Faculteit der
Sociale
Wetenschappen
Datum
21 november 2016
Onderwerp
Eindoordeel onafhankelijk deskundige
Beleidsdoorlichting Beleid voor
Integratie en Maatschappelijke
Samenhang

Ons kenmerk
PS.ys. 211116

Uw kenmerk

Pagina
1/2
Bijlage

Afdeling
Bestuurskunde & Sociologie
Bezoekadres
Erasmus Universiteit Rotterdam
FSW/DPAS
Burgemeester Oudlaan 50
Mandeville gebouw
T17-16

Postadres
Postbus 1738
3000 DR Rotterdam
1 +31 10 408 1676
E p.scholten,afsw.eur.nl
W www.eur.nl/fsw

Algemeen
De mij verleende opdracht luidt het eindrapport van de beleidsdoorlichting van
artikeL 13 van de begroting van het Ministerie van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid te beoordelen op zijn methodologische aanpak (opzet) en de
voliedigheid en consistentie van de analyse (inhoud).
Procedure
Als onafhankelijk deskundige ben ik betrokken geweest bij het volledige
ontwikkelingsproces van de synthesestudie, van begin tot eind. Ik ben aanwezig
geweest bij twee van de in totaal drie bijeenkomsten met auteurs en overige
leden van de klankbordgroep (zie bijlage 3 bij de synthesestudie). Voor alle
bijeenkomsten heb ik commentaar kunnen geven op de voorlopige versies. In
de eindfase is eveneens nog een paar keer per email contact geweest over de
finale afronding van het rapport Dit betekent dat in de procedure voldoende
gelegenheid is geweest om feedback en nput te geven ten aanzien van de
beleidsdoorlichting.
De onderzoekers hebben gedurende de bijeenkomsten steeds op een heldere
wijze de (voorlopige) bevindingen gepresenteerd. Ook zijn ze op constructieve
wijze omgegaan met de vaak zeer gedetailleerde feedback vanuit de
klankbordgroep. De onderzoekers zijn zo in staat geweest om in een
bijzondere korte periode een van de meest uitgebreide evaluaties van
integratiebeleid van de voorbije decennia te produceren
Oordeel
De beleidsdoorlichting is door de onderzoekers, in consultatie met de
klankbordgroep, op een realistische wijze opgezet en effectief
geimplementeerd Een belangrijke moeilijkheid bij deze beleidsdoorlichting was
het ontbreken van een omvattende en consistente beleidstheorie ten aanzien
van art. 13 van SZW. Er zijn belangrijke wijzigingen geweest in de
beleidsdoelstellingen van het integratiebeleid. Ook zijn de beleidsdoelstellingen
zeer gefragmenteerd geraakt, en vaak verspreid over meerdere beleidsvelden.
Dit bemoeilijkt een evaluatie van ‘integratiebeleid’ onder puur art. 13 van het
Ministerie van SZW, aangezien een aanzienlijk deel van het integratiebeleid
onder begrotingsartikelen van andere ministeries valt.
Daarom hebben de onderzoekers allereerst een goede analyse gemaakt van de
ontwikkeling van (de doelen en middelen van) het integratiebeleid over de
periode 2000-2015. Vervolgens hebben zij een aantal centrale doelen en
programma’s gekozen voor nadere analyse: dit zijn de 5 ‘deelterreinen’ in het
rapport. Dit omvat inburgering, anti-discriminatie en remigratie (onder art.13) en
beleid ten aanzien van voortijdig schoolverlaten en het gemeentelijk re
integratiebeleid (buiten art 13). De uitspraken die onderzoekers uiteindelijk
doen hebben dan ook steeds betrekking op deze gekozen deelterreinen. Deze

Erasmus University Rotterdam

0

Pagina
2/2

benadering zorgde voor een realistische benadering die bovendien goed recht
doet aan het huidige (deels algemene) karakter van integratiebeleid.

Ons kenmerk
PS.ys.211116

Ook hebben de onderzoekers zeer nadrukkelijk rekening gehouden met de
beperkte toerekenbaarheid van integratieprocessen aan integratiebeleid.
Hoewel dit bij meerdere beleidsterreinen het geval is, moet ten aanzien van
integratiebeleid zeker opgemerkt worden dat de doeltreffendheid van beleid
(de mate waarin beleid zelfstandig bepaalde doelen dichterbij brengt) zeer
moeilijk te bepalen is. Dit geldt zeker voor een synthesestudie gebaseerd op
secundaire literatuur. Veel van de uitkomsten van beleid zijn, zeker bij integratie,
toe te wijzen aan contextuele ontwikkelingen zoals de economie en
maatschappelijk klimaat. De onderzoekers hebben hier op twee manieren
adequaat op gereageerd. Allereerst door gedurende het rapport voortdurend
op deze belangrijke beperking van de doorlichting te wijzen: ook in de finale
conclusies wordt deze beperking zeer expliciet benoemd. Ten tweede door de
methode van ‘realistische evaluatie’ toe te passen (naar Pawson and Tilley,
1997). waarbij op kwalitatieve wijze gekeken wordt naar de (mechanismen in
de) relatie tussen beleid en uitkomsten.

Uw kenmerk

Deze benadering van beleidsevaluatie zorgt voor een heel objectieve, sterk op
data en bestaand onderzoek gebaseerde, wijze van beleidsevaluatie. Dit heeft
naast de sterke feitelijkheid ook als voordeel dat het een unieke collectie bevat
van bestaand materiaal. Een nadeel is dat het minder betrekking heeft op de
percepties van effectiviteit van beleidsstakeholders (zoals in de zgn. multiple
stakeholder methode van beleidsevaluatie, die bijvoorbeeld deels is toegepast
bij de Parlementaire Onderzoekscommissie Integratiebeleid in 2004). De
onderzoekers zijn echter aan dit tekort tegemoet gekomen door hun
realistische evaluatiemethode aan te vullen met interviews met
beleidsstakeholders (in diverse posities). Dit biedt niet alleen een beeld op de
percepties van effectiviteit, maar ook een verdiepend inzichten in de
mechanismen achter de doeltreffendheid van beleid.
Belangrijk is ook dat in de synthesestudie al enigszins voorgesorteerd is op de
verandering in beleidscategorisering die zich momenteel voltrekt. Zoveel
mogelijk wordt gesproken over personen of categorieën met een
migratieachtergrond. De term ‘allochtonen’ is zoveel mogelijk vermeden
(ondanks dat deze categorieën natuurlijk in het beleid in het verleden wel een
centrale rol hebben gespeeld).
Tenslotte zijn de onderzoekers erin geslaagd om de bevindingen op een
heldere wijze uiteen te zetten (leesbaar, helder taalgebruik, goed gebruik van
toelichtende textboxes), maar bovendien ook om een juiste toon te zetten in
de conclusies. De onderzoekers zijn zich steeds sterk bewust gebleven van de
beperkingen van de onderzoeksmethodiek en de noodzaak tot voorzichtige
uitspraken, waarbij zoveel mogelijk dicht bij de harde bevindingen uit bestaand
onderzoek is gebl

itair Hoofddocent Bestuurskunde

Erasmus University Rotterdam