~~������������
������������
����������
����������

BIJLAGEN
BIJLAGEN

�
�

��������
��������

Colofon

Het ontwerp-stroomgebiedbeheerplan Eems
is een uitgave van het Ministerie van Verkeer en
Waterstaat. De totstandkoming is mogelijk geworden
dankzij de bijdragen van de Nederlandse provincies,
waterschappen, het Ministerie van Landbouw,
Natuur en Voedselkwaliteit en het Ministerie van
Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieu.
Het ontwerp-stroomgebiedbeheerplan Eems
is te downloaden op www.kaderrichtlijnwater.nl.

Uitgegeven door:

Ministerie van Verkeer en Waterstaat

Meer informatie
en bestellen:

Helpdesk Water

Telefoon:

0800-659 28 37

E-mail:
Coördinatie drukwerk:

Vormgeving:
Fotografie:
Druk:

contact@helpdeskwater.nl
Ministerie van Verkeer en Waterstaat
Directoraat-Generaal Water
Ministerie van Verkeer en Waterstaat en
Trichis, Communicatieadvies, vormgeving BNO
en publishing, Rotterdam
Henri Cormont, kaft
Trichis, Rotterdam

Oplage:

170

Datum:

December 2008

Dit document is gedrukt op chloorvrij papier.
Aan dit document kunnen geen rechten ontleend worden.

INHOUDSOPGAVE
........................................................................................

Bijlage A

Internationaal afstemmingsdocument Eems

3

Bijlage B

Koppelingstabel SGBP en bijlage VII KRW

5

Bijlage C

PlanMER Cumulatie effecten
stroomgebiedbeheerplan Eems

7

Bijlage D

Beschrijving watertypen Eems

31

Bijlage E

Goede chemische toestand oppervlaktewateren

34

Bijlage F

Afleiding biologische doelen voor voor vrijwel
ongestoorde, sterk veranderde en kunstmatige
waterlichamen

38

Bijlage G

Milieukwaliteitseisen voor overige relevante stoffen

41

Bijlage H

Toelichting op afleidingsmethodiek drempelwaarden
en toetswaarden voor toestandbepaling grondwater 47

Bijlage I

Richt- en streefwaarden voor oppervlaktewater
bestemd voor de bereiding van voor menselijke
consumptie bestemd water

52

Maatregelen communautaire
waterbeschermingswetgeving

56

Bijlage K

Maatregelen bescherming drinkwater

72

Bijlage L

Overzichtstabel uitvoeringsprogramma diffuse
bronnen – voortgang rijk

73

Bijlage M

Maatregelen prioritaire stoffen

79

Bijlage N

Overzicht aanvullende generieke maatregelen

81

Bijlage O

Basisgegevens per beheergebied

87

Bijlage P

Toelichting maatregelen per beheergebied

91

Bijlage Q

Register gedetailleerde programma’s
en beheerplannen Eems

92

Samenstelling klankbordgroepen Eems

94

Bijlage J

Bijlage R

4

ONTWERP STROOMGEBIEDBEHEERPLAN EEMS

1

2

Bijlage A

Internationaal afstemmingsdocument
Eems

........................................................................................

Deel A Eems; stand van zaken internationale coördinatie
1. Inleiding
Voor het internationale stroomgebiedsdistrict Eems hebben Duitsland
en Nederland een overkoepelend stroomgebiedbeheerplan Deel A
opgesteld. Dit document is een internationale aanvulling op de
nationale stroomgebiedbeheerplannen. De verantwoordelijkheid over
doelen en maatregelen blijft volledig een nationale
verantwoordelijkheid. Op basis van de gezamenlijke beschrijving en
beoordeling van milieueffecten is door Duitsland en Nederland een lijst
gemaakt van de belangrijke grensoverschrijdende beheerskwesties en is
afgesproken dat de internationale afstemming zich vooral zou richten
op deze problemen.
2. Werkproces
In de Internationale Stuurgroep Eems (ISE) en de Internationale
Coördinatiegroep Eems (ICE) werken Duitsland (meer specifiek de
deelstaten Niedersachsen en Nordrhein-Westfalen) en Nederland
samen aan het opstellen van een internationaal stroomgebiedbeheerplan; het Deel A. Een werkgroep onder de Coördinatiegroep Eems is
belast met het opstellen van dit rapport. Specifiek voor de Eems is dat
Duitsland en Nederland een deel van het stroomgebied
gemeenschappelijk beheren: de Eems-Dollard. Dit komt doordat daar
nog steeds geen overeenstemming bestaat over het precieze verloop
van de grens in dit gebied. Een werkgroep onder de Subcommissie G
van de Permanente Nederlands-Duitse Grenswaterencommissie werkt
aan het gezamenlijke beheerplan voor dat gebied. De Internationale
Stuurgroep Eems (ISE) heeft in november 2008 goedkeuring verleend
aan publicatie van het ontwerp-Deel A. Exemplaren van dit document
zijn te vinden op zowel de website http://www.kaderrichtlijnwater.nl
als http://www.ems-eems.de/EMS-EEMS/nl/index.html.
3. Inhoud Deel A Eems
3.1 Update toestandbeschrijving
In 2005 verscheen de toestandbeschrijving (artikel 5 rapportage) en in
2007 verscheen de rapportage Monitoring. Het Deel A grijpt daar op
beide rapportages terug en vult waar nodig aan.
3.2 Belangrijke beheerkwesties
De volgende belangrijke beheerkwesties worden door Nederland en
Duitsland onderscheiden:
• Vermindering van de aanzienlijke belasting door diffuse toevoer en
toevoer vanuit puntbronnen in de oppervlaktewateren en het
grondwater. Voor oppervlaktewateren vormen met name nutriënten
probleem, en vooral stikstof dat effect heeft in het kustwater. Voor

1

STROOMGEBIEDBEHEERPLAN

3

het grondwater is vooral de belasting met nitraat en
gewasbeschermingsmiddelen een kwestie;
• Verbeteringen van de waterstructuur, waar dat mogelijk is;
• Vergroting van de passeerbaarheid van de Eems en haar zijtakken en
• De toenemende troebelheid in de monding van de Eems en de
negatieve gevolgen daarvan.
3.3 Doelstellingen
Ondanks het feit dat al vele jaren door de landen in het
Eemsstroomgebied gewerkt wordt aan de verbeteren van het
waterecosysteem, zal voor veel onderdelen de doelstellingen in 2015
niet gehaald worden. Er zal gebruik worden gemaakt van de
mogelijkheid tot fasering.
Voor de doelstellingen rond nutriënten, kijkt men in de Eems
nadrukkelijk naar de te halen doelen in het kustwater. Aangezien dat
kustwater zowel op Duits als Nederlands grondgebied ligt, speelt er in
de Eems geen discussie over afwenteling op internationaal niveau. Wel
is er discussie over de normen die Nederland en Duitsland zou moeten
hanteren. Om dit op te lossen zal er onder andere een tweede
intercalibratieronde worden benut. Vanwege de nutriëntenproblematiek
wordt voorzien dat in het binnenwater fasering noodzakelijk zal zijn.
3.4 Stroomgebiedspecifieke stoffen (Eemsrelevante stoffen)
In 2004 zijn in de Artikel 5-rapportage Eemsrelevante stoffen
vastgesteld, dat wil zeggenoverige specifieke stoffen voor de
ecologische kwaliteit. In de Eems gaat het om 7 PCB’s, bentazon,
koper, MCPA, mecoprop, trifenyltin en zink. In 2007 is daar
chloridazon (pyrazon) aan toegevoegd.
De Eemsrelevante stoffen zijn opgenomen in het monitoringprogramma
van Nederland, Niedersachsen en Nordrhein-Westfalen. Deze stoffen
staan op de lijst omdat één van de landen c.q. deelstaten van mening is
dat de stof mogelijk een probleem vormt voor het gehele
stroomgebied. De stoffen worden gemonitord en afhankelijk van de
resultaten kan een stof worden benoemd tot Eemsprobleemstof. Als
een stof tot probleemstof is benoemd dan zal worden overlegd over
een gemeenschappelijk norm en een maatregelenpakket. In de
monitoring van 2007 is door geen van de lidstaten c.q. deelstaten een
overschrijding geconstateerd.
3.5 Maatregelen
Gezien de discussie over doelstellingen voor nutriënten, alsmede
vanwege de wetenschappelijke onzekerheden die er nog bestaan over
de relaties tussen nutriënten en ecologische kwaliteitselementen,
worden er in de Eems voor nutriënten geen extra maatregelen
voorgesteld boven op de bestaande programma’s. Mogelijk kan dit in
het tweede SGBP wel aan de orde zijn. Overigens wordt ook gesteld
dat de discussie over nutriënten geen aanleiding is om de bestaande
programma’s niet uit te voeren. Maatregelen voor de verbetering van
de hydromorfologie en de vispasseerbaarheid zijn vooral wederzijds in
kaart gebracht. De discussie rond het Deel A heeft niet tot
veranderingen in de nationale prioriteiten geleid.

4

2

STROOMGEBIEDBEHEERPLAN

5

5. een lijst van de overeenkomstig artikel 4 vastgestelde milieudoelstellingen voor
oppervlaktewateren, grondwater en beschermde gebieden, met inbegrip van in het
bijzonder aanduiding van de gevallen waarin gebruik is gemaakt van artikel 4, leden 4, 5,
6 en 7, en de overeenkomstig dat artikel voorgeschreven, daarmee verband houdende
informatie;
6. een samenvatting van de economische analyse van het watergebruik zoals
voorgeschreven in artikel 5 en bijlage III;
7. een samenvatting van het overeenkomstig artikel 11 vastgestelde
maatregelenprogramma, met inbegrip van de wijze waarop de overeenkomstig artikel 4
vastgestelde doelstellingen daardoor moeten worden bereikt;

3. vermelding en kaarten van beschermde gebieden zoals voorgeschreven in artikel 6 en
bijlage IV;
4. een kaart van de voor de doeleinden van artikel 8 en bijlage V gevormde
monitoringsnetwerken en een presentatie in kaartvorm van de resultaten van de
monitoringsprogramma's die uit hoofde van die bepalingen zijn uitgevoerd voor de
toestand van:

2. een overzicht van de significante belastingen en effecten van menselijke activiteiten op
de toestand van oppervlakte- en grondwater, met inbegrip van:

1. Een algemene beschrijving van de kenmerken van het stroomgebiedsdistrict zoals
voorgeschreven in artikel 5 en bijlage II. Deze moet bevatten:

Stroomgebiedbeheerplannen dienen de volgende elementen te omvatten:

Voorwaarden KRW-Bijlage VII

Bijlage B: Koppelingstabel Stroomgebiedbeheerplan en bijlage VII KRW

5

3.3
1.3

1.2

7.1. een samenvatting van de maatregelen die vereist zijn om de communautaire
waterbeschermingswetgeving toe te passen;
7.2. een verslag over de praktische stappen en maatregelen die zijn genomen om het
beginsel van de terugwinning van de kosten van watergebruik in overeenstemming met
artikel 9 toe te passen;
7.3. een samenvatting van de maatregelen die zijn genomen om aan de voorschriften van
artikel 7 te voldoen;
7.4. een samenvatting van de beheersingsmaatregelen voor wateronttrekking en opstuwing, met inbegrip van een verwijzing naar de registers en vermelding van de
gevallen waarin vrijstelling is verleend overeenkomstig artikel 11, lid 3, onder e);
7.5. een samenvatting van de beheersingsmaatregelen welke zijn vastgesteld voor
puntbronlozingen en andere activiteiten die de watertoestand beïnvloeden, in
overeenstemming met artikel 11, lid 3, onder g) en i);

4.1. oppervlaktewater (ecologisch en chemisch);
4.2. grondwater (chemisch en kwantitatief);
4.3. beschermde gebieden;

6.8

6.6

6.5

6.3

6.2

6

2

4.2
4.3
4.4
3.3 - 3.6

4

- een raming van de verontreiniging door puntbronnen;
5.1.2 / 5.2.3
- een raming van de verontreiniging door diffuse bronnen, met inbegrip van een overzicht
5.1.3 / 5.2.2
van het bodemgebruik;
- een raming van de druk op de kwantitatieve toestand van het water, met inbegrip van
5.1.4 / 5.1.5 / 5.2.4 /
onttrekkingen;
5.2.5
- een analyse van de andere gevolgen van menselijke activiteiten op de watertoestand;
5.1.6 / 5.2.1
1.4

1.1. voor oppervlaktewateren:
- kaarten met de ligging en de grenzen van de waterlichamen,
- kaarten van de ecoregio's en typen oppervlaktewaterlichamen in het stroomgebied,
- bepaling van de referentieomstandigheden voor de typen oppervlaktewaterlichamen;
1.2. voor grondwater:
- kaarten met de ligging en de grenzen van de grondwaterlichamen;

1

Hoofdtekst

I

H

E, M

B
E

Bijlagen

Behandeld in stroongebiedbeheerplan in

13-15/18-19
16-17/20-21

13-21

8-12

9a

22-23
2

7
2

3, 4
5

1-7

Kaartenatlas

6

8. een register van alle meer gedetailleerde programma's en beheersplannen voor het
stroomgebiedsdistrict, die betrekking hebben op specifieke deelstroomgebieden, sectoren,
aangelegenheden of watertypen, alsmede een samenvatting daarvan;
9. een samenvatting van de maatregelen inzake voorlichting en raadpleging van het
publiek, de resultaten daarvan alsmede de planwijzigingen die daarvan het gevolg zijn;
10. een lijst van de bevoegde autoriteiten in overeenstemming met bijlage I;
11. de contactpunten en procedures om de achtergronddocumentatie en de in artikel 14,
lid 1, bedoelde informatie te verkrijgen, met name nadere gegevens over de in
overeenstemming met artikel 11, lid 3, onder g) en i), vastgestelde
beheersingsmaatsregelen en de in overeenstemming met artikel 8 en bijlage V verzamelde
concrete monitoringsgegevens.

7.6. aanduiding van de gevallen waarin toestemming is verleend voor directe lozing in
grondwater, in overeenstemming met artikel 11, lid 3, onder j);
7.7. een samenvatting van de in overeenstemming met artikel 16 in verband met
prioritaire stoffen genomen maatregelen;
7.8. een samenvatting van de ter voorkoming of beperking van de gevolgen van
accidentele verontreiniging genomen maatregelen;
7.9. een samenvatting van de maatregelen volgens artikel 11, lid 5, voor waterlichamen
die waarschijnlijk de doelstellingen van artikel 4 niet kunnen bereiken;
7.10. nadere gegevens over de bijkomende maatregelen die noodzakelijk worden geacht
om de vastgestelde milieudoelstellingen te bereiken;
7.11. nadere gegevens over de maatregelen in overeenstemming met artikel 11, lid 6, om
toename van de verontreiniging van mariene wateren te voorkomen;

9
8 (procedures) en 9
(contactpunten)

8

7

6.16

6.15

6.14

6.13

6.12

6.11

O

O

L, N

K

Bijlage C PlanMER
Cumulatie effecten stroomgebiedbeheerplan Eems

Ministerie van Verkeer en Waterstaat
Definitief rapport
10 november 2008

7

A COMP ANY OF

HASKONING NEDERLAND B.V.
RUIMTELIJKE ONTWIKKELING

Barbarossastraat 35
Postbus 151
6500 AD Nijmegen
+31 (0)24 328 42 84

Telefoon

024-3604737

Fax

info@nijmegen.royalhaskoning.com

E-mail

www.royalhaskoning.com

Internet

Arnhem 09122561

KvK

PlanMER Stroomgebiedbeheerplannen

Documenttitel

Cumulatieve effecten
stroomgebiedbeheerplannen
Status

Definitief rapport

Datum

10 november 2008

Projectnaam

PlanMER Nationaal Waterplan

Projectnummer

9T4834.C0

Opdrachtgever

Ministerie van Verkeer en Waterstaat
Directoraat Generaal Water
Dhr. J. van Dalen
9T4834.C0/R001/902609/Nijm

Referentie

Auteur(s)

Xenia Hageman

Collegiale toets

Christiaan Elings

Datum/paraaf
Vrijgegeven door
Datum/paraaf
8

Erik Zigterman

SAMENVATTING
Om de waterkwaliteit in de planperiode tot 2015 te verbeteren zijn in vier stroomgebiedbeheerplannen (SGBP’s), Eems, Maas, Rijndelta en Schelde, doelen en maatregelen
opgenomen op het gebied van inrichting, beheer, waterketen en immisiebeperking. De
SGBP’s zijn formele bijlagen bij het Nationaal Waterplan. De gebiedsgerichte
waterkwaliteitsdoelen en -maatregelen die in de SGBP’s zijn opgenomen zijn
totstandgekomen via een bottom-up proces. Ze zijn verankerd in de
waterhuishoudingplannen of omgevingplannen van provincies, in de waterbeheerplannen
van waterschappen en in het beheerplan voor de rijkswateren van Rijkswaterstaat.
Met het oog op de bevordering van duurzame ontwikkeling dient het milieu bij de
besluitvorming over plannen van de overheid volwaardig te worden meegewogen. Daarom
kennen verscheidene van de zojuist genoemde plannen een eigen planmer-procedure met
(indien nodig) daaraan gekoppeld een passende beoordeling. Ook voor de besluitvorming
over het Nationaal Waterplan, waarvan de SGBP’s onderdeel uitmaken, is de planmerprocedure gevolgd. Het SGBP is een compilatie van maatregelen van bovengenoemde
provinciale plannen en waterbeheerplannen en het beheerplan van Rijkswaterstaat. Op het
niveau van deze planMER wordt volstaan met een beoordeling van de cumulatieve effecten
van de maatregelen per stroomgebiedbeheerplan. De reden hiervan is dat op alle geëigende
niveaus reeds planMERren zijn gemaakt en indien nodig is daaraan een passende
beoordeling gekoppeld.

Alle maatregelen uit de SGBP’s dienen ertoe de chemische waterkwaliteit (grond- en
oppervlaktewater) en de ecologische kwaliteit van het watersysteem te verbeteren. Ook
worden maatregelen getroffen waarbij de waterkwantiteitsdoelen (grondwater) in
beschermde gebieden (natuur en drinkwatergebieden) worden gediend. Alle SGBP’s leveren
daarmee een positieve bijdrage aan natuur, de waterkwaliteit en waterkwantiteit. Ook de
veiligheid, het landschap, de beleving en recreatie worden in de verschillende
stroomgebieden over het algemeen positief beïnvloed. Waar maatregelen ten bate van
natuur worden getroffen, kunnen echter lokaal wel negatieve effecten voor andere
gebruiksfuncties optreden, zoals de landbouw.

PlanMER stroomgebiedbeheerplannen
Bijlage cumulatieve effecten SGBP’s

9T4834.C0/R001/902609/Nijm
10 november 2008

9

).(/5$3/0'!6%



).,%)$).'





!ANLEIDING
0LAN-%2 VOOR DE 3'"0S
0LANMER PROCEDURE
,EESWIJZER









342//-'%")%$"%(%%20,!..%.

!CHTERGROND EN CONTEXT

)NHOUD VAN DE 3'"0S

2ELATIE MET ANDERE PLANNEN








7%2+7)*:%

4OTSTANDKOMING MAATREGELENPAKKETTEN EN ALTERNATIEVEN

!ANPAK

"EOORDELINGSKADER EN WAARDERINGSSYSTEMATIEK








342//-'%")%$ %%-3

2EFERENTIESITUATIE

-AATREGELEN

#UMULATIEVE EFFECTEN








#/.#,53)%



4#2.IJM
10

 NOVEMBER 

1

INLEIDING

1.1

Aanleiding
Voorliggend document geeft een beschrijving van de cumulatieve (milieu)effecten van de
maatregelen die opgenomen zijn in het stroomgebiedbeheerplan (SGBP) Eems. Het SGBP
komt voort uit de verplichting van de Europese Kaderrichtlijn Water (KRW) om voor elk
stroomgebied onder meer een gebiedsbeschrijving, economische analyse, doelstellingen en
maatregelen ten aanzien van de kwaliteit van oppervlaktewater- en grondwaterlichamen te
rapporteren aan de Europese Commissie. Het SGBP is een bijlage bij het Nationale Waterplan
en dit document is onderdeel van een bijlage bij het planMER over het Nationaal Waterplan.

Het Nationale Waterplan
Om ook de volgende generaties van Nederland te laten genieten van een veilig en welvarend
waterland, zullen nu antwoorden moeten worden geformuleerd op ontwikkelingen ten aanzien
van klimaat, demografie en economie en investeringen in een duurzaam waterbeheer. Een
goede bescherming tegen overstromingen, het zoveel mogelijk voorkómen van wateroverlast
en droogte en het bereiken van een goede waterkwaliteit zijn basisvoorwaarden voor welvaart
en welzijn. Nederland heeft verworvenheden die voor een belangrijk deel te danken zijn aan
het water en aan haar gunstige ligging. Haar uitstekende zoetwatervoorziening is van groot
belang voor de vele vormen van watergebruik.
Het Nationaal Waterplan is het formele beleidsplan van het Rijk op het gebied van water, dat
eens in de zes jaar wordt opgesteld. Het plan is de opvolger van de 4e Nota
Waterhuishouding. Het plan beschrijft het beleid voor de periode 2010-2015 en geeft een
doorkijk naar de decennia daarna. Het Nationaal Waterplan is een wettelijk verplicht plan op
grond van artikel 3 van de Wet op de waterhuishouding respectievelijk artikel 4.1 van de
toekomstige Waterwet. Ten aanzien van de ruimtelijke aspecten van het waterbeleid is het
plan tevens een structuurvisie zoals bedoeld in de Wet ruimtelijke ordening.

De KRW is onder meer gericht op het verbeteren van de chemische en ecologische
oppervlaktewaterkwaliteit en de chemische grondwaterkwaliteit binnen Europa. Om deze
verbetering in het jaar 2015 te realiseren kent de KRW een aanpak op het niveau van
internationale stroomgebieden van rivieren. Alle landen binnen een stroomgebied moeten
gezamenlijk bepalen hoe zij een goede grondwater- en oppervlaktewaterkwaliteit kunnen
realiseren. De Nederlandse wateren behoren tot vier stroomgebieden, namelijk die van Eems,
Maas, Rijndelta en Schelde. De vier SGBP’s zijn formele bijlagen bij het Nationaal Waterplan
en moeten uiterlijk op 22 december 2009 vastgesteld zijn.
De gebiedsgerichte chemische en ecologische waterkwaliteitsdoelen en -maatregelen die in de
SGBP’s zijn opgenomen, zijn totstandgekomen via een bottom-up proces. Ze worden
verankerd in het beheerplan voor de rijkswateren van Rijkswaterstaat, de provinciale
waterhuishouding- of omgevingsplannen en de waterbeheerplannen van de waterschappen.
Daarnaast leggen gemeenten hun waterbeleid ten behoeve van de KRW vast in het
Gemeentelijk Rioleringsplan, een gemeentelijke structuurvisie en/of waterplan of nemen hier
een raads- en of collegebesluit over.
In de onderliggende bijlage bij het planMER worden de cumulatieve effecten van de
maatregelen uit de SGBP’s beschouwd. Het gaat hierbij alleen om delen van de

PlanMER stroomgebiedbeheerplannen
Bijlage cumulatieve effecten SGBP’s

9T4834.C0/R001/902609/Nijm
-1-

10 november 2008

11

stroomgebieden die in Nederland liggen. Maatregelen uit beheerplannen van aangrenzende
landen zijn in deze beoordeling niet meegenomen. Als er in aangrenzende landen KRWmaatregelen worden genomen, zal het effect hiervan benedenstrooms (ondermeer in
Nederland), altijd in meer of mindere mate positief zijn voor de waterkwaliteit.

1.2

PlanMER voor de SGBP’s
Milieu dient ter bevordering van een duurzame ontwikkeling bij de besluitvorming over plannen
en programma’s volwaardig te worden meegewogen. Het gaat hierbij om plannen waarin
keuzes worden gemaakt, die uiteindelijk kunnen leiden tot activiteiten (waarvoor concrete
projectbesluiten en/of vergunningen noodzakelijk zijn) met mogelijke gevolgen voor het milieu.
Sinds 2004 is het op grond van Europese Richtlijn 2001/42/EG verplicht voor dergelijke plannen
een strategische milieubeoordeling uit te voeren. In 2006 is deze richtlijn in Nederland
geïmplementeerd in de Wet milieubeheer en het hieraan gekoppelde Besluit
milieueffectrapportage 1994 (Besluit m.e.r. 1994). Daarmee is de procedure voor de
milieueffectrapportage voor plannen (planmer) geïntroduceerd, naast de al eerder bekende
milieueffectrapportage voor projectbesluiten (projectmer). De bijbehorende
milieueffectrapporten heten respectievelijk planMER en projectMER. Voordat een overheid
besluiten neemt over bepaalde plannen, waarvoor een planmer-plicht geldt, is zij verplicht de
planmer-procedure te doorlopen. Dit betekent onder meer dat op het moment dat een plan ter
inzage wordt gelegd, het daarop betrekking hebbende planMER gereed moet zijn. Een planmer
is nodig voor wettelijk of bestuursrechtelijk verplichte plannen die:
1.
2.

het kader vormen voor toekomstige projectmer-plichtige of projectmerbeoordelingsplichtige besluiten, of
waarvoor een passende beoordeling nodig is op grond van de Natuurbeschermingswet
1998.

Het Nationaal Waterplan is op grond van het Besluit m.e.r. 1994 een planmer-plichtig plan.
Hoewel de SGBP’s niet expliciet in het Besluit m.e.r. worden genoemd, zijn ze wel planmerplichtig. Als bijlage zijn de vier SGBP’s immers formeel onderdeel van het Nationaal Waterplan,
dat een planmer-plichtig plan is. Daarnaast bevatten de SGBP’s een pakket maatregelen
waaraan Nederland zich heeft gecommitteerd ze uit te voeren. De SGBP’s vormen zo het
formele kader voor toekomstige projectmer-plichtige of projectmer-beoordelingsplichtige
besluiten over waterkwaliteitsmaatregelen.

9T4834.C0/R001/902609/Nijm
12

10 november 2008

PlanMER stroomgebiedbeheerplannen
-2-

Bijlage cumulatieve effecten SGBP’s

1.3

Planmer-procedure
De planmer-procedure van het Nationaal Waterplan bestaat uit een aantal stappen:
1.

2.

3.
4.

Openbare kennisgeving. Door middel van een publicatie in de Staatscourant heeft de
overheid in augustus 2008 aangegeven hoe zij omgaat met de verdere voorbereiding van
het Nationaal Waterplan.
Raadplegen van bestuursorganen. In september 2008 zijn de betrokken bestuursorganen
geraadpleegd over de beoogde reikwijdte en het detailniveau van het planMER voor het
Nationaal Waterplan.
Opstellen van het planMER voor het Nationaal Waterplan.
Start formele besluitvormingsprocedure planMER en ontwerp Nationaal Waterplan:
- Terinzagelegging;
- Inspraak;
- Raadplegen van betrokken lidstaten bij grensoverschrijdende effecten;
- Toetsing door de Commissie m.e.r. voor wat betreft natuuraspecten, indien het plan
een kader vormt voor projectmer-plichtige activiteiten binnen de ecologische
hoofdstructuur (EHS) en/of voor het plan een passende beoordeling nodig is. De
toetsing betreft het hele plan;
- Motiveren van de gevolgen van het planMER, de inspraak, de raadpleging van
buurlanden en het advies van de Commissie m.e.r. in het definitieve Nationaal
Waterplan;
- Bekendmaking van het Nationaal Waterplan;
- Monitoring en evaluatie van de milieueffecten na vaststelling van het Nationaal
Waterplan.

De Minister van Verkeer en Waterstaat is belast met de voorbereiding van het Nationaal
Waterplan, inclusief de vier SGBP’s en het opstellen van het planMER. Het Nationaal
Waterplan, inclusief de SGBP’s worden uiteindelijk vastgesteld door Onze Ministers, die
daarmee het bevoegd gezag zijn voor de plannen.
De vier ontwerp-SGBP’s worden op 22 december 2008 voor een half jaar tot en met 21 juni
2009 ter inzage gelegd. De duur van de inspraakperiode is een verplichting die vanuit de KRW
wordt opgelegd. Het ontwerp-Nationaal Waterplan zal gedurende de laatste zes weken van die
periode, dat wil zeggen vanaf 11 mei 2009 tot en met 21 juni 2009, voor inspraak ter inzage
wordt gelegd. Het ontwerp-Nationaal Waterplan zal wel vanaf 22 december 2008 tot en met
11 mei 2008 kunnen worden ingezien, maar de formele ter inzagelegging is dan nog niet
begonnen.

PlanMER stroomgebiedbeheerplannen
Bijlage cumulatieve effecten SGBP’s

9T4834.C0/R001/902609/Nijm
-3-

10 november 2008

13

De procedureplanning van de betreffende ontwerpen is in onderstaande figuur 1.1 samengevat.
Figuur 1.1 Planning ter inzage legging ontwerp-NWP en ontwerp-SGBP’s

Vaststelling
ontwerp-SGBP’s

december 2008

22 december 2008

april 2009
Vaststelling
ontwerp-NWP

Ter inzage legging
ontwerp-SGBP’s
+
Bijlage cumulatieve
effecten SGBP’s bij
planMER NWP
(6 maanden)

11 mei 2009
Ter inzage legging
Ontwerp-NWP
+
planMER NWP
(6 weken)
21 juni 2009

1.4

21 juni 2009

Leeswijzer
Dit rapport kent de volgende opbouw. Hoofdstuk 2 beschrijft de achtergrond en context van de
SGBP’s, geeft een beknopte uitleg over de inhoud van de SGBP’s met de belangrijkste
maatregelen en de relatie tot andere plannen. Hoofdstuk 3 gaat in op de voor de cumulatieve
beoordeling gehanteerde werkwijze: de totstandkoming van de maatregelenpakketten, de
beoordelingswijze en de beoordelingssystematiek. Vervolgens wordt in hoofdstuk 4 de
referentiesituatie, de voor dat gebied belangrijkste maatregelen uit het SGBP en de
cumulatieve milieubeoordeling daarvan beschreven. Hoofdstuk 5 sluit af met een conclusie.

9T4834.C0/R001/902609/Nijm
14

10 november 2008

PlanMER stroomgebiedbeheerplannen
-4-

Bijlage cumulatieve effecten SGBP’s

2

STROOMGEBIEDBEHEERPLANNEN

2.1

Achtergrond en context
De Europese doelstellingen die betrekking hebben op het bereiken en instandhouden van een
goede ecologische en chemische waterkwaliteit en voor het instandhouden van natuurwaarden
in vogel- en habitatgebieden zijn verankerd in de Europese Kaderrichtlijn Water en Natura
2000. In Nederland werken deze Europese kwaliteitsdoelstellingen door in het beleid van
Rijkswaterstaat, de provincies, de waterschappen en de gemeenten.
Sinds een paar jaar is Nederland op grote schaal bezig met het voorbereiden van een groot
aantal water(beheer)plannen op alle schaalniveaus. Deze verschillende processen verlopen
parallel aan elkaar. Doel is om op 22 december 2009 te voldoen aan de Europese eis om voor
ieder stroomgebied een beheerplan vastgesteld te hebben. De resultaten van deze
stroomgebiedbeheerplannen (SGBP’s) zijn dan verankerd in bestaande en nieuwe wettelijke
planvormen. Daartoe moeten het Nationaal Waterplan, de provinciale waterhuishoudingplannen
1
of de provinciale omgevingsplannen en de waterbeheerplannen van de waterschappen
worden opgesteld of herzien. Onder regie van het Rijk zijn in de afgelopen jaren hierover
afspraken gemaakt met de afzonderlijke overheden, ondermeer in het Landelijk Bestuurlijk
Overleg Water. Een groot deel van die afspraken zijn ook opgenomen in de Decembernota
2005 en 2006 en het werkprogramma KRW/WB21 2008-2009. Gezien de in de SGBP’s
voorgestelde maatregelenpakketten, zullen op drie niveaus strategische
milieueffectrapportages worden opgesteld, namelijk op het waterschapsniveau, het provinciale
niveau en het Rijksniveau.

2.2

Inhoud van de SGBP’s
Nederland is verdeeld in vier stroomgebieden: Eems, Maas, Rijndelta en Schelde. In de
SGBP’s worden per stroomgebied doelen met bijbehorende maatregelen vastgesteld ten
aanzien van de oppervlaktewater- en grondwaterkwaliteit. De in de SGBP’s geformuleerde
maatregelen voor de periode eind 2009- eind 2015 dienen ook binnen deze planperiode
uitgevoerd te worden. Hiervoor geldt een resultaatverplichting.
In de SGBP’s wordt een aantal vaste elementen behandeld. Beschreven worden de algemene
kenmerken van het stroomgebied en van de grond- en oppervlaktewaterlichamen, de
belangrijkste economische sectoren in het stroomgebied, de invloed van deze sectoren op het
water en de toekomstige ontwikkelingen. Er wordt een overzicht gegeven van de afgeleide
milieudoelstellingen voor de waterlichamen en de belangrijkste menselijke activiteiten c.q.
ingrepen in de waterlichamen, die ten grondslag liggen aan een ontoereikende kwaliteit van het
oppervlakte- en grondwater. Deze belastingen vormen de aanknopingspunten voor te nemen
maatregelen, waarvan tevens een overzicht wordt gegeven. Daarnaast worden de meetnetten
voor oppervlaktewater en grondwater beschreven en wordt aangegeven wat op basis van die
meetnetten de huidige toestand is van de waterlichamen. Een overzicht wordt gegeven van alle
plannen en besluiten waarin de doelen en maatregelen in het stroomgebied zijn vastgelegd en
aangegeven wordt wie de bevoegde autoriteiten zijn in het stroomgebied. Ten slotte wordt

1

Gemeentelijke plannen zijn geen wettelijk verplichte plannen bij de implementatie van de KRW. Dit
betekent dat het formeel niet noodzakelijk is de plannen uiterlijk in 2009 te herzien. De in de SGBP’s
opgenomen gemeentelijke maatregelen zijn vastgesteld in een college- en/of raadsbesluit, in
gemeentelijke rioleringsplannen, in gemeentelijke structuurvisies of stedelijke waterplannen.
PlanMER stroomgebiedbeheerplannen
Bijlage cumulatieve effecten SGBP’s

9T4834.C0/R001/902609/Nijm
-5-

10 november 2008

15

beschreven op welke wijze bij de totstandkoming van het SGBP in het stroomgebied invulling is
gegeven aan participatie en inspraak door maatschappelijke organisaties en burgers.

2.3

Relatie met andere plannen
Voor het waterbeleid zijn de afgelopen jaren velerlei beleidskaders vastgesteld,
maatregelenprogramma’s opgesteld en zijn diverse besluiten genomen. Veel van deze
beleidskaders, besluiten en maatregelenprogramma’s hebben positieve effecten voor het
behalen van de doelen die van de KRW. Een overzicht van de beleidskaders,
uitvoeringsprogramma’s die bijdragen aan het behalen van de doelen wordt gegeven op
pagina’s 17-20. De lijst is niet limitatief omdat er daarnaast nog veel overig waterbeleid is zoals
bijvoorbeeld het waterbeleid ten behoeve van het oppervlaktewater in het stedelijk gebied: de
basisinspanning, het afkoppelbeleid en het waterkwaliteitsspoor. De maatregelen en effecten
van al deze verschillende beleidskaders en uitvoeringsprogramma’s dragen voor een groot deel
bij aan het behalen van de doelen van de KRW.
In het Nationale Waterplan wordt het grootste deel van het bestaande beleid, de bestaande
uitvoeringsprogramma’s en de bestaande bestuurlijke afspraken opnieuw verankerd.

9T4834.C0/R001/902609/Nijm
16

10 november 2008

PlanMER stroomgebiedbeheerplannen
-6-

Bijlage cumulatieve effecten SGBP’s

3

WERKWIJZE

3.1

Totstandkoming maatregelenpakketten en alternatieven
In deze effectbeschrijving worden de cumulatieve milieueffecten van het SGBP Eems
beoordeeld. De alternatievenafweging, te weten de keuze voor het type maatregel, de locatie
waar deze genomen moet worden en de motivatie van deze keuzes, was onderdeel van het
proces voorafgaand aan de totstandkoming van het SGBP Eems de andere SGBP’s.
In Nederland hebben de waterschappen in een proces van drie jaar maatregelenpakketten voor
de regionale watersystemen geformuleerd. Daarbij hebben ze rekening gehouden met de
huidige waterkwaliteitsituatie en de waterkwaliteitdoelen die vanuit de KRW zijn gesteld. Dit
proces kende een opzet van grof naar fijn waarbij eerst naar de typen maatregelen is gekeken
die nodig zijn om bepaalde doelen te behalen. Hierbij speelden de effectiviteit en de
kosteneffectiviteit van maatregelen een belangrijke rol. Vervolgens werden in een volgende
ronde per waterlichaam of per clustering van waterlichamen maatregelenpakketten vastgesteld
en de kosten hiervan bepaald. Deze processen werden door de waterschappen samen met
provincie en gemeenten en vaak ook met Rijkswaterstaat en de ministeries van VROM en LNV
uitgevoerd. Op regelmatige momenten vond terugkoppeling plaats met belangenorganisaties.
De gemaakte keuzes over het soort in te zetten maatregelen en de omvang ervan zijn per
stroomgebied verschillend en vaak gerelateerd aan gebiedskenmerken van het stroomgebied
en aan de uitgangssituatie van de waterkwaliteit. Daarnaast is rekening gehouden met en
aangesloten bij bestaande maatregelenprogramma’s zoals Programma Landelijk Gebied (de
“Reconstructie zandgebieden”), het bestaande waterkwaliteitsbeleid en andere
gebiedsgebonden programma’s die al in gang gezet zijn.
Rijkswaterstaat heeft voor het opstellen van de maatregelenpakketten ten behoeve van de
KRW voor de rijkswateren eveneens een proces gevolgd in meerdere rondes en in meerdere
jaren. Ook Rijkswaterstaat heeft hierover met verschillende bestuursniveaus en
belangenorganisaties afgestemd. De gemaakte keuzes over de in te zetten maatregelen en de
omvang ervan zijn door Rijkswaterstaat per waterlichaam (of per geclusterde waterlichamen)
verschillend ingevuld. Ook hierbij zijn de pakketten gerelateerd aan de gebiedskenmerken van
het waterlichaam en aan de uitgangssituatie van de waterkwaliteit. Daarnaast is veelal
aangesloten bij maatregelenprogramma’s zoals Ruimte voor de Rivier, Nadere Uitwerking
Rivierengebied en de Maaswerken, die al in gang gezet zijn.
In voorliggende cumulatieve effectbeschrijving is sprake van één alternatief, namelijk de
maatregelen zoals die in de SGBP’s beschreven zijn. Bij de beoordeling van de effecten uit de
SGBP’s vormt de huidige situatie het referentiekader. Hierin is de autonome ontwikkeling niet
inbegrepen. De maatregelenpakketten uit de SGBP’s zijn voor een groot deel gebaseerd op
allerlei bestaande uitvoeringsprogramma’s, zoals de Reconstructieuitvoeringsprogramma’s en
de Ruimte voor de Rivier programma’s. Slechts een beperkt deel omvat nieuwe specifiek voor
de KRW uit te voeren maatregelen. Ook de maatregelen uit deze laatste groep worden vaak
onderdeel van een bestaand programma of beleidskader. Het is bij de effectbeoordeling niet
mogelijk deze twee typen pakketten maatregelen in de SGBP’s van elkaar te scheiden. Daar
waar in dit document gesproken wordt van de referentiesituatie, wordt dan ook de huidige
situatie bedoeld.

PlanMER stroomgebiedbeheerplannen
Bijlage cumulatieve effecten SGBP’s

9T4834.C0/R001/902609/Nijm
-7-

10 november 2008

17

3.2

Aanpak
De maatregelen uit de vier SGBP’s zijn gericht op het verbeteren van de ecologische en
chemische kwaliteit van het grond- en oppervlaktewater in het betreffende stroomgebied. In
totaal zijn ongeveer 7500 maatregelen geformuleerd om de gewenste kwaliteitsverbetering te
kunnen realiseren. Deze maatregelen hebben echter betrekking op de periode van eind 2009
tot eind 2027 en slechts een deel van de maatregelen wordt voor het eind van het jaar 2015
uitgevoerd. Voor het merendeel van de waterlichamen zal het gewenste doelbereik pas in 2027
worden behaald. Voor de beoordeling van de cumulatieve effecten per stroomgebied worden
alleen die maatregelen beoordeeld die aan de Europese Unie worden gemeld en die worden
uitgevoerd in de periode eind 2009- eind 2015. Ook maatregelen die in geringe mate worden
ingezet en een marginaal effect veroorzaken op het aangehouden schaalniveau, zijn niet
meegewogen in de beoordeling. Hierdoor zijn er 3200 maatregelen die ter beoordeling
overblijven.
Om te kunnen bepalen welke maatregelen tot de belangrijkste effecten in een stroomgebied
leiden zijn aan alle 3200 maatregelen individueel scores toegekend. Daarbij is uitgegaan van
2
het effect per eenheid en de omvang van de maatregel. Vervolgens zijn per deelgebied de
meest effectieve maatregelen bepaald. Deze ‘top’ van meest effectieve maatregelen is als tool
voor de effectbeoordeling gebruikt, waarbij gebiedsspecifieke kennis doorslaggevend was. De
beoordeling vond geclusterd plaats op het schaalniveau van elk van de vier stroomgebieden.
De beoordeling is kwalitatief uitgevoerd door expert judgement van specialisten van Royal
Haskoning aan de hand van een aantal thema’s en daarvan afgeleide beoordelingscriteria
(paragraaf 3.4). De wijze van effectbeoordeling en -beschrijving sluit aan bij het
abstractieniveau en het strategische karakter van het planMER voor het Nationaal Waterplan.

3.3

Beoordelingskader en waarderingssystematiek
In voorliggend document worden de cumulatieve (milieu)effecten van de maatregelen uit de
SGBP’s per stroomgebied in beeld gebracht. Dit wordt gedaan door het effect van de
belangrijkste maatregelen te vergelijken met de referentiesituatie (= de huidige situatie).
De effectbeschrijving is op een abstract niveau uitgevoerd en sluit aan bij het abstractieniveau
van het NWP zelf en het bijbehorende planMER, waarvan voorliggend document onderdeel
uitmaakt. Eventuele tijdelijke effecten als gevolg van werkzaamheden voor de uitvoering van de
maatregelen zijn niet bij de beoordeling meegenomen. Door het grote schaalniveau waarop de
effectbeschrijving plaatsvindt, is het mogelijk dat lokaal (zeer) significante effecten op de grote
schaal nauwelijks effect opleveren.
De alternatieven zijn beoordeeld aan de hand van zes thema’s. Elk thema is gesplitst in één of
meer beoordelingscriteria. Het beoordelingskader geldt voor het planMER van het NWP als
geheel en daarom ook voor onderliggende beschrijving van de cumulatieve effecten van de
maatregelen uit de SGBP’s.
In onderstaande tabel is voor elk beoordelingscriterium aangegeven welke vraag aan de orde
is.

2

Nederland is tijdens de beoordeling verdeeld in 200 deelgebieden.

9T4834.C0/R001/902609/Nijm
18

10 november 2008

PlanMER stroomgebiedbeheerplannen
-8-

Bijlage cumulatieve effecten SGBP’s

thema

beoordelingscriterium

Toelichting
Wordt er gebruik gemaakt van natuurlijke processen of
ontstaan kansen om natuurlijke processen te versterken?

Natuurlijke processen
Wordt er niet gebruik gemaakt van natuurlijke processen of
worden natuurlijke processen verstoord?
Kan een grotere klimaatswijziging makkelijk worden
Klimaat

opgevangen, is het alternatief flexibel?
Robuustheid
Kan een grotere klimaatswijziging moeilijk worden
opgevangen, is het alternatief niet flexibel?
Neemt de afhankelijkheid van techniek en energie af?

Afhankelijkheid van
techniek en energie

Neemt de afhankelijkheid van techniek en energie toe?
Neemt de waterkwaliteit toe?

Waterkwaliteit

Neemt de waterkwaliteit af?

Water
Neemt de waterkwantiteit toe?

Waterkwantiteit

Neemt de waterkwantiteit af?
Ontwikkelt zich natuur die kenmerkend is voor het gebied en
oorspronkelijk voorkomt in het gebied?

Gebieden
Ontwikkelt zich natuur die niet kenmerkend is voor het gebied
en oorspronkelijk niet voorkomt in het gebied?
Worden soorten, waarvoor instandhoudingdoelstellingen zijn
Natuur

opgesteld, positief beïnvloed?
Soorten
Worden soorten, waarvoor instandhoudingdoelstellingen zijn
opgesteld, negatief beïnvloed?
Ontstaan er nieuwe gewenste structuren en gradiënten?
Biodiversiteit
Worden gewenste structuren en gradiënten afgebroken?
Sluit het alternatief aan bij de maat en schaal van het
landschap?

Landschap

Wordt de maat en schaal van het landschap verstoord?
Landschap

Worden cultuurhistorische waarden van het landschap
versterkt?

Cultuurhistorie (incl.
archeologie)

Worden cultuurhistorische waarden van het landschap
aangetast?
Heeft het alternatief een positief effect op de beleving?

Leefomgeving

Beleving
Wordt de beleving van het landschap negatief beïnvloed?
Ontstaan er nieuwe mogelijkheden voor recreatie?
Recreatie
Wordt de recreatie bemoeilijkt of onmogelijk gemaakt?

PlanMER stroomgebiedbeheerplannen
Bijlage cumulatieve effecten SGBP’s

9T4834.C0/R001/902609/Nijm
-9-

10 november 2008

19

Zijn er positieve effecten op de volksgezondheid?
Volksgezondheid
Zijn er negatieve effecten op de volksgezondheid?
Kan de bebouwde omgeving intact blijven?
Gebouwde omgeving

Moet er bebouwing verdwijnen of ontstaat er schade,
bijvoorbeeld door kwel?
Ontstaan er kansen voor de landbouw?

Landbouw

Wordt de landbouw beperkt doordat het areaal afneemt of er
onvoldoende zoet water beschikbaar is?
Wordt de drinkwaterwinning vergemakkelijkt?

Drinkwaterwinning
Wordt de drinkwaterwinning bemoeilijkt?
Ontstaan er kansen om duurzame energie te winnen?
Energiewinning
Wordt de winning van duurzame energie bemoeilijkt?
Gebruiksfuncties

Ontstaan er kansen voor de beroepsscheepvaart?
Beroepsscheepvaart
Wordt de beroepsscheepvaart belemmerd?
Ontstaan er kansen voor de beroepsvisserij?
Beroepsvisserij
Wordt de beroepsvisserij belemmerd?
Ontstaan er kansen om delfstoffen te winnen?
Delfstoffenwinning
Wordt de delfstoffenwinning bemoeilijkt?
Ontstaan er kansen voor de luchtvaart?
Luchtvaart
Wordt de luchtvaart bemoeilijkt?

9T4834.C0/R001/902609/Nijm
20

10 november 2008

PlanMER stroomgebiedbeheerplannen
- 10 -

Bijlage cumulatieve effecten SGBP’s

4

STROOMGEBIED EEMS

4.1

Referentiesituatie
Het Nederlandse deel van het stroomgebied Eems beslaat delen van de provincies Drenthe en
Groningen.
Het Eems-Dollard estuarium heeft verschillende functies. Naast de natuurfunctie zijn er ook
veel menselijke activiteiten in het gebied. Zo is het Emder Vaarwater een belangrijke
scheepvaartroute en zijn de havens van Emden, Delfzijl en de Eemshaven belangrijke schakels
in het netwerk van de scheepvaart. Voor de visserij, delfstoffenwinning en waterrecreatie
vervult het Eems-Dollard estuarium een belangrijke rol.
Knelpunten en opgave voor het gebied
De beken in het stroomgebied Eems zijn sterk gereguleerd met stuwen. In het verleden zijn ze
rechtgetrokken voor een optimale waterhuishouding voor de landbouw. Glooiende oevers en
overstromingsvlaktes zijn verdwenen. Deze aanpassingen maken het voor vissen, waterplanten
en oeverplanten lastig om in de beken te (over)leven.
De waterstand in de meren in het stroomgebied Eems wordt op een vast peil gehouden. Voor
vissen is de Eems-Dollard geen optimale leefomgeving; er komen onvoldoende gewenste
soorten en te lage aantallen vissen voor. Een aantal essentiële estuariene processen in de
Eems-Dollard is verstoord. Over het algemeen is er een harde oeverbeschoeiing aangelegd,
wat een ongunstige omstandigheid is voor waterplanten om zich langs de oevers en op de
bodem te vestigen en te dienen als foerageergebieden voor vissen. De inrichting van kanalen is
over het algemeen weinig gunstig voor waterplanten en vissen. De overgang land-water aan de
kustlijn van Groningen is onnatuurlijk. Daarnaast zijn er onvoldoende natuurlijke overgangen
tussen zoet en zout water. De kwaliteit van de kwelders is matig.
Er zijn verschillende vervuilingsbronnen in het stroomgebied. Rioolwater komt bij hevige
neerslag in het oppervlaktewater terecht. Via het verkeer of weg en rail komt verontreiniging in
het water terecht; direct via afspoeling van de weg en rails en indirect via stoffen in de lucht.
Voor het district Eems zijn bij de beoordeling twee gebieden onderscheiden: Noordoost
Groningen en het Drents Plateau. Daar waar nodig wordt dit onderscheid in de
effectbeschrijving aangehouden; als de effecten zich over het gehele stroomgebied uitstrekken,
wordt dit onderscheid niet gemaakt.

PlanMER stroomgebiedbeheerplannen
Bijlage cumulatieve effecten SGBP’s

9T4834.C0/R001/902609/Nijm
- 11 -

10 november 2008

21

Fig 4.1: Het Nederlandse deel van het stroomgebied van de Eems

4.2

Maatregelen
De belangrijkste maatregelen in Noordoost Groningen zijn het verbreden van watergangen (ook
aansluitend op wetlands of het verlagen van uiterwaarden), en maatregelen die gericht zijn op
verbetering van de waterkwaliteit door onderhouds- en maaibeheer. Op het Drents Plateau
worden vooral antiverdrogingsmaatregelen genomen en is een gebied aangewezen waar
speciale leefgebieden voor flora en fauna worden aangelegd.

9T4834.C0/R001/902609/Nijm
22

10 november 2008

PlanMER stroomgebiedbeheerplannen
- 12 -

Bijlage cumulatieve effecten SGBP’s

Tabel 4.1: Belangrijkste maatregelen stroomgebied Eems per deelgebied

Noordoost Groningen

Drents Plateau

4.3

•

verbreden van watergangen en -systemen, ook aansluitend op wetlands
of verlagen van uiterwaarden
op waterkwaliteit gericht onderhouds- en maaibeheer

•
•

antiverdrogingsmaatregelen
aanleggen van speciale leefgebieden flora en fauna

•

Cumulatieve effecten
Klimaat
In Noordoost Groningen leiden de maatregelen uit het SGBP slechts tot marginale effecten op
de natuurlijke processen in het gebied. Op het Drents Plateau zullen de stromingen van het
oppervlaktewater door het herstellen van de beekdalen natuurlijker worden. Het verbreden van
watergangen leidt in Noordoost Groningen tot meer bergingscapaciteit waarmee
neerslagpieken kunnen worden opgevangen. Voor Noordoost Groningen hebben deze
maatregelen marginaal effect op de klimaatbestendigheid. Op het Drents Plateau kunnen de
effecten van klimaatverandering (langere droge periodes in de zomer) wel gemakkelijker
worden opgevangen, omdat gebiedseigen water langer wordt vastgehouden.
Water
In Noordoost Groningen leidt het verruimen van profielen en de aanleg van natuurvriendelijke
oevers tot een positief effect op de kwaliteit en de kwantiteit van het oppervlaktewater. Door
profielverruiming neemt de bergingscapaciteit toe en worden piekafvoeren opgevangen. De
kans op wateroverlast in dit gebied wordt zo beperkt. De antiverdrogingsmaatregelen leiden tot
een vermindering van het grondwater- en oppervlaktewatertekort in het gebied en hiervan zal
vooral de natuur profiteren. Het watertekort in de landbouw wordt er niet mee opgelost. In het
Drentse deel hebben antiverdrogingsmaatregelen, in combinatie met de verbetering van
rioolwaterzuiveringsinstallaties en het aanpakken van riooloverstorten van gemengde stelsels,
een zeer positief effect op de waterkwaliteit. De kwaliteit van het grondwater verbetert door de
maatregelen uit het in het SGBP neergelegde generieke (mest)beleid.
Natuur
In Noordoost Groningen hebben de maatregelen een beperkt positief effect op de
instandhoudingdoelen van het Zuidlaardermeergebied, onderdeel van Natura 2000. In de
ecologische hoofdstructuur worden in dit gebied slechts weinig antiverdrogingsmaatregelen
genomen, maar het effect is groot omdat de verbindingen tussen de gebieden verbeteren. De
maatregelen hebben geen invloed op de kenmerkendheid van de natuurgebieden. Vooral de
antiverdrogingsmaatregelen en de aanleg van speciale leefgebieden voor flora en fauna
hebben op het Drents Plateau een positief effect op natuurgebieden, soorten èn de
biodiversiteit. Lieftinghsbroek, onderdeel van Natura 2000, profiteert van deze maatregelen.
Ook het karakter van de natuurgebieden in dit gebied verandert. Het Drents Plateau is van
oorsprong nat en dit wordt door middel van de antiverdrogingsmaatregelen hersteld. De in
Noordoost Groningen voorgestelde maatregelen zullen ten aanzien van flora en fauna voor de
doelsoorten een gunstig effect hebben omdat de leefgebieden groter worden, maar zijn
marginaal van invloed op de biodiversiteit. Op het Drents Plateau verbeteren de maatregelen
de habitats, waardoor de doelsoorten een positieve impuls zullen krijgen. Ook de biodiversiteit
zal, vooral door vernatting van het gebied, toenemen.
PlanMER stroomgebiedbeheerplannen
Bijlage cumulatieve effecten SGBP’s

9T4834.C0/R001/902609/Nijm
- 13 -

10 november 2008

23

Landschap
De maat en schaal van het landschap van het stroomgebied van de Eems wijzigt niet door de
maatregelen, mits waardevolle kleine landschapselementen in de Drentse beekdalen niet
worden aangetast. Bovendien zijn er naar verwachting geen noemenswaardige effecten op de
cultuurhistorische waarden van het stroomgebied. Uitzondering hierop vormt de kans dat bij het
graven in de Drentse beekdalen archeologische vondsten kunnen worden aangetast; in het
zeekleigebied Noordoost Groningen is de kans op archeologische vondsten minder groot.
Leefomgeving
In het Groningse deel verandert de beleving van het landschap niet; in het Drentse deel leidt de
grotere herkenbaarheid van de beken tot een andere beleving. Dit brengt echter geen
verandering van de recreatieve mogelijkheden met zich mee. Op de andere criteria van het
thema leefomgeving, volksgezondheid en gebouwde omgeving, worden geen effecten
verwacht.
Gebruiksfuncties
In het stroomgebied Eems leiden de maatregelen vooral tot effecten op de landbouw en de
drinkwaterwinning. Zo leidt het verbreden van watergangen in Noordoost Groningen tot meer
bergingscapaciteit, omdat neerslagpieken kunnen worden opgevangen. Daarmee wordt
landbouwschade in natte periodes beperkt. Afhankelijk van de mate waarin het onderhouds- en
maaibeheer plaatsvindt kan dit leiden tot negatieve gevolgen voor de landbouw. Bij minder
onderhoud ontstaat wel een iets betere waterkwaliteit, maar ook komen er meer waterplanten
waardoor de stromingsweerstand stijgt. Daardoor ontstaan hogere peilen. Als gevolg van
hogere standen door antiverdrogingsmaatregelen op het Drents Plateau ontstaat meer
basisafvoer en kan er meer (drink)water worden ingenomen door oppervlaktewaterwinning bij
De Punt.

9T4834.C0/R001/902609/Nijm
24

10 november 2008

PlanMER stroomgebiedbeheerplannen
- 14 -

Bijlage cumulatieve effecten SGBP’s

5

CONCLUSIE
De SGBP’s komen voort uit de Europese Kaderrichtlijn Water (KRW). De KRW is onder meer
gericht op het verbeteren van de chemische en ecologische oppervlaktewaterkwaliteit en de
chemische grondwaterkwaliteit binnen Europa. De maatregelen die voortvloeien uit de vier
SGBP’s hebben dan ook een positief effect op de ecologische en chemische
oppervlaktewaterkwaliteit van de grondwaterkwaliteit. Ook dienen de maatregelen
kwantiteitsdoelen voor grondwater in beschermde gebieden (natuur- en drinkwatergebieden).
De grondwaterkwaliteit verbetert als gevolg van generiek mestbeleid, de Nitraatrichtlijn, uit de
KRW.
De beoordeling heeft plaatsgevonden op het niveau van het gehele stroomgebied, al dan niet in
deelgebieden. Dit neemt met zich mee dat het mogelijk is dat lokaal (zeer) significante effecten
op deze grote schaal nauwelijks effect opleveren.
Stroomgebied Eems
Het stroomgebied Eems is ten behoeve van de beoordeling verdeeld in Noordoost-Groningen
en het Drents Plateau. De maatregelen uit het SGBP Eems hebben voor wat betreft natuurlijke
processen en op klimaatverandering anticiperende maatregelen vooral effect op het Drents
Plateau, waar de oppervlaktewaterstromingen natuurlijker worden en gebiedseigen water in de
zomer langer kan worden vastgehouden. In het hele stroomgebied leiden de maatregelen tot
een positief effect op de waterkwaliteit en waterkwantiteit van oppervlaktewater en grondwater.
Door de antiverdrogingsmaatregelen krijgen Lieftinghsbroek, onderdeel van Natura 2000, en
het, van oorsprong natte, Drents Plateau een nieuwe impuls. Flora en fauna profiteren van de
waterkwaliteitsverbeteringen, de verbeterde verbindingen en de aanleg van speciale
leefgebieden. Op de landschappelijke en cultuurhistorische waarden hebben de maatregelen
geen invloed; wel kunnen archeologische vindplaatsen op het Drents Plateau aangetast worden
bij graafwerkzaamheden. Op het Drents Plateau worden de beken meer herkenbaar in het
landschap, in Noordoost-Groningen verandert het landschap niet. Als gevolg van de hogere
waterstanden door antiverdrogingsmaatregelen op het Drents Plateau kan er meer (drink)water
worden ingenomen bij De Punt. De verhoogde bergingscapaciteit in het gebied maakt het
mogelijk neerslagpieken op te vangen. Zo wordt landbouwschade in natte periodes beperkt.

PlanMER stroomgebiedbeheerplannen
Bijlage cumulatieve effecten SGBP’s

9T4834.C0/R001/902609/Nijm
- 15 -

10 november 2008

25

Literatuur en bronnen
Aanwijzingsbesluiten Natura 2000-gebieden
Besluit m.e.r. 1994
Europese Commissie (2000), Europese Richtlijn 2000/60/EG tot vaststelling van een kader voor
communautaire maatregelen betreffende het waterbeleid.
Europese Commissie (2001), Europese Richtlijn 2001/42/EG betreffende de beoordeling van
de gevolgen voor het milieu van bepaalde plannen en programma’s.
Ministerie van Verkeer en Waterstaat (2008), Stroomgebiedbeheerplan Eems, tweede concept
Ministerie van Verkeer en Waterstaat (2008), Stroomgebiedbeheerplan Maas (2008), tweede
concept
Ministerie van Verkeer en Waterstaat (2008), Stroomgebiedbeheerplan Rijndelta (2008),
tweede concept
Ministerie van Verkeer en Waterstaat (2008), Stroomgebiedbeheerplan Schelde (2008), tweede
concept
Ministerie van VROM (2006), Handreiking milieueffectrapportage van plannen (planmer).
Royal Haskoning (2008), concept-planMER Nationaal Waterplan, versie 29 oktober 2008
Royal Haskoning (2008), Notitie Reikwijdte en detailniveau Nationaal Waterplan, Opgesteld
voor het ministerie van Verkeer en Waterstaat, DG Water.
Wet milieubeheer, artikel 7.10

9T4834.C0/R001/902609/Nijm
26

10 november 2008

PlanMER stroomgebiedbeheerplannen
- 16 -

Bijlage cumulatieve effecten SGBP’s

Beleidskader

Relevant beleidskader en wet- en regelgeving
Europese Kaderrichtlijn Water (2000)
en stroomgebiedbeheerplannen
(2009)

De Europese Kaderrichtlijn Water (KRW) richt zich op de
bescherming van water binnen heel Europa. Het doel van de
KRW is het bereiken van een ‘goede ecologische en chemische
toestand’ van het grond- en oppervlaktewater. Voor de periode tot
2015 zijn voor het verbeteren van de kwaliteit van het
oppervlaktewater en grondwater doelen en maatregelen in
vastgesteld en opgenomen in de vier
stroomgebiedbeheerplannen: Eems, Maas, Rijndelta en Schelde.

Europese Zwemwaterrichtlijn (2006)

Deze Europese Richtlijn is nog niet geïmplementeerd in de
nationale wetgeving. Naar verwachting wordt deze richtlijn
geïmplementeerd door een wijziging van de Wet hygiëne en
veiligheid bad- en zwemgelegenheden (Whvbz) en de Wet op de
waterhuishouding wat betreft aanwijzing van locaties. De Richtlijn
is een aanvulling op de Kaderrichtlijn Water en streeft het
behoud, de bescherming en de verbetering van de milieukwaliteit
en de bescherming van de gezondheid van de mens na. Zolang
de implementatie niet heeft plaatsgevonden moeten lidstaten
voldoen aan de oude Zwemwaterrichtlijn.

Europese Nitraatrichtlijn (1991)

Het doel van de Europese Richtlijn is het verminderen en verder
voorkomen van nitraatverliezen uit de landbouw om het aquatisch
milieu te beschermen. De Europese Nitraatrichtlijn is in
Nederland geïmplementeerd in de Meststoffenwet, de Wet
bodembescherming en Wet herstructurering varkenshouderij.

Europese Richtlijn Stedelijk
Afvalwater (1991)

De Europese Richtlijn stedelijk afvalwater heeft als doel het milieu
te beschermen tegen de nadelige gevolgen van de lozing van
stedelijk afvalwater en van het afvalwater van bepaalde
bedrijfstakken. De Europese Richtlijn stedelijk afvalwater is in
Nederland geïmplementeerd via het Lozingenbesluit stedelijk
afvalwater van de Wet verontreiniging oppervlaktewateren (Wvo)
en via de Wet milieubeheer (Wm).

Europese Vogel- en Habitatrichtlijn
(1979 en 1992)

Op basis van de Europese Vogelrichtlijn en Habitatrichtlijn
worden in Nederland gecombineerd als Natura 2000-gebieden
aangewezen. De aanwijzing van Natura 2000-gebieden wordt in
2008 afgerond. Voor alle gebieden worden beheerplannen
opgesteld en doelstellingen vastgelegd. De richtlijnen zijn in
Nederland verankerd in de Natuurbeschermingswet 1998.

Waterwet (2009)

Naar verwachting treedt in 2009 de nieuwe Waterwet in werking.
Hiermee worden alle wetten die betrekking hebben op
waterbeheer geïntegreerd in één nieuwe wet. Nieuwe

PlanMER stroomgebiedbeheerplannen
Bijlage cumulatieve effecten SGBP’s

9T4834.C0/R001/902609/Nijm
- 17 -

10 november 2008

27

beleidsontwikkelingen als integraal waterbeheer en de watertoets
krijgen hierin hun plaats. Het Nationaal Waterplan sluit hier op
aan.
Wet ruimtelijke ordening (2008)

Sinds 1 juli 2008 is de Wet ruimtelijke ordening van kracht. De
wet is opgesteld om efficiëntie ruimtelijke besluitvorming te
bevorderen en procedures te vereenvoudigen. Ruimtelijke
beleidsvoornemens worden vastgelegd in structuurvisies voor het
gehele grondgebied en zijn bindend voor het Rijk. Voor de
Noordzee is het Nationale Waterplan de enige structuurvisie.

Wet Archeologische
Monumentenzorg (2007)

De zorg voor archeologische waarden is verankerd in het
ruimtelijke ordeningsproces, concreet de vaststelling van een
structuurvisie en in het opstellen van een milieueffectrapport. Op
dat moment moet een archeologische afweging worden gemaakt
op basis van voldoende gegevens. In de Wet op de
Archeologische Monumentenzorg die in september 2007 in
werking is getreden is archeologisch (voor)onderzoek geborgd.
Deze wet voorziet in wijziging van onder meer de
Monumentenwet, de Wet ruimtelijke ordening, de Wet
milieubeheer en de Woningwet. Er is bij de implementatie bewust
gekozen voor een vergaande integratie van de zorg voor
archeologische waarden in de ruimtelijke ordening. Hiermee is
het Europese Verdrag van Valletta geïmplementeerd.
De Nota Ruimte bevat de visie op de ruimtelijke ontwikkeling in
Nederland. Hoofddoel van het nationaal ruimtelijk beleid is het
scheppen van ruimte voor de verschillende ruimtevragende
functies op het beperkte oppervlak dat ons in Nederland ter
beschikking staat. De Nota Ruimte bevat specifieke
beleidsopgaven voor de Kust, Waddenzee, Zuidwestelijke Delta,
het IJsselmeergebied en de Noordzee.

PKB Nota Ruimte (2004)

PKB Derde Nota Waddenzee (2006)

De planologische kernbeslissing voor de Derde Nota Waddenzee
is het ruimtelijke plan voor het beheer van de Waddenzee waarin
de principes voor het beleid van de Waddenzee wordt uitgewerkt.
Hoofddoelstelling is de duurzame bescherming en ontwikkeling
als natuurgebied en het behoud van het unieke open landschap.
Ook plannen, projecten of handelingen buiten het PKB-gebied,
die schadelijke effecten kunnen hebben voor de Waddenzee,
dienen aan de hoofddoelstelling van de PKB te worden getoetst.

PKB Ruimte voor de Rivier (2006)

Met de Planologische Kernbeslissing Ruimte voor de Rivier is
beoogd het Nederlandse Rivierengebied door middel van het
vaststellen van een pakket maatregelen, dat de rivieren meer
ruimte geeft, uiterlijk in 2015 een betere bescherming tegen hoog
water te bieden. Tegelijkertijd wordt daarmee de ruimtelijke
kwaliteit verbeterd. In de PKB Ruimte voor de Rivier staat welke
maatregelen het Kabinet voor deze doelen wil inzetten.

e

28

e

Waterbeheer 21 eeuw (2000)

De kern van het Waterbeheer 21 eeuw is dat water de ruimte
moet krijgen, voordat het die ruimte zelf neemt. Het water de

9T4834.C0/R001/902609/Nijm

PlanMER stroomgebiedbeheerplannen

10 november 2008

- 18 -

Bijlage cumulatieve effecten SGBP’s

ruimte geven betekent dat in het landschap en in de stad ruimte
gemaakt wordt om water op te slaan. In 2003 zijn in het Nationaal
Bestuursakkoord Water afspraken bestendigd over de
maatregelen die nodig zijn om het watersysteem op orde te
brengen en klimaatbestendig te maken. In het kader van WB21
zijn gebiedsprocessen georganiseerd die hebben geresulteerd in
voorstellen voor maatregelen.
Reconstructie Landelijk Gebied
(2005)

In de provincies op de zandgronden zijn Reconstructieplannen
opgesteld Het reconstructieplan beschrijft onder meer de
maatregelen en voorzieningen die worden getroffen ter
voorkoming van vestiging en ter beperking van uitbreiding van
intensieve veehouderij in de begrensde reservaats- en
natuurontwikkelingsgebieden en de bestaande bos- en
natuurgebieden. Het reconstructieplan geeft aan welke
maatregelen en voorzieningen worden getroffen om de
landschappelijke kwaliteit en de cultuurhistorische en
aardkundige waarden binnen het reconstructiegebied met het oog
op identiteit, belevingswaarde en verscheidenheid te behouden of
te verbeteren. De reconstructieplannen zijn in 2005 officieel
vastgesteld. In veel van de reconstructiegebieden omvatten de
maatregelenpakketten belangrijke elementen voor het herstel van
de ecologische en chemische waterkwaliteit.

Nationaal Bestuursakkoord Water
(2003 en 2008)

Het Nationaal Bestuursakkoord Water (NBW) is een akkoord uit
2003 tussen het Rijk, provincies, gemeenten en waterschappen
met als doel het om in de periode tot 2015 het watersysteem in
Nederland op orde te krijgen en daarna op orde te houden. Het
gaat daarbij om het aanpakken van de gevolgen van de
zeespiegelstijging, bodemdaling en een veranderend klimaat.
Nederland krijgt hierdoor steeds meer te maken met extreem
natte en extreem droge periodes. Recentelijk, 2008, is het NBWactueel ondertekend. Hierin zijn de eerder gemaakte afspraken
opnieuw bekrachtigd en zijn onder meer afspraken aangaande de
KRW toegevoegd.

Beleidskader Zwakke Schakels in de
Nederlandse Kust (2003)

Onderzocht is of de zeewering voldoet aan de eisen die aan de
kustverdediging worden gesteld. Daarbij bleek dat op tien
plaatsen langs de Nederlandse kust de duinen of duiken in de
periode tot 2020 moeten worden versterkt, omdat ze daarna niet
meer aan de veiligheidsnorm voldoen. Het gaat daarbij om Den
Helder, Kop van Noord-Holland, Hondsbossche en Pettemer
Zeewering in Noord-Holland, Noordwijk, Scheveningen,
Delflandse Kust, het Flaauwe werk en Kop van Voorne in ZuidHolland, Zuidwest Walcheren en West Zeeuws Vlaanderen in
Zeeland. Bij acht van de tien zwakke schakels moet de
versterking van de zeewering samengaan met maatregelen die
natuur, landschap, economische functies en/of de recreatie in de
omgeving ten goede komen.

PlanMER stroomgebiedbeheerplannen
Bijlage cumulatieve effecten SGBP’s

9T4834.C0/R001/902609/Nijm
- 19 -

10 november 2008

29

Beheerplan Rijkswateren (2009)

Het Beheerplan voor de Rijkswateren (BPRW) beschrijft voor de
periode 2010-2015 waaruit het beheer van de rijkswateren zal
bestaan, welke maatregelen genomen gaan worden en hoe
Rijkswaterstaat het beheer gaat uitvoeren. Het BPRW is de
concretisering van het voorgenomen beleid in het Nationaal
Waterplan, voor zover het Rijk daar als waterbeheerder zelf
uitvoering aan geeft.

9T4834.C0/R001/902609/Nijm
30

10 november 2008

PlanMER stroomgebiedbeheerplannen
- 20 -

Bijlage cumulatieve effecten SGBP’s

Bijlage D

Beschrijving watertypen Eems

........................................................................................

Toelichting Nederlandse werkwijze watertypen
Doelen van oppervlaktewaterlichamen worden afgeleid van biologische
referentieomstandigheden. Deze worden per type opgesteld. De typen
worden onderscheiden door descriptoren die het mogelijk maken deze
referentieomstandigheden te onderscheiden. Daarbij kan worden
gekozen tussen verplichte en een niet-limitatieve lijst van facultatieve
descriptoren of een combinatie van beiden (KRW Bijlage II.1.1). In
Nederland is gekozen voor een combinatie en is een enkele descriptor
toegevoegd. De oorspronkelijke typologie is beschreven in Elbersen e.a.
(2003) 1 en later op een aantal punten aangepast.
Bij de categorie Rivieren zijn als descriptoren gehanteerd de
stroomsnelheid, de geologie en de oppervlakte van het stroomgebied
en het optreden van getijdenwerking. De oppervlakte van het
stroomgebied is ook operationeel gemaakt middels de breedte van de
watergang.
Bij de categorie Meren zijn als descriptoren gehanteerd de saliniteit, de
geologie van de ondergrond, de gemiddelde waterdiepte, het
wateroppervlak en de buffercapaciteit.
Bij de categorie Overgangswateren is het getijverschil als descriptoren
gehanteerd.
Bij de categorie Kustwateren zijn de saliniteit en de mate van
beschutting als descriptoren gehanteerd.
Doelen van kunstmatige en sterk veranderde waterlichamen zijn
afgeleid van het type dat daar het meest op lijkt. Voor bepaalde sloten
en kanalen bleek dit in de praktijk niet goed mogelijk. De systemen zijn
soms een combinatie van biologische kenmerken van meren en rivieren
en hebben ook geheel eigen waarden. Om die reden zijn voor deze
wateren aanvullende ‘typen’ opgesteld met doelen die zijn afgeleid uit
een combinatie van bovenstaande meren en rivieren (Evers e.a., 2007) 2.
Voor deze ‘typen’ zijn dezelfde descriptoren gehanteerd als voor de
typen van de categorie Meren, al wijken deze waterlichamen qua vorm
af van de meren.

1

Elbersen, J.W.H., P.F.M. Verdonschot, B. Roels & J.G. Hartholt (2003).Definitiestudie

KaderRichtlijn Water (KRW). I. Typologie Nederlandse Oppervlaktewateren. Alterra-rapport
669. ISSN 1566-7197.
http://library.wur.nl/file/wurpubs/LUWPUBRD_00320649_A502_001.pdf
2

Evers, C.H.M., A.J.M. van den Broek, R. Buskens & A. van Leerdam (2007). Omschrijving

MEP en conceptmaatlatten voor sloten en kanalen voor de Kaderrichtlijn Water.
Projectnummer 9S3656. Referentie 9S3656/R00002/901530/AH/DenB.
http://themas.stowa.nl/Download.aspx?Filename=/uploads/Downloads/Articles/KRWmaatlatten%20sloten%20en%20kanalen%20(2).pdf&DownloadType=1&dID=1871

1

STROOMGEBIEDBEHEERPLAN

31

In onderstaande tabel is aangegeven welke watertypen voorkomen in
het stroomgebied van de Eems. Vervolgens wordt een beschrijving
gegeven van de in het Eemsstroomgebied voorkomende watertypen.
Indeling Nederlandse watertypen naar de categorieën meren, rivieren,
overgangswater, kustwater en overig en hun aanwezigheid in het
stroomgebied Eems.
Code

Type

Aanwezig in
stroomgebied
Eems

Meertypen (n=9)
M12

Kleine Ondiepe zwak gebufferde plassen (vennen)

M14

Ondiepe gebufferde plassen

M20

Matig grote diepe gebufferde meren

M21

Grote diepe gebufferde meren

M23
M27

Ondiepe kalkrijke (grotere) plassen
Matig grote ondiepe laagveenplassen

M30

Zwak brakke wateren

M31

Kleine brakke tot zoute wateren

M32

Grote brakke tot zoute meren

R4

Permanent langzaamstromende bovenloop op zand

R5

Langzaam stromende middenloop/benedenloop op zand

R6

Langzaam stromend riviertje op zand/klei

R7
R8

Langzaam stromende rivier/nevengeul op zand/klei
Zoet getijdenwater (uitlopers rivier) op zand/klei

R12

Langzaam stromende middenloop/benedenloop op veenbodem

R13

Snelstromende bovenloop op zand

R14

Snelstromende middenloop/benedenloop op zand

R15

Snelstromend riviertje op kiezelhoudende bodem

R16

Snelstromende rivier/nevengeul op zandbodem of grind

R17

Snelstromende bovenloop op kalkhoudende bodem

X

X

Riviertypen (n=12)

R18

X
X

Snelstromende middenloop/benedenloop op kalkhoudende bodem

Overgangswateren (n=1)
O2

X

Estuarium met matig getijverschil

Kustwateren (n=3)
K1

Kustwater, open en polyhalien

K2

Kustwater, beschut en polyhalien

K3

Kustwater, open en euhalien

X
X

Overig (n=10)*
M1a

Zoete sloten (gebufferd)

M1b

Niet-zoete sloten (gebufferd)

M2

Zwak gebufferde sloten

M3

Gebufferde (regionale) kanalen

M6a
M6b

Grote ondiepe kanalen zonder scheepvaart
Grote ondiepe kanalen met scheepvaart

M7a

Grote diepe kanalen zonder scheepvaart

M7b

Grote diepe kanalen met scheepvaart

M8
M10

Gebufferde laagveensloten
Laagveen vaarten en kanalen

Totaal
7
* Dit betreft watertypen samengesteld uit elementen van watertypen uit de verschillende categorieën.
Het gaat om watertypen voor de kunstmatige oppervlaktewaterlichamen.

32

2

STROOMGEBIEDBEHEERPLAN

Grotere, natuurlijke watertypen
M14 Ondiepe gebufferde plassen
Middelgrote gebufferde zoete wateren in laagveen- of zeekleigebied,
duinen en afgesloten zeearmen. Voeding door regen, grondwater en/of
instromend oppervlaktewater. Waterstandfluctuaties tot 1m, waardoor
omgeven met (grote) vloedvlaktes. Zand-, veen- en/of kleibodem.
Oevers kaal in de golfslagzone.
M30 Zwak brakke wateren
Stilstaand water met een redelijk constant tot sterk wisselend
zoutgehalte, dat vooral voorkomt in het zeekleigebied en de duinen,
maar lokaal ook in het laagveengebied. Zeer verschillende vormen en
dimensies, maar bij alle wateren van dit type is de invloed van zout
dominant over andere factoren.
R5
Langzaam stromende middenloop/benedenloop op zand
Kronkelende, meanderende beek met zandbanken, overhangende
oevers, maar ook rustige plekken met bladpakketten, takken en
boomstammen. Bomen hebben veel invloed op de ontwikkeling en
vorming van de waterloop. Gevoed door snel of langzaamstromende
bovenlopen.
R7
Langzaam stromende rivier/nevengeul op zand/klei
Grote rivier met hoofd- en nevengeulen met 5 belangrijke habitats.
1) vast substraat, 2) zand, 3) zand met laagje slib of detritus, 4) slib zo
dik dat onderliggende zandlaag geen macrofauna meer bevat, 5)
snelstromende delen met evt grind.
R12
Langzaam stromende middenloop/benedenloop op veenbodem
Meanderend, kronkelend, asymmetrisch dwarsprofiel, rustig stromende
tot stilstaande plekken, plaatselijk stroomversnellingen. Veel organisch
materiaal. Bomen zorgen voor structuren langs/in de loop. Veenbodem,
substraat veelal zand. Regen-, grond- en oppervlaktewatergevoed.
Lage afvoer.
O2
Estuarium met matig getijverschil
Proces van getijdewerking tegenover aanvoer van zoet rivierwater.
Slikkige zandgronden en kleirijke schorbodems langs de randen. Soms
veenpaketten in ondergrond die lokaal aan oppervlakte treden. Erosieen sedimentatieprocessen vormen stroomgeulen, wadplaten/slikken en
schorren/kwelders.
K1
Kustwater, open en polyhalien
Ondiepe randzee met rivierinvloed. Permanent open water&dagelijks
overstroomde zandige kustgebieden&banken. Kunnen zoetwaterbellen
ontstaan. Troebel water, fijn/grof zandbodem. Kenmerkend reliëf van
onderzeese oever met ebdelta’s ter hoogte vd zeegaten van het
getijdengebied, zandbanken&zandgolven.

3

STROOMGEBIEDBEHEERPLAN

33

Bijlage E

Goede chemische toestand
oppervlaktewateren

Milieukwaliteitsnormen voor prioritaire stoffen en bepaalde andere verontreinigende stoffen
Tabel 1 Richtwaarden voor goede chemische toestand oppervlaktewaterlichamen (stoffen)

(1)

(2)

Nr.

Naam van de stof

CASnummer

(1)
(2)
(3)
(4)
(5)

Alachloor
Antraceen
Atrazine
Benzeen
Gebromeerde
5
Difenylethers

15972-60-8
120-12-7
1912-24-9
71-43-2
32534-81-9

0,3
0,1
0,6
10
0,0005

(6)

Cadmium en zijn
verbindingen
(afhankelijk van
de waterhard6
heidsklasse)

7440-43-9

 0,08
(klasse 1)
0,08 (klasse 2)
0,09 (klasse 3)
0,15 (klasse 4)
0,25 (klasse 5)

(6
bis)

TetrachloorKoolstof

56-23-5

(7)

C10-13chlooralkanen
Chloorfenvinfos
Chloorpyrifos
(ethylchlorpyriphos)
Cyclodieenbestrijdingsmiddelen:
Aldrin
Dieldrin
Endrin
Isodrin

(8)
(9)

(9
bis)

(9
ter)

(10)

34

7

(3)

(4)

(5)

1

JG-MKN
Landoppervlakteii
wateren (g/l)

(6)
1

JG-MKN
Andere
oppervlakteii
wateren
(g/l)
0,3
0,1
0,6
8
0,0002

(7)
4

4

MAC –MKN
Landoppervlakte2
wateren (g/l)

MAC –MKN
Andere
oppervlakte2
wateren (g/l)

0,7
0,4
2,0
50
niet van
toepassing

0,7
0,4
2,0
50
niet van
toepassing

0,2

 0,45
(klasse 1)
0,45 (klasse 2)
0,6 (klasse 3)
0,9 (klasse 4)
1,5 (klasse 5)

-

12

12

niet van
toepassing

niet van
toepassing

85535-84-8

0,4

0,4

1,4

1,4

470-90-6
2921-88-2

0,1
0,03

0,1
0,03

0,3
0,1

0,3
0,1

=0,01

=0,005

niet van
toepassing

niet van
toepassing

309-00-2
60-57-1
72-20-8
465-73-6

DDT totaal

niet van
toepassing

0,025

0,025

niet van
toepassing

niet van
toepassing

para-para-DDT

50-29-3

0,01

0,01

niet van
toepassing

niet van
toepassing

1,2Dichloorethaan

107-06-2

10

10

niet van
toepassing

niet van
toepassing

(1)
Nr.

(2)
Naam van de stof

(3)
CASnummer

(4)
1
JG-MKN
Landoppervlakteii
wateren (g/l)

(6)
4
MAC –MKN
Landoppervlakte2
wateren (g/l)

(7)
4
MAC –MKN
Andere
oppervlakte2
wateren (g/l)

20

(5)
1
JG-MKN
Andere
oppervlakteii
wateren
(g/l)
20

(11)

Dichloormethaan

75-09-2

niet van
toepassing

niet van
toepassing

(12)

Di(2-ethylhexyl)ftalaat
(DEHP)
Diuron

117-81-7

1,3

1,3

niet van
toepassing

niet van
toepassing

330-54-1

0,2

0,2

1,8

1,8

(14)
(15)
(16)

Endosulfan
Fluorantheen
HexachloorBenzeen

115-29-7
206-44-0
118-74-1

0,005
0,1
8
0,01

0,0005
0,1
8
0,01

0,01
1
0,05

0,004
1
0,05

(17)

HexachloorbutaDieen

87-68-3

0,1

8

0,6

0,6

(18)

Hexachloorcyclohexaan

608-73-1

0,02

0,002

0,04

0,02

(19)

Isoproturon

34123-59-6

0,3

0,3

1,0

1,0

(20)

Lood en zijn
verbindingen

7439-92-1

7,2

7,2

niet van
toepassing

niet van
toepassing

(21)

Kwik en zijn
verbindingen

7439-97-6

0,05

0,07

0,07

(22)

Naftaleen

91-20-3

2,4

1,2

niet van
toepassing

niet van
toepassing

(23)

Nikkel en zijn
verbindingen

7440-02-0

20

20

niet van
toepassing

niet van
toepassing

(24)

Nonylfenolen (4(para)-nonylfenol)

104-40-5

0,3

0,3

2,0

2,0

(25)

Octylfenolen
((4-(1,1’,3,3’tetramethylbutyl)
-fenol))
PentachloorBenzeen

140-66-9

0,1

0,01

niet van
toepassing

niet van
toepassing

608-93-5

0,007

0,0007

niet van
toepassing

niet van
toepassing

Pentachloorfenol
Polyaromatische
koolwaterstoffen
9
(PAK)
Benzo(a)pyreen

87-86-5
niet van
toepassing

0,4
niet van
toepassing

0,4
niet van
toepassing

1
niet van
toepassing

1
niet van
toepassing

50-32-8

0,05

0,05

0,1

0,1

Benzo(b)fluoranthe
en

205-99-2

=0,03

=0,03

niet van
toepassing

niet van
toepassing

Benzo(k)fluoranthe
en

207-08-9

Benzo(g,h,i)peryleen

191-24-2

=0,002

=0,002

niet van
toepassing

niet van
toepassing

Indeno(1,2,3cd)pyreen

193-39-5

(13)

(26)
(27)
(28)

8

0,1

8

0,05

8

35

(1)
Nr.

(2)
Naam van de stof

(3)
CASnummer

(4)
1
JG-MKN
Landoppervlakteii
wateren (g/l)

(29)
(29
bis)

Simazine
Tetrachloorethyleen

122-34-9
127-18-4

1
10

(5)
1
JG-MKN
Andere
oppervlakteii
wateren
(g/l)
1
10

(6)
4
MAC –MKN
Landoppervlakte2
wateren (g/l)

(7)
4
MAC –MKN
Andere
oppervlakte2
wateren (g/l)

4
niet van
toepassing

4
niet van
toepassing

(29
ter)

Tetrachloorethyleen

79-01-6

10

10

niet van
toepassing

niet van
toepassing

(30)

Tributyltinverbin
dingen (Tributyltinkation)

36643-28-4

0,0002

0,0002

0,0015

0,0015

(31)

Trichloorbenzenen

12002-48-1

0,4

0,4

niet van
toepassing

niet van
toepassing

(32)

Trichloormethaan

67-66-3

2,5

2,5

niet van
toepassing

niet van
toepassing

(33)

Trifluraline

1582-09-8

0,03

0,03

niet van
toepassing

niet van
toepassing

1

De richtwaarden in de kolommen 4 en 5 zijn norm uitgedrukt als jaargemiddelde (JG-MKN). Tenzij anders is
aangegeven, zijn zij van toepassing op de totale concentratie van alle isomeren. Bij de toepassing van de
richtwaarden geldt dat voor elk representatief monitoringspunt voor het waterlichaam het rekenkundig
gemiddelde van de op verschillende tijdstippen in de loop van het jaar gemeten concentraties niet boven de
norm ligt. De berekening van het rekenkundig gemiddelde en de te gebruiken analysemethode geschiedt in
overeenstemming met Besluit QA/QC van de Commissie houdende technische specificaties voor de
chemische controle en kwaliteit van analytische resultaten overeenkomstig de kaderrichtlijn water, met
inbegrip van de wijze waarop een MKN wordt toegepast indien geen passende analysemethode bestaat die
voldoet aan de minimale prestatiekenmerken.
2

Landoppervlaktewateren omvatten rivieren en meren en de bijbehorende kunstmatige of sterk veranderde
waterlichamen.
Andere oppervlaktewateren omvatten kust- en overgangswateren.

3

De richtwaarden (milieukwaliteitsnormen, MKN) worden, met uitzondering van de richtwaarden voor
cadmium, lood, kwik en nikkel uitgedrukt als totale concentratie in het volledige watermonster. Voor
cadmium, lood, kwik en nikkel metalen hebben de MKN betrekking op de opgeloste concentratie. Dit is de
opgeloste fase van een watermonster die wordt verkregen door filtratie over een filter van 0,45 µm of een
gelijkwaardige voorbehandeling.
In het monitoringsprogramma kan worden bepaald dat bij toetsing van de resultaten van de monitoring aan
de richtwaarden een correctie kan worden toegepast, waarbij rekening wordt gehouden met:
a) natuurlijke achtergrondconcentraties voor metalen en hun verbindingen, indien
deze de naleving van de MKN beletten; en
b) de hardheid, de pH of andere waterkwaliteitsparameters die de biologische beschikbaarheid van metalen
beïnvloeden.

4

De richtwaarden in de kolommen 6 en 7 zijn uitgedrukt als maximaal aanvaardbare concentratie (MACMKN). Bij de toepassing van de richtwaarden geldt dat voor elk representatief monitoringspunt voor het
waterlichaam geen enkele gemeten concentratie op enig representatief monitoringspunt in dit water boven
de norm ligt.

5

Voor de groep prioritaire stoffen die vallen onder gebromeerde difenylethers (nr. 5), vermeld in Beschikking
2455/2001/EG, wordt alleen voor de congeneren nr. 28, 47, 99, 100, 153 en 154 een richtwaarde
vastgesteld.

36

6

Voor cadmium en zijn verbindingen (nr. 6) zijn de richtwaarden afhankelijk van de hardheid van het water,
ingedeeld in de volgende klassen: klasse 1: < 40 mg CaCO3/l, klasse 2: 40 tot < 50 mg CaCO3/l, klasse 3:
50 tot < 100 mg CaCO3/l, klasse 4: 100 tot < 200 mg CaCO3/l en klasse 5: 200 mg CaCO3/l.

7

DDT totaal omvat de som van de isomeren 1,1,1-trichloor-2,2-bis(p-chloorfenyl)ethaan (CAS-nummer 5029-3), EU nummer 200-024-3); 1,1,1-trichloor-2-(o-chloorfenyl)-2-(pchloorfenyl)ethaan (CAS-nummer 78902-6), EU nummer 212-024-332); 1,1-dichloor-2,2bis(p-chloorfenyl)ethyleen (CAS-nummer 72-55-9) EU
nummer 200-024-784); en 1,1dichloor-2,2-bis(p-chloorfenyl)ethaan (CAS-nummer 7254-8). EU nummer
200-024-783);

8

Deze milieukwaliteitseis heeft alleen betrekking op directe blootstelling. Er is hierin geen rekening gehouden
met doorvergiftiging.

9

Op de groep prioritaire stoffen die onder polyaromatische koolwaterstoffen (PAK) vallen (nr. 28), is elke
afzonderlijke MKN van toepassing, hetgeen betekent dat de MKN voor benzo(a)pyreen en de MKN voor de
som van benzo(b)fluorantheen en benzo(k)fluorantheen en de MKN voor de som van benzo(g,h,i)peryleen
en indeno(1,2,3-cd)pyreen moeten worden nageleefd.

Tabel 2 Richtwaarden voor goede chemische toestand oppervlaktewaterlichamen (biota)
In aanvulling op de richtwaarden die in tabel 1 voor die stoffen zijn opgenomen, gelden voor de
volgende stoffen tevens richtwaarden die betrekking hebben op biota.
(1)
Nr.

(2)
Naam van de stof

(3)

(4)

CASnummer

MKN
(g/kg)

(16)

Hexachloorbenzeen

118-74-1

20

(17)

Hexachloorbutadieen

87-68-3

10

(21)

Kwik en zijn
verbindingen

7439-97-6

55

10

10

Deze eis geldt voor weefsel van prooidieren (nat gewicht), met dien verstande dat in het
monitoringsprogramma uit vissen, weekdieren, schaaldieren en andere biota de meest passende
indicator wordt gekozen. In het monitoringsprogramma kan met inachtneming van het bepaalde in noot
9 onder bijlage I van de richtlijn prioritaire stoffen worden bepaald dat met het oog op het toezicht op
de naleving van de eis bij de monitoring wordt uitgegaan van een waarde voor de concentratie van die
stof in oppervlaktewater, waarmee hetzelfde niveau van bescherming wordt geboden dat is beoogd met
de milieukwaliteitseis voor biota.

37

BIJLAGE F

Afleiding biologische doelen voor
vrijwel ongestoorde, sterk
veranderde en kunstmatige
waterlichamen
5

10

15

20

25

30

35

40

De milieudoelstellingen voor biologie bestaan uit de
kwaliteitselementen fytoplankton (algen), macrofyten (grote
waterplanten) macrofauna (ongewervelde waterinsecten) en vissen.
Voor deze biologische kwaliteitselementen of onderdelen daarvan zijn
per type water maatlatten ontwikkeld voor het beschrijven van de
toestand van een oppervlaktewaterlichaam. De maatlat geeft de
kwaliteit weer op een schaal van 0 tot 1. Het hiervoor gebruikte getal
wordt de Ecologische Kwaliteitsratio (EKR) genoemd. Bij een EKRwaarde van 0 is het water ecologisch dood en bij een EKR-waarde van
1 heeft het water een zeer hoge ecologische kwaliteit. De EKR-waarde
krijgt een waardering in 5 klassen, te weten de zeer goede ecologische
toestand (nagenoeg ongestoorde staat of referentie), goede toestand
(GET), en de matige, ontoereikende en slechte ecologische toestand.
De maatlatten zijn voor een groot aantal watertypen landelijk
vastgesteld, waarbij de ondergrens van de klasse goed (GET) met het
getal 0,6 de minimaal te bereiken doelstelling beschrijft.
Voor wateren die zijn aangemerkt als kunstmatig of sterk veranderd, is
een aangepaste ecologische doelstelling van toepassing. Deze
doelstellingen worden op dezelfde maatlat als die voor de watertypen
gemeten, maar op een andere manier gewaardeerd. Waar normaal een
EKR van 0,6 de ondergrens van klasse goed is, kan dat voor sterk
veranderde of kunstmatige wateren bij een lagere ecologische score,
bijvoorbeeld 0,4 het geval zijn. Deze maatlat kent vier klassen, het
Goed Ecologisch Potentieel (GEP) en hoger, en het matig, ontoereikend
en slecht ecologisch potentieel. Het GEP wordt in het hiervoor
beschreven voorbeeld bereikt bij een EKR groter of gelijk 0,4. Het
Maximaal Ecologisch Potentieel (MEP) is de best haalbare toestand die
enerzijds wel rekening houdt met de onomkeerbare ingrepen in het
water maar de effecten van deze ingrepen daar waar mogelijk wel
mitigeert, dat wil zeggen verzacht.
De afleiding van de doelstelling, het Goed Ecologisch Potentieel (GEP),
is ingewikkeld en is beschreven in Europese Richtsnoeren. Met name
vanwege de complexiteit en onzekerheden zijn de Europese Commissie
en lidstaten in 2006 een alternatieve manier voor het afleiden van
doelstellingen voor GEP overeengekomen (ook wel Praagse methode
genoemd). In Nederland is deze methode vertaald in de Handreiking
MEP-GEP 1. Kern van beide benaderingen is dat rekening wordt
1

Projectgroep Implementatie Handreiking (2005), Handreiking MEP/GEP, Handreiking voor

vaststellen van status, ecologische doelstellingen en bijpassende maatregelpakketten voor
niet-natuurlijke wateren, RIZA rapport 2006.002, STOWA-rapport 2006-02, ISBN 90-3695708-7

38

5

gehouden met de ecologische effecten van onomkeerbare
(hydromorfologische) ingrepen. De twee benaderingen zijn samengevat
in figuur 1. Beiden zijn in Nederland toegepast voor het afleiden van
ecologische doelen voor sterk veranderde waterlichamen, en leiden
theoretisch tot hetzelfde resultaat.
Figuur 1 Stappen voor het bepalen van GEP gebruik makend van de
alternatieve aanpak (onder) vergeleken met de relevante stappen zoals
beschreven in het Europese Richtsnoer (boven).

10
Bepaal alle mitigerende
maatregelen die geen
significant negatieve
effecten hebben op het
gebruik

Bepaal MEP door
biologische parameters te
schatten indien alle
mitigerende maatregelen
worden uitgevoerd

Identificeer mitigerende
maatregelen die nodig
zijn om GEP te
bereiken

Bepaal GEP als lichte
afwijking van de waarden
van de biologische
parameters geschat voor
MEP

Europese methode uit Richtsnoer

15

20

Bepaal alle mitigerende
maatregelen die geen
significant negatieve
effecten hebben op het
gebruik

Bepaal MEP door
biologische parameters te
schatten indien alle
mitigerende maatregelen
worden uitgevoerd

Sluit mitigerende
maatregelen uit die
samen een geringe
ecologische verbetering
bewerkstelligen

GEP = als de waarde van
de biologische parameters
die worden verwacht op
basis van deze maatregelen

Alternatieve methode (ook wel de ‘Praagse methode’ genoemd).
Groene pijlen geven aanpassingen ten opzichte van de oorspronkelijke
methode weer.
Ingrepen zijn onomkeerbaar als voldaan wordt aan de voorwaarden in
artikel 4.3 uit de richtlijn. Belangrijk daarbij is dat bezien wordt of
ingrepen hersteld kunnen worden, en of een dergelijk herstel tot
significante functieschade zou leiden. In dat geval is de ingreep
onomkeerbaar. Maatregelen die tot functieschade leiden, en waarvoor
geen mogelijke of betaalbare alternatieven zijn, worden in beide

39

methoden niet opgenomen in de uit te voeren maatregelpakketten.
Omdat de functies en de mate van ingrepen per waterlichaam kunnen
verschillen, zijn vaak ook de ecologische doelstellingen voor elk
afzonderlijk waterlichaam bepaald.
5

40

41

33

27
28
29
30
31
32

22
24
25
26

11
14
15
16
17
18
19
20
21

10

5
6
8
9

2
4

95-57-8

89-63-4
88-73-3
121-73-3
100-00-5
89-59-8

107-07-3
59-50-7
90-13-1

92-52-4
302-17-0
57-74-9
79-11-8
95-51-2
108-42-9
106-47-8
108-90-7
97-00-7

98-87-3

2642-71-9
86-50-0
92-87-5
100-44-7

95-85-2
7440-38-2

CAS-nummer

*

3 g/l
29 g/l*
0,55 g/l*
19 g/l*
4 g/l*
1
16 g/l*

0,77 g/l*
,1
0,77 g/l *

155 g/l

*

690 g/l
*
0,54 g/l

1,5 g/l
*
500 g/l
0,002 g/l
*
0,58 g/l

*

4,6 g/l

*

0,6 g/l
310 g/l

10 g/l
32 g/l

milieukwaliteitseis
oppervlaktewater
7,8,9
totaal

Milieukwaliteitseisen voor overige relevante stoffen

2-amino-4-chloorfenol
Arseen (en anorganische
verbindingen daarvan)
Azinfos-ethyl
Azinfos-methyl
Benzidine
Benzylchloride (alfachloortolueen)
Benzylideenchloride
(alfa,alfa-dichloortolueen)
Bifenyl
Chlooralhydraat
Chloordaan
Chloorazijnzuur
2-chlooraniline
3-chlooraniline
4-chlooraniline
Chloorbenzeen
1-Chloor-2,4dinitrobenzeen
2-Chloorethanol
4-Chloor-3-methylfenol
1-Chloornaftaleen
Chloornaftalenen
(technisch mengsel)
4-Chloor-2-nitroaniline
1-Chloor-2-nitrobenzeen
1-Chloor-3-nitrobenzeen
1-Chloor-4-nitrobenzeen
4-Chloor-2-nitrotolueen
Chloornitrotoluenen
(andere dan 4-Chloor-2nitrotolueen)
2-Chloorfenol

EG-Nr. Stofnaam

Bijlage G

35

6,4

0,58
0,2
0,41
0,22

0,0065
0,002

JG-MKN **
Landoppervlakte
wateren (g/l)

3,5

0,64

0,058
0,032
0,065
0,057

0,0013
0,0004

JG-MKN **
Andere
oppervlakte
wateren (g/l)

110

64

10
4,6
1,2

0,011
0,014

MAC-MKN**
Landoppervlakte
Wateren (g/l)

11

6,4

1,0
0,46
0,12

0,0028

MAC-MKN**
Andere
oppervlakte
Wateren (g/l)

42

3-Chloorfenol
4-Chloorfenol

61
63
64
65
66

52
53
54
55
56
57
58
60

Dichlooranilinen
1,2-Dichloorbenzeen
1,3-Dichloorbenzeen
1,4-Dichloorbenzeen
Dichloorbenzidine
Dichloordiisopropylether
1,1-Dichloorethaan
1,1-Dichloorethyleen
(vinylideenchloride)
1,2-Dichloorethyleen
Dichloornitrobenzenen
2,4-Dichloorfenol
1,2-Dichloorpropaan
1,3-Dichloorpropaan-2-ol

Chloropreen (2-Chloor1,3-butadieen)
37
3-Chloorpropeen
(allylchloride)
38
2-Chloortolueen
39
3-Chloortolueen
40
4-Chloortolueen
41
2-Chloor-p-toluïdine
42
Chloortoluïdinen (andere
dan 2-Chloor-p-toluïdine)
43
Cumafos
44
Cyaanuurzuurchloride
(2,4,6-trichloor-1,3,5triazine)
45
2,4-D (en zouten en
esters van 2,4-D)
47
Demeton
48
1,2-Dibroomethaan
49, 50,
Dibutyltin (kation)
51

36

34
35

EG-Nr. Stofnaam

120-83-2
78-87-5
96-23-1

540-59-0
1

104 g/l*

1,4 g/l*

10 g/l
700 g/l

*

3 g/l
250 g/l
250 g/l
250 g/l

1

0,14 g/l

298-03-3
106-93-4
683-18-1
818-08-6
1002-53-5

95-50-1
541-73-1
106-46-7
91-94-1
108-60-1
75-34-3
75-35-4

26 g/l

94-75-7

*

0,1 g/l

310 g/l
310 g/l
310 g/l
36 g/l*
1
6,2 g/l*

56-72-4
108-77-0

95-49-8
108-41-8
106-43-4
615-65-6

0,54
280

6,8

9

0,0000052

0,0033
0,09

0,0034

0,34

107-05-1

4
16

JG-MKN **
Landoppervlakte
wateren (g/l)

0,19

25 g/l
25 g/l

milieukwaliteitseis
oppervlaktewater
7,8,9
totaal

126-99-8

108-43-0
106-48-9

CAS-nummer

0,16
28

0,68

0,9

0,0000052

0,4
0,09

0,00068

0,034

0,19

0,4
3,

JG-MKN **
Andere
oppervlakte
wateren (g/l)

70
1300

n.a.

90

0,058

0,0033
n.a.

0,0034

3,4

n.a.

400
89

MAC-MKN**
Landoppervlakte
Wateren (g/l)

7
130

n.a.

9

n.a.

n.a.
n.a.

0,00068

0,34

n.a.

40
18

MAC-MKN**
Andere
oppervlakte
Wateren (g/l)

43

67
68
69
70
72
73
74
75
78
79
80
81
82
(82)
86
87
88
89
90
91
93
94
95
97
98
(99)
(99)
(99)
100
(100)
101
(101)
(101)
(101)
(101)
(101)

1,3-Dichloorpropeen
2,3-Dichloorpropeen
Dichloorprop
Dichloorvos
Diethylamine
Dimethoaat
Dimethylamine
Disulfoton
Epichloorhydrine
Ethylbenzeen
Fenitrothion
Fenthion
Heptachloor
Heptachloorepoxide
Hexachloorethaan
Isopropylbenzeen
Linuron
Malathion
MCPA
Mecoprop-p
Methamidophos
Mevinfos
Monolinuron
Omethoate
Oxydemeton-methyl
Benz(a)anthraceen
Fenantreen
Chryseen
Parathion
Parathion-methyl
PCB (en PCT)
PCB-101
PCB-118
PCB-138
PCB-153
PCB-180

EG-Nr. Stofnaam

1,2 g/l
0,035 g/l
0,03 g/l
0,3 g/l
0,9 g/l
0,005 g/l
0,011 g/l
8 g/kg d.s.
10
8 g/kg d.s.
10
8 g/kg d.s.
10
8 g/kg d.s.
10
8 g/kg d.s.

37680-73-2
31508-00-6
35065-28-2
35065-27-1
35065-29-3

10

0,016 g/l*

4,2 g/l*
0,25 g/l
0,013 g/l

370 g/l
0,009 g/l
0,003 g/l
0,0005 g/l
0,0005 g/l

7,5 g/l*
0,082 g/l

20 g/l*

8 g/l

milieukwaliteitseis
oppervlaktewater
7,8,9
totaal

67-72-1
98-83-8
330-55-2
121-75-5
94-74-6
93-65-2
10265-92-6
26718-65-0
1746-81-2
1113-02-6
301-12-2
56-55-3
85-01-8
218-01-9
56-38-2
298-00-0

542-75-6
78-88-6
120-36-5
62-73-7
109-89-7
60-51-5
124-40-3
298-04-4
106-89-8
100-41-4
122-14-5
55-38-9
76-44-8

CAS-nummer

0,00017
0,15

1,4
18

0,44

0,65

0,07

1,0
0,0006

0,18

JG-MKN **
Landoppervlakte
wateren (g/l)

0,000017
n.a.

0,14
1,8

0,067

0,065

0,07

0,13
0,00006

0,018

JG-MKN **
Andere
oppervlakte
wateren (g/l)

0,017
0,15

15
160

1,4

6,5

0,7

7,6
0,0007

51

MAC-MKN**
Landoppervlakte
Wateren (g/l)

0,0017
n.a.

1,5
16

0,28

n.a.

0,7

0,76
0,00007

5,1

MAC-MKN**
Andere
oppervlakte
Wateren (g/l)

44

1,2,4,5Tetrachloorbenzeen
1,1,2,2-Tetrachloorethaan
Tolueen
Triazophos
Tributylfosfaat
Trichloorfon
1,1,1-Trichloorethaan
1,1,2-Trichloorethaan
2,4,5 trichloorfenol
2,4,6-trichloorfenol
1,1,2Trichloortrifluorethaan
Trifenyltinacetaat

Trifenyltinchloride

Trifenyltinhydroxide

Vinylchloride
(chloorethyleen)
11
xylenen

Bentazon
Titaan
Borium
Uranium
Tellurium
Zilver

109

110
112
113
114
116
119
120
122
122
123

126

127

128

132
A
B
C
D
E

129

125

108

PCB-28
PCB-52
Foxim
Propanil
Pyrazon (Chloridazon)
2,4,5-T (en zouten en
esters van 2,4,5-T)
Tetrabutyltin

(101)
(101)
103
104
105
107

EG-Nr. Stofnaam

108-38-3, 9547-6, 106-42-3
25057-89-0
7440-32-6
7440-42-8
7440-61-1
13494-80-9
7440-22-4

75-01-4

76-87-9

639-58-7

900-95-8

79-34-5
108-88-3
24017-47-8
126-73-8
52-68-6
71-55-6
79-00-5
95-95-4
88-06-2
76-13-1

95-94-3

1461-25-2

7012-37-5
35693-99-3
14816-18-3
709-98-8
1698-60-8
93-76-5

CAS-nummer

2,5

,6

20 g/l*
,6
650 g/l*
,6
1 g/l*
*,6
100 g/l
2,6
0,08 g/l*

0,005 g/l
3,5
0,0009 g/l
2,5
0,005 g/l
3,5
0,0009 g/l
2,5
0,005 g/l
3,5
0,0009 g/l

3,7 g/l*

13 g/l*
0,001 g/l

1,6 g/l
3
0,017 g/l
24 g/l

2

8 g/kg d.s.
10
8 g/kg d.s.
0,082 g/l
0,07 g/l*
73 g/l
9 g/l

10

milieukwaliteitseis
oppervlaktewater
7,8,9
totaal

73

2,44

0,09

21
22
0,13
0,26

8,0
74
0,001

JG-MKN **
Landoppervlakte
wateren (g/l)

7,3

0,24

0,09

2,1
2,2
0,13
0,26

0,8
7,4
0,0001

JG-MKN **
Andere
oppervlakte
wateren (g/l)

450

24,4

n.a.

54
300
2,6
32

84
550
0,02

MAC-MKN**
Landoppervlakte
Wateren (g/l)

45

4,88

n.a.

5,4
190
2,0
3,2

8,4
55
0,002

MAC-MKN**
Andere
oppervlakte
Wateren (g/l)

45

F

Carbendazim
Chloorprofam
Chloortoluron
Chroom
Deltamethrin
Diazinon
Dimethanamid-P
Dithianon
Dodine
Esfenvaleraat
Fenamiphos
Fenoxycarb
Fluoriden
Heptenofos
Imidacloprid
Lambda-cyhalothrin
Metsulfuron-methyl
Kobalt
Koper
Metazachloor
Methabenzthiazuron
Metolachloor
Molybdeen
Pirimicarb
Pirimifos-methyl
Propoxur
Pyridaben
Pyriproxyfen

Octamethyltetrasiloxaan
Abamectine
Ammonium-N
Antimoon
Barium
Beryllium
Captan

EG-Nr. Stofnaam

133-06-2
10605-21-7
101-21-3
15545-48-9
7440-47-3
52918-63-5
333-41-5
163515-14-8
3347-22-6
3-10-2439
66230-04-4
22224-92-6
72490-01-8
16984-48-8
23560-59-0
138261-41-3
91465-08-6
74223-64-6
7440-48-4
7440-50-8
67129-08-2
18691-97-9
51218-45-2
7439-98-7
23103-98-2
29232-93-7
114-26-1
96489-71-3
95737-68-1

556-67-2
71751-41-2
14798-03-9
7440-36-0
7440-39-3
7440-41-7

CAS-nummer

3,6

0,01 g/l

0,09 g/l

3,1 g/l
3,8 g/l
34 g/l
1,8 g/l
0,2 g/l

1,5 F mg/l*

0,037 g/l

3,3 g/l

7,2 g/l

1,2 g/l*
0,5 g/l

milieukwaliteitseis
oppervlaktewater
7,8,9
totaal

0,0017
0,00003

0,00094
n.a.

n.a.

n.a.

7,2
0,0005

0,0002
0,0036
n.a.
n.a.
n.a.

n.a.
n.a.
n.a.
n.a.
n.a.
n.a.

0,04
0,6
n.a.

n.a.

n.a.
n.a.
n.a.

0,0000035
n.a.

JG-MKN **
Andere
oppervlakte
wateren (g/l)

0,002
0,067
0,00005
0,01
0,089

0,13
0,097
0,44
0,0001
0,012
0,0003

0,4
3,4
0,0000031

0,6

9,3
0,0092
0,34

0,001
11
0,304

JG-MKN **
Landoppervlakte
wateren (g/l)

0,0062
0,026

0,0016

116

0,02
0,2
0,00047
0,03
1,36

1,6
0,36
2
0,00085
0,027
0,026

2,3
0,00031

-

148
0,813
0,34

0,018
11
0,608

MAC-MKN**
Landoppervlakte
Wateren (g/l)

0,0012
n.a.

n.a.

n.a.

0,002
0,36
n.a.
n.a.
0,21

n.a.
n.a.
n.a.
n.a.
n.a.
n.a.

0,23
n.a.
n.a.

n.a.

n.a.
n.a.
n.a.

0,0009
n.a.

MAC-MKN**
Andere
oppervlakte
Wateren (g/l)

46

7782-49-2
100-42-5
5915-41-3
7440-28-0
7440-31-5
57018-04-9
83121-18-0
7440-62-2
7440-66-6

CAS-nummer

5,1 g/l

570 g/l
*
0,19 g/l

milieukwaliteitseis
oppervlaktewater
7,8,9
totaal

7,8

0,013
0,6
1,2
0,0012

0,052

JG-MKN **
Landoppervlakte
wateren (g/l)

3

n.a.
n.a.
n.a.
n.a.

n.a.

JG-MKN **
Andere
oppervlakte
wateren (g/l)

15,6

0,76
36
1,2
0,0017

24,6

MAC-MKN**
Landoppervlakte
Wateren (g/l)

n.a.

0,34
n.a.
n.a.
n.a.

2,6

MAC-MKN**
Andere
oppervlakte
Wateren (g/l)

2

Milieukwaliteitseis geldt voor individuele stoffen uit de groep.
Milieukwaliteitseis geldt voor zoete oppervlaktewateren.
3
Milieukwaliteitseis geldt voor zoute oppervlaktewateren.
5
Milieukwaliteitseisen geldt voor de som van trifenyltinverbindingen.
6
Bij de milieukwaliteitseis dient de lokale achtergrondconcentratie te worden opgeteld.
7
De getalswaarden voor de totale concentratie in water gelden voor een zwevende stof concentratie van 30 mg/l. Zie voor de methode van standaardisatie bijlage 9 en
bijlage 8 van het CIW-rapport ‘Normen voor het waterbeheer’ van mei 2000.
8
De getalswaarden voor de totale concentratie in water zijn gebaseerd op een standaard samenstelling van zwevende stof van 20% organische stof en 40% lutum.
9
In het monitoringsprogramma kan worden bepaald dat met het oog op het toezicht op de naleving van de milieukwaliteitseis oppervlaktewater totaal voor een stof bij de
monitoring wordt uitgegaan van de waarde voor de concentratie van die stof in zwevend stof, die overeenkomt met het maximaal toelaatbaar risico (MTR), waarmee
hetzelfde niveau van bescherming wordt geboden dat is beoogd met de milieukwaliteitseis oppervlaktewater totaal. Dit is toegestaan in situaties waarin de monitoring van de
totale concentratie van die stof in oppervlaktewater onvoldoende waarborgen biedt dat betrouwbare en nauwkeurige informatie wordt verkregen die bruikaar is voor het
toezicht op de naleving van de milieukwaliteitseis en de monitoring van concentraties van de stof in zwevend stof betrouwbaarder of nauwkeuriger informatie oplevert.
10
Deze eis betreft een milieukwaliteitseis voor zwevend stof. De getalswaarde voor zwevend stof is gebaseerd op een standaard samenstelling van zwevend stof van 20%
organische stof en 40% lutum. In het monitoringsprogramma kan worden bepaald dat met het oog op het toezicht op de naleving van de milieukwaliteitseis zwevend stof voor
PCB’s bij de monitoring wordt uitgegaan van een waarde oppervlaktewater totaal, waarmee hetzelfde niveau van bescherming wordt geboden dat is beoogd met de
milieukwaliteitseis zwevend stof. Dit is toegestaan indien voldoende waarborgen bestaan dat met de monitoring betrouwbare en nauwkeurige informatie wordt verkregen die
bruikaar is voor het toezicht op de naleving van de milieukwaliteitseis.
11
Deze eis is uitgedrukt in mg N/l (NH4-N + NH3-N) en geldt bij een pH van 7,7 en een temperatuur van 15 C. In het monitoringsprogramma wordt bepaald dat bij toetsing van de
resultaten van de monitoring aan de richtwaarden een correctie wordt toegepast, waarbij rekening wordt gehouden met de actuele pH en temperatuur.

1

n.a.
niet afgeleid, geen/onvoldoende gegevens
*
de weergegeven kwaliteitseis geldt voor de stof in opgeloste vorm
**
Voor definities van de begrippen JG-MKN en MACMKN en toelichting wordt verwezen naar de definities en toelichting die hieromtrent zijn opgenomen in bijlage E. De MKN
worden, met uitzondering van de richtwaarden voor metalen uitgedrukt als totale concentratie in het volledige watermonster. Voor metalen hebben de MKN betrekking op de opgeloste
concentratie. Dit is de opgeloste fase van een watermonster die wordt verkregen door filtratie over een filter van 0,45 µm of een gelijkwaardige voorbehandeling.

Selenium
Styreen
Terbutylazine
Thallium
Tin
Tolclofos-methyl
Teflubenzuron
Vanadium
Zink

EG-Nr. Stofnaam

Bijlage H

Toelichting op afleidingsmethodiek drempelwaarden en toetswaarden voor toestandbepaling
grondwater

Toelichting methodiek drempelwaarden1
De methodiek voor het afleiden van drempelwaarden is ontwikkeld binnen vier
randvoorwaarden. De methodiek waarmee de vast te stellen drempelwaarden zijn afgeleid,
bestaat uit een basismethodiek aangevuld met enkele verfijningen (zie onder). Aanvullende
acties in de loop van 2008 en op de langere termijn zijn nodig om de methodiek te
optimaliseren en toe te passen op meer stoffen.
Randvoorwaarden
De methodiek voor de afleiding van drempelwaarden voor grondwater is (en wordt verder)
ontwikkeld binnen de volgende vier randvoorwaarden.
1. Drempelwaarden representeren een algemeen beschermingsniveau (basiskwaliteit) voor
grondwaterlichamen
Het gaat erom dat de Nederlandse grondwaterlichamen als geheel kwalitatief gezien in een
zodanige staat verkeren, dat de voor de KRW en GWR relevante receptoren – aquatische en
grondwaterafhankelijke terrestrische ecosystemen en de mens – in algemene zin voldoende
zijn beschermd. Anders gezegd streven we voor grondwaterlichamen als geheel naar een
basiskwaliteit, die in de drempelwaarden tot uitdrukking moet komen.
Specifieke bescherming waarbij een hogere kwaliteit dan de basiskwaliteit is vereist,
bijvoorbeeld drinkwaterbronnen in grondwaterbeschermingsgebieden, wordt gerealiseerd met
specifieke (beschermings)maatregelen en normen (BKMW-normen én een minimaal
gelijkblijvende en zich op termijn verbeterende kwaliteit van het voor de drinkwaterbereiding
ingenomen ruwwater bij het innamepunt).
2. Drempelwaarden representeren het daadwerkelijke gevaar voor de receptoren
De receptoren zouden ultiem beschermd worden als de normen waaraan de kwaliteit van de
receptor zelf wordt afgemeten, ook als drempelwaarden zouden worden gehanteerd. Het
grondwater is voor de receptoren dan inherent veilig. Aangezien de grondwaterkwaliteit van
invloed kan zijn op zeer uiteenlopende receptoren, maar het niet logisch is dat één enkele
receptor bepalend is voor de kwaliteitseis van de omvangrijke grondwaterlichamen, wordt hier
niet voor gekozen. Gekozen wordt voor drempelwaarden die het daadwerkelijke risico voor de
relevante receptoren representeren. Daarbij moet ook vastlegging, afbraak en verdunning van
stoffen op het pad tussen bron en receptor worden verdisconteerd in de hoogte van de
drempelwaarden.
3. Een houdbare implementatie van drempelwaarden, van grof naar fijn
Het afleidings- en vaststellingsproces van drempelwaarden kost tijd, geld en capaciteit, waarbij
de totaal benodigde doorlooptijd en de totaal benodigde middelen met name afhankelijk zijn
van het aantal stoffen waarvoor drempelwaarden worden afgeleid. Daarom wordt gewerkt
van grof naar fijn, waarbij wordt gestart met drempelwaarden voor stoffen waarvoor het
afleiden en vaststellen van drempelwaarden echt noodzakelijk is. In casu: stoffen die maken
dat grondwaterlichamen de goede chemische toestand niet zouden kunnen bereiken. Andere
stoffen volgen (eventueel) later, waarbij de stoffen in bijlage II, deel B van de
Grondwaterrichtlijn voorrang hebben.
1

Zie voor een uitgebreidere beschrijving van de methodiek het rapport Advies voor drempelwaarden, Verweij et al. RIVM
60730005, 2008

1

47

4. Afleidingswijze drempelwaarden is zoveel mogelijk in overeenstemming met de Europese
guidance
In de guidance ‘Groundwater Chemical Status and Threshold Values’ wordt een
afleidingsmethodiek geschetst die uitgaat van de strengste (grondwaterafhankelijke) humaan
of ecologisch bepaalde receptor. Vervolgens worden hiervoor drempelwaarden bepaald die
worden vergeleken met de achtergrondconcentraties voor die stoffen in het grondwater. De
hoogste van die twee waarden wordt aangemerkt als de uiteindelijke drempelwaarde.
Nederland wil hier uiteindelijk enigszins van afwijken door niet uit te gaan van de strengste
receptor, maar van de meest relevante receptor. Hiervoor is wel meer inzicht vereist in de
grondwaterafhankelijkheid van oppervlaktewaterlichamen. Voor de korte termijn hanteert
Nederland daarom de hieronder beschreven methodiek, waarbij eveneens van de strengste
receptor wordt uitgegaan.
De basismethodiek voor het afleiden van drempelwaarden wordt schematisch weergegeven in
onderstaande figuur.
Overigens geldt dit schema voor natuurlijke stoffen. Voor synthetische stoffen geldt dat de
achtergrondconcentratie in de basismethodiek op ‘nul’ wordt gesteld. Om tot een
drempelwaarde voor een synthetische stof te komen worden de MTR humaan
(drinkwaternorm) en de MTR eco vergeleken, waarna de laagste prevaleert en in beginsel
wordt gedeeld door 100 om uit te komen op verwaarloosbaar risico (VR).
Uit het schema blijkt het belang van het selecteren van stoffen (in beginsel alleen stoffen die
maken dat een grondwaterlichaam de goede chemische toestand niet kan bereiken), alsmede
van de achtergrondconcentratie van een stof: de uiteindelijke drempelwaarde van een
natuurlijke stof kan nooit lager zijn dan de achtergrondconcentratie.
Verfijningen
Er zijn drie verfijningen op de beschreven methodiek van toepassing, die de komende jaren
verder worden uitgewerkt:
1. Methode bepaling achtergrondconcentraties
In het gezamenlijke project ‘Verkenning indicatieve drempelwaarden’ zijn drie methoden
onderzocht voor het bepalen van achtergrondconcentraties in grondwater: (1) Een door het
RIVM toegepaste methode die voor wat betreft de keuze van de mediaan aansluit op het
advies van de TCB (50 percentiel hanteren). (2) Een variant op een methode die in een
Europese guidance wordt aanbevolen, waarbij onderscheid wordt gemaakt in aërobe en
anaërobe situaties en waarbij wordt uitgegaan van de ondergrens van het
betrouwbaarheidsinterval. (3) Een variant op een methode van TNO, ontwikkeld voor
stroomgebied Rijn-West in het kader van het Europese project BRIDGE, waarbij onderscheid
wordt gemaakt in zoete en zoute situaties en waarbij wordt uitgegaan van de ondergrens van
het betrouwbaarheidsinterval.
De achtergrondconcentraties, die zijn gebruikt voor het met behulp van de basismethodiek
afleiden van de drempelwaarden, zijn het resultaat van voornoemde methoden 3 of 1: per stof
is gekeken welke achtergrondconcentratie van beide methoden het hoogste is en die
achtergrondconcentratie is vervolgens gebruikt als input voor de basismethodiek.
2. Stofkeuze: arseen, cadmium, nikkel, lood, chloride en fosfaat wel; boor en N-totaal niet
Voorshands zijn drempelwaarden afgeleid voor de stoffen: arseen, cadmium, nikkel, lood,
chloride en fosfaat. Uit monitoringsgegevens blijkt namelijk dat deze stoffen er voor zouden
kunnen zorgen dat grondwaterlichamen de goede chemische toestand niet tijdig kunnen
bereiken.

48

2

Stofselectie

Stof

Receptor Menselijk gebruik

Receptor Ecosystemen

Leidt de MTR humaan af van de
drinkwaternorm en vergelijk deze met
de achtergrondconcentratie (AC):

Natuurlijke stoffen*: leidt de MTC af**.

•

Als MTR humaan < AC
grondwaterlichaam, MTR humaan = AC
Als MTR humaan > AC

grondwaterlichaam

•

grondwaterlichaam

•

Voor volledig beschikbare stoffen
(chloride, fosfaat***):
• Als MTC < AC grondwaterlichaam,
MTR eco, natuurlijk = AC

grondwaterlichaam, MTR humaan =

drinkwaternorm

Als MTC > AC grondwaterlichaam,
MTR eco, natuurlijk = MTC

Voor de andere stoffen:
• MTR eco, natuurlijk = MTC + AC
grondwaterlichaam

MTR eco, natuurlijk

MTR humaan

Tussenresultaat is de laagste van
beide MTR’s (meest gevoelige functie
beschermd)

Corrigeer het tussenresultaat voor
vastlegging, verdunning & afbraak
(tussenresultaat x 1,5)

Drempelwaarde

*Bij synthetische stoffen is de achtergrondconcentratie per definitie ‘nul’.
** MTC=Maximaal Toelaatbare Concentratie
*** Voor fosfaat is de MTC gedifferentieerd per grondwaterlichaam omdat de werknormen
voor nutriënten in oppervlaktewater dat ook zijn.

3

49

Voorshands zijn geen drempelwaarden afgeleid voor boor en N-totaal, alhoewel
monitoringsgegevens erop wijzen dat ook deze stoffen probleemstoffen zijn.
De reden hiervoor is dat er van boor geen achtergrondconcentraties bekend zijn. Hiernaar
moet eerst onderzoek worden gedaan. Temeer daar bij gebrek aan achtergrondconcentraties
de MTR humaan als input voor de basismethodiek moet worden gebruikt en die norm relatief
streng is als je uitgaat van het willen realiseren van een basiskwaliteit, vooral gezien het feit
dat: (a) boor van nature in zeewater voorkomt en derhalve alle zoute grondwaterlichamen van
nature met boor belast zijn, (b) er belasting van grondwaterlichamen door de grote rivieren
plaatsvindt (boor als bestanddeel van wasmiddelen) en (c) we in Nederland ook vaste bodems
hebben met verhoogde achtergrondconcentraties boor waarvoor eveneens nader onderzoek
nodig is.
Hoewel er voor nitraten een Europese grondwaterkwaliteitsnorm geldt die in de GWR is
opgenomen (50 mg/l), moeten lidstaten een drempelwaarde afleiden en vaststellen als de
Europese grondwaterkwaliteitsnorm niet volstaat voor het beschermen van de receptoren. In
Nederland is dat over het algemeen het geval, wat het afleiden en vaststellen van een
drempelwaarde in principe noodzakelijk maakt. Voor N-totaal kan de basismethodiek voor
drempelwaardenafleiding echter nog niet worden gevolgd, omdat niet bekend is welke
oppervlaktewateren grondwaterafhankelijk zijn en welke niet.
Opgemerkt wordt dat het bovenstaande over nitraten eigenlijk ook geldt voor fosfaat. Voor
fosfaat kan in tegenstelling tot nitraten voorlopig echter niet worden teruggevallen op een
Europese milieukwaliteitsnorm. Omdat nutriënten wel op de GWR-lijst staan en bovendien
Nederland te maken heeft met fosfaatverzadigde bodems is er voor gekozen om een
drempelwaarde voor fosfaat af te leiden. Op termijn zal de drempelwaarde voor fosfaat
worden herzien op grond van het hiervoor bij nitraten genoemde nader onderzoek naar de
grondwaterafhankelijkheid van oppervlaktewateren.
De komende jaren zal de noodzaak worden onderzocht om ook drempelwaarden te bepalen
voor andere stoffen waarvoor in de Grondwaterrichtlijn wordt aanbevolen om
drempelwaarden af te leiden (zie hieronder).
3. Verdisconteren vastlegging, afbraak en verdunning
Voordat het met verontreinigende stoffen belaste grondwater in een grondwaterlichaam de
receptoren bereikt, vindt er vastlegging en afbraak (attenuation / AF) en verdunning (dilution
/ DF) plaats. Theoretisch beschouwd volgt de bepaling van de eindwaarde voor
drempelwaarden uit de formule:
Drempelwaarde = (MTR humaan (drinkwaternorm) of MTR eco) * ( AF / DF)
In de basismethodiek voor afleiding van drempelwaarden wordt hiermee geen rekening
gehouden. De concentratie van een stof bij het meetpunt wordt gelijk verondersteld aan de
concentratie bij de receptor, hetgeen resulteert in een qua risico’s te lage (te strenge) norm bij
het meetpunt. Hierbij komt nog dat belasting van receptoren door stoffen langs meer wegen
dan alleen het grondwater plaatsvindt.
In het ideale geval zijn de vastleggings-, afbraak- en verdunningsprocessen van stoffen op het
pad tussen bron en receptor per grondwaterlichaam in beeld, zodat deze processen op maat
kunnen worden verdisconteerd in drempelwaarden voor stoffen per grondwaterlichaam. Dat is
nu niet het geval en het opbouwen van dit beeld kost onderzoekstijd en -geld. Op maat
rekening houden met vastlegging, afbraak en verdunning is dus iets voor de toekomst.
Zolang het niet mogelijk is om op maat rekening te houden met vastlegging, afbraak en
verdunning wordt voor het verdisconteren daarvan een voorlopig algemeen opslagpercentage
gehanteerd bovenop de drempelwaarde die resulteert uit de basismethodiek. Dit
opslagpercentage is 50%. De vast te stellen drempelwaarden zijn dus de getallen die
resulteren uit de basismethodiek, vermenigvuldigd met 1,5.

50

4

De vermenigvuldigingsfactor van 1,5 is voorzichtig gekozen, uitgaande van een relatief lange
beschermingstermijn voor het grondwater (honderd(en) jaren). De concept Guidance
‘Groundwater Chemical Status and Treshold Values’ (vaststelling is voorzien in juni 2008)
geeft aan dat de factor voor verdunning (DF) kan worden afgeleid door rekening te houden
met de verhouding belastend (landbouw) oppervlak – oppervlak grondwaterlichaam. In
Nederland is globaal 2 mln. hectare van de 3,2 mln. hectare grond(waterlichamen)oppervlak in
gebruik voor de landbouw. Zodoende kan rekening worden gehouden met een factor DF: 1 /
(2/3.2) = 1.6. Dit is afgerond op 1.5, omdat voor de korte termijn geen goede onderbouwing
van de gehanteerde oppervlakten mogelijk is.
Het gedrag van stoffen als gevolg van vastlegging en afbraak hangt samen met de
stofeigenschappen, de eigenschappen van de bodem, de hieruit voortvloeiende
bodemprocessen en de verblijftijd. Naarmate de verblijftijd van stoffen in het grondwater
toeneemt en het dus langer duurt voordat grondwater opkwelt in oppervlaktewater of
aankomt bij onttrekkingspunten voor drinkwater zal er meer vastlegging en afbraak
plaatsvinden. Hierdoor is een hogere factor AF mogelijk. Echter momenteel ontbreekt het
inzicht en wordt voorgesteld de factor voor vastlegging en afbraak AF uit
duurzaamheidoogpunt op 1 te stellen.
Rekeninghoudend met het vorenstaande is besloten om in Nederland uit te gaan van een
factor AF/DF van 1,5.
In algemene termen is de consequentie van het toepassen van hogere factoren dat daarmee
de drempelwaarde zal toenemen en dat minder snel de noodzaak aanwezig is om
risicoanalyses uit te voeren aan de hand waarvan moet worden vastgesteld of de
overschrijding geen nadelige gevolgen heeft voor de receptoren (aquatische en/of
grondwaterafhankelijke terrestrische ecosystemen & menselijk gebruik).
Stoffen waarvoor nog geen drempelwaarde is afgeleid
• Kwik: uit monitoringsresultaten blijkt kwik geen probleem te vormen voor menselijk
gebruik van grondwater.
• Ammonium: komt soms in hoge concentraties voor in Nederlands grondwater, maar
er zijn geen aanwijzingen dat dit komt door antropogene invloed.
• Sulfaat en geleidbaarheid: deze stoffen moeten samen met chloride worden
beschouwd als maat voor geleidbaarheid. Een drempelwaarde is niet nodig omdat in
Nederland de geleidbaarheid hoofdzakelijk wordt bepaald door de hoeveelheid
chloride in het grondwater waarvoor wèl een drempelwaarde is afgeleid.
• Trichloorethyleen en tetrachloorethyleen: deze stoffen vormen naar verwachting geen
bedreiging van het menselijk gebruik van grondwater of ecosystemen op het niveau
van grondwaterlichamen.
Rol van drempelwaarden bij de toestandbepaling grondwater
Volgens het protocol toetsen grondwaterkwaliteit2 is bij een overschrijding van de
drempelwaarde een passend onderzoek noodzakelijk. In dat passend onderzoek wordt
vervolgens gekeken naar de aantallen meetpunten waar een overschrijding van de
drempelwaarde is geconstateerd. In Nederland is afgesproken dat het eindoordeel per stof
ontoereikend is als het aantal meetpunten waar wordt overschreden meer dan 20% bedraagt
van het totaal aantal meetpunten per grondwaterlichaam. Deze norm van 20% is
overgenomen uit de EU guidance3. In de periode tot 2015 zal worden bekeken of er
aanleiding is om dit percentage nader te beschouwen voor het volgende SGBP, mede
ingegeven door de opstelling van andere lidstaten hierin.

2

Zijp et al (2008) Protocol voor de beoordeling van de chemische toestand van grondwaterlichamen, RIVM briefrapport
607300008/2008
3
Zie guidance on Treshold Values and Chemical Status, draft 2.0, okt 2007

5

51

Bijlage I

Richt- en streefwaarden voor
oppervlaktewater bestemd voor de
bereiding van voor menselijke
consumptie bestemd water

Tabel 1. Richtwaarden voor oppervlaktewater bestemd voor de bereiding van voor
menselijke consumptie bestemd water

52

Parameter

Eenheid

Norm

Zuurgraad

pH

7,0 - 9,0

Kleurintensiteit

mg/l

50

Gesuspendeerde stoffen

mg/l

50

Temperatuur

°C

25 (O)

Geleidingsvermogen voor
elektriciteit

mS/m bij 20°C

100

Geurverdunningsfactor bij 20°C

-

20

Chloride

mg/l Cl

200

Sulfaat

mg/l SO 4

100

Fluoride

mg/l F

1

Ammonium

mg/l N

1,2

Organisch gebonden stikstof

mg/l N

2,5

Nitraat

mg/l NO3

50

Fosfaat

mg/l P

0,3

Zuurstof opgelost

mg/l O 2

5

Chemisch zuurstofverbruik

mg/l O 2
jaargemiddelde

40

Biochemisch zuurstofverbruik

mg/l O2

6

Natrium

mg/l Na

120

IJzer opgelost

mg/l Fe

0,3

Mangaan

g/l Mn

500

Parameter

Eenheid

Norm

Koper

g/l Cu

50 (O)

Zink

g/l Zn

200

Boor

g/l B

1000

Arseen

g/l As

20

Cadmium

g/l Cd

1,5

Chroom (totaal)

g/l Cr

20

Lood

g/l Pb

30

Seleen

g/l Se

10

Kwik

g/l Hg

0,3

Barium

g/l Ba

200

Cyanide

g/l CN

50

Oppervlakte-actieve stoffen die
reageren met methyleenblauw

g/l

200

Met waterdamp vluchtige fenolen

g/l C6H 5OH

5

Minerale olie

g/l

200

Polycyclische aromatische
koolwaterstoffen

g/l

1

Humaan toxicologisch relevante
gewasbeschermingsmiddelen
totaal

g/l

0,5

Gewasbestchermingsmiddelen,
g/l
biociden en hun relevante
afbraakprodukten per afzonderlijke
stof

0,1

Choline-esterase remmers

g/l

1

Bacteriën van de coligroep (totaal)

mediaan per 100 ml

2000

Thermotolerante bacteriën van de
coligroep

mediaan per 100 ml

2000

Faecale streptococcen

mediaan per 100 ml

1000

Algenbiomassa

g/l chlorofyl-a

100

53

Tabel 2: Streefwaarden voor oppervlaktewater bestemd voor de bereiding van drinkwater
Parameter

Eenheid

Norm

Zuurgraad

pH

7,0 – 8,5

Gesuspendeerde stoffen

mg/l

25

Geleidingsvermogen voor
electriciteit

mS/m bij 20 C

0

0

Geurverdunningsfactor bij 20 C

54

100

3

Chloride

mg/l Cl

150

Sulfaat

mg/l SO 4

100

Fluoride

mg/l F

0,7

Ammonium

mg/l N

0,2

Organisch gebonden stikstof

mg/l N

1

Nitraat

mg/l NO3

25

Zuurstof opgelost

mg/l O 2

>6

Chemisch zuurstofverbruik

mg/l O 2

30

Biochemisch zuurstofverbruik

mg/l O 2

3

Natrium

mg/l Na

90

IJzer opgelost

mg/l Fe

0,1

Mangaan

g/l Mn

50

Koper

g/l Cu

20

Zink

g/l Zn

200

Boor

g/l B

1000

Arseen

g/l As

10

Cadmium

g/l Cd

1

Chroom (totaal)

g/l Cr

20

Lood

g/l Pb

30

Seleen

g/l Se

10

Kwik

g/l Hg

0,3

Parameter

Eenheid

Norm

Barium

g/l Ba

100

Cyanide

g/l CN

50

Oppervlakte-actieve stoffen die
reageren met methyleenblauw

g/l

200

Met waterdamp vluchtige fenolen

g/l C6H5OH

5

Minerale olie

g/l

50

Polycyclische aromatische
koolwaterstoffen

g/l

0,2

Gewasbestrijdingsmiddelen totaal

g/l

0,5

Gewasbestrijdingsmiddelen per
afzonderlijke stof

g/l

0,1

Choline-esterase remmers

g/l

1,0

Bacteriën van de coligroep (totaal)

mediaan per 100 ml

50

Thermotolerante bacteriën van de
coligroep

mediaan per 100 ml

20

Faecale streptococcen

mediaan per 100 ml

20

Algenbiomassa

g/l chlorofyl-a

100

55

Bijlage J

Maatregelen communautaire
waterbeschermingswetgeving

........................................................................................

Onderstaande tabel geeft een beknopt overzicht van de implementatie
van de communautaire waterbeschermingwetgeving in Nederland. Alle
richtlijnen zijn geïmplementeerd in de Nederlandse wetgeving. Per
richtlijn wordt ingegaan op de volgende onderwerpen
• verantwoordelijke partij(en);
• verankering in wetgeving (en plannen);
• maatregelen;
• voortgangsrapportage.
De verschillende wetteksten kunnen gedownload worden via
www.wetten.overheid.nl. Voor meer informatie verwijzen wij u naar
het brondocument generiek beleid op www.kaderrichtlijnwater.nl.

Zwemwaterrichtlijn (Huidige (76/160/EG) en Nieuwe
(2006/7/EG))
Verantwoordelijke partij(en)
• Provincies en Waterbeheerder
• Nationaal primair VROM, samen met VenW
Verankering in wetgeving en plannen
A. Wetgeving
Huidige richtlijn (76/160/EG)
• Wet hygiëne en veiligheid badinrichtingen en zwemgelegenheden,
Staatsblad 1984 nr. 470, laatstelijk gewijzigd per 25 februari 2005,
Staatsblad 2005 nr. 81.
o Besluit hygiëne en veiligheid badinrichtingen en
zwemgelegenheden, Staatsblad 1984 nr. 470, laatstelijk
gewijzigd per 9 februari 2007, Staatsblad 2007 nr. 46.
• Wet op de waterhuishouding, Staatsblad 1989 nr. 285, laatstelijk
gewijzigd per 1 januari 2008, Staatsblak 2007 nr. 277.
o Besluit Kwaliteitseisen en Monitoring Water, Staatsblad 1983 nr.
606, laatstelijk gewijzigd per 1 januari 2008, Staatsblad 2007 nr.
493.
Nieuwe richtlijn (2006/7/EG)
• Wet hygiëne en veiligheid badinrichtingen en zwemgelegenheden
• Besluit hygiëne en veiligheid badinrichtingen en zwemgelegenheden
• Regeling onder de Bhvbz (nog geen titel)
• Wet op de waterhuishouding
B. Plannen
Beide richtlijnen zijn verwerkt in de volgende plannen:
• Nationaal waterplan

56

1

STROOMGEBIEDBEHEERPLAN

• Beheerplan voor de Rijkswateren
• Provinciaal waterplan
• Waterschap: waterbeheersplannen
Maatregelen
Er worden geen specifiek generieke maatregelen getroffen voor de
uitvoering van het zwemwaterbeleid. Gesteld kan worden dat een
groot aantal generieke maatregelen die gericht zijn op de verbetering
van de waterkwaliteit door reductie van emissies en lozingen van punten diffuse bronnen bijdragen aan een goede zwemwaterkwaliteit. Het
gaat ondermeer om:
• Algemeen lozingsverbod en vergunningenspoor Wvo
• Maatregelen in het Besluit inrichtingen
• Verbod voor recreatievaart om direct te lozen in oppervlaktewater
• Maatregelen mestbeleid
• Saneren van risicovolle overstorten nationaal beleid.
Waterlichamen aangewezen als zwemwateren zijn onderdeel van het
register van beschermde gebieden. Nederland heeft in principe alle
zwemwateren opgenomen in het register, dus ook locaties die niet in
een waterlichaam liggen.
Voortgangsrapportage
• Water in Beeld 1 (V&W en LBOW)
• Milieuindicatorrapportage 2 (MNP)

Vogelrichtlijn (79/409/EEG) en Habitatrichtlijn (92/43/EEG)
Verantwoordelijke partij(en)
LNV, Provincie
Verankering in wetgeving en plannen
A. Wetgeving
• Natuurbeschermingswet 1998 3, Staatsblad 1998 nr. 403, laatstelijk
gewijzigd per 1 juli 2008, Staatsblad 2008 nr. 227.
o
Wijzigingswet Natuurbeschermingswet 1998
(Europeesrechtelijke verplichtingen), Staatsblad 2005 nr. 195, in
werking per 1 oktober 2005, Staatsblad 2005 nr.
o
Besluit vergunningen Natuurbeschermingswet 1998, Staatsblad
2005 nr. 437, in werking per 30 november 2005, Staatsblad
2005 nr. 594.
o
Besluit beperking toegankelijkheid natuurgebieden ex art. 20
Nbwet Natura 2000-gebied Waddenzee en Noordzeekustzone,
Staatsblad 2006 nr. 159, in werking per 1 oktober 2006
Staatsblad 2006 nr. 159.

1

http://www.waterinbeeld.nl/

2

http://www.mnp.nl/nl/publicaties/2008/RealisatieMilieudoelen-

Voortgangsrapport2008.html
3

http://wetten.overheid.nl/cgi-bin/deeplink/law1/title=Natuurbeschermingswet%201998

2

STROOMGEBIEDBEHEERPLAN

57

• Soortgericht: Flora- en Faunawet, Staatsblad 1998 nr. 402, laatstelijk
gewijzigd per 1 augustus 2008 Staatsblad 2008 nr. 287.
o
Besluit aanwijzing dier- en plantensoorten Flora- en faunawet,
Staatsblad 2000 nr. 523, laatstelijk gewijzigd per 23 oktober
2007 Staatsblad 2007 nr. 388.
o
Regeling aanwijzing dier- en plantensoorten Flora- en
faunawet, Staatscourant 2002 nr. 51, in werking per 1 april
2002 Staatsblad 2002 nr. 656.
o
Regeling erkenning jachtexamen en preparateursexamen Floraen faunawet, Staatscourant 2003 nr. 160, laatstelijk gewijzigd
per 11 september 2004, Staatscourant 2004 nr. 173.
o
Regeling tarieven Flora- en faunawet, Staatscourant 2001 nr.
220, laatstelijk gewijzigd per 18 maart 2005 Staatscourant 2005
nr. 53.
o
Regeling vrijstelling beschermde dier- en plantensoorten Floraen faunawet, Staatscourant 2002 nr. 51, laatstelijk gewijzigd
per 1 april 2005 Staatscourant 2005 nr. 60.
o
Regeling zoeken, rapen en beschermen van kievitseieren Flora en faunawet, Staatscourant 2002 nr. 62.
o
Toekenning opsporingsbevoegdheid Flora- en Faunawet aan
buitengewoon opsporingsambtenaren, Staatscourant 2002 nr.
110.
• Aanwijzingsbesluiten Natura 2000-gebieden 4
B. Plannen
Beheerplannen Natura 2000-gebieden 5 (in ontwikkeling, eerste gereed
in 2009/2010).
Maatregelen
In totaal wordt er op het Nederlandse grondgebied 1.117.000 hectare
Natura 2000-gebied (162 Natura 2000-gebieden) in beschermde natte
en droge natuur aangewezen. De instandhoudingsdoelstellingen uit de
aanwijzingsbesluiten geven aan welke natuurwaarden in het Natura
2000-gebied worden nagestreefd. Instandhouding kan bestaan uit
behoud, uitbreiding of verbetering van de aanwezige natuurwaarden.
De instandhoudingsdoelstellingen zijn sturend voor beheer en
bescherming van een Natura 2000-gebied. Activiteiten in of nabij het
beschermde natuurgebied die een negatief effect kunnen hebben op de
natuurwaarden, zijn vergunningplichtig. Centraal in de
vergunningverlening staat de habitattoets. Binnen de habitattoets
kunnen twee routes worden doorlopen: de verslechterings- of
verstoringstoets als er negatieve effecten kunnen optreden en de
passende beoordeling als sterk negatieve (significante) effecten zich
kunnen voordoen. Doel van de habitattoets is vaststellen of en hoe een
menselijke activiteit in en rondom een Natura 2000-gebied kan worden
toegelaten dan wel dient te worden verboden.

4

http://www2.minlnv.nl/thema/groen/natuur/Natura2000_2006/Natura2000.htm

5

http://www.minlnv.nl/portal/page?_pageid=116,1640321&_dad=portal&_schema=PORTAL

&p_file_id=14837

58

3

STROOMGEBIEDBEHEERPLAN

Binnen drie jaar na aanwijzing van een Natura 2000-gebied moet een
beheerplan worden vastgesteld, waarin staat welke maatregelen nodig
zijn om de instandhoudingsdoelstellingen te bereiken. Zo worden de
natuurwaarden beschermd en versterkt. Voor plannen, projecten en
andere handelingen die schadelijk kúnnen zijn voor de natuur (zoals
uitbreiding van een camping of bouwactiviteiten) moet een vergunning
worden aangevraagd bij de provincie of de minister van LNV. In het
beheerplan staat ook welke activiteiten in en rond het gebied geen
effect hebben op de soorten en habitattypen, waarvoor het gebied is
aangewezen. Voor deze activiteiten is geen vergunning nodig. Het
beheerplan werkt de instandhoudingsdoelstellingen uit in omvang,
ruimte en tijd. Beheerplannen hebben een looptijd van maximaal zes
jaar. Daarna kan het bevoegd gezag het plan verlengen of aanpassen.
Het vaststellen van beheerplannen gaat gepaard met
inspraakmogelijkheden voor belanghebbenden.
Inmiddels zijn er 148 gebieden voor definitieve aanwijzing in procedure
gebracht. De ontwerpbesluiten van deze aanwijzingen hebben in 2007
en 2008 ter inzage gelegen. De procedure voor de resterende gebieden
start in 2009.
Het Landelijk Steunpunt Verdroging 6 ondersteunt alle organisaties die
actief bezig zijn met verdrogingsbestrijding. Het steunpunt is per 1
maart 2007 gestart als een samenwerking tussen de provincies en het
ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit met de provincies
als opdrachtgever. Het steunpunt zetelt bij de Dienst Landelijk Gebied
te Utrecht.
In de Gebiedendatabase 7 is informatie over alle beschermde gebieden
van Nederland te verkrijgen. Ook zijn hier de Natura 2000aanwijzingsbesluiten met kaarten en gebiedendocumenten te
vinden. De Habitattypendatabase 8 bevat informatie over de habitats die
worden beschermd door de Natuurbeschermingswet, de
Soortendatabase9 bevat informatie over alle beschermde soorten in
Nederland. Op de site van het Natuurloket 10 is te zien waar de
beschermde soorten in Nederland zich bevinden. De Effectenindicator 11
geeft binformatie over welke activiteiten invloed hebben op welke
soorten en habitats. Met het Toetsingskader ammoniak12 kan worden
beoordeeld of veehouderijbedrijven in de buurt van Natura 2000gebieden, voor zover het de ammoniakuitstoot betreft, mogen
uitbreiden.
Voortgangsrapportage
Geen

6

http://www.landelijksteunpuntverdroging.nl/

7

http://www.synbiosys.alterra.nl/natura2000/

8

http://www.synbiosys.alterra.nl/natura2000/gebiedendatabase.aspx?subj=infohabtypen

9

http://www.minlnv.nederlandsesoorten.nl/lnv.db/lnv.db/home.html

10

http://www.natuurloket.nl/

11

http://www.synbiosys.alterra.nl/natura2000/effectenindicator.aspx?subj=effectenmatrix

12

http://www.minlnv.nl/portal/page?_pageid=116,1640949&_dad=portal&_schema=PORTAL

&p_document_id=110237&p_node_id=445549&p_mode=BROWSE

4

STROOMGEBIEDBEHEERPLAN

59

Drinkwaterrichtlijn (80/778/EEG), zoals gewijzigd bij
Richtlijn 98/83/EG
Verantwoordelijke partij(en)
VROM
Verankering in wetgeving
• Waterleidingwet, Staatsblad 1957 nr. 150, laatstelijk gewijzigd per 1
juli 2008, Staatsblad 2008 nr. 227.
• Waterleidingbesluit, Staatsblad 1960 nr. 345, laatstelijk gewijzigd
per 1 januari 2008, Staatsblad 2007 nr. 496.
• Ministeriële regeling materialen en chemicaliën leidingwater (Stcrt.
2002, 241)
Hierbij moet opgemerkt worden dat de Waterleidingwet en
Waterleidingbesluit binnenkort worden vervangen door Drinkwaterwet
en Drinkwaterbesluit (2008/2009). De Ministeriële regeling materialen
en chemicaliën leidingwater wordt uitgebreid (2008).
Maatregelen
Doelstelling van Richtlijn 98/83/EC is om de gezondheid van de mens
te beschermen tegen verontreinigingen in het water bestemd voor
menselijke consumptie. De richtlijn kent daartoe een algemene
verplichting tot het nemen van alle noodzakelijke maatregelen om te
zorgen dat er geen potentiële gevaren zijn voor de gezondheid.
Daarnaast normeert de richtlijn een minimum pakket van biologische en
chemische parameters. Aan deze normen moet aan de kraan worden
voldaan. In combinatie hiermee kent de richtlijn een systeem van
tijdelijke derogaties. De richtlijn specificeert verder de minimum
monitorverplichtingen (frequentie) en de analysemethoden.
Meetresultaten dienen iedere drie jaar te worden gerapporteerd. De
Richtlijn kent geen specifieke bepalingen ten aanzien van de bronnen
voor de drinkwatervoorziening (grondwater, oppervlaktewater,
zeewater). De algemene verplichting om zorg te dragen voor
“wholesome and clean” drinkwater brengt wel met zich mee dat
lidstaten passende maatregelen nemen om de drinkwaterbronnen te
beschermen. In dat kader hebben provincies o.a. de bevoegdheid
gekregen tot het instellen van grondwaterbeschermingsgebieden en
zijn via het Besluit kwaliteitseisen en monitoring water eisen gesteld aan
de kwaliteit van het in te nemen oppervlaktewater
Voortgangsrapportage
• Kwaliteit van het drinkwater in Nederland 2006. VROM Inspectie en
RIVM. 13

13

60

http://rivm.openrepository.com/rivm/bitstream/10029/16414/1/703719022.pdf

5

STROOMGEBIEDBEHEERPLAN

Richtlijn zware ongevallen (Seveso-richtlijn) (96/82/EG)
Verantwoordelijke partij(en)
De kern van de taakverdeling is dat het bedrijf primair verantwoordelijk
is voor de veiligheid met betrekking tot het omgaan met gevaarlijke
stoffen binnen zijn eigen inrichting (Stand der Veiligheidstechniek).
De overheid (bg Arbo, bg Wm en bg Rampenbestrijding, en ook de
wettelijk adviseur bg Wvo) ziet toe op de naleving van regels en neemt
maatregelen om adequaat te kunnen optreden bij incidenten.
Daarnaast heeft de overheid (bg Rampenbestrijding en bg Wm) eigen
verantwoordelijkheden voor het beheersen van veiligheidsrisico’s.
Daartoe verzamelt en toetst de overheid gegevens tijdens de (BRZO)inspecties. De overheids inspecties worden gecoördineerd (Algemene
Inspectiedienst, brandweer en waterkwaliteitsbeheerder) uitgevoerd.
Verankering in wetgeving
• Wijzigingswet Wet milieubeheer uitvoering EG-richtlijn betreffende
de beheersing van gevaren van zware ongevallen waarbij gevaarlijke
stoffen zijn betrokken (Seveso-II)) ingaande 19 juli 1999, Staatsblad
1999 nr. 122.
o Besluit externe veiligheid inrichtingen, Staatsblad 2004 nr. 250,
laatstelijk gewijzigd per 1 juli 2008, Staatsblad 2008 nr. 227.
o Regeling externe veiligheid inrichtingen, Staatscourant 2004 nr.
183, laatstelijk gewijzigd per 1 juli 2008, Staatscourant 2008 nr.
122.
• Wet rampen en zware ongevallen, Staatsblad 1985 nr. 88, laatstelijk
gewijzigd per 30 maart 2007, Staatsblad 2007 nr. 102.
o Besluit Risico’s Zware Ongevallen, Staatsblad 1999 nr. 234,
laatstelijk gewijzigd per 21 december 2007, Staatsblad 2007 nr.
525.
o Regeling risico’s zware ongevallen, Staatscourant 1999 nr. 133,
laatstelijk gewijzigd per 1 oktober 2008, Staatscourant 2008 nr.
136.
o Besluit informatie inzake rampen en zware ongevallen, Staatsblad
1994 nr. 463, laatstelijk gewijzigd per 1 juni 2008, Staatsblad
2008, 160.
Maatregelen
Het BRZO (Besluit Risico’s Zware Ongevallen) stelt eisen aan de meest
risicovolle bedrijven in Nederland ten aanzien van de preventie en de
beheersing van de gevaren van zware ongevallen waarbij gevaarlijke
stoffen betrokken zijn. Daarnaast wordt de wijze waarop de overheid
daarop moet toezien geregeld. Provincies en gemeenten spelen hier als
coördinerend bevoegd gezag ingevolge de Wet milieubeheer (Wm) een
centrale rol. De rol van de waterbeheerders is veel beperkter (adviseur
van het Wm-bevoegd gezag om afstroomscenario’s bij ongevallen te
beoordelen in relatie tot oppervlaktewater en RWZI's).

6

STROOMGEBIEDBEHEERPLAN

61

Uitgangspunt bij generieke maatregelen is dat de bedrijven voldoen aan
de Stand der Veiligheidstechniek 14 (CIW-nota). Er is geen direct effect
op de verbetering van de waterkwaliteit. Het gaat erom om de risico’s
van ongevallen zoveel mogelijk te beperken (o.a. voor water). Na het
nemen van generieke maatregelen worden de rest-risico's geanalyseerd
en beoordeeld.
RWS heeft begin 2008 een uitvoeringskader vastgesteld hoe zij haar
taak in het kader van BRZO gaat invullen. Dit heeft geleid tot een
implementatieplan waarin wordt voorgesteld om een landelijk
specialistenteam op ter richten (ca. 4 fte) dat alle BRZO-taken van de
RD’s van RWS gaat uitvoeren. Het RWS uitvoeringskader en de
vorming van de landelijk specialistenteam is afgestemd op de BRZO
werkwijze en de inspectie methodiek.
Voortgangsrapportage
• 3-jaarlijks wordt aan de EC gerapporteerd

Milieueffectrapportage richtlijn (85/337/EEG) en
(2001/42/EG)
Verantwoordelijke partij(en)
VROM, samen met LNV en OCW
Verankering in wetgeving
• Wet Milieubeheer (Wm). Wet van 5 juli 2006 tot wijziging van de
Wet milieubeheer in verband met de uitvoering van richtlijn nr.
2001/42/EG van het Europees Parlement en de Raad van de
Europese Unie van 27 juni 2001 betreffende de beoordeling van de
gevolgen voor het milieu van bepaalde plannen en programma's
(PbEG L 197) (milieu-effectrapportage plannen), Staatscourant 2006
nr. 336. In werking per 28 september 2006, Staatsblad 2006 nr.
389.
• Besluit milieu-effectrapportage 1994 (Besluit mer). Besluit van 16
augustus 2006 tot wijziging van het Besluit milieu-effectrapportage
1994 (uitvoering richtlijnen nrs. 2001/42/EG en 2003/35/EG),
Staatscourant 2006, nr. 388. In werking per 28 september 2006,
Staatsblad 2006 nr. 389.
Maatregelen
De gevallen waarvoor een m.e.r. moet worden toegepast, staan
vermeld in het Besluit m.e.r. 1994. Het besluit bevat een aantal bijlagen
waaronder de C- en D-lijst. De C-lijst bevat activiteiten en besluiten
waarvoor een milieu-effectrapport (MER) verplicht is, de D-lijst de
activiteiten en besluiten waarvoor een artikel 7.8a/7.8d-procedure
nodig is. Aan de hand van deze procedures moet het bevoegd gezag
beoordelen of de voorgenomen activiteiten belangrijke nadelige
gevolgen voor het milieu kunnen hebben en al of niet mer-plichtig zijn.

14

62

http://www.helpdeskwater.nl/algemene_onderdelen/kennisdesk/?ActItmIdt=1427

7

STROOMGEBIEDBEHEERPLAN

Voortgangsrapportage
Er is van de projectmerrichtlijn een door de EC opgedragen member
state study uit 2007, opgesteld door Technopolis.

Zuiveringsslibrichtlijn (86/278/EEG)
Verantwoordelijke partij(en)
LNV (Algemene Inspectie Dienst) en VROM (VROM-inspectie)
Verankering in wetgeving
Deze richtlijn is omgezet in het Besluit kwaliteit en gebruik overige
organische meststoffen, Staatsblad 1998 nr. 86, laatstelijk gewijzigd bij
Staatsblad 2001 nr. 479 (BOOM). Per 1 januari 2006 is het BOOM
overgeheveld naar het uitvoeringsbesluit Meststoffenwet, Staatsblad
2005 nr. 645, de toetsingswaarden en gebruiksnormen zijn
overgeheveld naar het Bestluit gebruik meststoffen, Staatsblad 2005 nr.
548.
• Staatsblad 2005 nr. 645. Besluit van 9 november 2005, houdende
regels ter uitvoering van de Meststoffenwet (Uitvoeringsbesluit
Meststoffenwet).
• Staatsblad 2007 nr. 251 Besluit van 4 juli 2007, houdende wijziging
van het Uitvoeringsbesluit Meststoffenwet, het Besluit gebruik
meststoffen en het Lozingenbesluit open teelt en veehouderij
(overheveling Meststoffenwet 1947 en Besluit kwaliteit en gebruik
overige organische meststoffen)
• Staatscourant 2005 nr. 226 Regeling van de Minister van
Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit van 4 november 2005, nr.
TRCJZ/2005/3295, houdende regels ter uitvoering van de
Meststoffenwet (Uitvoeringsregeling Meststoffenwet). Laatstelijk
gewijzigd bij Regeling van de Minister van Landbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit van 28 januari 2008, nr. TRCJZ/2008/148
houdende wijziging van de Uitvoeringsregeling Meststoffenwet
(wijziging uitvoeringdregeling Meststoffenwet(
• Staatsblad 2005 nr. 548. Besluit van 26 oktober 2005, houdende
wijziging van het Besluit gebruik meststoffen, het Besluit kwaliteit en
gebruik overige organische meststoffen en het Lozingenbesluit open
teelt en veehouderij (aanscherping gebruiksregels meststoffen).
• Regeling van de Minister van Landbouw,Natuur en Voedselkwaliteit
van 12 december 2007, nr. RCJZ/2007/3737, houdende regels ter
uitvoering van het Besluit gebruik meststoffen Uitvoeringsregeling
gebruik meststoffen)
Maatregelen
• Slechts een beperkte hoeveelheid schoon slib uit rioolwaterzuiveringsinstallaties in de industrie wordt nu nog toegepast als meststof
en/of bodemverbeteraar (anti-stuifmiddel) in de landbouw. Soms
gebeurt dit in combinatie met compost of dierlijke mest.
• Zuiveringsslib mag alleen op landbouwgrond gebruikt worden als
het voldoet aan de zware metaal normen (toetsingswaarden), zoals
gesteld in het Besluit gebruik Meststoffen (Bgm).

8

STROOMGEBIEDBEHEERPLAN

63

Voortgangsrapportage
LNV en VROM zijn beide verantwoordelijk voor de 3 jaarlijkse
voortgangsrapportage opgestelds tbv de zuiveringsslibrichtlijn. De
laatste voortgangsrapportage is voor de periode van 2004-2006
opgesteld door VROM (uitvoeringsorganisatie Senter Novem).

Richtlijn behandeling stedelijk afvalwater (91/271/EEG)
Verantwoordelijke partij(en)
• VROM: inzameling van stedelijk afvalwater
• V&W: behandeling van stedelijk afvalwater
Verankering in wetgeving
• Wet van 2 november 1994, houdende wijziging van de Wet
milieubeheer (Wm) en de Wet verontreiniging oppervlaktewateren
(Wvo), Staatsblad 1994 nr. 798.
o Besluit van 24 februari 1996, houdende regels voor het lozen van
stedelijk afvalwater (Lozingenbesluit stedelijk afvalwater),
Staatsblad 1996 nr. 140.
o Regeling van de Minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke
Ordening en Milieubeheer van 27 februari 1996 nr.
MJZ96010091 houdende regels over het ontwerpen, bouwen,
aanpassen en onderhouden van openbare riolen, Staatscourant
1996 nr. 43.
Maatregelen
De Europese richtlijn 91/271/EEG inzake de behandeling van stedelijk
afvalwater is qua uitvoering voor Nederland vooral van betekenis waar
het de verwijdering van nutriënten betreft. De verwijdering van
zuurstofbindende stoffen in biologische rioolwaterzuiveringsinstallaties
was hier al bij de publicatie van de richtlijn in 1991 algemene praktijk.
Mede naar aanleiding van implementatie van richtlijn 91/271/EEG in
Wm en Wvo zijn in 1994 en 1998 uitvoeringsprogramma’s opgesteld
betreffende de behandeling van stedelijk afvalwater.
De rioleringsgraad in Nederland is bijzonder hoog. In 2004 was slecht
1,4% van de huishoudens niet aangesloten op de gemeentelijke
riolering.
De eutrofiëringsproblemen in onze kustwateren en de omstandigheid
dat heel Nederland daarop afwatert hebben tot het besluit geleid om
de maatregelen voor kwetsbare gebieden op het gehele Nederlandse
grondgebied toe te passen. Daarbij heeft Nederland gekozen voor de
eis dat het minimumpercentage van de vermindering van de
getotaliseerde vracht voor alle rwzi’s in Nederland tenminste 75% voor
totaal fosfor en 75% voor totaal stikstof bedraagt.
Sinds 2006 voldoet Nederland aan de verwijderingsopgave voor
nutriënten volgens richtlijn 91/271/EEG. De milieudoelstellingen van de
KRW en de Kaderrichtlijn marien kunnen regionaal aanleiding geven tot

64

9

STROOMGEBIEDBEHEERPLAN

het nemen van aanvullende maatregelen ter verhoging van de
zuivering.
Voortgangsrapportage
‘Inzameling, transport en behandeling van afvalwater in Nederland,
situatie per 31 december 2004’ (VROM, mei 2006). Dit rapport is het
vijfde situatierapport in de reeks.

Richtlijn gewasbeschermingsmiddelen (91/414/EEG)
Verantwoordelijke partij(en)
LNV
Verankering in wetgeving
• Wet van 17 februari 2007, houdende regeling voor de toelating, het
op de markt brengen en het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen en biociden (Wet gewasbeschermingsmiddelen en
biociden, Staatsblad 2007, nr. 125)
o Besluit van 5 september 2007, houdende nadere regels omtrent
gewasbeschermingsmiddelen en biociden (Besluit gewasbeschermingsmiddelen en biociden, Staatsblad 2007, nr. 334).
o Regeling van 26 september 2007, houdende nadere regels
omtrent gewasbeschermingsmiddelen en biociden (regeling
gewasbeschermingsmiddelen en biociden, Staatscourant van 28
september 2007, nr. 188/pag. 16)
Maatregelen
Het gewasbeschermingsbeleid is vastgelegd in de Nota Duurzame
gewasbescherming (Tweede Kamer, 2003-2004, 27858, nr. 47).
In de Nota is aangegeven wat onder duurzame gewasbescherming
wordt verstaan, welke de doelstellingen zijn voor 2010 en hoe deze
doelstellingen te bereiken. De milieudoelstelling is uitgedrukt in een
reductiepercentage van de milieubelasting t.o.v. het referentiejaar
1998. Voor 2005 is het reductiepercentage 75%, voor 2010 is dat
95%. Daarnaast zijn operationele doelstellingen opgenomen voor de
drinkwaterkwaliteit, voedselveiligheid en arbeidsbescherming.
Randvoorwaarde is dat er sprake is van behoud van economisch
perspectief voor de sector. De maatregelen waarop wordt ingezet zijn
als volgt in te delen:
• Bevorderen van innovatie en verbeteren van management. Hierbij
gaat het om het bevorderen van geintegreerde gewasbescherming
op het bedrijf.
• Stimuleren van duurzaam produceren en consumeren
• Bevorderen van een effectief en duurzaam middelenpakket
• Bevorderen van een goede naleving door controle en handhaving.
Hiervoor is, op grond van het concept programmatisch handhaven,
een meerjarig handhavingsprogramma opgesteld.
Begin 2007 heeft het NMP een tussenevaluatie van de nota Duurzame
gewasbescherming naar de Twee Kamer gezonden (Tweede Kamer
27858, nr. 60). Uit deze evaluatie blijkt dat de belasting van het

10

STROOMGEBIEDBEHEERPLAN

65

oppervlaktewater in 2005 met 86% is verminderd t.o.v. 1998. Dat
betekent dat de doelstelling die voor 2005 was vastgesteld op 75%
ruimschoots is gehaald. Om ook de doelstellingen voor 2010 te kunnen
halen is aanvullend beleid aangekondigd (TK, 2006-2007, 27 858, nr
61). Dit aanvullend beleid is gericht op de stoffen die de grootste
problemen vormen voor het milieu en de drinkwaterwinning.
Voortgangsrapportage
Tussenevaluatie 2007 Nota Duurzame gewasbescherming (Tweede
Kamer 27858, nr. 60)

Nitraatrichtlijn (91/676/EEG)
Verantwoordelijke partij(en)
LNV en VROM (Uitvoering en handhaving door LNV).
Verankering in wetgeving
• Derde Actieprogramma Nitraatrichtlijn (2004 – 2009). Third Dutch
Action Programme (2004-2009) concerning the Nitrates Directive
(91/676/EEC). Bijlage bij brief van de Staatssecretaris van VROM
aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal van 11
april 2005 (BWL/2005 034 369).
• Meststoffenwet Staatsblad 1986 nr. 598, laatstelijk gewijzigd bij wet
van 14-02-2006, Staatsblad 2006, nr. 64.
o Besluit van 26 oktober 2005, houdende wijziging van het Besluit
gebruik meststoffen, het Besluit kwaliteit en gebruik overige
organische meststoffen en het Lozingenbesluit open teelt en
veehouderij (aanscherping gebruiksregels meststoffen).
Staatsblad 2005 nr. 548.
o Uitvoeringsbesluit Meststoffenwet, Staatsblad 2005 nr. 645,
laatstelijk gewijzigd bij besluit van 18-01-2008, Staatsblad 2008,
nr. 30).
o Uitvoeringsregeling Meststoffenwet, Staatscourant 2005 nr. 226,
laatstelijk gewijzigd bij regeling van 28-01-2008, Staatscourant
2008, nr. 21)
Maatregelen
Op dit moment is in Nederland het 3e Nitraatactieprogramma van
kracht. Hoofdpunten van het 3 e Actieprogramma zijn:
• Invoering van een stelsel van gebruiksnormen voor stikstof en
fosfaat
• Het realiseren van de nitraatnorm van 50 mg NO 3/1 in het
bovenste grondwater: de stikstofgebruiksnormen in 2009 moeten dit
(met 1-2 jaar naijling) mogelijk maken.
• Het geleidelijk verminderen van de fosfaatoverschotten en realiseren
van evenwichtsbemesting voor fosfaat in 2015
• Een (geleidelijke) overgang van najaarsbemesting met dierlijke mest
naar voorjaarsbemesting op kleigronden
• Het efficiënter gebruik van dierlijke mest met een toenemende mate
van benutting van de daarin aanwezige stikstof (van 45% in 2006
naar 60% in 2009)

66

11

STROOMGEBIEDBEHEERPLAN

• Het aanleggen van 5m mestvrije zones langs ecologisch kwetsbare
beken(natuurlijke waterlopen).
De ministeries van LNV en VROM zijn inmiddels gestart met de
voorbereiding van het 4e nitraatactieprogramma (2010-2013). Het zal
eind 2008 worden vastgesteld. Over verlenging van de derogatie zullen
in 2009 met de Europese Commissie onderhandelingen worden
gevoerd. De inhoud van het vierde actieprogramma zal mede de
uitkomst hiervan bepalen.
In 2007 is de meststoffenwet geëvalueerd. Op 3 december 2007 is
door de minister van LNV een brief naar de Tweede Kamer gestuurd,
mede namens de minister van VROM en de staatssecretaris van VenW
Die is op 6 december jl. in een Algemeen Overleg (AO) met de Tweede
Kamer besproken. In de brief zijn een aantal maatregelen opgenomen
ter verdere invulling van het derde Nitraatactieprogramma (tot 2009).
Het gaat hierbij voornamelijk om de invulling van de stikstofgebruiksnormen op zand- en lössgronden voor 2008 en 2009, de fosfaatgebruiksnormen voor 2009 en de stikstofgebruiksnormen op klei.

Voortgangsrapportage
• EU-Voortgangsrapportage 2004-2007 Nitraatactieprogramma.
• Derogatierapportage maart 2007, Kamerstuk II, 28385 nr. 83.
• Evaluatie Meststoffenwet; Brief minister evaluatie van de
Meststoffenwet 2007, Kamerstuk 2007-2008, 28385, nr. 93,
Tweede Kamer

Richtlijn geïntegreerde preventie en bestrijding van
verontreiniging (96/61/EG)
Verantwoordelijke partij(en)
• Voor de wateraspecten: Rijkswaterstaat en waterschappen
• Voor de overige milieu-aspecten: provincies en gemeenten
Verankering in wetgeving
• Wet milieubeheer en de Wet verontreiniging oppervlaktewateren,
Wet van 16 juli 2005, Staatsblad 2005 nr. 432.
o Inrichtingen en vergunningenbesluit, Besluit van 15 september
1997, Staatsblad 1997 nr. 418, Besluit van 8 oktober 2005,
Staatsblad 2005 nr. 527.
o Uitvoeringsbesluit verontreiniging rijkswateren, Besluit van 24
augustus 1999, Staatsblad 1999 nr. 397.
o Regeling Aanwijzing BBT-documenten van 23 november 2007,
Staatscourant 2007 nr. 228.
Maatregelen
• De IPPC-richtlijn die in 1996 werd gepubliceerd en momenteel
wordt herzien, heeft als doel milieuverontreiniging door industriële
activiteiten en intensieve veehouderij te voorkomen en te bestrijden.
Het belangrijkste instrument van de richtlijn is de milieuvergunning.

12

STROOMGEBIEDBEHEERPLAN

67

• Om een milieuvergunning te krijgen, moet een bedrijf de best
beschikbare technieken toepassen om milieudruk op alle thema’s
(water, lucht, afval, etc.) te voorkomen dan wel zo ver mogelijk te
reduceren.
• Om te bepalen wat de beste beschikbare technieken zijn, maken
vergunningverleners en bedrijven onder meer gebruik van Europese
referentiedocumenten voor beste beschikbare technieken, afgekort
BREF’s
• De Nederlandse overheid reguleert grote milieuvervuilende bedrijven
middels een integrale vergunning gebaseerd op de beste
beschikbare technieken (BBT).
De Europese Commissie heeft op 21 december 2007 een voorstel
gelanceerd voor een vernieuwde IPPC-Richtlijn. Naar verwachting
treedt deze ‘Richtlijn inzake industriële emissies’ in 2012 in werking.
Het voorstel voor de 'Richtlijn inzake industriële emissies' omvat een
integratie van de IPPC-Richtlijn met zes andere (Richtlijn grote
stookinstallaties, de Afvalverbrandingsrichtlijn, de Oplosmiddelenrichtlijn en drie Richtlijnen voor de titaniumdioxide-industrie). Hiermee
wordt de reikwijdte uitgebreid ten opzichte van de oorspronkelijke
IPPC-Richtlijn (96/61/EG, gecodificeerd 08/01/EG): de gemeenschappelijke bepalingen (hoofdstuk I nieuw) gelden ook voor de
activiteiten uit de bijzondere bepalingen, namelijk stookinstallaties
(Hoofdstuk III nieuw), afvalverbrandings- en –meeverbrandingsinstallaties (Hoofdstuk IV nieuw), installaties waarin en activiteiten
waarbij organisch oplosmiddelen worden gebruikt (Hoofdstuk V nieuw)
en installaties voor de productie van titaandioxide (Hoofdstuk VI
nieuw). Daarnaast is er geprobeerd beter af te stemmen met een aantal
andere Richtlijnen (zoals de kaderrichtlijnen afval en water).
Voortgangsrapportage
• Rapportage IPPC-richtlijn, stand van zaken oktober 2007 15

Richtlijn lozingen gevaarlijke stoffen (2006/11/EG,
voorheen 76/464/EEG)
Verantwoordelijke partij(en)
V&W en VROM
Verankering in wetgeving
• Wet verontreiniging oppervlaktewateren en Wet Milieubeheer
o
Regeling milieukwaliteitseisen gevaarlijke stoffen
oppervlaktewateren, Staatscourant 2004 nr. 247, laatstelijk
gewijzigd per 17 oktober 2007, Staatsblad 2007 nr. 386.
Maatregelen
De richtlijn gevaarlijke stoffen bevat in de bijlage twee lijsten met
families en groepen van stoffen, Lijst-I en Lijst II; het gaat hierbij in
15

http://www.infomil.nl/aspx/get.aspx?xdl=/views/infomil/xdl/page&ItmIdt=186456&SitIdt=

111&VarIdt=82

68

13

STROOMGEBIEDBEHEERPLAN

totaal om 132 stoffen, waarvan er 17 onder Lijst-I en de overige onder
Lijst II vallen. Art. 2 van richtlijn 76/464/EEG (nu art.3 van Richtlijn
2006/11/EG) legt de lidstaten de verplichting op alle passende
maatregelen te treffen om de verontreiniging door lozingen van onder
Lijst-I vallen de stoffen te beëindigen. Art. 2 van Richtlijn 76/464/EEG
(nu art. 3 van Richtlijn 2006/11/EG) legt de Lidstaten de verplichting
op om verontreiniging door lozingen van onder Lijst-II vallende stoffen
zoveel mogelijk te verminderen. Met het vaststellen van de KRW is de
lijst van 132 stoffen vervangen door bijlage X van KRW.
In Nederland is van oudsher gekozen voor een emissie gerichte aanpak
van lozingen. De stoffen op de lijst van 132 zijn aangemerkt als
zogenaamde ‘zwarte-lijst-stoffen’. Voor deze stoffen moeten de beste
bestaande of best uitvoerbare technieken worden toegepast om
emissies terug te dringen. In de bedrijfstakstudies van CIW (voorheen
CUWVO) is vastgelegd welke technieken beschouwd worden als best
bestaande of best uitvoerbare techniek. In 2000 is door CIW een
Algemene Beoordelingsmethodiek vastgelegd waarmee een relatie
gelegd kan worden tussen de eigenschappen van stoffen en de
beleidsmatig gewenste saneringsinspanning.
De waterkwaliteitsnormen voor diverse stoffen zijn in de Nota’s
waterhuishouding opgenomen waarbij in algemene zin is aangegeven
hoe verontreiniging van water door gevaarlijke stoffen moet worden
tegengegaan.
In 2004 zijn de normen wettelijke vastgelegd in de Regeling
milieukwaliteitseisen gevaarlijke stoffen.
Normen voor prioritaire (gevaarlijke) stoffen en overige
verontreinigende stoffen worden in 2009 vastgelegd in het Besluit
Kwaliteitseisen en Monitoring Water 2009 (AMvB-doelstellingen).
Voortgangsrapportage
Rapportage over de gevaarlijke stoffenrichtlijn gebeurt onder de
overkoepelende rapportagerichtlijn. De laatste rapportage betrof de
periode 2002-2003 en 2004.

Grondwaterrichtlijn (80/86/EEG)
Verantwoordelijke partij(en)
VROM
Verankering in wetgeving
• Wet milieubeheer en Wet bodembescherming
o
Lozingenbesluit bodembescherming, Staatsblad 1997 nr. 649,
laatstelijk gewijzigd per 1 januari 2008, Staatsblad 2007 nr.
468.
 Uitvoeringsregeling lozingenbesluit bodembescherming,
Staatscourant 1997 nr. 243, in werking per 15 januari 1998,
Staatscourant 1997 nr. 649.

14

STROOMGEBIEDBEHEERPLAN

69

o

o

o
o

Stortbesluit bodembescherming, Staatsblad 1993 nr. 55,
laatstelijk gewijzigd per 8 mei 2002, Staatsblad 2002, 206.
 Uitvoeringsregeling Stortbesluit bodembescherming,
Staatscourant 1993 nr. 37, laatstelijk gewijzigd per 15 juli
2001, Staatscourant 2001 nr. 133 en Staatscourant 2002 nr.
53.
Besluit algemene regels voor inrichtingen milieubeheer
(Activiteitenbesluit) 16, Staatsblad 2007 nr. 415, laatstelijk
gewijzigd per 1 januari 2008, Staatsblad 2008 nr. 326.
Besluit glastuinbouw, Staatsblad 2002 nr. 109, laatstelijk
gewijzigd per 1 juni 2008, Staatsblad 2008 nr. 160.
Besluit landbouw milieubeheer, Staatsblad 2006 nr. 390,
laatstelijk gewijzigd per 16 september 2008, Staatsblad 2008 nr.
326.

Maatregelen
Lozingen vinden plaats door middel van een zuiveringssysteem en
infiltratievoorziening conform het Lozingenbesluit bodembescherming.
Omdat in huishoudelijk afvalwater geen dan wel slechts
verwaarloosbare hoeveelheden en concentraties van lijst-I stoffen
zitten, zijn geen ontheffingen verleend in de zin van de
Grondwaterrichtlijn.
Lozingen van overige vloeistoffen in de zin van het Lozingenbesluit
bodembescherming vinden plaats vanuit de agrarische sector.
Ontheffingen voor wat betreft lijst I -stoffen mogen blijkens artikel 25
van het Lozingenbesluit bodembescherming slechts worden verleend
indien sprake is van een zodanig geringe toxiciteit, persistentie, en (bio)
accumulatie, dat zowel op de korte als op de lange termijn geen gevaar
voor verontreiniging van de bodem ontstaat
Voortgangsrapportage
Nederlandse rapportage Unie-Waterrichtlijnen Verslagperiode 20022004 – Rapportage Grondwater (80/68/EEG)

16

Het Activiteitenbesluit is per 1 januari 2008 inwerking getreden en vervangt de volgende twaalf
algemene maatregelen van bestuur (AMvB’s):

70

15

•

Besluit bouw- en houtbedrijven milieubeheer;

•

Besluit detailhandel en ambachtsbedrijven milieubeheer;

•

Besluit horeca-, sport- en recreatie-inrichtingen milieubeheer;

•

Besluit inrichtingen voor motorvoertuigen milieubeheer;

•

Besluit jachthavens;

•

Besluit opslaan in ondergrondse tanks 1998;

•

Besluit opslag- en transportbedrijven milieubeheer;

•

Besluit tandartspraktijken milieubeheer;

•

Besluit tankstations milieubeheer;

•

Besluit textielreinigingsbedrijven milieubeheer;

•

Besluit voorzieningen en installaties milieubeheer;

•

Besluit woon- en verblijfsgebouwen milieubeheer.

STROOMGEBIEDBEHEERPLAN

Biocidenrichtlijn (98/8/EG)
Verantwoordelijke partij(en)
VROM
Verankering in wetgeving
• Wet gewasbeschermingsmiddelen en biociden, Staatsblad 2007, nr.
125.
• Besluit gewasbeschermingsmiddelen en biociden, Staatsblad 2007,
nr. 334.
• Regeling gewasbeschermingsmiddelen en biociden, Staatscourant
2007, nr. 188.
Maatregelen
Het biocidenbeleid is geheel gebaseerd op de biocidenrichtlijn
(98/8/EG). Deze kent een systeem van toelatingen. Geen toelating
voor biociden die niet voldoen aan de normen die zijn gesteld voor de
bescherming van mens en milieu. Geen onaanvaardbare effecten op
water en waterorganismen zijn acceptabel.
Het beleid omvat de toelating, beoordeling, handel en het gebruik van
gewasbeschermingsmiddelen en biociden.
Voortgangsrapportage
Geen.

16

STROOMGEBIEDBEHEERPLAN

71

Bijlage K Maatregelen bescherming drinkwater
Onderstaande tabel geeft een beknopt overzicht van de maatregelen die in Nederland worden
genomen voor de bescherming van drinkwater, voor meer informatie verwijzen wij u naar het
brondocument generiek beleid op www.kaderrichtlijnwater.nl
Waterleidingwet
•
Hierin is vastgelegd dat waterleidingbedrijven de plicht hebben voor de levering van deugdelijk
leidingwater, in het Waterleidingbesluit is vastgelegd wat deugdelijk leidingwater is.
•
De ruimtelijke aspecten van de drinkwatervoorziening zijn vastgelegd in het Beleidsplan drink- en
industriewatervoorziening.
•
De drinkwaterbedrijven stellen periodiek een plan op dat gaat over de wijziging, uitbreiding, het gebruik
en de bescherming van watervoorzieningswerken.
•
Jaarlijks wordt een verslag uitgebracht over de kwaliteit van het leidingwater.
•
Op afzienbare termijn zal de Drinkwaterwet de vigerende Waterleidingwet vervangen. De Drinkwaterwet
sluit nauw aan op de Waterleidingwet. In het kader van artikel 7 van de KRW zijn enkele nieuwe punten
van betekenis:
o Zorgplicht bestuursorganen duurzame veiligstelling openbare drinkwatervoorziening
o Bijzonder beschermingsbeleid voor waterwingebieden door provincies, gemeenten en
waterleidingbedrijven
Wet bodembescherming
•
In een aantal AMvB’s is een aantal preventieve maatregelen vastgelegd. Het betreft onder andere
samenstellings- en emissie-eisen voor bouwstoffen en toe te passen grond en bagger en ontvangende
bodem, criteria voor sanering of vergunning, het gebruik van meststoffen of andere organische
meststoffen op of in de bodem, het lozen van huishoudelijk afvalwater, koelwater en andere vloeistoffen
in de bodem.
•
Infiltratiebesluit bodembescherming verbindt voorschriften aan de voor infiltratie benodigde vergunning
om verontreiniging van het grondwater te voorkomen.
•
Saneringsplicht voor bedrijven
Grondwaterwet
•
Provinciale Milieuverordening: geen vergunning voor het infiltreren van oppervlaktewater als er gevaar
bestaat voor het daardoor verontreinigd raken van het grondwater
Meststoffenwet en Meststoffenwet 1947
•
Vermindering van de hoeveelheid mest d.m.v. gebruiksnormen
•
Verbetering kwaliteit mest
•
Mineralen Aangifte Systeem
•
Mestcontracten
Wet gewasbeschermingsmiddelen en biociden
•
Toelatingssysteem: verbod op het in de handel brengen of toepassen van middelen die niet zijn
toegelaten
Wet verontreiniging oppervlaktewater
•
Vergunningenstelsel: verbod op het lozen van afvalstoffen, verontreinigende of schadelijke stoffen in
oppervlaktewater
Wet gemeentelijke watertaken
•
Zorgplicht gemeente voor afvalwater, hemelwater en grondwater
Wet milieubeheer
•
Beschermingsgebieden voor bestaande en toekomstige waterwingebieden worden vastgelegd in
Streekplan provincie en Bestemmingsplannen gemeenten;
•
Maatregelen ter voorkoming bodem- en grondwaterverontreiniging door afvalwater via lekke riolen
•
Richtwaarden voor het onttrokken water
•
Streefwaarden als richtpunt voor de vereiste geleidelijke verbetering van de waterkwaliteit om het
zuiveringsniveau op termijn te verlagen
•
Milieuvergunning voor inrichtingen die nadelige gevolgen voor het milieu, waaronder het grondwater,
kunnen veroorzaken
•
Regels voor bedrijven die geen milieuvergunning nodig hebben
Rioleringsbeleid
•
Verbod op lozingen op of in de bodem.
• Voorschriften voor toestaan lozingen

72

73

Nee

onbekend

Gewasbe-

Doelbereik
gerelat. aan
2027 tenzij
PG-stof.
Wsl. geen
doelbereik
Wsl. geen
doelbereik

PCB’s

PAK
Benzofluorantheen,
Benzoapyree
n, Antraceen,
Fluorantheen

Cadmium

Probleemstof

V&W

VROM

3 Volgen ratificeren Scheepsafvalstoffenverdrag
(SAV) voor o.a. bilgewater en ladingresten

4 Onderzoek invloed veranderde brandstofmix
op emissies (07); brandstofsamenstelling incl.
toeslagstoffen en motor(luchtemissies

V&W

12 Implementatie beslisboom voor de toelating op

11.Schrootbedrijven; onderzoek naar emissies

VROM/

VROM

7 Binnenvaart-convenant/innovatie (’06-’09)
V&W
8 Onderzoek ontwikkeling keurmerk binnenvaart V&W/
(’07-’08); voorbeeldfunctie
9 Onderzoek binnenvaart in groen beleggen
VROM,
V&W
10 Preventie-actie met alternatieve vorm van
V&W
voortstuwing recreatievaart*

6 Smeermiddelen; voorbeeldfunctie

5 Run off van wegen in AMVB voorbeeldfunctie V&W
(’07)

V&W

LNV

Trekker

2 Verbod steenkoolteer binnenvaart (’96)
internationale maatregelen (’07-...)

1 Ondersteunt EU-initiatief voor aanscherping

Maatregel Rijk

Voortgang acties Rijk

1

Aansluiting wordt gezocht bij een initiatief van HISWA en enkele marktpartijen om een sloep te laten varen met een
brandstofcel. Dit wordt gedaan als pilot om praktische ervaring op te kunnen doen, maar ook om deze innovatieve wijze van
voortstuwing op het water onder een breder publiek onder de aandacht te brengen. Toepassing van de brandstofcel in de
pleziervaart behoort tot één van de kansrijke mogelijkheden en kan een positieve bijdrage leveren aan de kwaliteit van
recreatiewateren. In A’dam gaat in 2008 een rondvaartboot met een brandstofcel als demonstratie varen in opdracht van Fuel
Cell Boat (Weesp). Binnenkort zullen de marktpartijen door HISWA worden uitgenodigd met als doel te komen tot een
gemeenschappelijk projectvoorstel dat ingediend zou kunnen worden voor de tender van het innovatieprogramma ‘KRW’.
Oorzaak eventuele PCB-emissies gelegen in acceptatie door schrootbedrijven van met PCB’s verontreinigd schroot
(bijmenging met afvalolie); aan de voorkant oplossen door goede handhaving acceptatie; actiehouders VROM-inspectie en
Wm-bevoegd gezag.
In 2006 eerste versie gereed gekomen; verdere ontwikkeling in 2007-2009, inclusief inbreng in EU. Verantwoordelijkheid

Wordt opgenomen in RWS-verbetervoorstellen ”Hand in eigen boezem”/diffuse bronnen. Omvat RWS-brede monitoring en
aan de hand van de monitoringsresultaten probleemsituaties in kaart brengen en aanpakken als sprake is van ontoelaatbare
belasting van de omgeving.
Belegd in LBOW-werkgroep Scheepvaart. DGTL heeft onderzoek uitgevoerd in 2007. In de vergadering van maart 2008 zal
het rapport en de vervolgacties gezamenlijk worden vastgesteld.
Wordt vanuit de voorbeeldfunctie opgenomen in RWS-verbetervoorstellen ”Hand in eigen boezem”/diffuse bronnen. Doel is
om voor RWS met een duidelijke handreiking te komen wanneer milieuvriendelijke smeermiddelen ingezet kunnen worden en
wanneer niet. Handreiking moet de bereidheid tot toepassen aanmerkelijk vergroten
Dit jaar besluitvorming over invulling en uitvoering innovatieprogramma binnenvaart
Onderzoek in overleg met branche en instituten in volle gang; besluitvorming verwacht in 2008. Duurzaam beheer schepen
V&W onder andere door te werken met scheepsmilieuplannen.

Belegd in LBOW-werkgroep Scheepvaart. Het eindrapport zal februari 2008 worden opgeleverd. In de werkgroepvergadering
van maart 2008 zal het rapport en eventuele vervolgacties gezamenlijk worden vastgesteld. Indruk is vooralsnog dat, gelet op
alle maatregelen die reeds internationaal zijn getroffen, er geen nut en noodzaak is om Nederlands verbod steenkoolteer
binnenvaart internationaal te regelen.
Van de verdragspartijen dient alleen België nog te ratificeren. Dit krijgt naar verwachting deze voorzomer z’n beslag.
Nederland implementeert het verdrag via het Scheepsafvalstoffenbesluit. Conform de huidige planning treedt e.e.a. medio
2009 in werking. De in NL betrokken handhavingsdiensten bereiden zich momenteel in goed onderling overleg hierop voor,
onder meer door de verzorging van gerichte opleidingen.
Onderzoek RIVM in opdracht van VROM/ DGM naar effecten milieu van biobrandstoffen is gaande.

Vergt internationale bronaanpak. Tevens nalevering uit de bodem.

Stand van zaken

Bijlage L Overzichtstabel uitvoeringsprogramma diffuse bronnen

74

Nee

Nee
onbekend

Doelbereik
2015 lijkt
mogelijk

Onbekend

Nee

Atrasine
Glyfosaat en
andere
middelen op
verhardingen

Isoproturon

Diuron

Stikstof

Doelbereik
gerelat. aan
2027 tenzij
PG-stof.

TBT

schermingsmiddelen en
biociden

Probleemstof

VROM,
LNV

LNV

14. Reactie Kabinet op nota Evaluatie duurzame
gewasbescherming

15. Informatieverspreiding praktijkervaringen
landbouw
16. Handhaving

LNV
VROM

LNV

24. 3e Actieprogramma N-rl (’06-’09

LNV

LNV
VROM,
V&W

V&W

21. Project schone bronnen onderzoekt
mogelijkheden reductie
* Beslisboom water en drinkwateraspecten in
toelatingsaspecten, incl. drainageaspecten
(’07)
22. Innovatieonderzoek voor speciale teelten
23. Biocidenbeleid, ook naar EU (2015

* Voorbeeldfunctie, opdrachtgeverschap

19. NL zet in op EU-verbod
20. Onderzoek naar certificering (’07)bij gebruik
op verhardingen

18 Handhaving

17 Ratificatie IMO-verdrag NL (’07)

VROM,
LNV

13 beslisboom voor de toelating op aspect
waterorganismen, die KRW-proof is

LNV,
VROM
V&W

LNV

Trekker

aspect winning drinkwater uit oppervlaktewater.

Maatregel Rijk

•

•

In het najaar 2007 is de Evaluatie Meststoffenwet uitgebracht. Daaruit blijkt dat de nitraatconcentraties blijven
dalen.
Op basis van de Evaluatie Meststoffenwet is invulling gegeven aan de stikstofgebruiksnormen voor akker- en
tuinbouwgewassen op zand- en lossgronden. Deze waren nog niet ingevuld. Inmiddels is de Tweede Kamer
akkoord met aanscherpen van deze gebruiksnormen.

Volgens LNV geen sprake (meer) van ontheffingen.
Inmiddels is een communicatieplan opgesteld dat zo spoedig mogelijk ten uitvoer zal worden gebracht. Tevens is één
aanspreekpunt ingesteld, de helpdesk biociden bij het CTGB. Deze moet het bedrijfsleven en gebruikers beter informeren.

2

Op 17 september 2007 heeft Panama als 25ste land het verdrag aanvaard en daarmee het wereldhandelstonnage op 38.11%
gebracht. Het verdrag zal derhalve in werking treden op 17 september 2008. Ratificatie door Nederland vóór 1 april 2008.
Ook nalevering vanuit (water)bodem.
IVW: Certificaten en handhaving TBT-verbod
RWS: Na 2012/2013 TBT-eisen - gericht op afwezigheid – bij scheepswerven. Ondertussen monitoren emissies bij
scheepswerven.
Er is een nationaal verbod. Buitenlandse bronnen grotendeels het probleem
In opdracht van VROM is afgelopen jaar door SMK (Stichting Milieukwaliteit) gewerkt aan een certificeringsmogelijkheid.
Dit wordt in maart 2008 verwacht. Voordat alle uitvoerders (vnl. hoveniers) gecertificeerd kunnen zijn, gaan echter enkele
maanden heen. Spuitseizoen 2008 is daarom overgangsjaar.
Onderdeel van afspraken met RGD. Rijkshuisvestingsberaad moet hier nog haar fiat aan geven. Voor V&W wordt dit
opgenomen in RWS-verbetervoorstellen ”Hand in eigen boezem”/diffuse bronnen.
NL werkt op EU-niveau aan een nieuw coherent beoordelingssysteem

In juli 2007 is reactie naar de Tweede Kamer gestuurd. De daarin aangekondigde acties zoals het maken van nieuwe normen
voor 20 stoffen door RIVM is in gevorderde staat. Op basis van nieuwe normen beslissen of en zo ja welke maatregelen
moeten worden genomen om emissies terug te dringen. Het project Schone Bronnen faciliteert hierbij. Het project Telen met
Toekomst TmT) , dat een brug slaat tussen onderzoek (WUR) en praktijk, zal ook de komende 4 jaar worden voortgezet.
WUR doet i.o.v LNV onderzoek naar verbeteren en ontwikkelen van innovatieve geïntegreerde gewasbescherming.

Project gestart in 2006; voorstel gereed in 2009; inbreng in EU in 2008/2009; implementatie in toelating na 2010.

Stand van zaken

75

Nee

30 Onderzoek fosfaat in vaatwasmidd./EUdetergentia
Nee
31. AMVB’s WM/WVO
Doelbereik
Inrichtingen (’07)
mede afh. van
Huishoudens (’07)

Fosfaat

Zink

LNV,
VROM

25. Aanpassing AMVB-Glastuinbouw (‘09)

3 Actieprogramma N-rl (’04-’09)

Aanpassing AMVB Glastuinbouw (‘09)

Innovatieve pilots LNV (’07-’15) t.b.v.
fosfaatlekkende gronden*







e

V&W,
LNV,
VROM
VROM.
V&W
VROM

LNV,
VROM

LNV

LNV

LNV,
VROM

28. Innovatieonderzoek afvalwater stallen* (’08)

29. Evenwichtsbemesting in 2015

VROM,
LNV

27. Aanpassen maatlat duurzame veehouderij

26 Innovatieve pilots LNV (’07-’15) o.a. in
V&W,
gebieden met grote uitspoeling en waar 50
LNV,
mg/l nitraat ontoereikend is om de ecol. doelen VROM
te halen etc.*

Trekker

Maatregel Rijk

Doelbereik
gerelat. aan
2027 tenzij
PG-stof.

Probleemstof

Opstellen Vierde Actieprogramma Nitraatrichtlijn 2010-2013; stikstof en fosfaatgebruiksnormen en
middelvoorschriften.
Voor nitraat resteert een beleidsopgave omdat de grondwaternorm in het zandgebied (m.n. Limburg, Brabant en
Oost-Gelderland) niet wordt gehaald. Deze beleidsopgave zal onderdeel zijn van de onderhandelingen met de
Europese Commissie over het Vierde Actieprogramma Nitraatrichtlijn dat het mestbeleid uitzet voor de periode
2010-2013.

AMvB’s per 1-1-2008 in werking
Uiterlijk 2009 besluitvorming emissie-eisen in regelgeving

Zie stikstof.

Bijbehorend acceptabel onvermijdbaar fosfaatverlies is nog niet bepaald (range 0 - 5 kg P2O5/ha).
Mesteval. ’07 geeft aan wat max. is voor P-evenwicht
Bodem levert na. Zie voor het overige opmerkingen bij actie 24 en 26.

3

Innovatieve pilots om tot kosteneffectieve maatregelen te komen om de doelen van de Kaderrichtlijn Water voor
nutriënten te behalen. Deze pilots vallen binnen de scope van het Innovatieprogramma KRW. VenW met de uitvoering
van dit programma gestart. Het geld dat hiervoor beschikbaar is wordt in de periode 2008-2011 weggezet via een
tenderregeling. De ingediende innovatieve pilots concurreren daarbij met de andere ingediende innovatieprojecten.
Projecten met de beste kosten-batensaldo's en de meeste innovatiekracht worden gehonoreerd.

V&W, VROM en LNV zijn gestart met de ontwikkeling van een aanpak voor deze sector die is gericht op de
geïntegreerde implementatie van zowel de Nitraatrichtlijn als de Kaderrichtlijn Water.Die aanpak is gepland medio 2008
gereed te zin. Over de contouren daarvan valt nog niets te zeggen.

•

•

Stand van zaken

76

Doelbereik
gerelat. aan
2027 tenzij
PG-stof.
def.
normstelling
en nalevering
(water)bodem

Nee
Doelbereik
mede afh. van
def.
normstelling
en nalevering
(water)bodem

Probleemstof

Koper

VROM,
V&W
LNV
LNV,
VROM

V&W

V&W
VROM

33 Voorbeeldfunctie, opdrachtgeverschap

34. NL zal een EU-initiatief voor aanscherping
normen in veevoer steunen
35. Onderzoek met sector naar
reductiemogelijkheden veevoer

36 Wegmeubilair en anodes voorbeeldfunctie

37 Run off voorbeeldfunctie
38 Innovatieonderzoek autobanden

LNV/VRO
M

VROM/V&
W

V&W,
VROM

39 Onderzoek met sector naar
reductiemogelijkheden koperbaden gericht
voorkomen hoefproblemen en alternatieve
middelen LTO meerjarenprogramma

40 innovatieonderzoek remvoeringen*

41 Innovatieonderzoek bovenleiding railverkeer

Opmerkingen bij en actie 31, 32 en 33 van
toepassing

VROM

Buiten-inrichtingen (’07)

Trekker

32. Ontw. handreiking incl. emissiecijfers,
biobeschikbaarheid (’07-‘09)

-

Maatregel Rijk

4

Uit inmiddels door Prorail verricht onderzoek komt naar voren dat geen sprake zou zijn van onaanvaardbare milieubelasting;
bovendien zijn er geen echte alternatieven voorhanden. De verwachting is dat emissies (verder) afnemen met de ontwikkeling

Hangt van belangstelling en kwaliteit projecten voor tweede tender innovatieprogramma af

Toelatingsbeleid diegeneesmiddelen relevant voor altern. Kopersulfaat

Voorbereidingen getroffen voor Stimuleringsprogramma Agrobiodiversiteit en Duurzaam Bodemgebruik in de Landbouw
(SPADE). SPADE gaat 13 maart 2008 officieel van start. Bewustwording van boeren en het tegengaan van het gebruik van
koper in voetbaden is een onderdeel van SPADE.
LTO zoekt op dit moment naar de benodigde financiering.
Wordt opgenomen in RWS-verbetervoorstellen ”Hand in eigen boezem”/diffuse bronnen. Bedoeling is aan de hand van een
integrale afweging (LCA en kosten-batenanalyse) duidelijkheid te verschaffen over nut en noodzaak van alternatieven voor
verzinkte vangrails langs de rijkswegen.
M.b.t. anodes wordt duidelijkheid verschaft over de lijn die RWS volgt voor toepassing van anodes (welke materialen in welke
situaties), d.w.z. zo milieuvriendelijk mogelijk tegen maatschappelijk aanvaardbare kosten en risico’s.
Wordt opgenomen in RWS-verbetervoorstellen ”Hand in eigen boezem”/diffuse bronnen; zie verder punt 5.

Voor V&W: wordt opgenomen in RWS-verbetervoorstellen ”Hand in eigen boezem”/diffuse bronnen.
(m.b.t. toepassing bouwmaterialen). Voor VROM: onderdeel van afspraken met RGD. Rijkshuisvestingsberaad moet hier nog
haar fiat aan geven

Handreiking sinds mei 2008 beschikbaar, besluitvorming emissiebeleid bouwmetalen in/na de zomer, incl. omgaan
biobeschikbaarheid

Stand van zaken

77

Doelbereik
gerelat. aan
2027 tenzij
PG-stof.

Ja

kwantitatief
doel nvt.

Onbekend

Geen
normering

Geen
normering

Probleemstof

Lood

MBTE en
ETBE

Chloride

Diergeneesmi
ddelen

Geneesmidde
ln

V&W

VROM/V&
W
VROM,
V&W
V&W

43 Innovatieonderzoek alt. voor koperhoudende
antifouling

44 Verspreiden/update duurzame jachthaven

50 Humaan medicijngebruik-onderzoek (en
pilots) en maatregelprogramma

49 Diermedicijn-onderzoek en
maatregelprogramma

48 Voor zover relevant; aandacht bij
vergunningverlening

47 Brononderzoek

46 Bepalen herstelrichtwaarde, art. 13 Wbb

45 Uitfasering vislood 2012 of verbod

VWS,VRO
M,V&W

LNV,
VROM

V&W

)VROM

V&W/VRO
M

42 Internationale inzet voor koperhoudende
antifouling

Voorbeeldfunctie, opdrachtgeverschap

Trekker

Maatregel Rijk

5

In de 2e helft van de jaren ’90 is in de werkgroep ‘Visloodoverleg’ een aantal alternatieven voor het lood in de sportvisserij
verkend en ontwikkeld. Niet voor alle toepassingen bleken bruikbare alternatieven voorhanden en op korte termijn te
ontwikkelen. Sindsdien werkt de Nederlandse Vereniging van Sportvissersfederaties (NVVS) aan bewustwording om het
gebruik van lood terug te dringen. Nu 10 jaar na dato is opnieuw een verkenning gewenst o.a. naar het totale gebruik van
vislood, de beschikbare alternatieven en (beleidsmatige) initiatieven in het buitenland om de belasting van het
oppervlaktewater met lood te verminderen. Deze verkenning is belegd in jaarplan 2008 van WD. In Decembernota 2005 staat
vermeld dat wanneer de vrijwillige reductie van het gebruik van lood in de sportvisserij tot 2009 niet effectief is, vanaf 2012 er
een wettelijk verbod gaat gelden.
Naaar verwachting publicatie Circulaire met herstelrichtwaarden in juli, monitoringsverplichting via Activiteitenbesluit in
werking per 1-1-2009
Onderzoek werking preventieve voorzieningen voor eind 2008 afgerond

Zie opmerkingen bij zink en koper.

VROM was in verleden altijd verantwoordelijk voor dossier koperhoudende antifouling. In 2007 heeft TNO Industrie en
Techniek in opdracht van VROM, V&W en Senter/Novem een inventarisatie afgerond naar technologieën of producten die de
aangroei op de scheepswand van pleziervaartuigen kunnen weren. In totaal zijn 17 coatings en 21 niet-coatings onderscheiden.
Verdere ontwikkeling van milieuvriendelijke alternatieven gaat gepaard met te hoge kosten voor alleen de pleziervaart als
doelgroep. Het gevolg is dat wordt meegelift met de antifoulingsystemen voor de zeevaartsector. Technologieën/producten die
niet in aanmerking komen voor de zeevaart, maar wel in principe voor de pleziervaart in zoet oppervlaktewater worden niet
verder opgepakt.
In 2007 zijn in 3 jachthavens praktijkproeven met ultrasone apparatuur uitgevoerd ter voorkoming van aangroei op
pleziervaartuigen. Het resultaat was wisselend. Onduidelijk is of deze proeven in 2008 nog een vervolg krijgen.

van het nieuwe bovenleidingsysteem (B4).

Stand van zaken

78

Doelbereik
gerelat. aan
2027 tenzij
PG-stof.
Nvt
V&W,
VROM

52 Regeling vuilwater overige schepen

53 Regeling treintoiletten

VROM

51 Verbod vuilwater recreatievaart/AMvB
huishoudens

VROM

Trekker

Maatregel Rijk

Bovenstaande tabel geeft een overzicht van het
uitvoeringsprogramma diffuse bronnen
waterverontreiniging. Zie voor meer informatie ook
het brondocument generiek beleid op
www.kaderrichtlijnwater.nl

Huishoudelij
k/
Bacteriologis
ch

Probleemstof

6

Is belegd in LBOW-werkgroep Scheepvaart. In 2008 zal strategie vuilwater en plan van aanpak overige binnenvaart worden
opgesteld.
Proef vuilwaterinzameling chartervaart wordt vervolgd. Op Terschelling wordt in april 2008 een vuilwaterinzamelstation in
gebruik genomen.
Proef grote passagierschepen wordt, na enquête van de branche, vormgegeven.
Communicatie/voorlichting aan recreanten over lozingenverbod toiletwater recreatievaart wordt tot 1/1/2009 uitgevoerd.

Stand van zaken

Bijlage M Maatregelen prioritaire stoffen

(1)
(2)
(3)
(4)
(5)

CAS number

Naam prioritaire
stoffen

15972-60-8
120-12-7
1912-24-9
71-43-2
n.a.

Alachloor
Antraceen
Atrazine
Benzeen
Gebromeerde
difenylethers (**)
Pentabroomdife
nylether
(congeneren 28,
47, 99, 100, 153
*
en 154)
Cadmium and
zijn verbindingen
C10-13Chlooralkanen

(6)

7440-43-9

(7)

85535-84-8

(8)
(9)

470-90-6
2921-88-2

(10)

107-06-2

(11)
(12)

75-09-2
117-81-7

(13)
(14)
(15)
(16)

330-54-1
115-29-7
206-44-0
118-74-1

(17)

87-68-3

(18)

608-73-1
58-89-9

(19)
(20)

34123-59-6
7439-92-1

(21)

7439-97-6

(22)
(23)

91-20-3
7440-02-0

(24)

25154-52-3

Chloorfenvinfos
Chloorpyrifos
(chloorpyriphosethyl)
1,2Dichloorethaan
Dichloormethaan
Di(2ethylhexyl)ftalaat
(DEHP)
Diuron
Endosulfan
Fluoroanteen
Hexachloorbenz
een
Hexachloorbutad
ieen
Hexachloorcyclo
hexaan
Gamma-isomeer
Lindaan
Isoproturon
Lood en zijn
verbindingen
Kwik en zijn
verbindingen
Naftaleen
Nikkel en zijn
verbindingen
Nonylfenolen

Prioritair
gevaarlijk

Komt
voor op
bijlage
1
richtlijn
91/414/
N

In NL
toegelaten

Richtlijn
Marketing
and Use
1
76/769/E
EG

Overig

N

X
N

N

X

ja

X
X

Ja

Nee
Ja

EU verbod
voor diverse
toepassingen

Ja

Ja
Ja

X

Nee
Nee

Nee
Nee

X

Nee

Nee

NL standpunt
weekmakers

PAH
5

X

5

X
Nee

X

Ja

Ja

Nee

Nee

Ja

EG kwik
strategie

Ja
X

Ja

1

In de richtlijn stonden de maatregelen om de risico’s van stoffen te verminderen door beperkingen aan
het op de markt brengen of gebruiken van stoffen. De richtlijn is inmiddels vervangen door de REACH
verordening.

79

CAS number

Naam prioritaire
stoffen

(25)

104-40-5
1806-26-4
140-66-9

(26)

608-93-5

(4-nonylfenol)
Octylfenolen
(4-(1,1’,3,3’tetramethylbutyl)f
enol)
Pentachloorbenz
een

(27)
(28)

87-86-5
n.a.

Pentachloorfenol
Polycyclische
aromatische
koolwaterstoffen

50-32-8
205-99-2

(Benzo(a)pyreen)
(Benzo(b)fluorant
een)
(Benzo(g,h,i)pery
leen)
(Benzo(k)fluorant
een)
(Indeno(1,2,3cd)pyreen)
Simazine
Tributyltinverbind
ingen

191-24-2
207-08-9
193-39-5
(29)
(30)

122-34-9
688-73-3

(31)

36643-28-4
12002-48-1
120-82-1

(32)
(33)

80

67-66-3
1582-09-8

Tributyltin-kation
Trichloorbenzene
n
Trichloormethaan
(chloroform)
Trifluraline
Trichloorbenzene
n

Prioritair
gevaarlijk

Komt
voor op
bijlage
1
richtlijn
91/414/

In NL
toegelaten

Richtlijn
Marketing
and Use
1
76/769/E
EG

X

Geen
productie in
EU mogelijk
wel import
Nee

Nee

X

X

Overig

2005/69/EG
verbod PAK
houdende
procesolie in
banden;
strenge eisen
aan emissie
roetdeeltjes/r
oetfilters

Nee
Nee

N,1
nee

X

Ja

Ja
Ja
Ja
Nee

Nee

In EU havens
verboden per
1-01-08
Wereldwijd
verbod na
ratificatie IMO
verdrag

81

Besluit aanwijzing
bevoegdgezaggemeenten Wet
bodembescherming
Activiteitenbesluit

Besluiten
Besluit Bodemkwaliteit

Maatregelen

Per 1 januari 2008 hebben twaalf algemene maatregelen van bestuurs’s (amvb’s) plaatsgemaakt voor één
nieuwe algemene maatregel van bestuur: het Besluit algemene regels voor inrichtingen milieubeheer, beter
bekend als het Activiteitenbesluit. Het gaat om de volgende besluiten:
o Besluit bouw- en houtbedrijven milieubeheer;
o Besluit detailhandel en ambachtsbedrijven milieubeheer;
o Besluit horeca-, sport- en recreatie-inrichtingen milieubeheer;
o Besluit inrichtingen voor motorvoertuigen milieubeheer;
o Besluit jachthavens;
o Besluit opslaan in ondergrondse tanks 1998;
o Besluit opslag- en transportbedrijven milieubeheer;
o Besluit tandartspraktijken milieubeheer;
o Besluit tankstations milieubeheer;
o Besluit textielreinigingsbedrijven milieubeheer;
o Besluit voorzieningen en installaties milieubeheer;
o Besluit woon- en verblijfsgebouwen milieubeheer.
Tijdens deze samenvoeging is ook regelgeving voor lozingen in het Activiteitenbesluit opgenomen die
onder de Wet verontreiniging oppervlaktewateren (Wvo) vallen.
Ten aanzien het lozen in het oppervlaktewater, op of in de bodem of in een voorziening voor de inzameling en
het transport van afvalwater niet zijnde een vuilwaterriool hanteert het Activiteitenbesluit de lijn: de lozing is
verboden, tenzij deze volgens het besluit expliciet is toegestaan.
Voor een directe lozing op of in de bodem geldt een verbod.

-

-

-

Bouwstoffen
Grond en baggerspecie
Kwaliteitsborging (Kwalibo)
Wijst gemeenten aan die voor de toepassing van de Wet bodembescherming worden gelijkgesteld met een
provincie

-

Toelichting

Overzicht aanvullende generieke maatregelen

Wetgevingsinstrumenten

Categorie aanvullende
maatregelen

Bijlage N

Onderstaande tabel geeft een beknopt overzicht van de
aanvullende maatregelen op het gebied van bodem- en
waterbeleid, voor meer informatie verwijzen wij u naar het
brondocument generiek beleid op
www.kaderrichtlijnwater.nl

82

-

-

-

Circulaires
Circulaire Bodemsanering

Circulaire streef- en interventiewaarden
bodemsanering

-

-

Regeling uitvoeringskwaliteit
bodembeheer
Vrijstellingsregeling grondverzet

Deze circulaire bevat richtlijnen om bij bodemvervuiling het saneringscriterium toe te passen en de
saneringsdoelstelling vast te stellen. Met het saneringscriterium kunnen gemeenten en provincies vaststellen of
een terrein met spoed gesaneerd moet worden. De circulaire is op 1 mei 2006 in werking getreden en is
gebaseerd op belangrijke wijzigingen - nieuw saneringscriterium (artikel 37) en een nieuwe saneringsdoelstelling
(artikel 38) - in het saneringshoofdstuk van de Wet bodembescherming. Die wijzigingen zijn op 1 januari 2006 in
werking getreden. De circulaire geeft op korte termijn duidelijkheid over hoe beide artikelen in de praktijk moeten
worden toegepast. VROM overweegt op basis van ervaringen met de circulaire een algemene maatregel van
bestuur op te stellen.
De circulaire biedt een overzicht van alle beschikbare interventiewaarden en indicatieve niveaus voor ernstige
bodemverontreiniging, inclusief bijbehorende streefwaarden, meetvoorschriften en parameters voor het bepalen

Regeling van 26 september 2006 die nadere regels bevat en daarmee een nadere concretisering is van de eisen
aan bodemintermediairs in het hiervoor genoemde Besluit uitvoeringskwaliteit bodembeheer.
Op hergebruik van licht verontreinigde grond als bodem is de Vrijstellingsregeling grondverzet van toepassing.
Voor licht verontreinigde grond die volgens de eisen van de Vrijstellingsregeling grondverzet wordt toegepast,
geldt geen verwijderingsplicht. De grond mag dus blijvend deel uitmaken van, en vermengd raken met de
bodem. Hiervoor gelden enkele voorwaarden.

De regeling werkt het Besluit financiële bepalingen bodemsanering 2005. Ze bevat de regels voor het verstrekken
van geld aan de bevoegde overheden voor de Wet bodembescherming, de bedrijvenregeling en collectieve
saneringen.

-

Besluit inspectie vloeistofdichte vloeren
Besluit uitvoeringskwaliteit
bodembeheer
Bouwstoffenbesluit
Stortbesluit bodembescherming

-

Normen voor 130 stoffen
Regels voor het storten van afvalstoffen. In dit besluit staan de zogenoemde IBC-criteria (criteria voor isoleren,
beheersen en controleren) voor het storten van afvalstoffen binnen bedrijven (de wet spreekt van inrichtingen)

-

Besluit financiële bepalingen
bodemsanering 2005

Regelingen
Regeling financiële bepalingen
bodemsanering 2005

Het besluit verplicht een groot aantal bedrijfsgroepen (lijst is opgenomen in het besluit) tot een verkennend
onderzoek naar bodemverontreiniging van bedrijfsterreinen waar op 31 december 1989 een potentieel
verontreinigend bedrijf was gevestigd.
Geeft invulling aan de financiële bepalingen uit de Wet bodembescherming die betrekking hebben op de
budgetverlening aan de bevoegde overheden. Verder zijn de subsidievoorschriften voor de sanering van
bedrijfsterreinen opgenomen in dit Besluit.
Betreft de verplichting tot inspectie en keuring van vloeistofdichte vloeren
Eisen die worden gesteld aan zogenaamde bodemintermediairs.

-

Besluit verplicht bodemonderzoek
bedrijfsterreinen

83

Interreg

Innovatieprogramma Stedelijke
Vernieuwing

Groen beleggen

Budget Investeringen Ruimtelijke
Kwaliteit (BIRK)

Regelt het beleid ten aanzien van de kosten van onderzoek en sanering op grond waarvan veroorzakers en
eigenaren aansprakelijk kunnen worden gesteld.
De richtlijn uit 1997 schrijft preventieve maatregelen voor aan bedrijven om bodemverontreiniging te
voorkomen. Het bevoegd gezag gebruikt de richtlijn voor het opstellen van vergunningen en voor handhaving
van de Wet milieubeheer. De NRB moet een eind aan maken aan de praktijk waarin verschillende
vergunningverleners in gelijke situaties verschillende maatregelen voorschrijven.
Standaard om baggerspecie te beoordelen. Baggerspecie die kan worden gereinigd mag op enkele
uitzonderingen na niet op een stortplaats worden gestort. De specie mag alleen aan speciale stortplaatsen
worden aangeboden. Deze stortplaatsen betalen hierover geen belasting. Ook hebben zij geen verklaringen
nodig dat de baggerspecie onreinigbaar is. Stortplaatsen die ook andere afvalstoffen aannemen, hebben een
baggerspecieverklaring nodig. Zonder die verklaring betalen ze afvalstoffenbelasting over de baggerspecie.

VROM ondersteunde met het Budget Investeringen Ruimtelijke Kwaliteit (BIRK) ruimtelijke investeringsprojecten die
passen binnen het nationaal ruimtelijk beleid. Met het geld zijn projecten gesteund die anders niet van de grond
kwamen of niet met de gewenste kwaliteit konden worden gerealiseerd. De subsidieregeling is gesloten.
- Sinds 1995 bestaat de mogelijkheid om geld 'groen te beleggen' in zogenaamde groenfondsen. Met het geld uit
deze fondsen worden milieuvriendelijke projecten gefinancierd. Dat gebeurt tegen een lagere rente dan de
marktrente. Toch kan groen beleggen aantrekkelijk zijn en dat komt door een fiscale tegemoetkoming waardoor
het rendement verbetert.
- Om de stedelijke vernieuwing te versnellen en de kwaliteit te bevorderen is van 2001 tot en met 2004 het
InnovatieProgramma Stedelijke Vernieuwing (IPSV) ingesteld. Het IPSV maakt onderdeel uit van het
Investeringsbudget Stedelijke Vernieuwing (ISV). Jaarlijks werd subsidie verleend aan creatieve en vernieuwende
ideeën en projecten voor stedelijke vernieuwing. Nog tot 2009 monitoort VROM de IPSV-voorbeeldprojecten.
Verder wisselt het IPSV ook kennis en ervaringen uit de projecten uit.
- Rijks cofinancieringsregeling Interreg IV (Cetsi)
Het Rijk ruim 10 miljoen euro beschikbaar gesteld voor internationale samenwerkingsprojecten die vallen binnen
Interreg en bijdragen aan de doelstellingen van de Nota Ruimte. Deze projecten kunnen naast Europees geld ook
rijksgeld ontvangen.
- Projectstimuleringsregeling (PSR)
De PSR is een subsidie voor initiatieven van regionale en lokale overheden in het kader van de Interreg IV-B-

-

Minimumverwerkingstandaard (MVS)
Baggerspecie

Economische of fiscale instrumenten

-

-

Beleidsregels
Beleidsregel kostenverhaal

Nederlandse Richtlijn
Bodembescherming bedrijfsmatige
activiteiten

-

Circulaire landsdekkend beeld

van de saneringsurgentie en het saneringstijdstip.
Circulaire van 20 november 2001 die moet leiden tot uniforme en vergelijkbare dataset bij het bevoegd gezag
over de werkvoorraad van gevallen van ernstige bodemverontreiniging.

84

-

-

-

-

Subsidieregeling maatschappelijke
organisaties en milieu (SMOM)

PRoMT

Koplopersloket

SBIR

Milieuconvenanten

Een belangrijk convenant voor de waterkwaliteit is bijvoorbeeld het Convenant Gewasbescherming. Het convenant
richt zich op de hoofdlijnen van het Nederlandse gewasbeschermingsbeleid voor de korte én lange termijn. Doel is
het boeken van milieuwinst door innovatie en verbetering van het management bij telers (bevorderen van duurzame

Convenanten worden sinds de jaren tachtig in uiteenlopende situaties ingezet. De motivatie voor het gebruik loopt
uiteen, maar de belangrijkste reden is om vooruit te lopen op regelgeving. Andere redenen zijn: regelgeving niet
mogelijk, symbolisch beleid of andere redenen. Er zijn meer dan100 milieuconvenanten, voor een overzicht (van
geldende convenanten in 2001) zie brondocument generiek beleid op www.kaderrichtlijnwater.nl.

In onderhandeling tot stand gekomen milieuovereenkomsten

-

Milieu-investeringsaftrek (MIA) en
Willekeuring afschrijvingen Milieuinvesterings-afschrijvingen (Vamil)

-

programma's Noordwest Europa en Noordzeeregio en het Interreg IV-C-programma. Nederlands partners
kunnen het te verlenen maximaal 25.000 euro subsidie krijgen.
Interreg IV-A en IV-C
Het ministerie van Economische Zaken stelt geld beschikbaar voor innovatieprojecten binnen Interreg IV-A en
Interreg IV-C.
MIA en Vamil zijn subsidies op milieuvriendelijke bedrijfsmiddelen voor ondernemers. MIA staat voor milieuinvesteringsaftrek. Dit is een fiscale aftrekregeling voor ondernemers die investeren in milieuvriendelijke
bedrijfsmiddelen. Vamil staat voor willekeurige afschrijving milieu-investering. De Vamil-regeling biedt
ondernemers een liquiditeits- en rentevoordeel.
Via de SMOM kunnen maatschappelijke organisaties subsidie krijgen voor projecten en werkprogramma's met
een bovenprovinciaal, nationaal of internationaal belang die gericht zijn op milieu of duurzame ontwikkeling.
Alleen maatschappelijke organisaties zonder winstoogmerk komen in aanmerking voor de subsidie.
Het subsidieprogramma milieu en technologie, kortweg ProMT, ondersteunt ondernemers bij
demonstratieprojecten, haalbaarheidsonderzoeken en marktonderzoeken. Projecten die een bijdrage leveren aan
het diffuse bronnenbeleid kunnen een beroep doen op deze regeling.
Het ‘koplopersloket’ ondersteunt ondernemers die tegen specifieke problemen aanlopen bij innovatieve projecten
die zijn gericht op duurzaamheid. Het koplopersloket biedt maatwerk bij financieel en economische kwesties,
maar ook bij vragen rondom regelgeving en vergunningverlening of het in contact komen met mogelijke
projectpartners.
Het Small Business Innovation Research programma (SBIR) is een op innovatieprogramma, speciaal opgezet voor
kleine en middelgrote ondernemingen (MKB). De overheid geeft bedrijven onderzoeks- en
ontwikkelingsopdrachten, gericht op innovatieve oplossingen voor maatschappelijke thema’s. Zo´n opdracht
betreft in eerste instantie een haalbaarheidsonderzoek (fase 1) en mogelijk een R&D-traject (fase 2). Deze fasen
worden volledig door de overheid gefinancierd. Fase 3, het commerciële traject, dient de MKB-ondernemer zelf
te financieren, eventueel met hulp van externe financiers.

85

bevordering van geïntegreerde gewasbescherming, waarbij het gebruik en de emissie van bestrijdingsmiddelen
worden verminderd
vermindering van de milieubelasting (van vooral het oppervlaktewater) met 75% in 2005 en 95% in 2010 ten
opzichte van 1998
beëindiging van de overschrijdingen van het MTR (vooral in oppervlaktewater) en realisatie van een stap in de
richting van het VR-niveau
zoeken van oplossingen voor knelpunten in de drinkwaterwinning (vooral ook uit oppervlaktewater)
een koppeling van de handhavingsactiviteiten krachtens het gewasbeschermingsbeleid met die van
waterbeheerders
gezamenlijke monitoring van de waterkwaliteit onder centrale regie van de Rijksoverheid (VROM en LNV)

Bij WKO wordt de temperatuur van het grondwater gebruikt om gebouwen te verwarmen in de winter en/of af
te koelen in de zomer. Het principe is eenvoudig: grondwater wordt opgepomt en gebruikt voor koeling in de
zomer (boven de grond kan het grondwater eventueel verder worden afgekoeld), waarna het water opnieuw
wordt geïnfiltreerd en in de winter weer wordt opgepomt voor verwarming (boven de grond kan het grondwater
eventueel verder worden opgewarmd).
Voor (open) systemen met een verpompt volume van meer dan 12.000 m3 per kwartaal en een pompcapaciteit
van meer dan 10 m3 per uur moet een vergunning in het kader van de Grondwaterwet worden aangevraagd bij
de provincie. Belangrijke voorwaarden: er moet voldoende bovengrondse warmte-/koude vraag zijn, er mag
geen netto-warmte of koude worden opgeslagen op jaarbasis en de hoeveelheid geïnjecteerd water moet gelijk
zijn aan de hoeveelheid onttrokken water. In gebieden met grondwaterverontreiniging (risico verspreiding) en in
gebieden waar drinkwater wordt gewonnen geven de provincies in beginsel geen vergunning voor WKO af.

Het Rijk (inclusief de daartoe behorende diensten en agentschappen) heeft zich verplicht uiterlijk in 2010 bij 100%
van de rijksaankopen en -investeringen duurzaamheid als zwaarwegend criterium mee te nemen (motie Koopmans -

-

-

Faasen, R., 2003. Landbouw-bestrijdingsmiddelen (gewasbeschermingsmiddelen), Ministerie van Verkeer en Waterstaat, Rijkswaterstaat. URL:
www.helpdeskwater.nl/aspx/download.aspx?PagIdt=1942&File=01_landbouw_bestrijdingsmiddellen.pdf

1

Duurzaam inkopen

Overige relevante maatregelen

Warmte-/koudeopslag

Kunstmatige aanvulling van watervoerende lagen

-

-

-

-

-

landbouw engeïntegreerde gewasbescherming). Het convenant besteedt bijzondere aandacht aan de
waterkwaliteit1:

86

De Krom nr. 130 29800-XI). De lagere overheden hebben een doelstelling van 50 % uitgesproken.
- De Tweede Kamer wordt elke twee jaar met de Rapportage Duurzame Bedrijfsvoering Overheid geïnformeerd
over de voortgang.
Een aantal voorbeelden zijn:
- Bestrijdingsmiddelen: waar het rijk opdrachtgever is, zal het gebruik van chemische onkruidbestrijdingsmiddelen
worden beperkt. Voor het bestrijden van onkruid op verhardingen zullen RGD en RWS gebruik maken van het
betreffende milieukeurmerk ‘Barometer Duurzaam Terreinbeheer’ waarbij het niveau van ‘Brons’ wordt
geambieerd.
- RWS zal, in het kader van ‘Hand In Eigen Boezem’ de emissies van de eigen vloot tegengaan.
- Run off/afvloeiend hemelwater van wegen: het rijk voert voor eigen werken de beleidsadviezen uit die staan in de
Nota Afvloeiend hemelwater van de voormalige Commissie Integraal Waterbeheer.

Bijlage O

Basisgegevens per beheergebied

Stroomgebied
Beheergebied

: Eems
: Waterschap Hunze en Aa’s

Doelen biologische en fysisch-chem ische kwaliteitselem enten

2,2

0,1

30

25

5,5-8,5

70-120

0,6

0,6

0,55

2,5

0,1

30

25

5,5-8,5

70-120

R5

NL33WZ

Westerwoldsche Aa Zuid / Ruiten Aa / Runde

S

0,6

0,6

0,56

3

0,1

60

25

5,5-8,5

70-120

R7

NL33WN

Westerwoldsche Aa Noord

S

0,5

0,6

0,49

5

0,15

200

25

6,0-8,5

70-120

R12

NL33MP

Mussel Aa / Pagediep

S

0,42

0,48

0,51

3

0,15

60

25

4,5-6,5

70-120

M14

NL33DW

Boezemkanalen Duurswold

K

0,6

0,6

0,52

0,6

4

0,15

400

0,4

25

5,5-8,5

60-120

M14

NL33EW

Boezemkanalen Eemskanaal Winschoterdaip

K

0,57

0,34

0,29

0,39

4

0,2

400

0,4

25

5,5-8,5

60-120

M14

NL33FI

Kanaal Fiemel

K

0,49

0,51

0,41

0,47

4

0,2

400

0,3

25

5,5-8,5

60-120

M14

NL33HM

Hondshalstermeer

K

0,55

0,53

0,46

0,5

4

0,2

400

0,3

25

5,5-8,5

60-120

M14

NL33HV

Kanalen Hunze / Veenkolonien

K

0,6

0,6

0,53

0,6

3

0,15

200

0,4

25

5,5-8,5

60-120

M14

NL33KW

Kanalen Westerwolde

K

0,6

0,6

0,55

0,53

3,5

0,15

200

0,4

25

5,5-8,5

60-120

M14

NL33NW

Noord-Willemskanaal

K

0,6

0,41

0,33

0,42

4

0,2

200

0,4

25

5,5-8,5

60-120

M14

NL33OA

Boezemkanalen Oldambt

K

0,6

0,6

0,54

0,6

4

0,15

400

0,3

25

5,5-8,5

60-120

M14

NL33OM

Oldambtmeer

K

0,6

0,6

0,58

0,6

4

0,1

200

0,6

25

5,5-8,5

60-120

M14

NL33SM

Schildmeer

S

0,6

0,6

0,5

0,57

3,5

0,1

200

0,6

25

5,5-8,5

60-120

M14

NL33ZM

Zuidlaardermeer

S

0,6

0,6

0,53

0,6

2,2

0,1

40

0,6

25

5,5-8,5

60-120

Andere duurzame activiteiten

Meter

Macrofauna

EKR

(zomergemiddelde)

%

0,58

S

Waterhuishouding,
bescherming tegen
overstromingen, afwatering

Zuurstofverzadiging

-

0,6

Hunze

(zomergemiddelde)

0C

0,6

NL33HU

Zuurgraad

mg Cl/l Chloride
(zomergemiddelde)

Temperatuur
(maximum waarde)

mg P/l Totaal fosfaat
(zomergemiddelde)

Meren

(zomergemiddelde)

mg N/l Totaal stikstof
(zomergemiddelde)

S

R5

SV/K

Doorzicht

EKR

Drentse Aa

Vis

EKR

Rivieren

Type

Macrofyten

Naam waterlichaam

NL33DA

Fytoplankton
waterlichaam

R5

Code
Categorie

Fysisch-Chemische kwaliteitselementen

EKR

Biologische kwaliteitselementen

Motivering Status

Code waterlichaam

Status
S

Naam waterlichaam

Scheepvaart of recreatie

functieschade

NL33DA

Drentse Aa

NL33HU

Hunze

X

NL33MP

Mussel Aa / Pagediep

NL33SM

Schildmeer

NL33WN

Westerwoldsche Aa Noord

NL33WZ

Westerwoldsche Aa Zuid / Ruiten Aa / Runde

X

NL33ZM

Zuidlaardermeer

X

X
X
X
X

X

87

NL33ZM

88

Boezemkanalen Oldambt
Schildmeer
Westerwoldsche Aa Noord
Westerwoldsche Aa Zuid / Ruiten Aa / Runde
Zuidlaardermeer

X

X
X
X
X
X

X
X

X

maatschappelijk
draagvlak

X

uitvoeringscapaciteit

Boezemkanalen Duurswold
Boezemkanalen Eemskanaal Winschoterdaip
Kanaal Fiemel
Hondshalstermeer
Hunze
Kanalen Hunze / Veenkolonien
Kanalen Westerwolde
Mussel Aa / Pagediep
Noord-Willemskanaal

technisch
onhaalbaar

grondverwerving

Drentse Aa

onevenredig
kostbaar

synergie met andere
beleidsvoornemens

NL33HU
NL33HV
NL33KW
NL33MP
NL33NW
NL33OA
NL33SM
NL33WN
NL33WZ

Naam waterlichaam

trage effecten
maatregelen

Code waterlichaam
NL33DA
NL33DW
NL33EW
NL33FI
NL33HM

nalevering / historische
belasting

natuurlijke
omstandighe
den

te hoge lasten

Motivering Fasering

X

X

X
X
X

X
X
X
X
X

X
X
X
X
X
X
X
X

X

X

X
X

X
X
X

X
X
X

X
X
X

X
X
X

Stroomgebied
Beheergebied

: Eems
: Waterschap Noorderzijlvest

Doelen biologische en fysisch-chem ische kwaliteitselem enten

Zuurstofverzadiging
(zomergemiddelde)

Zuurgraad
(zomergemiddelde)

Temperatuur
(maximum waarde)

Doorzicht
(zomergemiddelde)
Meter

mg Cl/l Chloride
(zomergemiddelde)

(zomergemiddelde)

mg P/l Totaal fosfaat

(zomergemiddelde)

mg N/l Totaal stikstof

Vis

Damsterdiep-Nieuwediep

K

0,6

0,53

0,53

0,48

3

0,2

>300

0,9

25

5,5-8,5

60-120

M14

NL34M110

Maren-DG Fivelingo

K

0,6

0,53

0,54

0,48

3

0,22

500

0,6

25

5,5-8,5

60-120

M30

NL34M113

NO Kustpolders

K

0,6

0,45

0,5

0,4

2,9

0,5

>750

0,5

25

6,0-9,0

60-120

-

%

SV/K

NL34M100

0C

EKR

Macrofyten

Naam waterlichaam

M14

Type

EKR

Macrofauna

Code waterlichaam

EKR

Categorie
Meren

Fysisch-Chemische kwaliteitselementen

EKR

Fytoplankton

Biologische kwaliteitselementen

Motivering Status
[PM]
Motivering Fasering

anders

Naam waterlichaam
Damsterdiep-Nieuwediep
Maren-DG Fivelingo
NO Kustpolders

maatschappelijk
draagvlak

Code waterlichaam
NL34M100
NL34M110
NL34M113

Anders

grondverwerving

technisch
onhaalbaar

X
X
X

X
X
X

X
X
X

89

Stroomgebied
Beheergebied

: Eems
: Rijkswateren

Doelen biologische en fysisch-chem ische kwaliteitselem enten

Motivering status

Rijkswateren

[PM]

Motivering fasering

[PM]

90

Rijkswateren

0,51

25

Zuurstofverzadiging
(zomergemiddelde)
%

0,19

Zuurgraad
(zomergemiddelde)

0,59

Doorzicht
(zomergemiddelde)

Vis

Macrofyten

Macrofauna

0,6

-

S

Temperatuur
(maximum waarde)

Eems-Dollard

0C

NL81_2

Meter

O2

mg Cl/l Chloride
(zomergemiddelde)

N

Overgangswater

mg P/l Totaal fosfaat
(zomergemiddelde)

Eems-Dollard Kust

mg N/l Totaal stikstof
(zomergemiddelde)

SV/K

NL81_3

EKR

Naam waterlichaam

K1

EKR

Categorie

EKR

Type Code waterlichaam

Kustwater

Fysisch-Chemische kwaliteitselementen

EKR

Fytoplankton

Biologische kwaliteitselementen

60

Bijlage P

Tijdvak

Toelichting maatregelen per beheergebied

2010-2015

Art. 11-3h
Art. 11-3i

Art. 11-4

Art. 11-5

Tijdvak

verminderen belasting RWZI
afkoppelen verhard oppervlak
saneren verontreinigd(e) landbodems / grondwater
verminderen emissie nutriënten landbouw
Verwijderen verontreinigde bagger
Verbr. watersyst, aansl. wetland / verlagen uiterwaard
verwijderen stuw
vispasseerbaar maken kunstwerk
verbreden / nvo; langzaam stromend / stilstaand water
verdiepen watersysteem (overdimensioneren)
overige inrichtingsmaatregelen
verbreden / hermeanderen / nvo; (snel) stromend water
uitvoeren actief vegetatie- / waterkwaliteitsbeheer
financiele maatregelen
uitvoeren onderzoek

67
4
2
3
1

1

1
15
10
2
8
25

8
19
113
2350

2

2
64
18
21

20
5

1
1

2

1
1

Totaal

Provincie Groningen

ha
stuks
stuks
ha
stuks
stuks
ha
ha
stuks
stuks
km
ha
ha
stuks
km
ha
km
stuks
stuks

Provincie Drenthe

Eenheid

aanpakken riooloverstorten

RWS

Maatregelnaam

Art. 11-3g

Waterschap Hunze en
Aa's

SGBP

Waterschap
Noorderzijlvest

Waterbeheersgebied

67
4
2
3
2
1
15
10
2
18
44
113
2350
2
64
18
41
2
9

2016-2027

Art. 11-3i

Art. 11-4

Eenheid
ha
km
ha
km
ha
km
stuks
km

29

76

55
20
200
49
50
53
1

Totaal

Maatregelnaam
Verwijderen verontreinigde bagger
inrichten mest- / spuitvrije zone
aanpassen waterpeil
verbreden / nvo; langzaam stromend / stilstaand water
overige inrichtingsmaatregelen
verbreden / hermeanderen / nvo; (snel) stromend water
aanleg zuiveringsmoeras
uitvoeren actief vegetatie- / waterkwaliteitsbeheer

Waterschap Hunze en
Aa's

SGBP
Art. 11-3h

Waterschap
Noorderzijlvest

Waterbeheersgebied

55
20
200
78
50
53
1
76

91

Bijlage Q

Register gedetailleerde programma’s
en beheerplannen Eems
Indien er gemeenten in deze lijst zijn opgenomen die géén plan of
besluit inzake KRW-maatregelen gaan nemen/hebben genomen, dan
zullen deze gemeenten uit de lijst worden verwijderd.
In hoofdstuk 8 wordt een beschrijving gegeven van hoe informatie kan
worden verkregen. De meeste programma’s en beheerplannen kunnen
op de website van de betreffende organisatie gedownload worden.
Voor de aanvraag van kopieën wordt tevens verzocht contact op te
nemen met de verantwoordelijke organisatie. De adresgegevens van de
verantwoordelijke organisaties worden gegeven in hoofdstuk 9 van het
hoofdrapport.

Id-nr

Titel

Planvorm

Voll./
part. 1

Looptijd

Verantwoordelijke
organisatie

Voll.

2010-2015

V&W

Voll.

2010-2015

Rijkswaterstaat

nieuw

2007 e.v.

VROM

2010-2015

Provincie Drenthe

Voll.

2009-2013

Provincie Groningen

Waterschappen
Waterbeheerplan
Voll.

2010-2015

Waterschap
Noorderzijlvest

Waterbeheerplan

2010-2015

Waterschap Hunze en
Aa's

Rijk
R1

Nationaal Waterplan

R2

Beheerplan Rijkswateren

R3

Uitvoeringsprogramma
diffuse bronnen

P63

Ontwerp - besluit
vaststelling doelen en
maatregelen
oppervlaktewaterlicham
en en
grondwaterlichamen in
Drenthe op grond van
de Europese
Kaderrichtlijn Water
Provinciaal
Omgevingsplan
Groningen
2009 - 2013

P61

W34

W33

Nota voor de
waterhuishouding 2
Beheersplan voor de
rijkswateren 3
Programma

Provincies
Provinciaal
Part.
Omgevingsplan

Provinciaal
Omgevingsplan

Waterbeheerplan 20102015 Waterschap
Noorderzijlvest
Waterschap Hunze en
Aa's Waterbeheerplan

1

Voll.

Voll.  volledige herziening van het plan/programma
Part.  partiele herziening van het plan/programma

92

2

Onder de nieuwe waterwet gaat het hierbij om het nationale waterplan.

3

Onder de nieuwe waterwet gaat het hierbij om een (water)beheerplan.

Gemeenten
De onderstaande lijst geeft een overzicht van de gemeenten in het
stroomgebied van de Eems die in de periode 2010-2015 KRWmaatregelen gaan nemen. In het definitieve SGBP wordt deze lijst
aangevuld met de overige in het stroomgebied gelegen gemeenten.
Aa en Hunze (B)
Assen (B)
Groningen (A)
Haaren
Tienaarlo
(A) KRW-Maatregelen zijn gekoppeld aan het RBO-Programma synergiegelden (70 en
100% pakketten), het opvoeren en besluiten over deze maatregelen hangt samen
met toekenning synergiegelden.
(B) KRW-Maatregelen zijn gekoppeld aan het RBO-Programma synergiegelden (130%
pakket), het opvoeren en besluiten over deze maatregelen hangt samen met
toekenning synergiegelden.

93

Bijlage R

Samenstelling klankbordgroepen
Eems

........................................................................................

Nedereems
De Klankbordgroep voor Nedereems (en Rijn-Noord) bestaat uit de
volgende organisaties:
1. Onafhankelijk voorzitter
2. ANWB
3. Bouwend Nederland Regio Noord
4. Hengelsportfederatie Groningen-Drenthe
5. Hiswa/Recron
6. IVN Drenthe
7. IVN Groningen
8. Kamer van Koophandel Drenthe
9. Kamer van Koophandel Groningen
10. LTO Noord
11. Milieufederatie Drenthe
12. Milieufederatie Groningen
13. Recreatieschap Drenthe
14. Regioraad Noord Groningen
15. Staatsbosbeheer Regio Noord
16. Stichting Het Drentse Landschap
17. Stichting Het Groninger Landschap
18. Stichting Natuurwater
19. Streekraad Oost Groningen
20. Vereniging Drentse Gemeenten
21. Vereniging Natuurmonumenten regio Groningen
22. Vereniging van Kleine Dorpen Groningen
23. VNO-NCW
24. Waterbedrijf Groningen
25. Waterleidingsmaatschappij Drenthe
26. Watersportverbond District Noord
Eems-Dollard
De gebiedsgroep voor Eems-Dollard bestaat uit de volgende
organisaties:
1. Akzo Nobel
2. ANWB
3. Bedrijfsbelangen Eemshaven
4. Directie Munnikeveen BV
5. Groningen Seaports
6. Het Groninger Landschap
7. Kamer van Koophandel
8. LTO Noord
9. Milieufederatie Groningen
10. NBGK
11. NLWKN
12. NOM

94

1

STROOMGEBIEDBEHEERPLAN

13. Provincie Fryslân Secr. RCW
14. Raad voor de Wadden
15. Vereniging van Oevereigenaren en gebruikers
16. Vogelbescherming
17. Waddenvereniging
18. Wagenborg Shipping BV
19. BBZ
20. Camping Lauwersoog
21. Commit Consulting
22. Friese vereniging van Zandwinners
23. Frisia Zout
24. Fryske Gea
25. Havenbeheer Harlingen
26. Het Groninger Landschap
27. Kamer van Koophandel Leeuwarden
28. LTO
29. LTO Drachten
30. Milieu Federatie Groningen
31. Milieufederatie Friesland
32. NAM
33. Natuurmonumenten
34. Nederlandse Vissersbond
35. NH Landschap
36. OverlegOrgaan Waddeneilandengemeenten
37. Peterson
38. PO Mosselcultuur
39. Raad van de Wadden
40. Spaansen B.V.
41. Staatsbosbeheer
42. Stichting De Noordzee
43. Stichting Jachthavens
44. Terp 10
45. TNO Imares
46. Verenigde Bruine Zeilvloot Harlingen
47. Vereniging van waterbouwers in Bagger-, kust- en overwerken
VBKO
48. Vereniging Wadvaarders
49. Vertegenwoordiger Natuurorganisaties
50. Visafslag Hollands Noorden
51. Vogelbescherming
52. Waddenvereniging
53. Wagenborg Passagiersdiensten
54. Wageningen IMARES
55. Wassernet
56. Watersportverbond

2

STROOMGEBIEDBEHEERPLAN

95

96

Colofon

Het ontwerp-stroomgebiedbeheerplan Eems
is een uitgave van het Ministerie van Verkeer en
Waterstaat. De totstandkoming is mogelijk geworden
dankzij de bijdragen van de Nederlandse provincies,
waterschappen, het Ministerie van Landbouw,
Natuur en Voedselkwaliteit en het Ministerie van
Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieu.
Het ontwerp-stroomgebiedbeheerplan Eems
is te downloaden op www.kaderrichtlijnwater.nl.

Uitgegeven door:

Ministerie van Verkeer en Waterstaat

Meer informatie
en bestellen:

Helpdesk Water

Telefoon:

0800-659 28 37

E-mail:
Coördinatie drukwerk:

Vormgeving:
Fotografie:
Druk:

contact@helpdeskwater.nl
Ministerie van Verkeer en Waterstaat
Directoraat-Generaal Water
Ministerie van Verkeer en Waterstaat en
Trichis, Communicatieadvies, vormgeving BNO
en publishing, Rotterdam
Henri Cormont, kaft
Trichis, Rotterdam

Oplage:

170

Datum:

December 2008

Dit document is gedrukt op chloorvrij papier.
Aan dit document kunnen geen rechten ontleend worden.

������������������������������
������������������������������

�
�
�
�
�
�
�
�

����
����
���������
�������

�����������������������������������������������