Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

21 501-33

Raad voor Vervoer, Telecommunicatie en Energie

30 196

Duurzame ontwikkeling en beleid

Nr. 698

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 13 april 2018
De vaste commissie voor Economische Zaken en Klimaat heeft een aantal
vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Minister van Economische
Zaken en Klimaat over de brief van 3 april 2018 over de geannoteerde
agenda informele Energieraad 19 april 2018 (Kamerstuk 21 50133, nr. 693), over de brief van 22 januari 2018 over het verslag van de
Energieraad van 18 december 2017 (Kamerstuk 21 501-33, nr. 691) en over
de brief van 21 maart 2018 over de appreciatie van de amendementen van
het Europees parlement over de Europese doelen voor hernieuwbare
energie en energie-efficiëntie voor 2030 (Kamerstuk 30 196, nr. 597).
De vragen en opmerkingen zijn op 10 april 2018 aan de Minister van
Economische Zaken en Klimaat voorgelegd. Bij brief van 12 april 2018 zijn
de vragen beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Diks
De adjunct-griffier van de commissie,
Jansma

kst-21501-33-698
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-33, nr. 698

1

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties en reactie van de
Minister
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
De Minister geeft in het verslag van de formele Energieraad aan dat
meerdere lidstaten, waaronder Nederland, niet tevreden waren met de
definitieve bepalingen ten aanzien van het opleggen van een
CO2-emissieprestatiestandaard (EPS), maar dat er met een krappe
meerderheid alsnog een Algemene Oriëntatie werd bereikt. Kan de
Minister aangeven wat de consequenties van dit voorstel zijn voor
Nederland? Zijn er nog stappen mogelijk in de triloog of tijdens deze
informele raad om te onderhandelen over aanpassingen?
Met het opleggen van een «CO2-emissieprestatiestandaard» (EPS) aan
installaties wordt beoogd om te voorkomen dat de productie met hoge
CO2 intensiteit subsidie kan ontvangen door middel van capaciteitsmechanismen. Wat Nederland betreft lagen in de Algemene Oriëntatie de
einddata waarvoor een dergelijke subsidieverbod zal moeten ingaan te
ver in de toekomst. Dit zou leiden tot een te sterke afzwakking van het
Commissievoorstel. Het Europees parlement wil ambitieuzere invoeringsdata voor het ingaan van de EPS. De discussie over de ingangsdatum
van de EPS zal naar verwachting in de triloog aan de orde komen. Het is
niet voorzien dat dit tijdens de informele Raad zal worden besproken.
Nederland kent zelf geen capaciteitsmechanismen, dus de EPS heeft niet
een direct effect op de Nederlandse energiemix.
De Minister geeft aan dat Nederland heeft ingestemd met het derde
inhoudelijke agendapunt op de agenda van deze raad, namelijk een
wijziging in het voorstel voor een Algemene Oriëntatie op de Governanceverordening. De Minister geeft hierbij aan dat het eerste referentiepunt
licht is verhoogd en een derde referentiepunt in 2027 is toegevoegd voor
lidstaten met een ambitietekort. Graag horen deze leden met welke
stappen het referentiepunt is gestegen en welke norm het derde referentiepunt hanteert.
De referentiepunten betreffen de procentuele voortgang van lidstaten
tussen hun doel voor 2020 en hun zelfbepaalde hernieuwbare energiedoel
voor 2030. De punten dienen om de voortgang van lidstaten te monitoren.
Zodoende kan de Europese Commissie constateren of er een voortgangstekort is. Voorafgaand aan de Energieraad was het voorstel van het
voorzitterschap om twee referentiepunten voor hernieuwbare energie in
te stellen. Dit betroffen 22,5% in 2023 en 40% in 2025. Tijdens de
Energieraad zijn de ministers overeengekomen om het eerste referentiepunt te verhogen en een derde referentiepunt toe te voegen. Hiermee
zijn de referentiepunten als volgt vastgesteld: 24% in 2023, 40% in 2025,
en 60% in 2027. Dit betekent een flexibiliteit van 20% ten opzichte van een
lineair pad voor de eerste twee referentiepunten en een flexibiliteit van
15% voor het derde punt. Voor Nederland reflecteren de punten de juiste
balans tussen het enerzijds waarborgen dat lidstaten hun zelfbepaalde
doelen halen en anderzijds ruimte bieden voor nationale flexibiliteit in de
uitrol van hernieuwbare energie.
De leden van de VVD-fractie zien op de geannoteerde agenda het
discussiepunt herziening van de Energie-efficiency Richtlijn (EED) staan.
Hierbij geeft de Minister aan dat Nederland heeft ingestemd met een
indicatief energie-efficiëntiedoel en een nationale energiebesparingsverplichting van 1,5% per jaar in de periode 2021–2030. Deze leden snappen
dat deze richtlijn past binnen de invulling van het CO2-reductiedoel van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-33, nr. 698

2

49%, maar vragen wel wat de consequenties zullen zijn voor lidstaten als
ze deze verplichting niet nakomen.
Lidstaten moeten voldoen aan de nationale besparingsopgave die wordt
vastgesteld op basis van de definities uit de richtlijn. Indien een lidstaat
onvoldoende energiebesparing realiseert, kan de Commissie besluiten om
een ingebrekestellingsprocedure te starten.
Hoe kijkt de Minister naar de mogelijke verhoging van het energieefficiëntiedoel naar 35%?
Het is de verwachting dat het Europese CO2-doel van 40% in 2030 niet
toereikend is om de doelen van de Overeenkomst van Parijs te halen.
Daarom pleit ik in de Europese gremia voor een ophoging van het
Europese doel voor CO2-reductie naar 55% voor 2030. Bij de besprekingen
over verhoging van de doelen voor hernieuwbare energie en energieefficiëntie zal ik blijven benadrukken dat deze discussie moet worden
gekoppeld aan een verhoging van het Europese CO2-doel. Ik kan in
principe meegaan met een ophoging van het indicatieve energieefficiëntiedoel naar 35%, mits dit past bij een kosteneffectieve realisatie
van het Nederlandse CO2-reductiedoel en het nationale Klimaatakkoord.
Dit laat ik onderzoeken en ik zal uw Kamer op korte termijn nader
informeren over de resultaten van dit onderzoek.
De leden van de VVD-fractie zijn tevreden met de toezegging van de
Minister om terughoudend te zijn met het geven van vrijstellingen of een
voorkeursbehandeling aan projecten die op de lange termijn de economische en technische houdbaarheid van het elektriciteitsnet schaden.
Tevens geeft de Minister hierbij aan dat het Europees parlement voorstelt
om het aandeel hernieuwbare energie in 2030 te verhogen naar 35% en
dat de Minister op basis van onderzoek wil bepalen of Nederland met
deze verhoging zal instemmen. Wanneer denkt de Minister de Kamer
hierover te kunnen informeren?
Ik zal uw Kamer zo snel mogelijk informeren over de uitkomst van de
onderzoeken, uiterlijk begin mei.
De leden van de VVD-fractie merken op dat het kabinet aan een kopgroep
met gelijkgezinde landen werkt om het emissiereductiedoel te verhogen
naar 55%. De Minister geeft hierbij aan dat het voor Nederland belangrijk
is dat elementen zoals het als lidstaat zelf een nationaal doel kunnen
bepalen en dat de Europese Commissie slechts niet-bindende aanbevelingen kan doen, worden behouden. Ook moet er een sterke governancestructuur zijn op het gebied van vergelijking, monitoring en rapportage.
Wat is ervoor nodig om deze elementen te behouden in de onderhandelingen? Hoe wil de Minister dit aanpakken?
De voor Nederland belangrijke elementen, zoals het zelf mogen bepalen
van de nationale doelen voor hernieuwbare energie en energie-efficiëntie
en de niet-bindende aard van aanbevelingen van de Europese Commissie,
zijn opgenomen in de Raadspositie. Deze positie is het uitgangspunt voor
de onderhandelingen tussen de voorzitter van de Raad en het Europees
parlement. De genoemde elementen voor nationale flexibiliteit zijn voor
een grote meerderheid van lidstaten belangrijk. De lidstaten stemmen
voorafgaand aan elke onderhandelingsronde met het Europees parlement
en de Europese Commissie in met het onderhandelingsmandaat van het
voorzitterschap, die namens de Raad onderhandelt. De Nederlandse inzet
in die mandaatsbepaling is er steeds op gericht om deze elementen voor
nationale flexibiliteit te behouden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-33, nr. 698

3

Ook de governance-structuur met afspraken op het gebied van vergelijking, monitoring en rapportage is onderdeel van de Raadspositie. Het
Europees parlement wenst eveneens een stevige governance-structuur,
waardoor behoud hiervan waarschijnlijk is.
Tot slot beschrijft de Minister zeer uiteenlopende groepen lidstaten en
standpunten ten aanzien van het voorstel van de Commissie tot
herziening van de verordening tot oprichting van het Agency for the
cooperation of Energy Regulators (ACER), die alleen geen meerderheid
hebben. Kan de Minister aangeven welke groep groter is ten aanzien van
het voorstel? Heeft de groep waar Nederland toe behoort ook een
blokkerende minderheid?
Met de herziening van de verordening tot oprichting van een agentschap
voor de samenwerking tussen energieregulators (ACER) wil de Commissie
een aanscherping bereiken van de rol en de bevoegdheden van toezichthouder ACER bij onder meer beslissingen van nationale toezichthouders
over grensoverschrijdende dossiers en het houden van toezicht op de
samenwerkingsverbanden van netbeheerders en Europese energiebeurzen. Hierbij is met name van belang voor Nederland dat het huidige
voorstel van de Europese Commissie een goede balans kent met
betrekking tot de taken en bevoegdheden van ACER en haar onafhankelijke positie.
Nederland is evenals meerdere lidstaten positief over het voorliggende
voorstel omdat de bevoegdheidsverdeling tussen de Board of Regulators
(BoR, het gremium waarin de nationale energietoezichthouders zijn
vertegenwoordigd) en de Directeur van ACER niet leidt tot inperking van
de verantwoordelijkheden en onafhankelijkheid van ACER en haar
directeur.
Hiernaast blijft de huidige besluitvormingsprocedure binnen de BoR
gelden waarbij ieder lid van de BoR één stem heeft en besluiten worden
genomen met tweederde meerderheid en dit niet wordt omgezet naar een
aanpassing van de stemverhouding door te kiezen voor een systeem van
gekwalificeerde meerderheid.
De groep waartoe Nederland behoort, kent evenals de groep van
tegenstanders, een blokkerende minderheid. De verwachting is dat het
Bulgaarse voorzitterschap zal proberen om tijdens de Energieraad op
11 juni 2018 te komen tot een gemeenschappelijk standpunt van de Raad.
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
De leden van deze fractie onderschrijven van harte de lijn van de Minister,
namelijk dat het evident is dat voor de opgave van CO2-reductie de
komende jaren een forse inzet op hernieuwbare energie en energieefficiëntie nodig zal zijn. De leden van de D66-fractie constateren echter
dat de Minister op dit moment slechts bereid is om «in principe» steun uit
te spreken voor de amendementen van het Europees parlement die
hogere bindende doelstellingen voorstaan ten aanzien van energieefficiëntie (35%) en hernieuwbare energie (35%), aangezien hij nog
onderzoek wil doen naar in hoeverre dit past binnen het Nederlandse
beleid. De leden van deze fractie vragen of dit betekent dat de Minister in
de tussentijd zich wel als onverkorte voorstander van deze ophoging zal
opstellen in de lopende onderhandelingen. Zo nee, waarom niet? Deelt de
Minister de mening dat het pas opportuun is om van deze lijn af te wijken
wanneer het resultaat van het genoemde onderzoek daar aanleiding toe
geeft en pas nadat daarover met de Kamer is gesproken? Zo nee, waarom
niet?
Ik kan, zoals eerder gezegd, een ophoging van de doelen voor
hernieuwbare energie en energie-efficiëntie naar 35% ondersteunen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-33, nr. 698

4

indien uit onderzoek blijkt dat deze de kosteneffectieve realisatie van het
Nederlandse CO2-reductiedoel niet belemmeren. Ik kan mij in de
onderhandelingen nog niet vastleggen op hogere doelen zonder de
uitkomst van dit aanvullende onderzoek te kennen. Dit levert namelijk een
risico op dat ik hogere doelen ondersteun terwijl deze niet passen bij een
kosteneffectieve realisatie van het nationale CO2-reductiedoel. De transitie
richting 2030 en 2050 kost onvermijdelijk geld. Deze kosten komen
uiteindelijk ten laste van de samenleving. Daarom is het voor het
draagvlak noodzakelijk om de kosten te beperken door te sturen op
maximale kostenefficiëntie bij de keuze van maatregelen. De onderzoeken
dienen als waarborg dat ik mij niet vastleg op duurdere energie-efficiëntie
en hernieuwbare energiemaatregelen die buiten het kosteneffectieve
CO2-reductiepad vallen en die ik niet waar kan maken.
De leden van de D66-fractrie vragen voorts of de Minister al inzicht heeft
in en/of bij de Europese Commissie wil opvragen/verifiëren wat de
verwachte opbrengst is in termen van CO2-besparing van deze hogere
Europese doelstellingen, gezien het feit dat de Minister aangeeft dat hij bij
de besprekingen over de verhoging van de doelen wel wil blijven
benadrukken dat de discussie moet worden gekoppeld aan een verhoging
van het Europese CO2-doel. In de ogen van de leden van deze fractie is
het, om deze afweging te maken, immers wel noodzakelijk om de effecten
op CO2-besparing van verschillende reductiepercentages ten aanzien van
energie-efficiëntie en hernieuwbare energie goed in kaart te hebben.
Indien de Minister die overweging niet deelt, waarom niet?
De Europese Commissie heeft begin dit jaar, naar aanleiding van de sterk
gedaalde kosten voor hernieuwbare energie, in een update van haar
model becijferd hoeveel de CO2-reductie op Europees niveau bedraagt bij
verschillende hoogtes van de doelen voor hernieuwbare energie en
energie-efficiëntie in 2030. Een scenario met een doel van 30% voor
hernieuwbare energie en energie-efficiëntie leidt tot 43% CO2-reductie;
33% hernieuwbare energie en energie-efficiëntie leidt tot 45,8%
CO2-reductie; en 35% hernieuwbare energie en energie-efficiëntie leidt tot
47,5% CO2-reductie.
De leden van de D66-fractie wijzen erop dat er ook andere amendementen
door de Europese Commissie zijn aangenomen, naast over hogere en
meer bindende doelen. De leden van deze fractie vragen of de Minister
ook een appreciatie kan geven van het Nederlandse standpunt ten aanzien
van deze amendementen. Zo nee, waarom niet? Deze leden wijzen
bijvoorbeeld op de amendementen die betrekking hebben op energiecoöperaties, waarbij de vraag voorligt of en zo ja hoe energiecoöperaties
beter gepositioneerd zouden moeten worden ten opzichte van grote
bedrijven. Deze leden staan in principe positief tegenover het wegnemen
van belemmeringen voor energiecoöperaties zodat deze volwaardig mee
kunnen doen in de energietransitie. Deelt de Minister deze mening en hoe
verhoudt zich dat tot het voorgenomen standpunt van Nederland in
dezen?
Met betrekking tot de energiecoöperaties zijn er tien amendementen
ingediend die bepalingen treffen over het toekennen van meer rechten
aan energiecoöperaties en de deelnemers in energiecoöperaties (amendementen 187–188), de criteria waaraan een energiecoöperatie moet
voldoen (amendementen 189–194), het vrijstellen van de steun aan de
energiecoöperaties van de staatssteunrichtlijnen en het creëren van een
gelijk speelveld tussen de producenten van hernieuwbare energie
(amendement 195) en een «enabling framework» dat door lidstaten moet
worden opgesteld om de energiecoöperaties te stimuleren en te faciliteren met een analyse van de barrières die door lidstaten moet worden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-33, nr. 698

5

uitgevoerd (amendement 196). Het kabinet ondersteunt de ontwikkeling
van de energiecoöperaties en wil voorkomen dat deze partijen tegen
barrières aanlopen om zichzelf te ontwikkelen. Daarom kan het kabinet
zich op hoofdlijnen vinden in de amendementen die door het EP worden
voorgesteld. Het kabinet is kritisch als het gaat om de uitzonderingen voor
energiecoöperaties ten opzichte van andere partijen, zoals wordt
aangegeven in het antwoord op de vraag hierover van GroenLinks. Ook
de overheidssteun die naar deze partijen gaat, moet voldoen aan de
staatssteunregels. Het «enabling framework» en de analyse die daaraan
vooraf gaat ziet het kabinet niet als een nuttige toevoeging omdat dit niet
op Europees niveau afgesproken hoeft te worden.
Voor de Richtlijn hernieuwbare energie alleen heeft het Europees
parlement 273 amendementen aangenomen. Voor de Energie efficiëntie
Richtlijn zijn dat er eveneens 114. Een appreciatie van al die amendementen is erg omvangrijk en niet direct voorhanden. Een groot deel van
de amendementen zijn technische wijzigingen en verbeteringen, waar op
ambtelijk niveau in de Raad al overeenstemming is gevonden. De meest
relevante politieke amendementen gaan over de hoogte en de aard van de
doelen.
De leden van de D66-fractie constateren dat de transportsector op dit
moment achterblijft in het behalen van de CO2-besparingsdoelstellingen.
Is de Minister het met deze leden eens dat er snel meer moet gebeuren in
de transportsector en is hij voorts bereid om daar namens Nederland voor
te pleiten op de komende informele Energieraad en daarna? Zo nee,
waarom niet?
Om de Nederlandse reductiedoelen in de transportsector te kunnen halen,
is streng Europees bronbeleid een vereiste. CO2 normen voor voertuigen
zijn bewezen effectief, efficiënt en creëren een gelijk speelveld voor
fabrikanten om innovatieve technologie op de markt te brengen. Op dit
moment onderhandelt de EU over nieuwe normen voor personenauto’s
en bestelwagens. Het voorliggende voorstel van de Commissie mist
ambitie. Nederland pleit samen met andere landen voor meer ambitie in
deze onderhandelingen in Brussel. Dit is echter geen onderwerp in de
informele Energieraad en wordt behandeld in de context van de
Milieuraad. De normen moeten de reeds in gang gezette transitie naar
nul-emissievoertuigen onomkeerbaar maken en versnellen. Daarnaast
publiceert de Commissie in mei as. haar voorstel voor CO2 normen voor
vrachtwagens en bussen. Ook hier zet Nederland zich ervoor in om het
volledige reductiepotentieel te benutten. Naast normen uit Brussel doet
Nederland al veel om de emissies terug te dringen. Samen met alle
relevante belanghebbenden zijn afspraken gemaakt om de gehele
busvloot in het OV naar nul te brengen, hetzelfde geldt voor de stadslogistiek. Tenslotte bouwt Nederland haar vooraanstaande positie steeds
verder uit als het gaat om laadinfrastructuur. In het kader van het Integrale
Nationale Energie en Klimaatplan (INEK) wordt nu gekeken hoe Nederland
de 2030 doelen kan halen en welke nationale maatregelen moeten worden
genomen. U wordt hierover in de loop van dit jaar verder geïnformeerd
door de Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat.
Vragen en opmerkingen van de leden van de GroenLinks-fractie
De leden van de GroenLinks-fractie zijn verheugd over het feit dat het
kabinet in principe mee wil gaan met het voorstel van het Europees
parlement om het doel voor hernieuwbare energie op te hogen naar 35%,
conform de motie Van der Lee en Wassenberg (Kamerstuk 21 50133, nr. 686). Deze leden zien graag een zo ambitieus mogelijk en bindend
doel. Deze leden zijn het met de Minister eens dat de doelen voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-33, nr. 698

6

energie-efficiëntie en hernieuwbare energie met het emissiereductiedoel
van 55% voor 2030 in het achterhoofd moeten worden opgesteld. Het
kabinet is onder voorwaarden akkoord gegaan met een nationale
energiebesparingsverplichting van 1,5%. Welke voorwaarden zijn dit
precies?
Nederland heeft tijdens de Energieraad in juni 2017 ingestemd met de
energiebesparingsverplichting voor gemiddeld 1,5% per jaar in de periode
2021 – 2030, omdat drie van de voor Nederland belangrijke flexibiliteitsopties in de Algemene Oriëntatie zijn opgenomen. Ten eerste kunnen
lidstaten gedeeltelijk kleinschalige hernieuwbare energiemaatregelen in of
op gebouwen meenemen. Ten tweede kunnen lidstaten besparing
meenemen uit nieuwe individuele energiebesparingsmaatregelen uit
beleid dat voor 2020 is geïmplementeerd. Ten derde behoudt Nederland
de mogelijkheid om in de huidige verplichtingperiode tot en met 2020 de
energiebesparing uit nieuwbouwnormen mee te kunnen tellen.
De leden van de GroenLinks-fractie lezen dat het kabinet aangeeft geen
beleid te willen voeren op het gebied van energie-armoede. Deze leden
zijn van mening dat een betere verdeling van de lusten en lasten van de
energietransitie rechtvaardig is en bijdraagt aan het draagvlak voor de
energietransitie. Daarnaast loopt de aanpak van energie-armoede,
bijvoorbeeld betere voorlichting over het treffen van eenvoudige
maatregelen die energie besparen, vaak synchroon met het bevorderen
van de energietransitie. Daarom zijn deze leden van mening dat het wel
degelijk van belang is om energie-armoede apart te adresseren. Is de
Minister bereid het standpunt op dit punt te wijzigen en wel degelijk in te
stemmen met voorstellen op dit punt? Zo nee, waarom niet? Is de
Minister het met deze leden eens dat het aanpakken van energie-armoede
de energietransitie ten goede kan komen?
Het kabinet is geen voorstander van het apart adresseren van energiearmoede. Ik merk op dat we via de sturing op een gewenste verdeling van
de directe lasten tussen burgers en bedrijven geen inkomenspolitiek
kunnen en moeten voeren via bijvoorbeeld de energiebelasting of de
Opslag Duurzame Energie (ODE). Uiteindelijk zal jaarlijks bij de
vaststelling van de Miljoenennota worden bezien hoe de koopkracht van
met name lagere inkomensgroepen zich ontwikkelt en of het dan
vervolgens opportuun is om het resulterende koopkrachtbeeld te
repareren. De wijze waarop de doelen voor de reductie van broeikasgassen bij voorkeur moeten worden behaald en de lusten en lasten dan
zouden moeten worden verdeeld, is een onderwerp voor het te sluiten
Klimaatakkoord. De besprekingen hierover zijn in volle gang.
Daarnaast is er geen eensluidende Europese definitie van wat we onder
energie-armoede moeten verstaan. Dat is ook te verklaren, aangezien de
situatie in de lidstaten van de EU in het algemeen niet vergelijkbaar is.
Wel benadruk ik dat de klimaat- en energietransitie alleen draagvlak kan
hebben als deze voor iedereen betaalbaar is en blijft. Daarom zet het
kabinet nationaal in op een zo kosteneffectief mogelijke transitie. De
verdeling van de lasten tussen burgers en bedrijven is daarbij een van de
vraagstukken. Het gaat daarbij om het vinden van de juiste balans in de
bijdragen van huishoudens en bedrijven aan de kosten van de energietransitie.
De leden van de GroenLinks-fractie lezen dat de Minister tegen een
ambitieuzere inspanningsverplichting voor lidstaten op het gebied van de
verduurzaming van warmte en koude is, omdat dit lidstaten mogelijk kan
beperken. In welke zin zou dit lidstaten kunnen beperken? Zijn hier
concrete voorbeelden van? Welke lidstaten zouden mogelijk beperkt
kunnen worden in hun ambities?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-33, nr. 698

7

In algemene zin is het kabinet geen voorstander van subdoelstelling of
inspanningsverplichtingen in deze richtlijn. De inspanningsverplichting
om het aandeel hernieuwbare energie in de levering van warmte en
koude in elke lidstaat toe te laten nemen met 1%-punt per jaar, zoals ook
opgenomen in de positie van de Europese Commissie en van de Raad,
kan het kabinet accepteren omdat het grofweg in lijn ligt met de kosteneffectieve uitrol van hernieuwbare energie in Nederland. Een snellere
toename van de verduurzaming van warmte en koude zou niet passen bij
het Nederlandse kosteneffectieve CO2-reductiepad. Afgaande op de
geluiden in de raadswerkgroepen, zijn er meer lidstaten die deze mening
zijn toebedeeld.
De leden van de GroenLinks-fractie hechten veel belang aan de bijdrage
van individuen en energiecoöperaties aan de energietransitie. De Minister
wil geen vrijstellingen of voorkeursbehandeling aan dit soort projecten
geven. Deze leden zijn erg bezorgd over dit standpunt. Deze leden zijn van
mening dat voorlopers en personen die enthousiast bijdragen aan de
energietransitie moeten zoveel mogelijk worden ondersteund. Kan de
Minister nader uitleggen op welke wijze burgers en gemeenschappen die
zelf hernieuwbare energie opwekken de lange termijn economische en
technische houdbaarheid van het elektriciteitsnet zouden kunnen
schaden? Deze leden dringen er op aan dat Nederland alle voorstellen
steunt die belemmeringen wegnemen voor individuele energieopwekking
en energieopwekking door gemeenschappen. Graag ontvangen deze
leden hier een reactie op.
Het kabinet onderkent het belang van het betrekken van burgers en
energiecoöperaties in de energietransitie. Zonder hun betrokkenheid en
steun zal de energietransitie niet slagen. Om die reden steunt het kabinet
de voorstellen waarbij energiecoöperaties zoveel als mogelijk dezelfde
rechten en kansen krijgen als andere spelers op de energiemarkt. Op die
manier wordt de elektriciteitsmarkt voor kleinverbruikers beter ontsloten.
Het handelen van deze partijen op de elektriciteitsmarkt moet wel zoveel
mogelijk volgens de regels die gelden voor die elektriciteitsmarkt.
Wanneer de aantallen en de volumes van zelf producerende burgers en
energiegemeenschappen in de toekomst gaan toenemen, en aan deze
groep een gehele uitzondering van de marktregels wordt voorgesteld, zal
het voor de netbeheerders steeds lastiger worden om de balans in het net
te handhaven. Technisch kan hierdoor de voorzieningszekerheid in gevaar
komen. Daarnaast is het uitzonderen van deze partijen van het betalen van
de bijdrage aan de kosten van het net niet houdbaar omdat ook hier bij
groeiende aandelen de kosten van bepaalde verbruikers door anderen
betaald moeten worden. Anderen, die wellicht niet kunnen participeren in
een energiecoöperatie. Ten slotte merk ik op dat de huidige experimentenregeling in Nederland met name energiecoöperaties de kans geeft om
ervaring op te doen met de energietransitie.
Vragen en opmerkingen van de leden van de SP-fractie
De leden van de SP-fractie benadrukken het belang om in Europees
verband richting te geven aan de klimaatdoelen. Zij wijzen hierbij ook op
de onlangs aangenomen motie Laçin/Beckerman (Kamerstuk 21 501-08,
nr. 722) om de doelen tijdig bij te stellen,waar nodig, om de klimaatdoelen
binnen handbereik te houden.De leden van de SP-fractie stellen wel dat
het zaak is om de invulling van beleid aan individuele lidstaten te laten.
Zaken als bemetering en facturering lijkt hen zeker geen zaak voor
bemoeienis van de EU. Op welke wijze zou dit de klimaatdoelen dichterbij
brengen, zo vragen zij.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-33, nr. 698

8

De klimaatdoelen die worden besproken in de Europese Unie vergen
uitwerking. In de Europese regels wordt veel belang gehecht aan goede
informatievoorziening aan kleinverbruikers, zodat zij op basis daarvan
actiever kunnen participeren op de energiemarkt. Deze Europeesrechtelijke kaders worden door de lidstaten verder uitgewerkt in nationaal
beleid. Inzicht in de meetgegevens van het energieverbruik kan een basis
zijn voor het nemen van energiebesparende maatregelen. Inzicht in de
kosten of de herkomst van de energie kan een consument doen besluiten
om over te stappen naar duurzame energie. Dit brengt het behalen van de
klimaatdoelstellingen dichterbij.
Wat betreft energie-armoede wijzen de leden van de SP-fractie op het
belang van en recht op schone en betaalbare energie voor iedereen. Op
welke wijze wil het kabinet hier aandacht voor vragen tijdens de volgende
bijeenkomst, zeker gezien de ook in Nederland almaar stijgende energiekosten voor juist minder draagkrachtige huishoudens? Hoe pakt de
energierekening uit in overige lidstaten en hoe wordt daar vorm gegeven
aan (inkomens-)ondersteuning aan minima die moeite hebben met het
betalen van de energierekening?
Zoals ik aangaf in mijn eerdere antwoord op de vraag van de GroenLinksfractie zie ik geen reden om een item als energie-armoede Europees onder
de aandacht te brengen en daar generiek Europees beleid voor te gaan
voeren als dat al mogelijk is.
De specifieke situatie in de afzonderlijke lidstaten van de EU is in het
algemeen niet vergelijkbaar en een uniforme wijze waarop ondersteuning
al dan niet vormgegeven wordt, is daarom niet aan te geven.
Wel benadruk ik dat de klimaat- en energietransitie alleen draagvlak kan
genieten als deze voor iedereen betaalbaar is en blijft. Daarom zet het
kabinet nationaal in op een zo kosteneffectief mogelijke transitie. De
verdeling van de lasten tussen burgers en bedrijven is daarbij een van de
vraagstukken. Uiteindelijk zal jaarlijks bij de vaststelling van de Miljoenennota worden bezien hoe de koopkracht van met name lagere
inkomensgroepen zich ontwikkelt en of het dan vervolgens opportuun is
om het resulterende koopkrachtbeeld te repareren.
Verder vragen de leden van de SP-fractie op welke wijze de privacy van
consumenten is geborgd in verband met de toegang tot verbruiksinformatie. Wat wordt op lidstatenniveau geregeld en wat zijn de plannen op
EU-niveau?
De privacy van persoonsgegevens, zoals verbruiksgegevens van
consumenten, wordt per 25 mei 2018 geborgd met de Algemene
Verordening Gegevensbescherming die op dat moment in werking treedt.
Vanaf die datum geldt in de hele Europese Unie dezelfde privacywetgeving.
De leden van de SP-fractie vragen wat de verhoging van het aandeel
duurzame energie voor Nederland betekent. Wordt erkend dat Nederland
erg achterloopt in het aandeel duurzame energie? Hoe wordt dit door het
kabinet opgepakt? Deze leden vragen hierbij ook hoe het boren naar gas
(onder andere in kleine velden en in het Waddengebied) valt te rijmen met
het verhogen van het aandeel duurzame energie. Zij zien hierop graag
uitleg tegemoet.
Een hoger doel voor hernieuwbare energie zal moeten leiden tot meer
hernieuwbare energie in alle landen van de EU, ook in Nederland. Het
kabinet zet dan ook sterk in op de toename van het aandeel hernieuwbare
energie in 2030. Daarnaast mikt het kabinet op een aandeel hernieuwbare
energie van 14% in 2020 en 16% in 2023. Om die doelen te behalen voert

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-33, nr. 698

9

het kabinet het energieakkoord uit. Volgens de NEV van 2017 ligt
Nederland op koers om het doel van 16% te halen en zijn er aanvullende
acties nodig om het doel van 14% te halen.
Nederland heeft nog steeds een grote vraag naar aardgas. Het is het
streven van dit kabinet om over te stappen op duurzame alternatieven. In
de tussentijd blijft de vraag naar aardgas wel bestaan. Deze vraag wordt
deels ingevuld door winning uit Nederland en deels door import van gas
uit het buitenland. Als de winning van gas in Nederland zou stoppen, zou
dit leiden tot nog een hogere import van gas en niet tot een toename van
het aandeel hernieuwbare energie. Een mogelijk effect op het aandeel
duurzame energie treedt pas op het moment dat afnemers van gas van
een alternatief gebruik kunnen maken.
Verder vragen de leden van de SP-fractie of een actueel overzicht gegeven
kan worden van het aandeel duurzame energie in de overige lidstaten.
Wat zijn de bronnen van deze duurzame energie?
De Europese Commissie publiceert elke twee jaar een voortgangsrapportage hernieuwbare energie waarin de aandelen hernieuwbare energie
per lidstaat zijn opgenomen. Deze rapportage is te raadplegen via de
website van de Europese Commissie (https://ec.europa.eu/energy/en/
topics/renewable-energy/progress-reports). Data over de mix van
hernieuwbare bronnen per lidstaat is hierin niet opgenomen. Deze data
heeft het kabinet ook niet beschikbaar.
Deze leden benadrukken dat biomassa nauwelijks duurzaam te noemen is
en meer klimaatschade aanricht dan het oplost. Graag ontvangen deze
leden hier een reactie van de Minister op.
Biomassa is een hernieuwbare bron voor de opwekking van hernieuwbare
energie en levert een belangrijke bijdrage aan het verduurzamen van de
energieproductie. Ik ben het met de leden van de SP eens dat het van
belang is bij het gebruik van biomassa, dat deze uit een duurzame bron
komt. Daarom heb ik, samen met de andere leden van het energieakkoord, ook in het kader van het energieakkoord vergaande eisen gesteld
aan de biomassa die ingezet wordt voor de bij- en meestook.
De leden van de SP-fractie zijn positief over het voornemen om meer
rechten te geven aan burgers die eigen duurzame energie opwekken. Dat
het kabinet hier terughoudend op reageert, met het excuus dat dit het
huidige net economisch benadeelt, vinden zij niet alleen teleurstellend
maar met het oog op het belang van de verdere ontwikkeling van
duurzame energie ook wat vreemd. Zij vragen hier een verdere toelichting
op. Op welke wijze kan lokale opwekking verder worden gestimuleerd?
Burgers en energiegemeenschappen hebben in Nederland al de rechten
om energie te produceren en direct te consumeren, te verkopen of op te
slaan. Het kabinet kan er ook mee instemmen om deze rechten op
Europees niveau te verankeren. Een verdere toelichting waarom het
kabinet tegen het uitzonderen van deze groep met betrekking tot
bijdragen aan de netkosten en het dragen van programmaverantwoordelijkheid is, verwijs ik u naar het antwoord op vraag hierover van
GroenLinks.
Binnenkort informeer ik uw Kamer per brief over mijn voorgenomen
beleid voor de stimulering van lokale energieproductie. Hierin zal ik
ingaan op de opvolger van de salderingsregeling, de evaluatie van de
postcoderoosregeling en mijn voorgenomen beleid ter ondersteuning van
energiecoöperaties.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-33, nr. 698

10

De leden van de SP-fractie vragen welke handhavingsmechanismen op
tafel liggen er waar de knelpunten tussen lidstaten zitten. Ook hier wijzen
zij op het belang om op EU-niveau ambitieuze en afrekenbare doelen te
stellen, maar ook om de invulling van hoe deze doelen gehaald moeten
worden op lidstaat-niveau moet blijven liggen. Dat de klimaatdoelen
gehaald moeten worden en dat iedere lidstaat daar absoluut zijn aandeel
in heeft en verplichtingen moet nakomen staat buiten kijf, deze leden
benadrukken echter ook het belang van soevereiniteit van de individuele
lidstaten. Een goed evenwicht hierin is essentieel, aldus deze leden.
De handhavingsmechanismen van de governance-verordening
waarborgen dat alle lidstaten eraan bijdragen dat de doelen van de
energie-unie voor 2030 en de doelstelling van de Overeenkomst van Parijs
worden behaald. De wetgeving kent een balans tussen enerzijds
waarborgen dat alle lidstaten een bijdrage leveren aan de gezamenlijke
doelstellingen en anderzijds ruimte laten aan de lidstaten om hun
bijdragen naar eigen inzicht op efficiënte wijze te realiseren. Dat is ook
steeds de inzet van Nederland geweest. De lidstaten zijn in de Energieraad
van december 2017 reeds een Raadspositie overeengekomen die de basis
vormt voor de onderhandelingen met het Europees parlement en de
Europese Commissie. De discussie over handhavingsmechanismen die
momenteel nog op tafel ligt, speelt tussen het Europees parlement, de
Europese Commissie en de Raad. Dit betreffen voornamelijk discussiepunten over de mate waarin de Europese Commissie zich mag mengen in
de ambities en voortgang van lidstaten.
De leden van de SP-fractie vragen wat gezegd kan worden over de
voortgang van het vormen van een kopgroep van landen om het
reductiedoel te verhogen.
Ik heb uw Kamer in mijn brief van 28 maart (Kamerstuk 21 501-08, nr. 717)
geïnformeerd dat voor de ophoging van de EU-doelstelling voor broeikasgasreductie Nederland samenwerkt met andere ambitieuze landen in de
EU om een kopgroep te vormen. Doel is een krachtige lobby op te zetten
voor het zo ver mogelijk ophogen van het EU-klimaatdoel naar 55%.
Frankrijk en Zweden hebben al aangegeven samen met Nederland deze
kopgroep te willen trekken. Tijdens de informele Milieuraad in Sofia is
deze kopgroep bijeengekomen en zijn er contacten met andere landen
gelegd die mogelijk interesse hebben deze kopgroep te willen versterken.
Als vervolg heeft Minister Hulot de kopgroep, aangevuld met Duitsland,
Luxemburg en Portugal voor een ronde tafel bijeenkomst op 25 april a.s.
in Parijs uitgenodigd.
Parallel agendeert Nederland waar mogelijk de noodzaak tot aanscherping
van de EU-klimaatambitie politiek via de (informele) bijeenkomst van
milieuministers, de (informele) bijeenkomst van energieministers, de
voorbereidingen van de Europese Raden en de voorbereiding van de
Klimaattop (COP 24) in Katowice.
De leden van de SP-fractie vragen of een verdere toelichting kan worden
gegeven op hoe de Europese Commissie maar ook de lidstaten verdere
aanscherping van toezicht en bevoegdheden van ACER voor zich zien.
Deze leden vragen dit met name voor wat betreft de taken die toezichthouder ACER zal gaan vervullen. Wanneer wordt op dit punt een
gemeenschappelijk standpunt verwacht?
Graag verwijs ik naar de beantwoording van een vergelijkbare vraag van
de VVD-fractie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-33, nr. 698

11

Vragen en opmerkingen van de leden van de PvdD-fractie
De leden van de PvdD-fractie lezen In de geannoteerde agenda dat de
Minister zal meegaan met ophoging van de doelen gericht op energieefficiëntie en hernieuwbare energie (beide doelen zijn door het Europees
parlement gezet op 35%, maar door de Raad op 30% en respectievelijk
27%). Maar, zo stellen deze leden, «meegaan» is wel een erg passieve
opstelling voor een land dat zegt het voortouw te willen nemen en naar
een 55% CO2-reductiedoel per 2030 zegt te streven. Is de Minister bereid
zich actief in te zetten voor aanscherping van de doelen en voor een
constructieve houding in de triloog van de Raad en het Bulgaars voorzitterschap richting het Europees parlement? Graag ontvangen deze leden
een reactie.
Graag verwijs ik naar de beantwoording van een vergelijkbare vraag van
de D»66-fractie.
De leden van de PvdD-fractie merken op dat de Minister stelt dat het
ophogen van de doelen niet het nationale Klimaatakkoord over het
Nederlandse CO2-doel mag belemmeren. Graag merken deze leden hierbij
op dat de effecten van ambitieuzer EU-beleid op het kosteneffectief
bereiken van de Nederlandse CO2-doelen al door ECN in kaart zijn
gebracht. Vooral in de industrie is er nog veel besparingspotentieel,
waardoor een hoger energie-efficiëntiedoel geen probleem zou mogen
zijn. Gezien de voorspoedige uitrol van wind op zee hoeft ook een hoger
hernieuwbare energiedoel niet te leiden tot hogere kosten per vermeden
ton CO2. Daarbij komt dat het EU-beleid buiten Nederland ook tot
emissiereductie leidt en dat het EU-beleid een grote markt voor duurzame
techniek creëert, die zal leiden tot kostenbesparing. Daarnaast zijn
energiebesparing en duurzame energie de meest zekere opties voor
vermindering van CO2 emissies. Graag ontvangen deze leden een reactie
op het bovenstaande. Deze leden vragen waarom de Minister
voornemens is om meer onderzoek te verrichten naar de effecten voor
Nederland, aangezien deze gegevens al voorhanden zijn.
Het kabinet wil in 2030 49% CO2-emissiereductie realiseren op een
kostenefficiënte wijze om draagvlak voor de energietransitie te behouden.
Dit betekent dat ik op de meest kosteneffectieve CO2-reducerende
maatregelen in wil zetten. Een verhoging van de Europese doelen voor
hernieuwbare energie en energie-efficiëntie betekent dat Nederland meer
maatregelen moet treffen op het gebied van hernieuwbare energie en
energiebesparing. Deze maatregelen leiden tot nationale kosten. De
eerdere studie van ECN over het besparingspotentieel laat zien dat een
hoog finaal verbruiksdoel leidt tot hoge maatschappelijke kosten. Ik wil
daarom deze maatregelen alleen treffen als deze passen in het kosteneffectieve maatregelenpakket voor 49% CO2-emissiereductie. Op basis van
de eerdere studies was nog niet duidelijk hoe de verwachte Nederlandse
bijdragen aan hogere Europese doelen zich verhouden tot het kosteneffectieve CO2-reductiepad van 49% in 2030. Daarom heb ik besloten tot
aanvullend onderzoek voordat ik aan kan geven of ik hogere Europese
doelen kan ondersteunen.
De leden van de PvdD-fractie maken zich zorgen over het voornemen van
de Minister om voorstellen van het Europees parlement niet te steunen
die zijn gericht op een ambitieuzere inspanningsverplichting voor
lidstaten op het gebied van de verduurzaming van warmte en koude. De
Minister accepteert deze ophoging niet, omdat dit lidstaten zou kunnen
beperken in het volgen van een kosteneffectief CO2-reductiepad. Het
verhogen van verduurzaming van warmte en koude kan bereikt worden
door ofwel de warmte- en koudevraag te vergroenen ofwel deze te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-33, nr. 698

12

verminderen. Daarmee vermindert het de keuzemogelijkheden voor het
volgen van een kosteneffectief CO2-reductiepad volgens deze leden niet.
Verder past deze inspanningsverplichting naadloos in het beleid van deze
regering voor beëindiging van de gaswinning in Groningen en verduurzaming. Ook zal het EU-beleid ertoe leiden dat er een EU-brede markt
ontstaat voor duurzame oplossingen, wat zal leiden tot kostenbesparing.
Nederland kan in Europa koploper worden voor deze duurzame oplossingen (zowel kennis als bouwconcepten), wat zal leiden tot nieuwe
exportmogelijkheden (Energiesprong is bijvoorbeeld al actief in Frankrijk
en het Verenigd Koninkrijk). Graag ontvangen deze leden een reactie op
het bovenstaande. Kan de Minister concreet maken hoe hogere ambities
zijn CO2-aanpak zullen beperken? Deelt de Minister niet meer het belang
van een zo snel mogelijke verduurzaming, ook van warmte en koude, en
beëindiging van de gaswinning in Groningen?
Voor het antwoord op deze vraag verwijs ik naar het antwoord over de
verduurzaming van warmte en koude op de vraag van de GroenLinksfractie hierover. Voor wat betreft de link met de gaswinning verwijs ik naar
het antwoord op de vraag van de SP-fractie hierover.
Tot slot hebben de leden van de PvdD-fractie nog een vraag over de lange
termijnklimaatstrategie die lidstaten uiterlijk 1 januari 2020 moeten
opstellen en die ministens 30 jaar vooruitkijkt. Deelt de Minister de
mening dat een actualisatie van deze strategie per 10 jaar onvoldoende is,
gezien de snelle ontwikkelingen op het gebied van klimaat en energie in
de wetenschap, technologie en maatschappij?
Naast bovengenoemde langetermijn strategie (LTS), moeten lidstaten
voor de kortere termijn een Integraal Nationaal Energie en Klimaatplan
(INEK) opstellen. Het INEK heeft een looptijd van 10 jaar, moet elke 5 jaar
worden geactualiseerd en er wordt elke 2 jaar een voortgangsrapport over
uitgebracht. Hiermee vormt het INEK een aanvulling op de LTS, waarmee
kan worden ingespeeld op de snelle, nieuwe ontwikkelingen. In dat licht
acht ik een actualisatie van de LTS per 10 jaar voldoende.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-33, nr. 698

13