Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2022–2023

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2967
Vragen van het lid Slootweg (CDA) aan de Minister van Financiën over het
bericht ««Nieuw toeslagenschaal» ontstaan in de omgang van banken met
moslims» (ingezonden 7 april 2023).
Antwoord van Minister Kaag (Financiën) (ontvangen 21 juni 2023). Zie ook
Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2022–2023, nr. 2475.
Vraag 1
Bent u bekend met het bericht ««Nieuw toeslagenschaal» ontstaan in de
omgang van banken met moslims» uit Trouw?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2 en 3
Wat vindt u van de conclusie van de Nationaal Coördinator tegen Discriminatie en Racisme (NCDR) Rabin Baldewsingh dat moslims door banken en
financiële instellingen structureel worden gediscrimineerd als gevolg van de
Wet ter voorkoming van witwassen en financieren van terrorisme (Wwft) en
de voorbeelden in het artikel dat dit niet alleen leidt tot een zwaardere
informatielast, maar ook tot uitsluiting van financiële activiteiten?
Stroken de conclusies van de NCDR met de bedoeling van de Wwft dat
banken «ongebruikelijke» transacties moeten melden en klantonderzoek
moeten doen, waarbij volgens de Nederlandse Vereniging van Banken (NVB)
discriminatie een no-go is in de uitvoering van de wet, en zoals een
woordvoerder zegt: «Etnische, religieuze of andersoortige achtergrond van
klanten geen reden is voor verscherpt klantenonderzoek»?
Antwoord 2 en 3
Ik ben geschrokken van deze berichten. De beschreven ervaringen moeten
zeer vervelend en frustrerend zijn voor de betrokkenen. Ik neem deze signalen
dan ook zeer serieus. Discriminatie op grond van religie – en elke andere
vorm van discriminatie – is onacceptabel en strookt vanzelfsprekend absoluut
niet met de bedoeling van de Wet ter voorkoming van witwassen en
financieren van terrorisme (Wwft).

1

ah-tk-20222023-2967
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2023

Trouw, 5 april 2023 (https://www.trouw.nl/religie-filosofie/nieuw-toeslagenschandaal-ontstaatin-de-omgang-van-banken-met-moslims~b5689b20/).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

1

Vraag 4
Hoe kan volgens u worden voorkomen dat de risicobeoordeling – zowel qua
mensen als modellen – die banken en financiële instellingen in hun poortwachtersrol moeten uitvoeren disproportioneel en niet vooringenomen zijn,
waardoor een hele bevolkingsgroep het risico loopt op uitsluiting van
financiële activiteiten? En welke rol speelt de toezichthouder en hun
handhaving hierbij?
Antwoord 4
Banken dienen maatregelen te treffen om te voorkomen dat zij discrimineren,
dit geldt ook bij de uitvoering van hun verplichtingen uit de Wwft. De NVB
geeft desgevraagd aan dat banken gebruik maken van diverse instrumenten
en maatregelen om risico’s op structurele discriminatie te reduceren en
inclusiviteit te bevorderen. Hierbij kan worden gedacht aan training van
medewerkers over het voorkomen van (onbewuste) vooringenomenheid bij
oordeelsvorming en besluiten, checken op mogelijke (onbewuste) vooringenomenheid bij het uitvoeren van kwaliteitscontroles op de uitvoering van
Wwft-processen en een klachtenprocedure voor cliënten.
Het is primair aan de banken om te voorkomen dat zij discrimineren bij het
uitvoeren van hun verplichtingen uit de Wwft. DNB houdt toezicht op de
uitvoering van de verplichtingen uit de Wwft door banken. Hoewel discriminatie niet de primaire focus is van DNB, kan DNB banken wel aanspreken als
zij vaststelt dat de banken het risico van discriminatie bij de uitvoering van
verplichtingen uit de Wwft onvoldoende beheersen. Daarnaast kan discriminatie ook uit hoofde van andere taken van DNB worden tegengegaan. Zo is
DNB als centrale bank verantwoordelijk voor het bevorderen van de goede
werking van het betalingsverkeer. Die goede werking van het betalingsverkeer
interpreteert DNB traditioneel als een veilig, efficiënt, betrouwbaar en
toegankelijk betalingsverkeer. Dit houdt onder meer in dat betaaldienstverleners niet discrimineren. DNB kan partijen oproepen maatregelen te nemen
om te voorkomen dat burgers gediscrimineerd worden bij het verkrijgen van
toegang tot een betaalrekening. Ten slotte dienen banken een beheerste en
integere bedrijfsvoering te hebben.2In het geval dat DNB vaststelt dat banken
het risico op discriminatie in hun bedrijfsvoering of beleid onvoldoende
beheersen, kunnen banken vanuit het toezicht daarop worden aangesproken.
DNB heeft mij laten weten dat zij gaat onderzoeken of banken voldoende
beheersmaatregelen nemen om discriminatie zoveel mogelijk te voorkomen.
DNB verwacht de resultaten later dit jaar te publiceren. Ik ben blij met dit
onderzoek van DNB, dat hopelijk nuttige inzichten oplevert.
Als een burger zich gediscrimineerd voelt door zijn bank, dan kan hij of zij
verschillende acties ondernemen. Om te beginnen kan een klant een klacht
indienen bij de bank zelf. Als deze klacht niet naar tevredenheid wordt
afgehandeld door de bank, dan kunnen consumenten zich ook wenden tot het
Klachteninstituut voor financiële dienstverlening. Ook kunnen burgers een
melding doen bij een gemeentelijke antidiscriminatievoorziening of het
college voor de rechten van de mens. Ten slotte kunnen burgers ook een
melding of aangifte doen van discriminatie bij de politie.
Vraag 5
Bent u bereid met banken, DNB en de NCDR, in gesprek te treden over
(onbedoeld) discriminerende risicomodellen en werkwijzen om boven tafel te
krijgen waar de discriminerende elementen in risicoselectiemodellen en
werkwijze zitten en hoe dit kan worden voorkomen?
Antwoord 5
Ja, hiertoe ben ik bereid. Naar aanleiding van signalen vanuit de NCDR over
problemen die moslimorganisaties ervaren bij de toegang tot het betalingsverkeer, ben ik reeds in gesprek met de NVB, DNB, de NCDR en vertegenwoordigers van deze groep om de problematiek en oplossingsrichtingen te
bespreken die tot verbetering van de toegang tot het betalingsverkeer moeten
leiden. Overigens heb ik aan de NCDR laten weten dat wij graag in brede zin
alle signalen ontvangen over discriminatie. Daarnaast wil ik naar aanleiding
van, onder andere, deze signalen de aanwezigheid van discriminerende
2

Artikel 3:17 van de Wet op het financieel toezicht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

2

elementen in de aanpak van witwassen, financieren van terrorisme en fraude
onderzoeken. Ik ben momenteel met de NVB, DNB, AFM, NCDR en het
Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid in gesprek hoe dit het
beste vorm kan worden gegeven. DNB heeft aangegeven te zullen onderzoeken of banken voldoende beheersmaatregelen nemen om discriminatie zoveel
mogelijk te voorkomen. Ik zal uw Kamer hier nader over informeren in de
najaarsrapportage van de beleidsagenda aanpak van witwassen.
Vraag 6
Bent u ook bekend met dergelijke signalen van discriminatie over de hele
breedte van religieuze instellingen?
Antwoord 6
Ik ben niet bekend met signalen van discriminatie van andere religieuze
instellingen.
Vraag 7, 8 en 9
Bent u het eens met Baldewsingh dat er een onderzoek moet komen naar
discriminatie van moslims door financiële instellingen?
Bent u bereid een dergelijk onafhankelijk onderzoek te starten naar profilering
op grond van de Wwft en de Sanctiewet en werkwijze van banken die kan
leiden tot discriminatie naar etnische, religieuze of andersoortige achtergrond, door financiële instellingen?
Bent u bereid bij de opzet van een dergelijk onderzoek alle relevante
stakeholders, waaronder financiële instellingen, DNB en de NCDR te
betrekken?
Antwoord 7, 8 en 9
Ik wil naar aanleiding van, onder andere, deze signalen de aanwezigheid van
discriminerende elementen in de aanpak van witwassen, financieren van
terrorisme en fraude onderzoeken. Ik ben momenteel met de NVB, DNB,
AFM, NCDR en het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid in
gesprek hoe dit het beste vorm kan worden gegeven. DNB heeft mij laten
weten dat zij gaat onderzoeken of banken voldoende beheersmaatregelen
nemen om discriminatie zoveel mogelijk te voorkomen. Ik zal uw Kamer hier
nader over informeren in de najaarsrapportage van de beleidsagenda aanpak
van witwassen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

3