Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

35 200 XVI

Jaarverslag en slotwet Ministerie van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport 2018

Nr. 9

LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN
Vastgesteld 5 juni 2019
De vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport heeft een
aantal vragen voorgelegd aan de Ministers van Volksgezondheid, Welzijn
en Sport en voor Medische Zorg en de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport over het rapport van de Algemene Rekenkamer «Resultaten verantwoordingsonderzoek 2018 bij het Ministerie van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport (XVI)» (Bijlage bij Kamerstuk 35 200
XVI, nr. 2).
De Ministers en de Staatssecretaris hebben deze vragen beantwoord bij
brief van 4 juni 2019. Vragen en antwoorden zijn hierna afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
Lodders
Adjunct-griffier van de commissie,
Clemens

kst-35200-XVI-9
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 XVI, nr. 9

1

Vraag 1
Hoe gaat u – conform het advies van de Algemene Rekenkamer –
zorgkantoren beter informeren zodat ze kunnen sturen op kwaliteitsverbetering of doelmatige besteding van de extra middelen?
Antwoord:
Zorgkantoren sturen op kwaliteitsverbetering en een doelmatige
besteding van de kwaliteitsmiddelen door de kwaliteitsplannen van
zorgaanbieders zorgvuldig te toetsen op de bijdrage aan het implementeren van het kwaliteitskader. In het programmaplan Thuis in het
Verpleeghuis is als richtlijn opgenomen dat 85% van het kwaliteitsbudget
voor extra zorgpersoneel is bedoeld en maximaal 15% voor andere
investeringen gebruikt kan worden. Op basis van een ingediend kwaliteitsplan kan er lokaal worden afgeweken van dit uitgangspunt. Zoals ik
heb aangegeven in de 2e voortgangsrapportage van het genoemde
programma1 constateren partijen dat de uitwerking van deze richtlijn in
het inkoopkader 2019 te weinig ruimte biedt om daadwerkelijk te kunnen
afwijken. Voor 2020 geldt dat de richtlijn 85–15 het uitgangspunt blijft én
dat zorgkantoren in bijzondere gevallen op basis van een goed onderbouwd plan, hiervan af kunnen wijken. Daarbij blijft het Kwaliteitskader en
de daarin opgenomen personeelssamenstelling het uitgangspunt. Zo
ontstaat meer ruimte voor zorgkantoren om af te wijken van 85–15 en een
hoger aandeel andere investeringen dan 15% toe te staan. ZN en ActiZ
hebben over de mogelijkheden om af te wijken nadere afspraken
gemaakt. Daarnaast wil ik, in lijn met het advies van de Algemene
Rekenkamer, zorgkantoren ook meer instrumenten geven. Daarom heb ik
het Zorginstituut Nederland opdracht gegeven om via het programma
Keteninformatie Kwaliteit Verpleeghuizen spiegelinformatie te ontsluiten
voor alle partijen die betrokken zijn bij de verpleeghuiszorg. Zorgkantoren
kunnen hiervan bij de zorginkoop gebruik maken bij hun sturing op de
kwaliteit van zorg. Daarnaast heb ik de NZa opdracht gegeven om een
integrale vergelijking uit te voeren, waarmee inzicht ontstaat in verschillen
tussen zorgaanbieders in kosten en kwaliteit. Deze informatie kunnen
zorgkantoren eveneens gebruiken bij hun zorginkoop. Overigens werken
zorgkantoren zelf ook hard aan een betere uitvoering van hun taken.
Daarnaast wordt er periodiek op landelijk en regionaal niveau de
voortgang van «Waardigheid en Trots op locatie» gepubliceerd. Deze
voortgangsrapportages geven een algemeen beeld van de ontwikkeling
van zorgaanbieders dat kan meegenomen worden in de zorginkoop.
Vraag 2
Welke maatregelen gaat u nemen om de Kamer beter te informeren over
de geleverde prestaties van het Centraal Administratie Kantoor (CAK) en
het Centrum Indicatiestelling Zorg (CIZ)? Kunt u uw antwoord toelichten?
Antwoord:
De Rekenkamer geeft aan dat het jaarverslag 2018 van VWS weinig
informatie bevat over de geleverde prestaties van de instellingen op
afstand van het Rijk, met name bij het CAK. Daarbij wijst de Rekenkamer
op het nieuwe artikel 4.2 van de Comptabiliteitswet 2016 dat vanaf de
verantwoording over 2019 van kracht is. Ik neem goede notie van het
signaal en zal in het jaarverslag 2019 meer aandacht besteden aan de
geleverde prestaties van de instellingen op afstand van VWS. Overigens
rapporteert het CIZ in het reeds openbare jaarverslag over prestatie1

Kamerstuk 31 765, nr. 411.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 XVI, nr. 9

2

informatie. Het jaarverslag van het CIZ is te raadplegen via de website van
het CIZ.
Vraag 3
Kunt u de toename van het aantal fte’s (4.424 in 2017 en 4.642 in 2018)
nader specifiëren?
Antwoord:
De toename van het aantal fte’s is toe te schrijven aan het kerndepartement (80 fte), het RIVM (51 fte) en de IGJ (52 fte).
Vraag 4
In tabel 1 is te zien dat het aantal fte’s binnen het Ministerie van VWS
jaarlijks met zo’n 200 fte toeneemt, wat is daarvan de verklaring? Wat zijn
de verwachtingen voor de komende jaren met betrekking tot de ontwikkeling van het aantal fte’s binnen het het Ministerie van VWS?
Antwoord:
De toename betrof 172 fte’s in 2016, 171 fte’s in 2017 en 218 fte’s in 2018.
De verklaring voor de toename in fte’s bij het kernministerie komt voort uit
intensiveringen op basis van het regeerakkoord. De verwachting is dat de
groei samenhangt met deze programma’s en op termijn zal stabiliseren.
Vraag 5
Bij welke subsidieregelingen in artikel 1 is geen staatssteuntoets
uitgevoerd?
Antwoord:
De Subsidieregeling publieke gezondheid en de Subsidieregeling
abortusklinieken worden nog nader getoetst op staatssteun.
Vraag 6
Bij welke subsidieregelingen en projectsubsidies in artikel 4 zijn geen
staatssteuntoetsen uitgevoerd?
Antwoord:
De volgende regelingen moeten nog nader worden getoetst: Subsidieregeling kwaliteitsimpuls personeel ziekenhuiszorg, Subsidieregeling
stageplaatsen zorg II, Subsidieregeling opleiding tot ANP en PA, Subsidieregeling vaccinatie stageplaatsen zorg.
Het betreft de volgende projecten: Plan ECD Geboortezorg Regio
Amsterdam en Noord Holland Noord 2017–2018, PHT-FAIR 2017–2018,
Proeftuin toepassing BGZ en ZIB in de GGZ 2017–2018, Programma
MedMij 2018, Digivaardig in de zorg en Zorg en privacy en website plus
Ehealth gemeenten 2018, YouChooz 2018–2020, Ziekenhuispersoneel klaar
voor 2020 2014–2018, Versterking Opleiding VS PA Huisartsenzorg
2018–2021, Vervolg beroepsprofielen 2017–2018, Integrale arbeidsmarktagenda ouderenzorg 2017–2018, Onafhankelijk Deskundige
Arts-Fysiotherapeut bij fraudeverdenking (ODA-F) 2017–2021, Onafhankelijk Deskundige Tandarts bij Fraudeverdenking 2017 -2021, Handhaving
en Naleving Wmo 2015 en Jeugdwet 2018, (Ont)regel De Zorg: Schrap en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 XVI, nr. 9

3

Verbeter 2018, Waarschuwingsregister Zorg 2018, Vervolg uitvoering
convenant fraude in de zorg 2018–2021.
Vraag 7
Kunt u specificeren op welke subsidieregeling, projectsubsidies en
instellingssubsidies van begrotingsartikel 5 geen of geen adequate
staatssteuntoets is uitgevoerd?
Antwoord:
Het betreft de Subsidieregeling overgang bekostiging huisvesting
gesloten jeugdzorg.
Het betreft de volgende projectsubsidies: Ontwikkeling Kwaliteitskader
Gezinshuizen 2018–2019, Welbevinden op School 2018, Handreiking
adoptienazorg 2017–2019, Aanpak vechtscheidingen en bevorderen stevig
ouderschap, Besluit met muisjes 2018–2019, Opzetten Landelijk Platform
Kinderen uit de Knel 2018–2020, Erkenningscommissie justitiële interventies 2018, Uitvoering programma Erasmus+ Jeugd 2018, Samen
bijdragen aan opvoeden, opgroeien en ontwikkelen 2018, Ondersteuning
gemeenten jeugdhulp 2018.
Het betreft de instellingssubsidie voor het NJI.
Vraag 8
Kunt u specificeren op welke subsidieregeling, projectsubsidies en
instellingssubsidies van begrotingsartikel 6 geen of geen adequate
staatssteuntoets is uitgevoerd?
Antwoord:
Het betreft de volgende projectsubsidies: UCI Paracycling Track World
Championships 2017–2019, EK 2018 Korfbal 2018, Bijdrage Stipendiumregeling en Kostenvergoedingsregeling 2018, Koningsspelen 2018–2020, Op
weg naar een in 2020 duurzaam zwemveilig Nederland 2018–2020, Sport
en Integriteit 2018–2021, Regulering full contact vechtsport 2015–2017,
Exploitatie vechtsportautoriteit 2017–2020.
Het betreft de instellingssubsidie voor Special Heroes Nederland.
Vraag 9
Welke verbeteringen worden ondernomen, naast de aanbevelingen van
de Algemene Rekenkamer, om ervoor te zorgen dat met betrekking tot het
subsidiebeheer in 2019 niet voor het vierde jaar op rij een (ernstige)
tekortkoming wordt geconstateerd?
Antwoord:
Ik vind het vergroten en op peil houden van kennis over het subsidiebeheer binnen het departement belangrijk en zal daar blijvend op inzetten.
Ik tref voor subsidieregelingen maatregelen om het staatssteunrisico
verder te beheersen. De praktijk om nieuwe subsidieregelingen voor
publicatie op staatssteun te toetsen blijft gehandhaafd. Het op staatssteun
toetsen van projectsubsidies wil ik verder verbeteren door de kwaliteit van
de staatssteuntoets verscherpt te beoordelen op volledigheid en juistheid.
Daarnaast versterk ik de interne controle bij projectsubsidies. De

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 XVI, nr. 9

4

uitkomsten daarvan worden ook gebruikt om het kennisniveau over
staatssteun binnen VWS te verhogen.
De door mij in gang gezette verbeteringen van het beleid om misbruik en
oneigenlijk gebruik te voorkomen zet ik voort en wil ik duurzaam inbedden
in de organisatie. Dit beleid neem ik in de eerste helft van 2019 nader op
in procedurebeschrijvingen, instructies en checklists. Het vastgestelde
reviewbeleid bij subsidies is hier onderdeel van. Dit breng ik organisatiebreed onder de aandacht.
Vraag 10
Welke stappen heeft u sinds het verantwoordingsonderzoek 2017 gezet
om de «ernstige onvolkomenheid» ten aanzien van het subsidiebeheer
om te zetten naar een «onvolkomenheid»? Welke additionele stappen zijn
nodig? Waarom lukt het in uw ogen maar niet om het subsidiebeheer naar
behoren te laten verlopen? Hoe beoordeelt u het feit dat het subsidiebeheer al vele jaren lang, volgens de Algemene Rekenkamer, niet op orde
is? Wat betekent dit voor de doelmatigheid van subsidies?
Antwoord:
VWS heeft in 2018 een plan opgesteld om de benodigde verbeteringen in
het subsidiebeheer door te voeren. De planning van de implementatie van
de verbeteringen loopt door tot medio 2019. De voor 2018 geplande
verbetermaatregelen zijn in opzet doorgevoerd. Zo is een Handboek
Subsidies in ontwikkeling waarin het M&O-beleid is uitgewerkt langs de
vijf elementen uit het Uniform Subsidiekader. Verder is het reviewbeleid in
aangescherpte vorm met een duidelijke beschrijving van de verschillende
partijen en hun rollen in het handboek verwerkt.
Een andere verbetering is het opzetten van een nieuwe verbijzonderde
interne controle, waarbij het vertrekpunt ligt bij de risicoanalyse.
VWS heeft veel energie gestoken in het inlopen van de achterstanden in
het uitvoeren van staatssteuntoetsen.
Voor de projectsubsidies zijn de procedures aangescherpt met een
checklist waarmee de medewerkers de toets kunnen uitvoeren.
De Algemene Rekenkamer kwalificeert de onvolkomenheid over 2018 niet
als ernstig. Het door mij ingezette verbetertraject acht ik adequaat en zal ik
continueren. De gekozen aanpak vraagt een lange adem en brengt met
zich mee dat de verbetering stapsgewijs zichtbaar wordt. Voor regelingen
is bijvoorbeeld gekozen om staatsststeuntoetsing zoveel mogelijk in lijn te
brengen met reeds geplande momenten, bijvoorbeeld het moment van
herziening van een regeling.
Het aantal beheershandelingen bij subsidies zie ik toenemen. Dat is zowel
aan de kant van VWS als aan de kant van subsidie-ontvangers het geval.
Dit kan de doelmatigheid negatief beïnvloeden maar ik acht de genomen
maatregelen noodzakelijk om het beheer verder te verbeteren.
Vraag 11
Bij 9 van de in totaal 130 instellingssubsidies is het niet helemaal gelukt
om de staatssteuntoets in 2018 af te ronden. Kunt u aangeven wanneer
deze staatssteuntoets voor al deze 9 instellingssubsidies afzonderlijk is
uitgevoerd?
Antwoord:
De resterende staatssteuntoetsen voor instellingssubsidies zijn naar
verwachting in het najaar van 2019 afgerond.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 XVI, nr. 9

5

Vraag 12
Bij 8 van de 34 subsidieregelingen is het niet gelukt om de staatssteuntoets in 2018 af te ronden. Kunt u aangeven wanneer deze staatssteuntoets voor al deze 8 instellingssubsidies afzonderlijk is uitgevoerd?
Antwoord:
Bij de in 2017 gekozen aanpak heb ik een bewuste keuze gemaakt om
onderscheid te maken tussen instellingssubsidies, projectsubsidies en
subsidieregelingen. Hierbij heb ik de keuze gemaakt om bestaande
subsidieregelingen zoveel mogelijk te toetsen voorafgaand aan een
verlening.
Deze aanpak wil ik waar mogelijk versnellen. In 2019 richt ik me op de drie
qua financieel belang grootste regelingen die nog niet volledig zijn
getoetst. De overige regelingen die doorlopen in 2020, 2021 en 2022
worden voorafgaand aan eventuele verlenging getoetst.
Vraag 13
Waarom wordt de Directie Financieel-Economische Zaken verantwoordelijk voor het selecteren van de instellingen waarvan de controleverklaring moet worden gereviewd in plaats van de Auditdienst Rijk?
Antwoord:
Ik breng het reviewbeleid in lijn met eerdere aanbevelingen van de
Algemene Rekenkamer. De Directie Financieel-Economische Zaken en
beleidsdirecties zijn primair verantwoordelijk voor het uitvoeren van
risico-analyses en het maken van keuzes in te reviewen dossiers. De
Auditdienst Rijk is de interne auditor en moet niet zelf onderdeel uitmaken
van dit proces.
Vraag 14
In 2017 heeft u € 120,4 miljoen aam het Zorgverzekeringskantoor (ZVK) in
Caribisch Nederland verstrekt. Ruim 50% is rechtmatig besteed. Kunt u
aangegeven waaraan dit besteed is? Kunt u specificeren waaraan de
mogelijk onrechtmatige bestedingen uitgegeven zijn?
Antwoord:
Sinds 2010 heeft VWS flink geïnvesteerd in de zorg op Caribisch
Nederland om de achterstanden weg te werken en de gezondheidszorg
naar een voor Europees Nederland aanvaardbaar niveau te brengen. Dit
betekent dat de zorgverleners een flinke groei hebben doorgemaakt. Een
aantal van deze organisaties hebben hun interne (beheers)processen nog
niet volledig op orde, waardoor het kunnen overleggen van een jaarrekening nog niet tijdig plaatsvindt. Het gaat om een redelijke doorsnee van
de zorgverleners voor wie dit geldt, zoals een aantal (kleine) ziekenhuizen
en verpleeghuizen. Er wordt door het Zorgverzekeringskantoor (ZVK) hard
gewerkt om de rechtmatigheid van de zorguitgaven verder te verbeteren.
De externe accountant van het ZVK beaamt dat er al flinke stappen gezet
zijn.
Vraag 15
Wat wordt ondernomen naar aanleiding van het advies van de Algemene
Rekenkamer om het incidentenmanagement te verbeteren?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 XVI, nr. 9

6

Antwoord:
VWS gaat Incident Management verbeteren door:
– Evalueren en actualiseren van de incidentprocedure;
– Tijdens de site visits (najaar 2019) bij de VWS-concernonderdelen
(mede) de procedure voor het afhandelen van incidenten, toetsen;
– Sluitende afspraken maken met de VWS-concernonderdelen om
significante incidenten op centraal niveau te melden, zodat daarvan
geleerd kan worden;
– Het door ontwikkelen naar een hogere volwassenheid van informatiebeveiliging conform de vastgestelde meerjarige ambitie.
Vraag 16
Welke effecten op het aantal extra fte voor verpleeghuiszorg worden
verwacht als de efficiencyopdracht wordt behaald?
Antwoord:
Om het kwaliteitskader te kunnen realiseren is op grond van de huidige
inzichten de inzet nodig van 43.000 extra fte aan zorgpersoneel. Dit aantal
kan naar verwachting per 2022 worden bereikt. Het realiseren van de
efficiencyopdracht in de periode vanaf 2021 tot 2026 heeft geen direct
effect op het aantal extra fte aan zorgverleners. De efficiencyopdracht
betekent dat verpleeghuizen hun bedrijfsvoering moeten verbeteren en
het kwaliteitskader (en de daarmee samenhangende 43.000 extra fte aan
zorgpersoneel) binnen het beschikbare bedrag van € 2,1 miljard
realiseren.
Vraag 17
Wanneer verwacht u de benchmark in gebruik te kunnen nemen waarmee
prestaties van verpleeghuizen kunnen worden vergeleken op het terrein
van kosten en kwaliteit van zorg?
Antwoord:
Ik heb de NZa de opdracht gegeven om voor juli 2020 een integrale
vergelijking (benchmark) uit te voeren, waarmee prestaties van verpleeghuizen kunnen worden vergeleken op het terrein van kosten en kwaliteit.
Daarmee kan deze vergelijking reeds effect hebben op de vast te stellen
maximumtarieven in 2021. Voorts heb ik de NZa verzocht reeds in 2020
hierin een eerste stap te zetten door te compenseren voor ten minste één
inmiddels bekende niet-beïnvloedbare factor, te weten het gemiddeld
hogere ziekteverzuim waar aanbieders met locaties in wijken met een lage
sociaaleconomische status en/of in een (groot)stedelijk gebied mee te
maken hebben. De Tweede Kamer is hierover geïnformeerd via de
aanbiedingsbrief bij de 2e Voortgangsrapportage van het programma
Thuis in het Verpleeghuis (Kamerstuk 31 765, nr. 411).
Vraag 18
«De Minister van VWS heeft aangegeven dat de zorgkantoren bij de
zorginkoop ook moeten letten op de uitvoering van deze efficiencyopdracht.» Welke additionele beleidsmogelijkheden, anders dan het
zorgkantoren erop wijzen dat hierop gelet moet worden, ziet u hier voor
uzelf weggelegd?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 XVI, nr. 9

7

Antwoord:
Ik heb de NZa opdracht gegeven om een integrale vergelijking tussen
zorgaanbieders uit te voeren, op basis waarvan passende tarieven voor de
verpleeghuiszorg kunnen worden vastgesteld, waarbij rekening wordt
gehouden met de zorgvraagzwaarte van de cliënten en de omstandigheden van de zorgaanbieder. Ik heb de NZa gevraagd daarbij gebruik te
maken van de informatie over kosten en kwaliteit die ik door het Zorginstituut Nederland laat ontsluiten via het programma Keteninformatie
Kwaliteit Verpleeghuiszorg. Via deze route kan de tariefregulering
bijdragen aan doelmatigheid op basis van de best presterende instellingen, het realiseren van de efficiencyopdracht en aan kwaliteit zoals
voorgeschreven door het kwaliteitskader verpleeghuiszorg.
Voorts sturen de zorgkantoren bij hun zorginkoop op de realisatie van het
kwaliteitskader. Zij maken concrete afspraken met zorgaanbieders over de
verdere implementatie van het kwaliteitskader.
Daar waar zorgaanbieders en/of zorgkantoren tegen belemmeringen
aanlopen bij het realiseren van de efficiencyopdracht ben ik bereid te
onderzoeken op welke wijze ik hierbij zou kunnen ondersteunen.
Vraag 19
In hoeverre valt er toch iets te zeggen op de vraag in hoeverre de extra
middelen voor reguliere bekostiging van verpleeghuiszorg (€ 100 miljoen
in 2017 en € 435 miljoen in 2018) hebben geleid tot betere verpleeghuiszorg in het algemeen en betere verpleeghuiszorg voor dementiepatiënten in het bijzonder?
Antwoord:
De verpleeghuizen zijn op basis van de beschikbare extra middelen met
veel ambitie aan de slag om hun personeelsbezetting uit te breiden.
Concreet is het aantal werknemers in verpleeghuizen ten opzichte van
2016 toegenomen met 5.500 in 2017 en cumulatief ruim 18.500 (circa
9.000 fte) in 2018. Dat betekent dat er op een gemiddelde verpleeghuislocatie in 2018 gemiddeld 8 werknemers extra zijn ingezet per locatie. Deze
groei was deels benodigd om de groei van het aantal cliënten op te
vangen, maar komt voor een belangrijk deel (circa 4.000 fte) ook ten
goede aan extra medewerkers voor meer tijd en aandacht voor bewoners.
Daarmee is er betere persoonsgerichte verpleeghuiszorg mogelijk voor
alle bewoners, waarvan meer dan de helft de diagnose dementie heeft.
Vraag 20
83% van de cliënten zou het eigen verpleeghuis aanbevelen. Hoeveel
respondenten hebben meegewerkt aan dit onderzoek? Waren al deze
respondenten bekwaam om een goed oordeel te vellen over het
verpleeghuis waar zij verbleven?
Antwoord:
De Net Promotor Score (NPS) is de meting die wordt gebruikt om
cliënttevredenheid te meten. Er wordt door bewoners en naasten
individueel antwoord gegeven op één vraag: «Zou u dit verpleeghuis bij
uw vrienden en familie aanbevelen?» Sinds 2017 is deze meting de
minimale eis vanuit het Kwaliteitskader Verpleeghuiszorg om cliëntenervaringen te meten binnen de verpleeghuiszorg. Indien een cliënt niet
bekwaam is om de vraag te beantwoorden wordt de vraag aan de naasten
voorgelegd. Voor het verslagjaar 2017 hebben ruim 2100 locaties hun NPS

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 XVI, nr. 9

8

doorgegeven. Hoeveel respondenten er per locatie hebben deelgenomen
volgt niet uit de gegevens die aangeleverd moeten worden bij het
Zorginstituut.
Vraag 21
Wordt de cliënttevredenheid gemeten aan de hand van een gesloten «ja of
nee» vraag?
Antwoord:
Ja. Er wordt door bewoners en naasten individueel antwoord gegeven op
één vraag. Deze vraag luidt: «Zou u dit verpleeghuis bij uw vrienden en
familie aanbevelen?» Indien een cliënt niet bekwaam is om de vraag te
beantwoorden, wordt de vraag aan de naasten voorgelegd.
Vraag 22
Waarom wordt het personeelsbestand niet aangeleverd op locatieniveau?
Antwoord:
Het kwaliteitskader schrijft voor dat verpleeghuizen jaarlijks indicatoren
over de personeelssamenstelling op concernniveau aanleveren bij het
Zorginstituut Nederland. Hier sluit ik me bij aan, mede om verpleeghuizen
geen dubbele administratieve lasten op te leggen. Overigens dienen
verpleeghuizen op grond van het kwaliteitskader jaarlijks een kwaliteitsplan op te stellen met een verbeterparagraaf per locatie voor het
volgende jaar. In de gesprekken tussen zorgkantoren en zorgaanbieders
over de inzet van kwaliteitsgelden kan dus wel worden gekeken naar het
personeelsbestand op locatieniveau.
Vraag 23
Hoe stimuleert u het verzamelen, evalueren en delen van ervaringen met
technologische toepassingen in de verpleeghuissector? Hoe gaat u de
sector verbinden aan het aandachtspunt «leren en verbeteren» van het
Kwaliteitskader Verpleeghuiszorg?
Antwoord:
Permanent leren, verbeteren en innoveren zijn de fundamenten onder het
geleidelijk beter worden van de verpleeghuiszorg. Dit stimuleer ik als
volgt:
– Via het programma’s als «Waardigheid en Trots op locatie» en «Zorg
van Nu» worden ervaringen en goede voorbeelden van technologische
toepassingen gedeeld. Een voorbeeld hiervan zijn de filmpjes die zijn
gemaakt over de Challenge Verpleeghuiszorg van de toekomst waarin
zorgaanbieders vertellen over de implementatie van een (technologische) innovatie.
– Het leren en verbeteren in de sector wordt verder gestimuleerd
doordat per locatie informatie beschikbaar is voor zorgaanbieders over
de locatie, zodat zij in één oogopslag zien welke kwaliteit zij bieden ten
opzichte van anderen. Ook maakt iedere zorgorganisatie jaarlijks een
kwaliteitsplan waarin onder meer een beschrijving van het leren en
verbeteren is opgenomen en een verbeterparagraaf per locatie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 XVI, nr. 9

9

Vraag 24
Waarom zijn bij de € 435 miljoen extra voor verpleeghuizen geen
voorwaarden voor bekostiging afgesproken?
Antwoord:
Zoals ik heb aangegeven in mijn brief aan de Tweede Kamer van
8 februari 2018 (Kamerstuk 31 765, nr. 296) zijn er in het landelijk
inkoopkader 2018 van de zorgkantoren geen specifieke afspraken
opgenomen ten aanzien van de sturing op de inzet van de extra middelen.
De reden daarvoor is dat de extra middelen van € 435 miljoen pas in juli
2017 beschikbaar zijn gesteld. Op dat moment was de zorginkoop 2018
reeds gestart en de inkoopvoorwaarden vastgesteld. Tegelijkertijd wilde ik
zorgaanbieders in staat stellen zo snel mogelijk toe te groeien naar het
kwaliteitskader. Zoals ik in eerder genoemde brief aankondigde zijn er met
ingang van de zorginkoop 2019 heldere voorwaarden verbonden aan de
besteding van de extra middelen. Via de 2e voortgangsrapportage van het
programma Thuis in het Verpleeghuis (Kamerstuk 31 765, nr. 411) heb ik
de Tweede Kamer op 21 mei jl. over de uitvoering daarvan geïnformeerd.
Vraag 25
Waarom heeft u geen voorwaarden verbonden aan de extra middelen
(€ 45 miljoen) die in 2018 gegeven zijn aan verpleeghuizen voor het
aantrekken van extra personeel?
Antwoord:
Zoals ik heb aangegeven in mijn brief aan de Tweede Kamer van
8 februari 20182 zijn er in het landelijk inkoopkader 2018 van de zorgkantoren geen specifieke afspraken opgenomen ten aanzien van de sturing op
de inzet van de extra middelen. De reden daarvoor is dat de extra
middelen van € 435 miljoen pas in juli 2017 beschikbaar zijn gesteld. Op
dat moment was de zorginkoop 2018 reeds gestart en de inkoopvoorwaarden vastgesteld. Tegelijkertijd wilde ik zorgaanbieders in staat stellen
zo snel mogelijk toe te groeien naar het kwaliteitskader. Zoals ik in
eerdergenoemde brief aankondigde, zijn er met ingang van de zorginkoop
2019 heldere voorwaarden verbonden aan de besteding van de extra
middelen. Via de 2e voortgangsrapportage van het programma Thuis in
het Verpleeghuis3 heb ik de Tweede Kamer over de uitvoering daarvan
geïnformeerd.
Vraag 26
Gaat u uitzoeken of bestuurders van verpleeghuizen de ontvangen extra
middelen op een juiste manier hebben uitgegeven, dus aan personeel en
niet aan andere zaken? Zo neen, waarom niet?
Antwoord:
Voor zover het gaat om de besteding van de extra middelen die zijn
verwerkt in de verpleeghuistarieven voor 2018 geldt dat hierover geen
specifieke afspraken zijn opgenomen in het landelijke inkoopkader 2018
van de zorgkantoren, anders dan de reguliere afspraken. Dit heb ik
toegelicht bij antwoord 24 en 25. Ik monitor echter wel de besteding van
deze extra middelen. In de 2e voortgangsrapportage van het programma
2
3

Kamerstuk 31 765, nr. 296.
Kamerstuk 31 765, nr. 411.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 XVI, nr. 9

10

Thuis in het Verpleeghuis4 heb ik hiervan verslag gedaan. Concreet is het
aantal werknemers in verpleeghuizen in 2018 met ruim 18.500 (circa 9.000
fte) toegenomen ten opzichte van 2018. Dat betekent dat er op een
gemiddelde verpleeghuislocatie in 2018 gemiddeld 8 werknemers extra
zijn ingezet. Deze groei was deels benodigd om de groei van het aantal
cliënten op te vangen, maar komt voor een belangrijk deel (circa 4.000 fte)
ook ten goede aan extra medewerkers voor meer tijd en aandacht voor
bewoners.
Vraag 27
Wat gaat het kabinet doen om ervoor te zorgen dat er voor de jaren
2019–2021 goed inzicht ontstaat in hoeverre de extra middelen voor
verpleeghuiszorg leiden tot merkbaar betere verpleeghuiszorg voor
bewoners?
Antwoord:
Het programmaplan Thuis in het Verpleeghuis5 laat zien wat het kabinet
gaat doen om voor de jaren 2019–2021 inzicht te bieden in de resultaten
die, mede dankzij de extra middelen, worden bereikt. Het gaat daarbij om
merkbaar betere verpleeghuiszorg voor bewoners. Een belangrijke
randvoorwaarde voor persoonsgerichte zorg is dat er voldoende,
gemotiveerde en deskundige zorgverleners beschikbaar zijn om meer tijd
en aandacht te schenken aan de bewoners. Verpleeghuizen dienen op
grond van het kwaliteitskader jaarlijks onder meer te rapporteren over hun
personeelssamenstelling, over de cliënttevredenheid en de medewerkerstevredenheid. Het Zorginstituut zal deze informatie ontsluiten als
spiegelinformatie, keuze-informatie, leerinformatie, inkoopinformatie,
toezichtsinformatie en beleidsinformatie voor alle partijen die betrokken
zijn bij de verpleeghuiszorg. Daarmee ontstaat een goed inzicht in de
ontwikkeling van de kwaliteit van de verpleeghuiszorg. Zorgkantoren en
zorgaanbieders zullen de beschikbare informatie betrekken in hun
gesprekken over kwaliteitsplannen en passende tarieven voor de
verpleeghuiszorg en daarbij ook terugblikken op wat in het voorafgaande
jaar is gerealiseerd in termen van merkbaar betere verpleeghuiszorg voor
bewoners.
Vraag 28
Kunt u onder elkaar zetten welke opties u ziet om verpleeghuizen van 40
duizend fte te voorzien?
Antwoord:
De investering van € 2,1 miljard voor de verpleeghuizen is onder andere
bedoeld om 43.000 fte extra in te zetten. Hiervan is ruim 37.000 voor extra
inzet per cliënt (kwaliteit) en bijna 6.000 voor extra cliënten als gevolg van
de aanzuigende werking (volume). Dit dient gerealiseerd te worden in de
periode 2018 tot en met 2022. In de voortgangsrapportage Thuis in het
Verpleeghuis die op 21 mei 2018 naar de Tweede Kamer is gestuurd
(Tweede Kamer 2018–2019, 31 765 nr. 411), is gemeld dat in 2017–2018
4.000 fte is gerealiseerd voor extra kwaliteit. De zorgaanbieders zijn
voornemens voor 2019 bijna 10.000 fte in te zetten.
Dit kan op verschillende manieren gerealiseerd worden:
– Aantrekken van zij-instromers;
4
5

Kamerstuk 31 765, nr. 411.
Kamerstuk 31 765, nr. 318.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 XVI, nr. 9

11

–
–
–
–
–

Aantrekken van herintreders;
Extra opleiden met een hoger opleidingsrendement;
Contracturen huidige werknemers vergroten;
Beperken uitstroom;
Beperken ziekteverzuim.

Vraag 29
Wat gebeurt er als zorgkantoren of verpleeghuizen zich niet houden aan
de afspraken over de besteding van het kwaliteitsbudget?
Antwoord:
Zorgkantoren en verpleeghuizen maken afspraken over de besteding van
het kwaliteitsbudget binnen het landelijk vastgestelde zorginkoopkader.
De NZa houdt toezicht op de doelmatige en rechtmatige besteding van de
middelen. Indien er aanwijzingen zijn dat de middelen niet doelmatig
en/of rechtmatig zijn besteed, kan de NZa een informatieverzoek doen en
gaat de NZa hier het gesprek over aan. Daarnaast heeft de NZa de
mogelijkheid om een brief te schrijven of een aanwijzing te geven.
Het kwaliteitsbudget wordt aan verpleeghuizen beschikbaar gesteld op
grond van een goedgekeurd kwaliteitsplan en bijbehorende begroting
voor het kwaliteitsbudget. Indien verpleeghuizen zich niet houden aan de
afspraken over de besteding van het kwaliteitsbudget dan zullen zorgkantoren op grond van de privaatrechtelijke overeenkomst tussen
zorgkantoor en verpleeghuis hier rekening mee houden in de bevoorschotting of de middelen geheel of gedeeltelijk terugvorderen.
Vraag 30
Hoe hoog is de uitstroom van medewerkers in de sector Verpleging,
Verzorging en Thuiszorg (VVT)?
Antwoord:
De uitstroom van werknemers in de sector Verpleging, Verzorging en
Thuiszorg (VVT) bedroeg in 2018 bijna 40.000 personen (bron CBS). Dit
betreft de uitstroom uit de sector Zorg en Welzijn en is dus exclusief de
uitstroom uit de VVT naar ander zorg- en welzijnsbranches. Dit laatste is
nu nog niet bekend.
Vraag 31
Hoeveel personeel moet er tot 2040 in de verpleeghuizen door vergrijzing
en los van het kwaliteitsbudget bijkomen?
Antwoord:
Door de vergrijzing van het personeel in de verpleeghuiszorg zal de
uitstroom vanwege pensionering de komende jaren toenemen. Het is op
dit moment onbekend waar de piek zal liggen. Dat heeft ook te maken met
de personeelsopbouw van de instroom. Om die reden is een vooruitzicht
tot 2040 nu niet te geven.
Op dit moment bedraagt de uitstroom vanwege pensionering iets meer
dan 1% per jaar. Dat is minder dan 10% van de totale uitstroom. De
uitstroom vanwege pensionering zal gaan stijgen, maar de overige
uitstroom zal zeker groter blijven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 XVI, nr. 9

12

Vraag 32
Staat de 85%-15%-afspraak in het kader van het Kwaliteitskader Verpleeghuiszorg voor u ter discussie?
Antwoord:
Het uitgangspunt van 85% voor zorgpersoneel en 15% voor overige zaken
is opgenomen in het programma «Thuis in het Verpleeghuis». Het is
gebaseerd op de berekening van de NZa met betrekking tot de extra
kosten in de verpleeghuissector in verband met de invoering van het
kwaliteitskader. Om die reden staat dit uitgangspunt niet ter discussie. Wel
heb ik in overleg met de sector besloten om meer ruimte te bieden om –
op basis van een goed onderbouwd kwaliteitsplan en conform het
adagium «comply or explain» – op lokaal niveau af te wijken van dit
uitgangspunt.
Zoals ik heb aangegeven in de 2e voortgangsrapportage van het
genoemde programma6 constateren partijen dat de uitwerking van deze
richtlijn in het inkoopkader 2019 te weinig ruimte biedt om daadwerkelijk
te kunnen afwijken. Voor 2020 geldt dat de richtlijn 85–15 het
uitgangspunt blijft én dat zorgkantoren in bijzondere gevallen op basis
van een goed onderbouwd plan, hiervan af kunnen wijken. Daarbij blijft
het Kwaliteitskader en de daarin opgenomen personeelssamenstelling het
uitgangspunt.
Vraag 33
Kunt u de geleverde prestaties van het CAK in 2018 uiteenzetten?
Antwoord:
Het CAK rapporteert over de geleverde prestaties in een uitvoeringsverslag en een financieel verslag die ik jaarlijks voor 1 juli van het CAK
ontvang.7Ik zal de verslagen over 2018 betrekken bij mijn rapportage over
het CAK in het jaarverslag 2019.
Vraag 34
Kunt u de prestaties van het CIZ in 2018 nader toelichten?
Antwoord:
Deze prestaties zien op de doorlooptijden voor de indicatiestelling, de
kwaliteit van de indicatiestelling en de klanttevredenheid.
De wettelijke norm voor de doorlooptijd is gerealiseerd. Deze stijgt van
88% in het eerste kwartaal van 2018 naar 99% van de aanvragen in het
vierde kwartaal.
De door het CIZ zelf gestelde norm om in 95% van de gevallen tot een
juist besluit te komen is niet gerealiseerd. Wel is gedurende geheel 2018
boven de 90% gescoord. Het eerste halfjaar behaalt het CIZ een klanttevredenheidsscore van 7,6 eind 2018 gestegen naar een 8,0. Hiermee behaalt
het CIZ de zelf gestelde norm van een minimale score van 7,5.

6
7

Kamerstuk 31 765, nr. 411.
Deze termijnen zijn conform artikel 6.2.6 van de Wet langdurige zorg, waarin gesteld wordt dat
het CAK jaarlijks voor 1 juli een uitvoeringsverslag en een financieel verslag over het voorafgaande jaar oplevert.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 XVI, nr. 9

13

Vraag 35
Wat is de oorzaak voor het ontbreken van de adequate staatssteuntoets
voor de genoemde € 39 miljoen aan subsidie?
Antwoord:
Er zijn verschillende oorzaken. Een deel van de € 39 miljoen die niet
volledig is getoetst is uitgegeven binnen de aflopende Subsidieregeling
huisvestingslasten gesloten jeugdhulp.
Er is tevens sprake van een instellingssubsidie die is getoetst en waarvoor
een aanbestedingstraject is voorzien.
Daarnaast zijn projectsubsidies die voorafgaand aan 2018 zijn verleend
niet getoetst.
Vraag 36
Waarom is er bij het jaarverslag geen samenvattend rapport met duiding
van de cijfers uit de Staat van Volksgezondheid en Zorg (Staat V&Z)
gevoegd?
Antwoord:
Eind juni 2018 hebben VWS en het RIVM samen het rapport «Het
Nederlandse gezondheidszorgsysteem in internationaal perspectief»
uitgebracht. Dit is een beschrijving van de stand van de volksgezondheid
en zorg in Nederland, vergeleken met de internationale situatie. In dit
rapport staan vooral cijfers uit de Staat van Volksgezondheid en Zorg. Het
rapport is te vinden via: https://www.rijksoverheid.nl/ministeries/
ministerie-van-volksgezondheid-welzijn-en-sport/kerncijfersgezondheidszorg
Omdat de beschreven trends niet wezenlijk anders zijn dan een jaar
geleden, is er voor gekozen in 2019 niet opnieuw een dergelijk rapport op
te stellen.
Vraag 37
Hoe verhoudt de VWS Monitor zich tot beleidsdoelen en kabinetsprioriteiten?
Antwoord:
De VWS-monitor is bedoeld als instrument om inzicht te geven in de
ontwikkeling van lange termijntrends in de zorg en te signaleren of het
«de goede kant uit gaat». De stabiele set van doelstellingen en indicatoren
is het doel en kracht van dit instrument. De indicatoren in de
VWS-monitor reflecteren daarmee bewust niet 1-op-1 de prioriteiten van
het kabinet. Dit maakt ook dat beleidsdoelen en indicatoren uit de
VWS-monitor met elkaar verschillen, maar ze liggen uiteraard wel in
elkaars verlengde.
De voortgang op de Regeerakkoordprioriteiten wordt daarnaast ook
gemonitord door middel van voortgangsbrieven bij de verschillende
programma’s die de kabinetsprioriteiten reflecteren. Zo kan er meer
actueel en met meer context duiding worden gegeven aan de resultaten
die worden geboekt binnen de verschillende programma’s en akkoorden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 XVI, nr. 9

14

Vraag 38
Waarom wordt in het jaarverslag niet teruggekomen op het doel dat de
wachttijden in de GGZ binnen een jaar terug moesten zijn op de
afgesproken termijnen? Kan hier alsnog inzicht in worden gegeven?
Antwoord:
In de zomer van 2017 heeft de Minister van VWS bestuurlijk afspraken met
de ggz-sector gemaakt om te zorgen dat de wachttijden binnen een jaar
weer binnen de Treeknormen zouden vallen. Uit de kwantitatieve
rapportage van de Nederlandse Zorgautoriteit over de stand van de
wachttijden in maart 2018 bleek dat de wachttijden voor een aantal
diagnosegroepen nog altijd ruim boven de norm zat. Op basis daarvan
heeft de Staatssecretaris geconcludeerd dat de eerder geformuleerde
doelstelling niet haalbaar bleek en is de aanpak geïntensiveerd, zoals aan
de Kamer gemeld bij brief van 10 april 2018 (Kamerstuk 25 424, nr. 396).
De laatste stand van de wachttijden heb ik op 21 december 2018
(Kamerstuk 25 424, nr. 451) met de Tweede Kamer gedeeld. Voor de zomer
verwacht ik een volgende tussenstand met de Kamer te kunnen delen.
Vraag 39
Bedoelt u tussen de regels door aan te geven bereid te zijn de 85%-15%
afspraak voortijdig te versoepelen als de kwaliteitsinformatie en de
benchmark beschikbaar zijn en de zorgkantoren rechtstreeks op kwaliteit
en doelmatigheid kunnen sturen?
Antwoord:
Het uitgangspunt van 85%-15%, dat in het programma «Thuis in het
Verpleeghuis» is opgenomen, is bedoeld om zorgaanbieders binnen de
budgettaire kaders in staat te stellen toe te groeien naar het kwaliteitskader, inclusief de personeelsnorm die daarin is opgenomen. Het is de
bedoeling dat alle zorgaanbieders in 2022 voldoen aan het kwaliteitskader,
ook aan de personeelsnorm die daarin is opgenomen. Om die reden blijft
het uitgangspunt van 85%-15% gehandhaafd, wel met meer mogelijkheden om op lokaal niveau af te wijken. Vanaf 2022 wordt de sturing op
kwaliteit en doelmatigheid door de zorgkantoren voortgezet, mede op
basis van de dan beschikbare informatie over onder andere de kwaliteit.
Zoals ik heb aangegeven in de 2e voortgangsrapportage van het
genoemde programma8 constateren partijen dat de uitwerking van deze
richtlijn in het inkoopkader 2019 te weinig ruimte biedt om daadwerkelijk
te kunnen afwijken. Voor 2020 geldt dat de richtlijn 85–15 het
uitgangspunt blijft én dat zorgkantoren in bijzondere gevallen op basis
van een goed onderbouwd plan, hiervan af kunnen wijken. Daarbij blijft
het Kwaliteitskader en de daarin opgenomen personeelssamenstelling het
uitgangspunt.
Vraag 40
Welke drie qua financieel belang grootste subsidieregelingen die nog niet
volledig zijn getoetst gaat u versneld toetsen?

8

Kamerstuk 31 765, nr. 411.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 XVI, nr. 9

15

Antwoord:
De Subsidieregeling kwaliteitsimpuls personeel ziekenhuiszorg, de
Subsidieregeling stageplaatsen zorg II en de Subsidieregeling publieke
gezondheid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 XVI, nr. 9

16