Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2007–2008

28 638

Mensenhandel

Nr. 35

BRIEF VAN DE MINISTER VAN JUSTITIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 17 juni 2008
In de afgelopen periode heb ik uw Kamer een aantal toezeggingen gedaan
op het gebied van mensenhandel. Mensenhandel is een zeer ernstig
vergrijp. Gedwongen prostitutie en uitbuiting in overige sectoren zijn
ernstige misstanden, die met kracht bestreden dienen te worden. Ze zijn
een aantasting van de mensenrechten en een aantasting van de lichamelijke en psychische integriteit van de slachtoffers. Mensenhandel is een
vorm van georganiseerde criminaliteit, die bovendien vaak grensoverschrijdend is.
In de brief over het project «Veiligheid begint bij voorkomen» (Kamerstuk
28 684, nr. 119, blz. 25, 4e alinea), die u op 6 november 2007 is toegestuurd, werd u een notitie toegezegd over met name de preventieve acties
die op dat moment werden voorbereid. Door middel van deze brief doe ik
deze en een aantal andere toezeggingen gestand. Hierbij informeer ik u
over de volgende onderwerpen:
– Snelle Actie Teams
– loverboys
– vrouwen die nergens ingeschreven staan
– bruid uit het buitenland
– uitbuiting in overige sectoren
Preventieve activiteiten: Snelle Actie Teams
In de loop van 2007 is door de overheid geconstateerd dat er behoefte
bestaat aan snel en flexibel inzetbare teams om het hoofd te bieden aan
migratieknelpunten die met het bestaande netwerk van Internationale
Liaison Officers (ILO’s) onvoldoende tegemoet kunnen worden getreden –
de zogenoemde Snelle Actie Teams. Daarnaast was de inzet van de SAT’s
een vervolg op het verdwijnen van minderjarige Nigeriaanse vreemdelingen uit de opvang in Nederland en het hieraan gerelateerde onderzoek
mensenhandel/-smokkel. Om minderjarige vreemdelingen, die mogelijk
slachtoffer zijn of dreigen te worden van activiteiten van mensenhandelaren of mensensmokkelaars, reeds in een vroeg stadium te identificeren

KST119770
0708tkkst28638-35
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2008

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 28 638, nr. 35

1

en te beletten dat zij naar Nederland worden gebracht om van daaruit te
worden verhandeld is een pilot Snelle Actie Teams (hierna: SAT’s) gestart,
die is gericht op Nigeria. De SAT in Nigeria heeft primair tot doel om te
voorkomen dat mogelijke slachtoffers van mensenhandel/-mensensmokkel, alsmede (overige) niet of onjuist gedocumenteerden, vanuit
Nigeria per vliegtuig naar Nederland reizen.
Een SAT-team bestaat uit medewerkers van de Koninklijke Marechaussee
en een medewerker van de IND. De SAT’s hebben kennis over kwetsbare
groepen en documentfraude en screenen op basis van risicoprofielen en
documenten de passagiers met bestemming Nederland.
In de brief inzake de uitvoering van de motie Spekman houdende een
verzoek om een plan van aanpak voor ex-alleenstaande minderjarige
vreemdelingen, van 26 mei jl. bent u reeds over de voortgang van de pilot
Snelle Actie Teams Nigeria geïnformeerd. Zoals in deze brief is aangegeven, is in januari 2008 de pilot Snelle Actie Teams Nigeria gestart.
Van 28 januari tot en met 28 februari 2008 zijn in Nigeria op twaalf
vluchten van de KLM door de SAT’s de documenten van alle passagiers
gecontroleerd. Tijdens deze controle zijn de betrokken personen nadere
vragen gesteld gericht op vaststelling van het profiel.
De evaluatie bevindt zich thans in de afrondende fase, vooruitlopend
daarop kan alvast worden geconcludeerd dat het resultaat vooral in de
preventiesfeer lijkt te liggen. Op de vluchten die door de SAT’s aan
controle zijn onderworpen zijn geen (potentiële) slachtoffers van mensenhandel aangetroffen. Het aantal vaststellingen van pogingen tot illegale
inreis vanuit Nigeria op Schiphol is gedurende de pilot gedaald. Een voorlopige conclusie is dat de inzet van de SAT’s en de inzet van strafrechtelijke opsporing en vervolging, waardoor een groot deel van een crimineel
netwerk met betrekking tot mensenhandel/smokkel uit Nigeria op
non-actief is gesteld, hebben bijgedragen aan een vermindering van de
illegale inreis vanuit Nigeria.
Op basis van de eindevaluatie van de pilot zal worden besloten tot het
eventueel voortzetten van de inzet van SAT’s in Nigeria en de modaliteiten
daarvan. Tevens zal op basis van deze evaluatie worden bezien of SAT’s
ook kunnen worden ingezet op andere locaties.
Loverboys
Tijdens het AO Jeugdzorg op 26 oktober 2006 heb ik toegezegd de zgn.
loverboy-problematiek te zullen onderzoeken.
De «loverboy-problematiek» is een ernstige vorm van criminaliteit die ook
streng aangepakt wordt en zoveel mogelijk moet worden voorkomen.
Loverboys zijn jongens die meisjes (tegen hun vrije wil) in de prostitutie
brengen en zijn dus aan te pakken met het mensenhandelartikel, en dat
gebeurt ook. Ik zou dan ook consequent willen blijven spreken over
mensenhandelaren. De term «loverboy» is misleidend, eufemistisch en
het gebruik ervan doet bovendien vermoeden dat het gaat om een nieuw
of te onderscheiden fenomeen en dat is niet het geval.
In de afgelopen jaren zijn er verscheidene onderzoeken naar loverboys
gedaan. Er is mij momenteel geen informatie bekend die duidt op een
toename of een verergering van de problematiek.
De aanbevelingen uit de reeds afgeronde rapporten met betrekking tot
«loverboys»/mensenhandel zijn reeds in beleid neergeslagen. Om meer
zicht te krijgen op de problematiek is gestart met de registratie jeugdprostitutie (tot en met 23 jaar). Deze heeft de vorm van een webenquête
en zal in oktober 2008 voor het eerst worden afgenomen. De registratie is
opgezet door het Comensha, het Coördinatiecentrum Mensenhandel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 28 638, nr. 35

2

(voorheen Stichting tegen Vrouwenhandel). Daarnaast heeft het Expertisepunt Jeugdprostitutie een handreiking uitgebracht voor gemeenten met
randvoorwaarden en succesfactoren voor een effectieve ketenaanpak. De
bestaande aanpak van mensenhandel wordt voortgezet, deze wordt nog
versterkt door de Task Force Aanpak Mensenhandel, die onlangs door de
Staatssecretaris van Justitie en mij is ingesteld en die onder voorzitterschap staat van de Procureur-Generaal mensenhandel. Hierin is ook een
plaats ingeruimd voor het breed in de praktijk brengen van het barrièremodel en de dadergerichte aanpak1.
In het vragenuurtje van 25 maart jl. heb ik toegezegd aan de Staatssecretaris van VWS te vragen bij instellingen voor (licht) verstandelijk gehandicapten (LVG) aandacht te vragen voor loverboyproblematiek. De reactie
van de Staatssecretaris van VWS is als volgt.
Comensha heeft zich gedistantieerd van de berichtgeving over een eventuele toename van slachtoffers van loverboys met een licht verstandelijke
handicap. Uit de cijfers van Comensha blijkt een dergelijke toename niet.
Ook via andere wegen zijn er geen meldingen of vragen over loverboyproblematiek rond LVG-instellingen gekomen. Al eerder heeft de toenmalige Staatssecretaris van VWS zich laten informeren door zowel de Vereniging Gehandicaptenzorg Nederland als het Landelijk Kenniscentrum LVG.
In antwoord op vragen van uw Kamer is toen aangegeven dat
LVG-instellingen zich zeer wel bewust zijn van het probleem van loverboys, mede vanwege incidenten enkele jaren terug2.
De instellingen hebben de rol en de taak om een veilig thuis te bieden
voor de meisjes. Hun rol is erop gericht de weerbaarheid van deze kwetsbare groep te vergroten en het algemene beleid is hier dan ook op afgestemd. Zij verzorgen speciale voorlichtingsactiviteiten en er is structureel
overleg en samenwerking ten behoeve van voorlichting en preventie met
politie, jeugdzorg en jeugdbescherming. Door de instellingen is wel
aangegeven dat het in de open woonvorm en bij kamertraining, buiten
een instellingsterrein, moeilijker is om voortdurend toezicht te houden op
cliënten en ze te behoeden voor kwalijke invloed van buitenaf zoals die
van loverboys. De ministeries van Justitie en VWS financieren voorts het
eerder genoemde Expertisepunt Jeugdprostitutie, dat goede projecten en
instrumenten voor slachtoffers van loverboys en jeugdprostitutie in kaart
brengt, ook met het oog op licht verstandelijk gehandicapten. Via de
informatielijn en de website www.jeugdprostitutie.nu kan informatie
worden opgevraagd.

1

Zie brief «Programma Versterking Aanpak
Georganiseerde Misdaad» d.d.13 december
2007, TK Vergaderjaar 2007–2008, nr. 29 911.
2
Kamerstuk 1844; Vragen van de leden Arib
en Van Dijken (beiden PvdA) aan de ministers
van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en
Justitie over het ronselen van licht verstandelijk gehandicapten door loverboys
(ingezonden 19 juni 2006).

Op 20 april 2006 heeft mijn voorganger toegezegd het fenomeen «moneyboys» in te brengen in de werkgroep onder het actieplan veilig ondernemen. «Moneyboys» zijn jongens die meisjes verliefd op zich laten
worden, zoals loverboys doen, maar de meisjes vervolgens niet in de
prostitutie brengen, maar hen dwingen geld te lenen en dit aan de
«moneyboy» af te staan. Het onderwerp is ingebracht in de genoemde
werkgroep. De werkgroep heeft echter aangegeven dat het onderwerp
beter op een andere wijze opgepakt zou kunnen worden. Dit gebeurt
doordat de weerbaarheidstrainingen die gericht zijn op het voorkomen
van slachtofferschap van loverboys namelijk ook bijdragen aan het voorkomen dat meisjes anderszins worden misbruikt of misleid om geld af te
staan aan deze jongens. Er zijn overigens momenteel geen gegevens bij
mij bekend die er op duiden dat deze problematiek veelvuldig voorkomt of
toe zou nemen.
Vrouwen die nergens ingeschreven staan
In het vragenuurtje van 25 maart jl. werd een verband gelegd tussen het
signaleren van slachtoffers van mensenhandel en de inburgeringscursussen. Ik heb u toen toegezegd hierover in contact te treden met de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 28 638, nr. 35

3

Minister voor Wonen, Werken en Integratie, hetgeen inmiddels is
gebeurd.
Vrouwen die door mensenhandelaren naar Nederland zijn gebracht zullen
in de praktijk niet deelnemen aan inburgeringscursussen. Deelname aan
dergelijke inburgeringscursussen is enkel voorbehouden aan hen die
rechtmatig in Nederland verblijven en voldoen aan de overige criteria van
de toepasselijke wet- en regelgeving. Vrouwen, die in een afhankelijke
situatie naar Nederland komen en niet ingeschreven worden, verblijven
echter niet rechtmatig in Nederland. Deze vrouwen, slachtoffers van
mensenhandel, dienen op andere manieren te worden opgespoord. Dat
gebeurt bijvoorbeeld via de prostitutiecontroles, controles door de
Arbeidsinspectie en in het kader van de Wet Arbeid Vreemdelingen etc.
Medewerkers van deze diensten worden speciaal getraind en gecertificeerd op het herkennen van signalen van mensenhandel.
Bruid uit het buitenland
In het vragenuurtje van 25 maart jl. werden vragen gesteld over het beeld
dat was ontstaan van het «kopen van een vrouw» in het buitenland. Ik
veronderstel dat de vragen werden gesteld n.a.v. een artikel in Trouw op
21 maart jl., waarin echter een aantal ernstige fouten stond. Er werd onder
andere geschreven: «Ook laten de cijfers van Comensha zien dat er steeds
vaker sprake is van gedwongen huwelijken, waarbij voornamelijk Turkse
en Marokkaanse mannen een vrouw kopen in hun land van herkomst. Die
vrouwen worden beschouwd als eigendom van de mannen en worden als
slavin thuis gehouden. De vrouwen hebben meestal geen verblijfsstatus
en kunnen daarom nergens naartoe.» Het beeld dat hier geschetst wordt
van de cijfers van Comensha is volstrekt onjuist. De cijfers van Comensha
(over 2007, te vinden op de website van Comensha) geven helemaal geen
informatie over gedwongen huwelijken of het kopen van een bruid.
Comensha heeft zich dan ook gedistantieerd van het artikel. Het zou
kunnen dat er in Nederland vrouwen wonen die gedwongen uitgehuwelijkt zijn, maar de relatie met mensenhandel is nooit gelegd. Ook bij de
Nationaal Rapporteur Mensenhandel is dit fenomeen niet bekend. Uitbuiting van vrouwen met afhankelijke verblijfsstatus komt voor (zie de vijfde
rapportage van de Nationaal Rapporteur), maar over een toename of
afname is niets bekend. Verder is in diverse landen de bruidsschat nog in
zwang, maar als een bruidsschathuwelijk vervolgens niet uitmondt in
uitbuiting dan is ook dat geen mensenhandel.
Uitbuiting in overige sectoren
In het vragenuurtje van 15 april jl. werden vragen gesteld over de uitbuiting in andere sectoren dan de seksindustrie. Ik zei toen toe de mogelijkheden voor het neerleggen van aansprakelijkheid bij inleners te zullen
onderzoeken. Hierover is contact geweest met het Ministerie van Sociale
Zaken en Werkgelegenheid. U zult over de inlenersaansprakelijkheid nader
geïnformeerd worden door de Minister van SZW.
Tijdens het vragenuurtje van 15 april jl. heb ik tevens toegezegd de
inspanningen van de Bureau’s Naleving hierbij te betrekken. Hierover
heeft de Minister van SZW mij het volgende gemeld.
De Arbeidsinspectie heeft een elektronisch meldpunt waar sociale partners melding kunnen maken van ontduiking van wet- en regelgeving, met
name ontduiking van de Wet Arbeid Vreemdelingen en de Wet Minimumloon en minimumvakantiebijslag. Ook signalen van uitbuiting kunnen
gemeld worden. Sociale partners zelf hebben in een aantal sectoren ook
vormen van meldpunten of bureaus waar werkgevers en werknemers
vermoedens van niet-naleving van de wet- en regelgeving, slechte huisvesting en andere onwenselijke omstandigheden kunnen melden. De

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 28 638, nr. 35

4

wijze van afhandeling van dergelijke meldingen verschilt per sector en
varieert van controle met de mogelijkheid van het opleggen van een boete
tot vormen van bemiddeling. Dergelijke voorzieningen bestaan bijvoorbeeld in de uitzend- en de schoonmaakbranche, de bouw, de metaalelektro industrie en delen van de land- en tuinbouw. Primaire invalshoek
van deze bureaus is de naleving van de CAO en de controle daarop.
Wanneer sprake is of lijkt te zijn van uitbuiting, dan geeft de Arbeidsinspectie de melding door aan de SIOD en daarmee aan het het Expertisecentrum Mensenhandel en Mensensmokkel (EMM). De werving van 24
extra inspecteurs bij de Arbeidsinspectie op grond van het amendement
Spekman c.s.1 is in gang gezet, zij worden in de tweede helft van 2008 in
dienst genomen. Hierdoor zal het aantal Wet Minimumloon-onderzoeken
toenemen. In de zesde rapportage van de Nationaal Rapporteur Mensenhandel zie ik onvoldoende aanleiding te vragen om verdere verhoging van
de capaciteit van deze diensten. Voortdurende aandacht van een ieder,
dus ook van sociale partners, voor de bestrijding van uitbuiting is van
groot belang. Alle inspecteurs arbeidsmarktfraude van de Arbeidsinspectie en alle rechercheurs van de SIOD zijn speciaal getraind op het
herkennen van signalen van mensenhandel en uitbuiting.
Mede namens de Staatssecretaris van Justitie, de Minister voor WWI, de
Minister van SZW en de Staatssecretaris van VWS,
De minister van Justitie,
E. M. H. Hirsch Ballin

1

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008,
31 200 XV, nr. 23.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 28 638, nr. 35

5