Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

34 453

Wijziging van de Woningwet, de Wet algemene
bepalingen omgevingsrecht en het Burgerlijk
Wetboek in verband met de invoering van een
nieuw stelsel van kwaliteitsborging voor het
bouwen en de versterking van de positie van de
bouwconsument (Wet kwaliteitsborging voor
het bouwen)

Nr. 28

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 14 juni 2017
De algemene commissie voor Wonen en Rijksdienst heeft een aantal
vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Minister voor Wonen en
Rijksdienst over de brief van 1 mei 2017 over het Besluit kwaliteitsborging
voor het bouwen (Kamerstuk 34 453, nr. 27).
De vragen en opmerkingen zijn op 19 mei 2017 aan de Minister voor
Wonen en Rijksdienst voorgelegd. Bij brief van 13 juni 2017 zijn de vragen
beantwoord.
De fungerend voorzitter van de commissie,
Geurts
De griffier van de commissie,
Van der Leeden

kst-34453-28
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 453, nr. 28

1

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties en reactie van de
Minister
1. Inbreng VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie begrijpen dat de Wet kwaliteitsborging voor
het bouwen de mogelijkheid bevat voor professionele opdrachtgevers die
niet onder consumentenbescherming willen vallen om hier expliciet
afspraken over te maken met de aannemer. Graag zouden zij dit bevestigd
zien.
Wat betreft de in het wetsvoorstel opgenomen wijziging van de aansprakelijkheid van de aannemer voor gebreken die na de oplevering worden
ontdekt, is voorzien in de mogelijkheid om hiervan af te wijken ten nadele
van een opdrachtgever die handelt in het kader van een beroep of bedrijf
(zakelijke opdrachtgevers), indien dit uitdrukkelijk in de aannemingsovereenkomst is overeengekomen (artikel 7:758 lid 4 BW). Deze uitzondering
geldt dus niet indien het een gewone consument (de opdrachtgever die
niet handelt in het kader van een bedrijf of beroep) betreft. Anders dan
van de gewone consument kan van zakelijke opdrachtgevers worden
verwacht dat zij in staat zijn met de aannemer te onderhandelen over de
gevolgen van een uitzondering op de wettelijke regeling van aansprakelijkheid van de aannemer en dat zij zelf een inschatting kunnen maken of
zij een afwijking van de aansprakelijkheid kunnen accepteren. Deze
mogelijkheid doet niet af aan de in het ontwerpbesluit opgenomen regels
met betrekking tot de kwaliteitsborging bij het bouwen.
De leden van de VVD-fractie vragen hoeveel verschillende gevolgklassen
uiteindelijk onderscheiden zullen worden en welke bouwwerken hieronder
zullen vallen. Zij willen ook weten op welke termijnen verwacht wordt dat
deze gevolgklassen zullen worden onderscheiden en voorgelegd aan de
Kamer en wanneer verwacht wordt dat de Wet kwaliteitsborging voor het
bouwen op alle bouwwerken van toepassing zal zijn.
Het stelsel van kwaliteitsborging voor het bouwen zal in totaal in drie
gevolgklassen voorzien. Gevolgklasse 1 omvat eenvoudige bouwwerken
en is uitgewerkt in het ontwerpbesluit (artikel 1.35 van het Bouwbesluit
2012). Hieronder vallen onder meer eengezinswoningen, kleinere
bedrijfsgebouwen en eenvoudige infrastructuurwerken zoals voetgangersen fietsbruggen. Gevolgklasse 2 omvat bouwwerken die door grotere
groepen personen zullen worden gebruikt. Hierbij valt te denken aan
bibliotheken, gemeentehuizen, onderwijsgebouwen en meergezinswoningen tot 70 meter hoogte. Deze gevolgklasse bestrijkt op deze manier
een breed spectrum aan verschillende typen bouwwerken en gebruik.
Gevolgklasse 3 omvat bouwwerken die door grotere groepen personen
zullen worden gebruikt en waarbij incidenten vanwege het niet voldoen
aan de bouwtechnische voorschriften kunnen leiden tot aanzienlijke
maatschappelijke gevolgen. Hieronder kunnen vallen bouwwerken zoals
metrostations, voetbalstadions, ziekenhuizen en gebouwen hoger dan 70
meter. Uitgaande van een onderverdeling in gevolgklassen langs de
hierboven beschreven lijn, valt naar schatting 53 procent van het totale
aantal bouwwerken waarvoor het nieuwe stelsel gaat gelden, binnen
gevolgklasse 1, ongeveer 45 procent binnen gevolgklasse 2 en ongeveer 2
procent binnen gevolgklasse 3 (zie paragraaf 2.4 van de memorie van
toelichting bij het wetsvoorstel voor een uitgebreidere toelichting).
Beoogd wordt het wetsvoorstel in drie fasen in werking te laten treden. In
2018 start de eerste fase en wordt gevolgklasse 1 vastgesteld tezamen
met de inwerkingtreding van de aanwijzing van de categorie Bouwbesluittoetsvrije bouwwerken, de instelling van de toelatingsorganisatie, de
wijzigingen van het Burgerlijk Wetboek. Vanaf dat moment dient voor het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 453, nr. 28

2

bouwen van vergunningplichtige bouwwerken die onder gevolgklasse 1
vallen, een toegelaten instrument voor kwaliteitsborging te worden
toegepast door een kwaliteitsborger.
De werking van het stelsel zal jaarlijks worden gemonitord, mede aan de
hand van de jaarverslagen die de toelatingsorganisatie aan de verantwoordelijke Minister en de beide Kamers zendt. Dit is ook een moment dat
er, indien en voor zover ontwikkelingen hiervoor aanleiding geven, kan
worden bijgestuurd. Uiterlijk drie jaar na de inwerkingtreding van deze
eerste fase van het stelsel zal een evaluatie plaatsvinden, waarbij wordt
getoetst in hoeverre het stelsel ook in de praktijk werkt zoals beoogd. Bij
de jaarlijkse monitoring en de evaluatie zullen de ervaringen van
marktpartijen die door hen in de praktijk zijn opgedaan, worden
betrokken. Afhankelijk van de uitkomsten van de evaluatie wordt bekeken
hoe en wanneer de gevolgklassen 2 en 3 – al dan niet gelijktijdig – in
werking kunnen treden (zie hiervoor ook hoofdstuk 11 van de memorie
van toelichting bij het wetsvoorstel).
De leden van de VVD-fractie vragen toe te zeggen om bij de evaluatie van
de Wet kwaliteitsborging voor het bouwen ook de gerealiseerde reductie
van faalkosten en bouwleges mee te nemen.
Ik ben bereid deze belangrijke onderwerpen mee te nemen bij de evaluatie
van de wetswijzigingen.
De leden van de VVD- vragen om een uitgebreide toelichting hoe de
innovatiemogelijkheden door nieuwe methoden en ontwikkelingen
geborgd kunnen worden en welke mogelijkheden er zijn om in te grijpen
als innovatie of concurrentie in het geding komen.
Ik deel de opvatting van de leden van de VVD-fractie dat alle bouwproducten, mits daarmee voldaan wordt aan de eisen van de bouwregelgeving, een gelijke kans moeten krijgen om in de bouw te worden
toegepast. Ook voor innovatieve producten van nieuwe aanbieders dient
ruimte te zijn op de markt. Dit geldt eens temeer wanneer hiermee wordt
bijgedragen aan de verdere verbetering van de bouwkwaliteit. Het
voorziene stelsel van kwaliteitsborging voor het bouwen draagt mede
hieraan bij door meerdere instrumenten voor kwaliteitsborging toe te
laten, indien deze voldoen aan de gestelde regels. Tevens wil ik erop
wijzen dat de bouwregelgeving geen onderscheid maakt in innovatieve en
niet-innovatieve (gelijkwaardige) producten of oplossingen. Het is aan
marktpartijen zelf om te onderbouwen dat een gekozen innovatieve
oplossing voldoet aan de betreffende voorschriften. Net als nu het geval is
zal hierbij gebruik gemaakt kunnen worden van de specialistische kennis
die in de markt aanwezig is.
Tevens zal de Adviescommissie toepassing en gelijkwaardigheid
bouwvoorschriften hierin een rol kunnen spelen. In ieder instrument voor
kwaliteitsborging zal moeten worden vastgelegd op welke wijze gelijkwaardige oplossingen worden beoordeeld. Wanneer op een goede wijze
wordt onderbouwd dat een bouwwerk en de daarvoor gebruikte bouwproducten aan de regelgeving voldoen, is er voor de kwaliteitsborger geen
reden om een goedkeurende verklaring te onthouden. De toenmalige
Minister voor Wonen en Rijksdienst heeft in de eerste termijn van het
plenair debat over het wetsvoorstel met uw Kamer al aangegeven dat dit
aspect zal worden gemonitord en onderdeel zal zijn van de evaluatie van
het stelsel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 453, nr. 28

3

De toelatingsorganisatie beschikt over een sanctie-instrumentarium als
een instrument voor de kwaliteitsborging niet in staat is haar taak
voldoende uit te voeren. Zij kan de instrumentaanbieder waarschuwen of
de toelating schorsen of intrekken.
De leden van de VVD-fractie vragen hoe flexibel de markt voor instrumentaanbieders is, of er voldoende aanbod is om de uitvoering van het
bouwproject zo min mogelijk te hinderen en of er snel van instrumentaanbieder gewisseld kan worden na de intrekking van de toelating.
Mijn verwachting is dat er voldoende instrumenten voor kwaliteitsborging
op de markt komen voor gevolgklasse 1 om van instrument te kunnen
wisselen als de toelating van het oorspronkelijke instrument wordt
ingetrokken. Op dit moment worden meerdere instrumenten voor
kwaliteitsborging ontwikkeld. Zo zijn de drie waarborginstellingen voor de
woningbouw – Bouwgarant, SWK en Woningborg – elk bezig met de
ontwikkeling van hun eigen instrument voor kwaliteitsborging en wordt er
gewerkt aan instrumenten voor bedrijfsgebouwen en voor kleinere
bouwprojecten zoals verbouwingen. Dat neemt niet weg dat de uitvoering
van bouwwerkzaamheden aan een bouwwerk naar verwachting in meer
of mindere mate zal kunnen worden vertraagd bij een noodgedwongen
wisseling van instrument van kwaliteitsborging. Daar staat tegenover dat
directe intrekking van de toelating van een instrument voor kwaliteitsborging een uiterste sanctie is die niet lichtvaardig zal worden opgelegd.
De toelatingsorganisatie kan namelijk voordat zij de sanctie schorsing of
intrekking van de toelating oplegt, de instrumentaanbieder een waarschuwing geven en voorschrijven dat de instrumentaanbieder de
tekortkomingen in het instrument binnen een bepaalde termijn onderzoekt. Vervolgens dient de instrumentaanbieder de oorzaak en de wijze
van het herstel van de tekortkomingen aan de toelatingsorganisatie te
rapporteren. Bij schorsing en intrekking van de toelating blijven de op
basis van het instrument afgegeven toestemmingen aan kwaliteitsborgers
om het instrument toe te passen in principe gedurende zes maanden van
toepassing. Door een termijn van zes maanden te stellen wordt
voorkomen dat alle bouwprojecten waar het instrument wordt toegepast
direct moeten worden stilgelegd. Deze termijn biedt partijen de
mogelijkheid een bouwwerk af te bouwen dan wel een nieuwe kwaliteitsborger en instrument te zoeken. Tegelijkertijd kan de instrumentaanbieder
in deze periode zijn instrument aanpassen, zodat het weer voldoet aan de
wettelijke eisen. Overigens kan de toelatingsorganisatie een kortere
termijn vaststellen of bepalen dat de toepassing van het instrument voor
kwaliteitsborging terstond wordt beëindigd, indien de kwaliteitsborging
met toepassing van het betreffende instrument leidt tot strijdigheden met
de bouwtechnische voorschriften.
De leden van de VVD-fractie vragen aan te geven hoe de financieringsstroom van de sancties door de toelatingsorganisatie eruit ziet.
De kosten voor sancties betreffen de kosten van handelingen om de
sanctie uit te voeren. Het zal naar verwachting gaan om een relatief laag
bedrag in verhouding tot de totaal begrote kosten: rond de 2% hiervan
ofwel enkele tienduizenden euro’s per jaar.
Als de toelatingsorganisatie constateert dat een instrument niet voldoet
aan de wettelijke eisen of niet goed wordt toegepast, zal zij eerst nadere
informatie inwinnen, onder andere bij de instrumentaanbieder. De kosten
daarvan horen tot het reguliere toezicht waarvan de kosten deels door het
Rijk en deels door de markt worden gedragen. Als daaruit blijkt dat
inderdaad sprake is van een instrument dat niet voldoet aan de wettelijke
eisen of dat niet goed wordt toegepast, kan de toelatingsorganisatie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 453, nr. 28

4

overgaan tot het opleggen van een sanctie. De kosten daarvan worden
door het Rijk gedragen.
De leden van de VVD-fractie vragen te bevestigen dat het mogelijk is om
het opleverdossier achteraf in te zien bij de gemeente.
Het dossier dat bij de gereedmelding aan de gemeente wordt overgelegd
bevat gegevens en bescheiden die voor de gemeente minimaal nodig zijn
om adequate invulling te kunnen geven aan de taken en verantwoordelijkheden van de gemeente in het nieuwe stelsel, namelijk toezicht houden
op de bestaande bouw. Het voorgenomen stelsel schrijft niet expliciet
voor dat het dossier openbaar is voor een ieder. Op de inzage in en het
verstrekken van deze gegevens zijn de algemene regels van de Wet
openbaarheid van bestuur van toepassing. Zij kunnen zich tot de
gemeente wenden met het verzoek tot openbaarmaking van het dossier.
De gemeente dient het verzoek in te willigen indien geen uitzonderingsgronden of beperkingen uit de Wet openbaarheid van bestuur van
toepassing zijn. Bij de verkoop van een bouwwerk kan de eigenaar met de
koper afspraken maken over het verstrekken van de betreffende gegevens
aan de koper, zoals het dossier dat de aannemer op grond van het in het
wetsvoorstel voorgestelde artikel 7:757a BW bij de oplevering van het
bouwwerk aan de opdrachtgever heeft verstrekt. In de praktijk zal het voor
een deel gaan om dezelfde gegevens en bescheiden als die zijn
opgenomen in het dossier dat aan de gemeente wordt overgelegd.
De leden van de VVD-fractie begrijpen artikel 1.42 zo dat een toekomstige
eigenaar en aannemer niet standaard wordt gerekend tot de «bij de
bouwwerkzaamheden betrokken partijen», omdat de toekomstige
eigenaar en aannemer niet in alle gevallen bekend zijn en geen contractuele relatie met de kwaliteitsborger hebben, en vragen om hierop te
reflecteren. Ook willen zij weten hoe onnodige administratieve lasten voor
de kwaliteitsborger worden voorkomen, indien de toekomstige eigenaar
en aannemer wel standaard onder de bij de bouwwerkzaamheden
betrokken partijen vallen. Verder willen deze leden weten of de informatieverstrekking alle geconstateerde afwijkingen of enkel onherstelbare
afwijkingen betreft.
De informatieplicht zoals opgenomen in artikel 1.42 van het ontwerpbesluit houdt in dat de kwaliteitsborger zijn opdrachtgever en de andere bij
de bouwwerkzaamheden betrokken partijen, alsmede het bevoegd gezag
informeert over de door hem geconstateerde afwijkingen van de
bouwtechnische voorschriften uit het Bouwbesluit 2012. Dit is ruim
geformuleerd zodat rekening kan worden gehouden met de verschillende
omstandigheden van het geval. Uitgangspunt daarbij is dat de kwaliteitsborger alleen de partijen die betrokken zijn bij de bouw en die ten tijde
van de kwaliteitsborging bekend zijn, kan informeren. Dat zijn, zoals in de
nota van toelichting is toegelicht, in ieder geval de opdrachtgever voor het
bouwproject en de aannemer die het bouwproject uitvoert. Alleen indien
de beoogde eindgebruiker bekend is, bijvoorbeeld omdat hij zelf de
opdrachtgever voor het bouwproject is of, bij projectontwikkeling, de
projectontwikkelaar een koop- en aanneemovereenkomst heeft gesloten
met de beoogde eindgebruiker, dient de kwaliteitsborger ook de eindgebruiker te informeren. Daarbij gaat het niet alleen om afwijkingen die
onherstelbaar zijn, maar om alle afwijkingen die – indien deze niet worden
opgelost – het afgeven van een verklaring dat het gerealiseerde bouwwerk
naar het oordeel van de kwaliteitsborger voldoet aan de bouwtechnische
voorschriften, in de weg staan. Partijen krijgen hiermee immers de
gelegenheid om tijdig maatregelen te treffen, opdat een bouwwerk kan
worden opgeleverd dat voldoet aan de bouwtechnische voorschriften en
de kwaliteitsborger een verklaring kan afgeven. Anders mag het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 453, nr. 28

5

bouwwerk immers niet in gebruik worden genomen. Dit betekent niet dat
elke geconstateerde afwijking tijdens het bouwproces meteen moet
worden gemeld. In principe betekent dit dat de kwaliteitsborger voorafgaand aan de realisatie van het bouwwerk aan zijn opdrachtgever en
andere bij de bouw betrokken partijen meldt welke afwijkingen in het
bouwwerk afgifte van de verklaring in de weg zouden staan. Als tijdens de
bouw een afwijking wordt geconstateerd die bij voortzetting van het
bouwen niet meer herstelbaar is, ligt het voor de hand dat de kwaliteitsborger zijn opdrachtgever en de andere betrokken partijen hiervan wel
direct op de hoogte stelt. Hierbij valt te denken aan fouten in de fundering
of de constructie.
2. Inbreng CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie constateren dat de gekozen formulering van
het besluit de mogelijkheid biedt aan kwaliteitsborgers om ruimere
opdrachten onder de noemer kwaliteitsborging uit te gaan voeren en
vragen of dat ook beoogd was. Ook willen zij weten of het toegestaan is
om als wettelijke kwaliteitsborger een ruimere opdracht op een project uit
te voeren, of dat gewenst wordt geacht en of er ook grenzen te stellen zijn.
Het ontwerpbesluit stelt regels waaraan een instrument voor kwaliteitsborging en de toepassing daarvan door de kwaliteitsborger ten minste
moeten voldoen. Die regels zien ook op de kwaliteitseisen waaraan een
kwaliteitsborger dient te voldoen. Dit past binnen de systematiek van het
Bouwbesluit 2012 waarbij minimumvoorschriften worden gesteld om de
bouwkwaliteit te borgen. Het ontwerpbesluit sluit niet uit dat een
instrumentaanbieder aanvullende eisen in het instrument kan opnemen
waaraan een kwaliteitsborger zich dient te houden. Hierbij kan worden
gedacht aan toetsing hoe de (privaatrechtelijke) afspraken tussen de
aannemer en de opdrachtgever worden geborgd. Ook sluit het niet uit dat
de kwaliteitsborger met zijn opdrachtgever aanvullende afspraken maakt
over de in het kader van de kwaliteitsborging uit te voeren werkzaamheden. Dit geeft een instrumentaanbieder de ruimte om specifieke
instrumenten voor kwaliteitsborging te ontwikkelen en om zich daarmee
te kunnen onderscheiden van andere instrumentaanbieders. Dit geldt ook
voor kwaliteitsborgers. Deze aanvullende eisen of afspraken vallen echter
niet onder het voorziene wettelijk stelsel van kwaliteitsborging en het
publieke toezicht op de naleving hiervan. Ook mogen deze niet conflicteren met de andere aan de kwaliteitsborger te stellen eisen, zoals de eis
met betrekking tot zijn onafhankelijkheid van de uitvoering van de
bouwwerkzaamheden. Dit betekent dat hij voor een bouwproject geen
andere werkzaamheden mag afspreken die verder gaan dan de uitvoering
van de kwaliteitsborging. Het gaat dan wel om kwaliteitsborging in ruime
zin, waarbij ook het bewaken van het nakomen van contractuele afspraken
en bijvoorbeeld goed en deugdelijk werk mogen worden meegenomen
indien het instrument voor kwaliteitsborging dat voorschrijft of indien de
kwaliteitsborger en zijn opdrachtgever dat zijn overeengekomen.
Overigens komt een dergelijke ruime uitvoering van kwaliteitsborgingstaken nu reeds voor in de bouwpraktijk. Voordelen hiervan zijn dat
een integrale beoordeling van de bouwkwaliteit wordt bevorderd en dat
de meerkosten ten opzichte van de uitvoering van alleen wettelijke
kwaliteitsborgingstaken beperkt kunnen zijn, wat in het belang is van de
bouwconsument.
De leden van de CDA-fractie merken op dat de nu gekozen formulering
volgens deze leden tevens de mogelijkheid biedt om vanuit een concern,
via verschillende werkmaatschappijen, wettelijke kwaliteitsborging en
andere diensten te (gaan) leveren op hetzelfde bouwwerk onder één

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 453, nr. 28

6

concern. Zij vragen of dat een gewenste situatie is en, zo nee, op welke
wijze dat zal worden tegengegaan.
De onafhankelijkheid van de kwaliteitsborging is cruciaal voor het
vertrouwen in de goede werking van het stelsel. Het is van belang dat een
kwaliteitsborger geen betrokkenheid heeft bij enige activiteit die zou
kunnen conflicteren met zijn onafhankelijke oordeel of integriteit in relatie
tot zijn beoordeling van de kwaliteit van het bouwwerk. Daarom is in het
ontwerpbesluit geregeld dat in een instrument voor kwaliteitsborging
dient te worden voorgeschreven dat de kwaliteitsborging uitsluitend door
een kwaliteitsborger wordt uitgevoerd die niet organisatorisch, financieel
of juridisch betrokken is bij het betreffende bouwproject, tenzij deze
betrokkenheid uitsluitend voortvloeit uit de overeenkomst tot het
uitvoeren van de kwaliteitsborging. Dit betekent dat hij geen enkel direct
of indirect belang bij de uitvoering van de bouwwerkzaamheden mag
hebben en dat hij naast de kwaliteitsborging geen andere diensten binnen
hetzelfde bouwproject levert. Indien een kwaliteitsborger binnen een
werkmaatschappij van een concern de uitvoering van de kwaliteitsborging
voor een bouwproject doet, kan hij niet voor een andere werkmaatschappij van hetzelfde concern betrokken zijn bij het ontwerp of de
uitvoering van de bouwwerkzaamheden.
De leden van de CDA-fractie lezen dat conform het ontwerpbesluit geen
sprake mag zijn van een organisatorische, financiële of juridische
betrokkenheid anders dan de overeenkomst tot het uitvoeren van
kwaliteitsborging en menen evenwel dat het voorschrift ruimte biedt voor
interpretatie omdat «kwaliteitsborging» niet wettelijk gedefinieerd is. Zij
vragen of is overwogen dat strakker te formuleren en zo nee, waarom
niet.
In het wetsvoorstel is opgenomen wat onder een instrument voor
kwaliteitsborging en een kwaliteitsborger dient te worden verstaan. De
term kwaliteitsborging sluit hierop aan. Mede gezien de uitleg van deze
terminologie in de memorie van toelichting bij het wetsvoorstel, de nota
van toelichting bij het ontwerpbesluit en hetgeen hieronder in het
normaal spraakgebruik wordt verstaan, biedt dit voldoende duidelijkheid
over de invulling ervan en laat het mijns inziens geen ruimte voor andere
interpretaties.
De leden van de CDA-fractie vragen of het stelsel voor het bevoegd gezag
(in de regel de gemeente) werkbaar wordt omdat zij de enige instantie is
die echt juridisch kan ingrijpen, terwijl niet zeker is dat zij voldoende
instrumenten hebben om waar te nemen en te beoordelen.
In het nieuwe stelsel blijft het bevoegd gezag een taak houden in het
kader van het toezicht op de naleving van de bouwtechnische
voorschriften. Het handhavinginstrumentarium van het bevoegd is
hetzelfde als dat in het huidige stelsel. In dit nieuwe stelsel ziet het
bevoegd gezag er, net als in de huidige situatie, op toe dat niet wordt
gebouwd in strijd met de bouwtechnische voorschriften of zonder dan wel
in afwijking van een omgevingsvergunning en kan het bevoegd gezag in
het kader van het toezicht op de naleving van de bouwtechnische
voorschriften handhavend optreden als sprake is van een overtreding ter
zake. Nieuw ten opzichte van het huidige stelsel is dat het bevoegd gezag
erop mag vertrouwen dat in overeenstemming met de bouwtechnische
voorschriften wordt gebouwd, als er wordt gebouwd met toepassing van
een toegelaten instrument voor kwaliteitsborging door een ter zake
deskundige en onafhankelijke kwaliteitsborger. Het bevoegd gezag kan
handhavend optreden naar aanleiding van informatie van de kwaliteitsborger dan wel klachten van derden, waaruit blijkt dat gebouwd wordt in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 453, nr. 28

7

strijd met de bouwtechnische voorschriften of als er gebouwd wordt
zonder of in afwijking van een omgevingsvergunning voor het bouwen.
Het bevoegd gezag blijft bevoegd op te treden tegen overtredingen
waarbij als gevolg van het bouwen gevaar voor de gezondheid of
veiligheid ontstaat dan wel voortduurt. De maatregelen die hiervoor ter
beschikking staan zijn het stil leggen van de bouw en het opleggen van
een last onder bestuursdwang, inhoudende een last tot geheel of
gedeeltelijk herstel van de overtreding, en de bevoegdheid van de
gemeente om zelf tot herstel over te gaan indien de last niet of niet tijdig
wordt uitgevoerd of het opleggen van dwangsom.
Ik heb in overleg met de Vereniging van Nederlandse Gemeenten een
onderzoek laten uitvoeren naar de gevolgen van de invoering van het
nieuwe stelsel voor gemeenten. De conclusie van het onderzoek is dat de
bestuursrechtelijke rol van de gemeente in het voorgenomen stelsel
duidelijk is en dat het accent van het gemeentelijk toezicht in dit stelsel na
de gereedmelding ligt. De onderzoekers concluderen verder dat de rol van
de gemeente uit bestuurskundig oogpunt lastiger ligt, omdat de gemeente
via haar handhavingsbevoegdheid een politieke verantwoordelijkheid
houdt in de bouwfase. Zij bevelen onder meer aan om met betrekking tot
de veranderende rol en taakverdeling in het voorgenomen stelsel te
voorzien in een goede informatievoorziening aan raden en colleges. Ik
neem die aanbeveling ter harte. Mede naar aanleiding van deze aanbevelingen is in het ontwerpbesluit in artikel 1.42 van het Bouwbesluit 2012
geregeld dat in het instrument voor kwaliteitsborging een informatieplicht
dient te worden opgenomen voor de kwaliteitsborger. Kan de kwaliteitsborger om welke reden dan ook de uiteindelijke verklaring dat het
bouwwerk voldoet aan de bouwtechnische voorschriften, die nodig is
voor de gereedmelding, niet verstrekken, dan zal de kwaliteitsborger dit
melden aan alle betrokken partijen en dus ook het bevoegd gezag. Zie ook
mijn eerdere antwoord naar aanleiding van de vraag van de leden van de
VVD over dit onderwerp.
De leden van de CDA-fractie vragen hoe de amendementen die betrekking
hadden op de risicobeoordeling bij de aanvraag en het opleverdossier zijn
vertaald in het ontwerpbesluit.
In het amendement nr. 16 is in artikel 2.8 van de Wet algemene
bepalingen omgevingsrecht opgenomen dat bij of krachtens algemene
maatregel wordt bepaald dat bij een aanvraag om een omgevingsvergunning voor het bouwen van een bouwwerk dat onder het stelsel van
kwaliteitsborging voor het bouwen valt, een risicobeoordeling van de
bouwactiviteit wordt verstrekt (Kamerstuk 34 453, nr. 16). Op basis van het
huidige artikel 4.4 van het Besluit omgevingsrecht zal dit – net als alle
andere indieningsvereisten voor het aanvragen van een vergunning – in
de Regeling omgevingsrecht worden geregeld.
In het amendement nr. 17 is in artikel 7ab, vierde lid, van de Woningwet
bepaald dat bij of krachtens algemene maatregel van bestuur regels
worden gesteld met betrekking tot het in gebruik nemen van bouwwerken
die onder het stelsel van kwaliteitsborging voor het bouwen vallen en dat
tot die regels in ieder geval de verplichting behoort om voor het in
gebruik nemen van het bouwwerk aan het bevoegd gezag een dossier
over te leggen dat inzicht geeft of het gerealiseerde bouwwerk voldoet
aan het Bouwbesluit 2012 (Kamerstuk 34 453, nr. 17). In het ontwerpbesluit is dit uitgewerkt in artikel 1.52 van het Bouwbesluit 2012. Dit artikel
bepaalt dat een voornemen tot het in gebruik nemen van een bouwwerk
dat onder het stelsel van kwaliteitsborging voor het bouwen valt, ten
minste 10 werkdagen voor het feitelijk in gebruik nemen van het
bouwwerk gemeld dient te worden bij het bevoegd. Daarbij dienen de in
Zie Kamerstuk 34 453, nr. 8.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 453, nr. 28

8

het derde lid van dit artikel genoemde gegevens en bescheiden te worden
overgelegd (dossier bevoegd gezag). Naast de verklaring van de kwaliteitsborger gaat het om gegevens en bescheiden die met name van
belang zijn voor het toezicht op de bestaande bouw en het gebruik van
bouwwerken, zoals de aanduiding van gebruiksfuncties, gegevens over de
aard en plaats van brandveiligheidsinstallaties en de noodverlichting en
gegevens over de constructie. Indien het dossier niet volledig is, kan het
bevoegd gezag besluiten dat het bouwwerk niet in gebruik mag worden
genomen. Artikel 1.52 van het Bouwbesluit is overigens alleen een
uitwerking van de wijziging van de Woningwet in amendement nr. 17. De
aanpassing van het Burgerlijk wetboek in hetzelfde amendement leidt niet
tot aanpassingen op het niveau van een algemene maatregel van bestuur.
De leden van de CDA-fractie vragen waarom gevolgklasse 1 is opgerekt,
wat daar de redenen van zijn en wat de mogelijke nadelige gevolgen zijn.
In vergelijking met de consultatieversie is gevolgklasse 1 in het ontwerpbesluit op de volgende manieren verruimd:
– woonboten zijn toegevoegd (artikel 1.35, tweede lid, onder b.: een
woonfunctie en nevenfuncties daarvan, voor zover het bouwwerk een
drijvend bouwwerk betreft);
– grondgebonden vakantiewoningen zijn toegevoegd (artikel 1.35,
tweede lid, onder c.: een niet in een logiesgebouw gelegen grondgebonden logiesfunctie);
– bij bouwwerken met een industriefunctie is de eis vervallen dat de
nevenfunctie bij een industriefunctie ten hoogste voor 10 personen is
bedoeld.
Woonboten en vakantiehuisjes zijn toegevoegd omdat deze bouwwerken
in hoofdlijnen vergelijkbaar zijn met grondgebonden woningen. Ten
tweede zijn de gevolgen bij een incident – maximaal – gelijk aan die van
grondgebonden woningen. Er is daarom geen reden om woonboten en
vakantiehuisjes niet onder gevolgklasse 1 te laten vallen.
In industriegebouwen wordt gebruik gemaakt van steeds verdergaande
geautomatiseerde processen. Deze processen worden steeds meer
bediend door personeel vanuit een aparte bedieningsruimte en niet in de
bedrijfshal zelf. Hierdoor komt het steeds vaker voor dat in de nevenfunctie meer personeel werkzaam is dan in de bedrijfshal zelf. De grens
van ten hoogste 10 personen in de nevenfunctie zou hierdoor leiden tot
een onbedoelde beperking van industriegebouwen die onder gevolgklasse 1 vallen. Tijdens de consultatieperiode hebben verschillende
partijen hier op gewezen. Om die reden is in het ontwerpbesluit de grens
van 10 personen vervallen. Wel is bepaald dat bouwwerken niet onder
gevolgklasse 1 vallen, indien voor het in gebruik nemen of gebruiken van
het bouwwerk een gebruiksmelding of een vergunning voor brandveilig
gebruik is vereist (artikel 1.35, eerste lid, onderdeel c, Bouwbesluit 2012).
Dat heeft tot gevolg dat een industriegebouw niet onder gevolgklasse 1
valt, indien er meer dan 50 personen verblijven, omdat een gebruiksmelding is vereist voor het in gebruik nemen of gebruiken van
bouwwerken waarin meer dan 50 personen tegelijk aanwezig zullen zijn.
Een bedrijfshal met daaraan gekoppeld verkoopruimte of kantoorruimte
die niet specifiek bedoeld is voor de activiteiten in de bedrijfshal valt niet
onder gevolgklasse 1.
Deze grens van 50 personen wordt ook in het huidige stelsel gehanteerd.
De grens wordt door de brandweer gezien als veilige grens waarbinnen
geen specifieke controle nodig is door deskundigen op het gebied van
brandveiligheid. Daarnaast is in het ontwerpbesluit geregeld dat
bouwwerken waarvoor een zogeheten gelijkwaardige oplossing wordt
toegepast voor constructieve veiligheid en brandveiligheid niet onder
gevolgklasse 1 vallen (artikel 1.35, eerste lid, onderdeel d, Bouwbesluit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 453, nr. 28

9

2012). Industriegebouwen waarvoor een gelijkwaardige oplossing wordt
toegepast, bijvoorbeeld voor een brandcompartiment groter dan 2.500
m2, vallen dus ook niet onder gevolgklasse 1.
3. Inbreng D66-fractie
De leden van de D66-fractie vragen aan te geven waarom behandeling
van het ontwerpbesluit in de Kamer op dit moment tijdig is, aangezien de
behandeling van de het wetsvoorstel in de Eerste Kamer nog niet is
afgesloten.
Het is niet ongebruikelijk dat een ontwerpbesluit wordt voorgehangen bij
beide Kamers nadat het wetsvoorstel waarop het ontwerpbesluit is
gebaseerd door de Tweede Kamer is aangenomen. Dit is lijn met het
kabinetsbeleid dat het voorhangen van een ontwerp van een algemene
maatregel van bestuur kan plaatsvinden nadat de Tweede Kamer het
onderliggende wetsvoorstel heeft aanvaard. Dit is ook bevestigd door de
Raad van State in zijn voorlichting van 12 maart 2010, Wo3.09.0557/II
(Kamerstuk 32 123 VI, L). Indien pas na de afronding van de behandeling
van het wetsvoorstel in de Eerste Kamer wordt gestart met de voorhangprocedure, leidt dit tot vertraging in de wetgevingsprocedure en de
inwerkingtreding van het beoogde stelsel van kwaliteitsborging voor het
bouwen.
De leden van de D66-fractie vragen zich met betrekking tot de
monumenten af wat voor pilots er samen met de Federatie Grote
Monumentengemeenten georganiseerd gaan worden, hoe deze worden
vormgegeven en op basis waarvan de pilot-monumenten worden
uitgekozen. Ook willen zij weten hoe in de pilots wordt geborgd dat de
monumenten geen schade ondervinden van deelname aan de pilots en
vragen zij de Kamer hierover te informeren.
Het doel van de proefprojecten met monumenten is dat de betrokken
partijen – gemeente, kwaliteitsborger, monumenteigenaar en aannemer –
ervaring opdoen met kwaliteitsborging bij bouwactiviteiten aan
monumenten, om daarbij mogelijke knelpunten te toetsen en eventuele
aanvullende eisen voor de uitvoering te formuleren. Specifiek
aandachtspunt is daarbij de afstemming tussen het voldoen aan de
bouwtechnische voorschriften in relatie tot de monumentale waarde van
een bouwwerk. De proefprojecten zullen worden begeleid vanuit de
rijksoverheid. De vormgeving van de proefprojecten wordt binnenkort
verder uitgewerkt in overleg met de Federatie Grote Monumentengemeenten en het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. Bij de
vormgeving zal worden geborgd dat er geen schade aan de monumenten
kan optreden. De gemeenten houden in de proefprojecten hun toezichthoudende taak en de daarmee verband houdende bevoegdheden om
handhavend op te treden. Voor de selectie van de proefprojecten zal
vooral worden gekeken naar leereffecten en voorbeeldwerking. Specifieke
criteria hiervoor worden eveneens in overleg met de Federatie Grote
Monumentengemeenten en het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap uitgewerkt.
De resultaten uit de proefprojecten zullen breed worden gedeeld, opdat
alle gemeenten en kwaliteitsborgers hiervan kunnen leren. Ik zal uw
Kamer informeren over de bevindingen van de proefprojecten.
De leden van de D66-fractie vragen hoe de toelatingsorganisatie wordt
vormgegeven en of daaromtrent sinds de behandeling van de Wet
kwaliteitsborging voor het bouwen in de Tweede Kamer nog zaken zijn
veranderd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 453, nr. 28

10

De vormgeving van de toelatingsorganisatie is reeds langere tijd
onderwerp van aandacht. Hierbij wordt langs twee lijnen gewerkt. Het
Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties werkt de
wettelijke taken van de toelatingsorganisatie uit. Het ministerie overlegt in
de stuurgroep kwaliteitsborging regelmatig met de belanghebbende
partijen over de uitwerking hiervan. Op het departement is inmiddels een
concept organisatie- en formatierapport gemaakt, waarin de organisatorische aspecten van de toelatingsorganisatie verder zijn uitgewerkt.
Parallel hieraan is enkele jaren geleden het Instituut voor Bouwkwaliteit
(iBK) begonnen met de inhoudelijke uitwerking van de voorgestelde
wettelijke taken. Op basis van informatie van marktpartijen heeft iBK
ontwerpprotocollen ontwikkeld en een ontwerphandboek geschreven
voor de door de toelatingsorganisatie te volgen procedures en
werkwijzen. Het werk van iBK wordt gesubsidieerd door het Ministerie van
BZK. Wanneer, na de Tweede Kamer, ook de Eerste Kamer het
wetsvoorstel mocht aannemen zal gestart worden met werving en selectie
van medewerkers voor de toelatingsorganisatie, zodat deze kan starten
met haar werkzaamheden op het moment dat de wetswijziging in werking
treedt. Hierbij gaat het onder andere om het definitief inrichten van de
eigen werkprocessen en de beoordeling en toelating van instrumenten
voor kwaliteitsborging. De verplichting om voor de aangewezen categorieën bouwwerken te werken met instrumenten voor kwaliteitsborging
kan immers niet eerder in werking treden, dan nadat instrumenten voor
kwaliteitsborging zijn toegelaten.
De leden van de D66-fractie vragen of het rapport dat hoort bij een
bouwwerk centraal wordt opgeslagen of dat de bewaarplicht hiervoor ligt
bij de kwaliteitsborger en/of de opdrachtgever.
De houder van de vergunning doet de melding dat het bouwwerk gereed
is onder overlegging van de gegevens en bescheiden, bedoeld in artikel
1.52, derde lid, van het Bouwbesluit 2012. De verklaring van de kwaliteitsborger valt hier ook onder. De gemeente slaat deze gegevens op en kan
deze gebruiken in het kader van het toezicht op de naleving van de
bouwtechnische voorschriften en in geval van calamiteiten.
In het ontwerpbesluit is in artikel 1.40, onderdeel d, van het Bouwbesluit
2012 bepaald dat een instrument voor kwaliteitsborging dient voor te
schrijven dat een kwaliteitsborger een ordentelijke administratie bijhoudt
van de gegevens en bescheiden met betrekking tot de kwaliteitsborging.
Bij ministeriële regeling zal worden bepaald welke minimum bewaartermijn in het instrument voor kwaliteitsborging dient te worden
voorgeschreven om dit dossier van de kwaliteitsborger achteraf nog
beschikbaar te hebben voor de controle door de instrumentaanbieder. De
instrumentaanbieder moet hierover op zijn beurt informatie verstrekken
aan de toelatingsorganisatie in het kader van het toezicht op de naleving
van de regels met betrekking tot de goede werking van het betreffende
instrument voor kwaliteitsborging.
De leden van de D66-fractie vragen voor welke onderdelen van een
bouwwerk kan worden volstaan met het overleggen van bewijsstukken
door de aannemer. Tevens vragen zij op welke wijze een systeem van
erkende technische oplossingen past in het ontwerpbesluit.
Om te komen tot een efficiënt systeem van kwaliteitsborging is het van
belang om daar waar mogelijk dubbel werk te voorkomen. Dit kan onder
andere door bij de kwaliteitsborging rekening te houden met het gebruik
van erkende kwaliteitsverklaringen of technische oplossingen. Hiermee
toont een bouwbedrijf aan dat zij gebruik maakt van (een samenstel van)
bouwproducten waarvan via onafhankelijke borging is aangetoond dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 453, nr. 28

11

deze voldoen aan de bouwregelgeving. Erkende kwaliteitsverklaringen en
technische oplossingen kunnen daarmee een belangrijke bijdrage leveren
bij het betaalbaar houden van het beoogde stelsel van kwaliteitsborging
voor het bouwen. In die zin zijn technische oplossingen te vergelijken met
attesten en erkende kwaliteitsverklaringen die reeds jarenlang in de bouw
gebruikt worden. Technische oplossingen zijn daarmee bruikbaar als
hulpmiddel bij het bouwen en bij het beoordelen door een kwaliteitsborger of een bouwwerk aan de bouwtechnische voorschriften voldoet.
Anders dan door sommige partijen wordt betoogd, kan het concept van
technische oplossingen niet als zelfstandig instrument worden gezien.
Hierbij is van belang dat de gerealiseerde kwaliteit van een bouwwerk
wordt bepaald door een drietal factoren. De eerste is de persoon die
bouwt (kennis en ervaring). De tweede is de kwaliteit van gebruikte
bouwproducten en de derde factor is de kwaliteit van het bouwproces zelf.
Een technische oplossing richt zich alleen op de kwaliteit van gebruikte
bouwproducten en laat persoon en bouwproces buiten beschouwing. Als
gevolg hiervan ontbreekt bij technische oplossingen als zelfstandig
instrument de controle op de uitvoering van de bouwwerkzaamheden en
daarmee de waarborg dat het gerede bouwwerk voldoet aan de
bouwtechnische voorschriften. Hierdoor biedt een technische oplossing
als zelfstandig instrument onvoldoende waarborgen voor kwaliteitsborging en zal de inzet van een deskundige kwaliteitsborger noodzakelijk
blijven om te beoordelen in hoeverre een bouwwerk aan de bouwtechnische voorschriften voldoet. Het is van groot belang dat wordt
voorkomen dat het beoogde stelsel slechts op papier maar niet in de
praktijk leidt tot kwaliteitsverbetering. Deze conclusie sluit goed aan bij de
bevindingen in het rapport van Ligthart Advies over de toepassing van
technische oplossingen bij de kwaliteitsborging.2 De bevindingen van dit
rapport worden breed in de sector onderschreven.
Naast erkende kwaliteitsverklaringen en technische oplossingen kan ook
het interne kwaliteitssysteem van een bouwbedrijf worden betrokken bij
het werk van de kwaliteitsborger. Wanneer hiermee aantoonbaar is
vastgelegd dat op een wijze is gewerkt waarmee is voldaan aan de
bouwregelgeving, dan kan de kwaliteitsborger besluiten tot een minder
intensieve controle. Als een kwaliteitsborger in zijn risicobeoordeling
vaststelt dat kwaliteitscontrole door een aannemer op onderdelen
voldoende is, dan kan hij besluiten om te volstaan met het overleggen van
bewijsstukken van de kwaliteitscontrole door de aannemer aan de
kwaliteitsborger. Daarbij kan de kwaliteitsborger ook gebruik maken van
prestaties van een aannemer in het verleden. De kwaliteitsborger blijft
echter zelf verantwoordelijk voor zijn eindoordeel en de verklaring dat het
bouwwerk al dan niet naar zijn oordeel voldoet aan de bouwtechnische
voorschriften.
De leden van de D66-fractie lezen dat de uitvoeringskosten structureel
ongeveer 2 miljoen euro zijn wanneer gestart wordt met gevolgklasse 1
en vragen een indicatie te geven van de kosten als later gevolgklassen
worden toegevoegd, bijvoorbeeld gevolgklasse 2.
Er is nu geen betrouwbare schatting te geven van de kosten voor de
situatie wanneer het stelsel in werking is voor alle gevolgklassen. De
reden hiervoor is dat nu nog niet duidelijk is wat de rol van de toelatingsorganisatie zal zijn in de andere gevolgklassen. Dit zal mede worden
uitgewerkt op basis van de evaluatie van de werking van het wetsvoorstel
voor gevolgklasse 1.
2

Ligthart Advies, Onderzoek naar de toepassing van «Erkende» Technische Oplossingen in
instrumenten voor kwaliteitsborging, januari 2015.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 453, nr. 28

12

De leden van de D66-fractie vragen of en in hoeverre een architect die in
dienst is van een particuliere opdrachtgever voldoende onafhankelijk is
om als kwaliteitsborger te kunnen optreden. Tevens vragen zij of is
overwogen om voor verschillende gevolgklassen te differentiëren in de
mate van onafhankelijkheid van de kwaliteitsborger.
Ook in de situatie dat een architect in dienst is van een particuliere
opdrachtgever kunnen zich situaties voordoen waarin diens onafhankelijkheid niet kan zijn gewaarborgd. Een voorbeeld is wanneer in geval van
een gebrek volgens de architect sprake is van een bouwfout, terwijl
volgens de aannemer juist sprake is van een ontwerpfout. Het naar elkaar
verwijzen is niet wenselijk vanuit het perspectief van de opdrachtgever,
voor wie moeilijk te achterhalen zal zijn wie verantwoordelijk is voor het
gebrek en wie hij kan aanspreken om te komen tot herstel. In een situatie
waarbij de architect het ontwerp heeft opgesteld voor het bouwproject
waarvoor hij de kwaliteitsborging doet, heeft hij een dubbel belang. Naast
het belang dat het bouwwerk voldoet aan de bouwtechnische voorschriften, heeft hij ook belang dat het voldoet aan zijn ontwerp. Dit kan de
vraag oproepen of dat zijn onafhankelijk oordeel kan beïnvloeden.
Aangezien een strikte onafhankelijkheid van de kwaliteitsborger essentieel
is voor een goede werking van het stelsel, is het van belang dat elke schijn
van belangenverstrengeling wordt voorkomen. Om die reden is het niet
wenselijk dat een architect als kwaliteitsborger wordt aangesteld bij een
project waar hij zelf als architect bij betrokken is. Dit laat onverlet dat een
architect een project van andere architecten kan beoordelen en in die
situatie als kwaliteitsborger kan optreden, mits hij verder aan de eisen in
het instrument voor kwaliteitsborging voldoet en toestemming van de
instrumentaanbieder heeft het instrument toe te passen.
Vanwege het belang van een strikte onafhankelijkheid van de kwaliteitsborger is tevens besloten niet te differentiëren in de mate van onafhankelijkheid van de kwaliteitsborger voor de verschillende gevolgklassen. Dit
omdat ik alles afwegend heb geconcludeerd dat de geschetste kostenvoordelen niet opwegen tegen de hierboven beschreven nadelen.
De leden van de D66-fractie vragen te specificeren op welke manier de
door de Kamer aangenomen amendementen door mij worden
«uitgelegd» en per amendement te specificeren op welke wijze deze in het
ontwerpbesluit zijn uitgewerkt.
Bij de plenaire behandeling van het wetsvoorstel in uw Kamer heb ik
uitgelegd hoe ik de amendementen lees (Zie Handelingen II 2016/17, nr.
54, item 11). Daarbij heb ik ten aanzien van de amendementen over de
risicobeoordeling (amendement met Kamerstuk 34 453, nr. 16) en het
dossier dat bij de gereedmelding van het bouwwerk aan het bevoegd
gezag dient te worden verstrekt (amendement met Kamerstuk 34 453, nr.
17) aangegeven dat ik deze zo lees dat gemeenten deze gebruiken in het
kader van hun handhavende taak en niet om het werk van de kwaliteitsborgers als zodanig over te doen. Anders zouden de verantwoordelijkheden van de kwaliteitsborger enerzijds en de gemeente anderzijds door
elkaar heen gaan lopen en dit zou de beoogde heldere verdeling van
rollen en verantwoordelijkheden voor de bouwkwaliteit niet ten goede
komen.
Verder wordt verwezen naar het antwoord op de vraag van de leden van
de CDA-fractie over de uitwerking van de amendementen waarbij is
uiteengezet op welke wijze deze zijn uitgewerkt in het ontwerpbesluit.
De leden van de D66-fractie vragen aan te geven wat de maximumcapaciteit is van een kantoorgebouw in gevolgklasse 1.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 453, nr. 28

13

Een bouwwerk met een kantoorfunctie valt als zodanig niet onder
gevolgklasse 1. Een kantoor aan huis wordt beschouwd als een nevenfunctie van de woonfunctie. Alleen een woonfunctie die valt onder
gevolgklasse 1, met een kantoor aan huis als nevenfunctie valt ook onder
gevolgklasse 1 (artikel 1.35, tweede lid, onderdelen a en b, van het
Bouwbesluit 2012).
4. Inbreng SP-fractie
De leden van de SP-fractie vragen waarom het ontwerpbesluit al naar de
Tweede Kamer is gestuurd, terwijl de Eerste Kamer nog een besluit moet
nemen over de wet zelf. Daarnaast vragen de leden van de SP-fractie om
het ontwerpbesluit nog niet naar de Raad van State te sturen voordat de
behandeling van het wetsvoorstel door de Eerste Kamer is afgerond.
In het antwoord op de vraag van de leden van de D66-fractie waarom
behandeling van het ontwerpbesluit in de Kamer op dit moment tijdig is
nu de behandeling van het wetsvoorstel in de Eerste Kamer nog niet is
afgesloten, is aangegeven dat het kabinetsbeleid is dat het voorhangen
van een ontwerp van een algemene maatregel van bestuur kan plaatsvinden nadat de Tweede Kamer het onderliggende wetsvoorstel heeft
aanvaard en dat dit wordt onderschreven door de Raad van State.
Verder is bij brief van 1 mei 2017 aan de Eerste Kamer (Kamerstuk 34 453,
C) bericht dat de voordracht aan de Koning van het ontwerpbesluit niet
eerder wordt gedaan dan nadat de behandeling van het wetsvoorstel door
de Eerste Kamer is afgerond.
De leden van de SP-fractie zouden graag een realistische planning
tegemoet zien van alles dat door zowel het Rijk als de gemeenten nog
moet gebeuren voor de invoering van het voorziene wettelijke stelsel. Zij
vragen in hoeverre gemeenten al voldoende zijn toegerust en ingesteld op
de nieuwe regels.
De afgelopen periode heb ik op verzoek van en met belanghebbende
partijen, waaronder gemeenten en VNG, een planning uitgewerkt voor de
inwerkingtreding van het voorziene wettelijke stelsel. Hierbij is door alle
belanghebbende partijen in kaart gebracht welke acties door hen moeten
worden ondernomen ter voorbereiding op de inwerkingtreding van het
voorziene stelsel en op welke wijze die van elkaar afhankelijk zijn. Hieruit
is een kritisch tijdpad afgeleid, op basis waarvan vervolgens een planning
is gemaakt. Uit deze planning blijkt dat partijen in de loop van volgend
jaar gereed kunnen zijn met hun voorbereidingen. Hierbij zijn enkele
aandachtspunten benoemd. Zo is voor de opleiding van kwaliteitsborgers
van belang dat de opleidingseisen bekend zijn. Hierover wordt momenteel
overleg gevoerd met belanghebbende partijen en deze zullen uiteindelijk
worden opgenomen in de voorziene ministeriële regeling. Verder is het
aanpassen van de werkprocessen van aannemers van belang evenals een
tijdige voorlichting zodat zij zich kunnen voorbereiden op de inwerkingtreding van het stelsel.
Voor gemeenten is met name van belang dat zij hun werkprocessen en
ICT-systemen aanpassen. Zij hebben aangegeven hiervoor ongeveer 30
weken nodig te hebben. Deze aanpassingen zouden in het eerste kwartaal
van volgend jaar gereed kunnen zijn. Voorts is van belang dat de datum
van vergunningaanvraag bepalend is voor de vraag of een project onder
het huidige, dan wel het nieuwe stelsel zal vallen. In het wetsvoorstel is
voorzien in overgangsrecht dat inhoudt dat aanvragen die ingediend zijn
voor de inwerkingtreding van het stelsel, worden behandeld volgens het
huidige recht. Aangezien vergunningaanvragen verspreid over het jaar
worden gedaan, betekent dit dat gemeenten nog geruime tijd bezig zullen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 453, nr. 28

14

zijn met projecten waarvoor de vergunning voor inwerkingtreding van het
nieuwe stelsel is aangevraagd. Om die reden zal sprake zijn van een
geleidelijke overgang van het bestaande naar het nieuwe stelsel. Uit het
bovenstaande kan geconcludeerd worden dat gemeenten tijdig toegerust
en ingesteld kunnen zijn op de nieuwe regels, wanneer het nieuwe stelsel
voor kwaliteitsborging voor het bouwen in werking treedt. Overigens zal
ik in overleg met gemeenten een impactanalyse opstellen, waaruit de
meer precieze implicaties blijken die het wetsvoorstel heeft voor de
ICT-systemen van gemeenten. Op basis van deze impactanalyse zal in
overleg met gemeenten worden bezien hoe zij het best tot aanpassing van
hun ICT-systemen kunnen komen.
De leden van de SP-fractie vragen hoe werkbaar de nieuwe regels zijn.
Hoe verhouden de praktijk en het toezicht zich tot elkaar, zo vragen zij.
Ook vernemen zij graag wat er gebeurt als één van de partijen die
betrokken is bij de nieuwe kwaliteitsborging voor het bouwen nog niet
klaar is en welke terugvalopties er zijn.
Een zorgvuldige invoering van het nieuwe stelsel van kwaliteitsborging in
de praktijk is cruciaal. Gedurende vele jaren is in overleg met belanghebbende partijen gewerkt aan de uitwerking van dit nieuwe stelsel van
kwaliteitsborging voor het bouwen en zijn proefprojecten gehouden met
onderdelen van de beoogde werkwijze. Juist met het oog op een
zorgvuldige overgang van het bestaande naar het nieuwe stelsel, is in
2014 gestart met nieuwe proefprojecten, onder andere gericht op het
meer ervaring opdoen met de samenwerking tussen bouwer, kwaliteitsborger en gemeente. Bij sommige proefprojecten bleek dat partijen aan
elkaars nieuwe rollen moesten wennen, maar inmiddels verloopt de
samenwerking steeds beter en blijken kwaliteitsborgers hun werk steeds
beter te kunnen uitvoeren. Ik verwijs hierbij naar de tussenevaluatie van
deze proefprojecten, die ik eerder naar uw Kamer heb gestuurd.3 In die
tussenevaluatie wordt onder meer geconcludeerd dat de woningen in de
proefprojecten even veilig zijn als nieuwbouwwoningen die buiten de
proefprojecten vallen. Voor de proefprojecten in Den Haag heeft de
betreffende wethouder dit op 18 augustus 2016 schriftelijk aan de
bewoners van de betreffende woningen bevestigd. Ook de waarborginstellingen geven aan dat er geen reden is voor zorgen over de kwaliteit
van de woningen binnen de proefprojecten. Tot aan de invoering van het
nieuwe stelsel kijk ik waar nog verdere ervaring is op te doen, waar
mogelijk in de vorm van aanvullende proefprojecten. Zo is bijvoorbeeld
de informatieverstrekking aan de opdrachtgevers en de kopers in de
proefprojecten verbeterd maar nog niet helemaal tot mijn tevredenheid.
Bouwers zullen in alle proefprojecten hun opdrachtgevers goed moeten
informeren. De expertise van de afdelingen bouw- en woningtoezicht zal
ook behulpzaam zijn bij de verdere voorbereiding. De Vereniging Bouwen Woningtoezicht Nederland heeft aangegeven graag hun expertise in te
zetten in de overgang naar het nieuwe stelsel. Zij zullen dan ook worden
betrokken bij verdere proefprojecten. Tot slot verwijs ik naar de vele
publicaties over het nieuwe stelsel, zoals die van Bouwend Nederland en
de Aannemersfederatie Nederland.4 Ik deel de verwachting van deze
marktpartijen dat de bouwkwaliteit als gevolg van het nieuwe stelsel zal
toenemen.
Voor de invoering van het nieuwe stelsel is op verzoek van de stuurgroep
kwaliteitsborging in samenwerking met belanghebbende partijen een
implementatieplan gemaakt om de implementatie van het nieuwe stelsel
3
4

Kamerstuk 34 453, nr. 8.
https://www.vno-ncw.nl/forum/fries-heinis-bouw-wordt-beter-dankzij-nieuw-toezicht,
http://www.cobouw.nl/waarom-aannemersfederatie-wel-blij-wordt-historische-bouwwet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 453, nr. 28

15

zo goed mogelijk te laten verlopen en te kunnen bijsturen wanneer
ontwikkelingen in de praktijk hiertoe aanleiding mochten geven. In dit
plan is vastgelegd wat alle partijen moeten doen om tijdig klaar te zijn
voor de invoering van het stelsel. Zij zijn ervoor verantwoordelijk dat hun
achterban tijdig is voorbereid op de invoering van het stelsel. Het
Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties zal bezien hoe
op onafhankelijke wijze de voortgang van de implementatie kan worden
bewaakt en in overleg met de partijen actie ondernemen als de voortgang
van de implementatie vertraagt.
Op deze manier is zo optimaal mogelijk geborgd dat belanghebbende
partijen tijdig zijn voorbereid op de invoering van het stelsel. Op dit
moment zie ik dan ook geen aanleiding om een terugvaloptie in de
voorbereidingen op te nemen. Mocht onverhoopt een partij niet tijdig
klaar zijn, dan zal op dat moment worden gekeken of de ontwikkelingen in
de praktijk aanleiding geven tot bijsturing.
De leden van de SP-fractie vragen wat de gevolgen van het besluit zullen
zijn voor oude panden, bijvoorbeeld oude arbeiderswoningen in binnensteden.
De gevolgen voor deze panden zullen niet anders zijn dan voor andere
bouwwerken. Een aantal kleinere verbouwingen en bouwwerkzaamheden
is reeds vergunningvrij (artikel 2.3 van het Besluit omgevingsrecht).
Daarnaast regelt het ontwerpbesluit dat in bepaalde gevallen bij de
beoordeling door het bevoegd gezag van aanvragen om een omgevingsvergunning voor het bouwen niet getoetst wordt aan het Bouwbesluit
2012 (artikel 5.13c van het Besluit omgevingsrecht). Bouwbesluittoetsvrij
zijn bijvoorbeeld het plaatsen van een dakkapel, dakraam, kozijnen en
onderhoud van het bouwwerk. Als een verbouwing of bouwwerkzaamheid niet vergunningvrij of Bouwbesluittoetsvrij is, bijvoorbeeld
wanneer een wijziging van de constructie plaatsvindt, dan valt deze onder
het nieuwe stelsel. In dat geval zal een instrument voor kwaliteitsborging
moeten worden toegepast dat geschikt is voor het type bouwwerk en de
gevolgklasse waaronder het bouwwerk valt, en zal daartoe een kwaliteitsborger moeten worden ingeschakeld.
De leden van de SP-fractie willen graag een nadere toelichting waarom de
gevolgklasse 1 is opgerekt en waarom de grens van 10 personen bij een
nevengebouw in industrie is losgelaten.
Verwezen wordt naar het antwoord op de vraag van de CDA-fractie
waarom gevolgklasse 1 is opgerekt en wat daarvan de redenen en
gevolgen zijn.
De leden van de SP-fractie willen weten op welke manier het aangenomen
amendement De Vries met Kamerstuk 34 453, nr. 17 over de introductie
van een consumentendossier en het stellen van regels aan de gereedmelding bij het bevoegd gezag is uitgewerkt in het ontwerpbesluit.
Verwezen wordt naar het antwoord op de vraag van de CDA-fractie over
de uitwerking van dit amendement.
Met betrekking tot de verhouding tot andere wet- en regelgeving vragen
de leden van de SP-fractie naar een bredere toelichting over de
samenhang met de Omgevingswet.
Het wetsvoorstel kwaliteitsborging voor het bouwen bevat prikkels om de
best mogelijke bouwkwaliteit te realiseren. Eerste element is de
versterking van de privaatrechtelijke positie van de opdrachtgever ten
opzichte van de bouwende partij. Dit betreft een wijziging van het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 453, nr. 28

16

Burgerlijk Wetboek die geheel los staat van de Omgevingswet. Ook de
introductie van de Bouwbesluittoetsvrije bouwwerken – wat een aanzienlijke lastenverlichting zal opleveren voor met name de particuliere
opdrachtgever – staat inhoudelijk los van de Omgevingswet. Verder
introduceert het wetsvoorstel een nieuw stelsel waarbij regels worden
gesteld aan de wijze waarop de kwaliteitsborging bij bouwwerken dient te
worden uitgevoerd, zodat een gerechtvaardigd vertrouwen ontstaat dat
het gerealiseerde bouwwerk voldoet aan de voorschriften van het
Bouwbesluit 2012 die uit oogpunt van veiligheid, gezondheid, bruikbaarheid en duurzaamheid aan het bouwen worden gesteld (hierna:
bouwtechnische voorschriften). Dit betreft wijzigingen van de Woningwet
en de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (Wabo) en de onderliggende regelgeving. Deze wijzigingen zullen via de Invoeringsregelgeving
Omgevingswet te zijner tijd opgaan in de Omgevingswet en de daaronder
ressorterende algemene maatregelen van bestuur (amvb’s), waaronder
het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl). Het huidige Bouwbesluit
2012 zal worden vervangen door het BBL. Wanneer de Omgevingswet en
amvb’s in werking treden, zal de kwaliteitsborger tijdens het bouwproces
aan de inhoudelijke regels van de Bbl gaan toetsen aangezien dit besluit
het Bouwbesluit 2012 zal vervangen. De regels met betrekking tot de
kwaliteitsborging voor het bouwen zullen echter gelijk blijven. Ook de
bouwtechnische voorschriften blijven grotendeels ongewijzigd.
Een procedurele wijziging als gevolg van inwerkingtreding van de
Omgevingswet is de introductie van een meldingsplicht in plaats van een
vergunningplicht voor bouwwerken die onder gevolgklasse 1 vallen. Dit
brengt een wijziging van de gemeentelijke werkprocessen met zich mee
ten opzichte van de vergunningplicht zoals die thans – en ook na
inwerkingtreding van het stelsel van kwaliteitsborging voor het bouwen –
geldt. Het introduceren van een meldingsplicht heeft geen inhoudelijke
gevolgen voor de werkzaamheden die de gemeente moet verrichten in het
kader van het stelsel van kwaliteitsborging voor het bouwen ten aanzien
van het bouwen van bouwwerken die onder de vergunningplicht blijven
vallen. Ook voor de verplichtingen van de vergunninghouder om de in het
ontwerpbesluit beschreven informatie aan de gemeente te leveren bij de
gereedmelding van het bouwwerk heeft het introduceren van een
meldingsplicht geen gevolgen. De aanpassing van de gemeentelijke
werkprocessen blijft in die zin beperkt. Daarnaast heeft de invoering van
de Omgevingswet betrekking op het gehele fysieke domein en heeft het
stelsel van kwaliteitsborging voor het bouwen vooral betrekking op de
beoordeling of bouwwerken voldoen aan de bouwtechnische
voorschriften.
Alles overziend is de samenhang tussen het stelsel voor kwaliteitsborging
en het stelsel van de Omgevingswet beperkt. Gelet op de voordelen die
dit wetsvoorstel oplevert, is het wenselijk dat alle betrokkenen niet later
dan nodig met het nieuwe stelsel van kwaliteitsborging aan de slag
kunnen.
De leden van de SP-fractie vragen waarom ontkend is dat bij dit
wetsvoorstel sprake is van privatisering. Zij geven daarnaast aan dat de
bruikbaarheideisen voor utiliteitsbouw worden gedereguleerd en vragen
hoe de eisen voor de fysieke toegankelijkheid van deze gebouwen dan
zullen gelden en worden gecontroleerd.
In het wetsvoorstel is geen sprake van privatisering. Het bestaande stelsel
van toezicht in de bouw kent zowel private als publieke elementen. Zo is
de aannemer in zijn contractuele relatie met de opdrachtgever verantwoordelijk voor het naleven van de bouwregelgeving, contractuele
afspraken en goed en deugdelijk werk. Op het terrein van bouwproducten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 453, nr. 28

17

is een accreditatie- en certificatiestelsel van kracht, met een sterke rol van
private partijen. Het voldoen aan de voorschriften van het Bouwbesluit
2012, ruimtelijke ordening en welstand wordt getoetst door de gemeente
als bevoegd gezag.
In het voorziene stelsel vervalt de toets aan het Bouwbesluit 2012 door
gemeenten bij het beoordelen van aanvragen om een omgevingsvergunning voor het bouwen. In plaats daarvan dient bij het bouwen een
instrument voor kwaliteitsborging te worden toegepast dat geschikt is
voor het type bouwwerk en de gevolgklasse waaronder het bouwwerk valt
om te borgen dat het gerede bouwwerk voldoet aan de bouwtechnische
voorschriften. Tegelijkertijd met het vervallen van de rol van de gemeenten bij de toetsing van aanvragen om een omgevingsvergunning voor het
bouwen wordt echter een publieke toelatingsorganisatie opgericht die
toetst of instrumenten voor kwaliteitsborging voldoen aan de wettelijk
gestelde regels en die toezicht houdt op het stelsel van kwaliteitsborging
voor het bouwen. Verder blijven het toezicht en de handhaving in handen
van gemeenten. Deze publieke aspecten vormen essentiële onderdelen
van het beoogde stelstel van kwaliteitsborging voor het bouwen. Het is
juist de balans tussen publieke en private elementen die de kracht van het
stelsel van kwaliteitsborging voor het bouwen kenmerkt.
De deregulering van de bruikbaarheideisen voor utiliteitsbouw waar de
leden naar verwijzen is geen onderdeel van het stelsel van kwaliteitsborging, maar onderdeel van de technische regels van het Besluit
bouwwerken leefomgeving dat onder de Omgevingswet tot stand wordt
gebracht (toekomstige opvolger van het Bouwbesluit 2012) en waarvan
het ontwerp in december 2016 in uw Kamer is behandeld. De eisen die in
het Bouwbesluit 2012 gesteld worden uit het oogpunt van toegankelijkheid worden gehandhaafd in het Besluit bouwwerken leefomgeving.
Het toezicht op de naleving van deze eisen ligt bij de gemeente als
bevoegd gezag.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 453, nr. 28

18