHRP) op de COVID-pandemie, na
internationale druk o.a. van Nederland.
Gezien de ernst, urgentie en omvang van de mentale gezondheid in de wereld, en de expertiserol die
Nederland vervult vragen wij het volgende:
21 World Bank Document
22 Investment_paper_lancet_psychiatry_final.pdf (who.int)
23 De voornaamste interagency en internationale producten zijn gebundeld bij de IASC MHPSS Reference Group, mhpss.net

en mhinnovation.net
24 International Conference on Mental Health and Psychosocial Support in Crisis Situations – Amsterdam, 7 & 8 October
2019 | Ministry of Foreign Affairs | Government.nl
25 Amsterdam Conference Declaration | Diplomatic statement | Government.nl
26 Copenhagen 2020 Action Plan for Child, Youth and Family MHPSS
27 IC resolution template (pscentre.org)
28 Als onderdeel van het geüpdate Comprehensive Mental Health Action Plan

1. Nederland behoudt MHPSS als prioriteit in ontwikkelingssamenwerking, noodhulp en
vredesopbouw en ziet MHPSS als een mensenrecht, omdat het levens redt in
noodsituaties, en essentieel is voor herstel- en ontwikkelingswerk op de lange termijn en
vredesopbouw. Nederland behoudt daarbij haar leiderschapspositie en commitment om
internationaal samenwerking met andere landen, donoren en actoren, zoals de Wereldbank,
WHO, UNICEF en UNHCR blijvend te versterken en te beïnvloeden. Zo dient Nederland:
- Richting de VN OCHA te pleiten voor een speciale MHPSS-afdeling die verantwoordelijk is
voor alle humanitaire verzoeken (Humanitarian Response Plans), met vastomlijnde
doelgroepen, financiering en rapportage richtlijnen. Dit stelt Nederland beter in staat de
MHPSS-behoeften van door crisis getroffen bevolkingsgroepen onder de aandacht te
brengen, prioriteiten te stellen en met toegewezen financiering “gaten” te dichten.
- In het kader van het wereldwijde herstel van COVID-19 en andere crises, zich er meer
voor in te spannen dat overheden, donoren en actoren bijdragen aan de ontwikkeling en
financiering van nationale actieplannen, gericht op het versterken van bestaande
(gezondheids)systemen en community-based services om de mentale gezondheid van de
meest kwetsbaren te beschermen. Het is hierbij van belang dat Nederland erop
aandringt dat gemeenschappen, inclusief jongeren, met ervaringsdeskundigheid nauw
worden betrokken bij de ontwikkeling en uitvoer van beleid en programma’s.
2. Nederland neemt concrete stappen om te zorgen dat alle uitvoeringsorganisaties die
Nederlandse financiering ontvangen voor ontwikkelingssamenwerking, noodhulp en
vredesopbouw (inclusief nationale overheden, NGOs, CSOs, lokale partners en de VN)
bijdragen aan het bevorderen van mentale gezondheid en psychosociaal welzijn van
gemeenschappen en individuen.
- Duurzame inzet op capaciteitsversterking en bestaande financiering hiertoe via de
Dutch Relief Alliance (DRA), de Country Based Pooled Funds (CBPFs), De Rode Kruis en
Rode Halve Maan Beweging, en het Education Cannot Wait (ECW) fonds, en initiatieven
zoals de Minimum Service package, het VN Peace Building Fund en RVO pool of experts.
Dit betekent ook versterken van capaciteit op MHPSS door niet-experts, zoals
maatschappelijk werkers, leerkrachten en vrijwilligers.
- Financiering mogelijk maken voor specifieke interventies die de meest kwetsbaren
(migranten, kinderen, jongeren, ouderen, slachtoffers van geweld, (natuur)rampen en
conflict, zoals vluchtelingen) toegang geven tot noodzakelijke MHPSS. Het is hierbij van
belang lange-termijn financiering beschikbaar te stellen, om psychosociaal welzijn en
veerkracht te versterken en sociale cohesie te bewerkstelligen.
- MHPSS dient structureel meegenomen te worden in nationale en internationale
(humanitaire) beleidsdocumenten en responseplannen, met bijpassende budgetlijnen en
resultaatindicatoren. Alleen dan zal MHPSS ook daadwerkelijk geïntegreerd worden in
programmering.