Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

34 035

Wijziging van onder meer de Wet
studiefinanciering 2000 in verband met de
introductie van een nieuw stelsel van
studiefinanciering in het hoger onderwijs en de
uitvoering van een toekomstgerichte
onderwijsagenda voor het hoger onderwijs (Wet
studievoorschot hoger onderwijs)

Nr. 18

NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET NADER VERSLAG
Ontvangen 30 oktober 2014
Inhoudsopgave
1.
2.
3.
4.
5.

Inbreng van de leden van de SP-fractie
Inbreng van de leden van de CDA-fractie
Inbreng van de leden van de PVV-fractie
Inbreng van de leden van de CU-fractie
Inbreng van de leden van de SGP-fractie

2
93
123
126
128

Inleiding
De vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap heeft een
uitgebreid nader verslag uitgebracht over het Wetsvoorstel studievoorschot hoger onderwijs nadat zij had besloten de regering verhelderende
vervolgvragen te stellen naar aanleiding van de gegeven antwoorden in
de nota naar aanleiding van het verslag. De regering is blij met het feit dat
de meerderheid van de fracties slechts in zeer beperkte mate aanleiding
heeft gezien voor verdiepende vragen naar aanleiding van de nota naar
aanleiding van het verslag. Zowel de fracties van de VVD en de PvdA als
die van D66 en GroenLinks en 50+ hebben geen schriftelijke vervolgvragen op de invoering van het studievoorschot in het hoger onderwijs en
de daarmee samenhangende maatregelen die in het wetsvoorstel zijn
opgenomen. De PVV, SGP en CU hebben een beperkt aantal verdiepende
vragen geformuleerd waarop u hierbij de antwoorden treft. Ook andere
partijen hebben een aantal verdiepende vragen gesteld. Tegelijkertijd
constateert de regering dat met name de SP en het CDA een groot aantal
nieuwe vragen naar aanleiding van de memorie van toelichting van het
wetsvoorstel hebben gesteld. Waar het de SP aangaat zelfs een veelvoud
van de vragen die zij in eerste instantie over het wetsvoorstel hebben
gesteld in het verslag.
De regering is de vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap erkentelijk voor de gestelde vragen en de gemaakte opmerkingen

kst-34035-18
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 035, nr. 18

1

en zal daarop reageren in de hierna volgende tekst. Daarbij is zoveel
mogelijk de volgorde van het Nader verslag aangehouden.
1. Inbreng van de leden van de SP-fractie
Algemeen
De genoemde leden vragen nogmaals op welke wijze dit wetsvoorstel de
toegankelijkheid vergroot door de basisbeurs af te schaffen. Deze leden
willen de koppeling uitgelegd krijgen die de regering maakt tussen het
afschaffen van de basisbeurs enerzijds en het vergroten van de toegankelijkheid anderzijds.
De stelling van de leden van de SP-fractie onderschrijft de regering niet.
Voor de visie van de regering op de toegankelijkheid van het stelsel bij
invoering van het studievoorschot verwijst de regering kortheidshalve
naar de relevante passages uit de memorie van toelichting van dit
wetsvoorstel en de vele antwoorden die over dit onderwerp gegeven zijn
in de nota naar aanleiding van het verslag.
Kan de regering voorts toelichten wat een student netto per maand
overhoudt als zijn aanvullende beurs met € 100 wordt verhoogd en zijn
basisbeurs van € 279,14 wordt afgepakt? Graag een toelichting.
De verhoging van de aanvullende beurs geldt voor nieuwe studenten en
hem of haar wordt dus niets extra’s toegekend of afgepakt. Wel wordt de
aanvullende beurs verhoogd ten opzichte van de huidige situatie,
waarmee de kinderen van ouders met lagere inkomens tot circa € 30.000
bruto per jaar een aanvullende beurs kunnen krijgen van € 365 per
maand, daarbij maakt de woonsituatie niets uit.
Heeft de regering kennisgenomen van het nieuws dat de «Keuzegids
hoger onderwijs» de afgelopen weken naar buiten heeft gebracht
betreffende de baankansen van huidige studenten?
Ja, dit onderschrijft nogmaals het belang van een bewuste studiekeuze.
Wat vindt de regering van dit nieuws en hoe ziet zij dit voor zich in
combinatie met het studievoorschot? Denkt de regering dat het studievoorschot invloed gaat hebben op de ontwikkelingen die beschreven
staan in de «Keuzegids hoger onderwijs»? Graag een reactie.
De regering ziet hierin geen aanleiding om het wetsvoorstel aan te
passen.
De genoemde leden constateren dat wanneer afgestudeerden geen baan
kunnen vinden hun schuld zal stijgen door het doorlopen van de rente.
Hierdoor zal de schuld van de afgestudeerde snel oplopen. Vindt de
regering het redelijk dat de rente blijft doorlopen als iemand niet de
financiële ruimte heeft om zijn studieschuld af te betalen?
Als een afgestudeerde minder dan het wettelijk minimumloon verdient,
hoeft hij niet terug te betalen en stijgt de uitstaande schuld door toegenomen rente. De studieschuld kan dus toenemen tijdens de looptijd. Door
de sociale terugbetaalvoorwaarden, blijft de oud-student beschermd
tegen hogere maandlasten als gevolg daarvan; zijn maandlasten
bedragen nooit meer dan 4% boven de drempel van 100% van het
wettelijk minimumloon. Blijft de draagkracht nihil of beperkt, dan wordt
de schuld aan het einde van de looptijd kwijtgescholden. Wanneer het
inkomen stijgt en de draagkracht toeneemt, betaalt de oud-student naar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 035, nr. 18

2

draagkracht terug. Dit is een van de sociale elementen uit het terugbetaalregime van het studievoorschot.
Voorziet de regering problemen met de groeiende schuld van studenten,
wanneer afgestudeerden een langere tijd geen baan kunnen vinden?
De sociale terugbetaalvoorwaarden bieden naar het oordeel van de
regering voldoende verzekering bij langdurige werkloosheid.
Voorziet de regering tevens een probleem met de groeiende studieschuld
van studenten bij het aanvragen van een hypotheek? Graag een reactie.
Nee, de regering voorziet geen probleem met een groeiende studieschuld
bij het aanvragen van een hypotheek.
Naar aanleiding van het onderhavige wetsvoorstel heeft de regering
overleg gevoerd met de Nederlandse Vereniging van Banken en de
Autoriteit Financiële Markten over de wijze waarop studieleningen straks
in het nieuwe stelsel worden meegewogen. Er is afgesproken dat het
studievoorschot aanleiding biedt om de wegingsfactor aan te passen naar
0,45%. Op dit moment bedraagt deze wegingsfactor 0,75%. Deze verlaging
is mogelijk omdat de maandlasten grofweg halveren door de verlenging
van de terugbetaaltermijn en door de socialere terugbetaalvoorwaarden.
Hierdoor wordt bij een studieschuld van € 10.000 dus verondersteld dat
de oud-student een maandlast van € 45 heeft in plaats van € 75 en wordt
de leencapaciteit groter dan zonder deze herziening van de wegingsfactor.
De genoemde leden vragen de regering of zij het redelijk vindt om iemand
35 jaar aan een schuld vast te laten zitten, terwijl de onzekerheid op de
arbeidsmarkt nog steeds op blijft lopen.
De maximale terugbetaaltermijn wordt weliswaar 35 jaar, het is geenszins
een verplichting om die maximale termijn te benutten. De oud-student
kan ook voor een kortere looptijd kiezen waarbij dan inzichtelijk wordt
gemaakt welk maandbedrag daarbij hoort. Zo kan elke student een
terugbetaaltermijn en een maandbedrag kiezen dat past bij zijn situatie en
dit ook weer aanpassen als daar behoefte aan is. Bij werkloosheid of een
laag inkomen wordt de student beschermd tegen te hoge maandlasten
door de sociale terugbetaalvoorwaarden: onder het minimumloon betaal
je niets terug, je betaalt nooit meer dan 4% over het meerinkomen boven
die drempel en je eventuele restschuld wordt na 35 jaar kwijtgescholden.
Deze leden vragen voorts wie er straks nog aanspraak kan maken op een
hypotheek. Dit door het groeiend aantal flexibele contracten, groeiende
jeugdwerkloosheid, steeds lagere baankansen voor afgestudeerden en de
groeiende studieschulden.
Zoals de regering ook al heeft aangegeven in de memorie van toelichting
bij dit wetsvoorstel, verwacht de regering dat dit wetsvoorstel het voor
afgestudeerden juist makkelijker zal maken om een hypotheek te af te
sluiten. Die verwachting was gebaseerd op een eerste inschatting van de
Nederlandse Vereniging van Banken. Inmiddels zijn er concrete afspraken
gemaakt met de Nederlandse Vereniging van Banken en met de Autoriteit
Financiële Markten over de wijze waarop studieschulden zullen worden
meegewogen bij hypotheekverstrekking. Studieleningen verschillen
wezenlijk van consumptief krediet, zo wordt erkend door de Nederlandse
Vereniging van Banken en de Autoriteit Financiële Markten. Bij
consumptief krediet wordt ervan uitgegaan dat 2% van de hoofdsom als
maandlast moet worden aangenomen. Bij studieleningen onder het
huidige stelsel is dit 0,75%. De e regering heeft met de Nederlandse
Vereniging van Banken en de Autoriteit Financiële Markten afgesproken

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 035, nr. 18

3

dat 0,45% een goede wegingsfactor is voor het studievoorschot. Dit
betekent dat bij een lening van € 10.000 een maandlast van € 45 hoort
onder de voorwaarden van het studievoorschot, waar dit voor een
consumptief krediet € 200 is en voor de huidige studielening € 75. Reden
voor deze verschillen in de wegingsfactor is dat studieleningen verschillen
van consumptief krediet op een groot aantal factoren: de looptijd, de wijze
waarop de aflossing wordt vormgegeven, de hoogte van de rente en het
vangnet zoals wordt geboden door de sociale terugbetaalvoorwaarden.
Ten slotte financiert de student met een studielening een investering die
zich in de regel ruimschoots terugverdient door de hogere inkomsten na
die studie.
Deelt de regering de mening dat eerst deze onzekerheden voor jongeren
zouden moeten worden aangepakt voordat de basisbeurs wordt
afgeschaft? Graag een reactie.
Nee.
De genoemde leden vragen of de regering heeft kennisgenomen van het
artikel «Actiegroep helpt Amerikanen van zware studieschulden af».1 Deze
leden vragen de regering hier een reactie op te geven.
Ja. De regering ziet in dit artikel geen aanleiding om veranderingen aan te
brengen in betreffend wetsvoorstel.
In hoeverre is de site van DUO2 verbeterd wat betreft beveiliging van
persoonsgegevens, aangezien de Auditdienst Rijk hierover in 2013 nog de
noodklok luidde,3 zo vragen de genoemde leden.
DUO heeft een taskforce ingericht die een groot deel van de geconstateerde tekortkomingen inmiddels heeft weggewerkt. De ADR heeft
geconstateerd hun aanbevelingen voor een groot deel zijn opgevolgd en
dat voldoende gevolg gegeven is aan de BIR compliancy.
Deze leden constateren dat de regering voor het multi-interpretabele
woord «studievoorschot» kiest. Het woord «voorschot», zoals dat ook aan
een werkgever gevraagd kan worden met betrekking tot het (aankomende) salaris, betekent dat men vast een bepaald gedeelte van dit salaris
kan ontvangen, zonder dat daar rente aan verbonden is. Echter is er bij het
«studievoorschot» wel degelijk sprake van rente én terugbetaling van dit
«voorschot». Deze leden zijn benieuwd naar de keuze van deze specifieke
term. Graag een toelichting.
Daarbij vragen de genoemde leden of de regering het met hen eens is dat
het woord «studievoorschot» misleidend is en mooier klinkt dan de
inhoud weergeeft? Het is immers een poging om studenten het idee te
geven dat ze tegemoet gekomen worden (ze kunnen een «voorschot»
krijgen). Graag een reactie en daarbij een toelichting.
Deze vraag van de leden van de SP-fractie is reeds gesteld in de
technische briefing op 25 september 2014 en is daar beantwoord.

1

Nederlandsch Dagblad, maandag 27 oktober 2014
DUO: Dienst Uitvoering Onderwijs
3
http://www.scienceguide.nl/201308/duo-niet-goed-beveiligd.aspx
2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 035, nr. 18

4

Vragen naar aanleiding van pagina twee4
De genoemde leden vragen waarom de regering van mening is dat een
studieschuld, anders dan louter gelet op het verschil in voorwaarden, een
fundamenteel andere schuld is dan een consumptieve schuld daar er in de
basis geld geleend wordt dat terugbetaald moet worden.
Artikel 1.1 van de Wet op het financieel toezicht (Wft) stelt het volgende:
«Iedere vorm van informatieverstrekking die dient ter aanprijzing van of
een wervend karakter kent ter zake van een bepaalde financiële dienst of
een bepaald financieel product». De informatie op (onder andere)
startstuderen.nl en DUO.nl voldoet aan dit criterium. Volgens de Nadere
Regeling Gedragstoezicht Financiële Ondernemingen (Nrgfo), dient elke
informatieverstrekking die onder dit criterium valt een boodschap met
«Let op! Geld lenen kost geld» met zich mee te dragen. Waarom doet de
regering dit niet, zo vragen deze leden.
Anders dan de leden van de SP-fractie menen, valt DUO noch de
studiefinanciering onder de Wft en gelden dus de genoemde verplichtingen niet.5 Daarentegen hanteert DUO wel de korte en heldere slogan:
lenen mag, terugbetalen moet.
Deze leden zijn van mening dat de regering hardnekkig blijft volhouden
dat de studie een degelijke investering is in de eigen toekomst en verwijst
hierbij naar inkomensstijgingen uit gedateerde rapporten. Het lijkt de
regering geheel te zijn ontgaan dat we in een economische malaise
verkeren. Hoe verantwoordt de regering deze stelling wanneer gekeken
wordt naar de recente berichtgeving dat driekwart van zowel hbo’ers6 als
wo’ers ernstige moeite gaan krijgen met het vinden van betaald werk, zo
vragen deze leden.
Arbeidsmarktperspectieven wisselen met de conjunctuur en zijn dus geen
vast gegeven. Hoewel de werkloosheid de afgelopen jaren is toegenomen,
is de afgelopen jaren ook de toegevoegde waarde van een extra onderwijsjaar toegenomen. Een extra opleidingsjaar leidt doorgaans tot een
extra looninkomen van 4% tot 10%. Voor mannen was het effect van een
extra onderwijsjaar in 1999 nog 5%, in 2009 was het 8%. Voor vrouwen
was de stijging kleiner: van 10,5% in 1999 naar 11,5% in 2009. De regering
is dan ook van mening dat een studie de beste investering is in je eigen
toekomst.
Vragen naar aanleiding van pagina drie
De genoemde leden constateren dat de regering stelt dat het benadrukken
van de positieve aspecten van het studievoorschot cruciaal is voor het
voorkomen van leenaversie en het borgen van de toegankelijkheid. Wat
vindt de regering van haar uitspraak dat het voorkomen van leenaversie
nodig is om de toegankelijkheid te borgen?
De regering onderschrijft die uitspraak.
Wat vindt de regering van het feit dat zij blijkbaar actief lenen onder
studenten zal moeten promoten om de toegankelijkheid te kunnen
garanderen? Op welke manier wil de regering deze leningen onder
studenten gaan promoten? Deze leden vragen voorts hoe de regering de

4

De door de SP-fractie gehanteerde pagina-aanduiding verwijst naar de eerder verspreide
Word-versie van de nota naar aanleiding van het verslag
5
Zie artikel 1:20 van de Wet financieel toezicht.
6
hbo: hoger beroepsonderwijs

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 035, nr. 18

5

voorlichting omtrent de leenvoorwaarden wil gaan aanpakken richting
huidige en aankomende studenten.
Studenten hebben een grote verantwoordelijkheid in de wijze waarop zij
hun studie organiseren. De regering vindt het belangrijk dat de student
bewust nadenkt over de mogelijkheden die hij heeft om zijn leven zo in te
richten dat hij voldoende tijd en geld heeft voor zijn studie. Studenten
moeten hierin hun eigen afweging maken. Studenten sparen in de huidige
situatie reeds7 en ook veel ouders beschikken over een spaarpot. De
regering vindt het heel aannemelijk dat (aankomende) studenten of hun
ouders ook in de toekomst spaargeld blijven opbouwen. Daarmee is niet
gezegd dat elke student bij aanvang van de studie een spaarpot bij elkaar
heeft gespaard ter hoogte van het wegvallen van de basisbeurs (€ 4.800
voor een thuiswonende student, € 13.400 voor een uitwonende student
voor een vierjarige opleiding). Spaargeld (door student of de ouders) is
echter slechts één van de mogelijkheden. Studenten kunnen er ook voor
kiezen om meer te gaan bijverdienen, hun uitgavenpatroon aan te passen
of (als zij nu al lenen) de leendoeleinden nog eens kritisch tegen het licht
te houden. Het CPB veronderstelt dat ongeveer een derde van de
weggevallen basisbeurs via deze alternatieve financieringsmogelijkheden
zal worden opgevangen en dat de rest zal worden geleend.8
De vraag over de voorlichting is reeds beantwoord in de nota naar
aanleiding van het verslag.
De regering oppert een aantal manieren waarop zij scholieren gaat
voorlichten. De ingangsdatum van het wetsvoorstel is zoals bekend
gesteld op 1 september 2015. De inschrijfdatum voor nieuwe studenten is
gesteld op 1 mei. Kan de regering verantwoorden dat de voorlichtingscampagne voor aankomend studenten te kort dag is gezien deze pas
volledig kan zijn na instemming in de Eerste Kamer, zo vragen deze leden.
De regering is van mening dat er voldoende tijd is om alle studenten op
tijd voor te lichten over de veranderingen die gaan plaatsvinden in de
studiefinanciering. De regering wijst daarop op de passages over
voorlichting in de nota naar aanleiding van het verslag.
In de brief die de regering aan scholieren zal sturen wordt slechts één
alinea gewijd aan het leenstelsel, waarin eigenlijk alleen staat dat er een
wetsvoorstel is en dat de basisbeurs verandert in een lening. Kan de
regering verantwoorden hoe dit past binnen een traject van «intensieve
voorlichting», zo vragen deze leden.
De regering heeft een groot aantal maatregelen gepland staan om de
veranderingen in de studiefinanciering breed onder alle (aankomende)
studenten bekend te maken:
• Alle eindexamenkandidaten (havo, vwo en mbo) hebben in oktober de
door u bedoelde ontvangen. Deze brief bevat onder andere een link
naar de site van DUO.nl en van startstuderen.nl, waar (aankomende)
studenten uitleg kunnen vinden over hun verschillende mogelijkheden,
rechten en plichten in de studiefinanciering. Bij de brief zit ook een
infographic van alle stappen die studenten moeten nemen ter
voorbereiding op de studie.
• Recent is op onder andere startstuderen.nl een animatie online gegaan
met informatie voor aankomende studenten over de stappen die zij zelf
moeten zetten om aan een studie te kunnen beginnen. Zo wordt onder

7
8

Nibud, Studentenonderzoek 2011–2012, hoofdstuk 4.
CPB (2014), Gemiddelde aflossing en inkomenseffecten sociaal leenstelsel. Bijlage bij:
Kamerstukken II 2013/14, 24 724, nr. 131.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 035, nr. 18

6

•

•

•

andere uitgelegd hoe zij studiefinanciering kunnen aanvragen, en wat
de mogelijkheden in de studiefinanciering zijn.
Begin december ontvangen alle huidige studenten bericht van DUO
met de toekenning van studiefinanciering voor volgend jaar. Bij dit
bericht ontvangen studenten een folder met daarin uitleg over
studievoorschot, en worden zij erop gewezen dat de toekenning van de
studiefinanciering voorlopig is, en kan wijzigen door invoering van het
studievoorschot.
Samen met de landelijke vo-decanenverenigingen werkt DUO aan een
flyer met informatie over onder andere startstuderen.nl en het
studievoorschot. Deze flyer kan verspreid worden via de netwerken
van de vo-decanenverenigingen.
Via de DUO E-zines voor onder andere decanen en mentoren, en via de
OCW-nieuwsbrieven, worden instellingen en scholen op de hoogte
gebracht van de informatie op Startstuderen.nl, de verzending en
inhoud van de brief aan de eindexamenkandidaten en de flyer die
ontwikkeld wordt.

De genoemde leden constateren dat DUO een informatiepagina heeft
geopend over het leenstelsel. Hierin zijn echter fundamenteel belangrijke
zaken niet meegenomen, zoals het schrappen van belastingaftrekbare
scholingsuitgaven en de verplichte overstap naar de nieuwe afbetalingsregels voor mbo’ers9 die naar het hbo gaan. Hoe verantwoordt de
regering dit gebrek aan informatie, zo vragen deze leden.
Wat betreft de fiscale aftrekbaarheid van studiekosten is in de memorie
van toelichting duidelijk aangegeven wat de gevolgen zijn.10 DUO zal op
dit punt doorverwijzen naar de voorlichting van de Belastingdienst.
De nodige informatie over de overstap van mbo-studenten naar het hoger
onderwijs is naar de mening van de regering in de memorie van
toelichting aangegeven.11 De regering dankt de leden van de SP-fractie
voor de suggestie om op de DUO-website meer aandacht te schenken aan
de voor mbo-studenten zeer gunstige overstapregeling wanneer zij
doorstromen in het hoger onderwijs. Zij kunnen na die overstap hun
studielening die zij in het mbo hebben opgenomen terugbetalen onder de
gunstige studievoorschotvoorwaarden.
Deze leden constateren dat de regering stelt: «Het is belangrijk om
zorgvuldig na te gaan welke maatregelen het hardst nodig zijn en welke
tot het meeste effect zullen leiden». Kan de regering aangeven waarom dit
nog niet gedaan is, zo vragen deze leden.
Volgens de gebruikelijke vierjarige cyclus verschijnt de nieuwe strategische agenda halverwege 2015. Dit is naar de mening van de regering
het document waarin de inhoudelijke beleidskeuzes moeten worden
gemaakt en bediscussieerd. Reeds nu is daarom gestart met een HO-tour.
In de HO-tour worden studenten, docenten, bestuurders en vertegenwoordigers van het bedrijfsleven actief uitgenodigd mee te denken over de
belangrijkste opgaven voor het hoger onderwijs. Uit de eerste bijeenkomsten die in het kader van de HO-tour zijn gehouden blijkt dat op deze
uitnodiging graag wordt ingegaan. De uitkomsten van de HO-tour vormen
de basis voor de strategische agenda die halverwege 2015 verschijnt en
aan de Kamer zal worden voorgelegd.

9

mbo: middelbaar beroepsonderwijs
Kamerstukken II 2014/15, 34 035, nr. 3, blz. 22–23 en 86–87.
11
Kamerstukken II 2014/15, 34 035, nr. 3, blz. 70–71.
10

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 035, nr. 18

7

Deze leden vinden het evident dat een kwaliteitsimpuls in het hoger
onderwijs gewenst is. Hoe verantwoordt de regering dat dit niet een jaar
kan wachten, zodat het wetsvoorstel meer gefundeerd kan worden
ingediend inclusief daadwerkelijke bestemmingen voor de opgebrachte
gelden, zo vragen deze leden.
De regering is het met de leden van de SP-fractie eens dat het evident is
dat een kwaliteitsimpuls in het hoger onderwijs nodig is. Het later
indienen van dit wetsvoorstel en het daarmee later ingaan van het
studievoorschot heeft tot gevolg dat deze impuls ook pas later mogelijk
wordt.
De regering stelt dat zij graag wil stimuleren dat studenten die de ruimte
hebben om sneller af te lossen, dat ook daadwerkelijk doen. Waarom wil
de regering snel aflossen stimuleren? Deze leden vragen voorts hoe de
regering het sneller aflossen gaat stimuleren?
Flexibel en vervroegd afbetalen wordt beter gefaciliteerd, zodat studenten
snel en gemakkelijk de maandelijkse aflossingsbedragen kunnen
verhogen of verlagen, en zo hun terugbetalingspatroon steeds kunnen
aanpassen aan hun persoonlijke situatie of levensfase. Sneller aflossen
loont omdat daarmee op rentekosten wordt bespaard.
Is de regering niet van mening dat afgestudeerden zelf hun afbetaaltraject
mogen bepalen?
Ja, de regering is die mening inderdaad toegedaan.
Deelt de regering de mening van deze leden dat de overheid zich zou
moeten beperken tot voorlichten als het gaat om het afbetalen van
studieschulden, en niet het promoten van een bepaalde manier van
aflossen.
Nee, deze mening deelt de regering niet.
Is bij het bepalen van de aflosquote van 86,4% rekening gehouden met
het stimuleren van versneld aflossen van studieschuld? Zo ja, hoe is dit
meegenomen? En hoe kan de regering ervan uitgaan dat dit niet gaat
veranderen als de hoogte van schulden en de aflosregels gaan veranderen? Zo nee, hoe schat de regering de aflosquote in wanneer zij actief
versneld aflossen gaat promoten?
In de aflosquote 86,4% van het CPB is geen rekening gehouden met
vervroegde aflossing, zoals door het CPB in de notitie wordt geëxpliciteerd12. De regering doet geen voorspelling over de mate waarin
studenten sneller gaan aflossen, als gevolg van het makkelijker maken
van flexibel en vervroegd aflossen. Dit is niet op voorhand te voorspellen.
Hierdoor is de aflosquote juist behoedzaam. Hoe meer oud-studenten
kiezen voor vervroegde aflossing, hoe kleiner het debiteurenrisico (een
kleinere kans op overlijden gedurende de looptijd bijvoorbeeld).
Ziet de regering het als essentieel om versneld aflossen te stimuleren om
te zorgen dat zoveel mogelijk van de leningen wordt terugbetaald, zo
vragen de voornoemde leden.
De regering vindt het in het kader van het financieel bewustzijn belangrijk
om ook het versneld aflossen te stimuleren.
12

CPB (2014), Gemiddelde aflossing en inkomenseffecten sociaal leenstelsel. Bijlage bij:
Kamerstukken II 2013/14, 24 724, nr. 131, zie voetnoot 15

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 035, nr. 18

8

Vragen naar aanleiding van pagina vier
De genoemde leden noemen een aantal voorbeelden waarin het geld dat
vrijkomt middels het studievoorschot gebruikt kan worden binnen het
hoger onderwijs. Kan de regering bij elk van deze voorstellen een
kostenplaatje maken, zodat deze leden kunnen zien hoeveel de
contacturen kunnen worden verhoogd, of hoeveel extra studiebegeleiders
er aangenomen kunnen worden? Waarom worden deze plannen
momenteel al niet uitgevoerd binnen het huidige onderwijsbudget, zo
vragen deze leden.
De kosten van deze voorstellen zijn afhankelijk van de wijze waarop deze
voorstellen in de praktijk vorm zullen krijgen. De regering kan dus
uitsluitend met een aantal voorbeelden illustreren welke kosten zijn
verbonden aan deze voorstellen. Deze voorbeelden onderbouwen de
noodzaak van extra investeringen. Zo kost bijvoorbeeld het verkleinen van
de groepsgrootte in het tweede jaar van bacheloropleidingen van
gemiddeld 22,5 studenten naar 15 studenten (zoals bij University
Colleges) in totaal jaarlijks circa € 170 miljoen. Maar dit kost natuurlijk
meer als dit ook voor andere leerjaren zou gaan gelden of naar een
gemiddeld nog kleinere groepsgrootte wordt doorgetrokken. Hetzelfde
geldt voor het instellen van een breed vangnet van mentoren en tutoren.
Het aanstellen van 2000 extra mentoren, ongeveer 1 mentor op elke 60
studenten in het tweede jaar van de bacheloropleiding, kost circa € 150
miljoen per jaar. Een uitgebreider netwerk aan mentoren en tutoren kost
uiteraard meer geld. Het huidige onderwijsbudget is niet toereikend voor
dergelijke maatregelen.
Ziet de regering binnen het huidige onderwijsbudget zaken van lagere
prioriteit dan de voorstellen die ze doet voor de investeringen uit het
studievoorschot? Wat voor zaken zouden er binnen het huidige onderwijsbudget kunnen worden geschrapt naar mening van de regering om de
kwaliteitsimpuls ook zonder het studievoorschot te kunnen realiseren, zo
vragen de genoemde leden.
De regering ziet hiertoe geen mogelijkheden.
Deze leden vragen voorts wat de regering vindt van het beleid waarin zij
studenten ongeveer € 13.000 kort voor een vierjarige studie maar de
regering zelf geen euro extra in onderwijs investeert?
De regering is het niet met die stelling eens. De afgelopen jaren zijn met
onder andere het Nationaal Onderwijs Akkoord en het Herfstakkoord grote
extra investeringen in onderwijs mogelijk geworden.
De regering geeft aan: «Voor thuiswonende studenten van ouders met
een laag inkomen, wordt het verlies van de basisbeurs daarmee [aanvullende beurs] volledig gecompenseerd». Voor uitwonende studenten is dit
niet het geval, waarmee de regering studenten direct of indirect
aanmoedigt thuis te blijven wonen. Waarom heeft de regering niet een
onderzoek laten uitvoeren naar de gevolgen hiervan op de woningmarkt
voor studenten, zo vragen deze leden.
De regering heeft (ex ante) een zo volledig mogelijk beeld proberen te
schetsen van wat de mogelijke gevolgen zouden kunnen zijn van
afschaffing van de basisbeurs, vanuit verschillende perspectieven. Alle
onderzoeken bij elkaar, die onlangs ook nog eens aan uw Kamer zijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 035, nr. 18

9

aangeboden,13 bieden een genuanceerd beeld van de effecten die
mogelijk kunnen optreden bij de invoering van het sociaal leenstelsel uit
het regeerakkoord, waarbij alle beschikbare kennis in kwantitatieve en
kwalitatieve zin is gewogen.
Deze constateren voorts dat de regering ervan uitgaat, zoals zij meermaals
aangeeft, dat ouders bijdragen aan de studie. Uit onderzoek van het
Nibud14 blijkt echter dat 40% van de ouders niet de bijdrage levert
waarvan de overheid verwacht dat ze deze leveren. Gezien studenten
veelal niet een procedure omtrent weigerachtige ouders, of zelfs een
civiele procedure willen starten, krijgen zij dus geenszins waar zij recht
hebben. De genoemde leden zien graag een reactie van de regering.
Anders dan de leden van de SP-fractie doen voorkomen is er geen sprake
van een recht op ouderlijke bijdrage. De ouderlijke bijdrage wordt
wettelijk verondersteld, maar is geenszins verplicht. Daarover worden aan
de keukentafel afspraken gemaakt tussen ouder en kind. Voor studerende
kinderen uit gezinnen met een problematische ouder-kind-relatie, blijft de
regeling voor weigerachtige en onvindbare ouders bestaan.
Omdat de aanvullende beurs een vervanging is voor de ouderbijdrage
wordt met de verhoging van de aanvullende beurs ook het bedrag dat van
ouders verwacht wordt groter. Op dit moment draagt 40% van de ouders
al niet het bedrag bij dat de overheid van hen verwacht. Het valt te
verwachten dat dit percentage met de hogere (verwachte) ouderbijdrage
zal stijgen. Heeft de regering hier door het NIBUD onderzoek naar laten
doen? Zo ja, wat waren hier de uitkomsten van? Zo nee, bent u bereid dit
alsnog te laten doen, zo vragen de genoemde leden.
In de WSF 2000 is een wettelijke veronderstelde ouderlijke bijdrage
opgenomen en voor kinderen van ouders die niet kunnen voldoen aan
deze bijdrage is er het wettelijk recht op aanvullende beurs. De wettelijk
veronderstelde ouderlijke bijdrage is geen verplichting. Studenten maken
aan de keukentafel afspraken met hun ouders over de feitelijke ouderlijke
bijdrage. In werkelijkheid lopen de wettelijke veronderstelling en de
daadwerkelijke bijdrage soms uit elkaar. Dat laat ook de praktijk zien, zie
onderstaand de gemiddelde daadwerkelijke ouderlijke bijdrage. De
monitoring van de ontwikkeling hiervan loopt mee in de Studentenmonitor.
Gemiddelde maandelijkse ouderlijke bijdrage naar sociaaleconomische status in 2013
(bron: studentenmonitor.nl)
Laag
Midden
Hoog
Gemiddeld

€ 49
€ 86
€ 170
€ 116

De genoemde leden zijn van mening dat ongeacht de veronderstelde
gunstige voorwaarden van het leenstelsel het uiteindelijk de student is die
betaalt voor de kwaliteitsimpuls. Met alle gevolgen die blijken uit
onderzoek, waaronder het ABF-onderzoek15, kan worden gesteld dat het
hier niet gaat om een «begrotingsverschuiving», maar een bezuiniging die
13

Kamerstukken II 2013/14, 24 724, nr. 131.
NIBUD: Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting
15
Het rapport van ABF Research van maart 2014 «De vraag naar studentenhuisvesting en het
effect daarop van kabinetsmaatregelen Hoger Onderwijs»3
(http://www.rijksoverheid.nl/bestanden/documenten-en-publicaties/rapporten/2014/03/01/devraag-naar-studentenhuisvesting-en-het-effect-daarop-van-de-kabinetsmaatregelen-hogeronderwijs/de-vraag-naar-studentenhuisvesting-en-het-effect-daarop-van-dekabinetsmaatregelen-hoger-onderwijs.pdf)
14

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 035, nr. 18

10

een grote impact heeft op de toegankelijkheid van het onderwijs. Hoe kijkt
de regering hiernaar? Graag een reactie.
De regering is het niet met de leden van de SP-fractie eens. Er is wel
degelijk sprake van een begrotingsverschuiving omdat de middelen die
nu worden besteed aan inkomensondersteuning na de hervorming
worden besteed aan kwaliteitsverbetering van het hoger onderwijs.
Verder heeft de regering zo breed mogelijk eventuele te verwachte
effecten onderzocht van een verhoging van de eigen bijdrage. Uit die
onderzoeken blijkt dat een eventuele afname van de instroom gering zal
zijn en tijdelijk van aard. Traditionele deelnamepatronen herstellen zich
doorgaans snel.
Deze leden constateren tevens dat de regering tijdens de HO-tour stelt dat
in samenwerking met studenten, docenten, bestuurders en het bedrijfsleven de belangrijkste opgaven binnen het onderwijs nader in beeld
worden gebracht. Welke rol ziet de regering voor de verschillende
groepen tijdens de HO-tour? Wat verwacht de regering van het bedrijfsleven tijdens deze HO-tour? En binnen het hoger onderwijs in het
algemeen? Deze leden vragen voorts hoe de input die vergaard is tijdens
de HO-tour zal worden teruggekoppeld naar de Kamer. Hoe kan de
regering garanderen dat iedereen de mogelijkheid krijgt gehoord te
worden tijdens de HO-tour, zo vragen zij.
In de HO-tour worden studenten, docenten, bestuurders en vertegenwoordigers van het bedrijfsleven actief uitgenodigd mee te denken over de
belangrijkste opgaven voor het hoger onderwijs. Uit de eerste bijeenkomsten die in het kader van de HO-tour zijn gehouden blijkt dat op deze
uitnodiging graag wordt ingegaan. De uitkomsten van de HO-tour vormen
de basis voor de strategische agenda die halverwege 2015 verschijnt en
aan uw Kamer zal worden voorgelegd.
Ook constateren deze leden dat de regering stelt dat het percentage wat
een afgestudeerde moet afdragen per maand 4% van zijn of haar inkomen
boven het WML16 is. Later stelt de regering dat de aflosquote in dit geval
86.4% zal bedragen. Het CPB17 heeft echter alleen onderzoek gedaan naar
een terugbetaalsysteem waarin het percentage van wat een afgestuurde
moet afbetalen 3.99% is van het loon wat hij of zij boven het WML
verdient. Toch noemt het CPB ook deze aflosquote. Hoe kan de regering
dit verschil verklaren? Wat wordt de aflosquote wanneer er met het
percentage van 4% in plaats van 3.99% van het loon boven het WML
wordt gerekend? Waarom heeft de regering ervoor gekozen een ander
percentage te kiezen dan is doorgerekend door het CPB, zo vragen deze
leden.
Deelt de regering de mening dat er op dit moment geen uitspraken
kunnen worden gedaan over de aflosquote omdat in het wetsvoorstel een
ander aflospercentage van het loon boven het WML wordt genoemd dan
is doorgerekend door het CPB? Graag een reactie.
De regering is van mening dat in het kader van de transparantie en
communicatie richting de student, «maximaal 4% van het inkomen»
duidelijker is dan «maximaal 3,99%» en heeft daarom gekozen voor 4%.
Voor de aflosquote maakt dit geen verschil, die blijft afgerond 86,4%.

16
17

WML: wettelijk minimumloon
CPB: Centraal Planbureau

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 035, nr. 18

11

Vragen naar aanleiding van pagina vijf
De genoemde leden constateren dat de regering stelt dat onder het
studievoorschot iedereen die het talent en de motivatie heeft om te gaan
studeren ook daadwerkelijk kan gaan studeren. Hoe wordt in deze stelling
motivatie gemeten en gedefinieerd? Wat beschouwt de regering als het
hebben van het talent in de bovenstaande stelling, zo vragen zij.
Motivatie is een innerlijke drijfveer die eruit blijkt dat de student de stap
neemt om te gaan studeren. Talent blijkt uit het feit dat een aankomend
student voldoet aan de voorvereisten en slaagt in de opleidingsloopbaan
die hij of zij heeft gekozen.
Het maatschappelijk profijt van een jaar hoger onderwijs is gelijk aan het
privaat profijt.18 Zodoende is studeren inderdaad investeren voor de
student, maar op gelijke wijze voor de overheid. De huidige investering in
studenten heeft de overheid er immers al binnen tien jaar uit, en
studenten investeren op dit moment ook al aanzienlijk in hun studie. Hoe
verantwoordt de regering, in het licht van de hiervoor genoemde feiten,
dan dat zij geld wegneemt van studenten wanneer zij dit het hardst nodig
hebben, zo vragen deze leden.
De regering is het niet eens met de stelling van de leden van de SP-fractie
dat het de studenten zijn die het geld het hardst nodig hebben. Er is sinds
de Commissie Veerman brede consensus over de noodzaak tot een
kwaliteitsimpuls in het hoger onderwijs en de daarvoor benodigde
investeringen. Bovendien blijft de overheid grofweg een even groot
gedeelte voor zijn rekening nemen; namelijk gemiddeld circa € 6.500 per
student per jaar via de onderwijsbekostiging. Daar bovenop blijft de
overheid de kosten betalen van het verstrekken van een reisvoorziening,
een aanvullende beurs, een eventuele eenoudertoeslag, en leningen met
zo nodig eventuele kwijtschelding en een lage rente. De overheid is er
immers verantwoordelijk voor dat elke student die wil en kan studeren,
daartoe ook daadwerkelijk de mogelijkheid geboden krijgt. Maar de
overheid draagt niet meer generiek bij aan de kosten voor levensonderhoud. De invoering van het studievoorschot is dus met nadruk geen
bezuinigingsmaatregel, maar een sociale hervorming; de vrijkomende
middelen worden ingezet voor de kwaliteitsslag die nodig is in ons stelsel
van hoger onderwijs.
De regering stelt dat zowel het publiek als het privaat profijt van een
opleiding in het hoger onderwijs moeilijk in getallen of andere meetbare
eenheden is uit te drukken. Toch maakt de regering momenteel duidelijk
een financiële afweging door geld bij studenten weg te halen en dit geld
te investeren in het onderwijs. Hoe kan de regering verklaren dat het hier
efficiënt zou zijn om zowel te investeren in het onderwijs als de basisbeurs
te behouden?
De leden van de SP-fractie stellen wellicht abusievelijk dat de regering de
basisbeurs zou willen behouden. Dat voorstel doet de regering niet.
Hoe kan de regering voorts de huidig geldstroom in het onderwijs
verklaren wanneer hier geen duidelijk maatschappelijk of publiek profijt
uit blijkt, zo vragen de voornoemde leden.
De regering stelt dat zowel het publiek als het privaat profijt van een
opleiding in het hoger onderwijs groot is, maar moeilijk in getallen of
andere meetbare eenheden is uit te drukken. Het lijkt de regering daarom
18

OECD Indicators 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 035, nr. 18

12

geen goed idee om de onderliggende suggestie van de leden van de
SP-fractie om te stoppen met onderwijsinvesteringen of daarop te
bezuinigen over te nemen.
Vragen naar aanleiding van pagina zes
De genoemde leden lezen dat de regering stelt dat het ABF-rapport19 niet
is gebruikt, omdat dit onderzoek geen onderscheid maakt tussen het
afschaffen van het OV-studentenreisproduct en het afschaffen van de
basisbeurs. Deze leden constateren dat in het ABF-rapport wel degelijk
een onderscheid wordt gemaakt tussen het afschaffen van het
OV-studentenreisproduct en de basisbeurs, en de resultaten van deze
verschillende vragen ook los worden weergegeven. Waarop baseert de
regering dat het ABF rapport alleen maar de combinatie van maatregelen
toetst, zo vragen zij.
Deze leden vragen voorts waarop de regering de aanname baseert dat
hbo-studenten geen master gaan volgen. Is de regering van mening dat
hbo-studenten geen master moeten gaan volgen? Graag een reactie.
De regering stelt in haar brief over het ABF-rapport het volgende: «Ook is
aan de respondenten gevraagd of zij een master zouden volgen als
basisbeurs en ov-kaart verdwijnen. Veel van de respondenten zijn echter
hbo-studenten die sowieso al geen master volgen, maar die controlevraag
is niet gesteld». Er is respondenten echter de optie geboden «Nee, ik zou
sowieso geen master gaan doen» te antwoorden en daarnaast is er
onderscheid gemaakt tussen hbo en wo respondenten. Zie hiervoor
tabellen C1 en C2 uit het rapport20. Waarom stelt de regering dan dat die
controlevraag niet is gesteld, terwijl die wel in de antwoordmogelijkheden
is opgenomen, zo vragen deze leden.
Op het rapport van ABF zijn veel op- en aanmerkingen te maken. Grote
delen van het onderzoek hebben geen betrekking op het voorliggende
voorstel betreffende het studievoorschot en voor het onderzoek als geheel
geldt dat de vraagstelling tot onbetrouwbare resultaten leidt. Studenten
die nu studeren is gevraagd of zij andere keuzes gemaakt zouden hebben
wanneer zij in het verleden met het leenstelsel geconfronteerd zouden
zijn.
Deze leden zijn mening dat zelfs als de redenatie wordt gevolgd dat de
meeste hbo-studenten geen master doen (een redenatie die deze leden te
sterk vinden) dan blijkt dat alsnog 12% van de wo-studenten21 geen
master meer zou gaan volgen, terwijl ze dat wel van plan waren. Door het
ABF-rapport als geheel niet mee te nemen wordt dit feit genegeerd. Deze
leden vragen alsnog een reactie van redering.
In haar brief stelt de regering over het ABF-rapport het volgende: «Dit
onderzoek is namelijk gebaseerd op een aantal fundamenteel verkeerde
aannames. Studenten hebben in dit onderzoek gereageerd op de
hypothetische situatie dat basisbeurs en ov-jaarkaart zouden verdwijnen.
De ov-jaarkaart verdwijnt echter niet. Sterker, ook minderjarige
mbo-studenten krijgen straks een ov-studentenkaart.» In het onderzoek
zijn beide scenario’s (afschaffen basisbeurs en afschaffen ov-jaarkaart) los
van elkaar gesteld. Dat de antwoorden over het afschaffing van de
ov-studentenkaart niet relevant meer zijn erkennen deze leden, maar
19

Het rapport van ABF Research van maart 2014 «De vraag naar studentenhuisvesting en het
effect daarop van kabinetsmaatregelen Hoger Onderwijs»3
(http://www.rijksoverheid.nl/bestanden/documenten-en-publicaties/rapporten/2014/03/01/devraag-naar-studentenhuisvesting-en-het-effect-daarop-van-de-kabinetsmaatregelen-hogeronderwijs/de-vraag-naar-studentenhuisvesting-en-het-effect-daarop-van-dekabinetsmaatregelen-hoger-onderwijs.pdf)
20
idem, pagina 27 en 28
21
wo: wetenschappelijk onderwijs

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 035, nr. 18

13

daarmee zijn de andere vragen, specifiek en alleen over de afschaffing van
de basisbeurs, nog altijd relevant. Waarom presenteert de regering het
gehele rapport als niet relevant, terwijl dit slechts voor een deel van het
de gestelde vragen correct is? Nu duidelijk is dat het ABF-rapport op
meerdere fronten relevant is voor de discussie over het afschaffen van de
basisbeurs verzoeken deze leden de regering dan ook dit rapport alsnog
net zo grondig mee te nemen in de analyse, zoals zij andere rapporten
heeft behandeld.
In haar reactie op het ABF-rapport heeft de regering ook andere kritiek op
de vraagstelling van de onderzoekers. De leden hebben echter begrepen
dat er bij de opstelling van de vragenlijst medewerking is geweest van
medewerkers van het Ministerie van OCW. Hoe kan het dan dat de
regering nu, achteraf, kritiek heeft op de vraagstelling, zo vragen zij.
Aanvullend, het onderzoek van ABF is uitgevoerd in opdracht van de
regering. Weliswaar onder een ander ministerie dan OCW, maar dezelfde
regering. Hoe kan het dat de regering dit onderzoek nu als nutteloos
bestempeld, zo vragen deze leden.
Deze leden vragen tevens waarom de regering het ABF-onderzoek niet
heeft meegenomen, terwijl er meerdere malen is aangegeven vanuit de
Kamer dat dit wel nuttige informatie bevat. De genoemde leden verzoeken
de regering nogmaals om een uitgebreide schriftelijke reactie naar het
totale ABF-onderzoek en haar uitkomsten. Graag een reactie.
De regering is van mening dat het niet nodig of wenselijk is de uitkomsten
van dit rapport opnieuw te bezien. De uitkomsten van het rapport acht de
regering niet voldoende valide en heeft dat bij herhaling onderbouwd
sinds het uitkomen van dit rapport.
Het onderzoek is niet uitgevoerd in opdracht van het Ministerie van OCW.
Er zijn destijds inderdaad suggesties gedaan om de onderzoeksopzet te
verbeteren. Deze suggesties zijn helaas onvoldoende overgenomen.
Het onderzoek is bedoeld om inzicht te verschaffen in de ontwikkeling van
de vraag naar studentenhuisvesting. Het onderzoek heeft in die zin nut.
ABF heeft inmiddels nieuw onderzoek verricht. De conclusies uit het
vorige onderzoek zijn daarin niet overgenomen. In plaats daarvan wordt
gewerkt met door de OCW geschatte ontwikkeling van aantallen
studenten in de toekomst en een aantal behoedzame alternatieven
scenario’s.
Deze leden constateren dat voor het ABF-onderzoek 6000 enquêtes zijn
ingevuld, tegenover 103 enquêtes bij het SCP-onderzoek22. Wat vindt de
regering van dit grote verschil in respons en de hieruit volgende betrouwbaarheid van de verschillende onderzoeken? Waarom gebruikt de regering
het CPB-onderzoek maar het ABF-onderzoek niet? Wat vindt de regering
van het feit dat de verschillende onderzoeken verschillende conclusies
geven? Hoe heeft de regering het onderscheid gemaakt welk onderzoek
wel meegenomen is bij het vormen van het beleid omtrent het studievoorschot en welk niet, zo vragen deze leden.
Is de regering het met de genoemde leden eens dat er door de wildgroei
aan rapporten over een leenstelsel het nu erg lastig is de gevolgen van
het studievoorschot in te schatten, nu verschillende rapporten verschillende uitkomsten tonen? Graag een reactie.
De regering heeft (ex ante) een zo volledig mogelijk beeld proberen te
schetsen van wat de mogelijke gevolgen zouden kunnen zijn van
afschaffing van de basisbeurs, vanuit verschillende perspectieven. Alle
onderzoeken bij elkaar, die onlangs ook nog eens aan uw Kamer zijn
aangeboden23, bieden juist een genuanceerd beeld van de effecten die
22
23

SCP: Sociaal Cultureel Planbureau
Kamerstukken II 2013/2014, 24 724, nr. 131.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 035, nr. 18

14

mogelijk kunnen optreden bij de invoering van het sociaal leenstelsel uit
het regeerakkoord, waarbij alle beschikbare kennis in kwantitatieve en
kwalitatieve zin is gewogen. Het gaat om onderzoek door het Center for
Higher Education Policy Studies (CHEPS)24, Centraal Bureau voor de
Statistiek (CBS)25, GFK/Intomart26, ResearchNed27, SCP28 en meerdere
onderzoeken van het CPB.29
De regering is van mening dat zij hiermee aan de grens is gekomen van
de mogelijkheden die er zijn om ex ante de effecten van de maatregelen
op basis van de bestaande wetenschappelijke evidentie in kaart te
brengen. Ook nieuw ex ante onderzoek zal weer gebaseerd zijn op
bepaalde percepties, aannames en voorspellingen over gedragseffecten.
De regering zal daarom geen aanvullend onderzoek laten uitvoeren.
Belangrijker is dat al de verschillende wijzen waarop naar een leenstelsel
gekeken kan worden, belicht zijn en meegewogen in de totstandkoming
van dit wetsvoorstel. Uit al deze onderzoeken blijkt bovendien dat de
hervorming van de basisbeurs naar een studievoorschot verantwoord is,
waarbij de toegankelijkheid van het hoger onderwijs gewaarborgd blijft.
Het onderzoek van ABF heeft de regering niet gebruikt. Dit onderzoek is
namelijk gebaseerd op een aantal fundamenteel verkeerde aannames.
Studenten hebben in dit onderzoek gereageerd op de hypothetische
situatie dat basisbeurs en ov-jaarkaart zouden verdwijnen. De ov-jaarkaart
verdwijnt echter niet. Sterker, ook minderjarige mbo-studenten krijgen
straks een ov-studentenkaart.
Is de regering het met de genoemde leden eens dat er een duidelijk
verschil zit tussen het wetsvoorstel, zoals dit vorig jaar is ingediend, en
het huidig wetsvoorstel studievoorschot?
Ja, de regering is dat met de leden van de SP-fractie eens.
Is de regering het met deze leden tevens eens dat er geen enkel onderzoek
is gedaan naar de gevolgen op het gebied van de toegankelijkheid onder
het studievoorschot? Waarom heeft de regering ervoor gekozen geen
extra onderzoek te doen naar het studievoorschot, maar de onderzoeken
naar het leenstelsel aan te nemen als de onderzoeken naar de gevolgen
van het studievoorschot, zo vragen de genoemde leden.
De regering heeft (ex ante) een zo volledig mogelijk beeld proberen te
schetsen van wat de mogelijke gevolgen zouden kunnen zijn van
afschaffing van de basisbeurs, vanuit verschillende perspectieven. Alle
onderzoeken bij elkaar, die onlangs ook nog eens aan uw Kamer zijn
aangeboden,30 bieden een genuanceerd beeld van de effecten die
mogelijk kunnen optreden bij de invoering van het sociaal leenstelsel uit
het regeerakkoord, waarbij alle beschikbare kennis in kwantitatieve en
kwalitatieve zin is gewogen. De regering verwacht dat de mogelijke
nadelige effecten die blijken uit de onderzoeken, zich bij invoering van
onderhavig wetsvoorstel niet of slechts in afgezwakte vorm zullen
24

CHEPS, International Experiences with Student Financing, Tuition fees and student support in
perspective, maart 2013. Bijlage bij: Kamerstukken II, 2013/2014, 24 724, nr. 131.
25
CBS (2011), Inkomens van afgestudeerden, 2007–2009.
26
Kamerstukken II 2012/13, 24 724, nr. 114.
27
Kamerstukken II 2012/13, 24 724, nr. 104.
28
SCP (2013) De studie waard. Een verkenning van mogelijke gedragsreacties bij de invoering
van een sociaal leenstelsel in het hoger onderwijs. Bijlage bi: Kamerstukken II, 2012/13, 24 724,
nr. 117.
29
CPB-onderzoeken a) Deelname-effecten van de invoering van het sociaal leenstelsel in de
bachelor- en masterfase, CPB 18 januari 2013, b) Veronderstellingen deelname-effecten van
een sociaal leenstelsel in het hoger onderwijs, CPB 25 februari 2013, c) «Aflossing studieschuld bij sociaal leenstelsel» 7 juni 2013, d) Gemiddelde aflossing en inkomenseffecten
sociaal leenstelsel, CPB 22 mei 2014. Allen bijlage bij: Kamerstukken II 2013/14, 24 724, nr. 131.
30
Kamerstukken II 2013/14, 24 724, nr. 131.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 035, nr. 18

15

voordoen, door enkele flankerende maatregelen die het eerdere
wetsvoorstel niet bevatte: verlenging van de terugbetaaltermijn,
verhoging van de aanvullende beurs voor de laagste inkomensgroepen,
ophoging van de drempel waaronder de oud-student niet hoeft terug te
betalen naar 100% van het wettelijk minimumloon, boven dat minimum
hoeft de oud-student nooit meer dan 4% terug te betalen, een tegemoetkomingsregeling voor studenten met een functiebeperking of chronische
ziekte die daardoor vertraging oplopen en behoud van de ov-kaart.
Uit alle onderzoeken samen blijkt dus dat de omvorming van de basisbeurs naar een studievoorschot verantwoord is, en dat de toegankelijkheid van het hoger onderwijs gewaarborgd blijft. Door alle studenten in
staat te stellen te studeren, en alleen die studenten een beurs te geven
van wie de ouders niet genoeg verdienen om (volledig) bij te dragen aan
de studie van hun kind, blijft de financiële toegankelijkheid van ons stelsel
geborgd.
Is de regering het voorts met deze leden eens dat in het wetsvoorstel
studievoorschot ook veel flankerend beleid is opgenomen?
Ja, de regering is dat met de leden van de SP-fractie eens.
Is de regering het met de leden van deze leden tevens eens dat dit
flankerend beleid ook gevolgen kan hebben voor de doorstroom en de
toegankelijkheid?
De regering is van mening dat deze maatregelen enkel een positieve
invloed zullen hebben op de doorstroom en de toegankelijkheid.
Is de regering het met deze leden ook eens dat er naar het studievoorschot en het bijhorende flankerend beleid nooit onderzoek is gedaan? Is
de regering het met de leden eens dat een deel van het flankerend beleid
ook de huidige studenten zal treffen? Graag een reactie.
De regering heeft breed laten onderzoeken wat de mogelijke gevolgen
kunnen zijn van een verhoging van de private bijdrage in het hoger
onderwijs. Hiervoor verwijst de regering naar de eerdere antwoorden in
de nota naar aanleiding van het verslag. De regering heeft uit deze
onderzoeken een aantal lessen getrokken en deze omgezet in flankerende
maatregelen bij het studievoorschot. De regering is van mening dat het
weinig zin heeft om opnieuw ex ante onderzoek te doen naar een
verhoging van de private bijdrage in het hoger onderwijs. Wel heeft het
zin om na invoering van het wetsvoorstel de effecten te monitoren. Ook
daarvoor verwijs ik naar de antwoorden in het eerdere verslag (Kamerstukken II 2014/15, 34 035, nr. 13).
Deze leden constateren dat de huidige studenten niet meer hun studiekosten van de belasting kunnen aftrekken, iets waar ze wel bij aanvang
van hun studie op hadden mogen rekenen. Wat vindt de regering hier
van?
De regering wijst de leden van de SP-fractie erop dat deze afspraak al in
het regeerakkoord is aangekondigd. De regering heeft met deze maatregel
dus al rekening gehouden, ook toen het de eerdere onderzoeken liet
uitvoeren.
Deze leden vragen naar de mening van de regering als het gaat om «het
veranderen van de regels tijdens het spel»? Is de regering het met de
leden eens dat voor deze studenten het studeren nu onverhoopt duurder
was dan dat ze redelijkerwijs konden verwachten, zo vragen zij.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 035, nr. 18

16

De regering heeft uitgebreid op deze vraag geantwoord in het nader
rapport bij het wetsvoorstel.31
Deze leden vragen voorts wat de regering vindt van het verder ophogen
van de financiële druk op studenten door flankerend beleid.
De regering is van mening dat zij met het flankerend beleid bij het
studievoorschot niet de financiële druk voor studenten opvoert.
Is de regering het met deze leden eens dat er zo ook het onderscheid
tussen studies waar veel extra kosten voor moeten worden gemaakt, in de
vorm van bijvoorbeeld boeken, en goedkopere studies worden vergroot?
graag een reactie
Nee, de regering is dat niet met de leden van de SP-fractie eens.
Is de regering het met de leden van de genoemde fractie eens dat het
belangrijk is juist de combinatie van maatregelen te toetsen, en de
gevolgen inzichtelijk te krijgen voor een verdere behandeling van het
wetvoorstel studievoorschot?
De regering vindt het van groot belang dat de komende jaren ex post de
daadwerkelijke gevolgen van de hervorming die dit wetsvoorstel beoogt
nauwlettend in de gaten gehouden worden. Ze zal de komende jaren de
effecten op de toegankelijkheid goed blijven monitoren, zodat zo nodig
bijgestuurd kan worden. Dit zal de regering onder andere doen aan de
hand van instroom-, doorstroom- en uitvalcijfers, en door leengedrag,
studievoortgang en studietempo te monitoren. Op basis van deze
gegevens zal de regering bezien of, wanneer en hoe eventuele bijsturing
nodig is. Vanuit deze overweging zal de breed gesteunde motie van het lid
Slob c.s. worden uitgevoerd. Die motie roept de regering op om de
gevolgen van de maatregelen voor studenten in kaart te brengen, met
name voor degenen die afkomstig zijn uit gezinnen met lage inkomens.
Vindt de regering het belangrijk de gevolgen van maatregelen die zij
voorstelt inzichtelijk te hebben voordat deze worden ingevoerd? Vindt de
regering dat er momenteel voldoende duidelijkheid is over de gevolgen
van het studievoorschot voor de toegankelijkheid en de doorstroom
binnen het hoger onderwijs, dit terwijl meerdere onderzoeken verschillende conclusies trekken, zo vragen deze leden.
De regering vindt het belangrijk om de eventuele gevolgen van het
studievoorschot zo veel mogelijk inzichtelijk te hebben. De regering is van
mening dat zij die gevolgen ook goed inzichtelijk heeft. De regering is van
mening dat de onderzoeken een consistent beeld schetsen van de
eventuele gevolgen van het studievoorschot. Zij verwijst daarbij voorts
naar de antwoorden op de eerdere vragen hierover in de nota naar
aanleiding van het verslag.32
Is het kabinet het met de genoemde leden eens dat het ook zinvol is om
de gevolgen op het gebied van studentenhuisvesting in beeld te brengen
bij het afschaffen van de basisbeurs? En dat dit beeld het best gegeven
wordt in het ABF-onderzoek, zo vragen zij.
Het kabinet is het met de leden van de SP-fractie eens dat het zinvol is om
de gevolgen van de invoering van het studievoorschot op studentenhuisvesting in beeld te brengen. In het meest recente onderzoek van ABF – dat

31
32

Kamerstukken II 2014/15, 34 035, nr. 4.
Kamerstukken II 2014/15, 34 035, nr. 13.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 035, nr. 18

17

wel de juiste veronderstellingen hanteert – (september 2014) worden
mogelijke effecten op zorgvuldige wijze verkend.
Een onderdeel van de prestatieafspraken is dat ho-instellingen zich meer
moeten profileren en zich dus meer van elkaar zullen gaan onderscheiden.
Hierdoor wordt het voor sommige aankomende studenten vrijwel
onmogelijk om thuis te blijven wonen. Puur omdat de studie die hun
passie heeft niet in de buurt van het ouderlijk huis gegeven wordt. Deze
studenten zullen duurder uit zijn dan studenten die de mogelijkheid
hebben om bij de ouders te blijven wonen. Graag een reactie van de
regering.
De regering heeft vele onderzoeken laten uitvoeren naar de effecten op de
financiële situatie van studenten en op keuzes die studenten maken. De
ene student zal een groter beroep doen op het studievoorschot, een
tweede student zal langer thuis blijven wonen en een derde student zal
proberen zijn studie in ieder geval binnen de nominale studieduur af te
ronden. Studenten moeten hierin hun eigen afweging maken. Wil hij thuis
blijven wonen of op kamers, wil hij werken naast zijn studie of niet, wil hij
eventuele gespaarde reserves aanspreken? Of meer studenten uitwonend
zullen gaan worden en/of meer gaan reizen om de studie die zij willen
volgen te kunnen volgen is op voorhand niet met zekerheid te zeggen.
Is de regering het met de leden van deze leden eens dat de studenten die
wel op kamers moeten gaan wonen duurder uit zijn dan studenten die
thuis kunnen blijven wonen? Is de regering het tevens eens met deze
leden dat de studenten die op kamers moeten straks nog duurder uit
zullen zijn omdat de basisbeurs voor deze studenten wegvalt en dit voor
hun een hoger bedrag is dan voor thuiswonende wonende studenten?
Graag een reactie.
Wat vindt de regering van dit onderscheid tussen en het extra benadelen
van uitwonende studenten ten opzichte van thuiswonende studenten? Dit
terwijl er voor sommige studenten geen keus is, zo vragen de
voornoemde leden.
Voor studenten in het algemeen geldt dat de hoogte van de schuld wordt
beïnvloed door verschillende keuzes die de student en zijn ouders maken.
De ene student zal een groter beroep doen op het studievoorschot, een
tweede student zal langer thuis blijven wonen en een derde student zal
proberen zijn studie in ieder geval binnen de nominale studieduur af te
ronden. Studenten moeten hierin hun eigen afweging maken. Wil hij thuis
blijven wonen of op kamers, wil hij werken naast zijn studie of niet, wil hij
eventuele gespaarde reserves aanspreken? Voor sommige studenten zal
de keuze om thuiswonend te blijven niet voor de hand liggen omdat de
reistijd naar de opleiding van keuze dan te lang zou worden. De andere
keuzes blijven niettemin bestaan.
Vindt de regering dat studenten de mogelijkheid moeten hebben om de
studie te volgen waar de student passie voor heeft, waar deze dan ook
onderwezen wordt?
Ja, de regering is van mening dat elke student die er het talent en de
motivatie heeft voor, met het studievoorschot in staat wordt gesteld om
die studie te volgen.
Deelt de regering de mening dat studenten die op kamers moeten voor
hun studie duurder uit zijn? En dat het wegvallen van de basisbeurs dit
effect zal versterken. Is de regering het met de genoemde leden eens dat
studenten hun studie zouden moeten kiezen zonder hierbij een financiële
afweging te maken? Ziet de regering het gevaar dat studenten nu eerder

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 035, nr. 18

18

een studie dicht bij het ouderlijk huis zullen kiezen om de kosten tijdens
de studie laag te houden in, zo vragen deze leden.
Voor thuiswonende studenten bedraagt de basisbeurs € 1.200 per jaar,
voor uitwonende studenten € 3.350 per jaar. De regering is het dus met de
leden van de SP-fractie eens dat het bedrag dat voor uitwonende
studenten wegvalt aan basisbeurs hoger is. Het behoud van de OV-kaart
maakt dat studenten er ook makkelijker voor kiezen om thuis te blijven
wonen.
Aangezien studenten duurder uit zijn als zij uitwonend zijn, maar hier
soms geen keuze in hebben door bijvoorbeeld unieke opleidingen, zou het
aannemelijk zijn om het verschil in beurshoogte tussen uit- en thuiswonende studenten op de een of andere manier in stand te houden. Waarom
heeft de regering ervoor gekozen dit niet te doen, zo vragen de genoemde
leden.
De regering heeft er met het studievoorschot voor gekozen de basisbeurs
om te zetten in een leenfaciliteit. De regering vindt het niet voor de hand
liggend om in een leenfaciliteit de student voor te schrijven welk bedrag
hij dan zou moeten lenen. Dat is aan de student zelf. Daarnaast wil de
regering benadrukken dat juist ook voor studenten die kiezen voor een
opleiding die wat verder van huis ligt, de ov-kaart behouden blijft in dit
wetsvoorstel.
Vragen naar aanleiding van pagina zeven
Op de vraag van de leden van de CDA-fractie naar het grote aantal
rapporten antwoordt de regering dat de onderzoeken van het CPB, SCP,
CBS33, CHEPS34 en Researchned het meest volledige beeld zouden geven
van de gevolgen van leenstelsels op basis van de beschikbare kennis in
kwantitatieve en kwalitatieve zin. Een dergelijke stelselhervorming vraagt
om een zorgvuldig onderzoek. Kan de regering aangeven waarom er geen
betrouwbaar onderzoek wordt gedaan naar de gevolgen van dit specifieke
leenstelsel, zo vragen deze leden.
De regering is van mening dat er betrouwbaar onderzoek gedaan is naar
de gevolgen van de voorgestelde hervormingen.
De regering geeft aan dat uit het SCP-onderzoek blijkt dat maar weinig
respondenten aangeven dat zij zich door een leenstelsel laten
weerhouden van een studie. Is deze uitkomst wel betrouwbaar gezien het
extreem geringe aantal geënquêteerden, zo vragen zij.
De regering stelt dat een aantal belangrijke maatregelen zijn genomen op
basis van de uitkomsten van het SCP-rapport. Met name de kans op enige
uitval onder stapelaars vanuit het mbo. Kan de regering verantwoorden
waarom zij wel «belangrijke maatregelen» treft naar aanleiding van een
kwalitatief onvoldoende rapport (zoals het SCP zelf aangeeft in de
inleiding van het rapport), maar niet eens kijkt naar de uitkomsten van het
ABF-rapport, terwijl dit vele malen representatiever is? Graag een reactie.
Zoals de regering ook heeft aangegeven in de nota naar aanleiding
verslag bij dit wetsvoorstel (Kamerstukken II 2014/15, 34 035, nr. 13) geldt
dat deze uitspraak geflankeerd wordt door de resultaten uit de andere
onderzoeken, waaruit blijkt dat deelname-effecten van het studievoorschot slechts beperkt en tijdelijk van aard zijn. De regering heeft dus geen
maatregelen getroffen op basis van het SCP-rapport alleen, maar op basis
33
34

CBS: Centraal Bureau voor de Statistiek
CHEPS: Center for Higher Education Policy Studies

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 035, nr. 18

19

van alle onderzoeken die in de aanloop naar dit wetsvoorstel zijn
uitgevoerd. Deze onderzoeken laten een consistent beeld zien van de
gevolgen voor de deelname, en het belang van aanvullende maatregelen
voor studenten met een lagere sociaaleconomische status.
Deze leden merken op dat de regering stelt dat het CPB de daling van
instroom, die volgens het CPB rond de 2% ligt, heeft bepaald op vergelijkingen met andere landen maar heeft gecorrigeerd voor «dergelijke
aspecten». Welke aspecten heeft het CPB meegenomen om de vergelijking met het buitenland aan te passen? De genoemde leden zouden
graag inzichtelijk krijgen hoe het CPB tot de 2% daling is gekomen.
De regering wil de leden van de SP-fractie voor de details van de
CPB-berekening verwijzen naar de betreffende studie van het CPB. Hierin
legt het CPB goed uit hoe het te werk is gegaan. De regering heeft dit
rapport onlangs nog eens aangeboden aan de Tweede Kamer.35
Wanneer verwacht de regering dat de instroom weer op het originele peil
zal zijn? Graag een reactie.
Hoe gaat de regering bepalen wanneer de instroom weer op het originele
peil is? Wat ziet de regering als het originele peil wat betreft de instroom?
Wat zou voor de regering een acceptabel peil zijn wat betreft de instroom,
zo vragen de genoemde leden.
Zoals eerder aangegeven in de nota naar aanleiding van het verslag
(Kamerstukken II 2014/2014, 34 035, nr. 13) zal de regering na invoering
van het studievoorschot de effecten op de toegankelijkheid goed blijven
monitoren, zodat zo nodig tijdig bijgestuurd kan worden. Of, hoe en
wanneer zal worden bijgestuurd, hangt af van de effecten die optreden en
de vraag waarop zal moeten worden bijgestuurd. De regering wil daar nu
nog niet op vooruitlopen.
Deze leden constateren dat de regering Australië en de VS noemt
specifiek als voorbeelden bij de instroomeffecten. Neemt de regering een
voorbeeld aan deze landen wat betreft de studiefinanciering, zo vragen zij.
De regering is verantwoordelijk voor het Nederlandse stelsel van
studiefinanciering en hoger onderwijs en beperkt zich tot vragen over dit
stelsel. Bovendien verschillen de stelsels in de andere landen op een
aantal cruciale punten van het Nederlandse stelsel.
Vragen naar aanleiding van pagina acht
De regering geeft aan de het ov-studentenreisproduct in dit wetsvoorstel
behouden blijft, in tegenstelling tot de eerdere afspraak in het regeerakkoord. Is het zeker dat het ov-studentenreisproduct in de huidige vorm
behouden blijft tijdens de kabinetsperiode, zo vragen de genoemde leden.
Ja. De regering vindt het belangrijk dat studenten zich open kunnen
ontwikkelen en mobiel zijn in deze belangrijke fase in hun leven, ook
fysiek. Het beschikbaar stellen van een ov-kaart past daarbij. Daarom kiest
de regering voor handhaving van de ov-kaart, in ongewijzigde vorm. De
kaart komt zelfs beschikbaar voor een grotere groep, namelijk ook de
minderjarige mbo-studenten.

35

Rapport Centraal Planbureau (CPB): Deelname-effecten van de invoering van het sociaal
leenstelsel in de bachelor- en masterfase, CPB, 2013. Bijlage bij: Kamerstukken II 2013/2014
24 724, nr. 131

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 035, nr. 18

20

De regering stelt tevens dat de «gratis» reisvoorziening voor
mbo-studenten van extra belang is. Waarom trekt de regering de
conclusie dat deze van extra belang is voor mbo-studenten ten opzichte
van ho-studenten?
Mbo-studenten blijven vaker thuis wonen dan ho-studenten. Om te reizen
naar de opleiding en instelling van keuze is het reisproduct voor deze
groep een extra stimulans om belemmeringen te voorkomen. Daarnaast is
bij mbo-studenten de stage een belangrijk onderdeel van hun opleiding.
Het toekennen van een reisvoorziening biedt ook een stimulans in het
kiezen van de meest geschikte stage. De reisvoorziening biedt daarnaast
mogelijkheden voor profilering en specialisatie door instellingen,
bijvoorbeeld in techniekstudies.
Kan de regering aangeven hoeveel mbo-studenten momenteel nog bij de
ouders wonen? Wat is de gemiddelde reisafstand en reistijd voor deze
mbo-studenten? Hoe verstaat deze reistijd en reisafstand zich tot hbo en
wo studenten, zo vragen deze leden.
Ruim driekwart van alle mbo-deelnemers is thuiswonend. De gemiddelde
reisafstanden en reistijden zijn de regering niet bekend omdat de
woonadressen wel bekend zijn maar de adressen van studie- en stagelocaties niet.
De regering geeft ook aan dat het voor een geslaagde invoering van het
leenstelsel cruciaal is dat elke (aankomende) student goed op de hoogte is
van de wijzigingen in de studiefinanciering. Deze leden zijn van mening
dat dit op het moment absoluut niet het geval is. Uit onderzoek onder
studenten in Nijmegen blijkt dat 37% van de huidige bachelorstudenten
niet wist dat zij voor hun master geen basisbeurs meer zullen
ontvangen36. Kan de regering hier een reactie op geven, zo vragen deze
leden.
De regering gebruikt voor het meten van de bekendheid van de maatregelen in de studiefinanciering haar eigen onderzoek. Van 2 t/m 14 juli 2014
heeft GfK voor het Ministerie van OCW een peiling uitgevoerd om de
kennis te meten over het studievoorschot. Hiermee is inzicht verkregen in
de studieplannen die men heeft, de manier waarop deze gefinancierd
gaan worden, de bekendheid van de huidige en toekomstige regelingen
op dit vlak en de actuele informatiebehoefte.
Uit deze peiling bleek dat gemiddeld 87% van de scholieren in de klassen
van havo, vwo en mbo-4 die (naar verwachting) in 2015 of 2016 te maken
krijgen met het studievoorschot, daadwerkelijk weet dat de overheid
plannen heeft om de studiefinanciering te veranderen. De bekendheid
verschilt per schooltype, hij is het grootst onder de vwo-leerlingen, 93% is
ervan op de hoogte, van de havo-leerlingen is 84% op de hoogte en onder
de mbo-4 deelnemers weet 76% dat er veranderingen aankomen. De
bekendheid onder ouders over veranderingen in de studiefinanciering is
ook gemeten. Van de ouders blijkt 96% op de hoogte. Van de scholieren
noemt 48% spontaan het feit dat de basisbeurs omgezet zal gaan worden
in de mogelijkheid om te lenen.
Deze peiling zal binnenkort herhaald worden. Dat biedt dan ook de nodige
inzicht over de bekendheid van de plannen en het effect van de
voorlichting in de tussenliggende maanden.

36

http://www.gelderlander.nl/extra/dgstudent-024/nijmeegse-student-nog-niet-fel-in-actie-tegenleenstelsel-1.4582581

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 035, nr. 18

21

De regering geeft meermaals aan dat een student zijn spaargeld kan
inzetten, meer uren kan gaan werken, zijn ouders vragen bij te springen,
langer thuis blijven wonen of sneller kan besluiten te studeren om te
voorzien in de studiekosten. Er zijn echter talloze situaties denkbaar
waarbij studenten niet (meer) kunnen werken naast de studie en sneller
studeren niet mogelijk is. Daarnaast is het vrij aannemelijk dat studenten
niet € 30.000 spaargeld hebben om in te zetten en is het in verband met
unieke opleidingen lang niet altijd mogelijk om langer thuis te blijven
wonen. Gelet op het wegblijven van de ouderlijke bijdrage in 40% van de
gevallen in combinatie met het bovenstaande zijn studenten in aanzienlijk
veel gevallen toch echt genoodzaakt zichzelf in de schulden te steken.
Graag een reactie van de regering.
Studenten hebben inderdaad een aantal mogelijkheden om de weggevallen basisbeurs op te vangen. Niet elke mogelijkheid zal voor elke
student gelden. Dat heeft de regering ook nergens beweerd. Gemiddeld
genomen is de verwachting dat deze alternatieve opties die de leden van
de SP-fractie opsommen er toe leiden dat niet de gehele weggevallen
basisbeurs wordt geleend, maar 2/3e daarvan. De mate waarin verschilt
van student tot student. Natuurlijk zal een aantal studenten gaan lenen om
in de kosten van levensonderhoud te voorzien. Gegeven het feit dat een
studie een goede investering in de eigen toekomst is, en gepaard gaat
met sociale terugbetaalvoorwaarden, acht de regering dit alleszins
verantwoord.
De genoemde leden constateren tevens dat de regering aangeeft de
effecten van invoering van het leenstelsel te gaan monitoren. Hoe gaat de
regering dit doen? Welke indicatoren worden bij deze monitor gebruikt, zo
vragen zij.
De regering vindt het van groot belang dat de komende jaren ex post de
daadwerkelijke gevolgen van de hervorming die dit wetsvoorstel beoogt
nauwlettend in de gaten gehouden worden. Ze zal de komende jaren de
effecten op de toegankelijkheid goed blijven monitoren, zodat zo nodig
bijgestuurd kan worden. Dit zal de regering onder andere doen aan de
hand van instroom-, doorstroom- en uitvalcijfers, en door leengedrag,
studievoortgang en studietempo te monitoren. Op basis van deze
gegevens zal de regering bezien of, wanneer en hoe eventuele bijsturing
nodig is. Vanuit deze overweging zal de breed gesteunde motie van het lid
Slob c.s. worden uitgevoerd. Die motie roept de regering op om de
gevolgen van de maatregelen voor studenten in kaart te brengen, met
name voor degenen die afkomstig zijn uit gezinnen met lage inkomens.
De regering zal na invoering van het studievoorschot starten met een
effectmeting onder de eerste studenten die onder het studievoorschot
gaan vallen. Dit zal onderdeel zijn van de jaarlijkse beleidsmaatregelenmonitor van ResearchNed. Dit zal na studiejaar 2015/2016 kunnen leiden
tot een eerste inzicht in de effecten van het studievoorschot. Dit is dan
echter pas een eerste stap; structurele effecten zijn pas op langere termijn
zichtbaar, zo weet de regering van ervaringen uit andere landen.
De regering noemt voorts drie kerndoelstellingen voor de voorlichtingsstrategie. Scholieren worden in deze strategie totaal niet genoemd. Kan
de regering hier een reactie op geven? Hoe is de regering van plan alle
scholieren op tijd te gaan informeren over het aankomende studievoorschot?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 035, nr. 18

22

Scholieren worden wel degelijk in de voorlichtingsplannen genoemd. De
regering wijst naar de voorlichtingsplannen zoals de regering die
uitgebreid heeft toegelicht in de nota naar aanleiding van het verslag
(Kamerstukken II 2014/2015, 34 035, nr. 13).
De brief die scholieren inmiddels hebben ontvangen gaat totaal niet in op
de exacte wijzigingen binnen de studiefinanciering. Heeft de regering nog
meer plannen dan het sturen van brieven, zo vragen zij.
De regering verwijst ook voor deze vraag naar de voorlichtingsplannen
zoals de regering die uitgebreid heeft toegelicht in de nota naar aanleiding
van het verslag (Kamerstukken II 2014/2015, 34 035, nr. 13).
Deze leden vragen tevens hoeveel extra een student, tegen minimumloon,
zal moeten werken om het verlies van de basisbeurs te compenseren. Ziet
de regering het als een reële mogelijkheid dat studenten deze hoeveelheid
werk naast het huidige curriculum kan doen? Hoe ziet de regering de
combinatie van het willen verhogen van het aantal contacturen met geld
wat vrijkomt middels het studievoorschot en het als mogelijkheid opperen
dat studenten extra kunnen gaan werken naast hun studie? Deze leden
vragen ook wat de gevolgen zouden zijn op het gebied van studietempo
voor studenten die de het verlies van de basisbeurs zullen compenseren
door extra te werken.
De leden van de SP-fractie doen de aanname dat studenten de weggevallen basisbeurs geheel willen opvangen met bijverdienen. De regering
deelt die aanname niet. Er zijn verschillende mogelijkheden om de
weggevallen basisbeurs op te vangen en naar verwachting kiest elke
student een andere combinatie van mogelijkheden, afhankelijk van zijn
persoonlijke situatie. Die mogelijkheden worden uitgebreid besproken in
de nota naar aanleiding van het verslag bij dit wetsvoorstel. Hoeveel uur
een student zou moeten werken als hij de basisbeurs volledig wil
compenseren, hangt af van of dat een uit- of thuiswonende beurs is en
wat de hoogte van zijn loon is. Ook als dit het minimumloon is, hangt de
precieze hoogte af van de leeftijd van de student. Ook bij een verhoging
van het aantal contacturen, is de regering van mening dat studenten nog
steeds kunnen werken naast hun studie. Bijverdienen betekent niet
automatisch dat een student studievertraging oploopt. Juist doordat een
student dan langer in zijn kosten van levensonderhoud moet voorzien, zou
de gemiddelde studieduur ook omlaag kunnen gaan. Het is niet op
voorhand te zeggen welke twee van de effecten domineert.
Wanneer een student extra lang doet over zijn of haar studie, bijvoorbeeld
door extra te werken naast de studie om het verlies van basisbeurs te
compenseren, zal dit kosten met zich meebrengen voor zowel de student
als de overheid. Kan de regering inzichtelijk maken wat de kosten voor
een gemiddelde uitwonende student zonder aanvullende beurs zijn bij een
jaar uitloop? Kan de regering tevens inzichtelijk maken wat de kosten voor
de overheid zijn wanneer een student een jaar langer over zijn of haar
studie doet, zo vragen de genoemde leden.
De leden van de SP doen de aanname dat werken naast de studie
betekent dat de student studievertraging oploopt. Deze aanname deelt de
regering niet. Mocht een student langer over zijn studie doen, betekent dit
dat hij langer in zijn kosten van levensonderhoud moet voorzien. Ook in
het huidige stelsel krijgt de student basisbeurs alleen voor de nominale
studieduur en niet voor de jaren dat hij uitloopt. Voor de jaren bovenop de
nominale studieduur verandert er dus niets voor studenten: zowel in het
huidige als in het toekomstige stelsel hebben zij in die jaren geen recht op
een basisbeurs.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 035, nr. 18

23

Deze leden constateren dat de regering stelt dat het CPB het deelnameeffect alleen bepaald op basis van de prijsverhoging van de directe
onderwijskosten. Ziet de regering dit als voldoende om het inkomenseffect goed te kunnen inschatten, zo vragen zij.
De regering is van mening dat zij op basis van de onderzoeken die ten
grondslag liggen aan het studievoorschot, voldoende in staat is om de
mogelijke effecten, waaronder de inkomenseffecten, in kaart te brengen.
In de context van die brede wetenschappelijke kennisbasis moet ook de
studie van het CPB gezien worden. De regering is van mening dat zij
hierbij aan de grens is gekomen van de mogelijkheden die er zijn om ex
ante de effecten van de maatregelen op basis van de bestaande wetenschappelijke evidentie in kaart te brengen.
Deze leden vragen of de regering een aantal voorbeelden kan geven van
indirecte onderwijskosten, en hoe deze onder het studievoorschot kunnen
stijgen. Welke studenten zullen de dupe zijn door de stijging van deze
indirecte onderwijskosten? Verwacht de regering dat er extra aankomende
studenten zullen afzien van een studie door deze hogere indirecte
onderwijskosten.
De regering ziet niet hoe de indirecte onderwijskosten zouden stijgen door
het studievoorschot.
Hoe hoog verwacht de regering dat het verlies aan instroom zal worden
door het studievoorschot wanneer deze indirecte onderwijskosten worden
meegenomen in de instroom effect cijfers? Deze leden vragen om een
uitgebreide toelichting.
De regering heeft de verhoging van een private bijdrage in het hoger
onderwijs breed laten onderzoeken. De te verwachte effecten van een
dergelijke maatregel heeft zij in diverse brieven aan de Tweede Kamer
uiteengezet. Ook in de nota naar aanleiding van verslag bij dit
wetsvoorstel heeft de regering hier nog eens uitgebreid bij stil gestaan.37
De regering gaat uit van een beperkte en tijdelijk effect op de deelname.
De regering ziet in de context van het aanvullend karakter van dit verslag
geen aanleiding om hier nog opnieuw uitgebreid op in te gaan.
Ook constateren deze leden dat de regering stelt dat zij de toegankelijkheid sterk zal gaan monitoren en hiervoor effectmetingen in het leven
zullen worden geroepen. Deze leden ondersteunen deze intensieve
monitoring. Wel voorzien zij ook een ander mogelijk effect naast alleen
een verlaagde instroom. Wanneer de kosten voor het volgen van een
opleiding verhoogd worden door het afschaffen van de basisbeurs zal ook
de drempel om te switchen van opleiding verhoogd worden. Graag zien
zij een reactie van de regering hier op.
Deze leden vragen voorts hoe de regering het effect op de verlaagde
switch gaat monitoren.
De regering gaat de mogelijke effecten van het studievoorschot breed
monitoren, waaronder invalcijfers, uitvalcijfers en doorstroomcijfers. De
regering verwijst daarbij naar de antwoorden op soortgelijke in de nota
naar aanleiding van het verslag, Kamerstukken II 2014/15, 34 035, nr. 13.
Ziet de regering het als wenselijk dat het aantal studenten wat switched
van opleiding tijdens of na het eerste studiejaar daalt? Ziet de regering het
als wenselijk dat het aantal studenten wat switched van opleiding tijdens
of na het eerste studiejaar daalt, ook wanneer studenten tegen hun zin op
37

Kamerstukken II 2014/2015, 34 035, nr 13.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 035, nr. 18

24

hun opleiding blijven zitten maar niet switchen omdat ze geen nog hogere
studieschuld willen? Wat voor plannen heeft de regering om dit niet
durven te switchen door de hogere studiekosten tegen te gaan, zo vragen
de genoemde leden.
De regering is van mening dat studenten zelf in staat zullen zijn daarin een
goede keuze te maken. De regering ziet in ieder geval op basis van de
huidige kennisbasis geen reden om dit effect te veronderstellen.
Vragen naar aanleiding van pagina negen
De genoemde constateren dat de Minister van OCW in haar brief aangeeft
dat ouders niet meer hoeven bij te dragen omdat studenten kunnen lenen
bij DUO. Omdat de aanvullende beurs gelijk is aan het bedrag dat van
ouders verwacht wordt, stijgt met de verhoging van die aanvullende
beurs toch ook de bijdrage die de overheid van ouders wordt verwacht?
Hoe strookt dit met uw uitspraak dat ouders niet meer hoeven bij te
dragen, zo vragen zij.
Anders dan de leden van de SP-fractie doen voorkomen is de ouderlijke
bijdrage wettelijk verondersteld, maar geenszins verplicht. Daarover
worden aan de keukentafel afspraken gemaakt tussen ouder en kind.
Indien ouders gelet op hun inkomen niet in staat zijn de (verhoogde)
wettelijk veronderstelde ouderlijke bijdrage te doen, komt het studerende
kind in aanmerking voor een aanvullende beurs.
De regering geeft aan dat de middelen die vrijkomen door de hervorming
van het stelsel van studiefinanciering uitsluitend bestemd zijn voor een
kwaliteitsimpuls in het hoger onderwijs. Kan de regering ook garanderen
dat dit voor de komende twintig jaar het geval blijft?
De middelen die vrijkomen door de hervorming van het stelsel van
studiefinanciering zijn bestemd voor een kwaliteitsimpuls in het hoger
onderwijs en het direct daaraan verbonden onderzoek. Gezien het belang
van deze investering in het hoger onderwijs en de positieve effecten die
deze kwaliteitsimpuls heeft op vele verschillende maatschappelijke
sectoren en op de economische groei, verwacht de regering dat deze ook
in latere jaren op veel draagvlak kan rekenen. De begrotingswetgever
bepaalt jaarlijks de omvang van de beschikbare impuls. Dit geldt voor
ieder onderdeel van de rijksbegroting. Dat is geregeld in artikel 105 van de
Grondwet.
Hoe schat de regering de kans in dat de middelen die vrijkomen uit het
studievoorschot over 38 jaar nog steeds gelabeld zijn voor het onderwijs,
zo vragen de genoemde leden.
Gezien het belang van deze investering in het hoger onderwijs en de
positieve effecten die deze kwaliteitsimpuls heeft op vele verschillende
maatschappelijke sectoren en op de economische groei, verwacht de
regering dat deze ook in latere jaren op veel draagvlak kan rekenen.
Deze leden constateren dat de regering eraan hecht dat de beschikbare
middelen in dit stadium nog niet gedetailleerd te bestemmen voor
specifieke beleidsmaatregelen. Komt de hervorming niet te vroeg? En is
de regering het met deze eens dat er tijd genomen moet worden om het
stadium waar de regering naar verwijst te bereiken voor de wet wordt
aangenomen, zo vragen zij.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 035, nr. 18

25

De hervorming komt zeker niet te vroeg. De hervorming leidt tot een beter
stelsel van studiefinanciering en er wordt veel geld vrijgemaakt dat wordt
geïnvesteerd in de kwaliteit van het hoger onderwijs en het direct daaraan
gekoppelde onderzoek. Deze investering is hard nodig, zo concludeerde
ook de commissie Veerman. Het later indienen van dit wetsvoorstel en het
daarmee later ingaan van het studievoorschot heeft tot gevolg dat deze
impuls ook pas later mogelijk wordt. De regering vindt dit onwenselijk en
is het dus niet met de leden van de SP-fractie eens dat moet worden
gewacht met het aannemen van de wet.
De regering geeft tevens aan dat «de middelen die vrijkomen uitsluitend
zijn bestemd voor een kwaliteitsimpuls in het hoger onder onderwijs».
Voorts geeft zij aan investeringen in de doorstroom van primair en
voortgezet onderwijs ook onder «kwaliteitsimpuls» valt. Is het zodoende
een mogelijk gevolg dat studenten in het hoger onderwijs onder dit
leenstelsel gaan betalen voor voorlichtingslessen op middelbare scholen?
Wat zien studenten in het hoger onderwijs hier zelf van terug, zo vragen
deze leden.
De opbrengsten van het studievoorschot worden uitsluitend geïnvesteerd
in het hoger onderwijs. Studenten in het hoger onderwijs betalen dus niet
voor activiteiten van scholen in het primair en voortgezet onderwijs.
De strategische agenda zal halverwege 2015 aan de Kamer aangeboden
worden. Deelt de regering de mening dat dan een duidelijker beeld kan
worden gegeven van waar de opbrengsten van het leenstelsel daadwerkelijk naartoe gaan?
Ja, dat is de regering met de leden van de SP-fractie eens. De strategische
agenda zal worden voorzien van een investeringsagenda.
Kan de regering aangeven waarom het wetsvoorstel niet wordt ingediend
nadat het beeld omtrent de daadwerkelijke investeringen duidelijk is, zo
vragen de genoemde leden.
Dat voor de benodigde kwaliteitsimpuls in het hoger onderwijs extra geld
nodig is, is evident. De commissie Veerman wees al op de noodzaak van
substantiële investeringen om de positie in de internationale concurrentiestrijd te behouden en te versterken. Het later indienen van dit
wetsvoorstel en het daarmee later ingaan van het studievoorschot heeft
tot gevolg dat deze impuls ook pas later mogelijk wordt. Dat vindt de
regering onwenselijk.
Deze leden merken op dat de regering ook aangeeft dat «kwaliteitsverbetering niet van de ene op de andere dag plaatsvindt» en dat onderwijsinstellingen daarom zelf de eerste jaren investeren. Vindt de kwaliteitsverbetering met deze investeringen wel van de ene op de andere dag plaats?
Wat gaat de eerste lichting studenten die onder het leenstelsel valt precies
merken van de kwaliteitsverbetering, zo vragen deze leden.
De regering is van mening dat geen enkele kwaliteitsverbetering van de
ene op de andere dag plaatsvindt. Daarom heeft de regering met dit
wetsvoorstel maatregelen getroffen voor die studenten die al wel de
basisbeurs verliezen, maar nog niet volop kunnen profiteren van de
hogere kwaliteit. Allereerst heeft de regering met de instellingen
afgesproken dat zij de eerste jaren (2015, 2016 en 2017) de investeringen
in de kwaliteit voor hun rekening nemen. De instellingen zijn hiertoe
bereid omdat de regering de financiering van deze investeringen daarna
overneemt. Dit omdat het even duurt voordat de middelen uit de
hervorming in de studiefinanciering vrijkomen. Daarnaast heeft de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 035, nr. 18

26

regering met dit wetsvoorstel geregeld dat de eerste cohorten studenten
(2015/2016–2018/2019) na hun afstuderen een voucher ontvangen ter
waarde van circa € 2.000, die zij kunnen inzetten voor bijscholing vanaf
vijf jaar na hun afstuderen. Ook regelt dit wetsvoorstel dat studenten
instemmingsrecht krijgen op de hoofdlijnen van de begroting. Op deze
wijze wil de regering de studenten tegemoetkomen die de kwaliteitsslag
in het hoger onderwijs mede mogelijk maken. Zij profiteren overigens op
langere termijn ook van investeringen in de kwaliteit van onderwijs
doordat die bijdragen aan de economische groei en daarmee aan de
toekomstige welvaart. Alles overwegend, is de regering van mening dat
de voor- en nadelen zich alleszins redelijk tot elkaar verhouden.
De regering noemt als een van de voorbeelden voor investeringen in de
praktijk excellentietrajecten. Wordt de kwaliteit van het onderwijs
verbeterd door extra te investeren in excellentietrajecten, zo vragen zij.
De regering hecht zeer aan de ontwikkeling van excellentietrajecten om
daarmee het onderwijs ook voor de allerbeste studenten uitdagend te
laten zijn. Ook de commissie Veerman heeft nadrukkelijk gewezen op het
belang van een gedifferentieerd onderwijsaanbod voor de kwaliteit van
het onderwijs. De inzichten die worden opgedaan in de excellentietrajecten komen ook ten goede aan het «reguliere» onderwijs.
Vindt de regering dat wanneer het geld voor deze extra investeringen in
excellentietrajecten van alle studenten komen, alle studenten verliezen
immers hun basisbeurs, ook voor alle studenten beschikbaar moeten
komen?
Excellentietrajecten zijn bedoeld voor studenten die hiervoor op basis van
hun talent voor in aanmerking komen. De inzichten die worden opgedaan
in de excellentietrajecten komen ook ten goede aan het «reguliere»
onderwijs. De opbrengsten van het studievoorschot komen ten goede aan
de kwaliteit van het gehele hoger onderwijs.
Verwacht de regering, gezien het belang van deze investering in het hoger
onderwijs en de positieve effecten die deze kwaliteitsimpuls heeft op de
vele verschillende maatschappelijke sectoren en de economische groei,
dat ook in latere jaren de regering op veel draagvlak kan rekenen. Waarop
baseert de regering dit draagvlak, zo vragen deze leden.
De noodzaak van extra investeringen in de kwaliteit van het hoger
onderwijs wordt onderschreven door rapporten als die van de commissie
Veerman. De brede steun voor extra investeringen in het hoger onderwijs
blijkt ook uit de bereidheid van instellingen om de eerste jaren (2015, 2016
en 2017) de investeringen in de kwaliteit voor hun rekening nemen.
Deze vragen tevens welke effecten op de economische groei de regering
verwacht te bereiken door middel van deze kwaliteitsimpuls. Welke
maatschappelijke sectoren gaan baat hebben bij deze kwaliteitsimpuls, zo
vragen zij.
De regering verwacht dat uiteindelijk de samenleving profiteert van de
investeringen in de kwaliteit van het hoger onderwijs. Het onderwijs is
immers een drijvende kracht achter welvaart en economische groei voor
de hele maatschappij.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 035, nr. 18

27

Relatie tot andere wetswijzigingen
Vragen naar aanleiding van pagina tien
De genoemde leden constateren dat de regering stelt dat de keuze voor
het studievoorschot los staat van het belastingstelsel. Waarom wordt dan
wel de mogelijkheid tot het aftrekken van scholingsuitgaven van de
belasting met dit wetsvoorstel geschrapt, zo vragen zij.
In het regeerakkoord is vastgelegd dat bij invoering van een sociaal
leenstelsel voor hoger onderwijs fiscale weglek moet worden voorkomen.
Zonder de in onderhavig wetsvoorstel opgenomen maatregel om
iedereen met aanspraak op reguliere studiefinanciering uit te sluiten van
fiscale aftrek van scholingsuitgaven, zou een budgettaire derving ontstaan
van € 155 miljoen per jaar. Dat geld zou dan niet beschikbaar zijn voor
investeringen in de kwaliteit van het hoger onderwijs. Deze wijziging raakt
niet de inrichting van het belastingstelsel als zodanig, maar betreft een
wijziging binnen een bestaande fiscale regeling die rechtstreeks voortvloeit uit de invoering van het studievoorschot.
De regering stelt ook dat studenten in dit wetsvoorstel instemmingsrecht
krijgen op de hoofdlijnen van de begroting om ook de eerste studenten
tegemoet te komen die de kwaliteitsslag in het hoger onderwijs mogelijk
maken. De genoemde leden merken echter op dat uit recent onderzoek
door ISO38 en LSVb39 is gebleken dat de medezeggenschap al niet goed
betrokken is bij de prestatieafspraken40 41 Wat vindt de regering van dit
onderzoek?
Het is positief dat de studentenorganisaties dergelijk onderzoek
verrichten. Uit het onderzoek komt het beeld naar voren dat in ieder geval
in de ogen van de studenten het gesprek met de medezeggenschap over
de prestatieafspraken te weinig plaatsvindt. De regering hecht aan dit
gesprek op instellingsniveau, en ik zal dit signaal van ISO en LSVb dan
ook bespreken met VSNU en Vereniging Hogescholen.
Wat vindt de regering van de uitkomsten van dit onderzoek? Is de regering
van mening dat de medezeggenschap beter betrokken moet worden bij de
prestatieafspraken, zo vragen zij.
Het rapport van ISO en LSVb laat zien dat de medezeggenschap beter
betrokken wil worden bij het gesprek over prestatieafspraken. Het gesprek
over onderwijskwaliteit wordt in hun ogen nog onvoldoende met hen
gevoerd. De regering, die hecht aan dit gesprek, zal dit met VSNU en
Vereniging Hogescholen bespreken.
Deze leden vragen tevens welke lessen de regering trekt uit het huidige
beleid omtrent medezeggenschap en uitkomsten van het onderzoek van
de studentenvakbonden.
De positie van de medezeggenschap is formeel goed geregeld, zo blijkt uit
de evaluatie hierover naar aanleiding van de wet Versterking besturing.
Van belang is dat de medezeggenschapscultuur wel wordt verbeterd. In
dit verband zijn instellingen en studentenorganisaties gezamenlijk bezig
38

ISO: Interstedelijk Studenten Overleg
LSVb: Landelijke Studenten Vakbond
40
http://www.lsvb.nl/actueel/persbericht/kwaliteitsverbetering-door-prestatieafspraken-geenvanzelfsprekendheid
41
http://www.lsvb.nl/index.php?option=com_k2&Itemid=101&id=96_
5ec10b5a9a2369a97e0804b8db6bfe89&lang=nl&task=download&view=item
39

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 035, nr. 18

28

met het vormgeven van een medezeggenschapsmonitor. In dit
wetsvoorstel wordt bovendien de positie verbeterd door middel van de
introductie van het instemmingsrecht op de hoofdlijnen van de begroting.
Daarnaast zal ik, zoals met u besproken, de governance in het onderwijs,
waaronder de medezeggenschap in het hoger onderwijs, verder
versterken. Hiervoor is een wetsvoorstel in voorbereiding dat naar
verwachting begin volgend jaar aan uw Kamer wordt aangeboden.
Ten aanzien van prestatieafspraken heb ik in antwoord op eerdere vragen
al aangegeven een en ander met de VSNU en Vereniging Hogescholen te
willen bespreken.
Hoe gaat de regering ervoor zorgen dat de medezeggenschap wel goed
wordt betrokken bij de begroting?
Het is van belang dat de medezeggenschap goed wordt betrokken bij de
begroting. De medezeggenschap heeft een aantal instrumenten om met
het bestuur over de beleidskeuzes het debat te voeren. Zo wijs ik op het
informatierecht en het zogenoemde versterkt initiatiefrecht. Door de
introductie van het instemmingsrecht op de hoofdlijnen van de begroting
wordt de betrokkenheid verder versterkt.
Hoe gaat de regering ervoor zorgen dat de medezeggenschap wel goed
wordt betrokken bij de nog te vormen kwaliteitsafspraken?
Zie hiervoor mijn antwoord op andere vragen van de leden van de
SP-fractie. Ik treed in overleg met VSNU en Vereniging Hogescholen.
Hoe gaat de regering ervoor zorgen dat de medezeggenschap ook
daadwerkelijk de capaciteit heeft om op voldoende wijze mee te beslissen
over zaken als de begroting.
Deze leden vragen of de regering extra geld vrijmaakt voor de scholing de
medezeggenschap om hun nieuw verworven rechten goed te kunnen
benutten?
De leden van de medezeggenschapsraad kunnen zich scholen en gebruik
maken van faciliteiten zodat zij over de capaciteiten (kunnen) beschikken
om de medezeggenschap goed vorm en inhoud te geven. Alle scholing en
faciliteiten die de medezeggenschap daartoe redelijkerwijs nodig heeft,
worden gefinancierd door de instelling uit haar publieke middelen. Er
worden geen extra middelen ter beschikking gesteld naast de extra
middelen die de instellingen reeds ontvangen.
Is de regering van mening dat de instellingen zelf verantwoordelijk zijn
voor een goed functionerende medezeggenschap?
De regering ziet dit als een gezamenlijke opdracht. De wetgever geeft een
aantal belangrijke randvoorwaarden in de vorm van een keuzestelsel, een
uitgebreid en afgewogen palet van (advies- en instemmings)rechten, en
een goede rechtsgang. Maar binnen de instelling moet de medezeggenschap tot wasdom komen. Daarbij is er zowel een rol voor het bestuur als
voor de medezeggenschap zelf weggelegd.
Wat ziet de regering als een goed functionerende medezeggenschap, zo
vragen zij.
Een goed functionerende medezeggenschap is van belang voor goede
checks and balances binnen de instelling, waardoor weloverwogen keuzes
gemaakt worden die recht doen aan het belang van diverse betrokken
zowel op korte als langere termijn. Hoe de medezeggenschap concreet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 035, nr. 18

29

functioneert, zal mede afhangen van de context: gaat het om een grote of
kleine instelling met veel of weinig studenten, docenten, met deelraden,
enz.
Deze leden vragen voorts welke aanwijzingen er zijn dat hogescholen
initiatieven nemen voor nieuwe Ad’s42. Hoe reikt het Landelijke Platform
Associate Degree ondersteuning aan naast het aanbieden van expertise
en het identificeren van kansrijke trajecten? Wat hoopt de regering dat
Hogescholen meenemen als zij kijken naar de Rotterdam Acadamy, zo
vragen zij.
Een aantal grote hogescholen heeft recentelijk stappen gezet om te komen
tot uitbreiding van het Ad-aanbod. Voorbeelden hiervan zijn de
Hogeschool van Amsterdam en de Hogeschool van Arnhem en Nijmegen.
Het Landelijk Platform Associate Degree bundelt expertise en maakt deze
toegankelijk voor de relevante stakeholders. De website www.deAssociatedegree.nl vervult hierbij een belangrijke rol. De Rotterdam Academy kan
voor hogescholen die hun Ad-programma’s vooral ook aantrekkelijk willen
laten zijn voor (direct doorstromende) mbo’ers een voorbeeld zijn. In de
Rotterdam Academy werkt de Hogeschool Rotterdam nauw samen met
Albeda College en Zadkine.
Vragen naar aanleiding van pagina elf
De genoemde leden merken op dat de regering het belangrijk vindt om zo
spoedig mogelijk gerichte investeringen te doen uit oogpunt van
kwaliteitsbevordering. Kan de regering aangeven of de kwaliteit van
onderwijs op dit moment zodanig slecht is dat de investeringen met
dergelijke haast moeten worden gedaan, zo vragen zij.
De regering hecht eraan dat de investeringen, zodra deze beschikbaar
komen, kunnen worden geïnvesteerd in het hoger onderwijs. De
commissie-Veerman bepleitte reeds substantiële investeringen in het
hoger onderwijs.
Deze leden merken op dat regering aangeeft dat zij het advies van de
Raad van State naast zich neerlegt en alsnog direct de ruimte wil creëren
voor de nieuwe bekostiging. Deelt de regering de mening dat het raar is
om wel al ruimte te creëren voor deze nieuwe vorm van bekostiging,
terwijl de huidig prestatieafspraken nog niet zijn geëvalueerd?
De regering heeft het advies van de Afdeling advisering niet naast zich
neergelegd, maar gemotiveerd aangegeven waarom de regering een
andere opvatting heeft over de planning. Het advies van de Afdeling de
voorgestelde wetswijziging aan te vullen is daarnaast opgevolgd. De
regering beschouwt het als haar verantwoordelijkheid om ervoor te
zorgen dat er tijdig een voorstel wordt gedaan voor een goede wettelijke
grondslag voor kwaliteitsbekostiging. De resultaten van de evaluatie
zullen volledig meegenomen kunnen worden in de verdere besluitvorming. Om investeringen te kunnen koppelen aan kwaliteitsafspraken is
immers de vaststelling van een algemene maatregel van bestuur
voorgeschreven.
Daarnaast zijn deze leden van mening dat deze vorm van bekostiging een
aparte behandeling in de Kamer verdient aangezien dit grote wijziging
betreft ten opzichte van de huidige situatie. Deelt de regering deze
mening, zo vragen zij.

42

Ad: Associate Degree

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 035, nr. 18

30

De regering ziet dat anders. Het gaat om een aanvullend bekostigingsinstrument ten behoeve van aanvullende bekostiging. De Kamer wordt in
het kader van dit wetsvoorstel in de gelegenheid gesteld als medewetgever over dit onderdeel van het wetsvoorstel met de regering van
gedachten te wisselen. Te zijner tijd kunt u de betreffende algemene
maatregel van bestuur tegemoet zien.
Deze leden vragen of de Kamer nog wel inspraak krijgt en inzicht op hoe
de kwaliteitsafspraken vorm gegeven zullen worden?
Ja. Met de Kamer zullen de resultaten van de evaluatie van het
experiment prestatiebekostiging hoger onderwijs en de conclusies die de
regering daaraan wil verbinden voor de nieuw te maken kwaliteitsafspraken worden besproken. Dit wetsvoorstel waarborgt ook dat er overleg
met uw Kamer zal zijn. Het wetsvoorstel maakt het mogelijk om investeringen te koppelen aan kwaliteitsafspraken. De effectuering van deze
koppeling vereist naast dit wetsvoorstel nog het vaststellen van een
algemene maatregel van bestuur die moet worden voorgehangen bij de
Tweede en Eerste Kamer.
Wanneer de evaluatie van de prestatieafspraken tegen gaat vallen, en er
een Kamermeerderheid bestaat voor het afschaffen van deze vorm van
bekostiging, zal dit dan ook gevolgen hebben voor de kwaliteitsafspraken,
zo vragen zij.
Het wetsvoorstel maakt het mogelijk om investeringen te koppelen aan
kwaliteitsafspraken. De effectuering van deze koppeling vereist naast dit
wetsvoorstel nog het vaststellen van een algemene maatregel van bestuur
die moet worden voorgehangen bij de Tweede en Eerste Kamer. In het
geval dat de evaluatie van de prestatieafspraken negatief uitpakt, is het
onwaarschijnlijk dat de regering een voordracht voor een AMvB zal doen.
Indien dit toch gebeurt, is het aan de Kamer om daar een uitspraak over te
doen. Vervolgens is het aan de regering daar conclusies aan te verbinden.
Deze leden constateren dat de regering stelt dat het experiment Bindend
Studieadvies in het tweede jaar onder meer tot doel heeft om te stimuleren dat studenten hun opleiding binnen de nominale studieduur
afronden. Ziet de regering het wenselijk dat studenten hun studie binnen
nominale studieduur afronden, zo vragen zij.
De regering acht het wenselijk dat instellingen studeerbare onderwijsprogramma’s binnen de nominale studieduur aanbieden. Het experiment met
het bindend studieadvies in het tweede jaar heeft daarom onder meer tot
doel te stimuleren dat studenten hun opleiding binnen de nominale
studieduur afronden door middel van een samenhangend pakket van
maatregelen ter bevordering van de studievoortgang. De meerwaarde van
dit experiment voor studenten ligt daarmee bij de kwaliteitsverbetering
die deze opleidingen doorvoeren ter ondersteuning van hun studievoortgang.
Deze leden merken op dat de regering eerder heeft aangegeven dat zij het
wenselijk ziet wanneer een student naast zijn of haar studie werkt om
werkervaring op te doen. Hoe valt dit te rijmen met binnen nominale
studieduur studeren? De genoemde leden vragen hier een reactie op.
De regering ziet geen reden waarom deze twee wensen niet naast elkaar
kunnen bestaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 035, nr. 18

31

Deze leden constateren dat er voor studenten, net als voor de overige
mensen, 168 uur in een week zitten. Wat ziet de regering als een acceptabel aantal werkuren naast de studie, zo vragen zij.
De regering is van mening dat elke student voor zich bepaalt wat een
acceptabel aantal werkuren is.
Deze leden constateren dat studeren ook een fulltime bezigheid is, dit op
basis van 60 ECTS43 per jaar, en 42 onderwijsweken per jaar. Dit komt
neer op een studielast van 40 uur per week. Waarom ziet de regering het
als wenselijk dat studenten naast deze studiebelasting van 40 uur ook nog
gaan werken? Waarom verwacht de regering van studenten een hogere
tijd belasting per week dan van de gemiddelde werkende burger, zo
vragen zij.
De regering ziet niet hoe het studievoorschot hierin verandering
aanbrengt. Ook nu zien veel studenten de mogelijkheid om werk, studie
en sociale activiteiten te combineren.
Reden tot wetswijziging
De genoemde leden stellen aan de hand van de memorie van toelichting
vast dat de motivatie voor het wetsvoorstel voor een groot deel
gebaseerd is op de stelling van de regering dat de verhouding in bijdrage
tussen studenten, ouders en de overheid meer in balans moet komen. Zij
stellen aan de hand van de beantwoording ook vast dat de regering erkent
dat er wel degelijk een grote maatschappelijke opbrengst is van hoger
onderwijs. Zij vragen daarom nogmaals om een toelichting waarom in de
ogen van de regering deze verhouding scheef zou zijn gegroeid en in
ogen van de regering de balans meer in evenwicht moet worden
gebracht.
De regering wil de leden van de SP-fractie erop wijzen dat zij nergens de
bewering heeft gedaan dat de gehanteerde verhouding scheef gegroeid
zou zijn; wel benadrukt de regering het feit dat een opleiding in het hoger
onderwijs, naast maatschappelijk profijt, ook privaat profijt oplevert. Maar
die begrippen zijn lastig uit te drukken in getallen of andere meetbare
eenheden; het private profijt is immers breder dan het hogere salaris
alleen. Een student die investeert in een studie, investeert in persoonlijke
ontwikkeling en algemene vorming, in een gunstige positie op de
arbeidsmarkt met bijbehorend salaris, en een hogere kwaliteit van leven
in het algemeen. De samenleving als geheel profiteert hiervan door onder
andere een grotere productiviteit van werknemers en mogelijke spill-over
effecten van die grotere productiviteit, hogere belastinginkomsten,
toenemende arbeidsflexibiliteit, een toename van sociale cohesie en
gezondheid, een beter functionerende democratie en minder criminaliteit.44
Vragen naar aanleiding van pagina twaalf
De genoemde leden lezen, als antwoord op de vraag waarom de
basisbeurs zo gemakkelijk van tafel wordt geveegd, dat de basisbeurs de
afgelopen 30 jaar een effectief instrument is geweest om de poorten van
het hoger onderwijs te openen voor een bredere en diverse studentenpopulatie. Kan de regering aangeven waarom de regering alsnog
voornemens is deze basisbeurs af te schaffen, zo vragen zij.
43
44

ECTS: European Credit Transfer System
Commissie Toekomstbestendigheid Hoger Onderwijsstelsel (Commissie Veerman), Differentiëren in drievoud, 2010, blz. 57. Bijlage bij: Kamerstukken II 2009/2010, 31 288, nr. 96.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 035, nr. 18

32

De regering verwijst kortheidshalve naar de memorie van toelichting en
de nota naar aanleiding van het verslag waarin uitgebreid wordt ingegaan
op de motieven.45
Op de vraag hoe het leenstelsel in het Verenigd Koninkrijk en de
Verenigde Staten de deelname van studenten uit de lagere inkomensgroepen aan het hoger onderwijs hebben beïnvloed stelt de regering dat
op basis van twee dergelijke losse voorbeelden, zonder context moeilijk
conclusies kunnen worden getrokken. Toch doet de regering op pagina
zeven hetzelfde met het voorbeeld van Australië. Kan de regering hier een
reactie op geven, zo vragen deze leden.
De regering heeft in betreffend antwoord uitgelegd hoe het CPB tot zijn
effectberekening is gekomen. Ze noemt het specifieke voorbeeld in
antwoord op de vragen van de leden van de CDA-fractie. Ze gebruikt het
niet om conclusies op te baseren.
Deze leden merken tevens op dat de regering stelt dat zij het belangrijk
vindt dat er een breed maatschappelijk draagvlak bestaat voor een
maatregel voordat deze wordt ingevoerd. Wat ziet de regering als breed
maatschappelijk draagvlak? Is de regering van mening dat maatschappelijk draagvlak hetzelfde is als een meerderheid in de Eerste en de
Tweede Kamer? Waarop zou de regering maatschappelijk draagvlak
verder baseren dan zetels in beide Kamers?
Het Nederlands democratisch systeem werkt inderdaad zo dat u als
volksvertegenwoordigers geacht wordt het Nederlandse volk te vertegenwoordigen.
Zij vragen voorts of de regering van mening dat er momenteel breed
maatschappelijk draagvlak is voor het studievoorschot. Hoe kan de
regering overtuigd worden van het ontbreken van breed maatschappelijk
draagvlak voor het studievoorschot, zo vragen zij.
Het Nederlands democratisch systeem werkt inderdaad zo dat u als
volksvertegenwoordigers geacht wordt het Nederlandse volk te vertegenwoordigen.
Deze leden vragen tevens wat de regering vindt van de grote stijging van
het aantal studenten in het hoger onderwijs. De regering stelt dat in 2012
het aantal ingeschreven studenten 660.891 bedroeg. Gaat de regering
ervan uit dat dit alle jongeren zijn die de talenten en motivatie hebben om
te gaan studeren zijn? Zo niet, hoe gaat de regering er zorg voor dragen
dat werkelijk alle studenten met de talenten en de motivatie kiezen voor
een opleiding in het hoger onderwijs, zo vragen zij.
De regering gaat ervan uit dat alle deelnemers aan het hoger onderwijs in
principe het talent en de motivatie hebben om te gaan studeren.
Deze leden vragen zich af hoe de regering tot de conclusie komt dat de
basisbeurs nu niet meer het optimale middel is om de (financiële)
toegankelijkheid van het hoger onderwijs te borgen. Waaruit blijkt dat de
basisbeurs nu niet meer een middel om de (financiële) toegankelijkheid te
borgen? Wat vindt de regering van de reactie van studentenorganisaties
dat het nu lijkt alsof de basisbeurs aan haar eigen succes ten onder gaat,
zo vragen zij.

45

Kamerstukken II 2014/15, 34 035, nrs. 3 en 13.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 035, nr. 18

33

In de memorie van toelichting staat precies beschreven hoe de regering
tot deze conclusie komt. De regering wijst de leden van de SP-fractie dan
ook naar hoofdstuk drie van het algemene deel van de memorie van
toelichting bij het wetsvoorstel tot invoering van het studievoorschot.
De genoemde leden merken op dat de regering blijft spreken van een
versoepeling van de terugbetaalvoorwaarden. Kan de regering toelichten
waarom deze voorwaarden soepeler zijn dan de huidige voorwaarden?
Ziet de regering het koppelen van de rente op studieschulden aan een
andere staatsobligatie met een ander rentepercentage ook als versoepeling van de terugbetaalvoorwaarden?
De regering versoepelt de terugbetalingsvoorwaarden als volgt. De
terugbetaaltermijn wordt verlengd van 15 jaar naar 35 jaar, de drempel
waaronder niet hoeft te worden afgelost, gaat omhoog van 84% naar
100% van het wettelijk minimumloon (WML), en het percentage van het
inkomen dat een student daarboven maximaal moet inzetten voor
aflossing, wordt verlaagd van 12% naar 4%. De maandlasten halveren
door deze maatregelen. De aanpassing van het rentepercentage is
inderdaad geen versoepeling ten opzichte van de huidige voorwaarden.
Dit heeft ermee te maken dat door de stijging van de staatsschuld, de
financieringslasten van de overheid toenemen. Daarom wordt de
rentemaatstaf aangepast per 1 januari 2017.
Deze leden vragen tevens hoeveel hoger de rente gemiddeld zal worden
wanneer deze aan de voorgestelde staatsobligatie wordt gekoppeld. Kan
de regering een overzicht maken van de rentes van beide staatsobligaties
over de afgelopen 42 jaar, zowel de huidige als voorgestelde nieuwe, zo
vragen zij.
Deze leden vragen voorts hoeveel hoger de rente is op de voorgestelde
staatsobligatie dan op de huidige staatsobligatie?
Hoeveel zal dit in totaal voor de gemiddelde student aan extra rente gaan
kosten, met een schuld van € 24.000 die hij of zij terugbetaalt over 42 jaar
(35 jaar aflossen, 2 aflosvrije jaren aan het begin en 5 jokerjaren die direct
worden ingezet na de aflosvrije jaren)?
Deze leden vragen of de regering de hoogte van dit bedrag alleen aan
rente al acceptabel vindt om te vragen.
De regering heeft in de nota naar aanleiding van het verslag bij dit
wetsvoorstel aangegeven wat de rente op studieleningen was over de
afgelopen 50 jaar (Kamerstukken II 2014/2015, 34 035, nr. 13). Er zijn twee
wijzigingen in de vaststelling van rente. De ene is dat de rente op
studieleningen niet langer wordt gebaseerd op de rente staatsobligaties
met gemiddelde looptijd van 3 tot 5 jaar, maar met een looptijd van 5 jaar.
De tweede wijziging is dat de peildatum wijzigt van oktober in het
voorgaande jaar naar de gemiddelde rente over 12 maanden (van oktober
2 jaar terug naar september van het voorgaande jaar). Het eerste heeft
een opwaarts effect, het tweede dempt renteschommelingen en heeft dus
een opwaarts effect bij dalende rente en een neerwaarts effect bij
stijgende rente. Ter illustratie: in 2013 zou de rente als gevolg van de
verlenging van de termijn (effect 1) 0,2% hoger zijn, maar als gevolg van
de overgang naar het gemiddelde (effect 2), daalt de rente juist met 0,2%
voor 2014. Per saldo zou het rentepercentage in 2013 bij de nieuwe
vaststelling bij benadering gelijk blijven aan de huidige 0,81%, sterker nog
het zou uitkomen op een lichte daling naar 0,8%. Gemiddeld genomen
over een lange periode zal er wel een stijging zijn, doordat de 5 jaarsrente
natuurlijk hoger is dan de 3 tot 5 jaarsrente, maar dit hoeft niet van jaar op
jaar het geval te zijn omdat de overgang op het gemiddelde dat effect in
het ene jaar versterkt en in het andere jaar juist teniet doet. Dat is inherent
aan het verkleinen van de fluctuaties wat het overgaan op dat 12

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 035, nr. 18

34

maandsgemiddelde doet. Ook sec het verschil tussen de 3 en de
5-jaarsrente is niet altijd gelijk, ook niet procentueel. Het is evident dat hoe
langer een studieschuld uitstaat, hoe meer rente een student betaalt.
Vragen naar aanleiding van pagina dertien
De genoemde leden constateren dat de regering aangeeft dat het
collegegeld in Engeland de afgelopen jaren aanzienlijk is verhoogd, maar
dat dit weinig effect heeft gehad op de deelname. Heeft de regering er ook
rekening mee gehouden dat deze verhoging wel heeft geleid tot
protesten, hogere studieschulden en een aanzienlijk lager percentage
afgestudeerden dat de studieschuld terugbetaalt? Op het moment ziet de
overheid van ongeveer de helft van de uitgegeven studieleningen niets
terug en overweegt zij weer een ander studiefinancieringsstelsel. Dit
omdat het stelsel in Engeland niet houdbaar wordt geacht. Kan de
regering hier een reactie op geven, zo vragen deze leden.
De regering heeft de effecten van een verhoging van de private bijdrage in
het onderwijs breed onderzocht. Op basis daarvan heeft ze het studievoorschot ingericht, en flankerende maatregelen vormgegeven. Het CPB heeft
doorgerekend wat in de Nederlandse situatie de aflosquote is. Deze is bij
de afbetaalregeling zoals vormgegeven in dit wetsvoorstel 86,4%.
De regering geeft meerdere malen aan dat de stelsels in andere landen
dusdanig verschillen, dat een vergelijking met het Nederlandse stelsel niet
te maken is. Is de regering het met deze leden eens dat met deze stelling
de aannames over deelname-effecten, die ook worden gedaan op basis
van dit vergelijkend onderzoek, enigszins ongeloofwaardig overkomen, zo
vragen zij.
De regering heeft de effecten van een verhoging van de private bijdrage in
het onderwijs breed onderzocht. Op basis daarvan heeft ze het studievoorschot ingericht, en flankerende maatregelen vormgegeven. Daarbij heeft
ze zich dus niet beperkt tot de resultaten van één specifiek voorbeeld in
één land, maar naar de resultaten samen en de analyses die onderzoekers
op basis daarvan hebben gemaakt.
Deze leden vragen de regering om een overzicht te geven van de kosten
van het onderwijs in de VS bij de verschillende soorten universiteiten of
colleges. Ziet de regering dat er naast een prijsverschil ook een kwaliteitsverschil tussen de verschillende vormen van onderwijs in de VS bestaat?
De regering ziet geen aanleiding om in de context van deze aanvullende
vragenronde bij het wetsvoorstel tot invoering van het studievoorschot,
nu een overzicht te geven van de kosten van het onderwijs in Verenigde
Staten bij de verschillende universiteiten of colleges en een objectief
oordeel te geven over het kwaliteit van het onderwijs aldaar. De regering
verwijst de leden van de SP-fractie naar het onderzoeksrapport van het
CHEPS als zij zich in deze materie willen verdiepen.
Vindt de regering het wenselijk dat een dergelijk systeem ook in
Nederland mogelijk wordt, waar duurder onderwijs daadwerkelijk beter
onderwijs is maar lastiger toegankelijk voor studenten met families uit
lagere sociaal economische klasse, zo vragen zij.
De regering wijst de leden van de SP-fractie op het voorliggende
wetsvoorstel tot invoering van het studievoorschot. Dat is het voorstel van
de regering. De regering vindt het derhalve niet meer dan logisch dat dit
het door de regering gewenste stelsel is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 035, nr. 18

35

Vragen naar aanleiding van pagina veertien
De genoemde leden merken op dat de regering stelt dat de vraag naar
hoger opgeleiden sterk stijgt. Kan de regering deze uitspraak verklaren
naast het feit dat in de hbo- én wo-keuzegids aangegeven wordt dat de
baankans voor 75% van de studies te laag is?
De baankans van afgestudeerden verschilt inderdaad per opleiding en
fluctueert tevens al naar gelang de stand van de conjunctuur.
Is de regering het met deze leden eens dat een stijging in de werkloosheid
van 2,6% in 2008 naar 5,1% in 2013 – een verdubbeling in 5 jaar tijd – zeer
zorgelijk is en volledig onderbelicht is in het wetsvoorstel, zo vragen zij.
De regering is van mening dat alle relevante aspecten in betreffend
wetsvoorstel voldoende belicht worden.
Deze leden constateren dat de regering stelt dat de basisbeurs voor
mbo-studenten wel blijft bestaan. Waarom heeft de regering besloten de
basisbeurs voor mbo-studenten in stand te houden terwijl deze voor het
hoger onderwijs wordt afgeschaft? Deze leden vragen de regering inzicht
te geven in hoeveel een hoger onderwijs afgestudeerde gemiddeld meer
verdient dan een mbo-afgestudeerde.
De regering verwijst voor het antwoord op deze vragen naar de memorie
van toelichting bij betreffend wetsvoorstel. Ook in de nota naar aanleiding
van het verslag heeft de regering uitgebreid gereageerd op het verschil in
salaris tussen een mbo- en een ho-afgestudeerde.46
De regering ziet in de context van het aanvullend karakter van betreffend
verslag geen aanleiding om nu uitgebreid op deze materie in te gaan.
De regering geeft aan dat een verschil met Engeland wat betreft het hoger
onderwijs het significant hogere collegegeld is. Wat betreft het collegegeld in Engeland momenteel?
De regering verwijst de leden van de SP-fractie voor dergelijke informatie
naar het rapport van het CHEPS, dat tweemaal aan de Tweede Kamer is
aangeboden.
De genoemde leden constateren dat het collegegeld in Nederland de
laatste jaren ook behoorlijk is gestegen. Is de regering van plan het
collegegeld te bevriezen voor het hoger onderwijs? Ziet de regering het
als verantwoord om het collegegeld de komende jaren verder te laten
stijgen, zo vragen zij.
De regering ziet geen reden om het collegegeld te bevriezen de komende
jaren. Ze vindt dat geen onverantwoorde keuze.
Vragen naar aanleiding van pagina vijftien
De genoemde leden merken op dat de regering stelt dat de resultaten uit
het SCP-onderzoek De Studie Waard47 inderdaad gebaseerd zijn op de
antwoorden van een kleine groep van respondenten. Deze resultaten zijn
dan ook nooit door de regering gebruikt om kwantitatieve uitspraken over
te doen. Twee pagina’s later stelt de regering echter «Onderzoek van het
SCP laat zien hoe jongeren tegen het sociaal leenstelsel uit het regeerakkoord aankijken. Slechts weinig jongeren zeggen dat zij bij invoering van
46
47

Kamerstukken II 2014/2015, 34 035, nr. 13.
Onderwijs Rapport SCP: De studie waard, SCP, 2013. Kamerstuk 24 724, nr. 117

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 035, nr. 18

36

dat leenstelsel zouden afzien van een studie». Is de regering het met deze
leden eens dat er wel degelijk (veel en vaak) kwantitatieve uitspraken
worden gedaan op basis van het SCP-rapport De Studie Waard, zo vragen
zij.
Deze leden constateren dat de regering stelt geen kwantitatieve uitspraken
te doen naar aanleiding van het SCP-rapport, maar hecht wel voldoende
waarde aan de niet representatieve uitkomsten van dit rapport om extra
maatregelen te nemen met betrekking tot eventuele uitval onder
mbo-stapelaars. Deze leden vinden dit onverantwoord overheidsbeleid.
Als 20% van de 103 ondervraagden had aangegeven niet te zullen
studeren indien scholingsuitgaven niet langer aftrekbaar zouden zijn, had
de regering deze maatregel dan niet opgenomen, zo vragen zij.
De regering heeft aangegeven dat onderzoek van het SCP laat zien hoe
jongeren tegen het sociaal leenstelsel uit het regeerakkoord aankijken en
dat slechts weinig jongeren zeggen dat zij bij invoering van dat leenstelsel
zouden afzien van een studie. Deze leden vragen of de regering kan
aangeven in welke mate het van waarde is dat in het, naar eigen zeggen
van SCP, kwantitatief onvoldoende rapport van het SCP «weinig jongeren»
bij invoering van een leenstelsel af zien van een studie?
Ook hierbij geldt dat deze uitspraak geflankeerd wordt door de resultaten
uit de andere onderzoeken, waaruit ook blijkt dat deelname-effecten
slechts beperkt en tijdelijk van aard zijn. Tevens blijkt uit deze onderzoeken
dat aandacht voor studenten met een lagere sociaaleconomische status
bij verhogingen van de private bijdrage aan het hoger onderwijs,
wenselijk is.
Deze leden merken op dat de regering stelt dat de vraag naar hoger
opgeleiden de vijftien jaar voorafgaand aan het jaar 2012 sterk is
gestegen. Met welk percentage is dit gestegen? Kan de regering hier een
reactie op geven? Kan de regering meer recente cijfers aanbieden over de
vraag naar hoger opgeleiden, zo vragen zij.
De regering verwijst kortheidshalve naar o.a. het rapport van het CPB
«Loonongelijkheid in Nederland stijgt».
Vragen naar aanleiding van pagina zestien
Deze leden constateren dat de regering stelt dat het lastig is in te schatten
hoeveel de schuld zal gaan stijgen voor specifieke gevallen. Kan de
regering aangeven wat momenteel de gemiddelde schuld is van geneeskunde afgestudeerde? Wat verwacht de regering dat de gemiddelde
studieschuld van een geneeskunde student zal gaan worden onder het
studievoorschot, zo vragen zij.
De regering houdt niet bij per studierichting wat de gemiddelde studieschuld is van studenten. Dit overzicht kan de regering dus niet geven.
De regering geeft op de vraag van de leden van de CDA-fractie aan dat er
geen overzicht voor handen is van de maximale studieschuld in de
verschillende landen in Europa. Toch zouden ook graag de leden van deze
leden dit overzicht zien. Dit om inzicht te krijgen in hoe de maximale
mogelijke studieschuld in Nederland zich verhoud tot andere landen in
Europa. Deze leden vragen alsnog een antwoord op deze vraag.
De regering herhaalt hier nogmaals dat dit inzicht niet voor handen is. De
informatie die wel voor handen is, heeft de regering gedeeld in de nota
naar aanleiding van het verslag bij dit wetsvoorstel (Kamerstukken II
2014/15, 34 035, nr. 13).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 035, nr. 18

37

In tabel 1 toont de regering de wijze van studieschulden afbetalen in een
aantal landen Europa. Deze leden vragen zich af waarom «gemiddeld wat
jaarlijks terugbetaald wordt» in België en Denemarken in dollars worden
weergegeven? Hoeveel zouden de eerder genoemde bedragen in tabel 1
in euro’s bedragen?
Wat bedoelt de regering met de «hypotheek wijze» van het terugbetalen
van de studieschuld in tabel 1? Is er voor de landen weergegeven in tabel
1 ook bekend wat de terugbetaaltermijn van een studieschuld gemiddeld
is, zo vragen deze leden.
Bij Engeland wordt aangegeven dat er gemiddeld 9% van het inkomen
wordt afbetaald per jaar. Hoeveel is dit momenteel gemiddeld in
Engeland? Hoe hoog is het drempelinkomen (het inkomen waaronder je
niets van je inkomen hoeft af te betalen) momenteel in Engeland? Wat
verwacht de regering dat het gemiddelde in Nederland zal worden wat
afgestudeerde per jaar terugbetalen, zo vragen zij.
De regering verwijst de leden van de SP-fractie voor een antwoord op
deze vragen naar de bron van deze tabel, Education at a Glance 2014.
Vragen naar aanleiding van pagina zeventien
De genoemde leden vragen de regering naar een reactie op de door de
SLO voorgesteld vaardigheden onder de noemer van 21st century skills.
In hoeverre wordt er binnen het huidige onderwijs al aandacht besteed
aan deze vaardigheden? Deelt de regering de mening dat er ook aan deze
vaardigheden kan worden gewerkt zonder de basisbeurs hoeft te worden
afgeschaft, zo vragen zij.
Het Nationaal Expertisecentrum Leerplanontwikkeling (SLO) heeft onlangs
een verkenning uitgevoerd naar de omschrijving van 21e eeuwse
vaardigheden, waarin de verschillende internationale definities met elkaar
vergeleken zijn.48 De SLO komt op basis van deze vergelijking tot acht
groepen vaardigheden: communiceren, samenwerken, creativiteit, kritisch
denken, probleemoplossend denken en handelen, digitale geletterdheid,
sociale en culturele vaardigheden en zelfregulering. Deze vaardigheden
zijn van belang voor alle onderwijsniveaus, ook voor het hoger onderwijs.
Het onderzoek brengt niet in beeld in hoeverre in het huidige onderwijs al
aandacht wordt besteed aan deze vaardigheden. Wel ziet de regering dat
dit in de praktijk al gebeurd. Uiteraard verschillen de accenten per
opleiding. Zo is in een opleiding tot basisarts goede communicatie met de
patiënt van groot belang, terwijl een opleiding bouwkunde veel aandacht
zal besteden aan de ontwikkeling van creativiteit. Trends in de economie
en samenleving leiden er toe dat het belang van 21e eeuwse vaardigheden in de volle breedte in het onderwijs toeneemt. Daarom staat het
thema 21e eeuwse vaardigheden ook prominent op de agenda van de
Hoger Onderwijstour. Door technologische ontwikkelingen zal van
werknemers in de toekomst bijvoorbeeld meer ondernemerschap,
creativiteit en samenwerken en een sterker ontwikkeld vermogen tot
kritisch en probleemoplossend denken worden verwacht. Er is daarom
meer systematische aandacht nodig voor deze vaardigheden. Hoe deze
vaardigheden effectief zijn in te bedden in het onderwijs, is aan de
instellingen zelf. Onderwijsinstellingen en opleidingen kunnen daarbij veel
van elkaar leren. Bij de University Colleges bijvoorbeeld is duidelijk te zien
dat communities van gemotiveerde en ondernemende studenten de
kwaliteit van het onderwijs op een hoger niveau brengt. De invoering van
het studievoorschot maakt het mogelijk hier meer aandacht aan te
besteden.
48

SLO, Digitale geletterdheid en 21e eeuwse vaardigheden in het funderend onderwijs: een
conceptueel kader, februari 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 035, nr. 18

38

Deze leden constateren dat er geen antwoord wordt gegeven op de vraag
van de leden van de CDA-fractie over het percentage van de afgestudeerden waarbij het lenen van de basisbeurs geen rendabele investering
is. Deze leden zien graag nog een antwoord op deze vraag.
Deze vraag is wel degelijk door de regering beantwoord. De regering
verwijst de leden van de SP-fractie dan ook andermaal naar de nota naar
aanleiding van het verslag bij dit wetsvoorstel (Kamerstukken II 2014/15,
34 035, nr. 13), waarin de cijfers zijn opgenomen van het aantal
oud-studenten dat gebruik maakt van de draagkrachtregeling.
De genoemde leden vragen de regering naar een verklaring voor het
alsmaar groter wordende verschil tussen wat een mbo-afgestudeerde
verdient ten opzichte van een ho-afgestudeerde.
Deze verwachting baseert de regering op het rapport van het CPB
«Loonongelijkheid in Nederland stijgt».49 Uit dit rapport blijkt dat als
gevolg van technologische veranderingen een deel van het werk
geautomatiseerd kan worden. Het werk dat complementair is aan deze
geautomatiseerde delen van het werk, vereist dat werknemers fysiek
aanwezig zijn en situaties of problemen kunnen beoordelen. Toename van
de vraag naar hoger opgeleiden met probleemoplossend vermogen doet
zich daarom vooral voor in sectoren waar veel geïnvesteerd wordt in
automatisering. In het CPB rapport worden de sectoren transport, chemie
en electronica als voorbeelden genoemd.50
Hoe groot is het onderscheid tussen het gemiddelde inkomen van een
hbo-afgestudeerde en een wo-afgestudeerde?
De regering verwijst de leden van de SP-fractie naar de nota naar
aanleiding van het verslag bij dit wetsvoorstel (Kamerstukken II 2014/15,
34 035, nr. 13), waarin de regering deze vraag heeft beantwoord.
Waarom heeft de regering besloten wel onderscheid te maken tussen
mbo en hoger onderwijs wat betreft de studiefinanciering, maar niet
tussen hbo en wo, zo vragen deze leden.
De regering verwijst voor het antwoord op deze vragen naar de memorie
van toelichting bij onderhavig wetsvoorstel, en wel naar hoofdstuk 3:
redenen tot wetswijziging.
Vragen naar aanleiding van pagina achttien
De genoemde leden merken op dat de regering stelt dat de gemiddelde
hbo-afgestudeerde anderhalf jaar na afstuderen € 1.854 bruto per maand
verdient. Deze leden constateren dat dit maar net boven het drempelinkomen is. Hoe gaat de regering zorg dragen dat de schuld van de
afgestudeerde vlak na het afstuderen nog explosief stijgt door de rente,
terwijl de afgestudeerde niet het inkomen heeft waarvan hij wordt geacht
af te kunnen betalen, zo vragen zij.
De regering zorgt er met de draagkrachtregeling voor dat een student zijn
studieschuld altijd naar vermogen zal terugbetalen. Een student betaalt
pas terug als hij boven het wettelijk minimumloon verdient, en hoeft nooit
meer dan 4% van het inkomen daarboven voor aflossing van zijn
49

CPB Policy Brief 2012/06, hoofdstuk 5. Zie: http://www.cpb.nl/publicatie/loonongelijkheidnederland-stijgt.
50
CPB Policy Brief 2012/06, hoofdstuk 5, figuur 7. Zie:http://www.cpb.nl/publicatie/
loonongelijkheid-nederland-stijgt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 035, nr. 18

39

studieschuld in te zetten. Mocht er na 35 jaar nog een restschuld over zijn,
dan zal die worden kwijtgescholden. Hiermee is al rekening gehouden in
de raming.
De eerste twee jaar na afstuderen zal DUO niet aankloppen bij afgestudeerden om te beginnen met het afbetalen van de studieschuld. Wanneer
de rente gemiddeld 2,75% betreft zal iemand met een studieschuld van
€ 30.000 bij afstuderen na deze twee jaar al een schuld hebben van
€ 31.672. Acht de regering het eerlijk dat de studieschuld blijft oplopen
tijdens deze periode terwijl nog niemand tegen de student gezegd dat
deze moet gaan afbetalen? Hoe gaat de regering duidelijk maken aan
huidige studenten dat je ook tijdens deze periode al mag afbetalen? Hoe
gaat de regering de afgestudeerde laten weten dat de rente tijdens deze
aflosvrijeperiode gewoon doorloopt, zo vragen zij.
De regering zal in de voorlichting stimuleren dat studenten eerder
terugbetalen als zij daarvoor de financiële ruimte hebben. De regering zal
ook zorgen dat de kosten en mechanismen die horen bij een studielening
duidelijk voor het voetlicht worden gebracht. De kosten van de lening
worden onder andere duidelijk in de rekenmodule op de website van DUO
Hoe duur is lenen? De student kan daarin op de het ingevoerde bedrag
aan rentedragende lening invoeren en zien wat de hoogte van studieschuld wordt. Ook kan de student via MijnDUO de actuele schuld zien.
Tevens wordt op beschikkingen de hoogte van de schuld aangegeven.
Verder is het vergroten van het financieel bewustzijn een van de primaire
punten van de voorlichting rond het studievoorschot. De regering verwijst
de leden van de SP-fractie dan ook naar de antwoorden op soortgelijke
vragen in de nota naar aanleiding bij dit wetsvoorstel (Kamerstukken II
2014/2015, 34 035, nr. 13)
Deze leden lezen dat de regering verwijst naar «het onderzoek van
ROA51». Zij vragen welk onderzoek dit is.
Zie onder andere ROA (2013). De arbeidsmarkt naar opleiding en beroep
tot 2018 ROA-rapport 2013/11. Maastricht: Researchcentrum voor
Onderwijs en Arbeidsmarkt.
De regering geeft aan dat in 2009 7,3% van de debiteuren gebruik maakte
van de draagkrachtregeling tegenover 9,4% in 2013. Is de regering het met
deze leden eens dat deze stijging zorgelijk is, en het aannemelijk is dat dit
aanzienlijk op gaat lopen onder de voorgestelde terugbetaalvoorwaarden,
zo vragen zij.
De toename van het aantal studenten dat onder de draagkrachtregeling
valt, heeft met verschillende factoren te maken. Allereerst is er de
economische recessie waarin Nederland zich tot voor kort geleden
bevond, en haar gevolgen voor de werkgelegenheid. Dit betekent dat er
nu meer oud-studenten zijn dan vijf jaar geleden die geen werk hebben en
van de draagkrachtregeling gebruik maken. Daarnaast is met ingang van
het collegejaar 2009–2010 een wetsvoorstel in werking getreden dat
ervoor gezorgd heeft dat van oud-studenten de draagkracht automatisch
wordt vastgesteld, in plaats van op aanvraag.52 Dit heeft tot gevolg dat
meer oud-studenten (tijdelijk) gebruik maken van de draagkrachtregeling.
De genoemde cijfers zijn voor de regering dus geen verrassing, noch een
bron van ongerustheid.
51
52

ROA: Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt
Wet van 23 april 2009 tot wijziging van onder meer de Wet studiefinanciering 2000 en de Wet
op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek in verband met de verhoging van het
collegegeld en de aanpassing van het aflossingssysteem studieschulden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 035, nr. 18

40

Deze leden merken op dat de regering aangeeft dat de groep stapelaars
speciale aandacht verdient, omdat uit onderzoek blijkt dat de grootste klap
komt te vallen bij de doorstroom van het mbo naar het hbo. Nu blijkt
echter dat bij mbo-studenten die gaan studeren op het hbo hun oude
mbo-schuld (met de korte afbetaalregeling en de gunstigere rente) zal
worden omgezet naar een ho-schuld met de terugbetaalregeling van het
studievoorschot. Hoe kan de regering deze negatieve maatregel combineren met het claimen van extra aandacht voor deze groep?
De regering is van mening dat de terugbetaalregeling van het studievoorschot gunstig is. Ze ziet dan ook geen aanleiding om te veronderstellen
dat dit een negatieve maatregel is.
Ziet de regering het als eerlijk dat voor stapelaars van mbo naar hbo hun
oude schuld verplicht wordt omgezet naar andere voorwaarden, zo
vragen deze leden.
Ja.
Vragen naar aanleiding van pagina negentien
De genoemde leden constateren dat de regering stelt dat indien studenten
(meer) zullen gaan werken dit niet zorgt voor verdringing aan de
onderkant van de arbeidsmarkt. Verwacht de regering dat er banen
speciaal voor studenten gecreëerd worden? Heeft de regering onderzoek
laten verrichten naar de mogelijke verdringing aan de onderkant van de
arbeidsmarkt? Zo nee; waarom niet? Baseert de regering haar stelling dat
(meer) werk door studenten niet zal leiden tot verdringing aan de
onderkant van de arbeidsmarkt louter op aannames uit de economische
wetenschap of heeft zij hier ook vaststaande feiten bij, zo vragen deze
leden.
Zoals in het verslag gesteld, is er op de basis van de economische theorie
geen aanleiding om te veronderstellen dat er sprake zal zijn van verdringing aan de onderkant van de arbeidsmarkt. De regering ziet in de context
van het aanvullend karakter van betreffend verslag geen aanleiding om nu
verder op deze materie in te gaan.
Deze leden constateren dat de regering geen volledig antwoord heeft
gegeven op de vraag van de leden van de CDA-fractie betreffende de
gemiddelde studieschuld, afbetaalduur, en inkomensgroepen van
opleidingen in de sectoren transport, chemie en elektronica. Kan de
regering aangeven wat de huidige gemiddelde studieschuld is van mbo-,
hbo- en wo-studenten in de eerder genoemde sectoren? Kan de regering
daarnaast aangeven wat de gemiddelde aflostermijn is van studieschulden in deze sectoren, zo vragen zij.
De regering houdt niet per sector bij wat de gemiddelde studieschuld is.
Dit overzicht kan de regering dus niet geven.
Deze leden merken op dat de regering stelt dat het evident is dat een
hogere schuld betekent dat de student een groter bedrag zal moeten
terugbetalen. Hoe ziet de regering dit in combinatie met het aflossen
vanaf het WML, zo vragen zij.
Bij een hogere schuld, zal een student een hoger bedrag moeten aflossen.
Dat is inderdaad evident. Dit neemt niet weg dat een student nooit meer
dan 4% van zijn inkomen hoeft in te zetten voor aflossing van zijn
studieschuld, en onder het wettelijk minimumloon niet hoeft terug te
betalen.
Deze leden constateren dat niet alleen de hoogte van de schuld invloed
heeft op wat iemand moet terugbetalen, maar juist ook het inkomen van
de afgestudeerde invloed heeft wat iemand zal terugbetalen. Graag een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 035, nr. 18

41

reactie. De leden van de SP-fractie constateren dat het dus niet evident is
dat iemand met een hogere schuld meer zal moeten terugbetalen. Dit is
deels afhankelijk van het inkomen en de rente. Graag een reactie. Deelt de
regering de mening van de leden van deze leden dat ook de rente van
grote invloed kan zijn op het bedrag dat uiteindelijk totaal betaald wordt
aan studieschuld, zo vragen zij.
Het terug te betalen bedrag is afhankelijk van zowel de hoogte van de
schuld als de hoogte van het inkomen. Beide beïnvloeden inderdaad het
terug te betalen bedrag. Dit is de essentie van het huidige en het
toekomstige aflossingssysteem. Ook de rentestand heeft inderdaad
invloed op de hoogte van de schuld. Ook dit gegeven verandert niet ten
opzichte van de huidige situatie.
Vragen naar aanleiding van pagina twintig
De genoemde leden merken op dat de regering aangeeft dat «DUO en
OCW in september op volle kracht zijn begonnen met de voorlichting over
het studievoorschot». DUO heeft echter eind oktober pas informatie op
haar website gezet over het studievoorschot. De brief naar (aankomende)
studenten, met louter summiere informatie, moet zelfs nog verstuurd
worden. Deelt de regering mening dat de voorlichting zeer evident te laat
is, zo vragen zij.
De voorlichtingsactiviteiten die DUO heeft ontplooid, of met medewerking
van DUO zijn ontplooid en zullen worden ontplooid, zijn onder andere:
• Alle eindexamenkandidaten (havo, vwo en mbo) hebben in oktober
een brief van de Minister van Onderwijs met informatie over studiekeuze, aanmeldingsprocedures en studiefinanciering. Deze brief bevat
onder andere een link naar de site DUO.nl en startstuderen.nl, waar
(aankomende) studenten uitleg kunnen vinden over hun verschillende
mogelijkheden, rechten en plichten in de studiefinanciering. Bij de
brief zit ook een infographic van alle stappen die studenten moeten
nemen als voorbereiding op de studie.
• Eind oktober gaat op onder andere startstuderen.nl een animatie
online met informatie voor aankomende studenten over de stappen
die zij zelf moeten zetten om aan een studie te kunnen beginnen. Zo
wordt onder andere uitgelegd hoe zij studiefinanciering kunnen
aanvragen, en wat de mogelijkheden in de studiefinanciering zijn.
• Begin december ontvangen alle huidige studenten bericht van DUO
met de toekenning van studiefinanciering voor volgend jaar. Bij dit
bericht, dat een voorbehoud van wetswijziging bevat, ontvangen
studenten een folder met daarin uitleg over het studievoorschot.
• Samen met de landelijke vo-decanenverenigingen werkt DUO aan een
flyer met informatie over onder andere startstuderen.nl en het
studievoorschot. Deze flyer kan verspreid worden via de netwerken
van de vo-decanenverenigingen.
• Via de DUO E-zines voor onder andere decanen en mentoren, en via de
OCW-nieuwsbrieven, worden instellingen en scholen op de hoogte
gebracht van de informatie op startstuderen.nl, de verzending en
inhoud van de brief aan de eindexamenkandidaten en de flyer die
ontwikkeld wordt.
• Via verschillende instrumenten wordt daarnaast nog ingezet op het
vergroten van het financieel bewustzijn. Zo is onder andere de website
www.financieelstudieplan.nl ontwikkeld door de stichting Weet wat je
besteedt en het Nibud, in samenwerking met onder meer de studentenorganisaties, de Nationale Jeugdraad, het Ministerie van OCW en
DUO. Ook zal in samenwerking met Nibud bekeken worden hoe een
financieel huishoudboekje ontwikkeld kan worden, waarin studenten
hun actuele schuldpositie kunnen bijhouden, hun opgenomen
voorschot kunnen bekijken en terug te betalen bedragen kunnen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 035, nr. 18

42

bijhouden. Een rekenhulp bij DUO moet studenten inzicht geven in de
kosten van de lening die zij afsluiten, hen een indicatie geven van de
totale lening die zij opbouwen met het gekozen leenbedrag, en de
maandlasten die daarbij horen in de aflosfase, uitgesplitst naar
verschillende inkomensniveaus.
De regering wil erop wijzen dat een dergelijke hoeveelheid informatie en
voorlichting vrij uitzonderlijk is in deze fase van een wetsvoorstel. De
regering wil er daarbij op wijzen dat het in deze fase nu eenmaal ook
belangrijk is om een balans te zoeken tussen enerzijds de wens om
jongeren alvast te wijzen op het studievoorschot, en anderzijds de wens
om recht te doen aan de voorlopige status van het wetsvoorstel, nu de
parlementaire behandeling nog niet is afgerond.
De regering geeft met betrekking tot de voorlichting, naast dat er vanaf
september begonnen is, ook aan dat de voorlichting zich ook op de
genoemde sleutelfiguren moet richten en dat de details vanuit het
wetsvoorstel openbaar zijn. Deze leden verzoeken de regering om aan te
geven hoe zij de toegankelijkheid waarborgt, zoals de leden van de
PVV-fractie reeds verzocht hebben en geen antwoord hebben gekregen.
Deze leden zien graag alsnog een toelichting en een reactie.
De regering is van mening dat zij deze vragen wel beantwoord heeft in de
nota naar aanleiding van het verslag, zie daarvoor Kamerstukken II
2014/15, 34 035, nr. 13.
Tevens zijn deze leden benieuwd naar de specifieke en concrete plannen
omtrent de voorlichting de komende tijd, te meer daar de open dagen van
hoger onderwijsinstellingen weer steeds dichterbij komen. Graag een
toelichting. Ook zijn deze leden benieuwd naar hoe de door de regering
genoemde sleutelfiguren benaderd, betrokken en voorgelicht gaan
worden met betrekking tot (de inhoud van) het wetsvoorstel en hoe dit
(dus) specifiek uitgevoerd wordt. Graag een toelichting.
Met de inzet van een combinatie van verschillende voorlichtingsinstrumenten zorgt de regering ervoor dat elke student, en de sleutelfiguren om
hem heen, goed geïnformeerd wordt over de veranderingen die gaan
plaatsvinden in de studiefinanciering, de gevolgen die dit heeft voor de
persoonlijke situatie en de mogelijkheden die (aankomende) studenten
hebben om hun studie te financieren.
Concrete voorlichtingsinstrumenten die ingezet zullen worden, zijn:
• Alle eindexamenkandidaten (havo, vwo en mbo) ontvangen in oktober
een brief van de Minister van Onderwijs met informatie over studiekeuze, aanmeldingsprocedures en studiefinanciering. Deze brief bevat
onder andere een link naar de site DUO.nl en startstuderen.nl, waar
(aankomende) studenten uitleg kunnen vinden over hun verschillende
mogelijkheden, rechten en plichten in de studiefinanciering. Bij de
brief zit ook een infographic van alle stappen die studenten moeten
nemen als voorbereiding op de studie.
• Eind oktober gaat op onder andere startstuderen.nl een animatie
online met informatie voor aankomende studenten over de stappen
die zij zelf moeten zetten om aan een studie te kunnen beginnen. Zo
wordt onder andere uitgelegd hoe zij studiefinanciering kunnen
aanvragen, en wat de mogelijkheden in de studiefinanciering zijn.
• Begin december ontvangen alle huidige studenten bericht van DUO
met de toekenning van studiefinanciering voor volgend jaar. Bij dit
bericht, dat een voorbehoud van wetswijziging bevat, ontvangen
studenten een folder met daarin uitleg over het studievoorschot.
• Samen met de landelijke vo-decanenverenigingen werkt DUO aan een
flyer met informatie over onder andere startstuderen.nl en het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 035, nr. 18

43

•

•

studievoorschot. Deze flyer kan verspreid worden via de netwerken
van de vo-decanenverenigingen.
Via de DUO E-zines voor onder andere decanen en mentoren, en via de
OCW-nieuwsbrieven, worden instellingen en scholen op de hoogte
gebracht van de informatie op startstuderen.nl, de verzending en
inhoud van de brief aan de eindexamenkandidaten en de flyer die
ontwikkeld wordt.
Via verschillende instrumenten wordt daarnaast nog ingezet op het
vergroten van het financieel bewustzijn. Zo is onder andere de website
www.financieelstudieplan.nl ontwikkeld door de stichting Weet wat je
besteedt en het Nibud, in samenwerking met onder meer de studentenorganisaties, de Nationale Jeugdraad, het Ministerie van OCW en
DUO. Ook zal in samenwerking met Nibud bekeken worden hoe een
financieel huishoudboekje ontwikkeld kan worden, waarin studenten
hun actuele schuldpositie kunnen bijhouden, hun opgenomen
voorschot kunnen bekijken en terug te betalen bedragen kunnen
bijhouden. Een rekenhulp bij DUO moet studenten inzicht geven in de
kosten van de lening die zij afsluiten, hen een indicatie geven van de
totale lening die zij opbouwen met het gekozen leenbedrag, en de
maandlasten die daarbij horen in de aflosfase, uitgesplitst naar
verschillende inkomensniveaus.

Tevens vragen deze leden, met betrekking tot de voorlichting, hoe de
«veranderingen onder voorbehoud van parlementaire goedkeuring» zich
verhouden tot de steeds korter wordende tijd tussen «definitieve
duidelijkheid» omtrent, en de «beoogde ingangsdatum» van de door de
regering geïnitieerde hervormingen van de studiefinanciering.
De regering gaat ervan uit dat er voldoende tijd zal zijn om studenten nog
effectief voor te lichten in de tijd tussen het moment van definitieve
duidelijkheid en de beoogde ingangsdatum
De regering stelt dat bij een extra studieschuld van € 6.000 er een extra
maandlast van € 22 optreedt. Deze leden constateren dat dit echter
afhankelijk is van de rente die geldt voor de studielening. De genoemde
leden verzoeken de regering inzicht te geven wat de extra maandlast zal
zijn van een extra studieschuld van € 6.000 bij rentepercentages van – 1%,
0%, 1%, 2%, 2,5%, 3%, 4%, 5%, 6%, 7%, 8%, 9%, 10%, 11% en 12,5%.
De regering gaat in dit wetsvoorstel uit van een rentepercentage van 2,5%
en heeft deze aanname helder gemotiveerd. Het staat de leden van de
SP-fractie vrij om eigen berekeningen op andere aannames te baseren.
Daarnaast constateren deze leden dat dit maandbedrag afhankelijk is van
het feit of je aan de het drempelinkomen voldoet. Wanneer een student
met € 21.000 schuld met een gemiddelde rente van 2,75% de eerste 10, 15
of 20 jaar niet kan afbetalen, wat bedraagt de schuld van deze student dan
na 10, 15 of 20 jaar, zo vragen deze leden.
Deze leden vragen wat het maandbedrag zal worden wanneer een
afgestudeerde in bovenstaande scenario’s terecht komt voor de resterende looptijd van zijn of haar schuld. Wat vindt de regering van het
principe dat wanneer een afgestudeerde in het begin van de aflostermijn
niet aan het drempelinkomen voldoet zijn of haar schuld stijgt en
uiteindelijk dus meer zal moeten aflossen dan een vergelijkbare afgestudeerde die wel meteen een baan met een goed inkomen kan vinden, zo
vragen deze leden.
De regering vindt het een goed principe dat een student altijd naar
vermogen terugbetaalt. Dat is de essentie van de draagkrachtregeling en
daar staat de regering achter. De regering ziet in de context van het
aanvullende karakter van dit verslag, geen aanleiding om nu verder op
deze materie in te gaan. De regering verwijst voor de antwoorden op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 035, nr. 18

44

soortgelijke vragen in de nota naar aanleiding van het verslag bij dit
wetsvoorstel (Kamerstukken II 2014/2015 34 035, nr. 13).
Deze leden vragen voorts wat voor plannen de regering heeft op het
gebied van de voorlichting betreffende de doelgroepen ouders, decanen,
studieadviseurs en mentoren. Zij zien graag een uitgebreid overzicht van
wat de regering de komende maanden zal ondernemen om te zorgen dat
deze groepen tijdig en correct geïnformeerd zijn.
De regering verwijst voor het antwoord op de eerdere antwoorden die de
regering in deze nota heeft gegeven op soortgelijke vragen van de leden
van de SP-fractie.
Vragen naar aanleiding van pagina 21
De genoemde leden constateren dat de regering aangeeft op welke wijzen
zij (aankomende) studenten gaat voorlichten. Er is echter geen enkele
informatiecampagne gericht op de gevolgen van een hoge studieschuld,
een item dat zeker prioriteit dient te genieten. Is de regering voornemens
over dit onderwerp ook eerlijke informatie te verschaffen? Is de regering
voornemens ook minderjarigen in te lichten wat het hebben van een
schuld precies inhoudt en wat de gevolgen hier van zijn? Zo ja; hoe gaat
de regering er voor zorgen dat er voldoende bewustzijn over schulden
wordt gecreëerd onder minderjarigen? Zij vragen voorts hoe de regering
studenten duidelijk gaat maken wat hun baten zijn van een opleiding in
het hoger onderwijs.
Is de regering daarnaast voornemens studenten ook in te gaan lichten
over de publiek baten van het volgen van een opleiding in het hoger
onderwijs? Is de regering ook voornemens men voor te lichten over de
minder soepele kanten van de nieuwe terugbetaalregeling, zoals de
hogere rente en de gevolgen hiervan?
De regering zorgt ervoor dat de student voldoende op de hoogte is van de
kosten die de lening met zich meebrengt, zoals de regering de student ook
bewust wil maken van het profijt dat een studie in het hoger onderwijs
oplevert. De kosten van de lening worden onder andere duidelijk in de
rekenmodule op de website van DUO Hoe duur is lenen? De student kan
daarin op de het ingevoerde bedrag aan rentedragende lening invoeren
en zien wat de hoogte van studieschuld wordt. Ook kan de student via
MijnDUO de actuele schuld zien. Tevens wordt op beschikkingen de
hoogte van de schuld aangegeven. Verder is het vergroten van het
financieel bewustzijn een van de primaire punten van de voorlichting rond
het studievoorschot. De regering verwijst de leden van de SP-fractie dan
ook naar de antwoorden op soortgelijke vragen in de nota naar aanleiding
bij dit wetsvoorstel (Kamerstukken II 2014/2015, 34 035, nr. 13)
Zij vragen voorts hoe de regering gaat voorkomen dat er studenten zijn
die niet in hun levensonderhoud kunnen voldoen.
De regering voorkomt dat met betreffend wetsvoorstel. De regering
verwijst de leden van de SP-fractie voor de details naar de memorie van
toelichting bij dit wetsvoorstel.
Zij vragen verder wat tot nu toe de hits geweest op respectievelijk de site
van duo en startstuderen.nl waar de informatie vindbaar is over het
leenstelsel. Is de regering tevreden met deze aantallen? Zo niet, wat gaat
de regering verder nog ondernemen naast brieven sturen? Op welk punt
zou de regering constateren dat de voorlichting niet afdoende heeft
plaatsgevonden, zo vragen zij.
Krijgen de drie financiële tools die de regering noemt in de voorlichting
van studenten nog een aparte voorlichtingscampagne?
De regering gebruikt voor het meten van de bekendheid van de maatregelen in de studiefinanciering zijn eigen onderzoek. Van 2 t/m 14 juli 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 035, nr. 18

45

heeft GfK voor het Ministerie van OCW een peiling uitgevoerd om de
kennis te meten over het studievoorschot. Hiermee is inzicht verkregen in
de studieplannen die men heeft, de manier waarop deze gefinancierd
gaan worden, de bekendheid van de huidige en toekomstige regelingen
op dit vlak en de actuele informatiebehoefte.
Uit deze peiling bleek dat gemiddeld 87% van de scholieren in de klassen
van havo, vwo en mbo-4 die (naar verwachting) in 2015 of 2016 te maken
krijgen met het studievoorschot, daadwerkelijk weet dat de overheid
plannen heeft om de studiefinanciering te veranderen. De bekendheid
verschilt per schooltype, hij is het grootst onder de vwo-leerlingen, 93% is
ervan op de hoogte, van de havo-leerlingen is 84% op de hoogte en onder
de mbo-4 deelnemers weet 76% dat er veranderingen aankomen. De
bekendheid onder ouders over veranderingen in de studiefinanciering is
ook gemeten. Van de ouders blijkt 96% op de hoogte. Van de scholieren
noemt 48% spontaan het feit dat de basisbeurs omgezet zal gaan worden
in de mogelijkheid om te lenen.
Deze peiling zal binnenkort herhaald worden. Dat biedt dan ook de nodige
inzicht over de bekendheid van de plannen en het effect van de
voorlichting in de tussenliggende maanden.
Waarom heeft DUO nu nog een rekenhulp gemaakt om inzicht te geven in
de kosten van een lening? Dit wanneer DUO al betrokken is bij het
financieel studieplan, zo vragen zij.
De rekentool zal naar verwachting in het voorjaar worden opgeleverd. Zo
kunnen aankomende studenten deze tool nog gebruiken in de aanloop
naar hun aanmelding toe. Aankomende studenten moeten zich uiterlijk
1 mei 2015 voor een opleiding in het hoger onderwijs aanmelden.
Vragen naar aanleiding van pagina 22
Deze leden constateren dat de regering stelt dat er meer inzet komt voor
het schakelen tussen onder andere mbo en hbo. Hoe gaat de regering dit
inrichten? En tegen welke prijs?
Als het om het mbo gaat, is met ingang van 1 augustus 2014 de Wet
doelmatige leerwegen in het beroepsonderwijs ingevoerd. Deze wet
omvat een aantal maatregelen, waaronder het intensiveren en verkorten
van de opleidingen. Met deze maatregel wil het kabinet de doorstroom in
de beroepskolom (vmbo-mbo-hbo) ten opzichte van de algemeen
vormende leerroute aantrekkelijker maken. Voor veel vmbo’ers is de route
via het mbo een beter passende route. Daarnaast wordt de huidige
kwalificatiestructuur beroepsonderwijs herzien. In de herziene kwalificatiestructuur komen keuzedelen, waarmee mbo-4 studenten zich beter
kunnen voorbereiden op het hbo. De mbo-instellingen kunnen op
vrijwillige basis in 2015 starten met de herziene kwalificatiedossiers; in
2016 moeten alle mbo-instellingen verplicht opleidingen verzorgen,
gebaseerd op de herziene kwalificatiestructuur. Zoals afgesproken in het
akkoord over de studiefinanciering van mei 2014,53 komt er een oplossing
voor het ontbreken van schakelprogramma’s in het mbo, en worden
schakelen, doorstromen en studiesucces tussen mbo, hbo en wo
aandachtsgebieden in de afspraken die de Minister van Onderwijs met de
instellingen in het hoger onderwijs gaat maken.
De regering stelt dat o.a. doorstroom en studiesucces aandachtsgebieden
in de afspraken tussen de instellingen en de Minister worden. Gaat dit nog
worden opgenomen in de prestatieafspraken? Zullen deze aandachtsge-

53

Kamerstukken II, 2013/2014, 24 724, nr. 123.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 035, nr. 18

46

bieden ook een plaats krijgen in de nog te vormen kwaliteitsafspraken, zo
vragen zij.
De huidige prestatieafspraken worden niet meer aangepast. In het
akkoord over de studiefinanciering van mei 2014,54 is opgenomen dat
schakelen, doorstromen en studiesucces tussen mbo-hbo-wo specifieke
aandachtsgebieden in de kwaliteitsafspraken worden. Hiermee worden de
nieuw te vormen kwaliteitsafspraken bedoeld.
Zij vragen voorts welke definitie de regering hanteert voor de term
studiesucces? Hoe ziet de regering de combinatie van studiesucces en de
kwaliteit van het hoger onderwijs voor zich, zo vragen zij.
Het begrip studiesucces moet naar de mening van de regering breed
worden opgevat. Zo moet het overkoepelende begrip «studiesucces» niet
als vanzelfsprekend worden opgevat als «snel studeren». Studiesucces
gaat naast de vraag over de tijd die studenten over hun studie doen ook
over dat wat de universiteit of hogeschool studenten in die levensfase
bijbrengt, de mate waarin een student zowel in de breedte als in de diepte
leert zich voor te bereiden op de toekomst. Het gaat dus ook om het
stimuleren van studeerbare programma’s, om het voorkomen van uitval,
om uitdagende en goed georganiseerde studieprogramma’s enzovoorts.
De regering wijst als voorlichtingsinstrument naar www.startstuderen.nl.
Heeft de Minister cijfers over de bekendheid van deze website onder
aankomende studenten, aangezien deze pas recent is gelanceerd, zo
vragen deze leden.
Van 25 oktober jl. stuurt de regering alle eindexamenkandidaten havo,
vwo en mbo-4 een brief met informatie over studiekeuze, aanmelding
voor een studie in het hoger onderwijs en studiefinanciering. In deze brief
wordt expliciet melding gemaakt van deze website.
De regering veronderstelt daarmee een vrij grote bekendheid bij de
doelgroep. Precieze cijfers daarover zijn niet voorhanden.
Vragen naar aanleiding van pagina 23
De genoemde leden merken op dat de regering stelt «De termen van
rendement en persoonlijk profijt [...] dienen niet in enge (financiële) zin
opgevat te worden, maar juist in meer brede zin te worden bezien». De
regering hamert er echter zelf op dat een hbo’er anderhalf tot twee keer
meer gaat verdienen dan een mbo’er en een student daarom dient te
investeren in zijn studie. Hoe verhouden deze twee uitspraken zich tot
elkaar, zo vragen zij.
De regering ziet niet in waarom deze twee uitspraken niet naast elkaar
kunnen bestaan.
Is de regering het met deze eens dat door telkens te vermelden dat een
hbo’er anderhalf tot twee keer meer gaat verdienen dan een mbo’er leidt
tot financieel gerichte studiekeuzes en dat dit onwenselijk is? Wat gaat de
regering doen om dit tegen te gaan, zo vragen zij.
De regering vindt het belangrijk dat de student in het maken van zijn
studiekeuze zo goed mogelijk moet worden voorgelicht over de diverse
aspecten van die studie. De financiele voordelen van een opleiding in het
hoger onderwijs maken daar zeer zeker ook deel vanuit. Zo lang ze niet op
zichzelf staan, ziet de regering niet waarom dit een verschijnsel is dat zij
actief zou moeten bestrijden.

54

Kamerstukken II, 2013/2014, 24 724, nr. 123.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 035, nr. 18

47

De regering geeft aan dat de maandlasten in de terugbetalingsfase
nagenoeg halveren. Echter is het afbetaalmaximum van 4% per algemene
maatregel van bestuur te wijzigen. Dit percentage kan zodoende door de
volgende regering op 8%, of zelfs op de huidige12% worden gezet. Is de
regering het met deze leden eens dat de verlaging van de maandlasten
zodoende geen belofte is, maar slechts een mogelijkheid?
Anders dan de leden van de SP-fractie stellen is het draagkrachtpercentage wettelijk bepaald; zie artikel 6.10, derde lid, van de WSF 2000.
De regering noemt mede aandacht voor «21st century skills» als investering van de vrijkomende gelden via dit wetsvoorstel. Dit impliceert dat
er tot nu toe te weinig aandacht was voor deze «vaardigheden voor
deelname aan de (huidige & toekomstige) maatschappij. Blijkbaar werd er
tot voorkort vooral vanuit beleids- en onderwijsmakers gedacht over de
inrichting van het onderwijs. Is de regering het met de leden van deze
leden eens dat dat raar is en dat het tevens raar is dat er pas sinds kort
meer explicietere aandacht is voor basale en onmisbare vaardigheden die
leerlingen nodig hebben om zich in de wereld te redden, terwijl dit
logischerwijs de kern van onderwijs zou moeten zijn: primair richten op
wat leerlingen, scholieren en studenten nodig hebben? Graag een
toelichting en een reactie.
Het thema 21e eeuwse vaardigheden staat prominent op de agenda van
de Hoger Onderwijstour. Ook op dit moment wordt al aandacht besteed
aan 21e eeuwse vaardigheden in het hoger onderwijs. Uiteraard
verschillen de accenten per opleiding. Zo is in een opleiding tot basisarts
goede communicatie met de patiënt van groot belang, terwijl een
opleiding bouwkunde veel aandacht zal besteden aan de ontwikkeling van
creativiteit. Trends in de economie en samenleving leiden er toe dat het
belang van 21e eeuwse vaardigheden in de volle breedte in het onderwijs
toeneemt. Door technologische ontwikkelingen zal van werknemers in de
toekomst bijvoorbeeld meer ondernemerschap, creativiteit en samenwerken en een sterker ontwikkeld vermogen tot kritisch en probleemoplossend denken worden verwacht. Er is daarom meer systematische
aandacht nodig voor deze vaardigheden. Hoe deze vaardigheden effectief
zijn in te bedden in het onderwijs, is aan de instellingen zelf. Onderwijsinstellingen en opleidingen kunnen daarbij veel van elkaar leren. Bij de
University Colleges bijvoorbeeld is duidelijk te zien dat communities van
gemotiveerde en ondernemende studenten de kwaliteit van het onderwijs
op een hoger niveau brengt.
De regering geeft aan dat investeringen in het hoger onderwijs o.a.
afnemende criminaliteit, een beter functionerende democratie en een
toename van sociale cohesie en gezondheid als gevolg hebben. De
regering geeft vervolgens aan dat een student die investeert in een studie
zodoende ook investeert in persoonlijke ontwikkeling, algemene vorming
en een hogere kwaliteit van leven in het algemeen. Wat maakt dat de
regering, los van de reeds bestaande bijdragen aan de studie en aan de
hoger onderwijsinstellingen, zelf niet bereid is deze investering in de
veiligheid en de kwaliteit van leven te doen, of in ieder geval niet zal gaan
doen via dit wetsvoorstel? Het geld wordt immers bij studenten weggehaald om in hun hoger onderwijs te investeren waardoor de hiervoor
genoemde positieve effecten bereikt kunnen worden. Deze leden
ontvangen graag een toelichting en een reactie.
De opbrengsten van het wetsvoorstel studievoorschot worden volledig
geïnvesteerd in het hoger onderwijs in Nederland. De regering ziet niet
hoe dit te rijmen valt met de stelling van de SP dat de regering niet bereid
zou zijn hierin te investeren

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 035, nr. 18

48

Het studievoorschot
Ten aanzien van de zogenaamde cohortgarantie vragen de leden van de
SP-fractie of de regering alsnog in kan gaan op de loopbaanplanning van
de studenten. Deelt zij de mening dat een student bij aanvang van zijn
studie een planning maakt, waarbij de masterfase een logisch vervolg is
op de bachelorfase? Nu worden huidige studenten geconfronteerd met
een wijziging van de spelregels. Zij konden bij aanvang van de studieloopbaan en de keuzes die zij toen maakten, niet voorzien dat zij zich
halverwege opeens geconfronteerd zien met een leenstelsel. Deze leden
verwachten hier een toelichting op.
Uit de WSF 2000 kan worden afgeleid dat de bacheloropleiding een van
de masteropleiding losstaande entiteit is. Toekenning van studiefinanciering gebeurt per jaar. Elk jaar opnieuw wordt getoetst of een student
aan de wettelijke voorwaarden voldoet, alvorens wordt beschikt tot
toekenning van studiefinanciering. Er wordt dus niet op voorhand een
aanspraak gevestigd op studiefinanciering voor een masteropleiding;
daarvoor is immers een inschrijving bij een masteropleiding vereist. Dit
verandert niet met de invoering van het studievoorschot. Met het tijdig
bekend worden van de voorgestelde maatregelen en aanvaarding daarvan
in het parlement kan bovendien iedere (aankomende) student bij het
maken van zijn (vervolg)studiekeuze rekening houden met de aanstaande
wijzigingen in de studiefinanciering. Er is in die zin dan ook geen sprake
van een toekomstige aanspraak op basisbeurs voor de masterfase bij
studenten die een bacheloropleiding volgen. De regering wil overigens in
herinnering brengen dat de afschaffing van de basisbeurs voor studenten
in de masterfase een lange voorgeschiedenis heeft. Het kabinet-Rutte I
diende al een wetsvoorstel in tot invoering van een sociaal leenstelsel in
de masterfase.
De genoemde leden merken op dat de huidige ouderlijke bijdragen nog
niet eens de helft zijn van de veronderstelde wettelijke ouderlijke bijdrage.
Deze leden vragen daarom nogmaals of het redelijk is te verwachten dat
ouders een deel van het wegvallen van de basisbeurs zullen opvangen. In
hoeverre klopt het rekenmodel dat de regering gebruikt om de financiële
lasten van studenten in kaart te brengen, zo vragen zij.
Het rekenmodel klopt. De regering doet nergens de aanname dat ouders
de wegvallende basisbeurs (gedeeltelijk) voor hun rekening gaan nemen.
De ene student zal een groter beroep op hun ouders gaan doen. Dit is
echter niet de enige mogelijkheid. Studenten kunnen ook bijverdienen,
hun spaargeld aanwenden, hun uitgavenpatroon aanpassen of (als zij nu
al lenen) deze leendoeleinden nog eens kritisch tegen het licht houden.
Het CPB veronderstelt dat ongeveer een derde van de weggevallen
basisbeurs via deze alternatieve financieringsmogelijkheden zal worden
opgevangen en dat de rest zal worden geleend.
De uitspraak in de memorie van toelichting dat de overheid met dit
wetsvoorstel nog steeds een even groot deel van de kosten op zich neemt,
verbaast de genoemde leden. Met het afschaffen van de basisbeurs
vervalt de verantwoordelijkheid van de overheid voor het levensonderhoud van de student. Zij vragen om een reactie.
Een van de kernpunten van dit wetsvoorstel is dat de opbrengsten van de
hervormingen in de studiefinanciering, geïnvesteerd zullen worden in de
kwaliteit van het hoger onderwijs. Het bedrag dat de overheid thans al
uitgeeft aan hoger onderwijs, verandert daarmee niet, maar wordt anders
ingevuld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 035, nr. 18

49

Vragen naar aanleiding van pagina 26
De genoemde leden constateren dat de regering stelt: «Uit de Studentenmonitor valt bovendien nog af te leiden dat studenten die beperkte tijd
besteden aan betaalde arbeid, een hoger studierendement hebben dan
studenten die niet werken». Uit dezelfde monitor blijkt echter ook dat
indien studenten meer dan «beperkte tijd» besteden aan betaalde arbeid,
dit ten koste gaat van de effectieve tijd die een student besteedt aan de
studie. Deze leden zien graag een reactie van de regering.
Dat klopt.
Vragen naar aanleiding van pagina 27
De leden van de SP-fractie hebben gevraagd waarom minderjarigen bij
banken niet mogen lenen en bij DUO wel, waarbij het niet gaat om het
verschil in terugbetaalvoorwaarden, maar om het enkele principe van het
aangaan van «een» schuld, ongeacht welke. De regering heeft op deze
vraag geen antwoord gegeven. De genoemde leden verzoeken de
regering dit alsnog te doen.
De regering is van mening dat een lening voor een studie van een
fundamenteel ander karakter is dan een lening voor andere uitgaven,
zoals zaken van materiële aard. Door het wezenlijk andere karakter van
een studieschuld en doordat het vergroten van het financieel bewustzijn
een van de kerndoelstellingen van de voorlichting van het studievoorschot is, vindt de regering het goed te verantwoorden dat minderjarigen
een studielening mogen afsluiten bij DUO.
De regering geeft aan niet te verwachten dat studenten misbruik gaan
maken van de leenfaciliteit door maximaal te lenen voor bijvoorbeeld het
kopen van een huis, omdat de voorwaarden gunstiger zijn dan die van
een hypotheek. Deze leden vernemen graag welk actieplan de regering
heeft voor wanneer dit – tegen haar verwachtingen in – alsnog gebeurt.
De regering verwacht inderdaad niet dat studieleningen op grote schaal
oneigenlijk worden gebruikt. Wel zal het leengedrag actief worden
gemonitord om langjarige trends te kunnen identificeren en bewaken. Ook
zal nadrukkelijk worden ingezet op gedragsbeïnvloeding en het vergroten
van het financieel bewustzijn onder studenten om lenen voor andere
doeleinden dan inkomensondersteuning tijdens de studie tegen te gaan.
Mocht de regering andere signale krijgen, dan zal ze naar bevind van
zaken handelen.
Vragen naar aanleiding van pagina 29
Deze leden merken op dat dat de regering aangeeft dat de student «aan
de keukentafel» moet zorgen voor zijn ouderlijke bijdrage. De WSF 200055
stelt de wettelijk veronderstelde ouderlijke bijdrage op € 365,55 per
maand. Uit de Studentenmonitor blijkt dat de daadwerkelijke gemiddelde
ouderlijke bijdrage slechts € 116 bedraagt. Is de regering het met deze
leden eens dat, gezien de daadwerkelijke bijdrage nog niet een derde is
van de veronderstelde bijdrage, het noodzakelijk is om de veronderstelde
bijdrage aan te passen, zo vragen zij.
De wettelijk veronderstelde ouderlijke bijdrage is geen verplichting.
Studenten maken aan de keukentafel afspraken met hun ouders over de
feitelijke ouderlijke bijdrage. In werkelijkheid lopen de wettelijke veronderstelling en de daadwerkelijke bijdrage soms uit elkaar.

55

WSF: Wet Studiefinanciering 2000, Stb. 2000, nr. 286

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 035, nr. 18

50

Vragen naar aanleiding van pagina 30
De wettelijk veronderstelde ouderlijke bijdrage wordt in de systematiek
van de WSF 2000 met eenzelfde bedrag verhoogd als de maximale
aanvullende beurs. Is de regering het met de genoemde leden eens dat dit
in geen enkel aspect realistisch is, daar de daadwerkelijke ouderlijke
bijdrage nu nog niet een derde is van de veronderstelde bijdrage, zo
vragen zij.
Nee, de regering is dit niet met de leden van de SP-fractie eens.
De leden van de CDA-fractie hebben de regering gevraagd of zij van
mening is dat de onderwijsinvesteringen van een student en de overheid
procentueel gezien eerlijk verdeeld zijn. De overheid investeert namelijk
2,4% van het totale budget in het hoger onderwijs, tegenover 16% van wat
een student investeert (exclusief boeken en andere scholingsuitgaven, dit
is alleen het collegegeld). Graag ziet de SP-fractie hier nog een antwoord
op.
De regering is van mening dat de leden van de SP in de vraagstelling
appels met peren vergelijkt en verwijst voor haar visie op de balans
tussen private en publieke investeringen en rendement voorts graag naar
de terzakedoende antwoorden in nota naar aanleiding van het verslag,
Kamerstukken II 2014/15, 34 035, nr. 13.
De regering geeft in haar reactie aan dat een aflostquote van 86,4% als
uitgangspunt wordt gehanteerd. De genoemde leden vragen wat deze
aflosquote nu is.
In het huidige stelsel is die 90%.
Kan de regering een overzicht geven van de aflosquote in andere
OESO-landen waar studenten een studieschuld opbouwen, zo vragen
deze leden.
Dit overzicht is niet voor handen, zoals de regering ook al duidelijk heeft
gemaakt in de nota naar aanleiding van het verslag, Kamerstukken II
2014/15, 34 035, nr. 13.
In het Verenigd Koninkrijk worden studieschulden door de overheid
verkocht aan commerciële organisaties. Hoe waarborgt de regering dat dit
niet in Nederland het geval zal zijn, zo vragen deze leden voorts.
De studieschuld is in Nederland een bestuursrechtelijke aanspraak die niet
door middel van cessie kan worden overgedragen aan private partijen.
Vragen naar aanleiding van pagina 32
De genoemde merken op dat de regering stelt dat «het studievoorschot
wel degelijk wordt voorgesteld met overgangsrecht». Het schrappen van
de regeling omtrent partnertoeslag en de mogelijkheid om scholingsuitgaven van de belasting af te trekken worden echter voor eenieder die
studiefinanciering ontvangt ingevoerd, dus zonder overgangsrecht. Deze
leden zien hier graag een reactie op.
De afschaffing van de partnertoeslag wordt voorgesteld met overgangsrecht in die zin dat de afschaffing per 1 januari 2016 zal zijn, waarbij voor
de eerste maanden na invoering van het studievoorschot nog een
technische overgangsbepaling nodig is. Ook voor een goede afwikkeling
van toegekende partnertoeslagen is een overgangsbepaling opgenomen.
Zie de voorgestelde artikelen 12.17 en 12.18 van de WSF 2000. Wat betreft
de fiscale aftrek is reeds op andere nieuwe vragen van de leden van de
SP-fractie gereageerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 035, nr. 18

51

Huidig stelsel
Vragen naar aanleiding van pagina 34
De regering geeft aan dat er wel degelijk sprake is van overgangsrecht.
Hoe is de bekendheid van het studievoorschot onder huidige studenten,
zo vragen de genoemde leden.
Het studievoorschot
Vragen naar aanleiding van pagina 34
De genoemde leden constateren dat onder andere de flexibele aflossing
pas in 2018 gerealiseerd kan worden. Zo heeft DUO moeite met de
uitvoerbaarheid van meerdere aspecten van het studievoorschot. Is de
regering het met de leden van de SP-fractie eens dat alleen al qua
uitvoerbaarheid een latere indiening van het wetsvoorstel gewenst is, zo
vragen zij.
De regering is dat niet met de leden van de SP-fractie eens.
Vragen naar aanleiding van pagina 40
In het antwoord op de vraag hoeveel studenten erop voor- of achteruit
gaan in het nieuwe stelsel wordt gesteld dat 320.000 studenten een
voucher zullen ontvangen. Op pagina 101 wordt echter gesteld dat
362.700 studenten een voucher kunnen verwachten. Graag zien deze
leden een eenduidig antwoord op deze vraag.
Het maximum aantal gebruikers met recht op een voucher is geraamd op
362.700 studenten. Dit is gebaseerd op het geraamde aantal gediplomeerden voltijd hbo en wo vanaf cohort 2015/2016 tot en met cohort
2018/2019. Voor de raming van het aantal personen dat recht heeft op een
voucher is uitgegaan van 100% gebruik door 100% van de rechthebbenden, in het eerste jaar dat er recht is op de voucher. Hierdoor is de
gemaakte raming een maximumvariant.
Het daadwerkelijke gebruik zal lager liggen, omdat niet iedere student zijn
diploma haalt en niet iedere afgestudeerde de voucher zal innen, of
slechts gedeeltelijk.
De regering stelt meermaals dat het niet in de lijn der verwachting ligt dat
studenten de extra financieringslast geheel zullen bijlenen. Heeft de
regering een actieplan voor wanneer dit – tegen haar verwachting in – wel
gebeurt, zo vragen de genoemde leden.
De regering acht een dergelijk actieplan op dit moment niet nodig.
Vragen naar aanleiding van pagina 41
De regering verwijst als antwoord op de vraag hoeveel landen per jaar
afschrijven op de niet terugbetaalde studieleningen naar «tabel 1»
Education at a glance. Dit is echter een onderzoek met uitkomsten op
verschillende indicatoren, «tabel 1» bestaat zodoende niet. Graag
ontvangen de genoemde leden alsnog een overzicht van wat andere
landen met leenstelsels kwijt zijn aan de afschrijvingen op studieleningen.
De regering wijst erop dat betreffende informatie afkomstig is uit
Education at a Glance, en dat deze in de nota naar aanleiding van het
verslag gepresenteerd is onder het nummer «tabel 1», zodat de regering
naar deze tabel terug kon verwijzen in andere vragen. In Education at a
Glance bestaat deze tabel inderdaad niet als tabel 1, maar de gegevens in
beide tabellen zijn hetzelfde. De regering verwijst de leden van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 035, nr. 18

52

SP-fractie voor het antwoord op de vraag naar het eerdere antwoord in de
nota naar aanleiding van het verslag, Kamerstukken II 2014/15, 34 035,
nr. 13.
De regering geeft voorts aan dat er een rekenhulp wordt ontwikkeld op
duo.nl. Waarom is deze rekentool er nog niet, zo vragen de genoemde
leden.
Deze rekentool zal naar verwachting in het voorjaar gereed zijn, zodat
studenten er vanaf dat moment gebruik van kunnen maken.
Vragen naar aanleiding van pagina 41
De genoemde leden merken op dat de regering stelt dat de ouderbijdrage
gelijk is aan de maximale aanvullende beurs. Dit is zodoende € 4.383,96
per jaar. Zodoende wordt een ouder verondersteld een bijdrage te leveren
aan de studie van het kind ter hoogte van 65% van wat de overheid
investeert. Is de regering het met de genoemde leden eens dat deze
verdeling oneerlijk is, zo vragen zij.
De leden van de SP-fractie gaan er in deze vraag ogenschijnlijk vanuit dat
de investeringen van de overheid beperkt zijn tot de gemiddelde jaarlijkse
bijdrage van de overheid aan de opleiding van de student (€ 6.500).
Daarnaast wordt echter ook substantieel bedrag per student geïnvesteerd
in de kosten van de studiefinanciering (eventuele aanvullende beurs,
reisvoorziening, leenmogelijkheid met sociale voorwaarden, eventueel
eenoudertoeslagen
Vragen naar aanleiding van pagina 45
Een minderjarige kan op dit moment beginnen aan een studie in het
hoger onderwijs. Met dit voorstel ontvangt hij hiervoor echter niet langer
een basisbeurs, maar de ouders van het kind ontvangen ook geen
kinderbijslag meer. Is de overheid voornemens iets te doen aan dit gat in
inkomsten, zo vragen deze leden. Voor een minderjarige is het zodoende
op dit moment voordeliger om niet te gaan studeren tot de leeftijd van
18 jaar is bereikt, omdat tot dan nog het recht op kinderbijslag bestaat.
Graag een reactie.
Het klopt dat de ouders van minderjarige kinderen zolang zij nog niet
studeren en dus nog geen aanspraak hebben op studiefinanciering,
aanspraak maken op kinderbijslag. De kinderbijslag bedraagt € 273,78 per
kwartaal voor een 12- tot 17-jarige. Op het moment dat een minderjarige
wel besluit te gaan studeren kan hij daarentegen aanspraak maken op het
studievoorschot, een ov-kaart, en eventueel aanvullende beurs.
Ieder kind heeft recht heeft op een levensstandaard die voldoende is voor
zijn of haar geestelijke, intellectuele, zedelijke en maatschappelijke
ontwikkeling. De overheid moet de ouders helpen een toereikende
levensstandaard te bieden aan hun kind. Hoewel de ouders daarvoor
primair verantwoordelijk zijn, helpt de overheid hierbij door bijstand en
ondersteuning te bieden. In Nederland ontvangen ouders een financiële
tegemoetkoming in de kosten voor het verzorgen en opvoeden van
minderjarige kinderen in de vorm van kinderbijslag en andere toeslagen
zoals het kindgebonden budget. Ook met de invoering van het studievoorschot voldoet de overheid aan haar zorgplicht. Voor kinderen met ouders
die zelf niet kunnen voorzien in een toereikende levensstandaard bestaat
namelijk de aanvullende beurs en bovendien hebben minderjarige
kinderen in het hoger onderwijs aanspraak op een reisvoorziening. Op
basis hiervan ziet de regering geen aanleiding voor nadere maatregelen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 035, nr. 18

53

De overheid vervangt haar zorgplicht jegens minderjarigen in de vorm
van kinderbijslag of een basisbeurs door de optie voor de minderjarige
om een schuld aan te gaan. Is de regering het met de genoemde leden
eens dat dit nooit de bedoeling kan zijn, zo vragen zij.
De genoemde leden zijn van mening dat de overheid haar zorgplicht
vervangt jegens minderjarigen in de vorm van kinderbijslag of een
basisbeurs door de optie voor de minderjarige om een schuld aan te
gaan. Kan de regering uitleggen waarom dit niet in strijd zou zijn met
artikel 27 van het Kinderrechtenverdrag, zo vragen zij.
Uit artikel 27 van het Internationaal Verdrag van de rechten van het kind
volgt dat ieder kind recht heeft op een levensstandaard die voldoende is
voor zijn of haar geestelijke, intellectuele, zedelijke en maatschappelijke
ontwikkeling. Op grond van dat Verdrag moet de overheid de ouders
helpen een toereikende levensstandaard te bieden aan hun kind. Hoewel
de ouders daarvoor primair verantwoordelijk zijn, helpt de overheid
hierbij door bijstand en ondersteuning te bieden. In Nederland ontvangen
ouders een financiële tegemoetkoming in de kosten voor het verzorgen en
opvoeden van minderjarige kinderen in de vorm van kinderbijslag en
andere toeslagen zoals het kindgebonden budget. Ouders van minderjarige ho-studenten ontvangen vanaf het moment dat de student
aanspraak kan maken op studiefinanciering geen kinderbijslag meer. Dit
verandert niet met de invoering van het studievoorschot. Ook met de
invoering van het studievoorschot voldoet de overheid aan haar
zorgplicht. Voor kinderen met ouders die zelf niet kunnen voorzien in een
toereikende levensstandaard bestaat namelijk de aanvullende beurs en
bovendien hebben minderjarige kinderen in het hoger onderwijs
aanspraak op een reisvoorziening.
Vragen naar aanleiding van pagina 47
Kan de regering een overzicht geven van hoe de VSNU en de Vereniging
Hogescholen de zogenoemde pre-investeringen willen besteden? Welke
rol spelen studenten uit de medezeggenschap en landelijke studentenorganisaties zoals de LSVb in de besluitvorming rond de uitgaven van de
pre-investeringen door universiteiten en hogescholen, zo vragen de
genoemde leden.
De VSNU en de Vereniging Hogescholen hebben respectievelijk op 27 mei
jl. en 28 mei jl. bericht dat de hogeronderwijsinstellingen in de jaren
2015–2017, vooruitlopend op de opbrengsten van de invoering van het
studievoorschot, extra investeringen willen doen van € 200 miljoen per
jaar. Zo kan meteen worden gebouwd aan de kwaliteitsverbetering in het
hoger onderwijs, en kan ook de eerste generatie studenten die te maken
heeft met het studievoorschot, al profiteren van uitdagender onderwijs en
betere voorzieningen. De instellingen zullen dit doen door onder meer
hun reserves in te zetten en door investeringen in de tijd naar voren te
halen. Beide verenigingen geven aan dat de vermogensposities van de
instellingen sterk van elkaar verschillen en dat dit ook betekent dat de
extra investeringen per instelling verschillend zullen zijn. Ook inhoudelijk
zullen de prioriteiten per instelling verschillen. De gemene deler is wel dat
de investeringen gericht zijn op versterking van de kwaliteitsverbetering
van het hoger onderwijs. Vanwege de grote verschillen per instelling
geven de VSNU en de Vereniging Hogescholen aan dat deze afspraak, een
afspraak is op sectorniveau. Het is aan de (gezamenlijke) instellingen om
hierbij landelijke studentenorganisaties te betrekken. De regering gaat
ervan uit dat de individuele instellingen hun plannen afstemmen met de
interne medezeggenschap. Waarbij geldt dat met dit wetsvoorstel wordt
geregeld dat studenten instemmingsrecht krijgen op de hoofdlijnen van
de begroting.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 035, nr. 18

54

Voorwaarden bij het studievoorschot
Vragen naar aanleiding van pagina vijftig
De leden van deze fractie vragen in hoeverre ook studenten zijn geraadpleegd in de gesprekken met de Nederlandse Vereniging van Banken en
de Autoriteit Financiële Markten.
De studenten zijn niet bij deze gesprekken betrokken geweest.
Zij verzoeken om een overzicht van hoe de studieschuld in andere
OESO-landen wordt meegerekend bij het aanvragen van een hypotheek.
De regering is verantwoordelijk voor het Nederlandse stelsel van
studiefinanciering en beperkt zich tot vragen over dit stelsel.
Vragen naar aanleiding van pagina eenenvijftig
De genoemde leden hebben de regering verzocht om een reactie op de
cijfers van het Nibud, waaruit blijkt dat studenten nu al problemen
ondervinden ten aanzien van schulden en jongeren steeds vaker
betalingsachterstanden hebben. De regering heeft niet aangegeven wat zij
hiervan vindt. De leden ontvangen graag alsnog een reactie.
Is de regering het met deze leden eens dat, gezien één op de vijf 18- tot en
met 24-jarigen een betalingsachterstand heeft, het een onverantwoorde
zet is om ze dan op te zadelen met nog meer schulden? Zij verzoeken om
een reactie.
De regering deelt de mening van de leden van de SP-fractie niet. De
regering heeft in antwoord op eerdere vragen hierover in het verslag
aangegeven dat het Nibud stelt dat het gaat om bijvoorbeeld openstaande
rekeningen voor de zorgverzekeraar, onbetaalde boetes en betalingsachterstanden bij de Belastingdienst.56 Daarmee gaat het Nibud niet in het
bijzonder in op studieschulden.
Vragen naar aanleiding van pagina drieënvijftig
De leden van deze fractie hebben de regering gevraagd welke gevolgen
de opeenstapeling van een studieschuld en een hypotheek gaan hebben
op de koopkracht op lange termijn en welke onderzoeken hiernaar zijn
gedaan. De regering heeft hier geen antwoord op gegeven. Graag
ontvangen de leden alsnog een antwoord.
De regering gaat er niet vanuit dat het effect van het studievoorschot zo
danig is dat dit grote effecten zal hebben op de koopkracht op lange
termijn. Het CPB gaat ervan uit dat het koopkrachteffect gemiddeld – 0,1%
is.
Aangegeven wordt dat de Minister de omgeving van MijnDUO wil
optimaliseren voor mobiele apparatuur, zo mogelijk in de vorm van een
app. Is al bekend op welke termijn deze app klaar moet zijn en voor welke
«devices» deze wordt ontworpen?
De regering hecht er belang aan om oud-studenten die dat kunnen en
willen maatwerk en flexibiliteit te bieden bij het terugbetalen. Met flexibel
en vervroegd terugbetalen worden oud-studenten in staat gesteld om met
een persoonlijk terugbetaalschema de terugbetaling aan te passen aan de
eigen omstandigheden en preferenties. Dit kan vanaf 2018. De maximale
terugbetaaltermijn is weliswaar 35 jaar, straks kan de oud-student een
kortere looptijd kiezen waarbij dan inzichtelijk wordt gemaakt welk
maandbedrag daarbij hoort. Zo kan elke student een terugbetaaltermijn
56

Nibud-onderzoek «Jongeren en geld. De financiële situatie en hulpbehoefte van 12- tot en met
24-jarigen», september 2014, p. 43.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 035, nr. 18

55

en een maandbedrag kiezen dat past bij zijn situatie en dit ook weer
aanpassen als daar behoefte aan is. Deze interactie zal op MijnDUO, het
digitale kanaal waarop de student en DUO communiceren, beschikbaar
komen. Deze omgeving zal ook worden geoptimaliseerd voor mobiele
apparatuur, zo mogelijk in de vorm van een app. De vormgeving hiervan
wordt momenteel nog uitgewerkt, waarbij in samenhang gekeken wordt
naar zaken als gebruiksgemak, veiligheid en uitvoeringskosten.
De Minister kijkt naar de veiligheid van MijnDUO. In hoeverre is de
regering erop gerust dat de beveiliging van deze website op voldoende
niveau is, na verontrustende berichten hierover van de Algemene
Rekenkamer?
DUO heeft een taskforce ingericht die een groot deel van de geconstateerde tekortkomingen inmiddels heeft weggewerkt. De ADR heeft
geconstateerd hun aanbevelingen voor een groot deel zijn opgevolgd en
dat voldoende gevolg gegeven is aan de BIR compliancy.
Vragen naar aanleiding van pagina negenenvijftig
De leden vragen of een buitenlandse student die naar het buitenland
terugkeert mag aflossen aan de hand van de draagkrachtvrije voet. Gezien
de verschillen in inkomens per land is een drempel van € 19.253 wellicht
relatief erg hoog. Een Roemeen, werkzaam in de horeca, verdient
bijvoorbeeld gemiddeld € 2.388 per jaar. In de best betaalde sector in
Roemenië verdient een arbeid gemiddeld € 10.705 per jaar, wat ook onder
de draagkrachtdrempel ligt. Deze leden verzoeken om een reactie hierop.
Een buitenlandse student moet zich aan precies dezelfde regels houden
als alle andere debiteuren. Bij een lening die is afgesloten onder het
studievoorschot hoort een draagkrachtvrije voet van 100% het wettelijk
minimumloon (WML; in het geval de debiteur geen partner heeft). Bij een
inkomen onder het WML is er dus geen inkomen dat voor het terugbetalen van de studieschuld kan worden aangewend.
De leden van deze fractie vragen welke extra maatregelen de regering
heeft genomen om ervoor te zorgen dat een buitenlandse student zijn
studieschuld gaat terugbetalen.
Zij vragen tevens wat het voor een internationale student betekent als
deze zowel een Nederlandse, als een studieschuld in eigen land heeft.
De invordering in het buitenland heeft bijzondere aandacht van de
regering. De Minister van OCW heeft de Tweede Kamer geïnformeerd
over de aanvullende maatregelen die in de studiefinanciering zijn
genomen en die zullen worden gecontinueerd.57 Een taskforce bij DUO
verricht extra inspanningen en zet onder meer paspoortsignalering in,
schakelt ter plaatse incassobureaus in, en neemt vaker juridische stappen.
Of iemand ook andere leningen heeft, waaronder studieleningen van een
ander land, laat onverlet dat aan de Nederlandse terugbetaalverplichting
moet worden voldaan.
Vragen naar aanleiding van pagina drieënzestig
De regering geeft aan geen reden te zien om informatie over studieschulden op aanvraag aan hypotheekverstrekkers te verlenen, omdat er
een gedeeld belang is van consument en hypotheekverstrekker. Is de
regering het met de leden van deze fractie eens dat het krijgen van een zo
hoog mogelijke hypotheek ook een belang van de consument kan zijn, dat
niet gedeeld wordt door de hypotheekverstrekker? In hoeveel gevallen
verzwijgen studenten op dit moment de studieschuld aan hypotheekverstrekkers? Welk onderzoek is hier naar gedaan, zo vragen zij.
57

Kamerstukken II 2012/2013, 24 724, nr. 119, Kamerstukken II 2013/2014, 22 724, nr. 122.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 035, nr. 18

56

De regering is van mening dat het vooral in het belang van de student is
om in een huis te wonen dat bekostigd is met behulp van een hypotheek
waarvan hij maandelijks de kosten kan betalen. Dat is dus niet per
definitie de hoogst mogelijke hypotheek.
Verlenging terugbetaaltermijn
De regering geeft aan dat het mogelijk is levenlanglerenkrediet op te
nemen naast een reeds bestaande studieschuld. De regering ziet er voorts
geen probleem in dat er twee terugbetalingssystemen naast elkaar lopen.
Kan de regering, in het licht hiervan, aangeven waarom dit niet mogelijk is
voor mbo’ers die doorstromen naar het hoger onderwijs, nu zij zonder
keuze in het nieuwe stelsel gedwongen worden?
De regering heeft voorgesteld om de terugbetalingsvoorwaarden van het
levenlanglerenkrediet op een later moment nader uit te werken in een
algemene maatregel van bestuur. Daarbij zal worden aangesloten bij de
mogelijkheden in de uitvoeringssystemen van DUO. Voorts is de regering
van mening dat met de terugbetalingsregels die al in de wet zijn voorgesteld een voor mbo-studenten zeer gunstige overstapregeling gaat gelden
wanneer zij doorstromen in het hoger onderwijs. Zij kunnen na die
overstap hun studielening die zij in het mbo hebben opgenomen
terugbetalen onder de gunstige studievoorschotvoorwaarden.
Renteberekening
Wat betekent de aanpassing van de rente vanaf 2017 voor de stijging van
de schulden? Hoeveel rente gaat er dan berekend worden? Betekent dit
dat de rekenmodellen die nu worden gebruikt uitgaan van een verouderd
rentepercentage? Wanneer de student begint met aflossen, valt die onder
het nieuwe percentage? Hoe zien de geraamde studieschulden eruit
wanneer met de aangepaste rente wordt gerekend, zo vragen deze leden.
Er zijn twee wijzigingen in de vaststelling van rente. De ene is dat de rente
op studieleningen niet langer wordt gebaseerd op de rente staatsobligaties met gemiddelde looptijd van 3 tot 5 jaar, maar met een looptijd van
5 jaar. De tweede wijziging is dat de peildatum wijzigt van oktober in het
voorgaande jaar naar de gemiddelde rente over 12 maanden (van oktober
2 jaar terug naar september van het voorgaande jaar). Het eerste heeft
een opwaarts effect, het tweede dempt renteschommelingen en heeft dus
een opwaarts effect bij dalende rente en een neerwaarts effect bij
stijgende rente. Ter illustratie: in 2013 zou de rente als gevolg van de
verlenging van de termijn (effect 1) 0,2% hoger zijn, maar als gevolg van
de overgang naar het gemiddelde (effect 2), daalt de rente juist met 0,2%
voor 2014. Per saldo zou het rentepercentage in 2013 bij de nieuwe
vaststelling bij benadering gelijk blijven aan de huidige 0,81%, sterker nog
het zou uitkomen op een lichte daling naar 0,8%. Gemiddeld genomen
over een lange periode zal er wel een stijging zijn, doordat de 5-jaarsrente
natuurlijk hoger is dan de 3- tot 5-jaarsrente, maar dit hoeft niet van jaar
op jaar het geval te zijn omdat de overgang op het gemiddelde dat effect
in het ene jaar versterkt en in het andere jaar juist teniet doet. Dat is
inherent aan het verkleinen van de fluctuaties wat het overgaan op dat
12 maandsgemiddelde doet. Ook sec het verschil tussen de 3- en de
5-jaarsrente is niet altijd gelijk, ook niet procentueel.
Flexibel aflossen
Vragen naar aanleiding van pagina tweeënzeventig
De regering antwoordt op vragen van de CDA-fractie dat DUO niet
registreert hoeveel studenten geen beurs aanvragen vanwege religieuze

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 035, nr. 18

57

overtuiging. Is de regering van plan om bij eventuele uitvoering van dit
wetsvoorstel wel onderzoek te doen naar studenten die afhaken, omdat zij
vanwege religieuze overtuiging geen geld mogen lenen, zo vragen de
leden van de SP-fractie.
De regering ziet in dit wetsvoorstel geen aanleiding om dergelijk
onderzoek uit te voeren.
Ophoging aanvullende beurs
De laatstgenoemde leden vragen op welke wijze de studenten uit
gezinnen met een lager inkomen geheel worden gecompenseerd. Zij
wijzen er nogmaals op dat studenten de basisbeurs ter waarde van bijna
€ 300 verliezen en hier maar € 100 extra aanvullende beurs voor
terugkrijgen. De studenten uit gezinnen met een laag inkomen dat net iets
hoger is dan «de laagste inkomens», krijgen minder. Deze leden vragen
hoeveel meer deze studenten moeten gaan lenen dan nu het geval is.
Deze leden vragen de regering exact toe te lichten op welke wijze, voor
welke inkomensgroep het verlies van de basisbeurs geheel wordt
gecompenseerd en vanaf welk ouderlijk inkomen dit niet meer het geval
is. Hoeveel gaat die laatste groep studenten uit gezinnen met een lager
inkomen erop achteruit, zo vragen deze leden.
Zoals de regering in het verslag reeds heeft geantwoord, wordt de
aanvullende beurs tot een inkomen van € 30.000 verhoogd tot € 365,33
per maand. Als de verhoging van de aanvullende beurs wordt afgezet
tegen het verlies van de huidige basisbeurs, dan zal een thuiswonende
student ten opzichte van de huidige situatie tot een ouderlijk inkomen van
€ 30.000 per maand € 27,62 meer ontvangen58 en een uitwonende
student per maand € 172,36 minder.59
Met een inkomen van meer dan € 30.000 kan men een gedeeltelijke
aanvullende beurs ontvangen. Hoe hoog die aanvullende beurs precies is
en wanneer er geen recht meer is op aanvullende beurs, is niet alleen
afhankelijk van het inkomen van de ouders, maar ook van het aantal
kinderen. Daarom kan niet exact worden toegelicht op welke wijze voor
welke inkomensgroep het verlies van de basisbeurs geheel wordt
gecompenseerd, en vanaf welk ouderlijk inkomen dit niet meer het geval
is.
Daarbij geldt ook dat studenten het verlies van de basisbeurs kunnen
opvangen door meer te gaan bijverdienen, te sparen, hun uitgavenpatroon aan te passen of (als zij nu al lenen) deze leendoeleinden nog eens
kritisch tegen het licht te houden. Welke keuze ouders met een modaal
inkomen en meerdere kinderen hierin zullen maken, is niet op voorhand te
zeggen.
Functiebeperking
Vragen naar aanleiding van pagina negenenzeventig
De regering geeft aan dat een studente bij zwangerschap enkel op extra
voorzieningen kan rekenen wanneer complicaties optreden. Graag horen
de leden van de SP-fractie de reden dat een ongecompliceerde zwangerschap niet voldoende reden geeft voor extra voorzieningen.

58

Het huidige bedrag aan basisbeurs voor een thuiswoner (€ 100,25) minus de ophoging van de
aanvullende beurs voor een thuiswoner (€ 127,87).
59
Het huidige bedrag aan basisbeurs voor een uitwoner (€ 279,14) minus de ophoging van de
aanvullende beurs voor een uitwoner (€ 106,78).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 035, nr. 18

58

De regering ziet zwangerschap niet al een functiebeperking of chronische
ziekte.
Vragen naar aanleiding van pagina eenentachtig
De regering erkent dat met betrekking tot kwijtschelding bij functiebeperkingen uitwonende studenten niet volledig gecompenseerd worden. De
leden van deze fractie vinden het onverdedigbaar en onacceptabel dat
studenten met een functiebeperking in het nieuwe stelsel met € 2.150
worden gekort. Zij verzoeken om een reactie.
De studenten kunnen aanspraak maken op een eenmalige kwijtschelding
van € 1.200,– als zij binnen de diplomatermijn met goed gevolg een ho
opleiding afronden. Dit kan het extra basisbeurs jaar dat zij onder het
huidige stelsel zouden ontvangen deels compenseren. Verder wil de
regering dat alle studenten, met of zonder functiebeperking, bewust
nadenken over de mogelijkheden die zij hebben om hun leven zo in te
richten dat zij voldoende tijd en geld hebben voor hun studie. Studenten
moeten hierin hun eigen afweging maken. Wil hij thuis blijven wonen of
op kamers, wil hij extra lenen, wil hij eventuele gespaarde reserves
aanspreken? De regering wil de student hierin niet beperken, maar hem of
haar de ruimte geven om zijn mogelijkheden optimaal te benutten. Door
dit ruime scala aan mogelijkheden kan de toegankelijkheid ook voor deze
studenten niet in het geding komen. Overigens geldt voor alle studenten,
dus ook voor (uitwonende) studenten met een functiebeperking, dat zij
terugbetalen naar draagkracht. Mocht een afgestudeerde student dus niet
in staat zijn om na 35 jaar zijn schuld af te lossen, dan wordt deze alsnog
kwijtgescholden.
Vragen naar aanleiding van pagina drieëntachtig
De regering geeft ter compensatie van de wegvallende basisbeurs aan dat
een student spaargeld kan inzetten, kan lenen bij DUO, meer uren kan
werken, zijn ouders kan vragen bij te springen, langer kan blijven
thuiswonen of sneller kan proberen te studeren. Elk van deze voorstellen
beperkt de studeersnelheid, toegankelijkheid of is vanwege toekomstperspectieven onwenselijk. Is de regering het met deze leden eens dat dit niet
de gewenste oplossingen zijn voor het wegvallen van de basisbeurs uit
het budget van de student, zo vragen deze leden.
De regering is dit niet met de leden van de SP-fractie eens. De student is
immers zelf degene die bepaalt welk van deze opties het beste bij zijn
situatie past, en wat voor hem de optimale combinatie is van mogelijkheden om in zijn levensonderhoud te voorzien.
Fiscale weglek
De regering stelt dat deeltijdstudenten niet geraakt worden door het
afschaffen van de aftrekmogelijkheid van studiekosten van de belasting.
Ook deeltijdstudenten maken echter studiekosten in de vorm van
studieboeken en andere scholingsuitgaven. Hoe ziet de regering voor zich
dat het afschaffen van de aftrekmogelijkheid ook niet nadelig gaat
uitpakken voor deeltijdstudenten?
Na inwerkingtreding van onderhavig wetsvoorstel kunnen scholingsuitgaven niet meer fiscaal in aftrek worden gebracht door studenten met
aanspraak op reguliere studiefinanciering. Aangezien deeltijdstudenten
geen aanspraak hebben op reguliere studiefinanciering, is deze maatregel
niet op hen van toepassing. Deeltijdstudenten kunnen dus ook na
inwerkingtreding van onderhavig wetsvoorstel gebruik blijven maken van
de aftrekmogelijkheid van studiekosten in de vorm van collegegeld en
studieboeken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 035, nr. 18

59

De regering stelt dat zij het als onnodig ziet om de fiscale aftrek voor de
studenten die nu nog recht hebben op de basisbeurs in stand te houden,
omdat zij nu nog een basisbeurs ontvangen. De leden van deze fractie
verschillen hierin van mening met de regering. Juist omdat nu de
aftrekmogelijkheid wel bestaat, terwijl ook deze studenten nu een
basisbeurs ontvangen, zien deze leden geen reden om dit nu te gaan
wijzigen. Zij verzoeken om een reactie.
De maatregel binnen de scholingsuitgaven wordt conform het regeerakkoord genomen om een budgettaire weglek van € 155 miljoen bij
invoering van het studievoorschot te voorkomen. De enige mogelijkheid
om voornoemde weglek te voorkomen is door iedereen met aanspraak op
reguliere studiefinanciering – ongeacht de vorm en hoogte van de
tegemoetkoming (via beurs, lening of reisvoorziening) – van fiscale aftrek
van scholingsuitgaven uit te sluiten. Voor het maken van onderscheid
binnen de groep van personen met aanspraak op reguliere studiefinanciering acht de regering geen rechtvaardiging aanwezig. Studenten die de
basisbeurs behouden (de mbo-student en de ho-student met cohortgarantie) zouden dan fiscaal gunstiger behandeld worden dan studenten die
alleen nog kunnen lenen bij de overheid (de ho-student die te maken krijgt
met het studievoorschot). Dit zou tot een ongewenste (extra) bevoordeling
leiden van eerstgenoemde groep. Bovendien zou dit leiden tot toenemende complexiteit in de uitvoering voor de Belastingdienst hetgeen
haaks staat op de wens tot vereenvoudiging.
De regering geeft aan dat het wel mogelijk is deze uitzondering voor de
huidige studenten te maken, zodat zij hun studiekosten wel van de
belasting kunnen blijven aftrekken, maar dit ingaat tegen kabinetsbeleid
en de Brede Agenda Belastingdienst. Wat zijn de administratieve kosten
van het in stand houden van de aftrekmogelijkheid voor huidige
studenten? Waarom vindt de regering het dit bedrag niet waard om de
huidige studenten te ontzien en voor hun de regels niet tijdens het spel te
veranderen?
De regering geeft aan dat het wel mogelijk is deze uitzondering voor de
huidige studenten te maken zodat zij hun studiekosten wel van de
belasting af kunnen blijven trekken, maar dit ingaat tegen kabinetsbeleid
en de Brede Agenda Belastingdienst. Wat zijn de administratieve kosten
van het in stand houden van de aftrekmogelijkheid voor huidige
studenten?
De regering heeft in de Nota naar aanleiding van het verslag aangegeven
dat de voorgestelde maatregel uitvoerbaar is voor de Belastingdienst,
omdat duidelijk vast te stellen is welke studenten studiefinanciering
hebben. Indien het recht op aftrek van scholingsuitgaven voor
ho-studenten met cohortgarantie zou worden ingevoerd, wordt de
wetgeving ingewikkelder en de regeling voor de Belastingdienst
complexer en kostbaarder in de uitvoering.
Hoe gaat de regering huidig studenten inlichten over het feit dat zij straks
hun studiekosten niet meer van de belasting kunnen aftrekken, zo vragen
deze leden.
De informatie over het na inwerkingtreding van onderhavig wetsvoorstel
vervallen van de fiscale aftrekmogelijkheid van scholingsuitgaven voor
alle studenten (mbo en ho) met aanspraak op reguliere studiefinanciering
zal via de gebruikelijke communicatiekanalen verlopen. Op rijksoverheid.nl, DUO.nl en belastingdienst.nl zal er geattendeerd worden op de
wijziging. Verder zal de Belastingdienst de mogelijkheden voor meer
specifieke attendering met name bij de voorlopige aanslag en het doen
van aangifte benutten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 035, nr. 18

60

Vragen naar aanleiding van pagina vierentachtig
De regering stelt dat voor deeltijdstudenten de aftrekmogelijkheid van
scholingsuitgaven van de inkomstenbelasting blijft bestaan. De leden van
de genoemde fractie vragen de regering waarom er voor deze groep wel
een uitzondering gemaakt wordt en voor de overige studenten niet.
De maatregel binnen de scholingsuitgaven wordt conform het regeerakkoord genomen om een budgettaire weglek van € 155 miljoen bij
invoering van het studievoorschot te voorkomen. Deze weglek wordt
veroorzaakt doordat als gevolg van de afschaffing van de basisbeurs meer
studenten die regulier hoger onderwijs volgen hun studiekosten fiscaal in
aftrek brengen en voor een hoger bedrag. Vanwege het niet te rechtvaardigen onderscheid in fiscale behandeling van personen binnen de groep
met aanspraak op reguliere studiefinanciering worden alle personen met
genoemde aanspraak van de aftrek van scholingsuitgaven uitgezonderd.
Deeltijdstudenten hebben geen aanspraak op reguliere studiefinanciering.
Er is dus geen aanleiding om deze groep studenten in de maatregel te
betrekken. Daarnaast is het in het kader van het leven lang leren beleid
gewenst om deeltijdstudenten fiscaal te blijven ondersteunen.
Daarnaast vragen de leden van deze fractie waarom er dan ook niet een
uitzondering kan worden gemaakt voor huidige studenten.
Is de regering het met deze leden eens dat dit inbreuk maakt op de
cohortgarantie, waarvan de regering claimt dat deze wel bestaat?
Huidige studenten met een basisbeurs nog wel toestaan scholingsuitgaven fiscaal in aftrek te brengen en studenten die onder het studievoorschot vallen niet meer, zou naar het oordeel van de regering zoals eerder
aangegeven leiden tot een niet te rechtvaardigen onderscheid binnen de
groep met aanspraak op reguliere studiefinanciering. Zonder deze
maatregel zou er een budgettaire weglek van € 155 miljoen ontstaan.
Deze maatregel zorgt ervoor dat de budgettaire opbrengst van onderhavig
wetsvoorstel ten volle kan worden benut voor het hoger onderwijs. De
cohortgarantie zoals is opgenomen voor de aanspraak op studiefinanciering staat hier los van en blijft onverkort bestaan.
Vragen naar aanleiding van pagina vijfentachtig
De regering geeft aan dat het de verwachting is dat de nadelige effecten
uit de eerdere onderzoeken niet of slechts in geringe mate gaan
voorkomen. Is de regering het met de genoemde leden eens dat dit
slechts een verwachting is en niet is gebaseerd op een daadwerkelijk
onderzoek?
De regering is van mening dat dit zij dit op basis van de bestaande
onderzoeken veilig kan veronderstellen.
Monitoring
Vragen naar aanleiding van pagina zevenennegentig
De regering geeft aan dat uit onderzoek blijkt dat deelnamepatronen zich
snel herstellen. Op welk onderzoekt baseert de regering zich? Is bij dit
onderzoek het huidige voorstel voor het studievoorschot gebruikt? Zo nee,
is de regering het met de leden van deze fractie eens dat er eerst gedegen
onderzoek moet worden gedaan naar de effecten van het studievoorschot
op deelname aan meerjarige masters?
Dit komt uit internationaal vergelijkend onderzoek van het CHEPS. De
verrichte onderzoeken zijn nog steeds valide voor het voorliggende
wetsvoorstel en zijn gebruikt bij de vormgeving ervan. Het is de
verwachting dat de mogelijke nadelige effecten die blijken uit de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 035, nr. 18

61

onderzoeken, zich bij invoering van onderhavig wetsvoorstel niet of
slechts in afgezwakte vorm zullen voordoen, door enkele belangrijke,
flankerende maatregelen die het eerdere wetsvoorstel niet bevatte:
verlenging van de terugbetaaltermijn, verhoging van de aanvullende
beurs voor de laagste inkomensgroepen, uitbreiding van de draagkrachtregeling naar 100% van het wettelijk minimumloon, een tegemoetkomingsregeling voor studenten met een functiebeperking of chronische
ziekte die daardoor vertraging oplopen, en behoud van de ov-kaart. In het
rapport van SEO60 wordt in het bijzonder in gegaan op meerjarige
masters.
Is de regering het de genoemde leden eens dat een proactieve communicatie van de regels omtrent huurtoeslag wanneer een student een lening
heeft gewenst is, zo vragen deze leden.
De regering is van mening dat het niet-gebruik van inkomensvoorzieningen moet worden voorkomen. Daarom zijn in het verleden diverse
initiatieven ontplooid zoals de website www.berekenuwrecht.nl die is
ontwikkeld door Stimulansz en het Nibud.
Vragen naar aanleiding van pagina zesennegentig
Deelt de regering de mening dat de terugbetaaltool van DUO niet voorziet
in het tijdelijk niet kunnen afbetalen van hun lening bij tijdelijke
werkloosheid?
De terugbetaaltool die de leden van de SP-fractie noemt wordt nog
ontwikkeld. Bij tijdelijke werkloosheid kan sprake zijn van een inkomensachteruitgang van tenminste 15%. Als dat het geval is kan de debiteur een
zogenoemde peiljaarverlegging aanvragen en daarmee onder de
draagkrachtregeling vallen. Die procedure wordt met dit wetsvoorstel
vereenvoudigd.
Is de regering het daarnaast met de genoemde leden eens dat het
oplopen van de rente op de studieschuld tijdens perioden van tijdelijke
werkloosheid zou moeten worden opgenomen in de rekentool?
Een opleiding is de beste investering die een student in zichzelf kan doen,
zo meent de regering. Mocht die investering onverhoopt (niet snel
genoeg) renderen, dan is er het vangnet van de sociale terugbetaalvoorwaarden: onder het minimumloon betaal je niets terug, je betaalt nooit
meer dan 4% over het meerinkomen boven die drempel en je eventuele
restschuld wordt na 35 jaar kwijtgescholden. En voor studieleningen geldt
een aanmerkelijk gunstigere rente dan bij de looptijd van de lening hoort,
of bij de kredietwaardigheid van een individuele student.
Is de regering het met de leden eens dat in de rekentool van DUO ook zou
moeten worden meegenomen hoeveel studenten in verschillende
sectoren verdienen?
De regering is van mening dat de student deze informatie terug zou moet
kunnen vinden in instellingsspecifiek informatiemateriaal zoals de
studiebijsluiter

60

Kamerstukken II 2014–2015, 24 724, nr. 134.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 035, nr. 18

62

Vragen naar aanleiding van pagina vierennegentig
De leden vragen of de regering de mening deelt dat de prognose dat
studenten die een meerjarige master volgen hun schuld spoedig terug
zouden verdienen achterhaald is door de uitkomsten van de keuzegids
universiteiten? Zij verzoeken om een reactie.
Een extra opleidingsjaar leidt doorgaans tot een extra looninkomen van
4% tot 10%. Een recente Nederlandse analyse laat zien dat het financieel
rendement van een extra onderwijsjaar de afgelopen jaren is toegenomen. Voor mannen was het effect van een extra onderwijsjaar in 1999
nog 5%, in 2009 was het 8%. Voor vrouwen was de stijging kleiner: van
10,5% in 1999 naar 11,5% in 2009. Hoe spoedig dat extra financieel
rendement optreedt is vanzelfsprekend afhankelijk van de conjunctuur.
Mocht de student onverhoopt niet voldoende verdienen om zijn studieschuld terug te betalen, dan is er het vangnet van de sociale terugbetaalvoorwaarden: onder het minimumloon betaal je niets terug, je betaalt
nooit meer dan 4% over het meerinkomen boven die drempel en je
eventuele restschuld wordt na 35 jaar kwijtgescholden. En voor studieleningen geldt een aanmerkelijk gunstigere rente dan bij de looptijd van de
lening hoort, of bij de kredietwaardigheid van een individuele student.
Vragen naar aanleiding van pagina vijfennegentig
De regering geeft aan dat studenten nu meer dan «gewone studenten»
hun studiekeuze vanuit een intrinsieke motivatie maken. Is de regering het
met deze leden eens dat het toevoegen van een financiële overweging
aan de studiekeuze van gemotiveerde studenten onwenselijk is?
De regering vindt het belangrijk dat de student in het maken van zijn
studiekeuze zo goed mogelijk moet worden voorgelicht over de diverse
aspecten van die studie. De financiële voordelen van een opleiding in het
hoger onderwijs maken daar zeer zeker ook deel vanuit. Zo lang ze niet op
zichzelf staan, ziet de regering niet waarom dit een verschijnsel is dat zij
actief zou moeten bestrijden.
Vragen naar aanleiding van pagina drieënnegentig
De regering geeft aan dat de looninkomsten van studenten die een
tweede master volgen vier tot tien procent hoger zouden liggen dan de
looninkomsten van studenten die een eenjarige master hebben gevolgd.
Uit welk onderzoek blijken deze cijfers, zo vragen de leden.
De onderzoeken waaruit dit blijkt zijn genoemd in het onderzoek van SEO,
de verkenning meerjarige masters die recent aan uw Kamer is aangeboden61.
Vragen naar aanleiding van pagina tweeënnegentig
De regering geeft aan bij te zullen sturen wanneer er een disbalans blijkt
te ontstaan tussen het aantal studenten uit hogere en lagere inkomensgroepen. Wat ziet de regering als een hoge en wat als een lage inkomensgroep, zo vragen de genoemde leden.
De laagste inkomens worden ondersteund via de aanvullende beurs.
Straks zal men tot een ouderlijk inkomen van € 30.000 maximale
aanvullende beurs kunnen krijgen. Studenten uit gezinnen met voldoende
inkomen, ontvangen de aanvullende beurs niet meer.
61

Kamerstukken II, 2014/2015, 24 724, nr. 134.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 035, nr. 18

63

Aan de hand van welke criteria toetst de regering of zij bijsturing nodig
acht indien een disbalans ontstaat tussen deelname van studenten uit
hoge en lage inkomensgroepen?
Hoe zal de regering monitoren of er een disbalans ontstaat tussen aantal
studenten uit hoge en lage inkomensgroepen, willen de leden van deze
fractie weten.
De regering heeft aangegeven «de komende jaren» te zullen monitoren of
er een disbalans ontstaat tussen aantal studenten uit hoge en lage
inkomensgroepen. Hoe lang zal deze monitor precies gaan lopen?
De regering geeft aan dat «afhankelijk van de uitkomsten van de monitor»
bekeken zal worden welke maatregelen passend zijn. Welke maatregelen
acht de regering passend bij welke uitkomst?
De regering geeft aan dat in het onderzoek «International experiences
with student financing, tuition fees and student financial support in
perspective» niet specifiek is gekeken naar het aantal aanmeldingen, maar
in plaats daarvan naar het aantal inschrijvingen. Is de regering het met de
leden van de genoemde fractie eens dat dit de onderzoeksuitkomsten
vertroebelt? Zij verzoeken om een reactie.
De Nederlandse situatie is niet in alle opzichten te vergelijken met de door
CHEPS onderzochte Australische situatie. Bij de doorrekeningen die door
het CPB gemaakt zijn voor de specifieke Nederlandse situatie, is dan ook
op dergelijke effecten gecorrigeerd. De instroomeffecten die het CPB vindt
liggen daarom hoger dan de effecten die gevonden zijn in Australië, maar
bijvoorbeeld lager dan de cijfers uit de VS.
Vragen naar aanleiding van pagina eenennegentig
De regering geeft aan dat «zo nodig» bijgestuurd kan worden als er een
negatief effect van het studievoorschot op de toegankelijkheid blijkt te
zijn. Wanneer acht de regering de effecten op de toegankelijkheid
negatief? Welke maatregelen zal de regering treffen wanneer er inderdaad
een negatief effect van het studievoorschot op de toegankelijkheid blijkt te
zijn, zo vragen deze leden.
Zoals aangegeven zal de regering de komende jaren de effecten op de
toegankelijkheid goed blijven monitoren, zodat zo nodig bijgestuurd kan
worden. Dit zal de regering onder andere doen aan de hand van
instroom-, doorstroom- en uitvalcijfers, en door leengedrag, studievoortgang en studietempo te monitoren. Op basis van deze gegevens zal
de regering bezien of, wanneer en hoe eventuele bijsturing nodig is.
Vanuit deze overweging zal de breed gesteunde motie van het lid Slob c.s.
worden uitgevoerd. Die motie roept de regering op om de gevolgen van
de maatregelen voor studenten in kaart te brengen, met name voor
degenen die afkomstig zijn uit gezinnen met lage inkomens.
De regering zal na invoering van het studievoorschot starten met een
effectmeting onder de eerste studenten die onder het studievoorschot
gaan vallen. Dit zal onderdeel zijn van de jaarlijkse beleidsmaatregelenmonitor van ResearchNed. Dit zal na studiejaar 2015/2016 kunnen leiden
tot een eerste inzicht in de effecten van het studievoorschot. Dit is dan
echter pas een eerste stap; structurele effecten zijn pas op langere termijn
zichtbaar, zo weet de regering van ervaringen uit andere landen. De
regering ziet bovendien geen aanleiding om nu al vooruit te lopen op de
uitkomsten van de monitor.
Vragen naar aanleiding van pagina negenentachtig
De regering geeft aan dat «de arbeidsmarktperspectieven en loonontwikkeling in het merendeel van de sectoren waar de meerjarige masters voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 035, nr. 18

64

opleiden» gunstig zijn. Voor welke sectoren zijn de arbeidsmarktperspectieven en loonontwikkeling niet gunstig, zo vragen deze leden.
In het rapport van SEO62 wordt duidelijk dat arbeidsmarktperspectieven
van studenten met een diploma van een researchmaster diffuus zijn.
Is de regering het met de leden van deze fractie eens dat het uiterst
onwenselijk is dat voor enkele sectoren arbeidsmarktperspectief en
loonontwikkeling niet gunstig zijn ten opzichte van eenjarige masters? De
leden willen graag een reactie hierop.
Deze conclusie kan niet uit het SEO-rapport worden getrokken. Wel is het
zo dat in het rapport van SEO63 duidelijk wordt dat arbeidsmarktperspectieven van studenten met een diploma van een researchmaster diffuus
zijn.
Vragen naar aanleiding van pagina achtentachtig
In haar reactie op de inbreng van de leden van de SP-fractie geeft de
regering aan dat focus op goede studiekeuze, schakelprogramma’s en
prestatieafspraken zich richten op «het beste uit iedere student halen.» Is
de regering het met deze leden eens dat geen van de genoemde
voorbeelden met het studievoorschot te maken heeft en ook zonder dit
wetsvoorstel al is doorgevoerd of doorgevoerd kan worden? En dat
daarmee het studievoorschot blijkbaar zich niet richt op het beste uit
iedere student te halen? Zij verzoeken om een reactie.
De regering is van mening dat met de opbrengsten uit het studievoorschot de ambitie om het beste uit iedere studenten te halen, beter
realiseerbaar wordt.
De regering geeft aan dat zij erkent dat werkeloosheidscijfers onder
hbo-studenten stijgt. Is de regering het eens met de leden dat het
verhogen van de studieschulden in tijden van stijgende werkeloosheid
onwenselijk is.
Een opleiding is de beste investering die een student in zichzelf kan doen,
zo meent de regering. Mocht die investering onverhoopt (niet snel
genoeg) renderen, dan is er het vangnet van de sociale terugbetaalvoorwaarden: onder het minimumloon betaal je niets terug, je betaalt nooit
meer dan 4% over het meerinkomen boven die drempel en je eventuele
restschuld wordt na 35 jaar kwijtgescholden. En voor studieleningen geldt
een aanmerkelijk gunstigere rente dan bij de looptijd van de lening hoort,
of bij de kredietwaardigheid van een individuele student.
Is de regering van mening dat het wenselijk is dat mbo-leerlingen na hun
opleiding doorstromen in het hoger onderwijs, zo vragen de leden.
Het is van belang dat het onderwijs toegankelijk is voor iedereen die kan
en wil doorstromen. Dat is geborgd met dit wetsvoorstel.
De regering geeft aan dat mbo-leerlingen na hun opleiding ook een
bewuste keuze voor de arbeidsmarkt kunnen maken. Deelt de regering de
mening dat deze opmerking tegenstrijdig is met eerder regeringsbeleid
om doorstroom juist te bevorderen, zo vragen de genoemde leden.
Nee, de regering ziet geen tegenstrijdigheid.

62
63

Kamerstukken II, 24 724, nr. 134
Kamerstukken II, 24 724, nr. 134

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 035, nr. 18

65

De regering geeft percentages van intredewerkeloosheid. Hoe heeft de
regering deze percentages bepaald, zo vragen deze leden.
Zoals in de nota naar aanleiding van het verslag is aangegeven is het
onderzoek naar intredewerkeloosheid onder afgestudeerde mbo’ers
ROA-onderzoek, «Schoolverlaters tussen onderwijs en arbeidsmarkt
2013» van juli 2014.
Deze leden vragen voorts hoe lang recent-afgestudeerden die te maken
hebben gekregen met intredewerkeloosheid, gemiddeld werkeloos zijn
geweest.
Van intredewerkloosheid is sprake van wanneer een schoolverlater direct
na het behalen van een diploma tenminste een maand werkloos is
geweest.
Wat waren de cijfers voor intredewerkeloosheid binnen het hbo en mbo
van de afgelopen twintig jaar, zo informeren deze leden.
De regering heeft in de nota naar aanleiding van het verslag weergegeven
dat de intredewerkloosheid voor mbo-afgestudeerden aanzienlijk lager ligt
dan voor hbo-afgestudeerden. De regering heeft daarbij verwezen naar
recent onderzoek van het ROA in Maastricht («Schoolverlaters tussen
onderwijs en arbeidsmarkt 2013, juli 2014). Voor een algemeen historisch
inzicht in de ontwikkeling van de intredewerkloosheid over de afgelopen
20 jaar, verwijst de regering dan ook naar het ROA.
Vragen naar aanleiding van pagina zevenentachtig
De regering geeft aan dat de onderzoeken die gedaan zijn naar het vorige
leenstelsel nog altijd valide zijn. Ook geeft zij aan door flankerende
maatregelen bepaalde effecten minder of niet zouden optreden. Is de
regering het ermee eens dat deze stellingen tegenstrijdig zijn, zo vragen
de leden.
Nee, de regering ziet geen tegenstrijdigheid.
Deelt de regering de mening dat het eerder onderzoek door veranderde
invulling van het wetsvoorstel niet meer valide is?
De verrichte onderzoeken zijn nog steeds valide voor het voorliggende
wetsvoorstel en zijn gebruikt bij de vormgeving ervan. Het is de
verwachting dat de mogelijke nadelige effecten die blijken uit de
onderzoeken, zich bij invoering van onderhavig wetsvoorstel niet of
slechts in afgezwakte vorm zullen voordoen, door enkele belangrijke,
flankerende maatregelen die het eerdere wetsvoorstel niet bevatte:
verlenging van de terugbetaaltermijn, verhoging van de aanvullende
beurs voor de laagste inkomensgroepen, uitbreiding van de draagkrachtregeling naar 100% van het wettelijk minimumloon, een tegemoetkomingsregeling voor studenten met een functiebeperking of chronische
ziekte die daardoor vertraging oplopen, en behoud van de ov-kaart.
De regering geeft aan dat zij «een zo volledig mogelijk beeld heeft
proberen te schetsen van wat de mogelijke gevolgen zouden kunnen zijn
van afschaffing van de basisbeurs». Is de regering van mening dat zij
daarin is geslaagd?
Ja.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 035, nr. 18

66

De regering geeft aan dat de onderzoeken «een genuanceerd beeld geven
van de effecten die mogelijk kunnen optreden bij de invoering van het
sociaal leenstelsel uit het regeerakkoord». Is de regering het met de
genoemde leden eens dat dit een ander leenstelsel was dan wat nu voor
ligt? Zij verzoeken om een reactie hierop.
Ja.
Vragen naar aanleiding van pagina zesentachtig
De regering geeft aan dat negatieve effecten van het leenstelsel zich «niet
of slechts in afgezwakte vorm» zouden gaan voordoen. Wat bedoelt de
regering in concreto met «in afgezwakte vorm», zo vragen genoemde
leden.
De regering verwacht dat de mogelijke nadelige effecten die blijken uit de
onderzoeken, zich bij invoering van onderhavig wetsvoorstel niet of
slechts in afgezwakte vorm zullen voordoen. Daarmee bedoelt zij dat
leenangst en mogelijke twijfels onder studenten over hun keuze om te
gaan studeren of door te studeren en leenangst geheel of gedeeltelijk
door de maatregelen zullen worden weggenomen. Het gaat om belangrijke flankerende maatregelen die het eerdere wetsvoorstel niet bevatte:
verlenging van de terugbetaaltermijn, verhoging van de aanvullende
beurs voor de laagste inkomensgroepen, uitbreiding van de draagkrachtregeling naar 100% van het wettelijk minimumloon, een tegemoetkomingsregeling voor studenten met een functiebeperking of chronische
ziekte die daardoor vertraging oplopen, en behoud van de ov-kaart.
Vragen naar aanleiding van pagina drieëntachtig
Kan de regering aangeven waar het profileringsfonds nadrukkelijk voor
bedoeld is naast het ondersteunen van studenten met een functiebeperking?
Het profileringsfonds is bedoeld voor het financieel ondersteunen van
studenten. De wet maakt daarbij een onderscheid tussen categorieën
studenten die recht hebben op een ondersteuning en studenten waaraan
de instelling een dergelijk recht kan toekennen in haar eigen regelingen,
waarop de medezeggenschapsraad trouwens instemmingsrecht heeft.
Recent (Stb. 2014, 219) zijn de bepalingen omtrent het profileringsfonds
beter leesbaar geworden doordat het «oude» artikel 7.51 uiteengerafeld is.
In de artikelen 7.51 tot en met 7.51j zijn nu de aanspraken voor het
profileringsfonds geregeld.
In de wet is allereerst opgenomen de financiële ondersteuning van
studenten die studievertraging oplopen of hebben opgelopen vanwege
bijzondere omstandigheden. Daaronder vallen de studenten met een
handicap of chronisch ziekte, maar ook andere studenten: bijzondere
familieomstandigheden, ziekte, zwangerschap en bevalling. Ook
studenten die lid zijn van de medezeggenschap, opleidingscommissie,
studentenorganisatie of andere activiteiten uitvoeren die van belang zijn
voor de instelling of de opleiding van de student vallen hieronder. Verder
zijn in dit verband een financiële ondersteuning vanwege zogenoemde
onstudeerbare programma’s en een hardheidsclausule voorgeschreven.
Daarnaast kan de instelling – als vorm van profilering – ook andere
bijzondere omstandigheden formuleren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 035, nr. 18

67

Studenten kunnen een beroep doen op het profileringsfonds als de
instelling zelf de masteropleiding een grotere studielast toekent dan de
reguliere 60 studiepunten. Studenten kunnen daarnaast een beroep doen
op het profileringsfonds in verband met het niet opnieuw verlenen van
accreditatie, waardoor de student niet langer aanspraak kan maken op
studiefinanciering. De instelling kan ook een financiële ondersteuning
verstrekken vanwege het collegegeldvrij besturen en aan niet-EERstudenten.
Is de regering van mening dat de voorzieningen voor studenten met een
functiebeperking zoals genoemd in antwoord op de vraag van de leden
van de fractie van de ChristenUnie, afdoende is om studievertraging te
voorkomen, zo vragen de leden van de SP-fractie.
De voorzieningen voor studenten met een functiebeperking hebben niet
tot doel het studietempo van deze studenten te beïnvloeden, het zijn
financiële tegemoetkomingen.
De regering geeft aan dat het «in de lijn der verwachting» ligt dat een
student verschillende mogelijkheden om zijn schuld te beperken zal
aanwenden. Welke combinatie van mogelijkheden acht de regering het
meest waarschijnlijk?
Studenten hebben verschillende alternatieve financieringsmogelijkheden
om het wegvallen van de basisbeurs op te vangen. Studenten kunnen
ervoor kiezen om meer te gaan bijverdienen, hun spaargeld aan te
wenden, hun uitgavenpatroon aan te passen of (als zij nu al lenen) de
leendoeleinden nog eens kritisch tegen het licht te houden. Ook zouden
hun ouders ervoor kunnen kiezen om meer bij te dragen. Dit leidt tot de
aanname van het CPB dat de schuld niet toeneemt met de hoogte van de
weggevallen basisbeurs, maar met circa tweederde daarvan.64 De optie
die de ene student tot zijn beschikking staat, geldt voor de ander weer in
mindere mate of niet. Op voorhand is niet aan te geven welke combinatie
van mogelijkheden het meest waarschijnlijk is.
De regering geeft aan dat studenten die «beperkte tijd» werken naast hun
studie een hoger studierendement zouden hebben. Wat is volgens de
regering de definitie van een «beperkte tijd», zo willen deze leden weten.
Dit betekent dat een student een substantieel deel van de week aan zijn
studie besteedt.
De regering geeft aan dat de student zijn spaargeld kan inzetten om zijn
schuld te beperken. De leden van deze fractie vragen zich af hoeveel
spaargeld een student gemiddeld heeft om in te zetten tijdens zijn studie.
Het Studentenonderzoek van Nibud65 geeft inzicht in sparen door
studenten. Van alle hbo- en wo-studenten spaart 69 procent zelf een
bedrag van gemiddeld € 96 per maand. Het totale spaarbedrag van deze
groep is gemiddeld € 4.522. Daarnaast geeft 19% van de studenten aan
dat de ouders of anderen voor ze sparen en 26% niet zelf en wordt er voor
hen ook niet door anderen gespaard.

64

CPB (2014), Gemiddelde aflossing en inkomenseffecten sociaal leenstelsel. Bijlage bij:
Kamerstukken II 2013/14, 24 724, nr. 131.
65
Nibud Studentenonderzoek 2011–2012, mei 2012

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 035, nr. 18

68

Vragen naar aanleiding van pagina tweeëntachtig
De regering geeft aan dat er kwijtschelding van € 1.200 mogelijk is voor
studenten die een hbo-bachelor of wo-opleiding (bachelor of master)
afronden. Zijn er ook mogelijkheden voor kwijtschelding voor
Ad-studenten66? De leden verzoeken om een toelichting.
Ad studenten met een functiebeperking kunnen deze kwijtschelding ook
ontvangen als zij ook hun bachelordiploma behalen.
Is de regering het eens met de leden van de SP-fractie dat het vreemd is
dat er één absoluut bedrag van € 1.200 kwijtgescholden kan worden voor
vertraging door een functiebeperking, of dit nu een bachelor van drie jaar
is, of een volledige opleiding geneeskunde van zes jaar in totaal?
Nee, dit is in lijn met de voorzieningen zoals zij ook al in het huidige
stelsel zijn vormgegeven.
Is de regering het eens met deze leden van de dat het onwenselijk en
onacceptabel is de kwetsbare groep van studenten met een functiebeperking die uitwonend zijn met € 2.150 per jaar te korten op hun
voorziening? Er wordt verzocht om een toelichting.
Hoeveel studenten hebben momenteel recht op een volledig jaar extra
basisbeurs ter compensatie van vertraging opgelopen door een functiebeperking?
Waarop baseert de regering zich als zij stelt dat een kwijtschelding van
€ 1.200 een adequate voorziening is voor alle studenten die een jaar
vertraging hebben opgelopen door een functiebeperking, zo vragen deze
leden.
De regering geeft aan dat € 1.200 compensatie voor vertraging door een
functiebeperking «niet te hard drukt op de investeringsruimte die het
kabinet wil vrijspelen». Waarop baseert de regering zich in de overweging
wat «te zwaar» drukt op de investeringsagenda en wat niet, zo infomeren
deze leden.
De studenten kunnen aanspraak maken op een eenmalige kwijtschelding
van € 1.200,– als zij binnen de diplomatermijn met goed gevolg een ho
opleiding afronden. Dit kan het extra basisbeurs jaar dat zij onder het
huidige stelsel zouden ontvangen deels compenseren. Verder wil de
regering benadrukken dat alle studenten, met of zonder functiebeperking,
bewust moeten nadenken over de mogelijkheden die zij hebben om hun
leven zo in te richten dat zij voldoende tijd en geld hebben voor hun
studie. Studenten moeten hierin hun eigen afweging maken. Wil hij thuis
blijven wonen of op kamers, wil hij extra lenen, wil hij eventuele
gespaarde reserves aanspreken? De regering wil de student hierin niet
beperken, maar hem of haar de ruimte geven om zijn mogelijkheden
optimaal te benutten. Door dit ruime scala aan mogelijkheden kan de
toegankelijkheid ook voor deze studenten niet in het geding komen.
Overigens geldt voor alle studenten, dus ook voor (uitwonende) studenten
met een functiebeperking, dat zij terugbetalen naar draagkracht. Mocht
een afgestudeerde student dus niet in staat zijn om na 35 jaar zijn schuld
af te lossen, dan wordt deze alsnog kwijtgescholden.
Uit cijfers van DUO blijkt dat circa 8.000 studenten recht op een volledig
jaar extra basisbeurs hebben op grond van medische omstandigheden.

66

Ad: Associate degree

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 035, nr. 18

69

Vragen naar aanleiding van pagina eenentachtig
De regering geeft aan dat zij het belangrijk acht dat alle studenten bewust
moeten nadenken over «de mogelijkheden hun leven zo in te richten dat
zij tijd en geld hebben voor hun studie». Hoe wil de regering dit realiseren, zo vragen genoemde leden.
De regering heeft aangegeven dat studenten een grote verantwoordelijkheid hebben in de wijze waarop zij hun studie organiseren. De regering
vindt het inderdaad belangrijk dat de student bewust nadenkt over de
mogelijkheden die hij heeft om zijn leven zo in te richten dat hij voldoende
tijd en geld heeft voor zijn studie. Studenten moeten hierin hun eigen
afweging maken. Studenten kunnen er voor kiezen om meer te gaan
bijverdienen, te sparen, hun uitgavenpatroon aan te passen of (als zij nu al
lenen) deze leendoeleinden nog eens kritisch tegen het licht te houden.
Het vergroten van het financieel bewustzijn onder studenten, is een van
de kerndoelstellingen in de voorlichting rond het studievoorschot. De
regering zal hier actief op inzetten, waarbij de regering gebruik zal maken
van de bevindingen van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid in het rapport Met kennis van gedrag beleid maken.67 In de
voorlichtingscampagne zullen verschillende instrumenten ingezet worden.
Zo is onder andere de website www.financieelstudieplan.nl ontwikkeld
door de stichting Weet wat je besteedt en het Nibud, in samenwerking
met onder meer de studentenorganisaties, de Nationale Jeugdraad, het
Ministerie van OCW en DUO. Ook zal in samenwerking met Nibud
bekeken worden hoe een financieel huishoudboekje ontwikkeld kan
worden, waarin studenten hun actuele schuldpositie kunnen bijhouden,
hun opgenomen voorschot kunnen bekijken en terug te betalen bedragen
kunnen bijhouden. Een rekenhulp bij DUO moet studenten inzicht geven
in de kosten van de lening die zij afsluiten, hen een indicatie geven van de
totale lening die zij opbouwen met het gekozen leenbedrag, en de
maandlasten die daarbij horen in de aflosfase, uitgesplitst naar verschillende inkomensniveaus. Zo kan een student ook voor zichzelf inzichtelijk
maken wat de financiële gevolgen van zijn leengedrag zijn voor zijn
financiële positie na de studie. Deze rekenhulp zal ook een rol spelen in de
voorlichting rond het afbetalen, waarin de regering wil stimuleren dat
studenten die de ruimte hebben om sneller af te lossen, dat ook daadwerkelijk doen. Flexibel en vervroegd afbetalen zal daartoe ook beter
gefaciliteerd worden, zodat studenten snel en gemakkelijk de maandelijkse aflossingsbedragen kunnen verhogen of verlagen, en zo hun
terugbetalingspatroon steeds kunnen aanpassen aan hun persoonlijke
situatie of levensfase. De rekenhulp helpt daarbij inzichtelijk te maken wat
de kosten zijn van de diverse aflostermijnen die de student kan hanteren.
Op deze manieren wil de regering studenten bewust maken van de
gevolgen van de financiële beslissingen die zij nemen, zodat het lenen van
geld bij DUO voorbehouden blijft voor dat waarvoor de faciliteit bedoeld
is, namelijk inkomensondersteuning tijdens de studie.
Vragen naar aanleiding van pagina tachtig
Deelt de regering de mening van de leden van de SP-fractie dat het
onwenselijk is dat instellingen gemakkelijk kunnen afwijken van het
normbedrag wat in de WHW is opgenomen voor compensatie voor
studenten met een chronische ziekte of handicap uit het profileringsfonds? Ze willen graag een toelichting hierop.

67

Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (2011. Met kennis van gedrag beleid
maken. WRR-rapport nr. 92.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 035, nr. 18

70

Nee, deze mening deelt de regering niet. Het is aan de instelling zelf om
de hoogte van deze ondersteuning te bepalen.
Vragen naar aanleiding van pagina negenenzeventig
Kan de regering een complete lijst aanleveren van medische complicaties
waarmee een student in aanmerking zal komen voor verlenging van de
prestatiebeurs, zo vragen genoemde leden.
Een dergelijke limitatieve lijst kan niet worden verstrekt. De richtlijnen van
de landelijke vereniging van artsen verzetten zich hier tegen. Artsen
verklaren uitsluitend dat sprake is een handicap of functiestoornis. Artsen
verklaren niet van welke handicap of functiestoornis sprake is
Vragen naar aanleiding van pagina negentig
De leden van de CDA-fractie hebben de regering gevraagd of zij ook
rekening heeft gehouden met de mogelijkheid dat de door het CPB
genoemde groep studenten niet binnen de groep uitvallers kan vallen. De
regering heeft hier geen antwoord op gegeven. De leden van de SP-fractie
zien hier graag alsnog antwoord op.
Zoals al eerder betoogd verwacht de regering niet dat het studievoorschot
de deelname in hoger onderwijs structureel negatief zal beïnvloeden. De
onderbouwing hiervan, op basis van vele onderzoeksrapporten, wordt
uitgebreid beschreven in zowel de memorie van toelichting van het
wetsvoorstel alsmede de nota naar aanleiding van het verslag. Kortheidshalve verwijst de regering naar deze antwoorden.
Vragen naar aanleiding van pagina tweeënnegentig
De regering geeft aan dat het ex-post effecten van het leenstelsel wil
monitoren. In hoeverre wordt hierbij ook gekeken naar extra-curriculaire
activiteiten van studenten, zo vragen de leden.
Ja, extra-curriculaire activiteiten zijn onderdeel van de Monitor Beleidsmaatregelen van ResearchNed.
Vragen naar aanleiding van pagina achtennegentig
Is de regering het met de leden van deze fractie eens dat het recht op een
lening geen voldoende alternatief is voor een bijstandsuitkering voor
jongeren onder de 27 jaar?
De regering wil hier allereerst opmerken dat de veranderingen in de
studiefinanciering geen gevolgen hebben voor de scholingsplicht in de
bijstand, en in de wijze waarop gemeenten omgaan met bijstandsaanvragen. Die twee staan los van elkaar. Alleen de vorm van de studiefinanciering verandert, en wel voor jongeren die een studie in het hoger
onderwijs willen volgen. Zij hebben straks geen recht meer op een
basisbeurs, maar kunnen hun studie bijvoorbeeld bekostigen door een
lening af te sluiten bij de overheid, tegen voordelige voorwaarden.
Jongeren die een mbo-opleiding willen volgen, behouden wel een
basisbeurs. Voor hen verandert er dus niets.
De scholingsplicht in de bijstand is een belangrijk instrument om te
voorkomen dat mensen al op jonge leeftijd afhankelijk worden van een
uitkering. Het volgen van een opleiding biedt jongeren immers de beste
kansen op betaald werk. Dit betekent dat als een jongere (tot 27 jaar) in
staat is om door het Rijk bekostigd onderwijs te volgen, hij geen recht

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 035, nr. 18

71

heeft op bijstand. Hij zal eerst een opleiding moeten volgen. De betreffende jongere kan in overleg met de gemeente een goede afweging
maken welke opleiding bij hem past; op basis van zijn capaciteiten,
motivatie en toegankelijkheid van de opleiding. Vervolgens kan hij bij
DUO studiefinanciering aanvragen. Dit kan in de vorm van een basisbeurs
(mbo), of in de vorm van een lening (hoger onderwijs). Als de ouders van
de jongere niet genoeg draagkracht hebben om aan de opleiding bij te
dragen, kan hij ook een aanvullende beurs ontvangen, die maximaal
€ 365 per maand bedraagt. Al deze vormen van studiefinanciering worden
aangemerkt als een passende en toereikende voorliggende voorziening op
de WWB.
Belangrijk gegeven hierbij is dat de jongere wel in staat moet zijn om
onderwijs te volgen. Het college bepaalt dit op basis van een zorgvuldige
beoordeling van het individuele geval. De jongere zal dus niet automatisch een afwijzing op zijn aanvraag voor bijstand ontvangen als hij nog
geen 27 is. Het is belangrijk dat de gemeentelijke diensten en onderwijsinstellingen op lokaal en regionaal niveau goed met elkaar samenwerken
bij deze beoordeling. Het college kan bijvoorbeeld in zijn beoordeling van
de mogelijkheden die de jongere al dan niet heeft om onderwijs te volgen,
aansluiten bij het advies van het gemeentelijke Regionaal Meld- en
Coördinatiepunt (RMC). Het terugleiden van niet-leerplichtige, voortijdige
schoolverlaters tot 23 jaar naar het regulier onderwijs, is een kerntaak van
het RMC. Tegen het besluit van het college staat de mogelijkheid tot
bezwaar en beroep open. Daarnaast houdt de Inspectie SZW stelselmatig
toezicht op de uitvoeringspraktijk op het terrein van werk en inkomen;
zowel op de effectiviteit van de uitvoeringspraktijk als op de naleving van
de wet door gemeenten.
Als het college besluit dat de jongere in staat is om onderwijs te volgen,
en de jongere in kwestie kiest voor een opleiding in het hoger onderwijs,
dan krijgt hij vanaf 1 september 2015 te maken met de nieuwe vorm van
studiefinanciering: de mogelijkheid om te lenen, een ov-studentenkaart en
eventueel een aanvullende beurs en eventueel de eenoudertoeslag. De
terugbetalingsregeling van deze studielening is sociaal, zodat de jongere
altijd in staat zal zijn om aan zijn terugbetalingsverplichtingen te voldoen,
wat er ook gebeurt. De jongere heeft na het behalen van zijn diploma en
de aanloopfase van twee jaar, 35 jaar de tijd om de lening terug te
betalen. Hij hoeft nooit meer dan 4% van zijn inkomen in te zetten voor
aflossing, en hij gaat pas terugbetalen als hij het wettelijk minimumloon
verdient. Na 35 jaar wordt een eventuele restschuld kwijtgescholden.
Waarom heeft de regering ervoor gekozen de bedragen bij elkaar op te
tellen van schulden die bestaan uit een schuld uit het oude en een schuld
uit het nieuwe stelsel, zo vragen zij.
Voor de terugbetaling van een andere vorm van studiefinanciering kan
een andere aflossingstermijn gelden. De aflossingstermijnen van de
verschillende vormen van studiefinanciering kunnen daarbij op enig
moment samenlopen. Terugbetaling zal dan in beginsel tegelijkertijd
plaatsvinden, waarbij de verschillende regimes op de afzonderlijke
schulden worden toegepast (bijvoorbeeld: maximaal 4% van het inkomen
voor een ho-lening en maximaal 12% van het inkomen voor een
mbo-lening of een levenlanglerenkrediet). De daaruit voortvloeiende
bedragen worden bij elkaar opgeteld. Dit doet de regering om te borgen
dat gebruikers van het leven langlerenkrediet in totaal nooit meer dan
12% van het inkomen hoeft te worden gebruikt voor terugbetaling.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 035, nr. 18

72

Leven lang leren/Vouchers
Is de regering het eens met de genoemde leden van dat er spoedig
duidelijkheid moet zijn over de manier waarop het gebruik van vouchers
gemonitord zal gaan worden?
Bij het opstellen van de regeling voor de vouchers wordt tegelijk ook de
monitoring vormgegeven, zodat bij de inwerkingtreding duidelijk is hoe
de monitoring plaatsvindt. De monitoring betreft in ieder geval het aantal
rechthebbenden, het daadwerkelijke gebruik, de inzet voor opleidingen of
modules, in welke sectoren en of de vouchers in bekostigd of onbekostigd
onderwijs zijn ingezet.
De regering geeft aan dat de bestaande kanalen van OCW en DUO zullen
worden aangewend om het collegeldkrediet voor mensen ouder dan
dertig te zullen promoten. Om welke specifieke kanalen gaat dit, zo vragen
zij.
Het gaat daarbij in ieder geval om de DUO-website en nieuwsbrieven van
het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. Uiteraard hebben
ook de werkgevers en onderwijsinstellingen daar een belangrijke rol in.
De regering geeft aan nauwlettend in de gaten te houden of de communicatie van het collegegeldkrediet naar mensen ouder dan dertig effect
heeft. Hoe gaat de regering dit monitoren?
Dit zal bij de verdere uitwerking van het voorlichtingstraject, dat zoals
eerder toegezegd in nauwe samenwerking met hogescholen en universiteiten wordt vormgegeven, worden meegenomen.
Vragen naar aanleiding van pagina honderd
In de nota naar aanleiding van het verslag stelt de regering dat vouchers
mogen worden ingezet voor geaccrediteerde opleidingen waar MOOC’s68
een onderdeel van zijn. Om hoeveel opleidingen gaat dit, zo vragen de
leden.
Vouchers mogen worden ingezet voor voltijd- en deeltijdopleidingen die
geaccrediteerd zijn. Het is niet bekend hoeveel opleidingen in de toekomst
MOOC’s als onderdeel hebben.
De regering geeft gaan dat het collegegeldkrediet niet is bedoeld als
vergoeding voor studieboeken. Heeft de regering een andere compensatie
voor de kosten van studieboeken overwogen? De leden verzoeken om een
reactie.
Studiekosten, waaronder de kosten voor studieboeken, vormen een
onderdeel van het normbedrag voor de kosten van levensonderhoud.
Daarvoor bestaat de reguliere studiefinanciering. Het levenlanglerenkrediet is beperkt tot een leenmogelijkheid ter dekking van het collegegeld
Vragen naar aanleiding van pagina honderdeneen
De regering geeft aan dat de vouchers pas tussen de vijf en tien jaar na
afstuderen kunnen worden ingezet, omdat de student dan een betere
studiekeuze kan maken. Is de regering het met de leden eens dat deze
volgens deze leden paternalistische maatregel niet strookt met de
keuzevrijheid en toegankelijkheid binnen het hoger onderwijs?
68

MOOC: massive online open course

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 035, nr. 18

73

Er is gekozen voor een termijn van 5 jaar, omdat de oud-student na enkele
jaren (werk)ervaring naar verwachting een beter idee heeft van de richting
waarin zijn carrière zich ontwikkelt. Hij kan dan een afgewogen keuze
maken over de bijscholing die hij nodig heeft en de wijze waarop hij zijn
voucher het beste kan inzetten. Daarmee wordt een impuls gegeven aan
het leven lang leren en het deeltijdonderwijs in Nederland. De regering
deelt dan ook niet de opvatting dat hier sprake is van een maatregel die
niet strookt met de keuzevrijheid en toegankelijkheid van het hoger
onderwijs.
De regering stelt dat het voucher-systeem een impuls zal geven aan het
leven lang leren en het deeltijdonderwijs in Nederland. De leden vragen of
de regering het mogelijk acht om van de aangeboden € 2.000 een gehele
deeltijdopleiding te volgen. Graag zien zij een toelichting op welke manier
de regering de stimulering van deeltijdonderwijs met deze vouchers voor
zich ziet.
De vouchers kunnen ingezet worden voor een tweede studie, maar zijn
geen garantie voor de financiering van een hele opleiding. Het is een
tegemoetkoming voor de eerste generatie studenten die met het
studievoorschot te maken krijgt. De voucher kan ook ingezet worden voor
modules van een tweede studie. Het is niet vereist de voucher in te zetten
voor diplomagericht traject van een volledige hoger onderwijsopleiding.
De regering stelt dat vijf jaar werkervaring nodig is voor afgestudeerden
om te bepalen wat voor aanvullend onderwijs zij nodig hebben. De leden
van deze fractie vragen of de regering vanaf nu vijf jaar werkervaring als
een meetlat gaat zien voor een start van «leven lang leren»?
Nee, er is gekozen voor een termijn van 5 jaar, omdat de oud-student na
enkele jaren (werk)ervaring naar verwachting een beter idee heeft
gekregen van de richting waarin zijn carrière zich ontwikkelt. Hij kan dan
een afgewogen keuze maken over de bijscholing die hij nodig heeft en de
wijze waarop hij zijn voucher het beste kan inzetten. Het is daarmee geen
vaste meetlat voor een leven lang leren, maar een keuze die past bij het
doel van deze maatregel.
De leden willen tevens weten of de regering een uitzondering maakt voor
de afgestudeerden die een voucher direct na afstuderen kunnen inzetten
om hun baankansen te vergroten.
Nee, er is gekozen voor een termijn van 5 jaar, omdat de oud-student na
enkele jaren (werk)ervaring naar verwachting een beter idee heeft van de
richting waarin zijn carrière zich ontwikkelt. Hij kan dan een afgewogen
keuze maken over de bijscholing die hij nodig heeft en de wijze waarop hij
zijn voucher het beste kan inzetten.
Ook vragen deze leden of afgestudeerden die geen werkervaring hebben
opgedaan in de vijf tot tien jaar sinds het afstuderen, volgens de regering
ook een goede inschatting kunnen maken van de aanvullende opleiding
die zij nodig hebben.
Ook van afgestudeerden die geen werkervaring hebben opgedaan is de
verwachting dat zij dan een afgewogen keuze kunnen maken over de
bijscholing die zij nodig hebben en de wijze waarop zij hun voucher het
beste kan inzetten.
Het private onderwijs in Nederland krijgt geen kwaliteitsimpuls door de
opbrengsten van het studievoorschot. De vouchers die afgestudeerden
krijgen kunnen wel worden ingezet voor een deeltijdstudie bij een private

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 035, nr. 18

74

instelling. De leden van de SP-fractie vragen hoe erop wordt toegezien dat
deze afgestudeerden toch kwalitatief verbeterd onderwijs krijgen?
De vouchers kunnen worden ingezet in zowel het bekostigd als het
onbekostigd onderwijs, en voor voltijd- en deeltijdonderwijs.
Vanaf nu kunnen zowel bekostigd als onbekostigd onderwijs zich op de
inzet van vouchers richten, indien zij dat willen, en kunnen zij zich er
eventueel mee profileren. Studenten zullen kiezen op grond van inhoud,
kwaliteit, locatie en flexibiliteit van het onderwijsprogramma.
Het valt de leden op dat de regering consequent «hij» gebruikt bij
verwijzingen naar een derde persoon. Is de regering het met deze leden
eens dat in het kader van gender-equality de verwijzing hij/zij zou moeten
worden aangehouden? Zij willen graag een toelichting hierop.
Met «hij» wordt in dit verband altijd «hij/zij» bedoeld. Vanwege de
leesbaarheid wordt in dit verslag «hij» gebruikt.
De regering stelt dat de voor- en nadelen alleszins redelijk tot elkaar
verhouden. De leden van de SP-fractie vragen hoe de regering toeziet op
de voordelen voor de studenten in het private onderwijs die normaal
aanspraak zouden kunnen doen op een basisbeurs. Zij zullen immers niets
terugzien van de investeringen die uit het studievoorschot voortvloeien.
Alle nieuwe studenten met recht op studiefinanciering krijgen vanaf
1 september 2015 te maken met het studievoorschot. Ongeacht of zij
bekostigd of bekostigd onderwijs volgen. Het is een feit dat niet bekostigd
onderwijs niet bekostigd wordt. De regering wil dat principiële onderscheid met het bekostigde onderwijs niet ter discussie stellen.
De leden vragen hoeveel studenten op dit moment privaat onderwijs
volgen en aanspraak maken op studiefinanciering.
Het is niet precies bekend hoeveel studiefinancieringsgerechtigden een
niet-bekostigde, geaccrediteerde ho-opleiding met voldoende studielast
volgen. In 2004 heeft de onderwijsraad dit aantal geschat op circa 10.000
69
.
Ook willen zij weten welke invloed het studievoorschot op de toestroom
naar privaat onderwijs zal hebben voor deze groep.
De invloed van het studievoorschot op de toestroom naar het privaat
onderwijs is de regering niet bekend.
De regering stelt dat inspraak van studenten op de hoofdlijnen van de
begroting een verbetering van de kwaliteit van het onderwijs waarborgt.
Dit is een maatregel die geen geld hoeft te kosten en dus al voor het
aannemen van het studievoorschot kan worden ingevoerd. De leden van
de SP-fractie vragen waarom de regering deze maatregel niet eerder
invoert?
De regering verwijst voor het antwoord op deze vraag kortheidshalve naar
het antwoord op een vergelijkbare vraag van de leden van de CDA-fractie.
De regering stelt dat studenten in de toekomst zullen profiteren van de
economische groei die de investeringen in de kwaliteit van het onderwijs
met zich meebrengen. De leden van deze fractie vragen wat volgens de
69

Onderwijsraad, Veranderingen aan de grenzen van het rijk? Bekostigd en niet bekostigd hoger
onderwijs, 30 januari 2004

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 035, nr. 18

75

regering de economische groei in de komende twintig jaar zal zijn die
direct en indirect voortvloeit uit deze investeringen.
Dat hoogwaardig onderwijs goed is voor de economische groei is
onbetwist. De regering beschikt echter helaas niet over een glazen bol
voor wat betreft de economische groei in de komende twintig jaar en kan
dus ook niet aangeven welk deel daarvan het directe gevolg zal zijn van de
investeringen die het studievoorschot mogelijk maakt.
De leden willen weten welk bedrag er volgens de regering jaarlijks moet
worden vrijgemaakt voor de vouchers aan afgestudeerden.
Het bedrag dat jaarlijks nodig is voor de vouchers varieert van jaar tot
jaar, afhankelijk van het aantal afgestudeerden. In de raming van de
vouchers is er rekening mee gehouden dat de eerste afgestudeerden in
2021 gebruik zullen maken van de voucher. Daarbij is een maximumvariant aangehouden waarbij 100% van de afgestudeerden in het eerste jaar
de voucher zullen benutten. Het daadwerkelijke bedrag zal dus lager zijn.
(bedrag x 1 mln.)

Schatting kosten vouchers

2021

2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

2029

2030

0

1

4

26

78

118

135

124

76

39

Het is volgens deze leden belangrijk dat er duidelijke afspraken zijn over
de regeling rond de vouchers voor afgestudeerden. Op dit moment staat
enkel vast dat er vouchers uitgegeven gaan worden en kan de regering
middels een AMvB70 de waarde hiervan bijstellen. De leden van de
SP-fractie vragen de regering daarom om een duidelijker invulling van de
regeling rond vouchers voor het wetsvoorstel naar de Eerste Kamer gaat.
In het wetsvoorstel staat een eerste opzet van de vouchers, die meer
behelst dan alleen het feit dat er vouchers uitgegeven gaan worden. Deze
opzet is als volgt: vouchers zijn bestemd voor de eerste vier cohorten
studenten in het nieuwe stelsel, waarmee zij na hun afstuderen de
mogelijkheid krijgen om extra scholing te volgen, tussen de vijf en tien
jaar na hun afstuderen. De vouchers zijn bedoeld voor alle voltijdstudenten die een bacheloropleiding starten in de studiejaren 2015/2016 tot
en met 2018/2019, in die jaren studiefinanciering voor het eerst ontvangen
en die deze opleiding afronden. De voucher heeft een waarde van circa
€ 2.000,- en is is inzetbaar bij door de NVAO geaccrediteerde bekostigde
en niet-bekostigde opleidingen in het hoger onderwijs in Nederland.
Omdat de vouchers bedoeld zijn voor een specifieke groep studenten
zullen de vouchers individueel worden toegekend en niet overdraagbaar
zijn. Omdat de opzet van de vouchers al in grote lijnen is opgenomen in
het wetsvoorstel zal ik niet komen met een nadere uitwerking voordat dit
wetsvoorstel naar de Eerste Kamer gaat. Ik zal dit later uitwerken in een
regeling.
OV-kaart
Vragen naar aanleiding van pagina honderdtwee
Hoe schat de regering de kansen in dat de Taskforce Beter Benutten
Onderwijs en Openbaar Vervoer de kosten voor de studentenreisvoorziening kan beperken tot € 750 miljoen. Hierbij rekening houdend met de
groep van 150.000 minderjarige mbo-studenten die wordt toegevoegd aan
het contract en het feit dat meer studenten thuis zullen blijven wonen
wanneer de basisbeurs verdwijnt. De leden verzoeken om een toelichting.
70

AMvB: algemene maatregel van bestuur

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 035, nr. 18

76

De regering heeft het volste vertrouwen in de Taskforce Beter Benutten
Onderwijs.
Vragen naar aanleiding van pagina honderddrie
De regering stelt dat onderwijsinstellingen, koepels, studenten en
ov-bedrijven samenwerken in de Taskforce Beter Benutten en Openbaar
Vervoer. De instellingskoepels hebben echter publiekelijk aangegeven
geen deel uit te maken van deze taskforce. Hoe verwacht de regering het
ontbreken van deze belangrijke speler op te vangen? Verwacht de
regering dat de opdracht van de Taskforce realistisch is nu niet alle
betrokkenen zich aansluiten? Heeft de regering overwogen de Taskforce af
te blazen nu de belangrijkste spelers niet vertegenwoordigd zijn? Zo nee,
waarom niet? Zo ja, dan willen de leden graag een toelichting.
Voor de Taskforce Beter Benutten en Openbaar Vervoer is het belangrijk
om op landelijk niveau met een grote verscheidenheid aan partijen te
kunnen overleggen over bijvoorbeeld analyses van knelpunten in het
openbaar vervoer, spitsmijden, onderwijs op afstand enzovoorts. Het is
spijtig dat de Vereniging Hogescholen heeft aangegeven niet betrokken te
willen worden bij de landelijke activiteiten van de taskforce. De MBO-raad
zal echter wel degelijk deelnemen. De VSNU heeft aangegeven
beschikbaar te zijn voor adviesvragen. Het zwaartepunt van de werkzaamheden ligt overigens in verschillende regio’s waar wordt samengewerkt
met bereidwillige overheden, ov-bedrijven en onderwijsinstellingen.
Momenteel vinden gesprekken met verschillende onderwijsinstellingen
plaats, wordt in kaart gebracht waar knelpunten in het openbaarvervoersysteem zich bevinden en wordt verkend of verdere samenwerking
opportuun is om knelpunten weg te werken en lestijden en reismomenten
beter over de dag te spreiden. Noch de positie, noch de taakopdracht van
de taskforce staat derhalve ter discussie.
Zij vragen tevens hoe de Taskforce Beter Benutten Onderwijs en Openbaar
Vervoer studenten uit de spits wil halen zonder medewerking van de
instellingen. Verwacht de regering dat de student zelf de keuze maakt om
enkel colleges te volgen na de spits? Verwacht de regering dat dit effect
gaat hebben op de toegankelijkheid en kwaliteit van onderwijs, zo willen
zij weten.
De regering heeft het volste vertrouwen in de Taskforce Beter Benutten
Onderwijs. De regering zal de taskforce verzoeken om deze vragen, waar
relevant, mee te nemen in het onderzoek. Uiterlijk 31 december 2015
levert de taskforce een eindrapport op aan de regering met conclusies en
aanbevelingen over het beter benutten van gebouwen van de onderwijsinstellingen en het openbaarvervoersysteem.
Hoe is de regering gekomen tot de gewenste beperking van de uitgaven
aan de studentenreisvoorziening van € 750 miljoen. Wat is voor de
regering een acceptabele ondergrens van beperking van de uitgaven? Op
welk niveau van beperking beschouwt de regering de resultaten van de
Taskforce als voldoende?
De regering heeft in overleg en samenwerking met de Tweede Kamerfracties van VVD, PvdA, D66 en GroenLinks besloten om de uitgaven aan
de studentenreisvoorziening te beperken tot 750 mln euro (prijspeil 2014)
per jaar vanaf 2025 met als tussenliggende stap tot 850 mln euro (prijspeil
2014) in 2020.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 035, nr. 18

77

Vragen naar aanleiding van pagina honderdvier
De regering geeft aan dat DUO niet gelijktijdig kan werken aan de
aanpassing van de ICT-systemen, invoering van het studievoorschot,
verhoging van de aanvullende beurs, vereenvoudigingen en de invoering
van de OV-kaart voor minderjarige mbo’ers. Daarnaast is ook de versoepelde afbetaling pas mogelijk vanaf 2018. De leden van de SP-fractie
vragen hoe DUO tot deze prioritering is gekomen.
De Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO) heeft in kaart gebracht welke
inspanningen zij moet plegen om de uitvoeringsprocessen aan te passen
voor de invoering van de verschillende onderdelen uit het wetsvoorstel.
De totale last daarvan is voorzienbaar zodanig dat het doorvoeren
daarvan meerdere jaren in beslag neemt. De prioritering is vastgesteld op
basis van de beschikbare capaciteit en de data waarop de verschillende
onderdelen van het wetsvoorstel materieel effect voor de student en
debiteur hebben.
De regering geeft aan dat de OV-kaart positief effect heeft op de mobiliteit
van studenten en het onderwijsstelsel als geheel. De leden van deze
fractie vragen of de regering dit effect teniet doet met de opdracht voor de
Taskforce. Ziet de regering de taakstelling van de taskforce als een
beperking van dit effect? Zo ja, is dit een gewenst effect, zo willen de
leden weten.
De Taskforce Beter Benutten Onderwijs en Openbaar Vervoer zoekt naar
wijzen om te besparen op de uitgaven aan de studentenreisvoorziening.
Deze opdracht is niet strijdig met de positieve effecten van de reisvoorziening. De reisvoorziening blijft namelijk behouden in zijn huidige vorm.
Vragen naar aanleiding van pagina honderdvijf
De leden van de SP-fractie vragen waar de regering de uitspraak op
baseert dat reisafstand tot de instelling voor mbo-student op dit moment
een belemmering vormt.
Is bekend hoeveel mbo’ers als gevolg van deze regeling een stage in een
andere stad zouden volgen?
De regering stelt niet dat reisafstand nu een belemmering voor
mbo-deelnemers vormt bij de keuze voor een onderwijsinstelling of stage.
Doordat reizen voor minderjarige mbo-deelnemers met de studentenreisvoorziening kosteloos wordt, wordt gegarandeerd en gestimuleerd dat
reisafstanden en de daarmee samenhangende kosten in veel mindere
mate een belemmering vormen bij de keuze voor een onderwijsinstelling
of stage.
De leden vragen tevens wat de regering doet met de eventuele winst die
wordt behaald als het Taskforce Beter Benutten Onderwijs en Openbaar
Vervoer meer dan de geplande 200 miljoen vrij speelt.
Ook eventuele aanvullende middelen zullen worden geïnvesteerd in de
kwaliteit van onderwijs.
Wat zal het effect zal zijn op de investeringen en capaciteit wanneer een
substantieel deel van de colleges verschuift naar momenten buiten de
spits, zo vragen zij.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 035, nr. 18

78

Het streven is om lestijden en reismomenten beter over de dag te
spreiden. Dat leidt tot een betere benutting van gebouwen van instellingen en het openbaarvervoersysteem, vergt geen extra investeringen en
is daarmee voor zowel instellingen als vervoersbedrijven een voordeel.
De leden informeren of de regering op zoek gaat naar input vanuit de
instellingen buiten de medewerking van de koepels om, om zo tot een
gedegen conclusie te komen met betrekking tot de mogelijkheden in
roostering.
In hoeverre is duidelijk hoe de lestijden van de hogescholen en universiteiten al verspreid zijn over de dag. De leden vragen de regering om een
gemiddelde spreiding van de lesuren in de verschillende sectoren van het
hoger onderwijs. Zij zien graag een uitsplitsing in de sectoren sociale
wetenschappen, geesteswetenschappen, medische studies, natuurwetenschappen, theologie, rechten en managementwetenschappen.
De regering heeft recent de Taskforce Beter Benutten Onderwijs en
Openbaar Vervoer opgericht die in brede samenwerking met onderwijsinstellingen, koepels, studenten en ov-bedrijven zal zoeken naar mogelijkheden om te besparen op het studentenreisproduct. Deze zal kijken naar
mogelijkheiden om tot betere spreiding te komen. Dat vraagt om een
regionale aanpak. De regering zal de taskforce verzoeken om deze vragen,
waar relevant, mee te nemen in het onderzoek. Uiterlijk 31 december 2015
levert de taskforce een eindrapport op aan de regering met conclusies en
aanbevelingen over het beter benutten van gebouwen van de onderwijsinstellingen en het openbaarvervoersysteem.
Vragen naar aanleiding van pagina honderdzes
Is de regering zich bewust van het effect van het afvlakken van de
spitsuren? Is de regering het met de leden eens dat een te grote
verschuiving van spits- naar daluren ervoor kan zorgen dat er over
meerdere uren «spits’drukte ontstaat.
Het streven is om lestijden en reismomenten beter over de dag te
spreiden. Dat leidt tot een betere benutting van gebouwen van instellingen en het openbaarvervoersysteem, vergt geen extra investeringen en
is daarmee voor zowel instellingen als vervoersbedrijven een voordeel.
De regering stelt dat scholen het programma Beter Benutten ondersteunen. Kan de regering een overzicht geven van de scholen die hieraan
meewerken en hieraan toevoegen of deze scholen bereid zijn mee te
werken aan de Taskforce Beter Benutten Onderwijs en Openbaar Vervoer,
zo vragen de leden.
Binnen het programma Beter Benutten worden in samenwerking met
onderwijsinstellingen uiteenlopende initiatieven ontwikkeld waardoor het
reisgedrag van studenten beter wordt gespreid over de dag. Samenwerking heeft o.a. plaatsgevonden of vindt plaats met instellingen in de
Beter Benutten regio’s Groningen, Twente, Zwolle-Kampen, Maastricht,
Rotterdam, en Arnhem-Nijmegen. De kennis en ervaring uit de Beter
Benutten regio’s wordt benut door de Taskforce beter benutten onderwijs
en openbaar vervoer. De taskforce bezoekt in dit kader ook enkele
instellingen waardoor Beter Benutten al mee wordt samengewerkt. Hier is
door de betreffende instellingen niet afwijzend op gereageerd.
De regering stelt dat de scope van de taskforce niet verder reikt dan de
oplossingen gerelateerd aan onderwijs. De leden van deze fractie zien met
het ontbreken van de onderwijskoepels in de taskforce een discrepantie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 035, nr. 18

79

tussen deze reikwijdte en de doelstelling van de taskforce. Zij verzoeken
om een reactie.
De regering heeft het volste vertrouwen dat de Taskforce Beter Benutten
Onderwijs en Openbaar Vervoer de beoogde besparing zal realiseren.
Vragen naar aanleiding van pagina honderdzeven
De leden van de SP-fractie vragen waar de kosten van een reisvoorziening
voor minderjarige mbo-studenten vandaan komen aangezien de Minister
met de vervoersbedrijven de afspraak heeft gemaakt dat deze studenten
binnen het bestaande contract gaan vallen. Zij willen hier graag een
reactie op.
In het afgelopen voorjaar hebben met vervoerders onderhandelingen
plaatsgevonden ten aanzien van het toekennen van een reisvoorziening
aan minderjarige mbo-studenten. Hierbij is afgesproken dat de minderjarige mbo-studenten middels een addendum aan het bestaande contract
toegevoegd zullen worden. De kosten voor het toevoegen van de
minderjarige mbo-studenten bedragen in totaal € 30 mln uit de
mbo-begroting (prijspeil 2014).
De regering geeft aan dat de benodigde combinatie van trajectkaarten
voor het spoor en voor het stad- en streekvervoer relatief duur is. De
leden van de SP-fractie vragen waar deze uitspraak op gebaseerd is. Zij
willen graag een toelichting op deze stelling.
De regering verwijst naar de onderbouwing van deze stelling naar de nota
naar aanleiding van het verslag waar deze vraag al beantwoord is.
De regering stelt dat de uitvoeringslasten voor de Dienst Uitvoering
Onderwijs flink zullen toenemen bij een trajectkaart, omdat er een actuele
administratie dient te zijn van zowel woonadres als van studie- en
stageadressen. De leden van de SP-fractie vragen of er dan momenteel
geen actuele administratie dient te zijn, als dit (pas) extra kosten met zich
meebrengt bij het hanteren van een trajectkaart. Dit met betrekking tot het
mogelijke frauduleus ontvangen van een uitwonende studiebeurs door
het opgeven van een onjuist woonadres. Ze verzoeken om een reactie.
Voor het recht op studiefinanciering wordt gecontroleerd of de student
woonachtig is op het in de BPR (voorheen GBA) geregistreerde adres. Het
is daarbij niet nodig om te beschikken over het adres van de locatie waar
het onderwijs daadwerkelijk wordt gevolgd.
Ze vragen tevens of nu de studieadressen dus onbekend zijn, aangezien
dit ook extra administratieve lasten met zich mee brengt bij de invoer van
een trajectkaart. Dit terwijl studenten zich (her)inschrijven via Studielink
en zodoende digitaal gekoppeld worden aan hoger onderwijsinstellingen.
DUO beschikt alleen over de algemene adresgegevens van de onderwijsinstellingen waar studenten onderwijs volgen. Over adresgegevens van
de locatie waar onderwijs wordt gevolgd en van eventuele stages heeft
DUO geen beschikking. Ook Studielink beschikt niet over deze gegevens.
Indien zou worden gekozen voor een trajectkaart, zullen deze gegevens
verzameld moeten worden, wat extra kosten met zich meebrengt. Ook zou
rekening moeten worden gehouden met regelmatige wijziging van
gegevens wat eveneens extra uitvoeringskosten bij DUO en ov-bedrijven
en administratieve lasten bij studenten met zich brengt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 035, nr. 18

80

De leden van deze fractie willen weten hoe een trajectkaart zich eventueel
zou laten hanteren indien er (acute) problemen in de dienstregeling
optreden en studenten via een andere route zouden moeten (om)reizen
om op de gewenste bestemming uit te komen en in hoeverre dit een rol
heeft gespeeld bij de keuze(s) van de regering. Zij willen graag een
toelichting en een reactie.
Hoe een trajectkaart zich zou laten hanteren indien er problemen zijn in de
uitvoering van de dienstregeling is niet bekend. Dit zou moeten blijken uit
onderhandelingen met de vervoerders en zal per vervoerder verschillen.
Dit is een van de onzekerheden op basis waarvan de regering de
mogelijkheden voor een trajectkaart als niet-kansrijk heeft beoordeeld.
Vragen naar aanleiding van pagina honderdacht
Wat zal de regering doen wanneer uit de midterm-review van de
prestatieafspraken blijkt dat instellingen zich nog niet voldoende
profileren. De leden van de SP-fractie vragen op wat voor manier de
regering eventuele tegenvallende resultaten verwerkt. Is er een plan om
de profilering en zwaartepuntvorming aan te jagen? Acht de regering dit
wenselijk? Zo ja, waar kunnen de leden deze plannen terugvinden?
Over de uitkomsten van de midtermreview van de prestatieafspraken
hoger onderwijs wordt uw Kamer binnenkort geïnformeerd.
De regering geeft op de vraag van de CDA-fractie naar de belemmering
van onderwijstijden op de ontplooiing van studenten geen duidelijk
antwoord. De leden van de SP-fractie zien graag bevestigd dat eventuele
wijzigingen in onderwijstijden op instellingen om studenten uit de spits te
weren nooit belemmerend mogen zijn voor de ontplooiing van studenten.
De regering bevestigt dat eventuele wijzigingen in onderwijstijden op
instellingen om studenten op andere momenten te laten reizen nooit
belemmerend mogen zijn voor de ontplooiing van studenten.
Vragen naar aanleiding van pagina honderdnegen
De leden van de SP-fractie vragen waarop de regering de aanname
baseert dat een stijging van het aantal reiskilometers niet aannemelijk is,
terwijl ook gesteld wordt dat niet met zekerheid te zeggen is of studenten
thuis zullen blijven wonen en meer gaan reizen bij het verdwijnen van de
basisbeurs.
In het meest recente onderzoek dat de regering heeft laten uitvoeren naar
het reisgedrag van studenten (Panteia, 2013) blijkt dat het totaal aantal
vrij-reizen kilometers per student per jaar gemiddeld genomen is gedaald
ten opzichte van de situatie in 2009. Een plotse grote structurele stijging
van het aantal reiskilometers acht de regering daarom niet aannemelijk.
Grote wijzigingen in de keuzes van studenten om uit- of thuiswonend te
zijn, acht de regering niet waarschijnlijk. De Taskforce Beter Benutten
Onderwijs en Openbaar Vervoer zal starten met het identificeren van
(toekomstige) spitsproblematiek in het openbaarvervoersysteem op
nationaal en regionaal niveau waarbij studenten een significant deel van
de reizigers vormen. Wanneer studenten meer zouden gaan reizen, wordt
dat zichtbaar in de onderzoeken van de taskforce en zal de taskforce daar
ook oplossingsrichtingen en aanbevelingen voor formuleren.
De regering geeft een afwijkend antwoord op de vraag van de CDA-fractie
of de vijf jaar (55 maanden) reisrecht niet flexibel ingezet kunnen worden
binnen zeven jaar. De leden van de SP-fractie horen graag of de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 035, nr. 18

81

mogelijkheid bestaat om het reisrecht van 55 maanden flexibel aan en uit
te zetten binnen de termijn van zeven jaar, zoals de CDA-fractie de vraag
waarschijnlijk bedoeld heeft.
Het Kabinet Rutte-I heeft het recht op de reisvoorziening met twee jaar
ingeperkt, van 7 naar 5 jaar, als maatregel om het studiesucces te
verhogen. De kosten en effecten van het terugdraaien of aanpassen van
deze maatregel zouden ten koste gaan van de investeringen in de kwaliteit
van het onderwijs. De regering ziet daarom geen aanleiding voor een
dergelijk besluit. Niet uit het oog moet worden verloren dat het maandelijks doorgegeven van wijzigen hoge eisen stelt aan DUO en de Regisseur
Studenten Reisrecht (RSR) en dat het reisproduct vervolgens steeds moet
geactiveerd en gedeactiveerd door de student. Het maandelijks wisselen
van het reisrecht brengt grote administratieve lasten met zich. Ook zal de
vergoeding aan het openbaar vervoer hoger worden omdat het reiskilometers zal toenemen als studenten gerichter gebruik maken van het
reisrecht.
De leden van de SP-fractie vragen hoeveel geld het zou kosten wanneer
inderdaad, zoals in het antwoord van de regering de maatregel van het
Kabinet Rutte-I, de inperking van het reisrecht van zeven naar vijf jaar
wordt teruggedraaid.
De regering heeft de kosten van een uitbreiding van het reisrecht van
studenten van de nominale studieduur + 3 uitloopjaren niet onderzocht,
daar zijn geen aanleiding ziet voor een dergelijk besluit. Zie ook het
antwoord van de regering op de vorige vraag.
De leden van deze fractie vragen of de benutting en doelmatigheid van de
OV-kaart volgens de regering direct gelinkt is aan de kosten van deze
kaart. Graag een toelichting op de aanname dat een verlaging van de
uitgaven gerelateerd is aan een hogere doelmatigheid.
Volgens de regering is de benutting van het openbaar vervoerssysteem
door studenten direct gelinkt aan de kosten van het studentenreisproduct.
Spitskilometers worden door de ov-bedrijven als relatief duur gewaardeerd. Het beter spreiden van reizen van studenten over de hele dag en/of
het verminderen van het aantal spitsreizen door studenten leidt tot een
betere benutting van het openbaar vervoer en een afname van het aantal
relatief dure spitskilometers. Wanneer dit wordt gerealiseerd, kan de prijs
van het contract tussen rijksoverheid en openbaarvervoerbedrijven
betreffende het studentenreisproduct worden verlaagd.
De leden vragen de regering of het realistisch is om een maximum aan de
uitgaven van de reisvoorziening in 2020 en 2025 te stellen, zonder
duidelijkheid over de samenstelling en effectiviteit van de taskforce.
De Taskforce Beter Benutten Onderwijs en Openbaar Vervoer zal starten
met het identificeren van (toekomstige) spitsproblematiek in het
openbaarvervoersysteem op nationaal en regionaal niveau waarbij
studenten een significant deel van de reizigers vormen. Het is voorbarig
om het behalen van de doelstellingen van de taskforce voor 2020 en 2025
in twijfel te trekken gezien de korte tijd waarin de Taskforce nu actief is. De
regering heeft het volste vertrouwen dat de Taskforce Beter Benutten
Onderwijs en Openbaar Vervoer de beoogde besparing zal realiseren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 035, nr. 18

82

Vragen naar aanleiding van pagina honderdelf
De regering geeft aan niet vooruit te willen lopen op mogelijke alternatieve besparingswijzen op de OV-kaart. De leden van de genoemde fractie
zijn van mening dat de signalen dat de taakstelling van de Taskforce Beter
Benutten Onderwijs en Openbaar Vervoer onhaalbaar is duidelijk
aanwezig zijn en vraagt de regering om een gedegen plan «B» om de
geplande besparing tot € 750 miljoen mogelijk te maken.
Eind 2015 zal de taskforce de regering adviseren over hoe de ingezette
acties het best voortgezet kunnen worden. Mocht onverhoopt blijken dat
de besparing van 200 mln in 2025 niet wordt gehaald door betere
benutting van onderwijsgebouwen en het ov-systeem, dan zal de
taskforce daar ook oplossingsrichtingen en aanbevelingen voor formuleren. De regering zal die oplossingsrichtingen en aanbevelingen dan op
hun merites beoordelen.
Vereenvoudigingen
Vragen naar aanleiding van pagina honderdtwaalf
De regering geeft aan dat inbreuk maken op de kwartaalsystematiek die
bij de kinderbijslag wordt gehanteerd kostbaar en ingewikkeld is. De leden
van de SP-fractie vragen wat het kostbaar zou maken.
Elke aanpassing in de systematiek kost geld. Dat is niet anders bij het
maken van inbreuk op de kwartaalsystematiek bij de kinderbijslag.
De leden van de SP-fractie vragen tevens wat maakt dat het ingewikkeld
zou zijn.
Ook vragen de leden waarom het specifiek «ingewikkeld» zou worden en
niet bijvoorbeeld «veel werk om om te gooien». Is er wel de vereiste
expertise aanwezig in de regering als al te ingewikkeld werk voorkomen
wordt, zo vragen zij.
Elke aanpassing in een systematiek is ingewikkeld. Dat is niet anders bij
het maken van inbreuk op de kwartaalsystematiek bij de kinderbijslag. Het
feit dat het omgooien van een systematiek ingewikkeld is, staat los van
aanwezige expertise.
De regering geeft aan dat door het vergroten van financiële leenruimte en
doordat er geen basisbeurs meer wordt verstrekt, het in de rede ligt
minder zwaar te tillen aan korttijdige overlap van studiefinanciering en
kinderbijslag. Het wordt zo mogelijk de toekenning van de studiefinanciering met een maand naar voren te halen. Vervolgens geeft de regering
aan dat dit echter wel een eenmalig financieel effect heeft. De leden van
deze fractie vragen wat dit eenmalige nadelige effect is.
Het één maand naar voren halen van de studiefinanciering heeft een
eenmalige kasschuif tot gevolg. De studenten waarop dit betrekking heeft
beginnen een maand eerder aan de 48 maanden prestatiebeurs en in de
begrote uitgaven wordt dus de 48ste maand naar voren gehaald.
De leden vragen tevens waarom de regering in deze casus aangeeft geld
uit te kunnen trekken voor een verandering in de systematiek, in plaats
van meer geld in het hoger onderwijs te investeren, zoals de regering in
eerste instantie met hun wetsvoorstel beoogt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 035, nr. 18

83

Het gaat om een eenmalig financieel effect en betreft feitelijk een
kasschuif. De wijziging in de systematiek is verder niet van invloed op de
structurele middelen die in het hoger onderwijs kunnen worden geïnvesteerd.
Vragen naar aanleiding van pagina honderddertien
De partnertoeslag kan een positief effect hebben op de toegankelijkheid.
De student met een partner start een studie met de intentie een diploma
te halen. De regering haalt in het antwoord op de vraag aan dat de
partnertoeslag wordt omgezet in een lening, wanneer de diplomatermijn
niet gehaald wordt en dat het voor deze groep dus gunstig is dat de
partnertoeslag vervalt, omdat de maximale schuld dan minder hoog is. De
leden van deze fractie vragen om hoeveel studenten dit gaat.
In totaal krijgen 1750 mensen partnertoeslag, het is niet bekend hoeveel
hiervan geen diploma halen.
De leden van de CDA-fractie vroegen naar de effecten van het leenstelsel
op studenten met weigerachtige of onvindbare ouders. Er wordt geantwoord dat de regeling blijft bestaan en dat de student aanspraak blijft
houden op de aanvullende beurs. De leden van de SP-fractie vragen de
regering om een nadere toelichting op het verschil in de aanvullende
beurs tussen de huidige situatie en het leenstelsel.
De regeling voor weigerachtige en onvindbare ouders blijft ongewijzigd.
Wel wordt de aanvullende beurs hoger voor studenten die onder het
studievoorschot vallen.
In het antwoord op de vraag van de leden van de SP-fractie op de vraag
op welke wijze de regering voorziet in een regeling die aansluiting tussen
kinderbijslag en studiefinanciering verbetert wordt geantwoord dat het in
de rede ligt om minder zwaar te tillen aan korttijdige overlap. De leden
van deze fractie vragen of de regering inderdaad van plan is minder zwaar
te tillen aan deze overlap en of hierover een afspraak wordt gemaakt met
het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, voordat het
wetsvoorstel studievoorschot naar de Eerste Kamer gaat.
De regering heeft aangegeven dat er inderdaad een oplossing gevonden
zou kunnen worden maar dat dit financiële consequenties met zich
meebrengt.
Vragen naar aanleiding van pagina honderdveertien
De leden van de PvdA-fractie vroegen de regering naar de administratieve
lasten van DUO bij het verleggen van het peiljaar. Hierop is geen
antwoord gekomen. Enkel de administratieve lasten voor de ouders zelf
wordt aangehaald. De leden van de SP-fractie vragen of de administratieve lasten voor DUO inderdaad aanzienlijk verhoogd worden bij het
wisselen van het peiljaar door ZZP’ers.
De vereenvoudiging van de peiljaarverlegging betekent dat eerder
rekening wordt gehouden met inkomensschommelingen, ook bij ZZP’ers.
Ten opzichte van de huidige regeling levert de nieuwe voor DUO een
reductie van de administratieve uitvoeringslasten op van circa € 400.000
per jaar, hetgeen overeenkomt met het werk van circa vier fte.
De leden van laatst genoemde fractie vragen waarom de regering in het
antwoord op de vraag vanuit de PVV-fractie ervan uitgaat dat de
leenruimte door studenten wordt gebruikt voor levensonderhoud. Het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 035, nr. 18

84

gaat in dit antwoord immers ook om studenten die thuis wonen en hun
lening mogelijk gebruiken om hun schoolkosten te dekken. Is de regering
van mening dat de student de leenruimte enkel kan inzetten voor
levensonderhoud? Zo ja, hoe gaat zij hierop toezien? Welke andere posten
ziet de regering als een valide besteding van de lening? Welke verhouding
van besteding van de lening aan levensonderhoud vindt de regering
acceptabel?
De voorzieningen in de studiefinanciering zijn uitdrukkelijk bedoeld voor
de kosten die de student maakt tijdens zijn studie, inclusief de kosten voor
zijn levensonderhoud. Het is aan de student om de geboden leenruimte
op een verstandige manier te benutten. De overheid kan niet controleren
waar de student het geld dat hij leent in de praktijk aan uitgeeft. Dat geldt
niet voor de huidige basisbeurs, voor zijn bijverdiensten en dat geldt
straks ook niet voor de leenmogelijkheden die worden geboden.
Vragen naar aanleiding van pagina honderdvijftien
De regering stelt met betrekking tot de trajectkaart dat deze niet tot
minder reiskilometers zou leiden. De leden van de SP-fractie vragen zich
af waarop dit gebaseerd is.
De regering stelt dat een trajectkaart niet tot minder reiskilometers tijdens
de spits zou leiden. Een trajectkaart stimuleert niet om op een ander
tijdstip te reizen.
In het antwoord op de vraag naar de dekking van studiekosten door de
extra belasting die een afgestudeerde betaalt, geeft de regering aan dat de
mogelijkheid om te lenen gerechtvaardigd is vanwege het grote profijt dat
studenten hebben van de investering die zij doen. De Raad van State gaf
in haar advies aan dat een hoger onderwijs-diploma niet in alle gevallen
uitzicht gaf op een betere baan en ook de keuzegids ondersteunt dit met
de boodschap dat drie vierde van de hbo- en wo-studies een slechte
baangarantie geven. Is de regering het met de leden van deze fractie eens
dat de aanname dat de lening gerechtvaardigd is door het profijt wat
studenten hebben van de investering in hun studie onjuiste is op basis
van deze gegevens? Zij willen graag een reactie.
De regering is dat niet met de leden van de SP-fractie eens. Een investering in het hoger onderwijs is naar de mening van de regering de beste
investering is die een student in zijn eigen toekomst kan doen. De kosten
wegen doorgaans ruim op tegen de baten. Wanneer het echter onverhoopt allemaal toch niet zo loopt in het leven als de student verwacht,
voorkomt de draagkrachtregeling dat de student in de financiële
problemen komt omdat hij niet aan zijn afstudeerverplichting kan
voldoen. Hij zal altijd naar draagkracht mogen aflossen. En onder 100%
van het wettelijk minimum hoeft hij zelfs niet af te lossen. Na 35 jaar
wordt de schuld hoe dan ook kwijtgescholden.
De regering stelt dat DUO geen inkomensgegevens of schuldposities van
studenten bewaart. Hoe verwacht de regering zicht te houden op de
effecten van het leenstelsel op verschillende groepen oud-studenten
zonder deze gegevens, vragen de leden van deze fractie.
De regering heeft in relatie tot het tempo waarin studieschulden in het
verleden zijn afgelost, gezegd dat DUO geen inkomensgegevens of
schuldposities bewaart. Hoewel DUO tegenwoordig alle inkomensgegevens opvraagt en de draagkrachtregeling automatisch toepast, heeft
DUO in het verleden alleen het inkomen van oud-studenten geregistreerd
die de draagkrachtregeling hebben aangevraagd. Daarom is van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 035, nr. 18

85

overgrote meerderheid geen historisch inkomen bekend. Als schulden zijn
afgelost, worden oud-studenten na verloop van tijd uit de administratie
verwijderd. In die zin zijn niet alle schuldposities nu nog geregistreerd. In
de toekomst is de aflossing van schulden afdoende te monitoren, ook in
relatie tot het inkomen.
Kan de regering verklaren hoe een lager maximum in afbetaling (4%) ten
opzichte van het oude maximum (12%) kan leiden tot een lagere aflosquote (86,4% in plaats van 90%).
Wat een student maximaal van zijn inkomen hoeft te besteden aan
terugbetaling van de studieschuld, wordt met dit wetsvoorstel verlaagd.
Het is dan ook logisch dat studenten eerder voor de draagkrachtregeling
in aanmerking komen en dat de gemiddeld genomen dus iets minder van
elke uitgeleende euro wordt terugontvangen. De aflosquote daalt als
gevolg van de verlaging van dit maximale percentage en als gevolg van
de andere sociale terugbetaalvoorwaarden van 90% in het huidige stelsel
naar 86,4% onder het studievoorschot.
Investeren in kwaliteit/Kwaliteitsimpuls
Vragen naar aanleiding van pagina honderddrieëntwintig
De regering stelt dat het «belangrijk [is] om zorgvuldig na te gaan welke
maatregelen het hardst nodig zijn en welke tot het meeste effect zullen
leiden», en dat «instellingen in de gelegenheid moeten zijn de investeringen aan te laten sluiten bij hun eigen specifieke context en strategie.»
De leden van de SP-fractie vragen of de regering inmiddels kan aangeven
welke maatregelen het hardst nodig zijn en welke tot het meeste effect
zullen leiden.
De regering hecht eraan de beschikbare middelen in dit stadium nog niet
gedetailleerd te bestemmen voor specifieke beleidsmaatregelen. Het is
belangrijk om zorgvuldig na te gaan welke maatregelen het hardst nodig
zijn en welke tot het meeste effect zullen leiden. De investeringen moeten
leiden tot een meerkleurig bestel, waarin de verschillen in aanbod van
onderwijs en profilering van instellingen bijdragen aan creatief, innovatief
en uitdagend onderwijs van hoge kwaliteit. Dat voor deze kwaliteitsimpuls
extra geld nodig is, is evident. De commissie Veerman wees al op de
noodzaak van substantiële investeringen om de positie in de internationale concurrentiestrijd te behouden en te versterken. Het aantal
studenten in het hoger onderwijs is de afgelopen decennia fors toegenomen. Om recht te doen aan deze groei, de toegenomen diversiteit en
het maatwerk dat dit vereist in het onderwijs, is een extra impuls
onontbeerlijk. In het Nationaal Onderwijsakkoord worden gerichte
studiekeuze, onderwijsbegeleiding en nieuwe onderwijsvormen die
tegemoet komen aan de behoefte aan differentiatie, genoemd als
bestemmingen voor de opbrengsten van dit wetsvoorstel. In de praktijk
kan dit bijvoorbeeld vorm krijgen door intensievere begeleiding van
studenten, verhoging van het aantal contacturen tussen student en
docent, excellentietrajecten, het bieden van internationale studiekansen,
innovatief online onderwijs en aandacht voor 21st century skills.
Volgens de gebruikelijk vierjarige cyclus verschijnt de nieuwe strategische
agenda halverwege 2015. Reeds nu is daarom gestart met een HO-tour. In
samenwerking met studenten, docenten, bestuurders en het bedrijfsleven
worden de belangrijkste opgaven voor het hoger onderwijs verder
uitgewerkt. Aan de strategische agenda zal een investeringsagenda
worden gekoppeld gericht op de belangrijkste opgaven. Deze investeringsagenda zal ruimte laten voor een eigen invulling van de instellingen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 035, nr. 18

86

door investeringen te laten aansluiten op hun specifieke strategie en
context. Effectiviteit van maatregelen wordt immers ook bepaald door de
situatie waarin deze worden toegepast.
Tevens vragen genoemde leden hoe de regering erop gaat toezien dat de
instellingen de juiste maatregelen treffen, wanneer de instellingen vrij zijn
het beleid aan te laten sluiten bij hun eigen specifieke context en strategie.
Tot slot vragen zij hoe de regering gaat controleren of het vrijgekomen
budget inderdaad door de instelling in deze onderwijs verbeterende
maatregelen gaat investeren.
De instellingen zijn net als de regering doordrongen van de noodzaak van
een kwaliteitsimpuls in het hoger onderwijs. Om die reden hebben de
instellingen vooruitlopend op de investeringen die mogelijk worden door
invoering van het studievoorschoot, toegezegd in de jaren 2015, 2016 en
2017 zelf een jaarlijkse (gezamenlijke) investering te plegen van € 200
miljoen. Tegen die achtergrond heeft de regeringen er alle vertrouwen in
dat instellingen de juiste keuzen zullen maken om de beoogde kwaliteitsslag daadwerkelijk te maken. Om te borgen dat ook studenten en
personeel medezeggenschap hebben op de besteding van deze middelen
door de instellingen, wordt met dit wetsvoorstel instemmingsrecht op de
hoofdlijnen van de begroting ingevoerd.
Vragen naar aanleiding van pagina honderd drieëntwintig
De regering stelt dat met dit wetsvoorstel het instemmingsrecht op de
hoofdlijnen van de begroting wordt ingevoerd, «om te borgen dat ook
studenten en personeel medezeggenschap hebben op de besteding van
deze middelen door de instellingen». De leden vragen hoe de studenten
en het personeel medezeggenschap kunnen bedrijven, als zij slechts iets
te zeggen hebben over de grote bedragen. Is medezeggenschap bedrijven
op hoofdlijnen niet net zoiets als instemmen met de Rijksbegroting op
basis van slechts de totaalposten per ministerie?
Naar het oordeel van de regering gaat de vergelijking mank. De te
besteden middelen worden per instelling uitgesplitst in een aantal
beleidsterreinen. Dit instemmingsrecht op de hoofdlijnen van de
begroting is een belangrijke aanvulling op de bestaande medezeggenschapsrechten.
Vragen naar aanleiding van pagina honderdvierentwintig
De regering stelt dat er in 2015 een nieuwe strategische agenda met
bijbehorende investeringsagenda wordt opgesteld. De leden van de
genoemde fractie vinden het vreemd dat er nu al een specifiek bedrag
wordt vrijgemaakt met dit wetsvoorstel, terwijl de investeringsagenda nog
moet worden ontwikkeld. Wat gaat de Minister doen, mocht het vrijgemaakte bedrag niet aansluiten bij de investeringsagenda, in negatieve zin
dan wel in positieve zin, zo vragen zij.
Het studievoorschot maakt een zeer substantiële investering in het hoger
onderwijs mogelijk. Op de noodzaak hiervan werd ook door de commissie
Veerman al gewezen. De regering gaat ervan uit dat de beschikbare
investeringen tegemoet komen aan dit doel.
Vragen naar aanleiding van pagina honderdvijfentwintig
De regering stelt dat alle maatregelen tezamen, de toegankelijkheid van
ons hoger onderwijs ten goede komen. De leden van de SP-fractie
betwijfelen dit. Is het niet zo dat studenten al geen fouten meer kunnen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 035, nr. 18

87

maken, dankzij alle maatregelen die het rendement van de opleidingen
moet verhogen? De leden vragen daarom het volgende: waar ziet de
Minister nog ruimte voor ontwikkeling, voor het «leren leren» van
studenten, wanneer er ook een financiële consequentie verbonden wordt
aan studeren? Hoe kunnen studenten nog ambitie tonen door een vak
buiten het verplichtte curriculum te volgen, door interessante studies te
combineren of door bestuurswerk te doen, wanneer zij daar financieel
voor gestraft worden indien zij het niet halen en dus studievertraging
oplopen, zo vragen zij.
De regering is het met de leden van de SP-fractie eens dat studeren meer
is dan alleen college volgen. Daarom stelt de regering in onderhavig
wetsvoorstel ook dat de verantwoordelijkheid om de hoogst mogelijke
kwaliteit en uitdaging te zoeken en geen genoegen te nemen met minder,
niet alleen bij de instellingen en docenten ligt maar ook bij de studenten
zelf. Daarom moet er ruimte zijn en blijven voor studenten om vrijwilligersfuncties te vervullen, stages te lopen, bijvakken te volgen en tweede
studies te doen. Het onderhavige wetsvoorstel heeft dan ook geen
gevolgen voor de bestaande voorzieningen die het Profileringsfonds
biedt. Ook met de invoering van het studievoorschot blijft de student
aanspraak maken op een vergoeding uit het profileringsfonds van de
instelling als er sprake is van bijzondere omstandigheden. Hiertoe
behoren onder andere het lidmaatschap van een bestuur of het lidmaatschap van de medezeggenschapsraad.
Vragen naar aanleiding van pagina honderdnegenentwintig
De leden informeren waarom er continu gesproken wordt over een
investering van € 1 miljard in het onderwijs. Wordt een groot deel van dit
geld (40%) niet besteed aan het opvangen van negatieve inkomstengevolgen van het voorstel en komt dit geld dus niet ten goede aan de
onderwijskwaliteit?
De reeks studievoorschot in tabel 10 van de nota naar aanleiding van het
verslag laat zien wat het effect is van het vervangen van de basisbeurs
door de mogelijkheid om te lenen. Er worden dan minder basisbeurzen
toegekend. Dat is niet-relevant voor het EMU-saldo en dus nog niet terug
te zien in de eerste jaren. Vanwege de prestatiebeurssystematiek wordt
pas na afstuderen de basisbeurs omgezet in een lening of in een gift. Dan
wordt die relevant voor het EMU-saldo. Dus vanaf 2017 zien we terug dat
er minder basisbeurzen in gift worden omgezet van de eerste masterstudenten uit collegejaar 2015/2016. Pas na 10 jaar wordt de gehele
besparing op de basisbeurs bereikt door dit zogeheten prestatiebeurseffect. Deze opbrengst (na aftrek van flankerend beleidmaatregelen die de
toegankelijkheid van het onderwijs borgen) vormt de financiering voor de
investeringsagenda. Die investeringsagenda neemt dus ook geleidelijk toe
tot het niveau van circa € 800 miljoen of meer (zie tabel 11 van de nota
naar aanleiding van het verslag). Deze opbrengst is echter nog exclusief
de middelen die vrijkomen uit de recent opgerichte Taskforce Beter
Benutten Onderwijs en Openbaar Vervoer. Daarmee wordt bespaard op de
reisvoorziening, oplopend tot € 200 miljoen in 2025. De opbrengst uit dit
wetsvoorstel gecombineerd met de voorgenomen besparing op de
reisvoorziening, maakt dat het studievoorschot een onderwijsinvestering
oplopend tot € 1 miljard mogelijk maakt.
Vragen naar aanleiding van pagina honderddertig
De leden van de SP-fractie vragen op welke onderzoeken de regering zich
beroept wanneer ze aangeeft dat contacturen een positief effect hebben
op de onderwijskwaliteit.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 035, nr. 18

88

Vanaf hoeveel contacturen wordt dit effect bereikt? Welke argumentatie
ligt ten grondslag aan de eis van 12 contacturen per week. Kan de
regering verwijzen naar de wetenschappelijke literatuur waarop dit besluit
is gebaseerd? Is er een omslagpunt wanneer meer contacturen geen
effect meer hebben op de onderwijskwaliteit? Wat is dat omslagpunt? Is
dat omslagpunt niet al bereikt? Hoeveel geld is er nodig om elke student
1 contactuur in de week extra te geven, zo vragen deze leden.
Zoals in de nota naar aanleiding van het verslag is aangegeven komt uit
diverse internationale studies naar voren dat intensievere begeleiding en
contacturen het studieresultaat van studenten bevorderen. Er zijn
positieve effecten gemeten op onder meer de gemiddelde cijfers die
studenten behalen en op hun tevredenheid over de opleiding wanneer zij
intensief en persoonlijk begeleid worden. Er zijn onderzoeken die laten
zien dat het hebben van persoonlijk contact met een coach eerstejaars
studenten helpt in het behalen van betere resultaten en dat dit de uitval bij
opleidingen vermindert. 71 Ook heeft onderzoek laten zien dat het voor
studenten positief werkt om onderdeel te zijn van een lerende gemeenschap. 72
In de strategische agenda «Kwaliteit in Verscheidenheid» uit juli 2011 was
door het vorige kabinet het voornemen opgenomen om zodanige
afspraken te maken met de hogescholen en universiteiten dat opleidingen
met minder dan tien contacturen in het eerste jaar tot het verleden zouden
gaan horen. Directe aanleiding hiervoor was een onderzoek uit 2007 van
de inspectie waaruit bleek dat ca. 30% van alle opleidingen minder dan
tien contacturen per week in het eerste jaar aanbood. Naar aanleiding van
het debat met uw Kamer over de strategische agenda en de motie van het
lid Beertema (Kamerstuk 31 288 nr. 238) is dit aantal verhoogd naar twaalf.
Het is niet bekend wanneer het omslagpunt wordt bereikt waarnaar de
SP-fractie verwijst. Dit zal ook verschillen per opleiding. De regering acht
een minimumaantal van twaalf contacturen in het eerste jaar echter voor
alle opleidingen van belang.
De kosten van een contactuur zijn te afhankelijk van de invulling ervan om
een precieze inschatting van de kosten van 1 contactuur extra per student
te kunnen geven.
Vragen naar aanleiding van pagina honderdeenendertig
De regering geeft aan dat zij uitdagend onderwijs ziet als onderwijs dat
zowel door docent als student als uitdagend wordt ervaren. De genoemde
leden vragen of er voor uitdagend onderwijs niet meer uitgegaan moet
worden van de principes van «Student Centered Learning» (SCL). Is de
regering bekend met SCL? Is de regering van plan hier op in te zetten in
de kwaliteitsagenda die ze gaat doorvoeren, zo vragen zij.
Student Centered Learning verwijst naar onderwijsprogramma’s waarbij
de individuele leerbehoeftes en leerstrategieën, interesses en (culturele)
achtergrond van de student als uitgangspunt voor het onderwijs worden
genomen. Deze uitgangspunten sluiten aan op de ambitie van de regering
om onderwijs op maat van de student te stimuleren en zo het beste uit
elke student te halen.

71

Zie bijvoorbeeld: Salinitri, G. (2005). The effects of formal mentoring on the retention rates for
first-year, low-achieving students. Canadian Journal of Education, 28(4), 853–873.
72
Zie bijvoorbeeld: Baker, S. & N. Pomerantz (2000). Impact of learning communities on
retention at a metropolitan university. Journal of College Student Retention, 2(2), 115–126.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 035, nr. 18

89

Voorlichting
Vragen naar aanleiding van pagina honderddrieenveertig
De leden willen weten op welk moment DUO volgens de regering
ingericht zal zijn op het per maand bijstellen van de afbetaling van de
studieschuld per afgestudeerden. Wat vindt de regering ervan dat DUO
heeft aangegeven dat dit pas in 2018 mogelijk zal zijn? Welke oplossing
heeft de regering bedacht voor de afgestudeerden die vanaf 2016 onder
de afbetaalregeling van het studievoorschot vallen, maar nog geen
gebruik kunnen maken van flexibel afbetalen?
Uiterlijk vanaf 2018 wordt flexibel en vervroegd aflossen mogelijk voor
iedereen, zowel voor studenten die straks onder het studievoorschot
vallen als voor oud-studenten die onder de huidige terugbetaalvoorwaarden vallen. Met het oog op de totale veranderopgave voor DUO
wordt de ingangsdatum van januari 2018 realistisch geacht. Dat is op tijd
voor de eerste studenten die onder het studievoorschot vallen, want vanaf
2018 gaan de eersten verplicht terugbetalen. Tot 2018 kunnen oud-studenten die onder de huidige voorwaarden terugbetalen de bestaande
mogelijkheid voor extra aflossen benutten en extra stortingen doen.
De leden van deze fractie vragen ook welke rekenmodellen de rekenhulp
voor studenten zal aanhouden om de gevolgen van de financiële
beslissingen duidelijk te maken. Welke factoren worden hierbij meegewogen en welke toelichtende informatie zal daarbij worden gegeven?
De regering wil nu nog niet vooruitlopen op de precieze vormgeving van
de rekentool, aangezien deze nog niet af is. De rekentool zal de gevolgen
van het afsluiten van een lening, en de aflossingsbedragen die daarbij
horen, zo realistisch mogelijk moet benaderen. Hoe DUO dergelijke
informatie precies zal incorporeren, is echter nog niet besloten.
De regering stelt dat de voorlichtingstaak bij zowel een decaan als bij een
mentor of een vakdocent kan liggen inzake de veranderingen rond de
studiefinanciering. De leden willen weten wat het precieze voorlichtingsbeleid van middelbare scholen moet zijn volgens de regering? Wordt elke
school daarin vrij gelaten, zo vragen zij.
De regering informeert zelf actief alle scholieren, zoals ze recent heeft
gedaan met de brief die alle eindexamenkandidaten (havo, vwo en mbo)
hebben ontvangen over studiekeuze, aanmeldingsprocedures en
studiefinanciering. Deze brief bevat onder andere een link naar de site
DUO.nl en startstuderen.nl, waar (aankomende) studenten uitleg kunnen
vinden over hun verschillende mogelijkheden, rechten en plichten in de
studiefinanciering. Bij de brief zit ook een infographic van alle stappen die
studenten moeten nemen als voorbereiding op de studie.
Samen met de landelijke vo-decanenverenigingen werkt DUO aan een
flyer met informatie over onder andere startstuderen.nl en het studievoorschot. Deze flyer kan verspreid worden via de netwerken van de
vo-decanenverenigingen. Het is aan de scholen zelf om te bepalen hoe ze
de voorlichting verder gaan vormgeven.
Vragen naar aanleiding van pagina honderdvierenveertig
De regering geeft aan een folder te sturen waarin wordt vermeld dat de
studiefinanciering eventueel kan veranderen door de invoering van het
studievoorschot. De leden van deze fractie merken op dat in veel
communicatie van de regering de indruk wordt gewekt dat het invoeren
van het studievoorschot per 1 september 2015 al een feit is. Herkent de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 035, nr. 18

90

regering zich in deze signalering? Zo nee, kan de regering dan een
overzicht geven van alle communicatie over het studievoorschot tot nu
toe en daarin aangeven hoe de eventualiteit van het invoeren van de wet
is benadrukt? De leden willen graag een reactie hierop.
De regering hecht er belang aan dat scholieren nu al weten dat er
mogelijk veranderingen optreden in de studiefinanciering. In deze fase
van het wetsvoorstel heeft de regering daarom de balans gezocht tussen
enerzijds de wens om jongeren alvast te wijzen op het studievoorschot, en
anderzijds de wens om recht te doen aan de voorlopige status van het
wetsvoorstel, nu de parlementaire behandeling nog niet is afgerond.
De leden vragen ook of er in de communicatie over het studievoorschot
vanaf nu steeds zeer duidelijk vermeldt zal worden dat het wetsvoorstel
nog niet is aangenomen. Daarnaast willen de leden weten waar (aankomende) studenten naar worden doorverwezen als zij vragen, angsten of
klachten hebben over het studievoorschot.
De regering wijst erop dat er bij alle communicatie rond het studievoorschot duidelijk wordt gemaakt dat de plannen zich in een voorlopig
stadium bevinden, onder voorbehoud van parlementaire behandeling.
Vragen naar aanleiding van pagina honderdvijfenveertig
De leden van de SP-fractie vragen hoe de regering gaat waarborgen dat
het inzetten op de mogelijkheden die studiefinanciering biedt niet gaat
leiden tot het te makkelijk denken over een lening aangaan? Naar welke
modellen om deze communicatie zo goed gebalanceerd mogelijk te
maken zal de regering kijken? Welke voorbeelden kan de regering
produceren van dit soort voorlichting die aantoonbaar «leenangst»
wegneemt, maar niet een «leenlust» bevordert?
De regering zorgt ervoor dat de student voldoende op de hoogte is van de
kosten die de lening met zich meebrengt. Daarnaast wil de regering de
student ook bewust maken van het profijt dat een studie in het hoger
onderwijs oplevert. De kosten van de lening worden onder andere
duidelijk in de rekenmodule op de website van DUO Hoe duur is lenen?
De student kan daarin het bedrag aan rentedragende lening invoeren en
zien wat de hoogte van studieschuld wordt met de daarbij behorende
maandlasten. Ook kan de student via MijnDUO de actuele schuld zien.
Tevens wordt op beschikkingen de hoogte van de schuld aangegeven.
Verder is het vergroten van het financieel bewustzijn een van de primaire
punten van de voorlichting rond het studievoorschot. De regering verwijst
de leden van de SP-fractie dan ook naar de antwoorden op soortgelijke
vragen in de nota naar aanleiding bij dit wetsvoorstel (Kamerstukken II
2014/2015, 34 035, nr. 13)
Vragen naar aanleiding van pagina honderdzevenenveertig
De regering geeft aan dat er passende maatregelen worden genomen als
blijkt dat er extra aandacht nodig is voor specifieke groepen, zoals
bijvoorbeeld studenten met een lagere sociaaleconomische status. De
genoemde leden vragen hoe de regering vast gaat stellen dat extra
aandacht vereist is.
Evenzo vragen zij of er van tevoren niet al bepaalde groepen door de
regering gesignaleerd worden die extra aandacht vereisen.
De regering vindt het van groot belang dat de komende jaren de daadwerkelijke gevolgen van de hervorming die dit wetsvoorstel beoogt
nauwlettend in de gaten gehouden worden. Ze zal de komende jaren de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 035, nr. 18

91

effecten op de toegankelijkheid goed monitoren, zodat zo nodig bijgestuurd kan worden. Dit zal de regering onder andere doen aan de hand
van instroom-, doorstroom- en uitvalcijfers, en door leengedrag,
studievoortgang en studietempo te monitoren. Op basis van deze
gegevens zal de regering bezien of, wanneer en hoe eventuele bijsturing
nodig is. Vanuit deze overweging zal de breed gesteunde motie van het lid
Slob c.s. worden uitgevoerd. Die motie roept de regering op om de
gevolgen van de maatregelen voor studenten in kaart te brengen, met
name voor degenen die afkomstig zijn uit gezinnen met lage inkomens.
Vragen naar aanleiding van pagina honderdachtenveertig
De regering geeft aan dat uit een nulmeting in juli is gebleken dat
scholieren in verschillende mate op de hoogte waren van de mogelijkheid
dat het studievoorschot kan worden ingevoerd en wat dat in zal houden.
Op welke manier is «op de hoogte zijn» is gemeten, zo vragen de leden.
De regering verwijst de leden van de SP-fractie naar de betreffende
nulmeting, die meegestuurd wordt met deze nota.
Vragen naar aanleiding van pagina honderdvijftig
Er wordt verschillende keren (bijvoorbeeld op pagina 3 en pagina 23)
verwezen naar de website www.financieelstudieplan.nl. De leden vragen
hoe wordt gewaarborgd dat de financiering voor dit initiatief structureel
is?
De leden van deze fractie vragen eveneens of de organisaties achter deze
website in staat zijn de veranderingen tijdig aan te passen, zodat
scholieren en studenten juist worden geïnformeerd.
Deze website maakt onderdeel uit van de voorlichting rond het studievoorschot. De regering vindt het van groot belang dat de informatie die
verstrekt wordt aan studenten in dit kader actueel en adequaat is. De
regering garandeert bovendien de financiële continuïteit van de
voorlichting rond het studievoorschot.
Overig
Vragen naar aanleiding van pagina honderdvijfenvijftig en -zesenvijftig
De regering geeft aan dat uit jurisprudentie blijkt dat artikel 14 van het
Handvest van de grondrechten van de Europese Unie niet inhoudt dat
onderwijs gratis dient te zijn. Op welke jurisprudentie doelt de regering, zo
vragen deze leden.
In tegenstelling tot wat de leden van de SP-fractie stellen heeft de
regering niet aangegeven dat uit de jurisprudentie blijkt dat artikel 14 van
het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie niet inhoudt dat
onderwijs gratis dient te zijn. De regering heeft geantwoord dat het recht
op onderwijs de mogelijkheid inhoudt om verplicht onderwijs kosteloos te
volgen en dat het bij hoger onderwijs niet om verplicht onderwijs gaat. Dit
blijkt niet uit de jurisprudentie, maar uit de tekst van artikel 14 van het
Handvest van de grondrechten van de Europese Unie zelf.
Vragen naar aanleiding van pagina honderdeenenzestig
Wat zijn de gevolgen voor het Programma Vernieuwing Studiefinanciering
(PVS), wanneer het wetsvoorstel Studievoorschot niet wordt aangenomen?
Hoe gaat DUO om met de mogelijkheid dat het wetsvoorstel Studievoorschot niet wordt aangenomen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 035, nr. 18

92

Het al dan niet aannemen van het wetsvoorstel heeft geen directe
gevolgen voor PVS. De onderdelen die al ontwikkeld zijn zullen niet
worden gebruikt en de overige onderdelen zullen niet worden ontwikkeld.
Wat worden de kosten wanneer er opnieuw een herijking van het PVS
moet plaatsvinden, zo vragen deze leden.
De herijking naar aanleiding van het wetsvoorstel studievoorschot is nu
gaande. Op de kosten en baten die daaruit volgen kan derhalve niet
worden vooruit gelopen.
Betreffende het instemmingsrecht op de hoofdlijnen van de begroting,
informeren de leden hoe de regering erop toeziet dat de bepalingen die
per verschillende artikelen en onderdelen van de wet verschillende vast te
stellen ingangsdata hebben, werkbaar blijven?
In het inwerkingtredingsbesluit zal de inwerkingtreding van de afzonderlijke onderdelen worden vastgesteld. Daarbij wordt uiteraard geborgd dat
het werkbaar blijft. In dit verband wordt eveneens verwezen naar het
antwoord van leden van de CDA-fractie over de inwerkingtredingsdatum
van de bepaling inzake het instemmingsrecht op de hoofdlijnen van de
begroting.
Vragen naar aanleiding van pagina honderdtweeënzestig
De regering geeft aan dat bepaalde voorstellen een latere uitvoeringsdatum behoeven bij DUO. Hoe verhoudt de aanpassing van geautomatiseerde uitvoeringsprocessen zich tot de communicatie naar studenten
over deze voorstellen?
In de communicatie wordt rekening gehouden met de door de regering
voorgestelde invoeringsdata. DUO heeft in de uitvoeringstoets aangeven
dat deze data voor de aanpassing van de uitvoeringsprocessen
uitvoerbaar zijn. In de voorlichting aan de studenten kan derhalve worden
uitgegaan van de voorgestelde invoeringsdata.
KPMG geeft aan dat het waarschijnlijk is dat DUO de aanpassingen tijdig
kan doorvoeren in zowel het huidige systeem als in PVS. De leden van de
SP-fractie vragen naar welke mate van waarschijnlijkheid hier wordt
gerefereerd.
KPMG heeft aangegeven dat DUO in staat is om voor de voorgestelde
aanpassingen van de hoogte en de berekeningen van de aanvullende
beurs te automatiseren. Zij heeft getoetst of de door DUO in de uitvoeringstoets gedane uitspraken realistisch zijn.
2. Inbreng van de leden van de CDA-fractie
Onbeantwoorde of niet volledig beantwoorde vragen
Redenen tot wetswijziging
De leden van de CDA-fractie vragen of de regering kan aangeven voor
hoeveel procent van de afgestudeerden het lenen van de basisbeurs geen
rendabele investering is.
Deze vraag is wel door de regering beantwoord. De regering verwijst de
leden van de CDA-fractie dan ook naar de nota naar aanleiding van het
verslag bij dit wetsvoorstel (Kamerstukken II 2014/15, 34 035, nr. 13),
waarin de cijfers zijn opgenomen van het aantal oud-studenten dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 035, nr. 18

93

gebruik maakt van de draagkrachtregeling. Voor die studenten geldt dat zij
te weinig verdienen om het maandbedrag dat bij hun studieschuld hoort
te betalen.
Heeft de regering nagedacht over het gevolg van het leenstelsel dat
studenten nu vaker bijbanen moeten nemen en dit desastreus kan zijn
voor deze arbeidsmarkt? Bij de beantwoording wordt namelijk door de
regering verwezen naar een bepaald onderzoek. De vraag van de
CDA-fractie ging echter over het algemene het punt van verdringing. Een
voorbeeld hiervan is dat in studentensteden bijna alle baantjes in de
horeca in handen zijn van studenten, niet van mbo’ers.
De leden van de CDA-fractie lijken te suggereren dat studenten die
bijbanen nemen, zorgen voor verdringing aan de onderkant van de
arbeidsmarkt. In de economische wetenschap wordt niet beweerd dat het
aantal beschikbare banen vast staat (de «lump of labour fallacy»). Nieuwe
toetreders op de arbeidsmarkt en verhoging van de productiviteit zorgen
niet per definitie voor verdringing van bestaande werknemers.
Wat is de gemiddelde hoogte van de studieschuld van studenten die aan
deze opleidingen afstuderen, uitgesplitst per opleiding? Hoe lang wordt er
verwacht dat de hiervoor genoemde studenten doen over het afbetalen
van hun studieschuld, uitgesplitst per opleiding? In de nota naar
aanleiding van het verslag wordt deze vraag afgedaan door de regering
dat het niet goed is aan te geven hoe dit gaat worden. De vraag van deze
leden gaat echter over de huidige situatie, zonder studievoorschot.
DUO houdt niet bij wat de gemiddelde studieschuld of verwachte
terugbetaalgedrag uitgesplitst naar studierichting is. De regering kan deze
vraag derhalve niet beantwoorden.
De leden vragen tevens aan te geven, uitgesplitst in percentages, hoeveel
studenten uit het mbo, hbo en wo na hun studie in de hogere inkomensgroepen terechtkomen. Welk percentage is dit van de gehele studentenpopulatie van de hiervoor genoemde onderwijsniveaus, zo vragen zij.
De regering merkt op dat de leden van de CDA-fractie niet definiëren wat
zij onder de hogere inkomensgroepen verstaat en dat daar geen algemeen
aanvaarde definitie van is. Daarom verwijst de regering naar onderzoeksgegevens van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Het CBS heeft
op verzoek van het Ministerie van OCW de (fiscale) verzamelinkomens van
afgestudeerden in het wo, hbo en mbo (beroepsopleidende leerweg)
onderzocht.73 Daaruit blijkt de volgende inkomensverdeling:

73

Centraal Bureau voor de Statistiek, Inkomens van afgestudeerden, 2007–2009.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 035, nr. 18

94

Het onderzoeksrapport van CBS bevat in de bijlage de onderliggende
databestanden ter verdere analyse.
Huidig stelsel
Ten aanzien van de eerder gestelde vraag of de regering kan aangeven
waarom ze een werkend systeem wil veranderen naar een leenstelsel,
waarbij het nog maar de vraag is of de toegankelijkheid voor het hoger
onderwijs is gewaarborgd, merken deze leden het volgende op. De
regering focust op kosten studiefinanciering en noodzaak tot investeringen. Er wordt geen onderbouwing gegeven waarom deze investeringen
betaald moeten worden door de studenten. Welke rechtvaardiging is er
hiervoor? Bovendien wordt niet ingegaan op de relatie met de toegankelijkheid van het systeem.
Sinds de introductie van de basisbeurs midden jaren tachtig is het aantal
deelnemers aan het hoger onderwijs in Nederland meer dan verviervoudigd: van 154.033 studenten in 1983 naar 660.891 ingeschreven
studenten in 2012.74 Grafieken laten zien dat de grote stijging direct na
introductie van de basisbeurs, gestaag overgaat in een meer geleidelijke
groei. Tussentijdse versoberingen van de basisbeurs hebben op deze
stijgende lijn nauwelijks invloed gehad. De basisbeurs is de afgelopen
dertig jaar daarmee een effectief instrument geweest om de poorten van
het hoger onderwijs te openen voor een brede en diverse studentenpopulatie; overigens geheel tegen de verwachting van tegenstanders van de
basisbeurs in.
De basisbeurs is echter niet meer het optimale middel om de (financiële)
toegankelijkheid van het hoger onderwijs te borgen. Met dit wetsvoorstel
zet de regering daarom in op een brede hervorming van het huidige
stelsel van studiefinanciering, waarbij de afschaffing van de basisbeurs
niet op zichzelf staat, maar geflankeerd wordt door een aantal sociale
maatregelen, zoals de verhoging van de aanvullende beurs en de
versoepeling van de terugbetaalvoorwaarden, en bovendien gekoppeld is
aan een investering in de kwaliteit van het hoger onderwijs, die oploopt
tot maximaal € 1 miljard.

74

Gegevens DUO: studentenaantallen 1983–2012.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 035, nr. 18

95

Het Studievoorschot
Hoeveel procent van de studenten met een andere afkomst dan de
Nederlandse zal meer afstuderen in het nieuwe stelsel in verhouding tot
het nieuwe stelsel, en waar is deze aanname op gebaseerd?
Met het studievoorschot neemt de eigen bijdrage van de student aan zijn
studie in het hoger onderwijs toe. Onderzoek naar eerdere beleidsmaatregelen heeft laten zien dat een hogere financiële bijdrage van studenten
aan hun eigen studie invloed heeft op de studiekeuze en studie inzet;
studenten die een hogere eigen bijdrage leverden probeerden sneller te
studeren, wisselden minder van studierichting en behaalden betere
cijfers.75 Ook de monitor beleidsmaatregelen van ResearchNed (2013) laat
zien dat studenten bij de eerder aangekondigde maatregelen verwachten
minder snel te zullen switchen en zich meer voor hun studie te zullen
inzetten.76 Het is dan ook aannemelijk dat het studievoorschot kan leiden
tot een bewustere studiekeuze. Het is niet op voorhand te zeggen in
hoeverre de afkomst van studenten bepalend is voor hoe zij op het
wegvallen van de basisbeurs zullen gaan reageren. Om die reden zal de
regering na de invoering van het wetsvoorstel de instroom-, doorstroomen uitvalcijfers blijven monitoren en leengedrag, studievoortgang en
studietempo blijven bezien. Op basis van deze gegevens zal de regering
bezien of, wanneer en hoe eventuele bijsturing nodig is.
De leden van deze fractie vragen de regering aan te geven hoeveel
gezinnen een verzamelinkomen tot € 30.000 hebben, de grens in het
studievoorschot? Hoeveel gezinnen hebben een verzamelinkomen vanaf
€ 30.000? Hoeveel studenten komen uit een dergelijk gezin, zo vragen zij.
Van de ho-studenten met een aanvullende beurs hebben er circa 51.000
ouders een verzamelinkomen van € 30.000 of minder. Hoeveel van deze
studenten een broer of zus hebben die ook studeren en een aanvullende
beurs genieten, blijkt niet uit DUO-cijfers.
Ten aanzien van de eerder gestelde vraag om in cijfers uit te drukken
hoeveel studenten er in het nieuwe stelsel op vooruitgaan ten opzichte
van het huidige stelsel en de studenten die erop achteruit gaan, merken
de leden het volgende op. Deze vraag is alleen in algemene termen
beantwoord, terwijl specifiek is gevraagd om cijfers te geven.
In 2013 ontvingen 415.000 ho-studenten een basisbeurs. Die wordt
vervangen door de mogelijkheid om te lenen. Deze studenten profiteren
van de aanzienlijk soepelere terugbetaalvoorwaarden: onder het
minimumloon betaal je niets terug, je betaalt nooit meer dan 4% over het
meerinkomen boven die drempel en je eventuele restschuld wordt na 35
jaar kwijtgescholden. Zo zorgt de regering dat elke oud-student in principe
in staat zal zijn om aan zijn aflosverplichting te voldoen, ongeacht zijn
inkomen. De verlenging van de maximale terugbetaaltermijn betekent ook
dat de student ervoor kan kiezen om zijn maandlasten te halveren ten
opzichte van het huidige stelsel, juist in het spitsuur van het leven als de
inkomens stijgen en de oud-student wellicht een huis koopt of een gezin
sticht. In 2013 ontvingen 110.000 studenten een aanvullende beurs. De
aanvullende beurs blijft bestaan en wordt verhoogd met circa € 100 per
maand voor studenten waarvan de ouders minder dan € 30.000
75

SCP (2013) De Studie Waard: Een verkenning van mogelijke gedragsreacties bij de invoering
van een sociaal leenstelsel in het hoger onderwijs, p. 40. Bijlage bij: Kamerstukken II
2013/2014, 24 724, nr. 131.
76
Zie onder andere de brief ter aanbieding van de Monitor beleidsmaatregelen ResearchNed.
Kamerstukken II 2012/13, 24 724, nr. 104.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 035, nr. 18

96

verdienen. Dat betreft 51.000 studenten. Circa 150.000 minderjarige
mbo-studenten krijgen straks recht op een OV-kaart die zij nu niet hebben.
Alle studenten -die onder het studievoorschot, maar ook onder het
huidige stelsel-, krijgen meer mogelijkheden om flexibel terug te betalen.
De eerste generaties studenten die onder het studievoorschot vallen, in
totaal naar verwachting circa 320.000 studenten, krijgen een voucher ter
waarde van € 2.000 om later te kunnen gebruiken voor scholing. Ten
slotte profiteren studenten van de kwaliteitsinvesteringen in het hoger
onderwijs. En niet alleen de studenten profiteren daarvan: investeringen
in de kwaliteit van onderwijs dragen bij aan de economische groei en
daarmee aan de toekomstige welvaart van de hele Nederlandse samenleving.
Afgestudeerden met relatief lage inkomens zoals onderwijzers, verpleegkundigen, ergotherapeuten, enz., zullen langer afbetalen en dus meer
rente betalen en dus veel meer terugbetalen. De leden willen hierop graag
een reactie van de regering. Er is namelijk geen reactie gegeven op de
veronderstelling dat als je over een langere periode lagere bedragen
terugbetaalt, je uiteindelijk meer rente moet betalen over het hele bedrag,
dan wanneer je sneller afbetaalt.
Het is niet gezegd dat lagere inkomens langer zullen bezig zijn met
afbetalen van hun studieschuld dan hogere inkomens. Zowel voor hoge
als voor lage inkomens geldt, dat op basis van de maximale terugbetaaltermijn van 35 jaar berekend wordt wat het maandbedrag is dat bij je
studieschuld hoort. Voor alle inkomensgroepen geldt hoe langer een
studieschuld uitstaat, hoe meer rente er over de studieschuld wordt
betaald. Of oud-studenten gebruik maken van de mogelijkheid om
vervroegd af te lossen, is niet alleen afhankelijk van het individuele
inkomen maar van de gehele financiële situatie en iemands persoonlijke
preferenties.
De leden willen een nader antwoord op de volgende eerder gestelde
vraag. Waarom wordt de studiefinanciering niet geleidelijk omgebouwd
tot studievoorschot, terwijl dit administratief technisch tot de mogelijkheden behoort? Deze vraag wordt gerechtvaardigd door het feit dat het
extra geld dat wordt vrijgemaakt voor verbetering van het onderwijs pas
op lange termijn (hopelijk) effect sorteert, waardoor de eerste lichtingen
«voorschotstudenten» hiervan niet merkbaar profiteren. In de nota naar
aanleiding van het verslag wordt deze vraag afgedaan met cohortgarantie,
maar dat is geen «geleidelijke» overgang, omdat deze al ingaat per
komend collegejaar, aldus deze leden.
De regering is van mening dat het geleidelijk verlagen van de basisbeurs
en het geleidelijk verhogen van de leenruimte overbodig omslachtig en
onnodig complex zou zijn. De regering is van mening dat door de
invoering van het studievoorschot met cohortgarantie recht wordt gedaan
aan de positie van huidige studenten en dat daarnaast door het flankerend
beleid, de sociale leenvoorwaarden en adequate voorlichting de toegankelijkheid van het onderwijs wordt geborgd.
De investeringen die mogelijk worden met de maatregelen in de studiefinanciering, zullen worden aangewend voor een kwaliteitsslag in het
Nederlandse hoger onderwijs. Maar een dergelijke kwaliteitsverbetering
vindt niet van de een op de andere dag plaats. De regering heeft met dit
wetsvoorstel daarom maatregelen getroffen voor die studenten die al wel
de basisbeurs verliezen, maar nog niet volop kunnen profiteren van de
hogere kwaliteit. Allereerst heeft de regering met de instellingen
afgesproken dat zij de eerste jaren de investeringen in de kwaliteit voor
hun rekening nemen. De instellingen zijn hiertoe bereid omdat de
regering de financiering van deze investeringen daarna overneemt. Dit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 035, nr. 18

97

omdat het even duurt voordat de middelen uit de hervorming in de
studiefinanciering vrijkomen. Daarnaast heeft de regering in dit
wetsvoorstel geregeld dat de eerste cohorten studenten (2015/2016–2018/
2019) na hun afstuderen een voucher ontvangen ter waarde van circa
€ 2.000, die zij kunnen inzetten voor bijscholing vanaf vijf jaar na hun
afstuderen. Ook regelt dit wetsvoorstel dat studenten instemmingsrecht
krijgen op de hoofdlijnen van de begroting. Op deze wijze wil de regering
ook de eerste studenten tegemoetkomen die de kwaliteitsslag in het hoger
onderwijs mede mogelijk maken.
Voorwaarden bij het studievoorschot
Bij de vraag «kan de regering per jaar na het afstuderen een overzicht
geven hoeveel procent van de studenten klaar is met afbetalen?» wordt
gedoeld op de huidige situatie, niet de situatie na invoering van het
studievoorschot, zo merken deze leden op.
Op dit moment lost circa 60% van de studenten binnen 5 jaar af, circa 20%
binnen 10 jaar en de rest binnen 15 jaar terwijl de maximale termijn 15
jaar is. Meer gedetailleerde informatie is op dit moment niet beschikbaar
Renteberekening bij langere terugbetaaltermijn
De leden van deze fractie vinden de volgende vraag in de nota naar
aanleiding van het verslag te summier beantwoord. Wat gebeurt er als het
rentepercentage fors stijgt, tot zeg 6%? Zou dat dan betekenen dat bij een
gemiddelde schuld (€ 30.000) en een gemiddeld inkomen (€ 30.000 met
betaling van 4% van € 12.000 is € 480 per jaar) deze schuld alleen maar
oploopt? De rente (€ 1.800) is in dit voorbeeld immers veel hoger dan de
betaling (€ 480).
Onder het studievoorschot worden studenten beschermd tegen te hoge
maandlasten en daarmee ook tegen rentestijgingen. De rente die de
student betaalt, wordt elke 5 jaar herzien. Als de rente stijgt, kunnen ook
de maandlasten stijgen. De mate waarin de rente de maandlast bepaalt,
hangt af van de fase van terugbetaling waarin de student zit; hoe langer
de student is afgestudeerd, hoe kleiner de rentecomponent in de
maandlast nog is. De student betaalt dan vooral aflossing. Als een
afgestudeerde minder dan het wettelijk minimumloon verdient, hoeft hij
niets terug te betalen. Dit geldt ook wanneer hij vanwege zijn inkomen
minder hoeft terug te betalen dan het maandbedrag dat bij zijn schuld
hoort. De uitstaande schuld stijgt dan door toegenomen rente. De sociale
terugbetaalvoorwaarden beschermen de oud-student echter tegen de
hogere maandlasten als gevolg daarvan; zijn maandlasten bedragen nooit
meer dan 4% van het inkomen boven de drempel van 100% van het
wettelijk minimumloon. Blijft de draagkracht nihil of beperkt, dan wordt
de schuld aan het einde van de looptijd kwijtgescholden. Voor de
volledigheid merkt de regering net als in de nota naar aanleiding van het
verslag (Kamerstukken II 2014/15, 34 035, nr. 13) nogmaals op dat € 30.000
niet het gemiddelde inkomen van mensen met een ho-diploma betreft; dat
bedraagt € 36.000 voor hbo-afgestudeerden en € 50.000 voor
wo-afgestudeerden77. De gemiddelde studieschuld bedraagt straks geen
€ 30.000, maar € 21.000, zo verwacht de regering en dit is eerder
behoedzaam dan een onderschatting. Ten slotte hoort bij de in de vraag
genoemde parameters een draagkracht van € 430 per jaar, in plaats van
de genoemde € 480 per jaar (4% van het inkomen boven de draagkrachtvrije voet).

77

Centraal Bureau voor de Statistiek, Inkomens van afgestudeerden, 2012.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 035, nr. 18

98

De leden vragen de regering te reageren op de navolgende casus. Stel
een afgestudeerde betaalt 7,9% rente en draagt per jaar niet meer dan 4%
van zijn inkomen boven het minimum loon af. Stel dat het inkomen niet
ver boven het minimum loon ligt en het grootste deel van de schuld nog
moet worden afgelost. Kan de schuld dan tijdens de looptijd stijgen, zoals
dat vroeger bij een loonvast-hypotheek het geval was? In de nota naar
aanleiding van het verslag wordt niet op de specifieke casus ingegaan
zoals gevraagd, aldus deze leden.
Als een afgestudeerde niet veel meer dan het wettelijk minimumloon
verdient, hoeft hij niet veel terug te betalen. Aangenomen dat hij minder
betaalt dan het maandbedrag dat hoort bij zijn schuld, stijgt de uitstaande
schuld sterker door de opgebouwde rente dan hij daalt door de terugbetaling. De sociale terugbetaalvoorwaarden beschermen de oud-student
echter tegen de hogere maandlasten en als gevolg daarvan; zijn maandlasten bedragen nooit meer dan 4% van het inkomen boven de drempel
van 100% van het wettelijk minimumloon. Blijft de draagkracht nihil of
beperkt, dan wordt de schuld aan het einde van de looptijd kwijtgescholden. In de gegeven casus is geen doorrekening van de precieze
financiële gevolgen voor de oud-student te maken, omdat bijvoorbeeld
niet is aangegeven hoe hoog de schuld is en wat de resterende looptijd is.
Overigens zij opgemerkt dat de afgelopen 10 jaar de rente op studieleningen gemiddeld 2,4% bedroeg.
Functiebeperking
De leden vragen de regering aan te geven wat precies de gevolgen zijn
van het leenstelsel voor studenten met een beperking of chronische
ziekte? Kan de regering daarbij ook een vergelijking van de huidige en de
nieuwe situatie naast elkaar zetten? Kan de regering dit ook doen voor
studenten die langdurig ziek zijn of zwanger tijdens hun studie?
In zowel het huidige als nieuwe stelsel zijn de volgende voorzieningen
opgenomen:
1. Verlenging van de prestatiebeurs bij medische omstandigheden;
2. Verlenging van de diplomatermijn bij bijzondere omstandigheden,
medisch en niet-medisch;
3. Omzetting van de prestatiebeurs in een gift bij structurele omstandigheid zoals handicap of chronische ziekte die zich binnen de diplomatermijn voordoet;
4. Nieuwe aanspraak op studiefinanciering bij een tijdens de studie
opgelopen of zich verergerende handicap of bij een zich tijdens de
studie manifesterende chronische ziekte.
Doordat in het wetsvoorstel studievoorschot de basisbeurs verdwijnt,
bestaat de prestatiebeurs uit de aanvullende beurs, OV-recht en eenoudertoeslag. Daarom wil de regering deze studenten extra tegemoet komen.
Deze studenten kunnen daarom aanspraak maken op een eenmalige
kwijtschelding van € 1.200 als zij binnen de diplomatermijn met goed
gevolg een ho-opleiding afronden. Dit kan het extra basisbeursjaar dat zij
onder het huidige stelsel zouden ontvangen (voorziening 1) compenseren.
De regering ziet zwangerschap niet al een functiebeperking of chronische
ziekte.
De leden merken naar aanleiding van de beantwoording van deze vragen
in de nota naar aanleiding van het verslag op dat de tabel onoverzichtelijk
is. Het is niet te zien wat de maatregelen in de huidige situatie zijn en wat
in de nieuwe situatie.
De leden van deze fractie verzoeken de regering aan te geven wat de
argumentatie is om juist de kwetsbare groep van uitwonende studenten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 035, nr. 18

99

met een functiebeperking achter te stellen, ondanks dat zij vaak geen
mogelijkheid hebben om te werken en daarmee hun schuld te verkleinen
en ook vaak langer over hun studie doen.
De studenten kunnen aanspraak maken op een eenmalige kwijtschelding
van € 1.200,– als zij binnen de diplomatermijn met goed gevolg een
ho-opleiding afronden. Dit kan het extra jaar basisbeurs dat zij onder het
huidige stelsel zouden ontvangen deels compenseren. Verder wil de
regering dat alle studenten, met of zonder functiebeperking, bewust
nadenken over de mogelijkheden die zij hebben om hun leven zo in te
richten dat zij voldoende tijd en geld hebben voor hun studie. Studenten
moeten hierin hun eigen afweging maken. De regering wil de student
hierin niet beperken, maar hem de ruimte geven om zijn mogelijkheden
optimaal te benutten. Door dit ruime scala aan mogelijkheden blijft de
toegankelijkheid van het hoger onderwijs geborgd. Overigens geldt voor
alle studenten, dus ook voor (uitwonende) studenten met een functiebeperking, dat zij terugbetalen naar draagkracht. Mocht een afgestudeerde
student dus niet in staat zijn om binnen 35 jaar zijn schuld af te lossen,
dan wordt deze alsnog kwijtgescholden.
Toegankelijkheid en internationaal/Europees recht
De leden vragen de regering opnieuw een nadere toelichting te geven
waarom de regering van mening is dat dit wetsvoorstel voldoet aan
internationaal en Europees recht. Hoe groot acht de regering de kans dat
indien een zaak hierover aanhangig wordt gemaakt, dat de regering deze
wint?
De leden van de CDA-fractie vragen de Minister een nadere toelichting te
geven waarom de regering van mening is dat dit wetsvoorstel voldoet aan
internationaal en Europees recht. Hoe groot acht de Minister de kans dat
indien een zaak hierover aanhangig wordt gemaakt, dat de Minister deze
wint, zo vragen deze leden.
De regering is van mening dat de onderbouwing in de memorie van
toelichting78 en de nadere onderbouwing in de nota naar aanleiding van
het verslag79 naar aanleiding van vragen van leden van de SP-fractie en
de CDA-fractie een duidelijk beeld geven en een afdoende juridische
argumentatie zijn.
Gevolgen voor Rijksbegroting
De leden vragen de regering of zij een aantal scenario’s met oplopende
rentestanden kan presenteren, dat inzicht biedt in het risico op afbetalingsproblemen en het niet-aflossen van schulden? Wat is bij verschillende rentestanden het risico voor de overheidsfinanciën? Kan dit per
geval worden aangeven voor rentestanden van 3%, 4%, 5%, 6% en 7%?
Deze vraag is wel door de regering beantwoord. Bij stijgende rentestanden stijgen ook de lonen. Het CPB legt dit als volgt uit: «Het CPB
veronderstelt dat de rente is gelijk aan de contractloonstijging. Dit
betekent dat in de berekeningen de rente op de studieschuld wegvalt
tegen de stijging van lonen in de toekomst.»80 De aflosquote wijzigt
daardoor niet bij rentestijgingen. De aflosquote geeft weer hoeveel van
elke uitgeleende euro wordt terugontvangen en hoeveel dus wordt
kwijtgescholden. Als de rente stijgt, kunnen ook de maandlasten stijgen.
78

Kamerstukken II 2014/15, 34 035, nr. 3, blz. 43–44.
Kamerstukken II 2014/15, 34 035, nr. 13, blz. 168–169.
80
CPB (2014), Gemiddelde aflossing en inkomenseffecten sociaal leenstelsel. Bijlage bij:
Kamerstukken II 2013/14, 24 724, nr. 131, p. 3.
79

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 035, nr. 18

100

De mate waarin de rente de maandlast bepaalt, hangt af van de fase van
terugbetaling waarin de student zit; hoe langer de student is afgestudeerd,
hoe kleiner de rentecomponent in de maandlast nog is. De student betaalt
dan vooral aflossing. Als een afgestudeerde minder dan het wettelijk
minimumloon verdient, hoeft hij niets terug te betalen. Ook als hij
vanwege zijn inkomen minder hoeft terug te betalen dan het maandbedrag dat bij zijn schuld hoort, is dit het geval. In beide gevallen stijgt de
uitstaande schuld door toegenomen rente. De sociale terugbetaalvoorwaarden beschermen de oud-student echter tegen de hogere maandlasten als gevolg daarvan; zijn maandlasten bedragen nooit meer dan 4%
van het inkomen boven de drempel van 100% van het wettelijk
minimumloon. Blijft de draagkracht nihil of beperkt, dan wordt de schuld
aan het einde van de looptijd kwijtgescholden. Overigens zij opgemerkt
dat de afgelopen 10 jaar de rente op studieleningen gemiddeld 2,4%
bedroeg.
Nieuwe vragen naar aanleiding van de beantwoording in de nota
naar aanleiding van het verslag
Algemeen
De leden van deze fractie vragen de regering concreet aangeven hoe zij de
toegankelijkheid van het hoger onderwijs, de instroom van meerjarige
masters en de effecten van de vouchers gaat monitoren.
De regering zal de komende jaren de effecten op de toegankelijkheid goed
blijven monitoren, zodat zo nodig bijgestuurd kan worden. Dit zal de
regering onder andere doen aan de hand van instroom-, doorstroom- en
uitvalcijfers, en door leengedrag, studievoortgang en studietempo te
monitoren. Op basis van deze gegevens zal de regering bezien of,
wanneer en hoe eventuele bijsturing nodig is. Vanuit deze overweging zal
de breed gesteunde motie van het lid Slob c.s. worden uitgevoerd.81 Die
motie roept de regering op om de gevolgen van de maatregelen voor
studenten in kaart te brengen, met name voor degenen die afkomstig zijn
uit gezinnen met lage inkomens.
Zij vragen de regering of zij ook wil reageren op het rapport dat is
uitgebracht door het ISO en de LSVb over het feit dat prestatieafspraken
nog niet altijd leiden tot daadwerkelijke kwaliteitsverbetering en vaak het
gesprek over kwaliteitsverbetering wordt gemeden. Deze leden vragen de
regering aan te geven hoe zij deze constateringen gaat voorkomen als het
gaat om de kwaliteitsafspraken die worden genoemd in dit wetsvoorstel.
De regering wil allereerst benadrukken dat zij het van belang vindt dat
naast de Reviewcommissie Hoger Onderwijs en Onderzoek, VSNU en
Vereniging Hogescholen, ook de studentenorganisaties regelmatig de
voortgang van de prestatieafspraken en de effecten op de onderwijskwaliteit tegen het licht houden. Het gesprek over de nadere invulling van de
prestatieafspraken en over de onderwijskwaliteit die een instelling wil
realiseren, moet binnen de instelling plaatsvinden, met de studenten en
docenten. ISO en LSVb spreken hun zorg uit over de mate waarin
studenten op dit moment betrokken worden door de instellingen bij
relevante keuzes. Het gesprek over onderwijskwaliteit wordt in hun ogen
nog onvoldoende met hen gevoerd. Zij hebben het beeld dat soms het
gesprek met studenten wordt gemeden. De regering, die hecht aan dit
gesprek, zal dit met VSNU en Vereniging Hogescholen bespreken.
Het rapport van ISO en LSVb laat zien dat de effecten van de maatregelen
die in het kader van de prestatieafspraken worden genomen nog niet altijd
81

Kamerstukken II 2011/12, 33 410, nr. 20.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 035, nr. 18

101

zichtbaar zijn in de onderwijskwaliteit. Uit het rapport blijkt echter ook dat
ISO en LSVb wel hechten aan de meeste van deze maatregelen. Deze
kunnen de onderwijskwaliteit verbeteren. Met de studentenorganisaties is
de regering van mening dat goed gevolgd zal moeten blijven worden of
dit ook daadwerkelijk gebeurt en of er geen maatregelen worden ingezet
die het omgekeerde effect hebben. Dit zal dus ook gebeuren. Bij de
evaluatie van de prestatieafspraken zal dit een belangrijk onderwerp zijn.
De resultaten van de evaluatie zullen worden meegenomen bij de
vormgeving van de kwaliteitsafspraken.
Kern van het wetsvoorstel
De regering geeft in de beantwoording aan dat sommige ouders van
studenten meer zullen gaan bijdragen, anderen zullen meer gaan werken
naast hun studie en een derde groep zal gaan lenen bij DUO. De leden
vragen de regering aan te geven wat de verwachte verdeling is en waar
de regering deze aanname op baseert?
De regering schets in haar eerdere antwoord mogelijk gedragseffecten die
kunnen optreden. Er is niet op voorhand te zeggen hoe de verdeling er
precies uit zal komen te zien.
De regering geeft in de beantwoording aan dat zij met dit wetsvoorstel
een bedrag van € 1 miljard verschuift van inkomensondersteuning aan
studenten naar investeringen in de kwaliteit van het hoger onderwijs. De
leden van deze fractie vragen de regering aan te geven hoe dit te rijmen is
met de € 620 miljoen die overblijft om daadwerkelijke te investeren?
Deze vraag is wel degelijk door de regering beantwoord. De regering
verwijst de leden van de CDA-fractie dan ook andermaal naar de nota naar
aanleiding van het verslag bij dit wetsvoorstel (Kamerstukken II 2014/15,
34 035, nr. 13), waarin onderstaande tabel (afkomstig uit paragraaf 11.1
van de memorie van toelichting) is uiteengezet wat er met de opbrengst
van de afschaffen van de basisbeurs gebeurt. Dit wordt onder per punt
kort toegelicht.
Budgettaire gevolgen
wetsvoorstel1

2015

2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

2023

2024

2025

– Studievoorschot2
– Ophoging aanvullende beurs
– Functiebeperking kwijtschelding
– Vereenvoudigingen
– Afschaffen bijverdiengrens
ho-studenten
– Levenlanglerenkrediet

0
12

0
14

– 15
15

– 55
15

– 95
16

– 305
20

– 545
31

– 730
46

– 865
64

– 915
78

– 915
86

0
1

0
12

0
14

0
17

0
17

2
16

4
20

6
20

8
20

10
20

10
20

0
0

0
2

0
1

0
1

2
1

3
1

4
1

6
1

7
1

10
1

12
1

Totaal3

13

28

15

– 22

– 59

– 263

– 485

– 650

– 764

– 796

– 786

2026

2027

2028

2029

2030

2031

2032

2033

2034

2035

struc4

– 915
89

– 920
91

– 920
93

– 920
94

– 920
95

– 920
96

– 920
97

– 920
98

– 920
99

– 920
100

– 805
100

10
20

10
20

10
20

10
20

10
20

10
20

10
20

10
20

10
20

10
20

10
20

12
1

12
1

12
1

12
1

12
1

12
1

12
1

12
1

12
1

12
1

12
24

– Studievoorschot2
– Ophoging aanvullende beurs
– Functiebeperking kwijtschelding
– Vereenvoudigingen
– Afschaffen bijverdiengrens
ho-studenten
– Levenlanglerenkrediet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 035, nr. 18

102

Totaal3

– 783

– 786

– 784

– 783

– 782

– 781

– 780

– 779

– 778

– 777

– 639

1
Alle bedragen in € x 1 miljoen. Dit betreft de kaderrelevante en daarmee EMU-saldorelevante gevolgen (inclusief uitvoeringskosten). Een negatief
getal is saldoverbeterend.
2
Dit is inclusief ophoging drempel draagkrachtregeling en gaat uit van 35 jaar terugbetalen en een draagkrachtpercentage van 4%.
3
De middelen die vrijkomen uit de aanpak van de taskforce Beter Benutten komen hier nog bovenop en lopen op tot € 200 mln. in 2025 (prijspeil
2014). Die middelen zullen terugvloeien naar onderwijsinstellingen om te worden geïnvesteerd in de kwaliteit van onderwijs en komen bovenop de
middelen genoemd in de tabel hierboven.
4
De structurele situatie wordt bereikt in 2065.

De aanvullende beurs wordt verhoogd voor die studenten van wie de
ouders niet genoeg verdienen om hun aandeel (volledig) bij te kunnen
dragen aan de studie. Deze beurs wordt voor de laagste inkomensgroepen
significant hoger dan de huidige aanvullende beurs, zodat deze studenten
in beginsel niet meer studievoorschot nodig hebben dan hun leeftijdsgenoten met ouders die een hoger inkomen hebben. Studenten die een
functiebeperking hebben en daardoor studievertraging oplopen, kunnen
aanspraak maken op een nieuwe voorgestelde tegemoetkomingsregeling,
naast de mogelijkheden die er ook nu al voor hen zijn. Daarnaast wordt
een aantal vereenvoudigingen doorgevoerd die de uitvoeringslasten bij
DUO verlagen. Het gaat om snellere aanpassing van de aanvullende beurs
bij inkomensachteruitgang, het met terugwerkende kracht aanvragen van
studiefinanciering en de overheveling van het budget van de partnertoeslag. Ook vervalt de bijverdiengrens voor studenten in het hoger
onderwijs. Voorts wil de regering met dit wetsvoorstel het leven lang
leren stimuleren, onder andere door de mogelijkheden voor het collegegeldkrediet te verruimen. De resterende middelen vormen de voornaamste financieringsbron voor de investeringsagenda. De regering hecht
er aan te benadrukken dat deze investeringsagenda nog exclusief de
middelen is die vrijkomen uit de Taskforce beter benutten. Daarmee wordt
bespaard op de reisvoorziening, oplopend tot € 200 miljoen in 2025.
De regering geeft in de beantwoording aan dat de strategische agenda
met bijbehorende investeringsagenda halverwege 2015 zal verschijnen en
aan de Kamer wordt voorgelegd. Deze leden vragen de regering te
heroverwegen deze verschijning af te wachten alvorens het leenstelsel
van kracht te laten gaan. Zij verzoeken om een reactie.
De regering hecht eraan het wetsvoorstel nu in te dienen en in te voeren
volgens de in de wet voorgestelde termijnen. De hervorming leidt tot een
beter stelsel van studiefinanciering en er wordt veel geld vrijgemaakt dat
wordt geïnvesteerd in de kwaliteit van het hoger onderwijs en het direct
daaraan gekoppelde onderzoek. Deze investering is hard nodig. Het later
indienen van dit wetsvoorstel en het daarmee later ingaan van het
studievoorschot heeft tot gevolg dat deze impuls ook pas later mogelijk
wordt. De regering vindt dit onwenselijk en is het dus niet met de leden
van de SP-fractie eens dat moet worden gewacht met het aannemen van
de wet.
Zij vragen de regering ook of zij kan aangeven of de investeringsagenda
één op één gekoppeld is aan de strategische agenda van het Ministerie
van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap.
Ja, de investeringsagenda zal direct gekoppeld zijn aan de strategische
agenda.
De regering geeft in de beantwoording aan dat de begrotingswetgever
jaarlijks de omvang van de beschikbare impuls bepaalt. Kan de regering
aangeven of zij het met de leden eens is dat deze schokkende constatering
betekent dat de investering in het hoger onderwijs totaal niet gewaar-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 035, nr. 18

103

borgd is en dus een grote onzekerheid in deze stelselwijziging. Zo ja, heeft
de regering nagedacht over een oplossing voor deze constatering?
De middelen die vrijkomen door de hervorming van het stelsel van
studiefinanciering zijn bestemd voor een kwaliteitsimpuls in het hoger
onderwijs en het direct daaraan verbonden onderzoek. Gezien het belang
van deze investering in het hoger onderwijs en de positieve effecten die
deze kwaliteitsimpuls heeft op vele verschillende maatschappelijke
sectoren en op de economische groei, verwacht de regering dat deze ook
in latere jaren op veel draagvlak kan rekenen. De begrotingswetgever
bepaalt jaarlijks de omvang van de beschikbare impuls. Dit geldt voor
ieder onderdeel van de rijksbegroting. Dat is geregeld in artikel 105 van de
Grondwet.
De regering geeft in de beantwoording aan dat studenten die in
2015–2016 starten met hun master wel onder het in te voeren leenstelsel
vallen maar geen compensatie ontvangen in de vorm van de voucher. De
leden van deze fractie vragen wat de kosten zijn als deze groep alsnog een
voucher krijgt.
Als er met ingang van 2015 ook vouchers worden toegekend aan
studenten die in de jaren 2015 t/m 2018 alleen instromen in de master en
uiteindelijk een masterdiploma halen, dan kost dit in totaal tot en met
2028 € 204 miljoen extra.
In de beantwoording wordt aangegeven dat studenten die 2015 aan een
master beginnen wel onder het studievoorschot vallen, omdat de
bachelor en de master in het wo onderwijs losstaande opleidingen zijn,
terwijl bij het toekennen van de vouchers juist weer wordt gezegd dat de
student een bachelor én master gehaald moet hebben om in aanmerking
te komen voor de vouchers. De leden verzoeken om een uitleg over deze
discrepantie.
Er wordt geen voucher gegeven aan studenten die alleen in de master
onder het studievoorschot vallen omdat deze studenten veelal tijdens de
bachelor hebben geprofiteerd van studiefinanciering. Bovendien zou het
volgen van een master van één of twee jaar dan leiden tot eenzelfde recht
op een voucher als het volgen van vier jaar hoger onderwijs. Hiervoor is
niet gekozen bij de opzet van de voucher.
Relatie met andere wetswijzigingen
Waarom ziet de regering de noodzaak niet tot afschaffing van het
BSA-experiment in het tweede jaar in combinatie met de verhoogde
financiële en studiedruk waar de student onder zal lijden in het nieuwe
stelsel, zo vragen de leden. De meerwaarde van dit experiment, de
bevordering van de studievoortgang en kwaliteitsverbetering van
opleidingen, worden geborgd binnen de nieuwe afspraken van het
studievoorschot en als men wacht tot 31 augustus 2019, staat de eerste
generatie studenten in het nieuwe stelsel onnodig onder druk. De leden
van deze fractie vragen een nadere toelichting.
De regering is van mening dat het experiment met het bindend studieadvies in het tweede jaar ook met de invoering van het studievoorschot
nog meerwaarde heeft. Het experiment levert informatie op over de
waarde van een bindend studieadvies in het tweede jaar. Het experiment
heeft onder meer tot doel om te stimuleren dat studenten hun opleiding
binnen de nominale studieduur afronden en bevat een samenhangend
pakket van maatregelen ter bevordering van de studievoortgang. De
meerwaarde van dit experiment voor studenten ligt daarmee bij de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 035, nr. 18

104

kwaliteitsverbetering die deze opleidingen doorvoeren ter ondersteuning
van hun studievoortgang. Het experiment biedt bovendien de
mogelijkheid om waardevolle inzichten op te doen over de werking van
kwaliteitsbevorderende maatregelen. Aan de hand van de toekomstige
evaluatie van het experiment, die aan uw Kamer zal worden toegezonden
na afloop van het experiment, zal worden besloten of het wenselijk is om
een wetsvoorstel voor te bereiden waarbij het bindend studieadvies in
latere jaren een structurele plaats krijgt in de WHW.
Redenen tot wetswijziging
Volgens de regering bedraagt het gemiddelde inkomen van afgestudeerden met een hbo-diploma € 36.000 en van afgestudeerden met een
wo-diploma € 50.000. De regering gaat er vanuit dat bij invoering van het
leenstelsel de gemiddelde schuld van studenten oploopt tot € 21.000. Als
we de afgestudeerde hbo’er en wo’er uit dit voorbeeld als «maatman»
nemen en uitgaan van een stijgende rente, zo vragen de leden van deze
fractie, kan de regering dan aangeven bij welk rentepercentage de schuld
niet meer zou worden afgebouwd?
De draagkracht van een wo’er met een inkomen van € 50.000 is € 167 per
maand. Bij een schuld van € 21.000, een looptijd van 35 jaar en een rente
van circa 9% is het maandbedrag dat hoort bij de schuld ook € 167. De
draagkracht van een alleenstaande hbo’er met een inkomen van € 36.000
per jaar bedraagt € 56 per maand. Dit is het bedrag wat hij maximaal
hoeft terug te betalen en in dit geval hoeft de hbo’er niet zijn gehele
schuld terug te betalen. Een hogere rente heeft geen gevolgen voor de
hbo-student dankzij de draagkrachtregeling.
De regering geeft in de beantwoording aan dat schakelprogramma’s
onderdeel worden van de afspraken die de Minister met de instellingen in
het hoger onderwijs gaat maken. De leden vragen de regering hoe de
kwaliteit van de schakelprogramma’s kan worden geborgd, ondanks de
lagere collegegelden die de instellingen mogen vragen naar aanleiding
van dit wetsvoorstel.
Deze leden vragen de regering tevens aan te geven hoe zij handhaaft dat
ondanks de mogelijkheid om schakelprogramma’s in verschillende
vormen aan te bieden ze altijd kosteloos aangeboden blijven worden.
De schakelprogramma’s zijn niet kosteloos, de student betaalt een
vergoeding. Het wetsvoorstel studievoorschot regelt dat het maximum
van deze vergoeding de hoogte heeft van het wettelijk collegegeld. Het
borgen van de kwaliteit van deze programma’s is de verantwoordelijkheid
van de instellingen.
De leden van deze fractie vragen de regering in te gaan op de schuldenproblematiek in het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten.
De regering onthoudt zich van een oordeel over een veronderstelde
schuldenproblematiek in ander landen. De regering is verantwoordelijk
voor het Nederlandse stelsel van studiefinanciering en hoger onderwijs en
beperkt zich tot vragen over dit stelsel. Stelsels in andere landen
verschillen op een aantal cruciale punten van het Nederlandse stelsel.
De leden vragen de regering aan te geven waarom de regering zo’n haast
heeft om een leenstelsel in te voeren, als zij in de beantwoording stelt dat
het in dit stadium nog niet mogelijk is om gedetailleerd te bestemmen
voor welke specifieke beleidsmaatregelen de kwaliteitsverbetering zal
gaan gelden. Is het in het kader van zorgvuldigheid en prioriteiten stellen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 035, nr. 18

105

niet wenselijk dat dit moet worden uitgewerkt om studenten te garanderen waarom zij een publieke investering aangaan?
Het is belangrijk om zorgvuldig na te gaan welke maatregelen het hardst
nodig zijn en welke tot het meeste effect zullen leiden. De investeringen
moeten leiden tot een meerkleurig bestel, waarin de verschillen in aanbod
van onderwijs en profilering van instellingen bijdragen aan creatief,
innovatief en uitdagend onderwijs van hoge kwaliteit. Dat voor deze
kwaliteitsimpuls extra geld nodig is, is evident. De commissie Veerman
wees al op de noodzaak van substantiële investeringen om de positie in
de internationale concurrentiestrijd te behouden en te versterken. Het
aantal studenten in het hoger onderwijs is de afgelopen decennia fors
toegenomen. Om recht te doen aan deze groei, de toegenomen diversiteit
en het maatwerk dat dit vereist in het onderwijs, is een extra impuls
onontbeerlijk. In het Nationaal Onderwijsakkoord worden gerichte
studiekeuze, onderwijsbegeleiding en nieuwe onderwijsvormen die
tegemoet komen aan de behoefte aan differentiatie, genoemd als
bestemmingen voor de opbrengsten van dit wetsvoorstel. In de praktijk
kan dit bijvoorbeeld vorm krijgen door intensievere begeleiding van
studenten, verhoging van het aantal contacturen tussen student en
docent, excellentietrajecten, het bieden van internationale studiekansen,
innovatief online onderwijs en aandacht voor 21st century skills.
In september 2014 is gestart met een ho-tour, waarin de regering met
studenten, docenten en bestuurders in gesprek gaat over de belangrijkste
opgaven en investeringen in het hoger onderwijs. Deze gesprekken en
werkbezoeken vormen input voor de strategische agenda met bijbehorende (lange termijn) investeringsagenda. De strategische agenda met
bijbehorende investeringsagenda zal halverwege 2015 verschijnen en aan
de Tweede Kamer worden voorgelegd. Het later indienen van dit
wetsvoorstel en het daarmee later ingaan van het studievoorschot heeft
tot gevolg dat deze impuls ook pas later mogelijk wordt. Dat vindt de
regering onwenselijk.
De regering bevestigt in haar antwoorden de samenhang tussen de
verslechtering van de arbeidsmarktpositie van hoger opgeleiden en de
conjuncturele ontwikkeling. Ook bij invoering van een leenstelsel zal de
concurrentiepositie van afgestudeerden afnemen, wanneer zij niet
gedurende hun studie de ruimte krijgen om zich extra-curriculair te
kunnen ontplooien. De vraag naar een goed CV82 is nu eenmaal hoog
voor een goede aansluiting op de arbeidsmarkt. De leden vragen hoe dit
zich verhoudt tot verhoging van het studierendement en de invoering van
een leenstelsel.
De regering is het met de leden van de CDA-fractie eens dat studeren
meer is dan alleen college volgen. Daarom stelt de regering in onderhavig
wetsvoorstel ook dat de verantwoordelijkheid om de hoogst mogelijke
kwaliteit en uitdaging te zoeken en geen genoegen te nemen met minder,
niet alleen bij de instellingen en docenten ligt maar ook bij de studenten
zelf. Daarom moet er ruimte zijn en blijven voor studenten om vrijwilligersfuncties te vervullen, stages te lopen, bijvakken te volgen en tweede
studies te doen. Het onderhavige wetsvoorstel heeft dan ook geen
gevolgen voor de bestaande voorzieningen die het profileringsfonds
biedt. Ook met de invoering van het studievoorschot blijft de student
aanspraak maken op een vergoeding uit het profileringsfonds van de
instelling als er sprake is van bijzondere omstandigheden. Hiertoe
behoren onder andere het lidmaatschap van een bestuur of het lidmaatschap van de medezeggenschapsraad.

82

CV: curriculum vitae

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 035, nr. 18

106

Het studievoorschot
De regering geeft in de beantwoording aan dat geen rekening wordt
gehouden met het overgangsrecht als het gaat om bachelorstudenten die
in 2015 een master starten en onder het leenstelsel komen te vallen, maar
er wel op andere punten waar relevant voorzien is in het overgangsrecht.
Deze leden vragen de regering aan te geven welke criteria zij heeft
gehanteerd bij de keuze «waar relevant»?
In de voorgestelde paragraaf 12.2 van de Wet studiefinanciering 2000 zijn
alle voor de studiefinanciering relevante overgangsbepalingen
opgenomen die het uitvloeisel zijn van de invoering van het studievoorschot. Het gaat om overgangsbepalingen inhoudende cohortgarantie, de
correcte afwikkeling van de afschaffing van de partnertoeslag, de correcte
afwikkeling van de afschaffing van de bijverdiengrens en de correcte
invoering van de mogelijkheid tot toekenning met terugwerkende kracht.
Voorts is voorzien in een tijdelijke regeling voor vouchers en een
overgangsbepaling voor de invoering van de verhoogde aanvullende
beurs. Andere wijzigingen kunnen juridisch gezien per direct worden
ingevoerd, of hebben een latere invoering zoals is aangegeven in de
toelichting bij de inwerkingtredingsbepaling.
De regering geeft in de beantwoording aan dat een onderscheid tussen
bachelor- en masteropleidingen niet gemaakt kan worden door een
zwakte in het systeem van DUO. Tevens geeft zij aan dat uit de WSF 2000
kan worden afgeleid dat de bacheloropleiding een van de masteropleiding
losstaande entiteit is. De leden vragen de regering een inhoudelijke
onderbouwing te geven waarom de bacheloropleiding een losstaande
entiteit is en niet in de meeste gevallen een doorstroomopleiding naar de
master.
Na invoering van de bachelor-masterstructuur (in het kader van het
Bologna»-proces) is de harde knip in Nederland verplicht gesteld (met de
wet Ruim Baan voor Talent). Daarmee is gekozen voor een meer
zelfstandige positionering van de universitaire bachelor en de master.
Nederland was het enige Bologna-land met de mogelijkheid van een
zachte knip. Een doorstroommaster kwam alleen in Zwitserland voor,
maar werd ook daar afgeschaft. Met de wet Kwaliteit in verscheidenheid is
de verplichting van het bieden van een doorstroommaster ook in
Nederland afgeschaft. De universitaire bachelor en master stonden als
gevolg van de mogelijkheid van een zachte knip en doorstroommaster
nog te weinig los van elkaar, waardoor de overgang van de universitaire
bachelor- naar een masteropleiding slechts beperkt als een bewust keuze
moment werd benut. Door de harde knip en de afschaffing van de
doorstroommaster kunnen masteropleidingen nu een scherper profiel
kiezen om een specifieke groep masterstudenten aan te trekken. Dit draagt
bij aan een meer gedifferentieerd en geprofileerd landschap van masteropleidingen, zoals ook is bedoeld door de commissie Veerman.
De regering geeft in de beantwoording aan dat met het tijdig bekend
worden van de voorgestelde maatregelen en aanvaarding daarvan in het
parlement bovendien iedere (aankomende) student bij het maken van zijn
(vervolg)studiekeuze rekening kan houden met de aanstaande wijzigingen. De leden vragen de regering aan te geven hoeveel maanden
«voor de definitieve studiekeuze gemaakt moet worden», als «tijdig» kan
worden aangeduid?
Alle aankomende studenten hebben in oktober een brief ontvangen met
informatie over de studiekeuze, de aanmeldingsprocedure en de
studiefinanciering. Daarin zijn de studenten er ook op attent gemaakt dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 035, nr. 18

107

er mogelijk veranderingen optreden in de studiefinanciering, onder het
voorbehoud van parlementaire behandeling. De voorlichting rond het
studievoorschot is in september op volle kracht van start gegaan, en zal
geïntensiveerd worden op het moment dat de wijzingen een definitieve
status hebben, of een nieuwe stap in het proces hiernaartoe hebben
doorlopen. Studenten kunnen via een account op startstuderen.nl op de
hoogte worden gehouden van dit nieuws. Studenten moeten zich uiterlijk
1 mei 2015 aanmelden voor een opleiding, als zij in het studiejaar
2015–2016 willen beginnen met studeren. Met behulp van de verdere
activiteiten die ondernomen worden in de voorlichting rond het studievoorschot, zoals onder andere uiteengezet in de nota naar aanleiding van
het verslag bij dit wetsvoorstel (Kamerstukken II 2014/15, 34 035), zorgt de
regering ervoor dat de aankomende studenten in de aanloop daarnaartoe
rekening kunnen houden met de nieuwe vorm van studiefinanciering.
De leden vragen de regering te reageren op de navolgende casus. Een
tweedejaars student wil binnen drie jaar de bachelor halen. Deze student
ontvangt sinds oktober een aanvullende uitwonende beurs. Na drie jaar
bachelor wil deze student een tussenjaar doen om in Amerika te gaan
studeren en vraagt uitstel van afstuderen aan (wel alle vakken zijn
gehaald). Vervolgens wil deze student in het vijfde en zesde jaar een
tweejarige master gaan doen, waarvan een jaar wordt gevolgd aan een
universiteit in Duitsland (dit hoort bij de master). Wat zijn de gevolgen van
het afschaffen van de basisbeurs voor deze student?
Alle ho-studenten die voor de invoering van het studievoorschot al een
bachelor- of masteropleiding zijn begonnen en daarvoor studiefinanciering hebben ontvangen, hebben nog gedurende de nominale duur van
die opleiding (hbo-bachelor, wo-bachelor, wo-master) aanspraak op
basisbeurs. Dit betekent dat de student in deze casus zijn bacheloropleiding, waaraan hij voor de invoering van het studievoorschot is
begonnen, kan afronden met behoud van basisbeurs. Als deze student
vervolgens na de invoering van het studievoorschot begint aan een
masteropleiding bestaat voor die opleiding geen aanspraak op basisbeurs.
Het Studievoorschot
De regering geeft in de beantwoording aan dat onderzoek naar eerdere
beleidsmaatregelen laat zien dat studenten die een hogere bijdrage
leverden ook probeerden sneller te studeren, minder wisselden van
studierichting en betere cijfers behaalden. De leden vragen de regering
aan te geven of hier, net als bij de dip van het aantal studenten in het ho,
hier ook na twee jaar weer een herstel van de oude cijfers te zien is.
Uit genoemd onderzoek is dit voorbehoud in ieder geval niet duidelijk
naar voren gekomen, zoals dit bij het onderzoek naar de deelnameeffecten wel het geval was.
Deze leden vragen tevens hoe voorkomen gaat worden dat studenten die
constateren niet op de juiste opleiding te zitten door financiële
afwegingen, niet de switch naar wél de juiste opleiding durven te maken.
De regering vindt het belangrijk dat de student in het maken van zijn
studiekeuze zo goed mogelijk moet worden voorgelicht over de diverse
aspecten van die studie. De financiële voordelen van een opleiding in het
hoger onderwijs maken daar zeer zeker ook deel vanuit. Zo lang ze niet op
zichzelf staan, ziet de regering niet waarom dit een verschijnsel is dat zij
actief zou moeten bestrijden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 035, nr. 18

108

Studenten hebben een grote verantwoordelijkheid in de wijze waarop zij
hun studie organiseren. De regering vindt het belangrijk dat de student
bewust nadenkt over de mogelijkheden die hij heeft om zijn leven zo in te
richten dat hij voldoende tijd en geld heeft voor zijn studie. Studenten
moeten hierin hun eigen afweging maken. Bij de ouders gaan wonen is
één van de mogelijkheden. Studenten kunnen er ook voor kiezen om meer
te gaan bijverdienen, te sparen, hun uitgavenpatroon aan te passen of (als
zij nu al lenen) deze leendoeleinden nog eens kritisch tegen het licht te
houden. Het CPB veronderstelt dat ongeveer een derde van de weggevallen basisbeurs via deze alternatieve financieringsmogelijkheden zal
worden opgevangen en dat de rest zal worden geleend. 1Welke keuze
ouders met een modaal inkomen en meerdere kinderen hierin zullen
maken, is niet op voorhand te zeggen en dus ook niet wat het effect van
deze keuzes op hun koopkracht en bestedingen heeft.
De leden vragen op basis van welke criteria de strategische agenda, die
blijkbaar door de regering als enige houvast dient om de implementatie
van de kwaliteitsbekostiging te garanderen, wordt vastgesteld en hoe de
regering kan garanderen dat alle partijen worden gehoord met de ho-tour.
Deze leden vragen waarom pas bij de ho-tour bijeenkomsten wordt stil
gestaan bij de gewenste investeringen in het hoger onderwijs en niet
gedurende de wetgevingsprocedure van dit wetsvoorstel, zodat studenten
weten voor welk doel ze vanaf 1 september 2015 moeten gaan lenen.
De regering verwijst allereerst naar de memorie van toelichting waarin de
hoofdlijn van de investeringsrichting is aangegeven. Volgens de gebruikelijke vierjarige cyclus verschijnt de nieuwe strategische agenda
halverwege 2015. Dit is naar de mening van de regering het document
waarin de inhoudelijke beleidskeuzes moeten worden gemaakt en
bediscussieerd. Reeds nu is daarom gestart met een HO-tour. In de
HO-tour worden studenten, docenten, bestuurders en vertegenwoordigers
van het bedrijfsleven actief uitgenodigd mee te denken over de belangrijkste opgaven voor het hoger onderwijs. Uit de eerste bijeenkomsten die
in het kader van de HO-tour zijn gehouden blijkt dat op deze uitnodiging
graag wordt ingegaan. De uitkomsten van de HO-tour vormen de basis
voor de strategische agenda die halverwege 2015 verschijnt en aan de
Kamer zal worden voorgelegd.
Voorwaarden bij het studievoorschot
De regering geeft in de beantwoording aan dat specifiek voor de
invordering van studieschulden in het buitenland al extra maatregelen zijn
genomen. De leden vragen in hoeverre deze maatregelen tot nu toe
helpen. Kan de regering tevens aangeven welk bedrag op dit moment
jaarlijks niet wordt terugbetaald?
Bij brief van 29 april 2014 heeft de Minister van OCW aangegeven dat de
resultaten van de extra maatregelen om invordering van studieschulden
in het buitenland terug te vorderen, positief zijn te noemen en dat de
baten ruimschoots opwegen tegen de kosten.83 Om studieschulden van
oud-studenten in het buitenland ook in de toekomst actief en effectief te
blijven terugvorderen, is echter een continue inspanning nodig en die zal
worden geleverd.
De regering houdt er rekening mee dat als gevolg van het leenstelsel
13,6% van de schuld die de studenten bij de overheid aangaan, later zal
worden kwijtgescholden. Deze leden vragen of de regering kan aangeven
welk percentage van de totale schuld zou worden kwijtgescholden als er
83

Kamerstukken II 2013/2014, 22 724, nr. 122

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 035, nr. 18

109

zou worden uitgaan van een gemiddelde rente van 4% in plaats van 2,5%.
Als het percentage oninbare schulden onverhoopt hoger zal komen te
liggen, betekent dit dan dat er minder geld overblijft om te investeren in
hoger onderwijs? De leden van deze fractie vragen of de regering
berekeningen heeft laten maken van de hoogte van de kwijt te schelden
schuld bij hogere rentepercentages of oninbare schulden als gevolg van
bijvoorbeeld vertrek naar het buitenland van afgestudeerden met een
studieschuld. Zo ja, kan de Kamer in kennis worden gesteld van deze
berekeningen? Zo nee, waarom niet?
De regering wijst er op dat de kosten van kwijtschelding al zijn geraamd
en onderdeel uitmaken van de overzichten in paragraaf 11 in de memorie
van toelichting. Hierbij is de door het CPB geraamde aflosquote van 86,4%
als uitgangspunt gebruikt (en dus ook dat 13,6% van de schuld niet wordt
terugbetaald). Bij stijgende rentestanden stijgen ook de lonen. Het CPB
gaat ervan uit dat «de rente gelijk is aan de contractloonstijging. Dit
betekent dat in de berekeningen de rente op de studieschuld wegvalt
tegen de stijging van lonen in de toekomst.»84 De aflosquote wijzigt
daardoor niet bij rentestijgingen. Dit geldt ook bij een rentestijging van
2,5% naar 4%.
De regering heeft een berekening laten maken van de hoogte van de kwijt
te schelden schuld bij een groot aantal parameters. Dit is de CPB-notitie
over de gemiddelde aflossing. 85 Deze notitie is naar de Kamer gestuurd.
Hierin zijn zoveel mogelijk effecten meegenomen. Hierbij valt te denken
aan de inkomensontwikkeling van huishoudens gedurende de verlengde
aflostermijn van 35 jaar, maar ook het overlijdensrisico is hierin verdisconteerd. Het CPB heeft bij de gevolgen van migratie vanwege het ontbreken
van inkomensgegevens noodgedwongen de aanname moeten doen dat
studenten na migratie niet meer aflossen. Die aanname is zoals het CPB
zelf stelt in de studie, niet terecht en leidt tot een onderschatting van de
geraamde aflosquote. De regering hecht er aan te benadrukken, dat er
niets verandert in de terugbetaalverplichting van oud-studenten wanneer
zij naar het buitenland gaan.
Renteberekening bij langere terugbetaaltermijn
De regering geeft in de beantwoording aan dat zij geen voorspellingen
doet over de ontwikkelingen van de rente, maar stelt tegelijkertijd dat de
rente laag blijft. De leden van deze fractie vragen de regering deze
discrepantie in uitspraken toe te lichten. Kan de regering tevens aangeven
hoe zij tegenover de schommelingen in rentepercentages van 1995 tot nu
aan kijkt, waarbij percentages van 4 tot 9 procent geen uitzondering
waren?
De regering doet geen voorspellingen over de rente en stelt dan ook niet
dat de rente laag blijft. De rente is gunstig, omdat de kredietwaardigheid
van de overheid een-op-een wordt doorgegeven aan de student, zonder
risico-opslag. Daardoor is de rente lager dan bij de kredietwaardigheid
van een individuele student zou horen. De regering meet zich geen
oordeel aan over schommelingen in rentepercentages van 1995 tot nu,
maar is zich ervan bewust dat de rente in de tijd kan fluctueren.

84

CPB (2014), Gemiddelde aflossing en inkomenseffecten sociaal leenstelsel. Bijlage bij:
Kamerstukken II 2013/14, 24 724, nr. 131, pag 3.
85
In de gewijzigde memorie van toelichting is een percentage van 90% genoemd als gemiddelde
aflosquote in het huidige stelsel, conform de meest recente ramingen van het CPB; Gemiddelde aflossing en inkomenseffecten sociaal leenstelsel, CPB 22 mei 2014. Kamerstukken II
2013/14, 24 724, nr. 131, blz. 8. Variant A1 bevat de raming van de aflosquote bij handhaving
van het huidige stelsel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 035, nr. 18

110

Uit een bericht op de website van Advalvas86 blijkt dat studenten veel
meer moeten gaan betalen bij een hogere rente. De leden vragen hoe
hoog de rente in de afgelopen jaren zou zijn geweest op basis van de
toekomstige vaststellingswijze. Deze leden vragen tevens waarom de
regering de Kamer hier niet uitdrukkelijk op heeft gewezen? Vindt de
regering dat zij de Kamer hierover actief had moeten informeren? Zo nee,
waarom niet?
Er zijn twee wijzigingen in de vaststelling van rente. De ene is dat de rente
op studieleningen niet langer wordt gebaseerd op de rente staatsobligaties met gemiddelde looptijd van 3 tot 5 jaar, maar met een looptijd van
5 jaar. De tweede wijziging is dat de peildatum wijzigt van oktober in het
voorgaande jaar naar de gemiddelde rente over 12 maanden (van oktober
2 jaar terug naar september van het voorgaande jaar). Het eerste heeft
een opwaarts effect, het tweede dempt renteschommelingen en heeft dus
een opwaarts effect bij dalende rente en een neerwaarts effect bij
stijgende rente. Ter illustratie: in 2013 zou de rente als gevolg van de
verlenging van de termijn (effect 1) 0,2% hoger zijn, maar als gevolg van
de overgang naar het gemiddelde (effect 2), daalt de rente juist met 0,2%
voor 2014. Per saldo zou het rentepercentage in 2013 bij de nieuwe
vaststelling bij benadering gelijk blijven aan de huidige 0,81%, sterker nog
het zou uitkomen op een lichte daling naar 0,8%. Gemiddeld genomen
over een lange periode zal er wel een stijging zijn, doordat de 5 jaarsrente
natuurlijk hoger is dan de 3 tot 5 jaarsrente, maar dit hoeft niet van jaar op
jaar het geval te zijn omdat de overgang op het gemiddelde dat effect in
het ene jaar versterkt en in het andere jaar juist teniet doet. Dat is inherent
aan het verkleinen van de fluctuaties wat het overgaan op dat 12 maandsgemiddelde doet. Ook sec het verschil tussen de 3 en de 5-jaarsrente is
niet altijd gelijk, ook niet procentueel.
De wijziging in het vaststelling van de rente maakt onderdeel uit van het
studievoorschotakkoord87 dat op 28 mei 2014 naar de Kamer is gestuurd
(punt 5 in de puntsgewijze opsomming van de elementen van dat
akkoord). Daarnaast is in de memorie van toelichting en in de artikelsgewijze toelichting bij de wet tot invoering van het studievoorschot88
aangegeven dat de rentevaststelling wijzigt en toegelicht wat de achtergrond daarvan is. Daarmee is de Kamer naar het oordeel van de regering
adequaat geïnformeerd.
De leden van deze fractie vragen aan de regering te reageren op het
volgende. Uitgaande van de door de regering gestelde gemiddelde
studieschuld van € 21.000, vragen deze leden aan te geven hoe deze
studieschuld zich ontwikkelt uitgaande van de rente in de periode
1988–2013?
De regering merkt op dat in de periode 1988 tot en met 2013 verschillende
rentemaatstaven zijn gehanteerd. Vanaf 2002 zijn er opslagen komen te
vervallen. De gemiddelde rente over die periode sinds de gewijzigde
rentemaatstaf bedroeg 2,58%. Hoe de studieschuld zich ontwikkelt na
afloop van de studie, hangt af van hoeveel de betrokkene kan terugbetalen. Dit hangt af van de hoogte van de schuld in verhouding tot iemands
inkomen. Het inkomen bepaalt immers hoeveel draagkracht iemand heeft
en of de studieschuld dus (volledig) wordt terugbetaald. Deze vraag kan
dan ook niet kwantitatief beantwoord worden omdat de vraagsteller deze
informatie niet heeft gegeven.

86

http://www.advalvas.vu.nl/nieuws/studenten-betalen-duizenden-euros-meer-bij-hogere-rente
Kamerstukken II 2013/2014, 24 724, nr. 123.
88
Kamerstukken II 2014/205, 34 035, nr.3.
87

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 035, nr. 18

111

Stel dat iemand jarenlang een inkomen heeft op het wettelijk
minimumloon (WML). Pas na 20 jaar verdient iemand meer dan het WML
en kan dan pas terugbetalen. De leden vragen hoe groot de schuld
inclusief rente is na deze 20 jaar. Verder vragen deze leden aan de
regering of deze persoon 4% betaalt over het verschil boven het WML of
over het totaalbedrag.
Hoe hoog de schuld van iemand die pas 20 jaar na afstuderen meer
verdient dan WML, is niet te zeggen. Dat is namelijk niet alleen afhankelijk
van iemands inkomen na afstuderen, maar ook niet onbelangrijk is
hoeveel de betrokkene heeft geleend tijdens de studie. Voor de persoon in
deze casus geldt dezelfde terugbetaalsystematiek als voor alle andere
oud-studenten die hebben geleend onder het studievoorschot; hij betaalt
4% van het meerinkomen boven de drempel van 100% van het wettelijk
minimumloon, dus niet over zijn totale inkomen.
De leden vragen tevens hoeveel procent er wordt terugbetaald als de
gemiddelde rente 3% is en hoeveel dit is bij respectievelijk 4, 5, en 6%.
Wat is het effect op de investering in het hoger onderwijs hierbij en tevens
op de overheidsfinanciën?
Het percentage van de studieschuld dat wordt terugbetaald, wijzigt niet bij
stijgende rente. Bij stijgende rentestanden stijgen namelijk ook de lonen.
Het CPB veronderstelt dat «de rente gelijk is aan de contractloonstijging.
Dit betekent dat in de berekeningen de rente op de studieschuld wegvalt
tegen de stijging van lonen in de toekomst.»89 De aflosquote wijzigt
daardoor niet bij rentestijgingen. De aflosquote geeft weer hoeveel van
elke uitgeleende euro wordt terugontvangen en hoeveel dus wordt
kwijtgescholden.
Ophoging aanvullende beurs
De regering geeft in de beantwoording aan dat kinderen met ouders met
een inkomen tot € 35.000 een hogere aanvullende beurs ontvangen. De
leden van deze fractie vragen op basis van welke criteria de keuze is
gemaakt voor het bedrag van € 35.000.
In het huidige stelsel ontvangen kinderen van ouders met een inkomen tot
€ 35.000 maximale aanvullende beurs. Alle kinderen die onder het
studievoorschot vallen en ouders hebben met een inkomen tot € 35.000,
zullen een hogere aanvullende beurs ontvangen.
Functiebeperking
De regering geeft in de beantwoording aan dat de regering de student
met een functiebeperking niet wil beperken, maar hem of haar de ruimte
wil geven om zijn mogelijkheden optimaal te benutten. Tevens benadrukt
de regering in de beantwoording dat alle studenten, met of zonder
functiebeperking, bewust moeten nadenken over de mogelijkheden die zij
hebben om hun leven zo in te richten dat zij voldoende tijd en geld
hebben voor hun studie. De leden van deze fractie vragen waarom de
regering geen rekening houdt met het feit dat studenten met een
functiebeperking vaak buiten hun schuld om niet extra kunnen werken én
meer studiekosten moeten maken, waardoor de vrijheid om op kamers te
gaan wonen een stuk kleiner is dan voor alle andere studenten.
De regering geeft in de beantwoording aan dat studenten met een
functiebeperking evenveel worden benadeeld met dit wetsvoorstel als alle
89

CPB (2014), Gemiddelde aflossing en inkomenseffecten sociaal leenstelsel. Bijlage bij:
Kamerstukken II 2013/14, 24 724, nr. 131, pag 3.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 035, nr. 18

112

andere studenten. Deze leden vragen de regering aan te geven waarom zij
geen rekening houdt met het feit dat uitwonende studenten met een
functiebeperking ten opzichte van thuiswonende studenten met een
functiebeperking én andere studenten naast het wegvallen van de
basisbeurs nog eens extra met € 2.000 worden gekort.
Doordat in het wetsvoorstel studievoorschot de basisbeurs verdwijnt,
wordt het voorzieningenniveau voor functiebeperkte studenten geraakt.
Daarom gaat de regering deze studenten juist wel extra tegemoet komen.
Deze studenten kunnen aanspraak maken op een eenmalige kwijtschelding van € 1.200,- als zij binnen de diplomatermijn met goed gevolg
een ho-opleiding afronden. Dit kan het extra basisbeurs jaar dat zij onder
het huidige stelsel zouden ontvangen compenseren.
De andere voorzieningen die in het oude stelsel voor studenten met een
functiebeperking blijven behouden, en hier kan deze groep ook aanspraak
op maken. Verder kunnen studenten met een functiebeperking nog steeds
aanspraak maken op het profileringsfonds als ze studievertraging
oplopen. Overigens geldt voor alle studenten, dus ook voor (uitwonende)
studenten met een functiebeperking, dat zij terugbetalen naar draagkracht. Mocht een afgestudeerde student dus niet in staat zijn om na 35
jaar zijn schuld af te lossen, dan wordt deze alsnog kwijtgescholden.
Bijverdiengrens
De regering stelt dat de verhoogde bijdrage opgevangen kan worden door
onder meer de mogelijkheid om thuis te blijven wonen. De leden van deze
fractie vragen hoe de student zich algemeen kan vormen, persoonlijk
ontwikkelen en «21st century skills» opdoen, wanneer de drempel hoger
wordt om het ouderlijk huis te verlaten.
Studenten hebben een grote verantwoordelijkheid in de wijze waarop zij
hun studie organiseren. De regering vindt het belangrijk dat de student
bewust nadenkt over de mogelijkheden die hij heeft om zijn leven zo in te
richten dat hij voldoende tijd en geld heeft voor zijn studie. Studenten
moeten hierin hun eigen afweging maken. Bij de ouders gaan wonen is
één van de mogelijkheden. Studenten kunnen er ook voor kiezen om meer
te gaan bijverdienen, te sparen, hun uitgavenpatroon aan te passen of (als
zij nu al lenen) deze leendoeleinden nog eens kritisch tegen het licht te
houden. Het CPB veronderstelt dat ongeveer een derde van de weggevallen basisbeurs via deze alternatieve financieringsmogelijkheden zal
worden opgevangen en dat de rest zal worden geleend. 1Welke keuze
ouders met een modaal inkomen en meerdere kinderen hierin zullen
maken, is niet op voorhand te zeggen en dus ook niet wat het effect van
deze keuzes op hun koopkracht en bestedingen heeft.
Monitoring
De regering geeft in de beantwoording aan dat de kosten van een student
die een meerjarige master volgt moeilijk te bepalen is. Deze leden vragen
wat de gemiddelde studieschuld van deze groep studenten op dit moment
is. Kan de regering tevens aangeven wat de te verwachten gemiddelde
studieschuld van deze groep studenten zal zijn na invoering van dit
wetsvoorstel?
DUO houdt niet bij wat de gemiddelde studieschuld of de verwachte
terugbetaaltermijn uitgesplitst naar studierichting is. De gevraagde
informatie is dus niet voorhanden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 035, nr. 18

113

Levenlanglerenkrediet
Is de regering het met deze leden eens dat het de voorkeur heeft van DUO
om het levenlanglerenkrediet pas in het studiejaar 2017–2018 in te voeren,
maar dat het ook mogelijk is dit in eerdere studiejaren als voorziening op
te nemen? Waarom kiest de regering daar niet voor?
DUO acht invoering van het levenlanglerenkrediet uitvoerbaar per
studiejaar 2017–2018. Eerder niet. De regering wijst in dat verband ook op
de noodzaak om zorgvuldige afwegingen te maken bij het implementeren
van ICT voorzieningen. Dit mede tegen de achtergrond van het recent
verschenen rapport Elias.
Vouchers
De regering geeft in de beantwoording aan dat het aantal gebruikers met
recht op een voucher is geraamd op 362.700 studenten. De leden van deze
fractie vragen de regering aan te geven wat het verwachte percentage
studenten is dat daadwerkelijk gebruik gaat maken van de vouchers.
In de raming wordt ervan uitgegaan dat de voucher voor 100% wordt
gebruikt door 100% van de rechthebbenden, in het eerste jaar dat er recht
is op de voucher. De raming gaat daarmee uit van de maximumvariant.
Het daadwerkelijke gebruik zal lager liggen, omdat niet iedere student zijn
diploma haalt en niet iedere afgestudeerde de voucher zal innen, of
slechts gedeeltelijk. Er is nu niet aan te geven hoeveel daadwerkelijk
gebruik er zal zijn.
OV Kaart
De regering geeft in de beantwoording aan dat reiskosten voor studie en
stage, ook als deze verder van de woning van de student af liggen, geen
belemmering hoeven te zijn voor de keuze voor deze stage of studie. De
leden vragen wat de te verwachten verhoging in kosten is wanneer de
trend van sterkere profilering van instellingen blijft aanhouden en
studenten dus vaker langere afstanden moeten reizen naar de gewenste
opleiding.
Doordat reizen voor minderjarige mbo-deelnemers met de studentenreisvoorziening kosteloos wordt, doet de verhoging van kosten voor de
student waar de leden van het CDA op lijken te doelen zich niet voor. Zo
wordt gegarandeerd en gestimuleerd dat reisafstanden en de daarmee
samenhangende kosten geen belemmering vormen bij de keuze voor een
onderwijsinstelling of stage.
De regering geeft in de beantwoording aan het recht op de reisvoorziening niet te willen terugzetten naar zeven jaar. De leden vragen of het
voor studenten mogelijk is om, wanneer de student zelf deze afweging
maakt, het studentenreisproduct tijdelijk stop te zetten zonder daarbij de
mogelijkheid om te lenen te verliezen.
Het studentenreisproduct is onderdeel van de prestatiebeurs. Het is
daarom voor studenten reeds mogelijk om het studentenreisproduct
tijdelijk stop te zetten zonder daarbij de mogelijkheid te verliezen om te
lenen. Dit blijft ook onder het nieuwe stelsel het geval.
Deze leden vragen hoe de regering het nakomen van de basisafspraken
van het wetsvoorstel in gaat vullen, nu vorige week onder meer is
gebleken dat het OV-reisrecht voor mbo-studenten niet per 1 september
2015 door DUO kan worden doorgevoerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 035, nr. 18

114

Het wetsvoorstel zoals de regering op 22 september 2014 naar de Tweede
Kamer heeft gezonden gaat uit van invoering van de studentenreisvoorziening voor minderjarige mbo-deelnemers per 1 januari 2017. Daar is
nadien geen aanpassing in geweest.
Investeren in kwaliteit
De regering geeft in de beantwoording aan dat de medezeggenschap
instemmingsrecht op het profileringsfonds heeft, met uitzondering op de
omvang daarvan. De leden van deze fractie vragen de regering aan te
geven waarom, ondanks het belang van het stimuleren van extra
curriculaire activiteiten hetgeen onder andere in deze beantwoording
wordt genoemd, ervoor is gekozen geen instemmingsrecht op de omvang
van het profileringsfonds te regelen in de wet?
De regering is met de leden van de CDA-fractie van oordeel dat extra
curriculaire activiteiten van studenten van belang zijn voor hun persoonlijke ontwikkeling. In veel gevallen zal er geen aanleiding zijn voor een
financiële ondersteuning, in bepaalde gevallen wel. Zo is voorgeschreven
dat leden van de medezeggenschap recht hebben op financiële ondersteuning uit het profileringsfonds. In sommige gevallen is het ter bepaling
aan de instelling. Bij de vormgeving van (de criteria voor ondersteuning
uit) het profileringsfonds is de medezeggenschap uitdrukkelijk betrokken:
voor het profileringsfonds bestaat er een instemmingsrecht van de
medezeggenschapsraad op het profileringsfonds. Dit recht heeft geen
betrekking op de omvang van het profileringsfonds omdat dat een
instemmingsrecht op een deel van de begroting zou betekenen. Met dit
wetsvoorstel wordt een instemmingsrecht op de hoofdlijnen van de
begroting geïntroduceerd, niet op de begroting zelf. Er is dan ook geen
aanleiding om de medezeggenschapsrechten ten aanzien van het
profileringsfonds te veranderen.
Tevens heeft de regering aangegeven bekend te zijn met de knelpuntennotitie van het ISO. Deze leden vragen de regering te reageren op de
constatering in deze notitie dat er op dit moment nauwelijks transparantie
en heldere communicatie naar studenten is en de verschillen tussen hoger
onderwijsinstellingen omtrent het profileringsfonds niet duidelijk zijn en
hier desalniettemin geen concrete actie op wordt ondernomen.
In het rapport van het ISO wordt ingegaan op een aantal casussen. Zoals
aangegeven in het nota naar aanleiding van het verslag gaat het daarbij
om diverse thema’s, zoals het profileringsfonds, waar recent evaluatieonderzoek naar is verricht in het kader van de evaluatie van de wet
Versterking besturing (Kamerstukken II, 2013–2014, 33 824). Met de
invoering van de wet Versterking besturing is meer ruimte aan instellingen geboden om eigen keuzes te maken bij de financiële ondersteuning
uit het profileringsfonds. Het ligt dan ook voor de hand dat er verschillen
zijn tussen instellingen. Heldere communicatie en transparantie is
uiteraard van groot belang. De Minister van OCW heeft instellingen op het
belang ervan gewezen; een belang dat zij uitdrukkelijk onderkennen. Zo
heeft de Vereniging Hogescholen de hogescholen opnieuw gewezen op
het belang van een heldere klachten- en geschillenprocedure.
De leden van fractie verzoeken om een toelichting waarom de genoemde
pre-investeringen van de instellingen van € 200 miljoen per jaar enkel
kunnen vrijkomen in verband met de introductie van het studievoorschot.
De noodzaak tot verbetering in het hoger onderwijs is immers niet iets
nieuws.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 035, nr. 18

115

De regering zorgt er met het studievoorschot voor dat er een bedrag
oplopend tot maximaal € 1 miljard vrijkomt op de begroting, om te
investeren in de kwaliteit van het onderwijs. De regering heeft in dit
verband met de instellingen afgesproken dat zij de eerste jaren de
investeringen in de kwaliteit voor hun rekening nemen. Dit omdat het
even duurt voordat de middelen uit de hervorming in de studiefinanciering vrijkomen. De instellingen zijn hiertoe bereid omdat de regering de
financiering van deze investeringen daarna overneemt.
De leden vragen waarom de regering niet de huidige problemen in het
kader van de rechtspositie van de student aanpakt, zoals beschreven in
het rapport «De Student centraal», maar dit laat afhangen van de
strategische agenda in het nieuwe stelsel.
Voor de totstandkoming van de Strategische Agenda laat de regering zich
breed informeren en zal zij met een groot aantal belanghebbenden
overleggen waaronder vanzelfsprekend studenten en studentenorganisaties. Zoals eerder aangegeven zal de (rechts)positie van de student
daarbij een thema zijn.
Kan de regering aangeven of de vrees gegrond is dat zonder een uniforme
afbakening van de posten voor het «hoofdlijnenrecht», de begroting van
het profileringsfonds per instelling ten prooi zal vallen aan de willekeur
van diezelfde instellingen? Hoe kan de regering garanderen dat dit niet
gebeurt? Deze leden vragen daarnaast om een toelichting bij de
genoemde beleidsterreinen waar de hoofdlijnen van de begroting over
gaan.
Een wettelijk voorgeschreven, uniforme afbakening van de hoofdlijnen
van de begroting doet geen recht aan de verschillen tussen de instellingen. Wel zijn in het wetsvoorstel de beleidsterreinen genoemd die in
ieder geval behoren tot de hoofdlijnen. Verder is het ter bepaling aan de
instellingen, in samenspraak met de medezeggenschap, om de hoofdlijnen nader uit te werken. De door de leden gekozen formulering inzake
het profileringsfonds (ten prooi vallen, willekeur) doet niet alleen geen
recht aan de instellingen en de medezeggenschapsorganen, maar ook niet
aan de beoogde profilering van instellingen met het profileringsfonds.
De leden van deze fractie vragen de regering hoe zij met het wetvoorstel
«studievoorschot» denkt in te zetten op het stimuleren van de algemene
vorming, persoonlijke ontwikkeling en «21st century skills» van de
student, terwijl zij juist door leenaversie en financieel rendement van
instellingen minder snel geneigd zal zijn dit tot ontwikkeling te brengen
naast de studie.
De regering is het allereerst niet met de leden van de CDA-fractie eens dat
studenten door het studievoorschot minder geneigd zullen zijn deze skills
tot ontwikkeling te brengen naast hun studie. De regering wil er
vervolgens op wijzen dat zij de ontwikkeling van 21st century skills in het
curriculum juist stimuleert met de middelen die vrijkomen door het
studievoorschot: deze worden geïnvesteerd in de kwaliteit van het hoger
onderwijs, bijvoorbeeld in de vorm van intensievere begeleiding van
studenten, verhoging van het aantal contacturen tussen student en
docent, excellentietrajecten, het bieden van internationale studiekansen,
innovatief online onderwijs en aandacht voor 21st century skills.
Voorlichting en financieel bewustzijn
De leden van de CDA-fractie vragen de regering of zij bekend is met het
rapport van het ISO «De laatste stap», waarin een sterke aanbeveling

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 035, nr. 18

116

wordt gedaan om een centraal online platform te creëren waar de student
alles voor de studie kan regelen, als oplossing voor de wir-war aan
websites, instanties en deadlines, waar elke aankomend student op dit
moment mee te maken krijgt. Deze leden vragen of de regering wil
onderzoeken of een dergelijk centraal platform een mogelijkheid is.
Kan de regering aangeven in hoeverre studieadviseurs op dit moment op
de hoogte zijn van de daadwerkelijke maatregelen? Is de regering bereid
te kijken naar een centraal online actueel informatieplatform voor
studieadviseurs en studentendecanen, zodat het verstrekken van onjuiste
informatie wordt voorkomen?
De regering wil de leden van de CDA-fractie erop wijzen dat zij onlangs
met startstuderen.nl een centraal platform voor studenten heeft gelanceerd, mede voor dit doel. Dit platform is nog jong, en de bekendheid
moet nog groeien, maar de regering zet daar stevig op in en volgt de
bekendheid van dit platform nauwgezet.
De regering geeft in de beantwoording aan dat studenten die vervroegd
aflossen een overzicht van hun actuele studieschuld en maandlast kunnen
opvragen bij DUO, zodat dit bedrag meegenomen kan worden in de
berekening van de hypotheek. Kan de regering aangeven of het in de lijn
der verwachtingen ligt dat hypotheekverstrekkers daadwerkelijk die
actuele staat van de studieschuld meenemen, in tegenstelling tot de
studieschuld en maandlast bij aanvang van de hypotheek, wat tot op
heden gebeurt?
Zoals de regering in de nota naar aanleiding van het verslag heeft
aangegeven, zijn er afspraken gemaakt met de Nederlandse Vereniging
van Banken en de Autoriteit Financiële Markten over de wijze waarop
studieschulden worden meegewogen bij hypotheekverstrekking.
Hieronder valt ook de afspraak dat hypotheekverstrekkers maatwerk
kunnen leveren bij studenten die vervroegd aflossen en dit kunnen
aantonen. Deze afspraken zijn in overleg met de sector en de toezichthouder tot stand is gekomen, en het ligt dus niet in de lijn der verwachtingen dat kredietverstrekkers hier snel van af zullen wijken.
De regering geeft in de beantwoording aan dat wanneer men inkomen
€ 40.000 heeft en men een studieschuld van € 22.000 heeft, men een
hypotheek van € 153.000 kan krijgen. Kan de regering een scenario met
betrekking tot de hoogte van de te verwachten hypotheek schetsen,
waarbij een student een studieschuld van € 40.000 heeft en een inkomen
van € 30.000? Beaamt de regering dat ondanks het feit dat dit geen
gemiddelde bedragen zijn, het wel regelmatig voorkomende bedragen
zijn?
Een inkomen van € 30.000 kan voorkomen, maar is niet gemiddeld voor
oud-ho-studenten; dat bedraagt € 36.000 voor hbo-afgestudeerden en
€ 50.000 voor wo-afgestudeerden.90 Ook een studieschuld van € 40.000 is
geenszins een representatief gegeven. De regering verwacht dat de
gemiddelde studieschuld € 21.000 is, en dit is eerder behoedzaam dan
een onderschatting. Bij deze combinatie van schuld en inkomen kan een
alleenstaande met de herziene afspraken met de sector een hypotheek
van circa € 95.000 verkrijgen. Met de huidige wegingsfactor van 0,75%
zou dit € 72.000 zijn geweest. Dankzij de herziening van de afspraken
kunnen studenten met deze studieschuld en dit inkomen dus een
aanzienlijk hogere hypotheek krijgen.

90

Centraal Bureau voor de Statistiek, Inkomens van afgestudeerden, 2012.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 035, nr. 18

117

De regering geeft in de beantwoording aan dat er een nulmeting is
uitgevoerd over de kennis van het leenstelsel bij scholieren. Kan de
regering aangeven hoe deze nulmeting is uitgevoerd? Kan de regering
deze nulmeting en tevens de nieuwe meting van november delen met de
Kamer?
Van 2 t/m 14 juli 2014 heeft GfK voor het Ministerie van OCW een peiling
uitgevoerd om de kennis te meten over het studievoorschot. Hiermee is
inzicht verkregen in de studieplannen die men heeft, de manier waarop
deze gefinancierd gaan worden, de bekendheid van de huidige en
toekomstige regelingen op dit vlak en de actuele informatiebehoefte. De
doelgroep van het onderzoek bestaat uit de eerste lichting studenten die
met het studievoorschot te maken gaan krijgen. Aan het onderzoek
hebben leerlingen uit het MBO (niveau 4, klas 3), HAVO (klas 3 en 4) en
VWO (klas 4 en 5), ouders van leerlingen uit deze niveaus en klassen en
daarnaast ook bachelor-studenten in het HBO en het WO meegedaan. In
totaal zijn 1.085 personen bevraagd.91 De regering verwijst de leden van
de CDA-fractie voorts naar de betreffende nulmeting, die meegestuurd
wordt met deze nota.
De regering geeft in de beantwoording aan welke maatregelen worden
ingezet om het financieel bewustzijn van studenten te vergroten. Zij gaat
echter niet in op de vraag of er een waarschuwing komt bij het afsluiten
van een studielening en zo ja hoe deze wordt ingericht. Kan de regering
alsnog antwoord geven op de vraag of er een concrete waarschuwing op
komt bij het afsluiten van een studielening en zo ja, hoe deze wordt
vormgegeven?
De student zal geen waarschuwing ontvangen wanneer hij een lening zal
afsluiten, zoals dat ook nu niet het geval is. De regering zorgt er wel voor
dat de student voldoende op de hoogte is van de kosten die de lening met
zich meebrengt, net zoals de regering de student ook bewust wil maken
van het profijt dat een studie in het hoger onderwijs oplevert. De kosten
van de lening worden onder andere duidelijk in de rekemodule op de
website van DUO Hoe duur is lenen? De student kan daarin het bedrag
aan rentedragende lening invoeren en zien wat de hoogte van de
studieschuld wordt. Ook kan de student via MijnDUO de actuele schuld
zien. Tevens wordt op beschikkingen de hoogte van de schuld aangegeven.
De leden van deze fractie vragen waarom de regering, in het kader van
goede voorlichting over het studievoorschot voor studenten, er geen zorg
voor kan dragen dat de rekenhulp op www.duo.nl niet gelijktijdig af is met
de behandeling van het wetsvoorstel. Is het verschaffen van alle
genoemde voorlichtingsmiddelen niet minstens zo belangrijk als het
doorvoeren van het wetsvoorstel zelf?
De regering is het met de leden van de CDA-fractie eens dat het belangrijk
is dat studenten gebruik kunnen maken van de rekenmodule. De regering
zet er daarom op in dat de studenten gebruik kunnen maken van deze
module in de aanloop naar hun aanmelding, op 1 mei 2015. De rekenmodule zal dus in het voorjaar gereed zijn.

91

De volgende aantallen respondenten hebben deelgenomen aan de peiling: leerlingen MBO
niveau 4 klas 3 (n=68), leerlingen HAVO 3 of 4 (n=151), leerlingen VWO 4 of 5 (n=150), ouders
MBO niveau 4 klas 3 (n=116), ouders HAVO klas 3 of 4 (n=150), ouders VWO klas 4 of 5
(n=150), bachelor-studenten HBO (n=150) en bachelor-studenten WO (n=150).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 035, nr. 18

118

De leden vragen de regering te reageren op de navolgende hartekreet van
een student die zich afvraagt hoe hij zijn studie en studentenkamer, los
van alle onkosten, kan financieren met de nieuwe regeling. Deze student
is bang om 35 jaar studieschuld te moet aflossen en geen hypotheek te
kunnen krijgen, omdat hij stelt dat banken een verklaring willen waarin
staat dat hij geen studieschuld heeft.
Het wetsvoorstel studievoorschot hoger onderwijs voorziet in een
regeling voor een studielening met sociale terugbetaalvoorwaarden:
onder het minimumloon betaal je niets terug, je betaalt nooit meer dan
4% over het meerinkomen boven die drempel en je eventuele restschuld
wordt na 35 jaar kwijtgescholden. En voor studieleningen geldt een
aanmerkelijk gunstigere rente dan bij de looptijd van de lening hoort, of
bij de kredietwaardigheid van een individuele student. Maar dat is slechts
één manier om in de kosten van levensonderhoud te kunnen voorzien.
Ook kan deze student eventueel spaargeld aanwenden, zijn uitgavenpatroon tijdens de studie aanpassen of (als hij van plan is te lenen) de
leendoeleinden nog eens kritisch tegen het licht houden. Daarnaast
zouden zijn ouders ervoor kunnen kiezen om een (grotere) bijdrage te
leveren. Welke van deze mogelijkheden deze student kiest, zal afhangen
van zijn specifieke situatie. Het ligt in de lijn der verwachtingen dat vaak
voor een combinatie van verschillende mogelijkheden gekozen zal
worden.
Na zijn studie kan de student – als hij aan de andere voorwaarden voor de
verkrijging van een hypotheek voldoet – in beginsel een hypotheek
krijgen. Vanzelfsprekend is de hoogte van de studieschuld daarin
belangrijk, maar het is niet zo dat een hypotheekverstrekker een soort
«verklaring van geen studieschuld» zal verlangen. De regering heeft met
de Nederlandse Vereniging van Banken en de Autoriteit Financiële
Markten afspraken gemaakt over hoe studieschulden worden meegewogen. Bij consumptief krediet wordt ervan uitgegaan dat 2% van de
hoofdsom als maandlast moet worden aangenomen. Bij studieleningen
onder het huidige stelsel is dit 0,75% en onder het studievoorschot zijn
ook de Nederlandse Vereniging van Banken en de Autoriteit Financiële
Markten van mening dat 0,45% een goede wegingsfactor is.
Gevolgen rijksbegroting
De regering geeft in de beantwoording aan dat de raming over het
verwacht terug te betalen bedrag van studenten behoedzaam is. Kan de
regering alsnog aangeven wat het risico is voor toekomstige begrotingen,
wanneer blijkt dat het aflosquotum van 86,4% toch minder houdbaar is
dan op dit moment gedacht? Kan de regering tevens aangeven of zij
bekend is met het artikel van Leo Prick in het NRC van zaterdag
25 oktober, waarin hij in duidelijke berekeningen aangeeft dat de
terugbetaling van studieschulden zal gaan tegenvallen? Kan de regering
haar visie op dit artikel toelichten, zo vragen deze leden.
In de raming van het CPB over de ontwikkeling van de aflosquote zijn
zoveel mogelijk effecten meegenomen.92 Hierbij valt te denken aan de
inkomensontwikkeling van huishoudens gedurende de verlengde
aflostermijn van 35 jaar. Ook het overlijdensrisico is hierin verdisconteerd.
Het CPB heeft bij de gevolgen van migratie vanwege het ontbreken van
inkomensgegevens noodgedwongen de aanname moeten doen dat
92

In de gewijzigde memorie van toelichting is een percentage van 90% genoemd als gemiddelde
aflosquote in het huidige stelsel, conform de meest recente ramingen van het CPB; Gemiddelde aflossing en inkomenseffecten sociaal leenstelsel, CPB 22 mei 2014. Kamerstukken II
2013/14, 24 724, nr. 131, blz. 8. Variant A1 bevat de raming van de aflosquote bij handhaving
van het huidige stelsel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 035, nr. 18

119

studenten na migratie niet meer aflossen. Die aanname is zoals het CPB
zelf stelt in de studie, niet terecht en leidt tot een onderschatting van de
geraamde aflosquote. Dat neemt niet weg dat, er altijd ontwikkelingen
zullen zijn waardoor de aflosquote fluctueert. Ook in het huidige stelsel is
dat het geval. Het aantal mensen dat voor de draagkrachtregeling in
aanmerking komt, neemt bijvoorbeeld af als het economisch goed gaat en
vice versa. De regering veronderstelt dan ook niet dat de aflosquote elk
jaar gelijk is. De aflosquote is echter onmogelijk op voorhand van jaar op
jaar te voorspellen voor de meerjarenraming tot in de verre toekomst. Het
maakt onderdeel uit van de reguliere, jaarlijkse actualisatie van de
begroting. Om onder meer deze reden en om redenen van behoedzaamheid, is de aflosquote van 86,4% gebruikt als input voor de raming,
waarbij vervolgens de reguliere aannames ten aanzien van raming van de
terugbetaling zijn gehanteerd. Mocht de opbrengst van het studievoorschot onverhoopt achterblijven bij de huidige raming, dan betekent dit
niet zonder meer dat de investeringsruimte kleiner wordt. Wanneer de
investeringsagenda is vastgesteld, is er geen een-op-een relatie meer
tussen de opbrengst van het studievoorschot en de investeringsagenda.
De raming ten behoeve van de begroting wordt jaarlijks aangepast aan de
meest actuele uitvoeringsinformatie.
De regering kent het artikel van Leo Prick uit het NRC Handelsblad van
25 oktober jongstleden. De heer Prick stelt dat het leenstelsel vooral slecht
is voor de belastingbetaler, niet voor studenten. Studenten zouden door
socialere terugbetaalvoorwaarden op grote schaal hun schuld niet
terugbetalen. Het percentage van elke uitgeleende euro dat wordt
terugbetaald, daalt door dit wetsvoorstel van 90% naar 86,4%. Het
gemiddelde inkomen van een hbo- of wo-afgestudeerde ligt gemiddeld
genomen significant hoger dan € 20.000 (€ 36.000 resp. € 50.000) en ook
bij inkomensstijgingen zoals in het artikel worden verondersteld, zijn
debiteuren veelal prima in staat om de weggevallen basisbeurs (tussen de
€ 4.800 en € 13.400) terug te betalen. De suggestie dat de belastingbetaler
opdraait voor de kosten van de soepeler terugbetaalvoorwaarden is niet
juist, omdat de kosten van de sociale voorwaarden reeds zijn geraamd op
basis van gegevens van het CPB (aflosquote van 86,4%).
Extra investeringsruimte ten gevolge van maatregelen studiefinanciering
De regering geeft in de beantwoording aan dat de vereenvoudiging van
het studiefinancieringssysteem van DUO een kostenverlaging met zich
meebrengt. Hoe rijmt de regering dit met de constatering van DUO in de
uitvoeringstoets dat de kosten zullen stijgen? Kan zij tevens aangeven wat
voor gevolgen dit heeft voor de rijksbegroting?
De in de wetsvoorstel opgenomen vereenvoudigingen hebben voor DUO
een kostenverlagend effect. Er zijn echter ook elementen in het
wetsvoorstel die kostenverhogend werken. Voor de gevolgen van de
uitvoering van dit wetsvoorstel voor de rijksbegroting verwijst de regering
graag naar memorie van toelichting.
De regering geeft in de beantwoording aan dat instellingen hun investeringen laten aansluiten bij hun eigen specifieke strategie en contact en dat
het belangrijk is dat studenten meebeslissen over deze keuzes. Hoe valt
dit te rijmen met het feit dat het instemmingsrecht op de begroting pas
per 1 januari 2016 ingaat en studenten pas instemmingsrecht op de
begroting krijgen voor de begroting van 2017? Kan de regering aangeven
waarom het instemmingsrecht op de begroting niet eerder van kracht kan
zijn?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 035, nr. 18

120

Het instemmingsrecht op de hoofdlijnen van de begroting is voorzien
vanaf 2016. De reden hiervoor is dat de instellingen in 2015 hun begrotingsvoorbereiding tijdig moeten kunnen doen. Sommige instellingen
beginnen al vroeg in het jaar met de nieuwe begrotingscyclus. Het is van
belang dat dit nieuwe instemmingsrecht goed kan worden ingepast in de
administratieve organisatie van de instelling. Veel instellingen zullen de
hoofdlijnen nog moeten beschrijven, afstemmen en in de procedure
moeten opnemen. Invoering per 2016 geeft instellingen voldoende ruimte
om (het instemmingsrecht op) de hoofdlijnen van de begroting goed in te
voeren.
Uitvoering
Kan de regering een uitgebreide reactie geven op de uitvoeringstoets van
DUO en per maatregel aangeven of zij het eens is met de voorgestelde
invoerdata? Kan zij tevens aangeven welke gevolgen deze invoerdata
hebben voor (aankomend) studenten?
De Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO) heeft op 27 juni 2014 op verzoek
van de regering een uitvoeringstoets op het wetsvoorstel uitgebracht.
DUO acht de in dit wetsvoorstel opgenomen voorstellen uitvoerbaar en
handhaafbaar. De door DUO uitgebrachte uitvoeringstoets en de door
KPMG uitgebrachte audit op het oordeel van DUO over de uitvoerbaarheid van specifiek de nieuwe berekening van de aanvullende beurs,
zijn bijgevoegd bij de nota naar aanleiding van het verslag.
Voor DUO is de komst van het studievoorschot een complexe en
omvangrijke veranderopgave. DUO zal de benodigde aanpassingen in het
uitvoeringssysteem waar nodig inbouwen in zowel het bestaande
uitvoeringssysteem als in het Programma Vernieuwing Studiefinanciering
(PVS). Hierdoor is de uitvoering van het studievoorschot geborgd. De
maatregelen in dit wetsvoorstel kunnen worden ingevoerd op de
genoemde invoeringsdata. Bij een aantal voorstellen is het niet noodzakelijk om de geautomatiseerde uitvoeringsprocessen al bij de invoering
van het wetsvoorstel per 1 september 2015 te hebben aangepast. DUO zal
de voor deze voorstellen benodigde aanpassingen na 1 september 2015
doorvoeren. Een voorbeeld hiervan is de invoering van de vouchers en de
verlenging van de terugbetaalperiode. Van een aantal andere voorstellen
heeft DUO aangegeven dat zij deze, gelet op de zwaarte van de vereiste
aanpassing van de geautomatiseerde uitvoeringsprocessen, niet per
1 september 2015 kan invoeren. Om te borgen dat deze voorstellen
inpasbaar zijn in de complexe veranderopgave waar DUO voor staat,
zullen zij ingaan per:
– 1-9-2016: de structurele aanpassing van de berekening van de
aanvullende beurs;
– 1-1-2017: de aanpassing van het rentepercentage en de reisvoorziening
voor minderjarige mbo-studenten;
– 1-9-2017: het levenlanglerenkrediet.
Omdat de komst van het studievoorschot zo’n belangrijke veranderopgave is voor DUO, is in aanvulling op de uitvoeringstoets aan KPMG
gevraagd om te toetsen of DUO de complexe ophoging van de aanvullende beurs kan vormgeven. KPMG heeft bevestigd dat we mogen
verwachten dat DUO de aanpassingen tijdig kan doorvoeren in zowel het
huidige systeem als in PVS.
Kan de regering aangeven waarom de financiële impact van de uitvoering
van het nieuwe wetsvoorstel door duo nog niet helder in kaart is
gebracht? Kan zij tevens aangeven wanneer deze beloofde notitie wel
gereed is?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 035, nr. 18

121

In paragraaf 12 van het wetsvoorstel wordt uitgebreid in gegaan op de
kosten voor de uitvoering van het studievoorschot.
Artikelsgewijs
De regering geeft in de beantwoording aan geen onderzoek te willen doen
naar de rechtspositie van de student.
Kan de regering deze conclusie nader toelichten aan de hand van de
overkoepelende thema’s die het ISO heeft benoemd in zijn knelpuntennotitie, te weten toegankelijkheid, beoordeling, begeleiding, beëindiging en
reparatie?
De regering geeft tevens aan dat instemmingsrecht op de begroting de
rechtspositie van de student versterkt. Kan de regering aangeven hoe het
instemmingsrecht op de begroting deze knelpunten op zou moeten
lossen?
Kan de regering aangeven of zij het eens is met het feit dat een claimcultuur van studenten die bewuster met de vraag van goed onderwijs
zullen omgaan door de hogere investering die zij moeten doen,
voorkomen moet worden? Zo ja, is zij dan ook van mening dat de
knelpunten genoemd in deze notitie opgelost moeten worden om deze
cultuur te voorkomen?
Kan de regering specifiek ingaan op de situatie van de studenten
Medische Hulpverlening die de dupe zijn van het niet nakomen van de
toezegging van de overheid in 2010 om tijdig de BIG-registratie te regelen
voor hun opleiding?
In het rapport is te lezen dat de aspecten «algehele recht van studenten»,
«het beleid van de instellingen», «de bekendheid van de rechten die er
zijn», «de naleving van de wet» en «mogelijke verbeteringen die de wet
nodig heeft» nodig zijn. De regering gaat niet specifiek in haar beantwoording in op de al gedane onderzoeken omtrent deze aspecten. Kan de
regering dit alsnog doen?
Zoals hierboven aangegeven is er in het kader van de wet Versterking
besturing op diverse terreinen onderzoek verricht, waaronder op het
profileringsfonds (faciliteiten voor) medezeggenschap en opleidingscommissies, en de rechtsbeschermingsprocedure. En in het kader van het
overleg over de Strategische agenda zullen diverse thema’s aan de orde
komen, zoals de rechtspositie van de student. Daarbij is het wel van
belang om niet in casuïstiek te vervallen. Daarvoor is de individuele
rechtsbescherming de geëigende procedure. Zoals in de nota naar
aanleiding van het verslag aangegeven zijn recent verschillende cases uit
het rapport door het CBHO beoordeeld. Deze heeft onder meer bepaald
dat een te late inlevering van een werkstuk vanwege een computerprobleem bij de student voor risico is van de student.
De introductie van het instemmingsrecht op de hoofdlijnen van de
begroting betekent een verruiming van de positie van de medezeggenschap. Dit versterkt niet de (individueel georiënteerde) claimcultuur maar
juist het belang van de academische gemeenschap. Er is geen één-op-één
relatie tussen gesignaleerde knelpunten en dit instemmingsrecht.
Verder vragen de leden van de CDA-fractie naar de situatie van de
opleiding Medische Hulpverlening omdat daarvoor geen BIG-registratie
was geregeld. Dit probleem is aangepakt. Voor de erkenning van het
beroep waartoe deze opleiding opleidt, wordt een specifieke voorziening
getroffen.
Overig
Om de actieve, maatschappelijk betrokken student geen achtergestelde
positie te geven op de nominale, enkel studerende student bij invoering
van een leenstelsel vragen de leden van deze fractie of de regelgeving

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 035, nr. 18

122

omtrent collegegeldvrij besturen uitgebreid kan worden door lenen bij
DUO mogelijk te maken en landelijk kan worden doorgevoerd?
De regelgeving omtrent collegegeldvrij besturen is juist ingevoerd om de
instellingen de mogelijkheid te geven de actieve, maatschappelijk
betrokken studenten financieel te ondersteunen vanuit het profileringsfonds. Om die reden denkt de regering niet dat de actieve, maatschappelijk betrokken student achtergesteld is op de nominale, enkelstuderende
student en acht de regering het niet noodzakelijk om lenen bij DUO
mogelijk te maken.
Alle studenten in het hoger onderwijs, dus ook die van private opleidingen, krijgen straks geen basisbeurs meer. Voor deze studenten wordt
er echter geen extra investering gedaan door de regering in het onderwijs
dat zij ontvangen. De leden van de CDA-fractie vragen de regering aan te
geven of zij vindt dat er voor deze studenten sprake is van een gelijk
speelveld.
Het is een feit dat niet bekostigd onderwijs niet bekostigd wordt. De
regering wil dat principiële onderscheid met het bekostigde onderwijs niet
ter discussie stellen.
3. Inbreng van de leden van de PVV-fractie
Algemeen
De leden van de PVV-fractie vragen of de regering concreet kan aangeven
hoe zij de monitoring van deze stelselwijziging vorm gaat geven? Kan zij
daarbij specifiek ingaan op de aspecten toegankelijkheid, terechtkomen
van investeringen bij het hoger onderwijs, voorlichting en leven lang
leren?
De regering zal na invoering van het studievoorschot de effecten op de
toegankelijkheid goed blijven monitoren, zodat zo nodig tijdig bijgestuurd
kan worden. Vanuit deze overweging zal de breed gesteunde motie van
het lid Slob c.s. worden uitgevoerd.93 Daarin wordt de regering
opgeroepen de gevolgen van de maatregelen voor studenten in kaart te
brengen, met name voor de studenten die afkomstig zijn uit gezinnen met
lage inkomens. Dit ziet de regering als een doorlopend proces. Of, hoe en
wanneer zal worden bijgestuurd, hangt af van de effecten die optreden en
de vraag waarop zal moeten worden bijgestuurd. Daarbij zal ook worden
gekeken naar de effectiviteit van voorlichting. De regering zal na invoering
van het studievoorschot starten met een effectmeting onder de eerste
studenten die onder het studievoorschot gaan vallen. Dit zal onderdeel
zijn van de jaarlijkse beleidsmaatregelenmonitor van ResearchNed. Na
studiejaar 2015/2016 zal dit kunnen leiden tot een eerste inzicht in de
effecten van het studievoorschot. Dit is dan echter pas een eerste stap;
structurele effecten zijn pas op langere termijn zichtbaar, zo weet de
regering van ervaringen uit andere landen.
De middelen die vrijkomen door de hervorming van het stelsel van
studiefinanciering zijn uitsluitend bestemd voor een kwaliteitsimpuls in
het hoger onderwijs. De komende tijd gaat de regering met studenten,
docenten en bestuurders in gesprek over de belangrijkste opgaven en
investeringen in het hoger onderwijs. Deze gesprekken en werkbezoeken
vormen input voor de strategische agenda met bijbehorende (lange
termijn) investeringsagenda. De strategische agenda met bijbehorende
investeringsagenda zal halverwege 2015 verschijnen en aan uw Kamer
worden voorgelegd. Gezien het belang van deze investering in het hoger
93

Kamerstukken II 2012/2013, 33 410, nr. 20.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 035, nr. 18

123

onderwijs en de positieve effecten die deze kwaliteitsimpuls heeft op vele
verschillende maatschappelijke sectoren en op de economische groei,
verwacht de regering dat deze ook in latere jaren op veel draagvlak kan
rekenen. De begrotingswetgever bepaalt jaarlijks de omvang van de
beschikbare impuls. Dit geldt voor ieder onderdeel van de rijksbegroting.
Uw Kamer zal binnenkort een brief ontvangen over het leven lang leren,
die tevens de beleidsreactie is op het advies «Flexibel hoger onderwijs
voor volwassenen» van de commissie Rinnooy Kan. In deze brief zal
worden stilgestaan bij de monitoring van de effecten van het levenlanglerenbeleid.
Vragen naar aanleiding van pagina 20
De regering geeft in de beantwoording aan dat DUO en OCW in
september op volle kracht zijn begonnen met de voorlichting over het
studievoorschot. Kan de regering aangeven wat zij bedoelt met volle
kracht, zo vragen deze leden.
De voorlichtingsactiviteiten die DUO heeft ontplooid, of met medewerking
van DUO zijn ontplooid en zullen worden ontplooid, zijn onder andere:
• Alle eindexamenkandidaten (havo, vwo en mbo) hebben in oktober
een brief van de Minister van Onderwijs met informatie over studiekeuze, aanmeldingsprocedures en studiefinanciering. Deze brief bevat
onder andere een link naar de site DUO.nl en startstuderen.nl, waar
(aankomende) studenten uitleg kunnen vinden over hun verschillende
mogelijkheden, rechten en plichten in de studiefinanciering. Bij de
brief zit ook een infographic van alle stappen die studenten moeten
nemen als voorbereiding op de studie.
• Eind oktober gaat op onder andere startstuderen.nl een animatie
online met informatie voor aankomende studenten over de stappen
die zij zelf moeten zetten om aan een studie te kunnen beginnen. Zo
wordt onder andere uitgelegd hoe zij studiefinanciering kunnen
aanvragen, en wat de mogelijkheden in de studiefinanciering zijn.
• Begin december ontvangen alle huidige studenten bericht van DUO
met de toekenning van studiefinanciering voor volgend jaar. Bij dit
bericht, dat een voorbehoud van wetswijziging bevat, ontvangen
studenten een folder met daarin uitleg over het studievoorschot.
• Samen met de landelijke vo-decanenverenigingen werkt DUO aan een
flyer met informatie over onder andere startstuderen.nl en het
studievoorschot. Deze flyer kan verspreid worden via de netwerken
van de vo-decanenverenigingen.
• Via de DUO E-zines voor onder andere decanen en mentoren, en via de
OCW-nieuwsbrieven, worden instellingen en scholen op de hoogte
gebracht van de informatie op startstuderen.nl, de verzending en
inhoud van de brief aan de eindexamenkandidaten en de flyer die
ontwikkeld wordt.
• Via verschillende instrumenten wordt daarnaast nog ingezet op het
vergroten van het financieel bewustzijn. Zo is onder andere de website
www.financieelstudieplan.nl ontwikkeld door de stichting Weet wat je
besteedt en het Nibud, in samenwerking met onder meer de studentenorganisaties, de Nationale Jeugdraad, het Ministerie van OCW en
DUO. Ook zal in samenwerking met Nibud bekeken worden hoe een
financieel huishoudboekje ontwikkeld kan worden, waarin studenten
hun actuele schuldpositie kunnen bijhouden, hun opgenomen
voorschot kunnen bekijken en terug te betalen bedragen kunnen
bijhouden. Een rekenhulp bij DUO moet studenten inzicht geven in de
kosten van de lening die zij afsluiten, hen een indicatie geven van de
totale lening die zij opbouwen met het gekozen leenbedrag, en de
maandlasten die daarbij horen in de aflosfase, uitgesplitst naar
verschillende inkomensniveaus.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 035, nr. 18

124

De regering wil erop wijzen dat een dergelijke hoeveelheid informatie en
voorlichting vrij uitzonderlijk is in deze fase van een wetsvoorstel. De
regering wil er daarbij op wijzen dat het in deze fase nu eenmaal ook
belangrijk is om een balans te zoeken tussen enerzijds de wens om
jongeren alvast te wijzen op het studievoorschot, en anderzijds de wens
om recht te doen aan de voorlopige status van het wetsvoorstel, nu de
parlementaire behandeling nog niet is afgerond.
Kan de Minister tevens aangeven of zij bekend is met de constatering van
het ISO op 14 oktober 2014 dat er 0 zoekresultaten te vinden zijn bij het
intypen van studievoorschot op duo.nl, dat de beloofde webpagina over
het studievoorschot op duo.nl een foutpagina weergeeft en het magere
aantal van twee veel gestelde vragen over het leenstelsel op de website
van duo94? Kan zij tevens aangeven hoe deze constatering te rijmen is met
de «volle kracht» waarmee DUO en OCW in september zijn begonnen met
de voorlichting over het studievoorschot, zo willen deze leden weten.
Het ISO heeft geconstateerd dat, indien op de website van duo.nl zelf
wordt gezocht naar het woord studievoorschot op 14 oktober, er 0
zoekresultaten zijn. Deze bewering is in ieder geval op dit moment onjuist.
Als op DUO.nl op dit moment gezocht wordt op die term, is het resultaat
http://duo.nl/particulieren/actueel/Volgend_jaar_studeren.asp.
Via deze pagina komt men daarnaast op de informatiepagina’s van DUO
over het studievoorschot terecht. Het is overigens niet noodzakelijk om op
de landingspagina van duo.nl een zoekterm in te vullen. Linksonder op de
homepage staat ook een grote oranje button met de titel Studievoorschot:
De nieuwe studiefinanciering.
Ook het feit dat op de website van DUO maar twee meest gestelde vragen
zouden staan over dit onderwerp, is onjuist. Op de pagina http://duo.nl/
studievoorschot/default.asp staan inderdaad maar twee vragen, maar dat
is om opmaaktechnische reden. Indien hier meer vragen zouden worden
opgenomen, dan zou de pagina onoverzichtelijk worden. Als een van deze
vragen door de student wordt aangeklikt, krijgt de student de
mogelijkheid de andere vragen te stellen en de antwoorden te lezen. Dit is
de reguliere webpagina, waar de meest voorkomende vragen worden
gesteld en beantwoord. Als hier wordt gezocht op studievoorschot, krijgt
men een zevental nieuwe vragen met antwoorden over het studievoorschot.
Vragen naar aanleiding van pagina 45
De regering geeft in de beantwoording op de vraag van de leden van de
PVV-fractie of wettelijk vastgelegd kan worden dat de vrijgekomen
middelen aan het ho worden besteed wel aan dat de middelen die
vrijkomen door de hervorming van het leenstelsel bestemd zijn voor een
kwaliteitsimpuls in het hoger onderwijs maar gaan niet in op de vraag of
dit ook wettelijk vastgelegd wordt. Kan de regering dit deel van de vraag
alsnog beantwoorden, zo vragen zij.
De middelen die vrijkomen door de hervorming van het stelsel van
studiefinanciering zijn bestemd voor een kwaliteitsimpuls in het hoger
onderwijs en het direct daaraan verbonden onderzoek. Gezien het belang
van deze investering in het hoger onderwijs en de positieve effecten die
deze kwaliteitsimpuls heeft op vele verschillende maatschappelijke
sectoren en op de economische groei, verwacht de regering dat deze ook
in latere jaren op veel draagvlak kan rekenen. De begrotingswetgever
bepaalt jaarlijks de omvang van de beschikbare impuls. Dit geldt voor
ieder onderdeel van de rijksbegroting. Dat is geregeld in artikel 105 van de
Grondwet.
94

http://www.iso.nl/nieuws/coalitiepartijen-achter-kritiekpunt-iso/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 035, nr. 18

125

Vragen naar aanleiding van pagina 71
De regering geeft in de beantwoording aan dat de twee aanloopjaren
moet blijven bestaan maar dat het wel mogelijk is om versneld af te
lossen, tevens is de regering voorstander van het versneld aflossen van
de studieschuld. Kan de regering aangeven of het mogelijk is om de
student bij afronding van de studie in de systematiek van DUO standaard
direct begint met afbetalen tenzij hij/zij aangeeft de aanloopjaren in te
willen zetten? Kan de regering tevens aangeven waarom zij wel of niet
voorstander is van een dergelijke aanpassing, zo vragen deze leden.
De regering heeft in de nota naar aanleiding van het verslag behorend bij
dit wetsvoorstel aangegeven van mening te zijn dat de twee aanloopjaren
een van de sociale elementen uit de terugbetaling van studieleningen is
en derhalve behouden moeten blijven. Hierdoor hoeft de afgestudeerde
niet direct na afstuderen met terugbetaling te beginnen. Mocht de student
toch al in die jaren willen beginnen met terugbetalen en zo de opbouw
van rente willen voorkomen, dan is dat uiteraard mogelijk en onder het
studievoorschot wordt flexibel en vervroegd terugbetalen verder
gefaciliteerd. De leden van de PVV-fractie stellen eigenlijk voor deze
situatie om te draaien: standaard meteen beginnen met aflossen en indien
de student daarmee wil wachten, de student de keuze laten om de
aanloopjaren in te zetten. In theorie is dat mogelijk. De regering heeft er
echter niet voor gekozen en ziet hiervan op dit moment de meerwaarde
niet in; studenten kunnen zowel in het voorstel van de regering als in het
voorstel van de leden van de PVV-fractie meteen beginnen met aflossen
als zij dat willen of hiermee wachten na afloop van de aanloop. Met de
aanvullende mogelijkheden om flexibel terug te betalen, kan elke student
het terugbetalingsregime kiezen dat bij zijn persoonlijke situatie en
voorkeur past.
4. Inbreng van de leden van de CU-fractie
De leden van de fractie van de ChristenUnie lezen op pagina 88 van de
nota naar aanleiding van het verslag dat de regering erkent dat het
voorzieningenniveau voor functiebeperkte studenten geraakt wordt door
invoering van het leenstelsel. Waarom neemt de regering genoegen met
de aantasting van het voorzieningenniveau van uitwonende studenten
met een functiebeperking? Is het argument dat de tegemoetkoming niet te
zwaar mag drukken op de investeringsruimte die de regering wil
vrijspelen zwaarwegend genoeg om het voorzieningenniveau en ook de
toegankelijkheid van deze studenten aan te tasten?
De studenten kunnen aanspraak maken op een eenmalige kwijtschelding
van € 1.200,– als zij binnen de diplomatermijn met goed gevolg een ho
opleiding afronden. Dit kan het extra basisbeurs jaar dat zij onder het
huidige stelsel zouden ontvangen deels compenseren. Verder wil de
regering alle studenten, met of zonder functiebeperking, moeten bewust
nadenken over de mogelijkheden die zij hebben om hun leven zo in te
richten dat zij voldoende tijd en geld hebben voor hun studie. Studenten
moeten hierin hun eigen afweging maken. Wil hij thuis blijven wonen of
op kamers, wil hij extra lenen, wil hij eventuele gespaarde reserves
aanspreken? De regering wil de student hierin niet beperken, maar hem of
haar de ruimte geven om zijn mogelijkheden optimaal te benutten. Door
dit ruime scala aan mogelijkheden kan de toegankelijkheid ook voor deze
studenten niet in het geding komen. Overigens geldt voor alle studenten,
dus ook voor (uitwonende) studenten met een functiebeperking, dat zij
terugbetalen naar draagkracht. Mocht een afgestudeerde student dus niet
in staat zijn om na 35 jaar zijn schuld af te lossen, dan wordt deze alsnog
kwijtgescholden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 035, nr. 18

126

De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen nadere toelichting op
de opmerking dat de regering de mogelijkheid wil openhouden om reeds
vanaf 2018 investeringen te koppelen aan kwaliteitsafspraken. Om de
optie niet op voorhand uit te sluiten wordt niet gewacht met het indienen
van een voorstel voor een grondslag voor kwaliteitsbekostiging. Waarom
kiest de regering voor het vastleggen van een wettelijke grondslag voor
een nieuw bekostigingssysteem om «de mogelijkheid open te houden»? Is
niet eerste een goede evaluatie nodig van de lopende experimenten en
een grondige parlementaire behandeling van wettelijke borging van een
nieuwe bekostigingssystematiek?
Met het huidige wetsvoorstel worden de geplande investeringen nog niet
gekoppeld aan de kwaliteitsafspraken. Er is dus ook geen sprake van dat
vooruitgelopen wordt op de evaluatie van het experimenteerartikel. Het
huidige wetsvoorstel maakt een dergelijke koppeling mogelijk – indien
daartoe in 2017, mede op grond van de evaluatie van het huidige
experiment met de prestatieafspraken wordt besloten – maar effectueert
deze koppeling niet. Toepassing van het artikel dat deze koppeling
mogelijk maakt, vereist het vaststellen van een algemene maatregel van
bestuur die moet worden voorgehangen bij de Tweede en Eerste Kamer.
Over de concept algemene maatregel van bestuur moet bovendien
overleg worden gevoerd met VSNU, Vereniging Hogescholen en de
studentenorganisaties. Het hiervoor beschreven proces staat borg voor
zorgvuldige en «evidence based» besluitvorming.
De leden van de fractie van de ChristenUnie lezen in de nota naar
aanleiding van het verslag (p. 97) dat communicatie over huurtoeslag
voor studenten niet anders is dan voor overige burgers en dat verwezen
wordt naar de website www.belastingdienst.nl. Deelt de regering de
constatering dat studenten bij aanvang van hun studie veel verschillende
websites over studie, schulden en toeslagen moeten raadplegen om het
complete pakket aan maatregelen en mogelijkheden te kunnen overzien?
Is de regering bekend met het rapport van het ISO «de laatste stap»95
waarin een centraal online platform waar alle zaken die geregeld moeten
worden aan het begin van de studie wordt aanbevolen? Is de regering
bereid om deze aanbeveling over te nemen?
De regering begrijpt de zorg van de leden van de fractie van de
ChristenUnie. De regering heeft mede daarom de website startstuderen.nl
in het leven geroepen, die dienst moet doen als dit centrale platform. Dit
platform is nog jong, en de bekendheid moet nog groeien, maar in de
voorlichting zal daar goed op ingezet worden, en de regering zal dit
nauwgezet volgen.
De leden van de fractie van de ChristenUnie lezen in de nota naar
aanleiding van het verslag dat voorlichting door decanen, mentoren en
docenten van belang is. Tevens staat te lezen dat individuele gesprekken
zeer goed worden geëvalueerd. Kan de regering aangeven hoe deze
manieren van voorlichting worden gestimuleerd in het voortgezet
onderwijs?
De rol van de decaan in het vo is zeer divers en mede afhankelijk van de
visie die de school heeft op LOB. Men kan LOB aanbieden in de vorm van
een apart vak, als set van samenhangende schoolactiviteiten maar ook als
integraal onderdeel van het onderwijs. De voorlichting kan dus door zowel
de decaan als de mentor gedaan worden, maar ook de vakdocent kan hier
een rol in hebben.

95

www.iso.nl/publicatie/leenstelsel-los-eerst-deze-wir-war-op-3/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 035, nr. 18

127

In het stimuleringsproject LOB is vanaf 2011, samen met diverse experts
op het terrein van LOB, gewerkt aan een breed gedragen LOB-visietraject.
De zogenaamde LOB-box bevat een visie, enkele handreikingen voor een
veranderstrategie, concrete schoolactiviteiten en werkwijzen (zie
www.lob-vo.nl/loopbaanbox). Ook bevat de LOB-box een werkwijze om de
LOB-activiteiten en de samenwerking met partners te evalueren en daar
het LOB-programma op af te stemmen.
Uit het onderzoek LOB en studiesucces96 blijkt dat studenten in het hoger
onderwijs minder uitvallen bij een goede LOB. Door het aanbieden van
een weloverwogen breed
pakket van meerdere LOB-activiteiten in het voortgezet onderwijs is een
afname mogelijk van bijna een derde van de reguliere uitval. Een van de
belangrijkste aanbevelingen aan scholen is om op tijd te beginnen met het
aanbieden van LOB-activiteiten, dat wil zeggen niet pas in de laatste twee
leerjaren maar één of twee jaar daarvoor (voor de profielkeuze). Ook
vinden leerlingen vaak het individuele gesprek met decanen, mentoren en
vakdocenten het nuttigst in de keuzebegeleiding, op de voet gevolgd door
voorlichting door gastsprekers over opleidingen en beroepen.
Deze kennis wordt benut om ook in de onderbouw van het vo actief vorm
te geven aan LOB. In lijn met de ambities uit het sectorakkoord vo zal het
verbreden en verduurzamen van de opgedane kennis over hoge kwaliteit
LOB de komende periode centraal staan in het vo. Eind van dit jaar zal de
VO-raad een vervolgadvies opstellen hoe dit in de sector te realiseren. De
ervaringen met onder andere de samenwerking met andere sectoren zal
daar onderdeel van zijn. De huidige pilots samenwerking vo-ho laten zien
dat een intensieve en structurele samenwerking tussen vo en ho een
belangrijke bijdrage levert aan een doorlopende LOB-leerlijn.
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen hoe studenten bij het
aangaan van een studielening worden gewezen op de gevolgen van een
studielening. Kan preciezer worden aangegeven hoe dit in praktijk
concreet wordt vormgegeven bij DUO?
Allereerst heeft DUO de rekenmodule Hoe duur is lenen op de site, waar
studenten gebruik van kunnen maken. De student kan op de site van DUO
het ingevoerde bedrag aan rentedragende lening invoeren en dan zien
wat de hoogte wordt van de studieschuld. Ook kan de student via
MijnDUO zijn actuele schuldpositie zien. Tevens wordt op elke beschikking
de hoogte van de schuld aangegeven.
5. Inbreng van de leden van de SGP-fractie
Redenen voor wetswijziging
De leden van de SGP-fractie vragen nogmaals naar de rechtvaardigheid
van de voorgestelde herverdeeleffecten met betrekking tot een medisch
specialist wiens ouders tijdens zijn studietijd een modaal inkomen
hadden. In haar reactie gaat de regering wel in op sociale regelingen voor
terugbetaling bij lage inkomens, maar deze leden vroegen juist naar
terugbetaling door hoge inkomens. Zij vragen waarom het niet ten minste
redelijk is dat afgestudeerden met een hoog inkomen een deel van de
aanvullende beurs terugbetalen. Een verhoogde terugbetaling vanwege
de aanvullende beurs betekent volgens deze leden juist een onderstreping
van de waarde van de aanvullende beurs, namelijk dat de student wellicht

96

LOB en studiesucces, onderzoek naar de opbrengst van LOB op basis van de Startmonitor
2012–2013, ResearchNed september 2013.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 035, nr. 18

128

mede daardoor een studie heeft kunnen volgen en zelfs een hoog
inkomen in de wacht heeft kunnen slepen.
Het stelsel van studiefinanciering is – nu en straks- gebouwd op de
gedachte dat overheid, ouder en student de verantwoordelijkheid voor de
studiefinanciering delen. Die gedachte verandert niet met de invoering
van het studievoorschot. De overheid en de ouder blijven meebetalen aan
de opleiding van de student, de eigen bijdrage van de student wordt
echter verhoogd met het bedrag van de wegvallende basisbeurs.
De aanvullende beurs waarop de leden van de SGP-fractie doelen, is
bedoeld voor die studenten van wie de ouders niet genoeg verdienen om
de veronderstelde ouderlijke bijdrage aan de studie van hun kind
daadwerkelijk te leveren. Deze studenten hebben daarom tijdens hun
studie recht op de aanvullende beurs. Zo voorkomt de regering dat er
studenten zijn die afzien van een studie in het hoger onderwijs omdat zij
de initiële kosten niet kunnen opbrengen. Het hoger onderwijs moet
immers voor iedereen toegankelijk zijn die er het talent en de motivatie
voor heeft; ongeacht de afkomst, maar ook ongeacht het inkomen later.
Een studie in het hoger onderwijs is immers het vehikel voor opwaartse
mobiliteit bij uitstek.
De leden van deze fractie vragen of de regering de hoogte van de
veronderstelde ouderlijke bijdrage in kaart wil brengen en de relatie met
het normbudget inzichtelijk wil maken.
In de WSF 2000 is een wettelijke veronderstelde ouderlijke bijdrage
opgenomen. De maximale wettelijke ouderlijke bijdrage is even hoog als
de maximale aanvullende beurs: € 365,33 per maand. Wanneer ouders
niet (volledig) in staat zijn om deze wettelijk veronderstelde bijdrage te
leveren, kan hun kind aanspraak maken op de aanvullende beurs. Voor
iedere euro die een ouder niet wordt verondersteld bij te dragen, ontvangt
het kind een euro aanvullende beurs. De wettelijk veronderstelde
ouderlijke bijdrage is geen verplichting. Studenten maken aan de
keukentafel afspraken met hun ouders over de feitelijke ouderlijke
bijdrage. In werkelijkheid lopen de wettelijke veronderstelling en de
daadwerkelijke bijdrage soms uit elkaar. Dat laat ook de praktijk zien, zie
onderstaand de gemiddelde daadwerkelijke ouderlijke bijdrage. Van zijn
maandbudget wordt de student geacht 16% in te zetten voor zijn
onderwijsbijdrage (collegegeld). Naast de reisvoorziening kan de student
beschikken over een maandbudget van € 986,14, waarvan € 833,22 voor
levensonderhoud (incl. leermiddelen) en € 152,92 voor collegegeld
(bedragen naar de maatstaf van 1 januari 2014). Dit normbudget is
vastgelegd in de WSF 2000 (artikel 3.18).
Zij vragen ook naar de opbouw en elementen van de veronderstelde
ouderlijke bijdrage. Deze leden vragen eveneens of de regering op basis
van onderzoek kan aangeven wat de werkelijke ouderlijke bijdrage is,
waarbij niet alleen een gemiddelde wordt gehanteerd, maar ook een
verdeling in klassen. Zij merken op dat het bij een hervorming van de
studiefinanciering in de rede ligt ook de veronderstelde ouderlijke
bijdrage kritisch tegen het licht te houden.
De wettelijk veronderstelde ouderlijke bijdrage is geen verplichting.
Studenten maken aan de keukentafel afspraken met hun ouders over de
feitelijke ouderlijke bijdrage. In werkelijkheid lopen de wettelijke veronderstelling en de daadwerkelijke bijdrage soms uit elkaar. Dat laat ook de
praktijk zien, zie onderstaand de gemiddelde daadwerkelijke ouderlijke
bijdrage.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 035, nr. 18

129

Gemiddelde maandelijkse ouderlijke bijdrage naar sociaaleconomische status in 2013
(bron: studentenmonitor.nl)
Laag
Midden
Hoog
Gemiddeld

€ 49
€ 86
€ 170
€ 116

Het studievoorschot
Deze leden hebben met belangstelling kennis genomen van de berekening
met betrekking tot een sobere, hardwerkende student en de conclusie dat
de regering de terugbetaling ook in die situatie te rechtvaardigen vindt.
Deze leden vragen of de regering kan bevestigen dat voor dergelijke
studenten
Het is de regering niet helder wat de leden hier beoogd hebben te vragen.
De leden van deze fractie lezen dat inkomens van circa € 46.000 in staat
worden geacht de volledige ouderlijke bijdrage te betalen en dat de
veronderstelde ouderlijke bijdrage verhoogd wordt. Deze leden vragen
om reactie ten aanzien van een drietal punten. Allereerst vragen zij naar
de onderbouwing van de veronderstelling dat inkomens van € 46.000 de
volledige ouderlijke bijdrage kunnen betalen. Ten tweede vragen zij hoe
het mogelijk is dat de inkomensgrens van € 46.000 niet wordt gewijzigd
wanneer de veronderstelde ouderlijke bijdrage met € 100 wordt
verhoogd, uitgaande van de veronderstelling dat de gehanteerde normen
op een redelijke onderbouwing berusten.
Zowel in de huidige als in de voorgestelde situatie wordt vanaf een
ouderlijk inkomen van circa € 46.000 het inkomen voldoende geacht om
de volledige wettelijk veronderstelde bijdrage te kunnen betalen. De
wettelijk veronderstelde ouderlijke bijdrage is geen verplichting.
Studenten maken aan de keukentafel afspraken met hun ouders over de
feitelijke ouderlijke bijdrage. In werkelijkheid lopen de wettelijke veronderstelling en de daadwerkelijke bijdrage soms uit elkaar. Gezien het feit dat
de inkomens van circa 46.000 voldoende wordt geacht om de volledige
wettelijk veronderstelde bijdrage te kunnen betalen acht de regering het
niet noodzakelijk de inkomensgrens van 46.000 te wijzigen.
Tot slot vragen zij een toelichting op de hoogte van de maximale
aanvullende beurs in relatie tot het normbudget. Waarom is het redelijk en
logisch dat de overheid een groter deel van de als redelijk gehanteerde
kosten gaat betalen, terwijl de opbouw van het normbedrag niet is
gewijzigd?
De aanvullende beurs waarop de leden van de SGP-fractie doelen, is
bedoeld voor die studenten van wie de ouders niet genoeg verdienen om
de veronderstelde ouderlijke bijdrage aan de studie van hun kind
daadwerkelijk te leveren. Deze studenten hebben daarom tijdens hun
studie recht op de aanvullende beurs. Zo voorkomt de regering dat er
studenten zijn die afzien van een studie in het hoger onderwijs omdat zij
de initiële kosten niet kunnen opbrengen. Het hoger onderwijs moet
immers voor iedereen toegankelijk zijn die er het talent en de motivatie
voor heeft; ongeacht de afkomst, maar ook ongeacht het inkomen later.
Een studie in het hoger onderwijs is immers het vehikel voor opwaartse
mobiliteit bij uitstek.
De leden vragen of zij uit de reactie van de regering terecht hebben
begrepen dat ouders niet alleen toegang hebben tot de rekenhulp op de
site van DUO, maar dat zij ook inzicht krijgen in het daadwerkelijke niveau
van de studieschuld van hun kind.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 035, nr. 18

130

Ouders hebben via de website van DUO toegang tot de rekenhulp. Deze
tool maakt geen gebruik van individuele gegevens en geeft geen toegang
tot persoonlijke gegevens van de student of debiteur. Ouders krijgen dus
geen inzicht in de studieschuld van hun kinderen.
De leden van deze fractie informeren waarom het wettelijk collegegeld in
Nederland zo sterk afwijkt van de bedragen in omringende landen op het
vasteland en in waarom de regering mede met het oog daarop bij de
invoering van het leenstelsel geen reden ziet het collegegeld te verlagen.
De regering is van mening dat het wettelijk collegegeld zoals dat op dit
moment in Nederland gehanteerd wordt een redelijk bedrag vormt.
Sterker nog, we zien dat ook in ons omringende landen, zoals nu in
Duitsland de discussie wordt gevoerd over ophoging van het collegegeld.
De leden vragen ook waarom de regering niet heeft besloten in het
voorstel een beloning op te nemen voor studenten die voortvarend
afstuderen. Deze leden vragen of de regering kan aangeven welk bedrag
ermee gemoeid zou zijn wanneer studenten die hun bacheloropleiding
afronden binnen de nominale studieduur plus een jaar kwijtschelding van
een jaar collegegeld ontvangen.
De regering is van mening dat de langstudeermaatregel waar de SGP
hiervan een variant ter berde brengt geen recht doet aan wat nodig is in
het hoger onderwijs. Daarnaast geldt dat het studievoorschot in zichzelf al
zorgt voor een stimulans om voortvarend te studeren.
Vereenvoudigingen
De genoemde leden constateren dat de regering een oplossing ziet om de
aansluiting tussen kinderbijslag en studiefinanciering. Deze leden vragen
of de regering ook daadwerkelijk een verbetering gaat bewerkstelligen,
aangezien zij deze in het wetsvoorstel nog niet hebben kunnen bespeuren.
Zij wijzen er op dat de Minister van sociale zaken heeft toegezegd dat het
tijd wordt een oplossing te vinden, dat een oplossing zal worden gezocht
en dat alleen nog de vraag was hoe die oplossing eruit zou gaan zien.
De regering heeft aangegeven dat er inderdaad een oplossing gevonden
zou kunnen worden maar dat dit financiële consequenties met zich
meebrengt.
Kwaliteitsafspraken
De leden van de SGP-fractie bedanken de regering voor de uitleg van een
wettelijk experiment. Zij kunnen de stelling echter niet goed plaatsen dat
niet in het experimenteerartikel is voorgeschreven dat met wetswijziging
moet worden gewacht totdat het experiment is geëvalueerd. Zij vragen of
de gedachte dat met wetgeving ten aan zien waarvan een experiment
loopt wordt gewacht totdat de resultaten van het experiment beschikbaar
zijn niet dermate basaal is dat het vreemd zou zijn dit in een experimenteerartikel te regelen.
Experimenten strekken er onder meer toe om inzicht te krijgen in het
effect van nieuw beleid. De regering vindt dat het verkregen inzicht een rol
moet spelen bij de uitwerking van de nieuw te maken kwaliteitsafspraken.
Het wetsvoorstel houdt niet meer in dan een goede juridische grondslag
voor het koppelen van investeringen aan kwaliteitsafspraken. Dat neemt
niet weg dat in artikel 1.7a niet wordt geregeld dat met wetgeving ten
aanzien waarvan een experiment loopt, moet worden gewacht totdat de
resultaten van het experiment beschikbaar zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 035, nr. 18

131

De leden vragen een onderbouwing van de stelling dat continuering van
het bestaande experiment niet mogelijk zou zijn. Zij vragen ook waarom
de regering te zijner tijd niet een nieuw experiment start, gezien het feit
dat ten zijner tijd hoe dan ook afspraken gemaakt moeten worden en dat
voor een wezenlijk andere invulling van de kwaliteitsafspraken met het
oog op de voorgestelde grondslag ook een AMvB nodig zal zijn. Deze
leden vermogen nog niet in te zien welke tijdsbesparing de voorgestelde
grondslag oplevert en welke problemen in de planning met de bestaande
wetgeving zouden ontstaan.
Verlenging van het experiment van rechtswege biedt de mogelijkheid tot
het continueren van het huidige experiment, maar maakt geen nieuwe
kwaliteitsafspraken gekoppeld aan investeringen, gebaseerd op andere
indicatoren en volgens andere spelregels dan de nu gehanteerde,
mogelijk. In dat geval zou er de facto sprake zijn van een nieuw
experiment. Daar is deze overgangsregeling niet voor bedoeld. Een nieuw
experiment starten op basis van het experimenteerartikel in de WHW is
onwenselijk. Het huidige experiment van maximaal 6 jaar biedt voldoende
informatie om verdere besluitvorming mogelijk te maken. Als de
evaluatieresultaten positief zijn en we investeringen willen koppelen aan
kwaliteitsafspraken, dan kan dat alleen als er een toereikende wettelijke
basis is. Dat het wettelijk kader tijdig wordt vastgesteld betekent niet dat
nu al moet worden beslist over de concrete uitwerking en vormgeving van
de nieuw te maken kwaliteitsafspraken. De reden om nu reeds een
wettelijke grondslag te creëren houdt verband met de tijd die het
wetgevingsproces in beslag neemt naast de tijd die nodig is voor het
maken van nieuwe afspraken en de tijd die nodig is voor instellingen om
zich hierop voor te bereiden. De regering wacht de resultaten van het
experiment dus af, maar wil de mogelijkheid openhouden om reeds vanaf
2018 investeringen te koppelen aan kwaliteitsafspraken. Om die optie niet
op voorhand uit te sluiten wordt niet gewacht met het indienen van een
wetsvoorstel, maar wordt nu al een voorstel voor een grondslag voor
kwaliteitsbekostiging gedaan. Voor het koppelen van investeringen aan
kwaliteitsafspraken is op basis van de voorgestelde wijziging een
algemene maatregel van bestuur vereist die moet worden voorgehangen
bij de Tweede en Eerste Kamer. Over de concept algemene maatregel van
bestuur moet bovendien overleg worden gevoerd met VSNU, Vereniging
Hogescholen en de studentenorganisaties. Bij het opstellen van deze
algemene maatregel van bestuur worden de resultaten van de evaluatie
van de huidige prestatieafspraken meegenomen.
De leden van deze fractie zijn blij dat de regering het uitgangspunt
onderschrijft dat alle hoofdelementen van de bekostiging in de wet in
formele zin opgenomen dienen te zijn. Deze leden vragen hoe de regering
echter haar conclusie dat het wetsvoorstel hieraan voldoet kan verenigen
met de tweede volzin van het voorgestelde artikel 2.6, zesde lid, van de
WHW, waarin de deur open wordt gezet om bij of krachtens lagere
regelgeving elke willekeurige maatstaf toe te voegen.
In de voorgestelde wijziging van artikel 2.6 zijn – naast de hoofdkenmerken en diverse procedurele waarborgen – de belangrijkste indicatoren
benoemd. Genoemde indicatoren geven een goede indicatie van de
betekenis van de wettelijke doelstelling, te weten, «bevordering van de
kwaliteit van het hoger onderwijs of het wetenschappelijk onderzoek». De
opsomming komt de rechtszekerheid ten goede. De regering heeft echter
ook aangegeven het systeem flexibel te willen houden. Om die reden
moet het mogelijk zijn ook andere thema’s te benoemen en daarvoor
maatstaven vast te stellen. Dat gebeurt op het niveau van een AMvB die
bij beide Kamers wordt voorgehangen. Er is geen aanleiding om er vanuit
te gaan dat daarbij sprake zal zijn van willekeur. De regering is ervan
overtuigd dat op deze manier zowel het belang van de rechtszekerheid als

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 035, nr. 18

132

het belang van de flexibiliteit wordt gediend. Niet- limitatieve opsommingen zijn overigens heel gebruikelijk in wetgeving. Alleen al de WHW
kent enkele tientallen niet-limitatieve opsommingen. In het te wijzigen
artikel 2.6 zijn er al drie opgenomen. Met de voorgestelde wijziging
worden dat er dus vier.
De leden van de SGP-fractie constateren met instemming dat volgens de
regering de basisbekostiging op grond van de algemene berekeningswijze
dient te geschieden en dat kwaliteitsbekostiging aanvullend is op deze
basisbekostiging. Deze leden vragen hoe dit uitgangspunt te verenigen is
met het wetsvoorstel, waarin is bepaald dat de aanvullende bekostiging
een deel is van de rijksbijdrage die op grond van de algemene berekeningswijze wordt uitgekeerd. Zij wijzen in dit verband als alternatief ook
op de heldere formulering die in artikel 2.2.3, tweede lid, van de WEB
gekozen is en die duidelijk maakt dat sprake is van een bedrag dat wordt
toegevoegd aan de rijksbijdrage op grond van de algemene berekeningswijze.
Kwaliteitsbekostiging is bedoeld als aanvulling op die basisbekostiging.
Het is in de visie van de regering dus niet zo, dat de voorgestelde
kwaliteitsbekostiging een deel omvat van de basisbekostiging op grond
van de algemene berekeningswijze. De regering is overigens van oordeel
dat de formulering van de voorgestelde wijziging helder is en past bij de
gestelde doelstelling, te weten «bevordering van de kwaliteit van het
hoger onderwijs of het wetenschappelijk onderzoek».
Deze nota naar aanleiding van het nader verslag wordt gegeven mede
namens de Staatssecretaris van Financiën.
De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
M. Bussemaker

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 035, nr. 18

133