Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2018–2019

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

3259
Vragen van het lid Nijboer (PvdA) aan de Minister van Financiën over
afschaffing van het 500 euro biljet. (ingezonden 10 mei 2019)
Antwoord van Minister Hoekstra (Financiën) (ontvangen 2 juli 2019).
Vraag 1
Kent u het artikel «Exit 500 eurobiljet»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2, 3, 6, 9
Bent u het eens met het pleidooi van een teamleider van de Financial
Intelligence Unit-Nederland (FIU; in het artikel aangeduid als de witwaspolitie)
om het 500 eurobiljet af te schaffen?
Deelt u de mening dat een biljet waar nauwelijks mee wordt betaald maar
wel volop in het criminele circuit circuleert weg moet als wettig betaalmiddel? Deelt u de mening dat het 500 eurobiljet de internationale drugsvaluta is
geworden en niet voor niks «bin ladens» worden genoemd in het criminele
circuit?
Ziet ook u het voordeel dat door het 500 eurobiljet af te schaffen drugscriminelen het leven in de toekomst zuurder wordt gemaakt?
Bent u, nu u aan het criminele gebruik van 500 eurobiljetten zelf iets kunt
doen, anders dan aan de witwasproblemen bij ING die moeten worden
opgelost, bereid de oproep van de witwaspolitie te volgen en zo criminelen
het leven moeilijker te maken?
Antwoord 2, 3, 6, 9
Grote sommen contant geld spelen een belangrijke rol bij criminele geldstromen en hoge coupures kunnen hieraan bijdragen. Zoals ook aangekondigd in
het plan van aanpak witwassen dat vandaag naar de Tweede Kamer is
verzonden, gaan Minister Grapperhaus en ik ons inzetten voor het afschaffen
van het 500 eurobiljet. Afschaffing zorgt ervoor dat het witwassen van
crimineel vermogen via hoge coupures moeilijker wordt gemaakt. De
Europese Centrale Bank (ECB) heeft de productie en uitgifte van het 500
eurobiljet in 2019 stopgezet. Dit biljet is echter nog wel in roulatie en de ECB

1

ah-tk-20182019-3259
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2019

De Telegraaf, 4 mei 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

1

heeft aangekondigd dat dit ook de komende tijd zo zal blijven. In Europese
wetgeving is dwingend vastgelegd wat wettig betaalmiddelen zijn. Dit geldt
ook voor het 500 eurobiljet. Individuele lidstaten kunnen hier niet van
afwijken. Daarom zullen we via de Nederlandsche Bank (DNB) bij de ECB
pleiten voor een einddatum waarop het 500 eurobiljet permanent uit de
omloop wordt gehaald. Daarnaast zullen we in het Maatschappelijk Overleg
Betalingsverkeer (MOB) aankaarten hoe de acceptatie van het 500 eurobiljet
in Nederland, zolang dit nog in omloop is, kan worden beperkt.
Vraag 4
Is het waar dat ongeveer 30 procent van de waarde van de euro’s in
contanten wordt vertegenwoordigd door 500 eurobiljetten, terwijl vrijwel
niemand er ooit mee betaalt? Is het ook waar dat de helft van de biljetten in
Zuid-Amerika wordt gebruikt en dat dat duidt op grootscheeps misbruik? Ze
hebben daar de euro toch niet ingevoerd?
Antwoord 4
Volgens de ECB waren er eind april 2019 22,5 miljard eurobankbiljetten in
omloop, met een totale waarde van € 1.229 miljard. Hiervan bestond 20,6%
uit 500 eurobiljetten, wat neerkomt op een waarde van € 253,4 miljard.2 Uit
een enquête van de ECB over het gebruik van contant geld blijkt dat
consumenten in de EU contant geld in verschillende coupures vooral
gebruiken voor hun dagelijkse bestedingen, om mee te sparen of om opzij te
zetten als voorzorgsmaatregel.3
Hoeveel 500 eurobiljetten er precies in Zuid-Amerika circuleren is niet bekend.
De ECB schat in dat, uitgedrukt in waarde, ongeveer 30% van de in omloop
zijnde eurobankbiljetten buiten het eurogebied circuleert. Het betreft vooral
de hogere coupures en deze worden met name in aangrenzende EU-landen
aangehouden. De biljetten worden doorgaans gebruikt als spaarinstrument en
voor de afwikkeling van transacties op internationale markten.4 Uit onderzoek
blijkt dat het 500 eurobiljet ook gebruikt wordt voor niet-legitieme redenen
zoals smokkel. Dit blijkt onder meer uit een wetenschappelijke publicatie uit
2016 getiteld «Cash and carry: the high cost of currency smuggling in the
drug trade».5
Vraag 5, 7
Wanneer verwacht de Europese Centrale Bank (ECB) dat de 500 eurobiljetten
uit omloop zijn? Bent u bereid een einddatum voor het 500 eurobiljet met de
ECB af te spreken, bijvoorbeeld 2021, waarna de biljetten alleen nog bij de
centrale banken omgewisseld kunnen worden?
Bent u bereid om, vergelijkbaar met wat oud-minister Lieftinck in 1945 deed
in het kader van de naoorlogse geldzuivering, ervoor te pleiten dat het 500
eurobiljet ongeldig wordt verklaard? Ziet u ook het voordeel dat boeven die
op stapels geld zitten zo hun zwarte geld nergens kwijt kunnen en hen dus
recht in het hart raakt?
Antwoord 5, 7
De ECB heeft in 2016 besloten de productie en uitgifte van het 500 eurobiljet
permanent te beëindigen. In 2019 is de uitgifte van het 500 eurobiljet
daadwerkelijk stopgezet. In navolging van de uitgiftestop van de centrale
banken in het Eurosysteem zijn de Nederlandse banken gestopt met het
recirculeren van deze coupure. Dat betekent dat de coupure bij een Nederlandse bank nog kan worden gestort, maar niet meer kan worden opgenomen. Hierdoor zullen de 500 eurobiljetten geleidelijk uit de omloop gaan;

2

https://www.ecb.europa.eu/stats/policy_and_exchange_rates/banknotes+coins/circulation/html/
index.en.html.
3
https://www.ecb.europa.eu/pub/economic-bulletin/articles/2018/html/
ecb.ebart201806_03.en.html#toc1
4
Jaarverslag ECB 2019.
5
Cash and carry: the high cost of currency smuggling in the drug trade, 2016, Central Intelligence Division, Central Unit, National Police of the Netherlands, Driebergen, the Netherlands,
School of Public Policy and Department of Criminology, University of Maryland, College Park,
USA

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

2

sinds 2016 is een daling in de omloop van deze coupures te zien.6 Zolang het
biljet nog in omloop is, kan het worden ingewisseld bij banken. Hier is op dit
moment nog geen einddatum aan verbonden. Zoals beschreven in het
antwoord op de vragen 2, 3, 6 en 9 en in het plan van aanpak witwassen zal
ik daarom, met mijn ambtsgenoot van Justitie en Veiligheid, via DNB bij de
ECB pleiten voor een einddatum waarop het 500 eurobiljet permanent uit de
omloop wordt gehaald. Daarnaast zullen we in het MOB aankaarten hoe de
acceptatie van het 500 eurobiljet in Nederland, zolang dit nog in omloop is,
kan worden beperkt.
Vraag 8
Welke partijen, naast criminelen, zijn er in Europa eigenlijk nog voorstander
van om de 500 eurobiljetten in stand te houden? Het is toch zo dat de
Amerikanen om dezelfde reden, bestrijding van criminaliteit, de grotere
coupures al veel eerder hebben afgeschaft en dat ook andere landen niet
geen bankbiljetten met een zo grote waarde hebben?
Antwoord 8
Er zijn EU-landen, bijvoorbeeld Duitsland en Oostenrijk, waar het niet
ongewoon is om het 500 eurobiljet te gebruiken in het legale circuit.
Bijvoorbeeld voor het aanschaffen van dure producten of om te sparen
zonder afhankelijk te zijn van het bankwezen en girale geldstromen. In
dergelijke landen hebben partijen in onder andere de detail- en groothandel,
als ook consumenten die het 500 eurobiljet gebruiken, nog belang bij de
circulatie ervan. Sinds 26 april 2019 zijn ook Duitsland en Oostenrijk gestopt
met de uitgifte van het 500 eurobiljet. In Amerika geldt hetzelfde beleid als in
de EU ten aanzien van hoge coupures; zij worden niet langer geproduceerd,
maar gelden nog steeds als wettig betaalmiddel. Een ander land waar grote
coupures nog gehanteerd worden is Zwitserland. Daar bestaat het CHF
1000-biljet (omgerekend bij de huidige koers ongeveer 900 euro7) dat nog
steeds opgenomen kan worden en als betaalmiddel geldt.

6

https://www.ecb.europa.eu/stats/policy_and_exchange_rates/banknotes+coins/circulation/html/
index.en.html.
7
Wisselkoers op 5 juni 2019: CHF 1 = € 0,8957

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

3