Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

35 570 V

Vaststelling van de begrotingsstaat van het
Ministerie van Buitenlandse Zaken (V) voor het
jaar 2021

Nr. 9

BRIEF VAN DE MINISTERS VAN BUITENLANDSE ZAKEN, VAN
DEFENSIE, VOOR BUITENLANDSE HANDEL EN ONTWIKKELINGSSAMENWERKING EN VAN JUSTITIE EN VEILIGHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 21 september 2020
Met deze brief wordt uw Kamer geïnformeerd over de staatsgreep in Mali,
de diplomatieke reacties hierop en de gevolgen voor de Nederlandse
inzet.
1. Recente ontwikkelingen
Dinsdag 18 augustus jl. hebben Malinese militairen de verkozen president
van Mali, Ibrahim Boubacar Keïta, samen met de premier, Boubou Cissé,
en andere leden van de Malinese regering gevangengenomen. De
geweldloos verlopen staatsgreep heeft geleid tot het aftreden van
president Keïta en het ontbinden van zijn regering en het parlement.
De militaire coup volgde op een lange periode van sociale onrust in het
land en toenemende frustraties onder de bevolking over het politiek
leiderschap. Mali was al enige tijd het toneel van massademonstraties
tegen het onvermogen van de autoriteiten om slecht bestuur, corruptie,
armoede en de veiligheidsdreigingen in het land het hoofd te bieden.
De coupplegers, verenigd in het Comité National pour le Salut du Peuple
(CNSP), hebben de installatie van een transitieregering aangekondigd, die
op termijn nieuwe verkiezingen zal organiseren. De militaire junta
organiseert hierover brede nationale consultaties met politieke partijen,
vakbonden, maatschappelijke organisaties en de ondertekenaars van het
vredesakkoord uit 2015. Veel Malinese burgers en belanghebbenden
hechten sterk aan het vormgeven van een autonoom en inclusief
transitieproces onder nieuw leiderschap.

kst-35570-V-9
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 V, nr. 9

1

Vertegenwoordigers van ECOWAS, de economische gemeenschap van
West-Afrikaanse staten, leiden momenteel de gesprekken met het CNSP
vanuit de internationale gemeenschap. De onderhandelingen gaan onder
andere over de duur van de transitieperiode, de samenstelling van de
overgangsregering en de terugkeer naar een democratische rechtsorde.
ECOWAS bemiddelde tot nu toe succesvol met het CNSP over de vrijlating
van ex-president Keïta, die recent om gezondheidsredenen naar Abu
Dhabi is afgereisd.
2. Diplomatieke reacties
Internationale partners hebben de staatsgreep veroordeeld en het belang
van een civiel-geleide terugkeer naar democratisch verkozen bestuur
benadrukt.
De VN Veiligheidsraad veroordeelde de staatsgreep op 20 augustus en
riep op tot spoedig herstel van de constitutionele orde. De SecretarisGeneraal van de Verenigde Naties riep al eerder op tot vrijlating van de
politieke gevangenen.
ECOWAS heeft, naast hun rol als bemiddelaar in de onderhandelingen
met CNSP, snel na de coup gereageerd met financiële en economische
sancties tegen Mali en heeft het land uitgesloten van besluitvormende
organen van ECOWAS. Buurlanden hebben hun grenzen met Mali
voorlopig gesloten. De Afrikaanse Unie (AU) heeft Mali een dag na de
coup (19 augustus) als lid van de AU geschorst totdat de constitutionele
orde hersteld is.
De voorzitter van de Europese Raad (ER), Charles Michel, bracht na de ER
van 19 augustus een verklaring uit waarin de staatsgreep werd veroordeeld en steun werd uitgesproken voor de inspanningen van de regionale
organisatie ECOWAS om te bemiddelen ten behoeve van het herstel van
de grondwettelijke orde.
Nederland steunt de verklaringen van de VN en de EU waarin de
staatsgreep wordt veroordeeld en wordt opgeroepen tot een terugkeer
naar een constitutionele rechtsorde. Nederland benadrukt tevens het
belang van een inclusieve transitie die wordt gesteund door de Malinese
bevolking.
3. Gevolgen van de staatsgreep voor de Nederlandse inzet
De veiligheidsinzet
Als reactie op de staatsgreep in Mali heeft de EU besloten om de adviesen trainingsactiviteiten van de civiele capaciteitsopbouwmissie (EUCAP
Sahel Mali) en de militaire trainingsmissie (EUTM Mali) grotendeels op te
schorten, omdat er niet met een legitieme overheid kan worden samengewerkt. Enkele operationele activiteiten, onder andere op het gebied van
mensenrechten, vinden in aangepaste vorm wel doorgang om zo de
lokale bevolking in Mali te blijven ondersteunen. Zo blijft EUCAP Sahel
Mali bijvoorbeeld advies uitbrengen over de ontwikkeling van het
Malinese wetboek van strafrecht.
Nederland heeft in reactie hierop besloten om de geplande rotatie van
Nederlands personeel in EUTM Mali en plaatsingen in EUCAP Sahel Mali
(mandaat maximaal 20 functionarissen, Kamerstuk 29 521, nr. 363) tot
nader order uit te stellen. De Nederlandse stafofficieren (drie militairen) en
functionarissen (een politiefunctionaris en een civiel expert) bevonden
zich op het moment van de staatsgreep nog in Nederland in verband met

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 V, nr. 9

2

de repatriëring die volgde op de COVID-19 maatregelen die eerder dit jaar
door de EU waren genomen. Nederland blijft in nauw contact met de
EU-instellingen en met de EU-lidstaten over de laatste ontwikkelingen en
over een eventuele hervatting van de missieactiviteiten.
De leiding van VN-missie MINUSMA heeft aangegeven de operationele
taken en programmering in het mandaatgebied van de missie (Noord- en
Centraal-Mali) voort te zetten en hierbij, waar nodig, samen te werken met
Malinese eenheden die in dit gebied zijn ontplooid. Een voortzetting van
zowel de militaire als civiele activiteiten is volgens de missie in het belang
van de Malinese bevolking en de stabiliteit in Mali. Het Nederlandse
aanwezige personeel in MINUSMA (drie stafofficieren, drie Individual
Police Officers en twee militairen in de Duitse Intelligence, Surveillance
and Reconnaissance (ISR) taskforce) zal zijn reguliere werkzaamheden
voortzetten. De terugkeer van het resterende Nederlandse materieel uit
Mali zal mogelijk vertraging oplopen als gevolg van de sluiting van de
grenzen (Kamerstuk 29 521, nr. 409). Ook hier monitort Nederland in
nauwe samenspraak met de VN en andere internationale partners de
ontwikkelingen.
Frankrijk heeft laten weten voorlopig door te zullen gaan met de geplande
activiteiten, zoals de samenwerking met de Malinese strijdkrachten in het
kader van de regionale antiterrorismeoperatie Barkhane en de ontplooiing
van Taakgroep Takuba. Deze zou begin 2021 volledig operationeel moeten
zijn. Nederland heeft eerder toegezegd één of twee stafofficieren aan
Taakgroep Takuba te zullen leveren (Kamerstuk 29 521, nr. 405, 27 maart
2020). Nederland blijft met Frankrijk en andere deelnemende landen in
contact over de ontwikkelingen ten aanzien van Taakgroep Takuba.
De Verenigde Staten heeft laten weten alle activiteiten ter ondersteuning
van de Malinese strijdkrachten op te schorten. Ook is Mali tot nader orde
uitgesloten van deelname aan de regionale oefening Flintlock 2021.
Nederlandse militairen zullen begin 2021 tijdens deze jaarlijks terugkerende oefening trainingsactiviteiten in Burkina Faso en Senegal
ontplooien.
Ontwikkelingssamenwerking
Na de militaire coup hebben de Europese Unie en diverse Europese
lidstaten hun financiële steun aan de centrale overheid opgeschort, in
afwachting van het herstel van de constitutionele orde. Zodra er een
overgangsregering is geïnstalleerd worden de mogelijkheden voor het
hervatten van de steun opnieuw bekeken. Op dit moment levert de EU
financiële steun via alternatieve kanalen zoals via de VN en humanitaire
organisaties.
Nederland heeft na de vorige militaire coup in 2012 de ontwikkelingsinzet
in Mali aangepast en de bilaterale financiële samenwerkingsverbanden
met de centrale overheid afgebouwd. Wel ondersteunt Nederland nog
twee multilaterale programma’s waarvan enkele onderdelen betrekking
hebben op de centrale overheid. Nederland is momenteel in gesprek met
internationale partners over hun beleid ten aanzien van deze onderdelen
met de centrale overheid.
De Nederlandse ontwikkelingsinzet in Mali richt zich op het verbeteren
van het toekomstperspectief van de jeugd, met name meisjes, en het
wegnemen van grondoorzaken van armoede, uitsluiting en instabiliteit.
Door Nederland gesteunde programma’s op het gebied van o.a. voedselzekerheid, water, schone energie, private sector ontwikkeling, Seksuele en
Reproductieve Gezondheid en Rechten (SRGR), veiligheid en rechtsorde
worden grotendeels uitgevoerd door niet-gouvernementele organisaties

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 V, nr. 9

3

en internationale instellingen. Deze inspanningen dragen bij aan het
weerbaar maken van de bevolking.
Daarnaast biedt Nederland gerichte steun aan een beperkt aantal
autonome overheidsinstellingen, publieke uitvoeringsorganisaties en de
decentrale overheid. Dit betreft bijvoorbeeld steun aan de Malinese
Rekenkamer die onderzoek doet naar financieel beheer en corruptie
binnen de overheid, maar ook een Wereldbank programma dat de
toegang tot gezondheidszorg op lokaal niveau verbetert in nauwe
samenwerking met de decentrale overheid. Het kabinet zet deze inspanningen in Mali voort, ook om verdere destabilisering van het land te
voorkomen.
4. Consulaire aangelegenheden
De aanwezige Nederlanders in Mali zijn spoedig na de staatsgreep
geadviseerd om in een veilige omgeving te verblijven en verplaatsingen
zoveel mogelijk te beperken. Er hebben zich geen incidenten voorgedaan.
Ook het algemene reisadvies voor Mali is naar aanleiding van de
staatsgreep aangepast. Momenteel lijkt de veiligheidssituatie weer
teruggekeerd naar normaal, maar het blijft aangeraden voorzichtigheid in
acht te nemen.
De Minister van Buitenlandse Zaken,
S.A. Blok
De Minister van Defensie,
A.Th.B. Bijleveld-Schouten
De Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking,
S.A.M. Kaag
De Minister van Justitie en Veiligheid,
F.B.J. Grapperhaus

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 V, nr. 9

4