Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

33 000 VI

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Veiligheid en Justitie (VI) voor het
jaar 2012

Nr. 10

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VEILIGHEID EN
JUSTITIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 20 oktober 2011
Inleiding
Hierbij doe ik u toekomen de zevende meting van de monitor Wet
schuldsanering natuurlijke personen (Wsnp)1. Deze meting is in mijn
opdracht uitgevoerd door het Centraal Bureau voor de Statistiek en de
onderzoeksafdeling van de raad voor rechtsbijstand. Teneinde verzekerd
te zijn van een onafhankelijke, objectieve en wetenschappelijk verantwoorde opzet en inhoud van deze monitor is de totstandkoming begeleid
door een commissie, onder meer bestaande uit wetenschappers en
mensen die bij de dagelijkse Wsnp-praktijk zijn betrokken.
Deze monitor volgt op de zesde monitor Wsnp, welke ik u bij brief van
1 september 20102 heb doen toekomen. De zevende monitor vormt een
actualisering van de cijfers in de zesde meting. De monitor verschaft een
trendmatig en cijfermatig beeld van de uitvoeringspraktijk van de Wsnp,
zoals het aantal aanvragen, de instroom in de Wsnp, uitkomsten van
Wsnp-trajecten, dwangakkoorden, doorlooptijden en proces en aanbod
van bewindvoerders. Daarnaast beoogt de monitor antwoord te geven op
de vraag naar de doelmatigheid en doeltreffendheid van de Wsnp. De
gegevens in deze zevende monitor zijn geactualiseerd tot en met
31 december 2010. Naast voormelde reguliere onderwerpen is aandacht
besteed aan een aantal beleidsontwikkelingen op het terrein van de Wsnp,
zoals de pilot toevoegingen bewindvoerders, jurisprudentie ten aanzien
van de 285-verklaring, het breed wettelijk moratorium (incassostop) en de
vergoeding van bewindvoerders.

1

Het onderzoek heeft een ruime hoeveelheid gegevens gegenereerd
omtrent de schuldsaneringsverzoeken die de afgelopen jaren door de
rechter zijn beoordeeld alsmede over de nog lopende zaken. De belang-

kst-33000-VI-10
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 VI, nr. 10

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.
2
TK 2009–2010, 32 123 VI, nr. 125.

1

rijkste bevindingen uit de zevende monitor Wsnp alsmede relevante
beleidsontwikkelingen zal ik u onderstaand toelichten.
Bevindingen uit de zevende monitor Wsnp
Instroom Wsnp
De economische crisis is zichtbaar in de instroom in de schuldhulpverlening. In zowel de minnelijke schuldhulpverlening als de Wsnp is sprake
van een significante stijging van het aantal aanvragen. In de schuldhulpverlening is het aantal aanvragen gestegen van 53 250 in 2009 naar 79 986
in 2010 (bron: Jaarverslag NVVK 2010). Ook het aantal doorverwijzingen
naar de Wsnp nam toe (van 11% in 2009 naar 23% in 2010). Het aantal
nieuwe zaken in de Wsnp is in 2010 met ruim een kwart toegenomen ten
opzichte van 2009. Waar in 2008 en 2009 sprake was van een daling van
het aantal aanvragen (instroom 2008: 9 206, instroom 2009: 8968), is de
instroom in 2010 gestegen naar 11 375.
Het percentage afgewezen schuldsaneringsverzoeken is in 2010 iets lager
ten opzichte van 2008 en 2009 (16,6% tegenover resp. 17,4% en 17,2%). De
wetswijziging die per 1 januari 2008 in werking trad, had als doelstelling
de toegang tot de Wsnp te beperken tot schuldenaren die daadwerkelijk
«saneringsrijp» zijn. Hoewel de verwachting was dat het aantal afwijzingen zou stijgen, is dit niet het geval. Via rechterlijke beleidsrichtlijnen
werd reeds geanticipeerd op de wetswijziging, waardoor de overgang van
het ene naar het andere regime geleidelijk verliep.
Schone lei
De schone lei (artikel 358 van de Faillissementswet) wordt door de
schuldenaar verkregen bij rechterlijk eindvonnis indien de rechter van
oordeel is dat de schuldenaar zich in voldoende mate heeft gehouden aan
alle verplichtingen die uit de schuldsaneringsregeling voortvloeien. Uit de
zevende monitor blijkt dat de hoofddoelstelling van de Wsnp, te weten het
bieden van een perspectief op een duurzame schone lei, evenals ten tijde
van de voorgaande metingen in 73% van de gevallen is gerealiseerd.
Gedurende het bestaan van de Wsnp is dit percentage licht gestegen.
Geconcludeerd kan worden dat wat betreft de hoofddoelstelling van de
Wsnp sprake is van een consequent positief resultaat. Ook andere
beëindigingen van het Wsnp traject, zoals het bereiken van een akkoord
(3%) of beëindiging omdat de schuldenaar kan voortgaan met het betalen
van schulden of alle schulden tijdens de Wsnp geheel zijn afbetaald, zijn
te kenschetsen als positieve resultaten.
Kenmerken schuldenaren
In de zevende monitor zijn wederom de oorzaken onderzocht van het
ontstaan van schulden. Voor (ex-)ondernemers die in 2010 instroomden in
de Wsnp, was een terugval in inkomen de voornaamste reden voor hun
schulden (meer dan in 2009). Voor particulieren vormen ook overbesteding en compensatiegedrag (gedrag waarbij mensen ongenoegen
omzetten in koopgedrag, zonder daarvoor de middelen te hebben),
belangrijke oorzaken voor schulden. Met name compensatiegedrag neemt
ten opzichte van 2009 toe.
Modelverklaring (285-verklaring); arrest Hoge Raad

1

LJN: BN8056, HR, 09/03912.

Om bij de rechter een schuldsaneringsverzoek te kunnen indienen, is een
zgn. modelverklaring nodig op grond van artikel 285 van de Faillissementswet.
Op 5 november 2010 heeft de Hoge Raad arrest1 gewezen in het kader van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 VI, nr. 10

2

de afgifte van de 285-verklaring. Deze uitspraak heeft betrekking op
personen die bevoegd zijn een 285-verklaring af te geven. De Hoge Raad
heeft bepaald dat «een redelijke wetstoepassing met zich meebrengt» dat
ook de gereguleerde juridische beroepsgroepen (notaris, advocaat,
bewindvoerder in het kader van de Faillissementswet, gerechtsdeurwaarder en accountant; dit zijn de personen genoemd in artikel 48, eerste
lid, onderdeel c, van de Wet op het Consumentenkrediet) voortaan de
modelverklaring mogen afgeven. Tot dusver was dit recht volgens artikel
285, eerste lid, onderdeel f, van de Faillissementswet voorbehouden aan
het College van B&W, of door dit College gemandateerde instanties en
personen. Deze uitspraak waarborgt een goede toegang tot de rechter. Dit
laat overigens onverlet dat de schuldenaar zal moeten blijven aantonen
dat hij voldoende pogingen heeft ondernomen om de schuldenlast op
buitengerechtelijke wijze te regelen met zijn schuldenaren en waarom die
pogingen niet tot resultaat hebben geleid.
Quick scan
In de zesde monitor was het aantal schuldsaneringsverzoeken ten
opzichte van het aantal doorverwijzingen naar de Wsnp reden om een
quick scan uit te laten voeren naar de vraag of de toegang tot de rechter in
Wsnp-zaken voldoende gewaarborgd is. Uit de door de Raad voor
rechtsbijstand uitgevoerde quick scan naar mogelijke belemmeringen in
de overgang van het minnelijk naar het wettelijk traject kan geconcludeerd
worden dat er geen aanwijzingen zijn voor de aanwezigheid van structurele belemmeringen in de toegang tot de Wsnp. Het hiervoor aangehaalde arrest van de Hoge Raad heeft bijgedragen aan die conclusie. Het
rapport heeft tegelijkertijd uitgewezen dat de verbindingen tussen het
wettelijk en het minnelijk traject nog verbeterd kunnen en moeten
worden. De raad voor rechtsbijstand doet daartoe eind 2011 voorstellen.
Bewindvoerders; pilot en vergoeding
Het aantal actieve bewindvoerders is ook in 2010 gedaald. Ondanks de
stijging in het aantal Wsnp-zaken was in dat jaar nog wel steeds sprake
van voldoende bewindvoerderscapaciteit. De raad voor rechtsbijstand zal
blijven monitoren of voldoende bewindvoerderscapaciteit beschikbaar is
en blijft en bewaakt daarnaast de door de raad ontwikkelde kwaliteitsnormen voor Wsnp-bewindvoerders. Insolventierechters blijven
vertrouwen hebben in de afwikkeling van Wsnp-zaken door de beroepsgroep van Wsnp-bewindvoerders.
De raad voor rechtsbijstand is in 2011 een pilot gestart die het mogelijk
maakt voor bewindvoerders om een toevoeging op grond van de Wet op
de rechtsbijstand te krijgen voor het uitvoeren van werkzaamheden bij
verzoekschriftprocedures ex art. 287a, 287b en 287, vierde lid, van de
Faillissementswet (resp. dwangakkoord, moratorium en de voorlopige
voorziening). Met de wetswijziging van 1 januari 2008 kunnen deze
instrumenten door de insolventierechter worden ingezet ter versterking
van het minnelijk traject. De raad zal de pilot begin 2012 evalueren waarna
besluitvorming over een definitieve inbedding in het stelsel van de
gesubsidieerde rechtsbijstand zal plaatsvinden.
Wat betreft de vergoeding van de bewindvoerders hecht ik eraan op te
merken dat momenteel een AMvB wordt voorbereid die ertoe strekt de
vergoeding van de bewindvoerders te wijzigen. De afhandeling van
schulden onder het Wsnp-traject kost – door garanties die zijn ingebouwd
– geld. Het systeem is relatief kostenefficiënt, maar kan nog verder
worden verbeterd. Er is een Wsnp-budget, beheerd door de raad voor
rechtsbijstand, waarbij voor iedere afgewikkelde schuldsaneringsregeling

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 VI, nr. 10

3

een vaste vergoeding aan de bewindvoerder ter beschikking wordt
gesteld. Daarnaast ontvangt de bewindvoerder 3 jaar lang een maandelijks salaris. Deze twee bronnen samen (salaris en subsidie, beide op
grond van een afzonderlijke AMvB) leveren een kostendekkende
vergoeding op die de bewindvoerder toekomt voor zijn wettelijke taken op
grond van de Faillissementswet. Een van de beperkingen in deze aanpak
is dat sommige schuldenaren een zeer geringe afloscapaciteit hebben. Het
saldo op de boedelrekening volstaat dus niet altijd om het bewindvoerdersalaris te voldoen, waardoor de bewindvoerder inkomsten misloopt.
De praktijk heeft uitgewezen dat dit stelsel kan worden verfijnd tot een
stelsel van «communicerende vaten». De bewindvoerder mag dan in
beginsel zijn gehele vergoeding als salaris uit de boedel halen, en pas als
dat er niet in blijkt te zitten, wordt het bedrag aangevuld door middel van
een subsidie door de raad voor rechtsbijstand. Dit is mogelijk omdat in de
meeste boedels, ook al gaat het om een Wsnp, de gehele vergoeding wel
aanwezig is. Deze aanpassing garandeert enerzijds dat de bewindvoerder
in alle gevallen de vergoeding krijgt uitbetaald waarop hij recht heeft en
legt anderzijds de kosten nog meer waar zij thuishoren, uiteindelijk bij de
schuldeisers. De verwachting is dat per 1 juli 2012 deze nieuwe vergoedingenstructuur in werking zal treden.
Dwangakkoord, moratorium en voorlopige voorziening
Het aantal verzoeken om een dwangakkoord, moratorium of voorlopige
voorziening is in 2010 aanzienlijk toegenomen. Deze voorzieningen in het
minnelijk traject lijken hun vruchten te gaan afwerpen. De toename is
vooral aanmerkelijk bij de dwangakkoorden en voorlopige voorzieningen.
Ten opzichte van 2008 is het aantal dwangakkoorden in 2010 bijna
verdrievoudigd. Het aantal voorlopige voorzieningen bedraagt bijna 2,5
maal zo veel als in 2008. Bij de moratoria is de stijging iets kleiner, doch
significant ten opzichte van 2008.
Breed wettelijk moratorium
Uw Kamer heeft op 30 juni jl. het wetsvoorstel gemeentelijke schuldhulpverlening (32 291) aanvaard, waaronder het amendement met betrekking
tot het minnelijke moratorium (incassoschorsing). Het gaat hierbij om een
verbreding van het bestaande (nood)moratorium. De komende tijd zal, in
samenwerking met mijn ambtgenoot van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, aan het breed wettelijk moratorium nadere invulling worden
gegeven.
De staatssecretaris van Veiligheid en Justitie,
F. Teeven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 VI, nr. 10

4