Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2023–2024

36 410 B

Vaststelling van de begrotingsstaat van het
Gemeentefonds voor het jaar 2024

36 410 C

Vaststelling van de begrotingsstaat van het
Provinciefonds voor het jaar 2024

Nr. 5

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN
KONINKRIJKSRELATIES
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 6 oktober 2023
Hierbij bied ik u het toezichtverslag 2023 aan (bijlage 1). Dit verslag geeft
een overzicht van de bevindingen van het door mijn ministerie uitgeoefende financiële toezicht op de provincies en de gemeenschappelijke
regelingen, waaraan provincies deelnemen uit hoofde van artikel 207 van
de Provinciewet. Daarnaast ontvangt u een overzicht van de financiële
kengetallen van provincies (bijlage 2).
Ook zend ik u ter kennisneming het gezamenlijk door de provincies
opgestelde verslag over het door hen uitgeoefende financieel toezicht op
de gemeenten en de gemeenschappelijke regelingen, waar gemeenten
aan deelnemen (bijlage 3) (artikel 203 Gemeentewet), en een overzicht van
het aantal gemeenten en gemeenschappelijke regelingen dat onder
preventief toezicht staat in 2023 (bijlage 4). Deze verslagen hebben
betrekking op het toezicht op de begrotingen 2023 en de meerjarenramingen 2024–2026.
De provinciale toezichthouders geven in hun verslag aan dat gemeenten
in de meeste gevallen een structureel en reëel sluitende begroting voor
2023 hebben gepresenteerd. Daarentegen was een structureel en reëel
sluitende meerjarenraming voor 2026 door een aantal onzekerheden niet
voor alle gemeenten mogelijk. Zo ervaren gemeenten de teruggang van
ontvangsten uit het Gemeentefonds in 2026 ten opzichte van 2025 als
probleem, meer nog dan de onduidelijkheid over – op het moment van
schrijven – de nieuwe financieringssystematiek. Voorts geven zij het
handhaven van de opschalingskorting, waarmee wordt bedoeld dat de
oploop van de opschalingskorting vanaf 2026 niet langer geschrapt is, en
de onzekerheid over de middelen voor jeugdzorg als oorzaken aan. Ook
de onzekerheden over de prijsontwikkelingen en stijgende energielasten
worden genoemd. Ten slotte wordt in het verslag over het provinciaal
toezicht op gemeenten gemeld dat de jaarrekeningen van gemeenten in

kst-36410-B-5
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 B, nr. 5

1

2022 hogere positieve resultaten hebben laten zien. Dit komt hoofdzakelijk
door de tekorten op de arbeidsmarkt, maar ook doordat er in de jaren met
corona-lockdowns minder kon worden uitgevoerd, en waren er overige
incidentele resultaten.
Het kabinet heeft oog voor de financiële positie van gemeenten. Ik heb
dan ook samen met de medefondsbeheerder, de Staatssecretaris van
Financiën – Fiscaliteit en Belastingdienst, de afgelopen periode diverse
overleggen gevoerd met gemeenten en provincies over dit onderwerp.
Inmiddels heeft er besluitvorming plaatsgevonden op een aantal van deze
onderwerpen en is uw Kamer daar ook over geïnformeerd. Zo beschrijft
de Voorjaarsnota 20231 de hoofdlijnen van de nieuwe financieringssystematiek voor medeoverheden. Ook is de Hervormingsagenda Jeugd2
definitief vastgesteld, ondertekend en aan uw kamer aangeboden.
Daarmee is een deel van de onzekerheid die in het verslag van de
provinciale toezichthouders wordt benoemd, weggenomen.
De Voorjaarsnota 2023 gaat in op de financieringssystematiek. Gemeenten
en provincies ervaren onzekerheid over de structurele financiële situatie
vanaf 2026 door de aankondiging van de nieuwe financieringssystematiek
voor medeoverheden in het Coalitieakkoord. Het kabinet heeft bij
Miljoenennota 2023 aanvullend eenmalig € 1 miljard voor gemeenten en
€ 0,1 miljard voor provincies voor het jaar 2026 beschikbaar gesteld. In de
Voorjaarsnota 2023 heeft het kabinet aangegeven dat dit bedrag, opgeteld
€ 1,1 miljard, vanaf 2027 structureel beschikbaar komt. Daarnaast heeft
het kabinet besloten om het Gemeente- en Provinciefonds vanaf 2027 te
indexeren op basis van de ontwikkeling van het bruto binnenlands
product. De Afdeling advisering van de Raad van State3 acht de overstap
naar deze nieuwe meerjarensystematiek voor de financiën van medeoverheden in haar Voorjaarsrapportage begrotingstoezicht 2023 positief. Haar
verwachting is dat de nieuwe systematiek stabiliteit, rust en duidelijkheid
geeft voor provincies en gemeenten.
Aanvullend is er duidelijkheid over de Hervormingsagenda Jeugd.
Gemeenten (VNG) en het Rijk hebben hiertoe afspraken gemaakt over het
financiële kader tot 2028. Het kabinet heeft € 1,45 miljard in 2024 en
€ 954 miljoen in 2025 voor jeugdzorg extra beschikbaar gesteld en aan het
Gemeentefonds toegevoegd. De toevoeging van de gereserveerde
structurele middelen bij het Rijk voor de jaren 2026 en verder vindt plaats
na het advies van een deskundigencommissie in het voorjaar van 2025 en
de besluitvorming daarover.
Ten slotte is het kabinet momenteel in gesprek met de koepelorganisaties
van gemeenten, provincies en waterschappen over het realiseren van
evenwicht in de ambities en taken waar het Rijk en de medeoverheden
voor staan en de middelen van, en uitvoeringskracht bij de medeoverheden.
De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
H.M. de Jonge

1

Kamerstuk 36 350, nr. 1, p. 13.
Kamerstuk 31 839, nr. 964.
3
Kamerstuk 36 350, nr. 37.
2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 B, nr. 5

2