Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2008–2009

31 700 VIII

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap (VIII) voor het jaar 2009

Nr. 117

VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEG
Vastgesteld 16 december 2008
De vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap1 heeft op
27 november 2008 overleg gevoerd met staatssecretaris Dijksma van
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap over:
– de brief van de staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap d.d. 29 augustus 2008 over onderzoek gewichtenregeling (31 200 VIII, nr. 205);
– de brief van de staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap d.d. 29 augustus 2008 over resultaten verkenning
nieuwkomers uit MOE-landen in het basisonderwijs
(31 200-VIII, nr. 206).
Van dit overleg brengt de commissie bijgaand geredigeerd woordelijk
verslag uit.
Voorzitter: Van de Camp
Griffier: Arends

1

Samenstelling:
Leden: Van der Vlies (SGP), Van de Camp
(CDA), voorzitter, Depla (PvdA), Slob (ChristenUnie), Remkes (VVD), Joldersma (CDA), Jan
de Vries (CDA), Van Vroonhoven-Kok (CDA),
Jan Jacob van Dijk (CDA), Aptroot (VVD),
Leerdam (PvdA), Kraneveldt-van der Veen
(PvdA), Roefs (PvdA), ondervoorzitter, Verdonk
(Verdonk), Van Leeuwen (SP), Biskop (CDA),
Bosma (PVV), Pechtold (D66), Zijlstra (VVD),
Langkamp (SP), Jasper van Dijk (SP), Besselink (PvdA), De Rooij (SP), Ouwehand (PvdD)
en Dibi (GroenLinks).
Plv. leden: Van der Staaij (SGP), Ferrier (CDA),
Gill’ard (PvdA), Anker (ChristenUnie), Van
Miltenburg (VVD), Atsma (CDA), Sterk (CDA),
Vietsch (CDA), Schinkelshoek (CDA), Dezentjé
Hamming-Bluemink (VVD), Van Dijken (PvdA),
Hamer (PvdA), Van Dam (PvdA), Van der Burg
(VVD), Gesthuizen (SP), Jonker (CDA), Fritsma
(PVV), Van der Ham (D66), Ten Broeke (VVD),
Van Bommel (SP), Leijten (SP), Timmer
(PvdA), Gerkens (SP), Thieme (PvdD) en
Halsema (GroenLinks).

KST126026
0809tkkst31700VIII-117
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2008

Vragen en opmerkingen uit de commissie
De voorzitter: Ik heet de staatssecretaris van OCW en de heren die haar
vanochtend begeleiden welkom. Wij gaan spreken over de gewichtenregeling en de nieuwkomers uit de MOE-landen. In de procedurevergadering werd onze aandacht gevestigd op een bericht in de Volkskrant van
vanochtend. Dat bericht wordt gekopieerd en aan de leden ter beschikking
gesteld. Ik neem aan dat de staatssecretaris daar wellicht nog iets over zal
zeggen. Wij vonden het niet verstandig om onze agenda daar nu door te
laten veranderen. Het komt er met haar instemming dus bij op de agenda.
Wij hebben tot 13.00 uur. Als het niet nodig is om de tijd vol te praten,
zullen wij dat niet doen. In eerste termijn geef ik vijf minuten spreektijd.
De heer Bosma (PVV): Voorzitter. Gisteren hadden wij een vergadering
waar wij een uur eerder dan begroot klaar waren. Zo kan het ook, wil ik
maar zeggen.
De gewichtenregeling is een grote uitnodiging tot misbruik. Ik heb al
eerder een vergelijking getrokken met de WAO. Het is mooi dat de staatssecretaris uitgaat van het goede in de mens; dat is prachtig en dat siert
haar. Ik vrees echter dat het de belastingbetaler veel geld gaat kosten. Het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 VIII, nr. 117

1

is logisch: de aanmoediging zit tenslotte aan de verkeerde kant. Niemand
heeft er belang bij dat hij hoogopgeleid is. Er staat nu een premie op het
voorwenden van een zo laag mogelijke opleiding, want dat levert de
school geld op. De school, de kinderen en ook de ouders hebben straks
allemaal hetzelfde belang: een lage opleiding in de boeken krijgen, want
dat brengt geld binnen.
Er is geen countervailing power, want er is niemand die de waarheid naar
boven kan brengen. Als ik bij de school van mijn kinderen beweer alleen
lagere school te hebben, is niemand van die school in staat om het tegendeel te bewijzen. Moet het hoofd der school thuis huiszoeking gaan doen
en op zoek gaan naar mijn universitaire bul? Zou de onderwijsinspectie
alle universiteiten van Nederland moeten bellen om uit te zoeken of ik
soms ergens ben afgestudeerd? Dat kan helemaal niet. Het rapport Regioplan stelt op pagina 29 duidelijk: «Het lijkt erop dat er maar weinig externe
prikkels voor de scholen zijn om fouten in de vaststelling van de gewichten te voorkomen. De kans dat scholen door de eigen omgeving (...)
worden aangesproken op de manier waarop zij met de gewichtenregeling
omgaan, wordt niet groot geacht.» De kans dat een eventuele controle
van de inspectie of de auditdienst van OCW leidt tot het opsporen van
fouten, wordt eveneens bijzonder klein geacht. Het bericht stelt dat het
vaak voorkomt dat ouders informatie geven over een opleiding die niet
klopt. Kortom, er staat aan alle kanten een aanmoediging op het ruimhartig omspringen met die regeling. Ik ga zonder meer uit van de oprechtheid van de Nederlandse ouders en schoolleiders, maar je moet de kat
niet op het spek binden. Dat gebeurt nu wel. Je zult maar dromen van een
nieuwe bibliotheek of een nieuw ingericht klaslokaal met glimmende
computers.
Het is vreemd dat uit het onderzoek van Regioplan blijkt dat 82% van de
respondenten vindt dat de gewichtenregeling ongunstig uitpakt voor de
eigen school. Ik vraag aan de staatssecretaris: rara, hoe kan dat? Dat moet
toch eigenlijk wel perceptie zijn? Het kan tenslotte niet zo zijn dat 82% van
de scholen er financieel op achteruitgaat. Zou men in het antwoord ook de
enorme papierwinkel hebben meegenomen? Stapels formulieren moeten
worden ontvangen, verwerkt, ingenomen, nagekeken en nogmaals
verwerkt. In het rapport staat ook dat sommige ouders meerdere keren
worden benaderd voor de juiste gegevens. Vooral op het gebied van het
waarderen en categoriseren van buitenlandse diploma’s leidt dat tot
complicaties en daar is volgens het rapport geen oplossing voor.
De gewichtenregeling pakt sowieso goed uit voor allochtonen. De zwaarste categorie, het gewicht 1,2, wordt toegekend als een van de ouders
alleen basisonderwijs heeft genoten. Laat dat nu net gelden voor heel veel
allochtonen. Van de Turkse ouders boven de 40 heeft maximaal 80%
basisonderwijs genoten. Van dezelfde groep Marokkaanse ouders is dat
90%.
Wat betreft de toestroom vanuit Oost-Europa baseer ik mij op de staatssecretaris. Zij zegt dat ervan kan worden uitgegaan dat het aantal leerlingen
uit Midden- en Oost-Europa voor het komende jaar stabiel zal blijven of
eerder een dalende trend zal gaan vertonen. Het CBS voorspelt dat er
95 000 Polen per jaar bij komen en dat de helft daarvan hier blijft wonen.
Volgens minister Donner echter is er een jaarlijkse instroom van 120 000
tot 150 000 Polen. Sommigen hiervan gaan weer weg, maar velen niet.
Het kan zelfs nog meer worden, want de kredietcrisis slaat nu bijvoorbeeld
flink toe in Groot-Brittannië, Ierland en IJsland en daar wonen veel Polen.
Een aantal uitzendbureaus stelt al vast dat veel Polen uit die landen nu
naar Nederland komen. Dat wordt ook bevestigd door een migratiedeskundige van de universiteit van Warschau, ene Pawel Kaczmarczyk; ik
ben benieuwd hoe de verslaglegging zich daardoorheen vecht. Hij stelt
dat dus vast. Heel veel Polen trekken weg uit genoemde landen en komen
onder andere naar Nederland.
De arbeidsmarkt voor Roemenen en Bulgaren is nog niet open. Daarom

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 VIII, nr. 117

2

lijkt hun toestroom slechts in de tienduizenden te lopen. Zij mogen hier
niet werken maar wel verkeren. Bij mij in de straat staan nu drie Bulgaarse
auto’s en ik woon in een tamelijk korte straat. Kinderen van Bulgaren en
Roemenen hebben wel recht op onderwijs en dat geldt ook voor illegalen.
De staatssecretaris zegt dat het qua grootschalige problematiek wel mee
zal vallen en er is een rapport van Forum dat dit min of meer onderbouwt.
Ik geloof Forum echter voor geen millimeter, want het is een multiculturalistische club. Wij herinneren ons nog de uitspraken van de directeur van
Forum ten tijde van de opkomst van professor Fortuyn. Hij plaatste die
opkomst in het licht van Auschwitz. Dat geeft de kleur van Forum wel een
beetje weer, lijkt me. Veel berichten uit de realiteit wijzen op zeer grote
problemen. Ik zie in mijn mailbox signalen van mensen uit de praktijk. De
zojuist verspreide berichtgeving uit de Volkskrant wijst daar ook op en
spreekt over een «plotse toestroom» van Poolse leerlingen. Dat kan te
maken hebben met het feit dat de kredietcrisis in Engeland hard aankomt.
Die kinderen spreken geen woord Nederlands. Op een basisschool in
Heerewaarden – ik weet niet eens waar dat ligt – is 10% van de kinderen
van Poolse afkomst. Juf Monique moet een taalklas doen en er gaat een
brief in het Pools naar ouders. Veel berichten die mij bereiken, wijzen op
zeer grote problemen op het gebied van taal, aanpassing, zeden en
gewoonten, omgang met geweld en de visie op homoseksualiteit. Ik zie
dus veel problemen. Het weinige geld dat de staatssecretaris ter beschikking stelt, is mooi, maar lang niet voldoende.
Mevrouw Dezentjé Hamming-Bluemink (VVD): Ik heb niet gehoord wat
de heer Bosma dan zelf voorstelt.
De heer Bosma (PVV): Het is natuurlijk een immigratieprobleem, zoals
veel van de zaken waarover wij hier spreken. De openstelling van de
arbeidsmarkt voor Polen moet worden teruggedraaid en er moet helemaal
geen openstelling van de arbeidsmarkt komen voor Roemenen en
Bulgaren. Dat is het echte probleem en daar moet iets aan gedaan
worden.
De voorzitter: De zinsconstructie «Heerewaarden – ik weet niet eens
waar dat ligt» is natuurlijk geen objectief element. Het ligt in de Betuwe.
Mevrouw Kraneveldt-van der Veen (PvdA): Voorzitter. Wij hebben de
gewichtenregeling een tijd geleden gewijzigd omdat daar veel allochtone
kinderen mee bereikt werden, maar autochtone kinderen met een taalachterstand niet, terwijl dat er minstens net zo veel zijn. Wij hebben de regeling gewijzigd en er een compensatieregeling bij geformuleerd om
herverdelingseffecten te vermijden. Ik denk dat voor de meeste scholen
die compensatieregeling voldoet. Die regeling loopt uiteraard een keer af.
Wij moeten daarom bekijken wat er dan moet gebeuren, maar de scholen
hebben de tijd om zich daarop voor te bereiden. Er zullen ook scholen zijn
waarbij het minder goed uitpakt. Zij zullen aan maatregelen moeten gaan
denken om problemen op te vangen als de compensatieregeling er niet
meer is. Ik denk dat wij die scholen goed in de gaten moeten houden. Van
een aantal geluiden uit die scholen vraag ik me overigens af of zij terecht
zijn. Laatst ben ik echter op de school De Regenboog in mijn eigen woonplaats Zoetermeer geweest. Die school staat in een sociaaleconomisch
zeer zwakke wijk. De school krijgt al een extra fte van het bovenschoolse
bestuur. De school staat eigenlijk één in de min, maar krijgt die extra fte
toch omdat er zo’n concentratie van problematiek is. Het bestuur geeft
echter ook aan dat het op een gegeven moment ophoudt. De school zal
dan maatregelen moeten nemen waardoor zij kinderen los moet laten. De
kans is groot dat die kinderen in jeugdbendes verzeild raken. Ik denk dat
dit echt een oprechte zorg van de schooldirecteur is. Ik kan het voor hem
niet zomaar oplossen, maar ik denk dat het heel goed is dat wij die

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 VIII, nr. 117

3

impulsgebieden hebben ingesteld. Wij gaan zeer graag akkoord met de
invoering daarvan, maar ik heb er nog wel een paar vragen over.
Kan de staatssecretaris aangeven hoeveel geld daar precies mee gemoeid
is? Hoeveel impulsgebieden zijn er? Ik heb begrepen dat die nu worden
vastgesteld en ik stel dus eigenlijk de procesvraag hoe het ermee staat.
Gaat het voornamelijk om scholen in de binnensteden? Maken scholen in
op zich welvarende steden zoals bijvoorbeeld Zoetermeer, die toch ook
echt probleemwijken hebben, daar ook kans op? Met de systematiek die
gekozen is, hebben wij gezegd dat iets voor vier jaar een impulsgebied is.
Dat is goed, want dan heb je continuïteit. Als je er echter net buiten valt,
kan er in die vier jaar veel gebeuren. Ik denk dat de systematiek bijna niet
anders kan. De scholen die impulsgebied zijn, weten dan in ieder geval
waar zij aan toe zijn. Ik denk dat dit goed is. Ik ben heel benieuwd hoe het
met de invoering van de impulsgebieden gaat.
Ik wil ingaan op de praktijk van de uitvoering van het opvragen van gegevens van de ouders. Ik heb vorige keer in juni al gezegd dat dit een
probleem blijft. Ik heb dat op de school van mijn eigen kind ook gemerkt.
Ik moest een formulier invullen en vroeg aan de directrice hoe ze zou
controleren wat ik invulde. Zij gaf aan het niet te controleren, onder
andere omdat het zo’n gedoe is om kopieën van diploma’s te vragen. Die
directrice moet er dus van uitgaan dat ouders te goeder trouw handelen,
maar intussen weet zij dat sommige ouders niet de opleiding opgeven die
zij genoten hebben. Natuurlijk moeten scholen niet frauderen en ik denk
dat vrijwel alle scholen hier netjes mee omgaan. Wat is echter de sanctie
die de staatssecretaris kan opleggen als de gewichten achteraf niet blijken
te kloppen? Stel dat de school te goeder trouw geld heeft uitgegeven
omdat het was toegekend, maar later blijkt dat niet te kloppen. Gaat de
staatssecretaris – echte fraude daargelaten – het de scholen aanrekenen
als ouders over hun opleiding liegen? Hoe gaat de staatssecretaris trouwens controleren of ouders terecht een bepaald diploma hebben opgegeven? Dat lijkt me ook ondoenlijk. Welke foutmarge mag een school
hebben voordat de staatssecretaris gaat ingrijpen? Als school moet je het
gewoon goed doen en goed tellen, maar je kunt een school niet alles
aanrekenen. Hoe gaat de staatssecretaris daarmee om?
De heer Bosma (PVV): Mevrouw Kraneveldt zegt dat de staatssecretaris
het opleidingsniveau van de ouders controleert. De staatssecretaris kan
dat echter helemaal niet controleren, want zij kan alleen de scholen
controleren.
Mevrouw Kraneveldt-van der Veen (PvdA): Ja, dat klopt. Als de staatssecretaris de scholen controleert, zul je ook in alle redelijkheid moeten
zeggen dat de scholen goed moeten tellen. Scholen zullen ook fouten
maken die je hun niet aan kunt rekenen. Ik vroeg hoe de staatssecretaris
daarmee omgaat. Hoe streng is de controle en wat gebeurt er als blijkt dat
het niet klopt? Ik denk dat het voor scholen ook niet altijd makkelijk is. Zij
moeten natuurlijk wel proberen het zo netjes mogelijk te doen. Is bekend
hoe het met de verantwoordingslast van de scholen zit inzake de telling en
de controle bij de ouders door de school? Weet de staatssecretaris
hoeveel de scholen nu kwijt zijn aan rompslomp? Ik kan mij voorstellen
dat het voor zwarte scholen in grote steden best heftig is, want daar
moeten heel veel ouders gecheckt worden en die scholen hebben het al
moeilijk.
Dan kom ik nu bij de Midden- en Oost-Europese landen. Volgens de
staatssecretaris is er niet zozeer sprake van grootschalige problematiek in
het hele land. Uit de berichtgeving blijkt inderdaad dat in een aantal
gemeenten, zeker waar industrie en kassen zijn, veel laaggeschoolde
mensen zijn. Graag een reactie van de staatssecretaris hierop. Ik lees dat
de staatssecretaris de scholen die met deze problematiek te maken
hebben, per leerling een bedrag gaat geven. Dat is natuurlijk een goede

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 VIII, nr. 117

4

zaak. Ik vraag me af hoeveel geld de staatssecretaris daar in totaal voor
uittrekt en hoe zij de prognose ziet. In een van de artikelen die ik net even
snel doorlas, staat dat met name vanwege de kredietcrisis ook Oost-Europeanen van Engeland naar Nederland gaan. Misschien moet de prognose
van de staatssecretaris aangepast worden.
Wij weten dat allerlei uitzendbureaus in Oost-Europese landen mensen
hier naartoe halen om hier te gaan werken. Doen wij bij onze ambassades
zelf iets aan dit soort zaken? Informeren wij mensen die van plan zijn om
naar Nederland te komen over hoe het hier werkt? Informeren wij hen
over inschrijving bij de gemeenten of over leerplicht? Ik weet dat Polen
vaak op een soort vakantiebasis hiernaartoe komen en dat hun kinderen
niet altijd ingeschreven worden. Hebben wij kinderen in beeld die eigenlijk
leerplichtig zijn, maar helemaal niet naar school gaan omdat ouders zich
binnen een bepaalde termijn nog niet hoeven in te schrijven bij het basisregister? Ik hoor hier verhalen over en ik vraag me af of wij hier iets mee
moeten doen.
Mevrouw Dezentjé Hamming-Bluemink (VVD): Voorzitter. Het is natuurlijk te betreuren dat maar liefst 70% van de deelnemende scholen die
waren aangeschreven, een te hoog schoolgewicht had. Ik deel alle opmerkingen die gemaakt zijn dat dit toch wel grote risico’s heeft van misbruik
of oneigenlijk gebruik. Wij hebben ons nu erg gefocust op het opleidingsniveau van de ouders. Ik weet dat dit een rol speelt in de ontwikkeling van
een kind, maar moeten wij niet meer toe naar het toetsen van het kind
zelf? Moeten wij niet meer van het niveau van het kind zelf uitgaan? Dat
lijkt mij minder fraudegevoelig. Het is misschien wel wat intensiever, maar
het gaat uiteindelijk om het opkrikken van het niveau van het kind. Hoe
kijkt de staatssecretaris naar deze regeling voor de toekomst? Wat is nu
eigenlijk het rendement van de investering? Hoe werkt die gewichtenregeling in de praktijk uit? Wat levert het op? Is het inderdaad zo dat wij
met meer inzet op scholen de taalkennis vooruit kunnen laten gaan? Wat
zijn de ervaringen en resultaten op dit gebied?
De heer Bosma (PVV): Mevrouw Dezentjé heeft het wel over de gewichtenregeling gehad, maar niet over de toestroom van Polen en de enorme
problemen die dat oplevert in het Nederlandse onderwijs. Ik ben een
achterdochtig mens en ik weet wel waarom mevrouw Dezentjé erover
zwijgt. Wij hebben de toegang van Polen tot de arbeidsmarkt namelijk te
danken aan de VVD. Is dat de reden waarom mevrouw Dezentjé er niets
over wil zeggen? Huldigt zij nog steeds het VVD-standpunt dat de Nederlandse markt opengesteld moet worden voor Polen?
Mevrouw Dezentjé Hamming-Bluemink (VVD): Wij kennen open
grenzen en wij vinden nog steeds dat de arbeidsmarkt openstaat. Wij
hebben al wel heel lang het standpunt dat de arbeidsmarkt niet voor
kansarme immigranten openstaat. Ik wil volhouden dat dit het VVD-beleid
is.
De heer Bosma (PVV): Of zij nu kansarm zijn of niet, de VVD was en is er
voorstander van dat de Nederlandse arbeidsmarkt wordt opengesteld
voor Polen, of die nu veel of weinig kansen hebben. Wij zien nu waar dat
toe leidt. Het zou mooi zijn als mevrouw Dezentjé het standpunt van haar
partij hierin herziet.
Mevrouw Dezentjé Hamming-Bluemink (VVD): Dat ga ik nu niet hier
doen.
De voorzitter: Zoals u weet, wordt dit soort helderheid door de voorzitter
altijd zeer op prijs gesteld, los van de materiële component.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 VIII, nr. 117

5

Mevrouw Smits (SP): Voorzitter. De gewichtenregeling gaat over hoe wij
scholen de mogelijkheid geven om kinderen die een achterstand hebben,
verder te helpen. Daar kun je niet tegen zijn, tenminste dat dacht ik altijd,
maar dat blijkt hier toch weer anders te liggen. De nieuwe regeling zadelt
scholen met veel extra werk op. Je leest dat ook terug. Er is weinig steun
vanuit de scholen voor de vernieuwingen en het uit zich ook in de vele
fouten die worden gemaakt door scholen. Dat is toch wel heel zorgwekkend. Uiteindelijk zijn uitkomsten niet goed te garanderen. Ouders
schamen zich soms en er is geen controlemechanisme. Het steekt mij
vooral dat het in de plannen lijkt alsof het budget de bepalende factor is.
Het lijkt alsof er een zak geld is die over de kinderen verdeeld moet
worden in plaats van dat men kijkt naar wat die kinderen nodig hebben.
Het geeft een beeld van pleisters plakken, met budgetten schuiven en
gaten dichten. Volgens ons los je daar geen achterstanden mee op. De
SP-fractie vindt dat het tijd is om te gaan bekijken hoe het is gegaan met
het achterstandenbeleid van de afgelopen jaren. Moeten wij niet gaan
evalueren wat het effect geweest is van hoe het de laatste jaren is gegaan
en daaruit conclusies voor de toekomst trekken? Wij zouden graag zien
dat er een onafhankelijke evaluatie komt van het achterstandenbeleid van
de laatste jaren met aanbevelingen voor de toekomst. Wat is de reactie
van de staatssecretaris hierop?
Wat betreft de huidige situatie geven meerdere scholen aan dat zij erop
achteruit zijn gegaan. Het heeft hun soms zelfs formatie gekost. Ik vraag
me af of de door de staatssecretaris genoemde compensatieregeling
volstaat. Ik zou exact van haar willen weten hoeveel scholen erop achteruit zijn gegaan. Hoeveel zijn die scholen erop achteruit gegaan en wordt
dat allemaal gecompenseerd? Per saldo gaat door die nieuwe gewichtenregeling geld terug naar OCW omdat minder kinderen een gewicht
hebben en het opleidingsniveau van ouders stijgt. Wordt dat geld weer
helemaal teruggebracht naar de scholen via de compensatieregeling en
de impulsgebieden? Als dat zo is, zou ik dat heel graag horen.
De heer Jan Jacob van Dijk (CDA): Zou mevrouw Smits kunnen uitleggen hoe zij bij de stelling komt dat er geld naar het ministerie terugvloeit?
Uit de stukken blijkt juist dat er de komende jaren extra geld besteed
wordt aan de gewichtenregeling.
Mevrouw Smits (SP): Ik vraag aan de staatssecretaris of het geld terugvloeit via de compensatieregeling en de impulsgebieden. Door de herverdeling hebben veel scholen geld ingeleverd. Sterker nog, er gaat via de
weg van het gewicht aan het kind minder geld naar de scholen. Dat wordt
volgens de staatssecretaris weliswaar gecompenseerd, maar ik zou graag
nog even precies willen weten hoe dat zit.
De staatssecretaris heeft de drempel verlaagd naar 6%. Dat is een goed
begin, maar voor de SP-fractie is dat niet goed genoeg. Met een voorbeeld zal ik laten zien wat dat kan betekenen. Stel je een school voor met
200 leerlingen. Voor het gemak rekenen wij met leerlingen met 0,3
gewicht. Om die drempel van 6% te halen moet je 40 leerlingen hebben
met dat gewicht. Bij 35 leerlingen krijg je dus geen geld. Daar zitten wij
wel mee. Volgens de SP-fractie moet het gaan om het kind met de achterstand. Daarbij moet je geen drempels opwerpen. Wij willen de drempel
het liefst wegnemen of anders verlagen. Is de staatssecretaris het met de
SP-fractie eens dat de achterstand van elk kind per definitie de reden moet
zijn voor extra geld en dat het budget daarop moet worden aangepast?
Mevrouw Kraneveldt-van der Veen (PvdA): Wij zeggen altijd dat je
moet aansluiten bij de achterstand van het kind. Dat moet je meten. Je
kunt een verplichte toets doen, maar dan wordt het weer een afrekeninstrument. Een dergelijk plan hebben wij een paar jaar geleden in de
Kamer met elkaar afgeschoten. Daar was mevrouw Smits ook bij, of

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 VIII, nr. 117

6

althans de SP. Wij hebben een paar factoren met een voorspellende
waarde vastgesteld. Als wij dat niet zouden doen, wordt het weer een
enorme toetsrompslomp voor scholen. Dat kost ook geld.
Mevrouw Smits (SP): Ik heb het woord «toetsen» ook niet in de mond
genomen en dat ga ik ook niet doen de komende minuten. Ik vraag naar
de drempel voor scholen, niet naar het vaststellen of een kind gewicht
nodig heeft; daar kom ik straks op. Het gaat mij erom dat als ik 35 kinderen heb die volgens die criteria in aanmerking zouden komen, ik die
drempel niet haal. Daar gaan mijn zorgen over, niet over de criteria
wanneer een kind een gewicht krijgt. Daarvoor moeten wij niet meer naar
etniciteit kijken. Toetsen doe ik liever niet.
Dan wil ik nu ingaan op de Oost-Europese kinderen. Allereerst mijn
complimenten aan de staatssecretaris. Het is heel fijn dat zij extra geld
beschikbaar stelt, zoals wij vanochtend in de krant lazen. Maar ook hierbij
heb ik vragen over de drempel. Waarom geldt dat nu pas vanaf drie of vier
kinderen? Wij vinden dat ieder kind aandacht verdient. Daarop wil ik graag
een reactie van de staatssecretaris.
Hoe worden de impulsgebieden vastgesteld en welke criteria gelden daarvoor? Ziet de staatssecretaris bijvoorbeeld het gevaar dat er een zwarte
school is in een bepaalde wijk die toch niet in aanmerking komt voor deze
regeling?
Hoe moet het dan wel? Het bepalen van het opleidingsniveau levert veel
bureaucratie op. Dat is heel vervelend, maar wij snappen ook wel dat dit
op zich geen rare factor is. Van de toetsen die mevrouw Kraneveldt net
noemde, ben ik ook geen voorstander. Wij vragen ons af of de thuistaal
niet als criterium kan worden toegevoegd. Het scheelt nogal of je laagopgeleide Nederlands sprekende ouders hebt of laagopgeleide Marokkaans sprekende ouders. De consultatiebureaus beschikken al heel vaak
over gegevens over de thuistaal. Daar zouden wij op kunnen voortbouwen. De staatssecretaris noemde ooit zelf de thuistaal als een relevante en
simpele indicator om te bepalen of een kind naar de voor- en vroegschoolse educatie kan. Dat zou dan toch ook kunnen gelden voor de
school? Graag een reactie hierop van de staatssecretaris.
Het wordt tijd dat wij de regeling zo organiseren dat ook kinderen met een
achterstand goede begeleiding kunnen krijgen. De huidige gewichtenregeling heeft nu nog wat gebreken. Wij zouden graag zien dat dit geëvalueerd wordt en dat daar lessen uit getrokken worden voor de toekomst.
De heer Bosma (PVV): De SP-fractie zegt aan de ene kant dat het goed is
dat etniciteit niet meer meetelt, maar aan de andere kant wil zij een bonus
zetten op het spreken van een niet-Nederlandse thuistaal. Volgens mij
bestaat er een relatie tussen die niet-Nederlandse thuistaal en etniciteit.
Waarom moet het van overheidswege beloond worden als je thuis Marokkaans praat?
Mevrouw Smits (SP): Allereerst nodig ik de heer Bosma van harte uit om
een keer naar Oost-Groningen te komen of om een dagje in Friesland op
stap te gaan. Daar worden heel andere talen gesproken als in het westen
des lands. Dan hebben wij het niet over etniciteit. Het lijkt mij dat wij geen
gewicht moeten hangen aan het Fries zijn. Dat is in het verleden ook niet
gebeurd. Je kunt best naar etniciteit kijken, maar daar gaat het niet alleen
om. Het voordeel is dat kinderen die gewoon een Nederlandse achtergrond hebben, toch in aanmerking kunnen komen voor een gewicht en
dat is heel goed. De heer Bosma heeft het over belonen, maar wij zien
gewoon graag dat die kinderen hulp krijgen en dat heeft niets met
belonen te maken.
De heer Bosma (PVV): Hoe toon je dan in de door de SP opgetuigde
bureaucratie aan dat je thuis Marokkaans spreekt?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 VIII, nr. 117

7

Mevrouw Smits (SP): Er is al heel veel bekend bij bijvoorbeeld de consultatiebureaus. Het hoeft allemaal niet opnieuw te gebeuren.
De heer Jan Jacob van Dijk (CDA): Voorzitter. Het CDA is er een groot
voorstander van dat scholen over voldoende middelen beschikken om alle
leerlingen een benadering op maat te kunnen geven. Om die reden zijn
wij dus ook voorstander van een gewichtenregeling zoals die naar voren
wordt gebracht. Wij zijn er ook blij mee dat de vier categorieën in de vroegere gewichtenregeling zijn teruggebracht tot één categorie, waarin niet
alleen recht wordt gedaan aan de taalproblematiek maar ook aan de
sociaal-emotionele problematiek enzovoort. Om die reden zijn wij voorstander van wat er nu ligt.
In de vroegere regeling was etniciteit een heel belangrijk gegeven. Nu
wordt met name ook gekeken naar het opleidingsniveau van de ouders.
Wij denken dat dit op zich een veel betere indicator is van hoe het er
precies voor staat.
Dat zijn de positieve berichten. Hoe zit het nou precies met de uitvoering?
Gelet op wat er naar voren wordt gebracht, ook in het onderzoek van
Regioplan, en de reactie van de staatssecretaris daarop, blijken er nog wel
enkele problemen zijn. Hoe zit het nou precies met de vergelijkbaarheid
van de diploma’s? De staatssecretaris heeft dat al in kaart gebracht met
betrekking tot Marokko, Turkije en Somalië en wil dit ook voor andere
landen gaan doen. Heeft zij er al enig zicht op of dit in ieder geval
voldoende soelaas biedt, zodat scholen op deze manier de formulieren
makkelijker en waarheidsgetrouwer kunnen invullen?
Wij hebben het mooie instituut gekregen van het IcDW. Daar hoor ik nog
steeds veel klachten over. Het duurt veel te lang voordat men uiteindelijk
antwoord krijgt en dat zegt iets over de klantgerichtheid aldaar. Er is in de
afgelopen weken ongetwijfeld iets verbeterd, maar ik hoor daar nog
steeds ongelooflijk veel klachten over, bijvoorbeeld dat het bijna negen
maanden kan duren voordat je uiteindelijk antwoord krijgt op de vraag
hoe het er nou precies voor staat. Dat moedigt scholen niet aan om heel
zorgvuldig na te gaan hoe het precies zit en om die formulieren in te
vullen.
Problematischer is natuurlijk het gedrag van de ouders zelf. Over het
algemeen vullen zij het veel te hoog in. Dat is iets anders dan waar de
heer Bosma hen van verdenkt. Hoe zorg je ervoor dat je een juiste indicator krijgt? De schoolleiders zitten af en toe ook met kromme tenen om
dat soort dingen te gaan doen. Ik denk niet dat wij ertoe moeten overgaan
dat schoolleiders dit gaan corrigeren, maar hoe kunnen wij er wel voor
zorgen dat wij een waarheidsgetrouwer beeld krijgen?
Er is nog een ander element, namelijk de scholen. In de brief geeft de
staatssecretaris fraai weer dat negen van de tien schoolleiders aan wie
wordt gevraagd of zij op de hoogte zijn van de regeling, «ja» zeggen. Als
je dan drie vragen stelt, blijkt dat 50% van hen het absoluut niet weet. Hoe
zorgen wij ervoor dat de scholen beter tussen de oren krijgen hoe die
regeling precies in elkaar zit?
Ik vind het ernstiger worden als er bijna burgerlijke ongehoorzaamheid
gaat ontstaan omdat schoolleiders het eigenlijk niet eens zijn met de
regeling omdat die voor hen negatief uitpakt en als zij daarom de lijsten
creatiever gaan invullen. Hoe zorgt de staatssecretaris ervoor dat zij dit
voor een groot gedeelte voorkomt? Ook al ben je het niet eens met
bepaalde regelingen, dan nog is het niet aan een schoolleider zelf om daar
op een andere of creatieve wijze mee om te gaan.
Voor de impulsgebieden zelf gebruikt de staatssecretaris in belangrijke
mate de door het SCP opgestelde armoede-indicator. Denkt zij dat dit de
juiste indicator is? Geeft die armoede-indicator het juiste beeld van waar
echte probleemgebieden zijn? Wat dat betreft zou ik vrij snel een soort

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 VIII, nr. 117

8

evaluatie willen hebben van hoe dit uitpakt. Hebben wij nu de juiste
kinderen en de juiste scholen bij de kop bij het treffen van dit soort regelingen?
Dan de Poolse kinderen. De brief van 29 augustus wekt de indruk dat de
zaak aardig op orde is; er zijn nog wel wat problemen, maar die kunnen in
belangrijke mate worden opgelost door ervoor te zorgen dat op de juiste
manier informatie wordt gegeven en dat de besturenorganisaties op de
juiste manier de weg wordt gewezen. De staatssecretaris ziet op dit
moment dan ook geen aanleiding om hier extra geld in te stoppen. Er
staat in ieder geval niet dat de staatssecretaris dat wél gaat doen. Ja, wij
moeten hier heel zorgvuldig naar kijken. Ik ben daarom een beetje
verbolgen over wat er nu gebeurt: de staatssecretaris laat nu via de krant
weten dat er nu extra geld naartoe gaat, terwijl in de brief van 29 augustus
met geen enkel woord melding wordt gemaakt van extra geld dat in de
richting van deze problematiek gaat. Integendeel: de staatssecretaris
suggereert dat zij het met andere maatregelen kan oplossen. Ik vind het
eerlijk gezegd niet helemaal zuiver dat de staatssecretaris op de ochtend
voor het AO over dit onderwerp ineens met een bedrag onze kant op komt
en zegt dat zij toch het gevoel heeft dat daar meer geld naartoe moet. Ik
had het sierlijker gevonden als de staatssecretaris gisteravond – want het
interview is gisteren gegeven – een brief naar de Kamer had gestuurd
waarin zij had aangegeven wat zij van plan is. Ik heb moeite met de procedure die nu gevolgd is. Dan heb ik het even niet over de inhoud. Ik
verneem straks graag van de staatssecretaris waarom zij tot een ander
inzicht is gekomen, maar ik vind de procedure niet zuiver.
De voorzitter: Mij is gebleken dat de staatssecretaris direct met haar
antwoord kan aanvangen. Ik dank mijn collega’s voor hun heldere en
compacte inbreng.
Antwoord van de staatssecretaris
Staatssecretaris Dijksma: Voorzitter. Ik wil eerst iets zeggen over de gewichtenregeling in het algemeen, de wijziging van de criteria en hoe het
met een hernieuwde wijziging gaat uitpakken. Er zijn vragen gesteld over
de uitvoering, de impulsgebieden, het effect – wel of niet – van drempels
en herverdeeleffecten in het algemeen. Al die zaken wil ik behandelen.
Daarnaast wil ik apart aandacht besteden aan de regeling voor kinderen
uit Midden- en Oost-Europese landen en ook voor kinderen met een
vluchtelingenachtergrond. Datgene wat hier speelt en wat u in de kranten
hebt kunnen lezen, gaat immers over een grotere groep dan deze. Daar zal
ik straks, ook in reactie op de inbreng van de heer Van Dijk, graag het een
en ander over zeggen.
Allereerst ga ik in op de gewichtenregeling. In de vorige kabinetsperiode
is om goede redenen besloten om etniciteit niet langer als een van de
criteria te nemen voor het bepalen van de achterstand van kinderen.
Waarom is die discussie toen gevoerd? Omdat bleek dat een grote groep
kinderen met een autochtone achtergrond die last hebben van een grote
onderwijsachterstand, onvoldoende bediend werd door de toenmalige
regeling. Het probleem was indertijd dat er een verandering van de
criteria kwam, maar dat het budget gelijk bleef. Dan merk je dat er herverdeeleffecten ontstaan. Met name de zwarte scholen in de grote steden
dreigden daarvan last te krijgen. Om die reden heeft de toenmalige
minister samen met de Kamer besloten om een compensatieregeling in
het leven te roepen die de negatieve effecten voor deze categorie scholen
zoveel mogelijk teniet zou moeten doen. Inmiddels zijn wij in deze
kabinetsperiode weer een stap verder. Waarom? Niet omdat er, zoals
mevrouw Smits suggereert, minder geld naar de gewichtenregeling gaat.
Er gaat 70 mln. extra naar de gewichtenregeling toe. Dat betekent dat het
bedrag dat wij beschikbaar hebben voor kinderen met een onderwijs-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 VIII, nr. 117

9

achterstand, in deze kabinetsperiode fors toeneemt. Het is dus ook niet zo
dat er, zoals mevrouw Smits suggereert, als het ware geld terugvloeit naar
OCW. Nee, er gaat alleen naar meer scholen en ook naar andere doelgroepen geld.
Wij proberen er nu met een nieuwe aanpassing van de criteria voor te
zorgen dat datgene wat in de vorige periode nog tijdelijk gecompenseerd
werd, als een vast criterium indaalt in de nieuwe gewichtenregeling. Dat
doen wij door niet alleen het opleidingsniveau van ouders als uitgangspunt te nemen, maar ook armoede veel belangrijker te maken. Je ziet ook
internationaal de trend dat naast de opleidingskansen van ouders de mate
waarin ouders en kinderen in armoede leven, bepalend is voor het
antwoord op de vraag of er sprake is van achterstand. Met de vaststelling
van de impulsgebieden geven wij scholen in die impulsgebieden een
drempelloze toegang tot de gewichtenregeling. Datgene wat mevrouw
Smits vraagt, doen wij straks dus voor een deel met de nieuwe regeling.
In die gebieden zal er immers geen drempel meer zijn. Dit betekent dat wij
steeds preciezer proberen om de grote pot met geld voor onderwijsachterstand – dat gaat echt om honderden miljoenen – zo precies mogelijk
terecht te laten komen waar dat het hardst nodig is, bij kinderen met een
onderwijsachterstand. Dan maakt het dus niet uit welke kleur of achtergrond je hebt. Wij kijken puur naar die achterstand. Die is het beste voorspelbaar op basis van het opleidingsniveau van ouders en tegelijkertijd de
mate waarin sprake is van bijvoorbeeld armoede of werkloosheid. Ik zal
straks gedetailleerder vertellen hoe wij dit denken vast te stellen en welke
effecten wij hiervan verwachten, maar dit is dus het algemene uitgangspunt.
Veel Kamerleden hebben terecht vragen gesteld over de uitvoeringsproblematiek. Met name de opleidingsniveaus van ouders vormen een
kwetsbaar geheel binnen de regeling. Aan de ene kant heb je die niveaus
nodig om precies te kunnen zijn, maar aan de andere kant zie je natuurlijk
een aantal risico’s. De eerste fout die zou kunnen ontstaan, is dat er
gewoon een foute ouderverklaring komt. Dat is niet iets wat wij kunnen
controleren; ook een schoolleiding kan dat niet. Het is dus niet zo, zoals de
heer Bosma suggereert, dat massaal te lage opleidingen worden aangegeven om geld binnen te halen voor de scholen. Nee, schoolleiders zien
zich vaak geconfronteerd met een omgekeerd probleem omdat ouders
niet precies vertellen welke opleiding zij hebben. Eerder geven zij een te
hoge opleiding aan, waardoor scholen onnodig geld mis dreigen te lopen.
Dat probleem is aan de orde. Wij zien gelukkig verbetering door een hele
hoop inspanningen die geleverd zijn, tot en met het vaststellen van de
waarde van een elders behaald diploma in Nederland. Dit geldt niet alleen
voor Somalië, Turkije en Marokko: wij gaan dit nu ook doen voor Bulgarije, Polen, Afghanistan en Irak. Dat zijn de eerste vier landen die er vanaf
het voorjaar bij komen. Wij proberen zo goed mogelijke instrumenten te
bieden om daar een reële inschatting van te maken. Uit onze monitor
blijkt dat er drie tot vier keer minder fouten worden gemaakt dan in het
verleden. Ik vind dat ik dat hier vandaag moet zeggen. Dit is een groot
compliment waard aan de scholen. Door alle geleverde inspanningen aan
onze uitvoeringskant maar ook vooral door de scholen en schoolleiders
zelf worden echt minder fouten gemaakt.
Dit neemt niet weg dat er restrisico’s zijn. Ik zeg er maar bij dat de Kamer
dat destijds willens en wetens heeft geaccepteerd. Toen werd vastgesteld
dat etniciteit losgelaten zou worden als criterium – wij hebben kunnen
vaststellen dat dat terecht was – wist men natuurlijk dat er een restrisico
van oneigenlijk gebruik zou zijn. Er kan immers niet aan de poort gecontroleerd worden of het juiste opleidingsniveau wordt gemeld. Ik heb in de
brief aan de Kamer ook duidelijk gemaakt dat wij eigenlijk alweer verder
nadenken over de vraag of je zelfs een regeling zou kunnen maken
waarbij het hele opleidingsniveau niet meer nodig is. Dat is een verkenning. Het is nog maar de vraag of dat kan. Dan zou je nog verder in de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 VIII, nr. 117

10

richting van armoede als uitgangspunt gaan. Ik weet niet of dat mogelijk
is. Dat willen wij dus verkennen, maar ik kan niet beloven dat dit kan,
alleen al omdat ik niet weet welke effecten zo’n regeling heeft. Wij hebben
er namelijk onvoldoende zicht op of het geld voldoende terechtkomt bij de
scholen die dat het hardst nodig hebben. Wij zijn nu eerst bezig met de
aan de Kamer aangekondigde maatregelen. Daar is een groot draagvlak
voor. Voordat je dat loslaat, moet er natuurlijk weer een hele stap verder
worden gezet.
De voorzitter: Er zijn een aantal interrupties. Die doen wij achter elkaar.
Mevrouw Dezentjé Hamming-Bluemink (VVD): Inmiddels heb ik drie
vragen. Ten eerste hoorde ik de staatssecretaris zeggen dat het bij het
toekennen van de gewichten eigenlijk omgekeerd is: de scholen zeggen
dat een te hoge opleiding wordt opgegeven. Hoe verklaart de staatssecretaris dan dat bij de zelfcontrole blijkt dat dit bij 70% van de deelnemende
scholen heeft geleid tot een daling van het schoolgewicht? Het was dus
kennelijk andersom. Ten tweede begrijp ik de opmerking niet dat er drie
tot vier keer minder fouten worden gemaakt. Bij wie en bij wat? Ten derde:
als er toch verkend wordt, waarom verkent de staatssecretaris dan niet het
toetsen van het kind? Waarom gaat het alleen over armoede en het
opleidingsniveau van de ouders?
De heer Bosma (PVV): De staatssecretaris zegt: «Dat willen wij wel
verkennen.» Wat betekent dat? Betekent dit dat de huidige plannen
minder stringent worden doorgevoerd of komt zij met een alternatief
plan?
De heer Jan Jacob van Dijk (CDA): Ik ben eerlijk gezegd een beetje
verbaasd. Wij hebben begin dit jaar een discussie gehad over gelijke
kansen. Daarin bleek dat het opleidingsniveau van de ouders in belangrijke mate bepalend was voor de kansen om een stap verder te komen.
Het lijkt er nu op dat de staatssecretaris dat in belangrijke mate achteruit
wil zetten, terwijl de inkomenspositie lang niet altijd te maken heeft met
het opleidingsniveau en met de toekomst van de kinderen. Betekent dit
dat de staatssecretaris in belangrijke mate terugkomt op wat zij begin dit
jaar met ons bediscussieerd heeft?
Staatssecretaris Dijksma: Die laatste vraag kan ik makkelijk beantwoorden: het antwoord is «nee». Het probleem is alleen – daarbij kijk ik
ook naar de heer Bosma – dat je met name in de uitvoeringsproblematiek
van de regeling merkt dat het opleidingsniveau een heel oncontroleerbaar
en dus lastig gegeven is. De vraag is of er mogelijkheden zijn om de regeling in die zin minder gevoelig te maken voor problematiek. Daarom is
zo’n exercitie interessant, maar ik zeg daar meteen bij dat ik nu gewoon
«fullswing» aan de slag ga met datgene wat wij eerder met de Kamer
hebben afgesproken. Dat betekent dat wij het opleidingsniveau hebben
als criterium en dat wij daar de komende tijd de impulsgebieden als
aanvullend criterium bij krijgen. Dat is precies wat wij eerder met de
Kamer hebben afgesproken.
Mevrouw Dezentjé vroeg welke fouten minder worden gemaakt. Om heel
precies te zijn, gaat het daarbij om fouten met de leerlingentelling voor de
gewichten, bijvoorbeeld in vergelijking met 2006. Bij het gewicht 0,3 was
er in oktober 2006 een foutpercentage van 30 en bij het gewicht 1,2 was er
een foutpercentage van 15. Blijkens de steekproef uit de leerlingentelling
in oktober 2007 is het foutpercentage bij het gewicht 0,3 afgenomen van
30 naar 9 – dat is dus een behoorlijk forse afname – en bij het gewicht 1,2
is het foutpercentage afgenomen naar 3,5. Dat heeft met uiteenlopende
zaken te maken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 VIII, nr. 117

11

Mevrouw Dezentjé vroeg ook hoe het zit met het toetsen van individuele
kinderen. Dat debat hebben wij al heel vaak gevoerd. Het probleem
daarbij is – dat hebben wij ook wetenschappelijk gevraagd – dat dit geen
betrouwbare voorspeller is van achterstand. Wij kunnen het dus niet
gebruiken. Als je een individuele toets van een kind gebruikt voor de
toekenning van middelen, moet dat «evidence-based» zijn. Anders kom je
onherroepelijk in problemen. Het blijkt dus gewoon niet mogelijk te zijn.
Dat staat nog los van de vraag of je dit wel wilt, want het zou ook een
enorme uitvoeringslast met zich meebrengen en de uitvoeringsproblematiek van scholen zou dan eerder toenemen, alleen al vanwege letterlijk
het gewicht dat dan aan die toets gehangen zou worden in vergelijking
met wat men nu allemaal al meemaakt. Met andere woorden: het is zowel
in de praktische zin als in de meer wetenschappelijke zin geen goed
instrument voor de toekenning van middelen. Daarom moeten wij dat ook
niet doen.
Mevrouw Dezentjé Hamming-Bluemink (VVD): Hoe kunnen wij dan
ooit het rendement verantwoorden van die honderden miljoenen die naar
onderwijsachterstanden gaan? Mij is niet duidelijk hoe je gaat meten of
zo’n regeling effect heeft. Het is oké dat er zo’n regeling is en dat kinderen
worden bijgeplust, maar wat is het eindresultaat en hoe wordt dat
gemeten?
Staatssecretaris Dijksma: U hebt gelijk dat het belangrijk is dat wij ook
van de inzet van deze middelen het rendement beoordelen. Mede in het
kader van de uitvoeringslast kiezen wij ervoor om daarover geen aparte
verantwoording te laten afleggen. Scholen verantwoorden zich natuurlijk
sowieso over de resultaten die zij behalen. U weet dat wij met de sector in
gesprek zijn over de vraag hoe wij de toegevoegde waarde van het onderwijs beter inzichtelijk kunnen maken. Als je daartoe in staat bent, betekent
dat ook dat scholen over de gehele inzet van middelen binnen hun
lumpsum scherper moeten verantwoorden wat hun toegevoegde waarde
is. Ik zeg daar nogmaals bij dat zij dat niet alleen ten opzichte van de overheid moeten doen, maar vooral ten opzichte van de kinderen, hun ouders
en zichzelf: halen wij voldoende uit onze kinderen en zorgen wij ervoor dat
alle middelen die ons ter beschikking staan, daarvoor op een goede
manier worden ingezet? U weet dat de inspectie, zeker naarmate de onderwijsopbrengsten niet voldoende zijn, scholen steeds steviger tegen het
licht zal houden.
De voorzitter: Mevrouw Dezentjé, bij hoge uitzondering voor de derde
keer.
Mevrouw Dezentjé Hamming-Bluemink (VVD): Ik hoor toch verschillende dingen. Ik ben het met de staatssecretaris eens dat wij moeten
bekijken welke leerwinst er is. Dat is ontzettend belangrijk, maar als je dat
aan het eind meet, heb je ook een nulmeting nodig. Dan praat je toch over
toetsen. Het verbaast mij dus dat de staatssecretaris zegt dat dit onbetrouwbaar en niet «evidence-based» is. Dat is namelijk echt waar het om
gaat. Dat is die toegevoegde waarde: hebben die honderden miljoenen
ook effect?
Staatssecretaris Dijksma: Volgens mij voeren wij dit debat nu voor de
zesde keer, misschien nog wel vaker. Wij hebben elke keer dezelfde wisseling van standpunten. Wij gaan nu opnieuw het debat aan over de waarde
van de begintoets; dat wil ik overigens van harte doen. Het probleem is
dat de toegevoegde waarde van het onderwijs niet per se een begintoets
en een eindtoets nodig heeft, waarbij je als het ware digitaal het verschil
tussen het ene en andere zou kunnen meten. Het is veel interessanter om
de toegevoegde waarde van het onderwijs door de doorlopende leerlijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 VIII, nr. 117

12

inzichtelijk te maken. Daar heb je die begintoets op zich helemaal niet
voor nodig. Als de wereld zo simpel was en als het zo zou werken, zouden
wij dat wel doen, maar het is gewoon niet zo.
De voorzitter: Wij gaan eens bekijken of de heer Van Dijk nog een nieuw
blikveld heeft.
De heer Jan Jacob van Dijk (CDA): Dat klopt. De staatssecretaris zegt
dat het opleidingsniveau nog steeds een van de belangrijkste indicators is
voor het meten van achterstand, terwijl zij tegelijkertijd overweegt om
vanwege de uitvoerbaarheid meer in de richting van armoede als criterium te gaan. Althans, zij wil daartoe een verkenning laten uitvoeren om
daarmee de administratieve lastendruk te gaan verminderen. Dan krijgen
wij echter wel een mindere gerichtheid van de inzet van middelen. Is dat
verantwoord ten opzichte van elkaar?
Staatssecretaris Dijksma: Dat is inderdaad de belangrijke vraag die je dan
zou moeten beantwoorden. Zolang wij dat niet zeker weten, kun je dus
niet van de criteria af die wij nu hanteren. Dat moet je ook zeker niet
willen. Nogmaals, ik vind het belangrijk dat het geld gericht ingezet blijft
worden. Voor zover ik nu kan overzien, zijn deze twee criteria – ook in die
combinatie – de beste manier om dit te doen, met de uitvoeringslast die
daar helaas ook mee gepaard gaat. Als je wilt nadenken over minder
uitvoeringslast, kun je zo’n verkenning doen, maar ik herhaal dat je dan
wel zeker moet weten dat geld niet ongericht wordt ingezet. Dat is het ene
punt. Het tweede punt is dat je ook moet kijken naar mogelijke herverdeeleffecten daarvan. Denken staat volgens mij nooit in een stilstand, maar
handelen wel. Als dat geen soelaas biedt, moeten wij het dus gewoon nog
niet doen, maar ik vind het wel interessant om te blijven nadenken over
de vraag hoe wij het zo gemakkelijk mogelijk kunnen maken. Het moet
echter ook kloppen. Dat is precies het punt.
De voorzitter: De wereldvrede is gered. Ik stel voor dat u uw beantwoording voortzet.
Staatssecretaris Dijksma: Mevrouw Kraneveldt stelde een aantal vragen
over de uitvoering. Zij vroeg of enige coulance niet gepast is, zeker bij de
controle op de ouderverklaring. Nogmaals, er vindt geen controle plaats
van de juistheid van de ouderverklaring. Zo’n controle is immers niet
uitvoerbaar. De opmerking van de heer Bosma tegen een van zijn collega’s
was dus terecht. Het is ook niet mogelijk om op dit punt coulance te
betrachten, want dan zouden wij moeten afgaan op een verklaring van
een schoolleider dat een ouder een verkeerde verklaring heeft gegeven.
Dat zou de consequentie zijn. Indien scholen twijfelen – dat doen zij soms,
misschien ook terecht – moeten zijzelf ouders ervan kunnen overtuigen
dat het echt in het belang van kinderen is dat ouders niet een te hoog
opleidingsniveau opgeven. Wij betrachten wel coulance – want als dat
kan, doen wij dat zeker wel – als bijvoorbeeld de waarde van een buitenlandse opleiding moeilijk is in te schatten. Dan gaan wij niet zitten miezemuizen, want dat kun je dan met recht en redelijkheid niet bij de scholen
neerleggen.
Mevrouw Kraneveldt vroeg ook wat er gebeurt en welke sanctie er is als
het gewicht niet klopt. Wij hebben niet per se een sanctie. Als geld onterecht wordt uitgegeven, halen wij het wel altijd terug. Dat is gewoon een
bijstelling van de bekostiging. Dat is geen sanctie, maar het herstellen van
een fout. Mocht het zo zijn dat scholen heel veel fouten maken – die
scholen zijn er – dan worden zij geselecteerd voor hercontrole. Als een
grote groep scholen in achtereenvolgende jaren meer fouten maakt, kun
je uiteindelijk overgaan tot nadere maatregelen, helemaal als je het idee
krijgt dat die scholen dat bij wijze van spreken moedwillig doen. Ik zeg

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 VIII, nr. 117

13

daar echter bij dat ik dat nog niet heb hoeven doen. Ik vind het heel
belangrijk om dat hier te zeggen. Het is dus niet zo – af en toe sluipt die
gedachte er hier een beetje in – dat scholen hier bij wijze van spreken
moedwillig mee aan de haal gaan. Dat is niet wat wij constateren. Er
worden wel fouten gemaakt, maar niet expres. Dat is heel belangrijk.
Hoe kunnen wij de administratieve last beoordelen en hoe gaan wij
daarmee om? Wij zitten nu in het derde jaar van herbeoordelingen. Er
komt dus een eind aan de grote administratieve last die door scholen
wordt ervaren. Wij proberen die last met een hele hoop maatregelen zo
gering mogelijk te maken door heel veel dingen in de beoordeling van de
opleidingen makkelijker te maken. De heer Van Dijk zei dat men bij het
IcDW niet zo klantgericht is als je zou mogen veronderstellen. Mijn punt is
dat ik die signalen niet ken. Ik vraag de heer Van Dijk daarom of wij die
signalen onderhands kunnen krijgen, want dan kunnen wij daar iets mee
doen in de richting van het IcDW. Wij zien in het onderzoek een ander
belangrijk signaal, namelijk dat men heel weinig gebruikmaakt van het
IcDW. Wij krijgen dus een tegengesteld signaal, namelijk dat scholen er
gebruik van kunnen maken maar dat te weinig doen. In principe is de
afspraak dat er binnen twee weken antwoord wordt gegeven. Het is dus
niet de bedoeling dat het antwoord negen maanden op zich laat wachten,
maar wij krijgen graag de voorbeelden.
De heer Jan Jacob van Dijk (CDA): In het begin zijn er nogal wat slechte
ervaringen opgedaan. Vanaf dat moment wordt bijvoorbeeld geen gebruik
meer gemaakt van het instrument, omdat er een slecht imago is ontstaan.
Daardoor heeft men de neiging om er niet meer naartoe te gaan. Dat is
een belangrijke oorzaak van wat u naar voren brengt. Daaraan ligt dus een
slecht presteren in het begin ten grondslag.
Staatssecretaris Dijksma: Dat begrijp ik wel, maar men leert natuurlijk
ook daar voortdurend bij en men werkt voortdurend aan een verbeterde
klantgerichtheid. Dat mogen wij natuurlijk niet uit het oog verliezen. Ik zou
de scholen bij dezen dus willen vragen om het IcDW wel te gebruiken. Als
er problemen zijn, laat dat ons en vooral het IcDW zelf ook weten. Dan kan
men daar iets mee. Het is zonde en jammer als op basis van veronderstellingen iets niet wordt gebruikt wat wij wel aanbieden.
Ook over de impulsgebieden zijn enkele vragen gesteld. Zoals gezegd
gaat de drempel naar 0%, mevrouw Smits. Hoeveel geld gaat daar
naartoe? Dat hebben wij nog niet vastgesteld. Dat stellen wij begin
komend jaar vast. Het zal ongetwijfeld wel om tientallen miljoenen gaan,
maar zoals bekend biedt het coalitieakkoord ons de mogelijkheid om dit te
doen. De impulsgebieden zijn verspreid over het hele land. Zij liggen dus
niet alleen in de harten van de grote steden, maar bijvoorbeeld ook in
Oost-Groningen, Zuid-Limburg en Friesland. Dat zijn allemaal gebieden
met veel impulsgebieden. Wij hebben al eens een soort oefening gedaan
op basis van een vorige armoedemonitor van het SCP om te zien of dit
instrument echt soelaas zou kunnen bieden. Daaruit werd zichtbaar dat
met name een aantal provincies buiten de Randstad echt een enorme
vooruitgang maakt qua toegekende middelen. Tegelijkertijd boeken ook
de steden en de zwarte scholen in de grote steden vooruitgang. Dat kan
als je 70 mln. extra te verhapstukken hebt. Uiteindelijk wordt iedereen er
dus beter van, maar het blijft wel een grosso modo-benadering. Uiteindelijk blijven er ook altijd herverdeeleffecten. Die kun je gewoon niet uitsluiten. Mevrouw Smits zei redelijk stevig dat je wel enkele criteria moet
hebben op grond waarvan je dat geld verdeelt. Als je dat puur individueel
zou gaan doen, kom je onherroepelijk in de problemen. Dat is ook
uitvoeringstechnisch niet te doen.
De heer Jan Jacob van Dijk (CDA): Kunt u een overzicht geven van waar
de impulsgebieden straks precies terechtkomen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 VIII, nr. 117

14

Staatssecretaris Dijksma: Ja, dat kunnen wij doen zodra wij de SCPmonitor hebben. Die verschijnt op 18 december. Dan gaan wij er dus mee
aan de slag. Vervolgens is het ons voornemen om de scholen te laten
weten of zij zich in een impulsgebied bevinden en wat dat voor de scholen
betekent. Wanneer wij die overzichten hebben, lijkt het mij uiteraard prima
om die ook naar de Kamer te sturen.
De heer Bosma vroeg hoe het kan dat 80% van de scholen denkt dat zij er
met de nieuwe regeling op achteruitgaan. Dat is voor een deel perceptie.
Men kreeg vanuit de vorige kabinetsperiode de compensatieregeling en
die zou aflopen. Toen, in die periode, kwam er nog geen extra geld bij.
Inmiddels is er de nieuwe regeling, met het nieuwe criterium van het
impulsgebied. Bij de oefening die wij hebben gedaan, zagen wij ook dat
dit voldoende soelaas biedt voor de scholen die na de compensatieregeling anders minder geld zouden hebben gekregen. Sterker nog: zij
gaan de positieve effecten van de impulsgebieden merken. Zolang je dat
nog niet één op één kunt communiceren per school, blijft het beeld heel
stevig hangen dat na de compensatieregeling «de bijl valt» en dat er dan
dus een probleem is. Ik hoop dat, wanneer wij ongeveer in januari met
scholen kunnen gaan communiceren wat dit voor hen betekent, het beeld
bij die 80% van de scholen heel snel zal verdwijnen. Dat zal nooit helemaal gebeuren, maar wel meer dan nu.
De heer Bosma (PVV): Dat is dus perceptie. Daar hebben wij niet zoveel
aan. Kunt u ons in januari ook melden hoeveel scholen erop achteruitgaan
en hoeveel scholen erop vooruitgaan?
Staatssecretaris Dijksma: Nou, dat weet ik niet. U weet dat er in totaal
7000 scholen in het basisonderwijs zijn. Die krijgen lang niet allemaal
gewichtengelden, maar een flink aantal scholen krijgt die gelden wel. Ik
weet niet zeker of wij dat tot op dat detailniveau kunnen communiceren. U
moet zich voorstellen dat dit een enorme toer in de uitvoering is. Dat gaat
bij ons via CFI. Wij kunnen u wel laten zien hoe de impulsregeling uitpakt
en wat dat voor scholen betekent. Wij kunnen daarbij waarschijnlijk ook
aantallen leveren. Dat zie ik niet als probleem, maar ik ben bang – ik kijk
ook even naar rechts – dat u ons overvraagt als u vraagt om per individuele school te berekenen wat het verschil is. Er zijn altijd autonome
beleidseffecten die op een totale lumpsum – daar hebben wij het immers
over – natuurlijk ook effect hebben. Dan moet je dat er ook weer allemaal
uit trekken. Dan zijn wij wel even bezig. Ik zou mijn mensen graag inzetten
voor een paar andere dingen, als u dat niet erg vindt.
Ik denk dat ik al heel veel heb gezegd over de herverdeeleffecten. Ik ga
daarom nu over tot de regeling voor kinderen uit de Midden- en OostEuropese landen en kinderen met een vluchtelingenherkomst. De heer
Van Dijk ging in op de procedure. Ik denk dat ik er verstandig aan doe om
de Kamer, als zij daar prijs op stelt, een brief te sturen over wat dit nou
precies betekent. In eerdere communicatie met de Kamer heb ik al eens
overwogen om de regeling wat te verruimen, met name voor kinderen
met een vluchtelingenachtergrond. Wij zagen toen immers al dat er
problemen zijn. Dit is een van de onderliggende regelingen binnen de
grotere gewichtenregeling. Het gaat ook om een klein bedrag. Wij verdubbelen het bedrag van die regeling. Zoals ook in de brief staat, doen wij dat
niet omdat wij van mening zouden zijn dat de aantallen waarmee scholen
op dit moment geconfronteerd worden, tot heel grote uitvoeringsproblemen leiden. Volgens mij citeer ik de heer Bosma ongeveer correct als ik
zeg dat hij sprak van «een massieve instroom». Zo’n instroom blijkt tot nu
toe niet uit het onderzoek dat in opdracht van Forum en eigenlijk van ons
door een onafhankelijk onderzoeker is uitgevoerd, maar wij monitoren dit
wel. De instroom van mensen uit nieuwe landen kan immers fluctueren.
Je kunt dus niet voorspellen hoe het bijvoorbeeld de komende maanden
of komend jaar gaat. Dat is exact de reden waarom wij hebben gevraagd

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 VIII, nr. 117

15

om dit in de gaten te blijven houden, want op die manier houden wij de
vinger aan de pols. Wij hebben gemerkt dat de regeling die er al was, niet
door alle scholen werd gebruikt. Als zij haar wel gebruikten, zou het,
omdat het om geringe bedragen gaat, soelaas bieden als wij wat ruimer
zouden gaan toekennen. Dat is redelijk groots en meeslepend in de krant
terechtgekomen, maar ik kreeg gewoon de vraag of ik voornemens ben
om daar iets aan te doen. Daarop hebben wij «ja» geantwoord. Dat is
overigens, ook intern, pas zeer recent rondgekomen, want met dit soort
zaken moet je, zoals bekend, altijd de ronde maken langs de minister van
Financiën en vele anderen die over je schouder meekijken. Die ronde heeft
er zeer recent toe geleid dat wij de ruimte kregen voor deze verruiming,
niet alleen voor kinderen met een achtergrond uit de Midden- en OostEuropese landen maar voor alle kinderen die «nieuw» in Nederland zijn.
Het lijkt mij ook jegens de Kamer het meest fair en fatsoenlijk om haar dat
in een brief nog wat uitgebreider te melden.
Ik denk dat ik misschien niet alle maar wel de meeste vragen nu heb
beantwoord.
Nadere gedachtewisseling
De heer Bosma (PVV): Voorzitter. Ik dank de staatssecretaris voor haar
uitgebreide beantwoording. Ik zou bijna zeggen: I stand by my story. De
gewichtenregeling kan tot misbruik en fraude leiden. Dat hebben wij nu
dus vastgesteld. Ik vrees dat wij hier over een aantal jaren weer zitten en
er dan achter komen dat het flink uit de hand is gelopen. Ik hoop het niet.
Ik ga uit van ieders goede wil, maar de deur voor misbruik staat wagenwijd open. Dat spijt mij heel erg.
De heer Jan Jacob van Dijk (CDA): Ik weet niet bij welk overleg de heer
Bosma heeft gezeten, maar volgens mij hebben wij hier niet geconstateerd dat deze regeling wijd open staat voor fraude en misbruik. Wellicht
kan de heer Bosma nader onderbouwen hoe dat precies zit.
De heer Bosma (PVV): Wij hebben allebei vastgesteld dat er bij ouders
mogelijkheden bestaan om dingen losjes in te vullen. Uiteindelijk bestaat
er geen enkele manier om dat wat ouders hebben ingevuld, te controleren.
De staatssecretaris zegt dat een massieve toestroom niet vaststaat omdat
die niet blijkt uit het onderzoek van Forum. Dan denk ik: ga eens twijfelen
aan Forum, want het CBS zegt het en minister Donner zegt het. Er zijn
berichten van uitzendbureaus en van migratiedeskundigen uit Polen die
een nog aanzwellende groei voorspellen. Vandaag zijn er ook krantenberichten. Dat gaat over aantallen, maar wij hebben ook heel veel
berichten over problemen met betrekking tot Polen. Er werd gevraagd of
ik bij een ander overleg heb gezeten, maar ik moet vaststellen dat ik
vandaag misschien op een andere planeet zit.
De voorzitter: Het is jammer dat de voorzitter altijd zijn mond moet
houden. Het woord is aan mevrouw Kraneveldt.
Mevrouw Kraneveldt-van der Veen (PvdA): Die volgens mij met beide
benen op de grond van deze planeet staat.
Voorzitter. De staatssecretaris is niet ingegaan op een paar vragen. Wij
lezen in de krant dat Poolse, Bulgaarse of wat voor werknemers dan ook
in het weekend naar de camping komen en maandag op de stoep staan. Ik
vraag mij af of die ouders weten hoe het hier werkt en hoe het zit met het
systeem als zij zich moeten aanmelden. Hebben zij voldoende informatie?
Krijgen zij die via het uitzendbureau waarvoor zij misschien via-via
werken? Kortom, weet men wanneer men vanuit het thuisland vertrekt,
wat men hier moet doen als men kinderen heeft en hoe het allemaal zit? Ik

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 VIII, nr. 117

16

vraag mij af wat wij in Polen – om dat land maar even te nemen – doen
aan voorlichting, bijvoorbeeld bij onze ambassades, om ervoor te zorgen
dat mensen in ieder geval weten waaraan zij geacht worden zich hier te
houden. Daarbij gaat het met name om het inschrijven van kinderen.
Herkent de staatssecretaris het bericht dat zij soms hun kinderen een
aantal weken of misschien wel langer meenemen en dat die kinderen
soms van onderwijs verstoken blijven – dat zou ik een slechte zaak vinden
– omdat zij zich nog niet meteen bij de GBA hoeven in te schrijven omdat
zij geen vaste verblijfplaats hebben?
Voor de rest dank ik de staatssecretaris voor haar antwoorden. Ik wacht
nog even op de uitwerking van wat zij precies met de extra leerlingenvelden doet. Ik vind het interessant om daar meer over te weten, maar dat
komt nog. Daar heb ik nu dus geen vragen meer over.
Mevrouw Dezentjé Hamming-Bluemink (VVD): Voorzitter. Ik kan het
kort houden, want het standpunt van de VVD-fractie is voldoende gewisseld, ook in andere debatten. Als er zoveel honderden miljoenen ergens
naartoe gaan, vind ik het altijd te betreuren als een effectmeting afwezig
of dun is. Ik vind nog steeds dat de toegevoegde waarde gemeten moet
kunnen worden via een nulmeting en een eindtoets. Dan weten wij in
ieder geval hoe het kind en de school het hebben gedaan en of onze
belastingcenten goed zijn besteed.
Mevrouw Smits (SP): Voorzitter. Ik heb geen antwoord gekregen op een
paar vragen, met name op de vraag hoe de staatssecretaris aankijkt tegen
de taal als indicator. Zou dat geen goed extra criterium zijn? En hoe staat
zij tegenover een evaluatie van hoe het gaat en van hoe het is gegaan?
Werkt het wel op deze manier? Is dit wel toekomstbestendig of moet het
anders? Het is mooi dat in de impulsgebieden die drempels wegvallen,
maar volgens de SP zou je eigenlijk overal zonder die drempels moeten
werken. Zowel voor vluchtelingenkinderen als voor Poolse kinderen,
andere Oost-Europese kinderen en alle andere achterstandskinderen in dit
land zouden eigenlijk nergens drempels moeten gelden.
De heer Jan Jacob van Dijk (CDA): Voorzitter. Ik bedank de staatssecretaris voor haar antwoorden en haar reactie op de gevolgde procedure,
waar ik straks nog even op terugkom. Een belangrijke constatering is dat
wij permanent in deze strijd zitten: hoe zorgen wij ervoor dat wij aan de
ene kant de uitvoeringslasten zo laag mogelijk laten zijn en aan de andere
kant een zo gericht mogelijke invoering mogelijk maken? De voorgenomen verkenning lijkt mij op zich prima, maar ik vraag mij af of wij
daarmee die gerichtheid niet ernstig geweld aan gaan doen.
Ik ben ook blij met de constatering van de staatssecretaris dat de foutenpercentages substantieel zijn afgenomen. Met 3,5% zit je, zeker als het
gaat om 1,2-leerlingen, echt in de statistische foutenmarge. Die 9% zou
nog wel wat naar beneden mogen, maar dat wachten wij rustig af. Over
de klantgerichtheid hebben wij het al even gehad.
Dan nog even de situatie van de Poolse kinderen. Ik ben zelf op bezoek
geweest in Heerewaarden. Ik weet dus welke problematiek men daar zeer
regelmatig tegenkomt. Ik neem de heer Bosma graag onder mijn arm mee
om hem duidelijk te maken hoe het daar zit. Ik kan mij levendig voorstellen dat de staatssecretaris iets wil doen aan wat er nu gebeurt. Ik vraag
mij af of dat voldoende is, maar dat zien wij dan wel weer. Het gaat mij er
in belangrijke mate om dat deze problematiek in gebieden naar voren
komt die voorheen geen ervaring hadden met bijvoorbeeld de situatie van
Marokkaanse en Turkse kinderen. Daardoor is de verrassing op die scholen buitengewoon groot. Ik denk dat daar een deel van de problematiek
zit. Ik ben trouwens blij dat de staatssecretaris zegt dat het om een niet
zo’n heel groot bedrag gaat. Ik heb op de achterkant van dit papiertje
uitgerekend hoeveel het is. Het is ongeveer 5 mln. In het kader van andere

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 VIII, nr. 117

17

discussies ben ik blij dat de staatssecretaris dit als «een klein bedrag»
betitelt.
Staatssecretaris Dijksma: Voorzitter. Ik begin maar even met wat de heer
Bosma zei. Hij moet hier echt niet suggereren dat er één groot probleem
zou zijn en dat de hele regeling ter discussie moet staan. Ik begrijp vanuit
politiek oogpunt dat hij daar misschien een bepaalde mening over heeft,
maar de ouderverklaringen en het feit dat zij aanwezig moeten zijn,
worden ook door accountants bekeken. Wij zitten er natuurlijk niet voor
niets bovenop, ook in de uitvoering. Dat is overigens een van de redenen
waarom scholen een uitvoeringslast ervaren, want wij hebben niet voor
niets een grootscheepse hercontrole gedaan. Wij willen namelijk voorkomen dat foutenmarges groot zijn. Daarom hebben wij nu kunnen vaststellen dat met vereende krachten – ook vanuit het veld en hopelijk ook
met een klein beetje steun van ons – die foutenpercentages nadrukkelijk
zijn afgenomen. Dat is van groot belang.
Over de groei noemde de heer Bosma verschillende cijfers en bronnen.
Mijn punt is niet zozeer dat ik eventuele toekomstperspectieven op voorhand ter discussie wil stellen. Het gaat er gewoon om dat er een onafhankelijk onderzoek is gedaan naar hoe dit op dit moment binnen scholen
wordt ervaren. Dat is een andere discussie dan bijvoorbeeld over de
toestroom van mensen. Niet alle mensen die hier komen, nemen hun
kinderen mee. Er zit dus een verschil tussen datgene wat nu ervaren
wordt op scholen en het bredere debat over de arbeidsmigratie en de
mogelijke consequenties daarvan voor Nederland. Daarover discussieert
de minister van SZW herhaaldelijk met de Kamer. Het kabinet buigt zich
daar terecht ook in bredere zin over, maar wij hebben bekeken wat dit het
afgelopen jaar concreet heeft betekend voor scholen, ook op basis van de
geluiden die wij uit verschillende regio’s kregen. Dan zie je precies wat de
heer Van Dijk heeft geschetst: sommige scholen die, gewoon door hun
ligging – bepaalde gebieden hebben bijvoorbeeldmet seizoenarbeid te
maken – in het verleden nooit te maken hadden met kinderen die ergens
anders vandaan kwamen, krijgen ineens een voor hun gebied «vrij
extreme» benadering. Als er op een kleine dorpsschool ineens een paar
kinderen uit Polen komen, heeft dat voor die dorpsschool een groot effect.
Op macroniveau is dit natuurlijk niet iets om meteen heel ongerust over te
zijn. Precies om die reden heb ik bekeken of, omdat dat probleem daar zo
ervaren wordt , daar nog iets te doen is. Dat geldt overigens niet alleen
voor nieuwkomers uit Midden- en Oost-Europa, maar voor alle nieuwkomers. Dan gaat het inderdaad om een bescheiden aanpassing van de
bedragen. Als ik het over «bescheiden» heb, gaat het om ongeveer
1,5 mln. Het is dus echt nog veel bescheidener dat wat de heer Van Dijk
«bescheiden» noemt. Het lijkt mij daarom heel goed dat wij dit nog heel
precies gaan communiceren met de Kamer, want ik merk al dat het mij
een hoop voordeel kan opleveren als ik dat op een verstandige manier
doe. Wij proberen dus wel om de scholen te helpen.
Wij doen dat bijvoorbeeld ook met het steunpunt dat is opgericht voor
kinderen uit Midden- en Oost-Europese landen. Daar kunnen scholen
maar bijvoorbeeld ook de VNG of de peuterspeelzalen terecht met vragen.
Ik kan niet aangeven in hoeverre wij dit ook via ambassades doen. Ik wil
dat best navragen. Als wij toch een brief sturen, zullen wij dat punt meteen meenemen. Dat lijkt mij uitstekend, want ik weet dat gewoon niet. Ik
weet wel dat wij in Nederland de informatievoorziening op orde hebben
voor de uitvoerders die met deze kinderen te maken krijgen. Zij kunnen
dus een beroep doen op dat informatiesteunpunt. Ik zeg daar maar
meteen bij dat dit ook wordt gedaan.
Zowel mevrouw Dezentjé als – maar dan vanuit een andere aanvliegroute
– mevrouw Smits heeft gevraagd of er wordt geëvalueerd waarmee wij
bezig zijn. Volgens mij is in de begrotingsstukken al gemeld dat wij van
plan zijn om ook op dit terrein een beleidsdoorlichting te doen. Ik denk dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 VIII, nr. 117

18

dit volgend jaar resultaten zal opleveren. Die zullen wij natuurlijk naar de
Kamer sturen. Dan kan de Kamer in bredere zin het effect van het onderwijsachterstandenbeleid op de onderwijsresultaten bekijken. Dat mag ook
«een evaluatie» worden genoemd; wij noemen dat een «beleidsdoorlichting». What’s in a name?
Dan taal als indicator. Nee, ik ga niet steeds weer nieuwe criteria toevoegen of bedenken. Bovendien is ook dit moeilijk te controleren, want wij
komen niet bij de mensen thuis om te horen welke taal daar gesproken
wordt. Ik zou dus willen voorstellen om met deze impulsgebieden aan de
slag te gaan. Dat is de aanvulling waar de Kamer al een tijd om heeft
gevraagd. Die aanvulling komt er nu. Er is groot draagvlak voor, ook bij
alle onderwijsorganisaties die hebben mogen meedenken over dit beleid.
Wij kunnen de eerste effecten daarvan ook heel snel zichtbaar maken.
Laten wij er nou gewoon voor zorgen dat wij dit goed doen en niet met
dingen aankomen die niet «evidence-based» zijn. Dat heb ik al eerder
tegen mevrouw Dezentjé gezegd toen het om die toets ging. Daar moet je
één strakke lijn in hanteren. Ik ga dus niet shoppen in dit soort criteria.
Ik denk dat ik hiermee de vragen van de Kamer heb beantwoord.
De voorzitter: Gelet op de mimiek van de commissieleden deel ik die
opvatting. Dit algemeen overleg, dat voor twee uur stond gepland en nu
in 85 minuten is afgerond, levert drie toezeggingen op.
1. De Kamer wordt per brief nader geïnformeerd over de kinderen die
nieuw in Nederland aankomen. Dat betreft kinderen uit Midden- en
Oost-Europese landen en de vluchtelingenkinderen. In die brief staat
ook een, wellicht kleine, alinea over de voorlichting door de ambassades.
2. De Kamer krijgt in januari 2009 een brief over de indeling van de
impulsgebieden, mede naar aanleiding van het SCP-onderzoek. In die
brief krijgt de Kamer ook informatie over het aantal scholen dat geld
krijgt in het kader van die impulsgebieden.
3. De beleidsdoorlichting die al wordt genoemd in de begroting, komt in
2009 naar de Kamer.
Ik dank de staatssecretaris en de haar begeleidende ambtenaren van harte
voor hun inbreng. Ik dank mijn collega’s voor hun constructieve opstelling.
De voorzitter van de vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
Van de Camp
De griffier van de vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
De Kler

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 VIII, nr. 117

19