Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2023–2024

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

72
Vragen van het lid Hagen (D66) aan de Staatssecretaris van Infrastructuur en
Waterstaat over het bericht «Ruim veertig procent van de flesjes met statiegeld
komt niet bij een inzamelpunt terecht» (ingezonden 28 augustus 2023).
Antwoord van Staatssecretaris Heijnen (Infrastructuur en Waterstaat)
(ontvangen 26 september 2023).
Vraag 1
Bent u bekend met het bericht dat ruim veertig procent van de flesjes met
statiegeld niet bij een inzamelpunt terechtkomt?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Welke handhavende actie gaat de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT)
ondernemen nu het percentage ingezamelde kleine flesjes ver onder het
wettelijk minimum blijkt te liggen?
Antwoord 2
De ILT heeft een waarschuwing gestuurd aan het Afvalfonds Verpakkingen
vanwege het niet halen van het inzameldoel voor plastic flessen. De ILT
verwacht een analyse en verbeterplan waarmee de inzameldoelen wel
worden gehaald. Tevens vordert de ILT gegevens bij het Afvalfonds Verpakkingen en Statiegeld Nederland2. Dit gaat onder andere om cijfers over
flessen die worden ingeleverd bij automaten of ergens anders, inzamelcijfers
per merk, het aantal flessen dat vrijwillig onder het statiegeldsysteem valt en
de hoeveelheid inzamelautomaten en andere inzamelpunten. De ILT zal de
gevorderde gegevens van het Afvalfonds Verpakkingen analyseren en
gebruiken bij het beoordelen van het verbeterplan. Op basis daarvan kijkt de
ILT of dit aanleiding geeft tot vervolgstappen.

1

Algemeen Dagblad, 7 augustus 2023, Ruim veertig procent van de flesjes met statiegeld komt
niet bij een inzamelpunt terecht | Binnenland | AD.nl.
2
ILT waarschuwt Afvalfonds Verpakkingen om inzameldoel plastic flessen | Nieuwsbericht |
Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) (ilent.nl).

ah-tk-20232024-72
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel

1

Vraag 3
Hoe ziet dit percentage eruit voor blikjes en hoe verhoudt dit zich tot de
daarvoor gestelde doelen?
Antwoord 3
Het Afvalfonds Verpakkingen rapporteert over het voorgaande kalenderjaar.
De rapportage die ik in 2023 heb ontvangen, gaat dus over 2022. Dit is het
eerste jaar waarover de inzameldoelstelling van 90% voor plastic flessen
gold. De statiegeldverplichting voor blikjes is pas van kracht sinds 31 december 2022. Hier kan dan ook nog niet over gerapporteerd worden. De
inzameldoelstelling van 90% geldt vanaf 2024, waarover dan in 2025 wordt
gerapporteerd.
Vraag 4
Klopt het dat het betaalde statiegeld over niet ingeleverde flesjes en blikjes
inmiddels oploopt tot jaarlijks meer dan 80 miljoen euro?
Antwoord 4
Ik ben bekend met berichten van milieuorganisaties die op basis van de
beschikbare gegevens een schatting hebben gemaakt van het bedrag dat
samenhangt met niet ingeleverde flesjes en blikjes. Ik kan dit bedrag niet
bevestigen omdat dit geen onderdeel uitmaakt van de jaarrapportage van het
Afvalfonds Verpakkingen.
Vraag 5
Klopt het dat de Stichting Afvalfonds Verpakkingen het geld beheert dat
achterblijft als statiegeldverpakkingen niet worden ingeleverd? Is dit
wetmatig, gegeven dat het statiegeld diegene toekomt die het betaald heeft?
Kunt u inzichtelijk maken wat er jaarlijks gebeurt met dit geld?
Antwoord 5
Ja, het geld dat resteert wanneer plastic flessen of blikjes niet worden
ingeleverd, blijft bij het Afvalfonds Verpakkingen. Als uitvoeringsorganisatie
van het verpakkend bedrijfsleven draagt het Afvalfonds de verantwoordelijkheid voor het inrichten en uitvoeren van het statiegeldsysteem, inclusief de
bekostiging daarvan3. Dit betreft het gehele systeem en alles wat daarbij
hoort, zoals de machines, software, transport en sortering, maar ook
publiekscommunicatie over het statiegeld en het beheer van het ingezamelde
geld. Het geld dat overblijft wanneer consumenten er niet voor kiezen hun
statiegeld terug te krijgen of te doneren, kan het Afvalfonds – als verantwoordelijke en eigenaar van het systeem – gebruiken voor de financiering of
verbetering ervan.
Het is geen verplicht element van de jaarlijkse rapportage dat wordt
gerapporteerd over hoe dit geld wordt besteed. Echter, de ILT kan als
handhaver vragen om hier meer duidelijkheid over te verschaffen waar dit
relevant is voor de beoordeling van het onder vraag 2 genoemde verbeterplan. Verder is duidelijk dat een fikse aanvullende investering nodig zal zijn
om de wettelijke doelstelling wel te gaan halen.
Vraag 6
Bent u bereid om de Stichting Afvalfonds Verpakkingen een verplichting op te
leggen om inzichtelijk te maken hoeveel statiegeld er jaarlijks bij hen
achterblijft en, mits op wettelijke basis, hiervoor doelstellingen op te leggen
wat er met dit geld gebeurt?
Antwoord 6
De wet legt een heldere doelstelling op aan de producenten, te weten de
inzameling van 90% van de flessen. Het verpakkend bedrijfsleven moet
hiervoor de middelen organiseren. Gezien de behaalde resultaten lijkt het me
voor de hand te liggen dat het geld dat overblijft, wordt ingezet om maatregelen te bekostigen om de doelstelling zo snel mogelijk wel te halen. De ILT
kijkt in het kader van de handhaving uiteraard ook breder naar de invulling
van de wettelijke verantwoordelijkheid van het statiegeldsysteem en kan in
3

Besluit beheer verpakkingen, art. 12 lid 2 en 3.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel

2

dat licht ook de inzet van de financiële middelen meenemen. De allereerste
prioriteit moet nu zijn dat de wettelijke doelstelling wel wordt gehaald.
Wanneer dat het geval is, blijft er immers ook veel minder niet geretourneerd
statiegeld over.
Vraag 7
Deelt u de mening dat dit geld op zijn minst naar uitbreiding van inzamelingspunten, verbetering van inzamelpunten en het tegengaan van zwerfafval
zou moeten gaan?
Antwoord 7
Zoals aangegeven in de antwoorden op de vragen 5 en 6 wordt het statiegeldsysteem ingericht, betaald en uitgevoerd door het bedrijfsleven, in de
praktijk het Afvalfonds Verpakkingen. Het statiegeld dat niet wordt teruggevraagd door consumenten blijft bij het Afvalfonds. Dit kunnen zij gebruiken
voor het bekostigen van het systeem en gezien de resultaten over 2022 lijkt
het verstandig dit ook in te zetten om het systeem te verbeteren. Ik vind
natuurlijk dat mensen die netjes statiegeldverpakkingen willen inleveren dit
op een makkelijke manier moeten kunnen doen, en dat zoveel mogelijk
mensen worden verleid dit ook echt te doen. Dit vraagt een uitgebreid en
laagdrempelig netwerk van innamepunten die bovendien goed functioneren.
In het licht van de resultaten lijkt het uitbreiden en verbeteren van die
innamepunten dus een logisch startpunt voor de extra inzet die nodig is om
de wettelijke doelstelling wel te gaan halen. Dit is immers ook in het belang
van het verpakkend bedrijfsleven.
Vraag 8
Klopt het dat consumenten slechts op 5.000 innamepunten statiegeld retour
kunnen krijgen, en dat de overige 23.000 innamepunten dus geen statiegeld
retour geven en de voorlichting van Stichting Afvalfonds Verpakkingen dus
misleidend is?
Antwoord 8
Er is inderdaad een aanzienlijk aantal innamepunten waar statiegeld niet
direct retour wordt gegeven aan de consument. Dit betekent echter niet dat
het statiegeld van deze flesjes bij het Afvalfonds blijft. Dit zijn doneerpunten
waar het statiegeld in bepaalde gevallen wordt uitgekeerd aan de beheerders
van de innamepunten, zoals in het geval van sportclubs, of anders naar een
goed doel gaat. De rapportage maakt geen onderscheid tussen innamepunten
die wel of geen statiegeld direct aan de consument retour geven.
Vraag 9
Bent u het eens dat consumenten bij alle innamepunten hun statiegeld terug
zouden moeten kunnen krijgen? Gaat u hierover het gesprek aan met het
Stichting Afvalfonds Verpakkingen?
Antwoord 9
Zoals in mijn voorgaande antwoorden aangegeven, wordt het verpakkend
bedrijfsleven afgerekend op de behaalde resultaten, maar is de inrichting van
het systeem aan hen. Echter, gezien de resultaten is het duidelijk dat het
Afvalfonds een flinke inspanning zal moeten leveren om tot de vereiste 90%
inzameling te komen. Daarbij zullen zij ongetwijfeld ook kijken naar manieren
om de consument te verleiden de flesjes terug te brengen. Meer innamepunten waar consumenten hun statiegeld retour kunnen krijgen, zou daar een
element in kunnen zijn.
Dit heb ik ook aangegeven tijdens mijn gesprek met het Afvalfonds op
6 september jl., conform mijn toezegging aan uw Kamer. Ik heb daarbij het
belang benadrukt van een klantvriendelijke inzameling van statiegeldverpakkingen. Ik heb aangegeven dat er echt veel meer moet worden ingezet op
goed functionerende innamepunten die statiegeld retour kunnen geven, ook
met het oog op de volumes die nu verwerkt moeten worden doordat er op
blikjes ook statiegeld wordt geheven. Maar zoals gezegd, het is aan het
bedrijfsleven om te komen tot een pakket aan concrete maatregelen om de
doelstelling te gaan halen. Het Afvalfonds heeft bij dit gesprek toegezegd om
nog voor het einde van 2023 met een plan van aanpak te komen met daarin
concrete voorstellen voor verbetering.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel

3

Vraag 10
Welke grondslag heeft het bedrag van 15 cent per klein flesje, en hoe bekijkt
u de oproep van milieuorganisaties om het bedrag te verhogen naar
minstens 25 cent?4 Bent u bereid hierover het gesprek aan te gaan met het
bedrijfsleven en hierover te rapporteren aan de Kamer?
Antwoord 10
Het statiegeldbedrag van € 0,15 voor kleine flesjes is vastgelegd in de
Regeling beheer verpakkingen5 en is expliciet een minimumbedrag. Zoals
aangegeven in de toelichting bij de betreffende ministeriële regeling6 is er
toen gekozen voor dit bedrag omdat de prikkel om de flessen terug te
brengen naar de innamepunten hoog genoeg moet zijn om invloed te hebben
op het gedrag van de consument. Tegelijkertijd moet het een proportioneel
bedrag zijn ten opzichte van de prijs van het product. Mede op basis van
analyses van buitenlandse systemen is daarom gekozen voor een minimale
hoogte van het statiegeldbedrag voor kleine kunststof flessen met een inhoud
tot 1 liter van € 0,15. In de toelichting staat ook dat het producenten en
importeurs vrij staat om een hoger bedrag aan statiegeld te rekenen indien
zou blijken dat € 0,15 onvoldoende prikkel vormt om statiegeldflessen in te
leveren. Een wijziging van de regelgeving is daarvoor niet nodig. Wel zal de
hoogte van het statiegeldbedrag uiteraard ook meegenomen worden in de
evaluatie van de regelgeving die in 2024 gepland is.
Vraag 11
Onderschrijft u dat statiegeld an sich succesvol is en dat het aandeel flesjes
en blikjes in het zwerfafval (waar het om te doen was) drastisch afneemt?
Antwoord 11
Ja. In de laatste rapportage van de monitoring van drankverpakkingen in het
zwerfafval, die ik op 26 juni jl. naar uw Kamer heb verzonden, wordt een
afname van 51% kleine plastic flesjes over de tweede helft van 2022 ten
opzichte van dezelfde periode in 2020 gerapporteerd7. Dit kan toegeschreven
worden aan de statiegeldverplichting die voor deze flesjes is ingevoerd. Voor
blikjes gold in die periode nog geen statiegeldverplichting en was ook nog
geen afname te zien. Het statiegeldsysteem voor blikjes is operationeel sinds
april 2023, dus het effect daarvan zal in toekomstige metingen zichtbaar
worden.
Vraag 12
Deelt u de conclusie dat statiegeld als systeem zijn kracht bewijst, maar dat
het bedrijfsleven onvoldoende inzet toont om het systeem goed uit te rollen?
Antwoord 12
Zoals blijkt uit het antwoord op vraag 11 is het statiegeldsysteem inderdaad
effectief. Maar het werkt nog niet optimaal zoals ook blijkt uit het achterblijven van het inzamelingspercentage. Hier zal het verpakkend bedrijfsleven dus
nog een fikse inspanning moeten leveren om wel de wettelijke doelstelling
van 90% te halen. Zo heb ik hen tijdens ons recente overleg ook duidelijk
laten weten.
Vraag 13
Hoe kijkt u naar de oproep van milieuorganisaties om statiegeld ook voor
flessen voor sappen en zuivel verplicht te stellen? En wanneer wordt dat
ingevoerd? Zo niet, waarom niet?8

4

Recycling Netwerk Benelux (recyclingnetwork.org), 7 augustus 2023, Statiegeld: wanprestatie
bedrijfsleven vraagt om ingrijpen | Recycling Netwerk Benelux (RNB).
5
Regeling beheer verpakkingen, art. 6, lid 1.
6
Regeling van de Minister voor Milieu en Wonen, van 2 maart 2020, nr. IENW/BSK-2020/13053,
tot wijziging van de Regeling beheer verpakkingen ten behoeve van het invoeren van statiegeld
op kunststof drankflessen.
7
Kamerstuk 30 872, nr. 292.
8
Recycling Netwerk Benelux (recyclingnetwork.org), 7 augustus 2023, Statiegeld: wanprestatie
bedrijfsleven vraagt om ingrijpen | Recycling Netwerk Benelux (RNB).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel

4

Antwoord 13
In Nederland is destijds bij het opstellen van de regelgeving voor statiegeld
op plastic flessen om verschillende redenen door het kabinet besloten om
deze regelgeving specifiek te richten op frisdrank en water. In 2024 wordt de
regelgeving geëvalueerd. Daarin zal bekeken worden of de destijds gemaakte
afweging rond sap en/of zuivel moet worden herzien.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel

5