Inspectie SZW
Ministerie van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid

>

Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag

Mevrouw drs. J. Klijnsma
Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
Postbus 90801
2509 LV S GRAVENHAGE

iiIIiiIIiiIIiIiIIiiIIIiiiIiIiiNiIiIiiIIiiII

Directie Werk en Inkomen
Postbus 90801
2509 LV Den Haag
Anna van Hannoverstraat 4
T 070 333 44 44
wwwinspectieszw.nl
Contactpersoon

13FEB. 2014

Datum
Betreft Rapportage ‘Kansen voor oudere Ww-ers (45+)!’

Onze referentie
2014-0000021768
Bijlagen
Rapportage
Persbericht

Geachte mevrouw Klijnsma,
Hierbij ontvangt u de rapportage ‘Kansen voor oudere Ww-ers (45+)!’ van de
Inspectie SZW met het bijbehorende persbericht.
Ik verzoek u de rapportage binnen de formele termijn van vier weken aan te bie
den aan de Eerste en Tweede Kamer.
U ontvangt separaat de beleidsreactie van de directie Uitvoeringsbeleid en Nale
ving.
Ik verzoek u mij in kennis te stellen wanneer de verzending aan de Eerste en
Tweede Kamer plaatsvindt. Ik stel het tevens op prijs kennis te nemen van uw
reactie op de rapportage voordat deze wordt verzonden.
De rapportage wordt na verzending aan de Eerste en Tweede Kamer gepubliceerd
op de website van de Inspectie SZW en het persbericht wordt aangeboden aan de
media. De rapportage wordt tevens verspreid onder de belanghebbende partijen.
Het is voor de inspectie van belang om het effect van haar toezicht vast te stellen.
In dat kader zal zes maanden na openbaarmaking van de rapportage een effectmeting worden gestart bij de betrokken directies binnen het ministerie en de uit
voeri ngorga n isaties.
Hoogachtend,

szw

Pagina 1 van 1

Persbericht

Kansen voor oudere WW-er om werk te vinden
Het loont voor werkzoekenden met een WW-uitkering boven de 45 jaar om actief te
blijven solliciteren. Van de groep Ww’ers tussen de 45 en 55 jaar blijkt dat in de
periode 2006-2012 circa 55 procent een baan vindt en bij de groep boven de 55 jaar is
dat percentage circa 34 procent. Voor de jongere leeftijdscategorieën liggen de
uitstroompercentages op circa 65 procent. Van belang is wel dat de oudere Ww’er
intensief en breed blijft zoeken naar werk en hierop wordt aangesproken door UWV.
-

-

Dit staat te lezen in een rapport “Kansen voor oudere Ww’ers (45+)!” van de Inspectie SZW. De
Inspectie heeft onderzoek gedaan naar de dienstverlening van UWV om mensen in de WW, ouder
dan 45 jaar, weer aan het werk te krijgen. Ook is gekeken of de klant voldoende heeft aan de e
dienstverlening van UWV of persoonlijke dienstverlening wenselijk is. Juist om deze groep te
blijven stimuleren om werk te zoeken is de dienstverlening van UWV aan hen van belang.
In de praktijk blijkt dat werkzoekenden die zelf actief op zoek zijn naar werk, veelal gebruik maken
van de aangeboden dienstverlening en hier ook het nut van inzien. Veel werkzoekenden hebben
echter geen goed beeld van hun eigen tekortkomingen en mogelijkheden. Of ze hebben juist
behoefte aan een meer individuele aanpak door het UWV. De Inspectie is dan ook van mening dat
UWV haar cliënten gerichter en nadrukkelijker moet wijzen op de beschikbare dienstverlening. UWV
moet de werkzoekenden ook strenger aanspreken op hun eigen verantwoordelijkheid.

Inspectie SZW

Ministerie van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid

Kansen voor oudere Ww’ers (45+)!

Kansen voor oudere Wwers (45÷)!

Colofon

Rapport
Nummer
JSSN

Kansen voor oudere Ww’ers (45+)!
R14/02
1383-8733

ISBN

978-90-5079-271-4
Maart 2014

Datum

Pagîna 2 van 59

Kansen voor oudere Wwers (45÷)I

Voorwoord

Dit rapport is het tweede rapport van een meerjarig toezichtprogramma van de In
spectie SZW over de dienstverlening aan en samenwerking voor kwetsbare groepen.
Het gaat over de dienstverlening aan ouderen in de Ww (45+ en 55+) en over de
bijdrage van de dienstverlening door UWV aan het vergroten van hun kansen op de
arbeidsmarkt. In het najaar van 2013 verscheen het eerste rapport, dat zich richtte
op de groep oudere bijstandsgerechtigden, getiteld Perspectief voor oudere werklo
zen (Wwb 45+). Oudere werklozen kennen vaak een specifieke problematiek. Zij
moeten intensiever, anders en langer zoeken naar werk dan andere doelgroepen.

Het voor u liggende onderzoek beslaat de periode van eind 2011 tot begin 2013,
een periode van grote veranderingen bij UWV. De dienstverlening is getransfor
meerd naar minder face-to-facecontacten en meer digitalisering. Eveneens wordt
verwacht dat Ww’ers meer eigen verantwoordelijkheid nemen in hun zoektocht naar
werk. De transitie liep parallel aan de economische crisis, waardoor veel mensen
hun baan kwijtraakten en het aantal Ww-uitkeringen fors toenam. Oudere Ww’ers
vormen een grote groep in de Ww-bestanden.
De Inspectie meent dat UWV in deze turbulente transitieperiode de dienstverlening
aan oudere Ww’ers voldoende heeft vormgegeven. Eveneens laat het onderzoek
zien dat het loont voor oudere Ww’ers om actief te blijven zoeken: in de periode
2006 tot 2012 stroomde 55 procent van de Ww’ers in de leeftijdscategorie 45 tot 55
jaar uit naar werk. Voor 55-plussers ligt dit percentage op circa 34 procent.
De Inspectie ziet wel noodzaak tot verbeteringen, in het bijzonder met het oog op
een betere benuttig van de beschikbare dienstverlening. Zo zijn oudere Ww’ers ge
baat bij een meer nadrukkelijke verwijzing naar het brede scala aan (digitale) dien
sten en instrumenten van UWV. Dit geldt in het bijzonder voor minder zelfredzame
ouderen. Ook kan UWV nauwer toezien op de reikwijdte en de kwaliteit van het
zoekgedrag en is directe bemiddeling met werkgevers een manier om de arbeids
marktkansen van oudere werklozen te vergroten.

Mr. JA. van den Bos
Inspecteur-generaal
Sociale Zaken en Werkgelegenheid

Pagina 3 van 59

Kansen voor oudere Wwers (45+)!

Inhoud

Cc lofo n— 2
Voorwoord—3
Samenvatting en oordeel—7
1
1.1
1.2
1.3
1.4
1.5

Inleiding—15
Achtergrond onderzoek—15
Methodische verantwoording—16
Dienstverleningsbeleid UWV in onderzochte periode—17
Beeld van de onderzoekspopulatie—20
Ontwikkeling aantal Ww’ers en uitstroom naar kenmerken Wwers—21

2
2.1
2.2
2.3
2.4
2.5
2.6

Verloop dienstverlening aan oudere Ww’ers—27
Afstemmen dienstverlening op kenmerken van de klant—27
Zelfredzaamheid—30
Vraaggerichtheid—32
Duidelijkheid—36
Continuïteit en samenwerking—39
Ervaringen klanten en werkzame bestanddelen dienstverlening—42

3
3.1
3.2

Bestuurlijke reacties en naschrift Inspectie—45
Samenvatting reactie UWV—45
Samenvatting reactie LCR en naschrift Inspectie SZW—46

Bijlage 1 Integrale bestuurlijke reacties—49
Bijlage 2—55
Operationalisatie begrippen—55
Bijlage 3 Geraadpleegde literatuur—59

Pagina S van 59

Kansen voor oudere Wwers (45+)I

Samenvatting en oordeel

De Inspectie SZW heeft in het kader van haar meerjarig onderzoeksprogramma
Dienstverlening aan kwetsbare groepen onderzocht wat de kansen zijn op duurzame
uitstroom naar werk van oudere Ww’ers (45i-,55+), en in hoeverre de dienstverle
ning door UWV heeft bijgedragen aan het vergroten van hun kansen op de arbeids
markt in de periode 2011 tot begin 2013.
In de onderzoeksperiode zijn onder de noemer ‘Redesign UWV’ de dienstverlening
en de Organisatie van UWV opnieuw ingericht. De verandering hield onder andere in
dat persoonlijke, intensieve dienstverlening afnam en dat de intensiteit van elektro
nische dienstverlening (e-dienstverlening) toenam. In 2015 moet de e
dienstverlening volledig verankerd zijn in de organisatie. Dit Inspectierapport geeft
zodoende een oordeel over de dienstverlening van UWV voor oudere Ww’ers in de
transitieperiode van persoonlijke dienstverlening naar e-dienstverlening.
De Inspectie heeft het verloop van de dienstverlening op vijf aspecten onder de loep
genomen: afstemming van de dienstverlening op kenmerken van de klant, aandacht
voor het vergroten van zelfredzaamheid, duidelijkheid, vraaggerichte dienstverle
ning (rekening houdend met de vraag op de arbeidsmarkt), continuïteit en samen
werking. Het onderzoek naar de dienstverlening was retrospectief en kwalitatief van
aard, met als vragen: hoe is de dienstverlening aan oudere Ww’ers verlopen, wat
zijn de resultaten en, als die aan te wijzen zijn, welke werkzame bestanddelen heb
ben tot een verbetering van kansen op de arbeidsmarkt geleid?
Voor het onderzoek heeft de inspectie 61 oudere Ww’ers geïnterviewd die zijn inge
stroomd in de periode vanaf de tweede helft van 2011 en die in de periode tot begin
2013 zijn uitgestroomd of nog een WW-uitkering ontvangen. Indien mogelijk zijn
ook hun werkcoaches geïnterviewd en dossiers bestudeerd.
Daarnaast heeft de Inspectie een secundaire bestandsanalyse uitgevoerd naar ver
schillende factoren die van invloed zijn op de kans op duurzame uitstroom naar
werk, naar leeftijdscategorie. Er is onder meer gekeken naar de invloed van leeftijd,
geslacht en etniciteit van klanten, de gemeente en regio waarin klanten wonen en
werken, en de bedrijfstak waar een uitgestroomde klant werkt. De analyseperiode
beslaat de jaren 2006-20 12; deze periode heeft als voordeel dat zowel de situatie
voor als na de financiële crisis wordt meegenomen in de resultaten. De Inspectie
heeft hiervoor verschillende bestanden gekoppeld.’
In deze samenvatting wordt eerst ingegaan op een aantal kenmerken van de geïn
terviewde klanten. Daarna worden de belangrijkste bevindingen weergegeven van
het onderzoek naar kans op duurzame uitstroom naar werk voor oudere Ww’ers.
Vervolgens wordt nader ingegaan op de invulling van de vijf aspecten van dienstver
lening van UWV. Daarna beschrijft de Inspectie de ervaringen van klanten met de
dienstverlening en een aantal werkzame bestandsdelen in de dienstverlening van
UWV die leiden tot een verbetering van de kansen op de arbeidsmarkt. Ten slotte
geeft de Inspectie een oordeel over de dienstverlening van UWV ten aanzien van
oudere Ww’ ers en over de bijdrage van de dienstverlening aan het vergroten van
de kansen op werk aan oudere Ww’ers.

De gebruikte bestanden betreffen: (1) een door UWV verstrekte afslag uit de Polisadministratie (afkomstig van
loo.iaangiften van werkgevers; op verzoek van de Inspectie heeft het Ministerie van Financien hiertoe een onthef
fing van de geheirohoudingsplicht aan uwv verstrekt); (2) koppeling met NAW-bestanden met persoonsgegevens;
(3) koppeling met werkgeversgegevens; (4) koppeling met opleidingsgegevens u,t Sonar; (5) koppeling aan de bij
het CBS aanwezige WW-bestanden; (6) koppeling aan de bij het CBS aanwezige besanden met kenmerken uit de
Gemeentelijke Basisadministratie (GBA).
Pagina 7 van 59

Kensen voor oudere Wwers (45÷)!

Kenmerken groep geïnterviewde oudere Ww’ers
Een kenmerk van de meeste geinterviewde oudere Ww’ers is dat zij na instroom in
de werkloosheid eerst hun werkloosheidssituatie moeten verwerken. Zij hebben
vaak jarenlang onafgebroken deelgenomen aan het arbeidsproces. Een deel van de
klanten heeft daarom vooral in de beginperiode behoefte aan persoonlijk contact
met UWV. Een behoefte waaraan UWV geen gehoor kan geven, aangezien het eer
ste face-to-face contact met UWV veelal na 3 maanden werkloosheid plaats vindt.
Desalniettemin geven de geïnterviewde oudere Ww’ers aan zich verantwoordelijk en
gemotiveerd te voelen om aan het werk te komen. Maar naarmate de WW-periode
langer duurt, wisselt de motivatie en neemt die vaak uiteindelijk af. De vele afwij
zingen en het gevoel geen voet aan de grond te krijgen bij werkgevers of intermedi
airs spelen hierin een belangrijke rol. Ook refereren zij aan de economische crisis:
zij moeten concurreren met jongere en goedkopere sollicitanten. In het algemeen
constateert de Inspectie ten aanzien van het gedrag van de geïnterviewde oudere
Ww’ers dat een aanzienlijk deel oudere Ww’ers minder intensief en breed zoekt dan
nodig is met het oog op het vinden van werk. Ook wanneer een jaar werkloosheid is
verstreken, en de regelgeving eist dat Ww’ers op zoek moeten gaan naar alle alge
meen geaccepteerde arbeid, blijkt dat er relatief veel geïnterviewde Ww’ers hun
zoekgedrag niet aanpassen.
De Inspectie heeft een aantal verschillen tussen de uitgestroo mde en niet
uitgestroomde klanten geconstateerd. De geïnterviewde uitgestroomde klanten to
nen meer eigen initiatief om betaald werk te vinden. Dat eigen initiatief hangt af van
hun zelfvertrouwen, netwerk- en presentatievaardigheden, en specifieke kennis op
vakgebied, gedrevenheid en de tijdsinzet om werk te vinden. Bij een aantal klanten
leidde dit laatste ook tot uitstroom op het gewenste werkniveau met het gewenste
salaris. Tot slot heeft het doen van concessies ten aanzien van de nieuwe baan,
zoals op het gebied van salaris, de werktijden of tijdelijk contract, bij een aantal
klanten bijgedragen aan de uitstroom naar werk.
Kansen op duurzame uitstroom naar werk van oudere Ww’ers
De Inspectie SZW heeft met een secundaire bestandsanalyse een onderzoek gedaan
naar de invloed van verschillende kenmerken van oudere werklozen op duurzame
uitstroom naar werk uit de WW. De analyseperiode beslaat de jaren 2006-2012. Uit
het onderzoek blijkt dat hoewel de uitstroompercentages van ouderen beduidend
lager liggen dan dle van personen jonger dan 45 jaar, er toch nog steeds sprake is
van een aanzienlijk uitstroompercentage binnen de groep ouderen. Zo ligt het uit
stroompercentage binnen de groep Ww’ers van 45-55 jaar op zo’n 55 procent; bij
55-plussers ligt dit percentage op circa 34 procent. Voor de jongeren leeftijdscate
gorieën liggen de uitstroompercentages op circa 65 procent. Voor klanten met een
totale uitkeringsduur van meer dan 24 maanden, daalt de kans op uitstroom in be
perkte mate: voor de gehele WW-populatie is dat nog steeds 52 procent. Het per
centage duurzame uitstroom naar werk is met gemiddeld op jaarbasis 39,3°/o in de
periode voor en na de financiële crisis gelijk. De resultaten laten zien dat ook bij een
langere uitkeringsduur de kans op uitstroom blijft bestaan.
Afstemmen van de dienstverlening op kenmerken van de klant
De Inspectie is nagegaan of UWV haar dienstverlening afstemt op de kenmerken
van de klant. Het huidige beleid is dat alle klanten in de eerste drie maanden basis
dienstverlening krijgen, waarmee ze zelf alle inkomens- en werkzaken kunnen rege
len via werk.nl. Iedere klant heeft in uiterlijk de vierde maand van de WW persoon
lijk contact met een werkcoach in het zogenaamde evaluatiegesprek. In dit gesprek
gaat de werkcoach na of de klant zich voldoende inspant om weer aan het werk te
komen en of hij voldoende digivaardig is. Dit gebeurt op basis van een persoonlijke
Pagina 8 van 59

Kansen voor oudere Wwers (45+)!

inschatting, de werkcoaches gebruiken geen specifiek diagnose-instrument. Er wordt
ook niet samengewerkt met andere professionals, bijvoorbeeld uit de gezondheids
zorg, om het diagnosebeeld te completeren.
Indien klanten onvoldoende overweg kunnen met de e-dienstverlening van UWV,
fysieke belemmeringen ervaren of wanneer andere persoonlijke omstandigheden de
zoektocht naar werk belemmeren, dan krijgen zij als intensieve dienstverlening een
vaste werkcoach aangeboden. Met deze vaste werkcoach hebben klanten face-toface, telefonisch en/of per mail contact. Op basis van de onderzochte cases lijkt er
door de werkcoaches, op basis van een persoonlijke professionele diagnose, een
goede inschatting te zijn gemaakt of iemand wel of niet deze intensieve dienstverle
ning nodig had. Dit laat onverlet dat het hanteren van een diagnose-instrument,
zoals een werkverkenner, de inschatting eensluidender en vollediger kan maken.
Een andere vorm van afstemming heeft betrekking op de sollicitatieplicht van klan
ten. Die wordt af en toe verminderd: in plaats van de gebruikelijke vier sollicitatieactiviteiten per maand naar één of twee keer per maand, bijvoorbeeld als iemand
van boven de 60 vrijwilligerswerk doet; een enkele keer wordt de sollicitatieplicht
tijdelijk opgeschort vanwege persoonlijke belemmeringen. Vermindering vanwege
persoonlijke belemmeringen kan voorkomen dat iemand vastdraait en langdurig niet
beschikbaar is voor de arbeidsmarkt. 2
Zelfredzaamheid
3 op welke manieren UWV de zelfredzaamheid van
De Inspectie heeft onderzocht
haar klanten stimuleert en hoe zij Ww’ers faciliteert en ondersteunt om zelfstandig
werk te zoeken. Uit het onderzoek komt naar voren dat UWV verschillende vormen
van dienstverlening biedt aan oudere Ww’ers om hun zelfredzaamheid te vergroten.
Zo bood UWV in de onderzochte periode face-to-face sollicitatietrainingen aan klan
ten aan van wie de sollicitatievaardigheden verbeterd konden worden. Die training
wordt al dan niet in groepsverband aangeboden. Van de geïnterviewde klanten heeft
ongeveer een kwart een face-to-face sollicitatietraining gevolgd. Aan klanten met
onvoldoende computervaardigheden wordt de mogelijkheid geboden om een compu
tertraining te volgen, waardoor zij in staat worden gesteld om met de werkmap te
werken. Van de geïnterviewde klanten hebben slechts enkele klanten een dergelijke
training gevolgd. Voor Ww’ers van 45 jaar of ouder organiseerde UWV in de onder
zochte periode netwerktrainingen, die uit meerdere bijeenkomsten bestaan. Deel
nemers aan een netwerktraining kunnen hun ervaringen met het zoeken naar werk
met elkaar uitwisselen, elkaar ondersteunen en gebruik maken van elkaars netwerk.
Circa een kwart van de geïnterviewde klanten heeft deelgenomen aan een netwerkt
rai ni ng.
Vraaggerichtheid
In het onderzoek is de Inspectie nagegaan op welke wijze UWV haar dienstverlening
heeft afgestemd op de vraag op de arbeidsmarkt. UWV heeft een aantal instrumen
ten beschikbaar voor vraaggerichte dienstverlening: het aanbod van vacatures via
werk,nl, speeddates, banenmarkten, proefpiaatsingen en een premiekorting voor
oudere werknemers/mobiliteitsbonus. Lang niet alle geïnterviewde klanten maken
gebruik van deze instrumenten. In het algemeen zijn er in het onderzoek weinig
voorbeelden aangetroffen van proefplaatsingen, bemiddeling vanuit het netwerk
door de werkcoach, aanbod van specifieke vacatures en het gebruik van de premie
korting voor oudere werknemers! mobiliteitsbonus. Er zijn eveneens geen voorbeel
Zie bijlage bij Nota van Bevindingen Dienstverlening aan oudere WW-em
plicht ml de onderzoeksgroep.
Zie toelichting methodsche verantwoording, paragraaf 12.

voor aantallen verminderring arbeids

Pagina 9 van 59

Kansen voor oudere Wwers (45+)!

den aangetroffen van het volgen van scholing met behoud van uitkering. De geïn
terviewde klanten zetten de informatie die ze hierover hebben ontvangen nauwelijks
in bij hun contacten met werkgevers. In een aantal onderzochte cases ging het ge
bruik van de instrumenten gepaard met individuele begeleiding door UWV, in de
vorm van bijvoorbeeld specifieke aanwijzingen voor een betere cv of door voorge
steld te worden aan werkgevers. Die geïnterviewde Ww’ers voelden zich beter on
dersteund, krijgen meer zelfvertrouwen en weten zich beter te presenteren; dit be
invloedt weer de motivatie en daarmee de kansen op het vinden van werk.
Het scheppen van duidelijkheid
De Inspectie is nagegaan op welke wijze UWV haar klanten op de hoogte stelt van
de rechten en plichten met betrekking tot de WW en hoe wordt ingezet op de con
trole en handhaving van de naleving hiervan. Uit het onderzoek komt naar voren
dat klanten goed op de hoogte zijn van hun rechten en plichten. Langs diverse ka
nalen (werkmap, brief, voorlichting tijdens het evaluatiegesprek) worden zij hiervan
op de hoogte gebracht. Het is klanten echter niet altijd duidelijk wat zij van UWV
kunnen verwachten aan dienstverlening, zij verwachten veelal meer persoonlijke
dienstverlening dan UWV kan bieden. Over het algemeen houdt men zich aan de
vereiste sollicitatieplicht. De meeste klanten geven aan intensief te zoeken, maar
meestal beperken zij zich tot het doen van vier sollicitatleactiviteiten. UWV contro
leert vooral op het aantal sollicitatieactiviteiten; de inhoud (kwaliteit en breedte)
daarvan wordt niet structureel gecontroleerd.
In het onderzoek zijn geen zichtbare effecten van het aanbieden van een passend
. Klanten ervaren niet het dwingende karakter ervan.
4
werkaanbod geconstateerd
Sommige klanten zagen het PaWa-gesprek als een gesprek waarbij een willekeurig
vacatureaanbod werd gedaan. Aan acht van de geïnterviewde klanten werd daad
werkelijk een PAWA-aanbod gedaan, maar dit heeft bij geen van de geïnterviewde
klanten geleid tot uitstroom. Het PaWa-gesprek leidde het eveneens niet tot breder
zoekgedrag of tot een aanpassing van het zoekprofiel op werk.nl. Klanten zijn van
mening dat zij toch al breed solliciteren, terwijl dat lang niet altijd het geval is. De
vereiste verbreding van het zoekgedrag na 12 maanden WW wordt eveneens niet
structureel en consequent gecontroleerd. Dit maakt dat het zoekgedrag van de klan
ten niet goed in beeld is. Mogelijkheden om de klanten te wijzen op een breder en
efficiënter zoekgedrag zijn hierdoor minimaal.
Continuïteit en samenwerking
De Inspectie heeft onderzocht of er sprake is van continuiteit in de ondersteuning
die UWV biedt aan klanten in hun zoektocht naar werk. Klanten zijn over het alge
meen tevreden over de continuïteit van de e-dienstverlening, afgezien van het feit
dat werk.nl in de onderzoeksperiode niet altijd bereikbaar was. De vragen van de
klanten via de werkmap worden snel en adequaat beantwoord en er is sprake van
een doorlopend aanbod van vacatures dat matcht met hun profiel. Uit de interviews
met klanten blijkt dat e-dienstverlening en persoonlijke dienstverlening qua fre
quentie in de praktijk weinig van elkaar verschillen; ook bij persoonlijke dienstverle
ning is er weinig face-to-face contact. Zoals eerder aangegeven, verschilt de aard
van het contact met een zogenaamde e-coach en een vaste werkcoach wel van el
kaar. Voor veel klanten geldt dat na verloop van een jaar het persoonlijk contact
geheel stopt en men volledig op basisdienstverlening is aangewezen. Die overgang
ervaren veel klanten als ‘afgeschreven zijn’. In de netwerktrainingen vinden mo
menteel wel nog persoonlijke contacten met de trainer of werkcoach plaats. De teDe wettelijke grondslag voor het passend werkaanbod door UWV is artikel 30a lid 2 van de wet SUWI waarin is
vastgelegd dat UWV een passend werkaanbod kan doen. Daarnaast is in de WW in artikel 14 vastgelegd dat de
werknemer moet voorkomen dat hij werkloos is of blijft doordat hij nalaat aangeboden passende arbeid te aan
vaarden of door eigen toedoen geen passende arbeid verkrijgt.
Pagina 10 van 59

Kansen voor oudere Wwers (45+)’

rugkeer naar e-dienstverlening na afloop van deze trainingsperiode wordt evenwel
door de klant ervaren als een gebrek aan continuïteit.
De Inspectie is eveneens nagegaan of UWV samenwerkt met andere partijen binnen
de dienstverlening aan oudere Ww’ers, zoals wordt verondersteld in de Wet Suwi.
De Inspectie constateert dat samenwerking met werkgevers en uitzendbureaus in
de vorm van banenmarkten en speeddates aan grotere groepen klanten de kans
biedt om direct met werkgevers in contact te komen. Samenwerking met instanties
buiten de sector werk en inkomen is de Inspectie niet tegengekomen.

Ervaringen klanten en werkzame bestanddelen dienstverlening
Van de verschillende vormen van dienstverlening die UWV biedt, waarderen de klan
ten netwerktrainingen en begeleiding door een persoonlijke coach meer dan het
vacatureaanbod op werk.nI en de banenmarkten die UWV organiseert. Over de net
werktrainingen is een deel van de deelnemers tevreden omdat zij er adviezen en
ideeën krijgen van lotgenoten en omdat hun motivatie erdoor op peil blijft. Het va
catureaanbod via werk.nl is volgens de klanten niet up-to-date. Verder vinden zij
het aanbod van vacatures via werk.nl vaak niet passend. Volgens UWV
medewerkers kan dat ook liggen aan de onvoldoende invulling van het profiel door
de klant zelf. Ook over banenmarkten en speeddates zijn de meningen verdeeld: de
één stelt de contacten met uitzendbureaus en werkgevers op prijs, de ander vindt
de massaliteit niet aantrekkelijk, Overigens zijn er klanten die aangeven dat uit
zendbureaus hen niet willen inschrijven vanwege hun leeftijd.
Er lijken geen grote verschillen te zijn in de dienstverlening die is geboden aan uit
gestroomde en niet-uitgestroomde klanten. Wel verschilt de wijze waarop de ver
schillende groepen met de dienstverlening zijn om gegaan. Eveneens belicht het
onderzoek een aantal opvallende patronen in de dienstverlening van UWV.
De Inspectie constateert ten eerste dat in het bijzonder de netwerktrainingen, maar
ook banenmarkten en speeddates in de onderzoeksperiode vooral werden benut
door meer gemotiveerde klanten die hun eigen verantwoordelijkheid nemen en die
veronderstellen dat de dienstverlening hen wat kan bieden. De klanten die minder
scherp voor ogen hebben wat ze nodig hebben en wat de dienstverlening hen kan
. Sommige
5
bieden, maken minder gebruik van de mogelijkheden die UWV biedt
vormen van dienstverlening, zoals speeddates en banenmarkten, lijken effectiever
als iemand enige individuele begeleiding krijgt: klanten voelen zich daardoor niet
alleen beter geholpen, het versterkt ook hun motivatie en hun zelfvertrouwen waar
door zij zich beter presenteren.
E-dienstverlening krijgt minder waardering van klanten met een lager of middelbaar
opleidings- of werkniveau en bij mensen die ouder zijn dan 55 jaar. Juist zij hebben
behoefte aan persoonlijk contact, en met name bevestiging voor hun situatie en
bevestiging dat zij het goed doen (solliciteren en gebruik werkmap). Zij voelen zich
‘verloren’ in het systeem waardoor sommigen het gevoel hebben dat de overige
vormen van dienstverlening van UWV hen niets kunnen bieden, Het helpt hen als zij
een naam weten van iemand aan wie zij persoonlijk een vraag kunnen stellen. De
waardering van e-dienstverlening wordt overigens ook gekleurd door de problemen
van werk.nl. Het evaluatiegesprek komt deels tegemoet aan de behoefte aan per
soonlijk contact. In dit gesprek moeten evenwel veel punten aan de orde komen,
zoals het wijzen op rechten en plichten, evalueren en bijsturen van het sollicitatiegedrag, bepalen welke ondersteuning iemand verder nodig heeft, en het motiveren
Inmiddels is voor de 55+ WW-ers na drie maanden werkloosheid, deelname aan de netwerktraining verplicht,
tenzij de training in uitzonderlijke situaties geen toegevoegde waarde heeft (dit is bijvoorbeeld het geval als de
WW gerechtigde al een vergelijkbaar traject doorloopt/heeft doorlopeni.
Pagina 11 van 59

Kansen voor oudere Wwers (45÷)’

om gebruik te maken van trainingen en cursussen. Het is voor de werkcoaches
moeilijk om aan al die punten toe te komen en daarmee aan het evaluatiegesprek
voldoende diepgang te geven. Een gevolg van de geringe diepgang is dat klanten
grotendeels oppervlakkig worden aangesproken op hun sollicitatiegedrag; veelal op
de kwantiteit en niet op de kwaliteit. Controle op de inhoud van sollicitatieactivitei
ten, buiten eventuele verdere persoonlijke contacten om, is grotendeels steek
proefsgewijs. Klanten vinden doorgaans ook zelf dat UWV geen of gebrekkige feed
back geeft op hun sollicitatleactiviteiten. ‘Dwang en drang’ oefent UWV in de percep
tie van de klant dan ook eenzijdig uit: men voelt alleen controle op het aantal solli
citaties en niet op de kwaliteit ervan. Daardoor volstaan nogal wat klanten met het
voorgeschreven aantal sollicitatieactiviteiten, zonder de verwachting dat die succes
zullen hebben.

Conclusies en oordeel
De Inspectie heeft onderzoek gedaan naar de kans op duurzame uitstroom naar
werk voor oudere Ww’ers (45+, 55+) en naar de bijdrage van de dienstverlening
door UWV aan hun kansen op de arbeidsmarkt in de periode eind 2011 tot begin
2013.
Het uitstroompercentage in de periode 2006 tot en met 2012 voor Ww’ers van 4555 jaar is circa 55 procent en voor 55-plussers ligt dit percentage op circa 34 pro
cent. Ter vergelijking: voor de jongere leeftijdscategorieën liggen de uitstroomper
centages op 62-70 procent. De kansen op uitstroom dalen in beperkte mate voor
klanten met een uitkeringsduur van meer dan 24 maanden, De resultaten tonen
allereerst dat het voor oudere Ww’ers loont om actief te blijven zoeken.
Het onderzoek geeft daarnaast een beeld van de transitieperiode van intensieve
dienstverlening naar e-dienstverlening door UWV. De vorm van dienstverlening aan
Ww’ers in de laatste fase van de onderzoeksperiode (eerste helft 2013) kende nog
weinig persoonlijk contact en ging uit van de eigen verantwoordelijkheid van de
. Minder zelfredzame klanten konden na het zogenaamde evaluatiegesprek
6
klant
ondersteuning krijgen van een vaste werkcoach. Er is een groot aanbod van dien
sten en instrumenten. Afhankelijk van de afspraken die de werkcoach daarover
maakt is het afnemen daarvan vrijwillig of verplicht.
De Inspectie oordeelt dat UWV de dienstverlening aan oudere Ww’ers in de transi
tieperiode voldoende heeft vormgegeven. Dit oordeel is gebaseerd op de bevinding
dat UWV tijdens het evaluatiegesprek over het algemeen goed heeft ingeschat of
iemand uit de voeten kan met e-dienstverlening of persoonlijke dienstverlening no
dig heeft. Daarnaast is de informatievoorziening wat betreft rechten en plichten over
de WW-uitkering en de continuïteit van e-dienstverlening grotendeels op orde.
Met het oog op de bijdrage van de dienstverlening aan de kansen van oudere
Ww’ers op de arbeidsmarkt, constateert de Inspectie dat een betere invulling en
benutting van de dienstverlening noodzakelijk is. De inzet van de beschikbare in
strumenten van zowel e-dienstverlening als de overige vormen van dienstverle
ning en instrumenten kan meer ten goede komen aan de groep oudere Ww’ers die
dat het meeste nodig hebben. In de onderzochte periode vond deelname aan de
dienstverlening veelal plaats op basis van vrijwilligheid. In de praktijk kwam dat
erop neer dat in het bijzonder klanten met zeifregie en actief zoekgedrag gebruik
maakten van de aangeboden diensten en het nut ervan inzien. Veel geïnterviewde
klanten hebben evenwel geen goed beeld van hun eigen tekortkomingen en moge
—

—

Inmiddels is er in de nieuwe werkwijze na 1juli 2013: een evaluatiegesprek met een adviseur werk in de vierde
maand van werkloosheid en een contactmoment in de zevende en tiende maand van de werkloosheid.
Pagina 12 van 59

Kansen voor oudere Wwers (454)!

lijkheden, of hebben juist behoefte aan of verwachten een meer individuele aanpak.
De Inspectie is daarom van mening dat het nodig is dat UWV in de bestaande con
tactmomenten klanten gerichter en nadrukkelijker wijst op de beschikbare dienst
verlening en instrumenten. UWV moet daarbij klanten strenger aanspreken op hun
eigen verantwoordelijkheid en ook de kwaliteit en reikwijdte van het zoekgedrag
beter controleren.
-

-

Pagina 13 van 59

Kensen soor oudere Wwers (45÷)I

Inleiding

1.1

Achtergrond onderzoek
De Inspectie SZW heeft in haar Meerjarenplan 2013-2014 een aantal risico’s be
noemd. Als hoog risico is aangemerkt de dienstverlening aan kwetsbare groepen,
oftewel mensen met belemmeringen om weer aan het werk te komen, bijvoorbeeld
vooroordelen over de leeftijd. De re-integratie van kwetsbare werklozen komt onder
druk te staan door de economische recessie en door veranderingen in de dienstver
lening bij de uitvoeringsorganisaties. Hieraan gerelateerde middenrisicos zijn afna
me dienstverlening, digitalisering en beperkte samenwerking met andere sectoren.
Op basis van de risicoanalyse ligt in deze rapportage de focus op de dienstverlening
door UWV aan Ww’ers in de leeftijdscategorie 45 tot 55 jaar en 55 tot 65 jaar.
De dienstverlening aan Ww’ers door UWV WERKbedrijf ondergaat grote veranderin
gen. Onder de noemer ‘Redesign UWV’ worden de dienstverlening en de Organisatie
opnieuw ingericht. De verandering houdt onder andere in dat de intensiteit van
elektronische dienstverlening (e-dienstverlening) toeneemt en het aantal face-toface contacten afneemt. In 2015 moet e-dienstverlening volledig verankerd zijn in
de Organisatie en de dienstverlening. Deze overgang is een gevolg van de wijzigin
gen in de Wet SUWI: het UWV is gehouden de werkwijze op de wet aan te passen.
Daarnaast heeft het UWV te maken met ingrijpende bezuinigingen. Door budgettaire
keuzes en reductie van personeel is de e-dienstverlening in een hoog tempo verder
ontwikkeld en ingevoerd. Een ander gevolg van de bezuiniging is dat er geen re
integratieactiviteiten worden ingezet voor Ww’ers en dat zij in beginsel zijn aange
wezen op e-dienstverlening en geen persoonlijke dienstverlening meer ontvangen.
Tegelijk zijn, door de economische crisis, veel mensen hun baan kwijtgeraakt en is
het aantal WW-uitkeringen de afgelopen jaren toegenomen. Oudere Ww’ers vormen
een grote groep in de WW-bestanden. Hun aandeel is zeker het afgelopen jaar ge
stegen: van de ruim 400.000 Ww’ers in september 2013 behoorden ruim 116.000
Ww’ers tot de leeftijdscategorie 45-55 jaar en bijna 104.000 waren ouder dan 55
jaar. Ten opzichte van september 2012 betreft het een stijging van een half procent
onder de 45-55-jarigen en 1,3 procent onder de 55-plussers (bron: Nieuwsflits Ar
beidsmarkt, september 2013).
Veel studies tonen aan dat het voor ouderen lastiger is om weer aan het werk te
komen. Het kabinet onderkent de urgentie van dit probleem en de druk op UWV om
met aanzienlijk minder middelen zoveel mogelijk mensen weer aan het werk te krij
gen. Daarom heeft het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid in 2012 30
miljoen extra beschikbaar gesteld aan UWV om tot 1januari 2015 werkzoekenden
waar nodig te ondersteunen in het gebruik van e-dienstverlening. Dit bood aan UWV
ruimte om meer te doen voor werklozen, in een toch al vrij lastige arbeidsmarktsi
tuatie: 50 procent van de Ww’ers kon in 2012 persoonlijke dienstverlening met een
eigen werkcoach ontvangen. UWV heeft zich hierbij vooral gefocust op de groep
ouderen.
Verder staat in het sociaal akkoord van 2013 dat in totaal voor de aanpak van werk
loosheid onder ouderen voor 2013 en 2014 67 miljoen euro beschikbaar is. UWV
heeft het extra budget om de dienstverlening aan oudere werklozen te intensiveren
vertaald in het Actieplan 55 plus.

Paqina 15 van 59

Kansen voor oudere Wwers (45÷)I

Er is weinig bekend over de wijze waarop UWV in de praktijk de oudere Ww’ers faci
liteert en ondersteunt in hun zoektocht naar werk. De Inspectie heeft dat onder
zocht voor oudere Ww’ers die zijn ingestroomd in de periode tweede helft 2011 en
zijn uitgestroomd of nog een WW-uitkering ontvangen begin 2013. De responden
tengroep betreft derhalve oudere Ww’ers die e-dienstverlening 6f persoonlijke
dienstverlening hebben ontvangen, of allebei vanwege de transitie van persoonlijke
naar e-dienstverlening. Dit inspectierapport is een van de eerste rapporten dat een
weergave geeft van de overgang van persoonlijke dienstverlening naar e
dienstverlening, het verloop van face-to-face en e-dienstverlening, alsook de erva
ringen van en de gevolgen voor oudere Ww’ers van de verschillende wijze van
dienstverlening.
In de bijlage bij dit rapport is een operationalisatie van de gehanteerde begrippen
opgenomen.
De centrale vraagstelling in het programmaplan is als volgt geformuleerd:
In hoeverre draagt de dienstverlening van UWV bij aan het vergroten van kansen
van oudere Ww’ers (45-55 jaar, 55-plussers) op de arbeidsmarkt?
Deelvragen:
Hoe verloopt de dienstverlening aan de oudere Ww’er?
Wat zijn de resultaten van de dienstverlening voor het vergroten van de
kansen op de arbeidsmarkt van de oudere Ww’er?
3. Welke werkzame bestanddelen zijn aanwijsbaar in de dienstverlening voor
oudere Ww’ers voor het vergroten van hun kansen op de arbeidsmarkt?

1.
2.

1.2

Methodische verantwoording
Kwalitatief onderzoek
De Inspectie heeft voor het beantwoorden van de deelvragen een retrospectief on
derzoek uitgevoerd bij twee respondentengroepen: een groep die is uitgestroomd
naar werk en een (controle)groep die niet is uitgestroomd naar werk. Er is gekozen
voor een kwalitatieve aanpak, namelijk casestudies. Elke respondent vormt één
case. De onderzoeksinformatie voor de casestudies is verzameld door diepteinterviews met de respondenten, werkcoaches van respondenten en met werk
pleinmanagers, en dossieronderzoek; de bevindingen van dit onderzoek zijn neerge
legd in de nota van bevindingen, getiteld ‘Dienstverlening aan oudere Ww’ers (45+
en 55+)’.
Het onderzoek is uitgevoerd op zes werkpleinen van UWV Werkbedrijf, met een
gelijke verdeling over ‘goede’ en ‘slechte’ arbeidsmarktregio’s. Voor de selectie van
klanten heeft de Inspectie gebruikgemaakt van de UWV-bestanden van klanten van
de onderzochte werkpleinen. De klanten moesten zijn ingestroomd of uitgestroomd
in de periode half 2011 begin 2013. Er zijn klanten geselecteerd op basis van de
volgende kenmerken: datum instroom, datum uitstroom of nog in de WW, oplei
dingsniveau, leeftijd, geslacht volledig arbeidsgeschikt. Er zijn in totaal 61 klanten
van UWV geïnterviewd, waarvan 23 personen zijn uitgestroomd. Van de geïnter
viewde klanten behoren 25 personen tot de leeftijdscategorie 45-55 jaar en 36 per
sonen tot de leeftijdscategorie 55-plus. Per geïnterviewde Ww’er is een caseverslag
opgesteld, waarvoor de interviewverslagen en dossiergegevens zijn gebruikt. De
caseverslagen vormden de Input voor de nota van bevindingen waarop dit rapport
onder meer is gebaseerd.
—

www.InSDectieSZW,nI, NvB 14/02a
Pagina 16 van 59

Kansen voor oudere Wwers (45+)I

Er zijn verder 20 medewerkers van UWV geïnterviewd: werkpleinmanagers, werk
coaches, e-coaches, PaWa-medewerkers en begeleiders van netwerktrainingen. De
professionals van UWV die de Inspectie heeft benaderd voor een interview zijn de
werkcoaches die de geïnterviewde de Ww’ers hebben begeleid. In de interviews is
door middel van een semigestructureerde vragenlijst nagegaan hoe de dienstverle
ning eruit zag met de focus op afstemming dienstverlening, zelfredzaamheid, duide
. Per geïnterviewde Ww’er
8
lijkheid, vraaggerichtheid, continuïteit en samenwerking
is een caseverslag opgesteld, waarvoor de interviewverslagen en dossiergegevens
zijn gebruikt. Ook is per werkplein een verslag gemaakt. De case- en werkplein
verslagen vormden de input voor de nota van bevindingen waarop dit rapport is
gebaseerd.
De onderzoeksbevindingen geven een landelijk geldend beeld weer. Bij de selectie is
rekening gehouden met verschillen in arbeidsmarktregio’s en spreiding. Ook werd
duidelijk dat de laatste 10-15 interviews met klanten geen ander beeld meer ople
verden voor de bevindingen.
Secundaire bestandsana,’yse
Door middel van een secundaire bestandsanalyse heeft de Inspectie SZW onderzoek
gedaan naar de invloed van verschillende kenmerken van oudere werklozen op
duurzame uitstroom naar werk uit de WW. Er is onder meer gekeken naar de in
vloed van leeftijd, geslacht en etniciteit van klanten, de gemeente en regio waarin
klanten wonen en werken, en de bedrijfstak waar een uitgestroomde klant werkt of
vanuit afkomstig is indien deze niet is uitgestroomd. De analyseperiode beslaat de
jaren 2006-2012; deze periode heeft als voordeel dat zowel de situatie voor als na
de financiële crisis wordt meegenomen in de resultaten. Voor de bestandsanalyse Is
een door UWV verstrekte afslag uit de Polisadministratie gebruikt die afkomstig is
van de loonaangiften van werkgevers; op verzoek van de Inspectie heeft het Minis
terie van Financiën hiertoe een ontheffing van de geheimhoudingsplicht aan UWV
verstrekt. Er heeft vervolgens een koppeling plaatsgevonden tussen dit bestand met
NAW-bestanden met persoonsgegevens, werkgeversgegevens, opleidingsgegevens
uit Sonar, bij het CBS aanwezige WW-bestanden, en tot slot de bij het CBS aanwe
zige bestanden met kenmerken uit de Gemeentelijke Basisadministratie (GBA). Over
de analyse is gerapporteerd in de nota van bevindingen, getiteld ‘Kansen op (duur
9
zame) uitstroom naar werk voor oudere Ww’ers; Secundaire bestandsanalyse WW’.
1.3

Dienstverleningsbeleid UWV in onderzochte periode

In 2011 werd de dienstverlening van UWV aangeboden en uitgevoerd vanaf 98
werkpleinen. De dienstverlening was hoofdzakelijk face-to-face en verschilde per
werkplein. De face-to-face dienstverlening op de werkpleinen bestond uit het in
schrijven en uitschrijven van klanten, vraagafhandeling en advies, de bemiddeling
en het matchen van klanten, en het verwijzen van klanten en monito
ring/handhaving. Op dat moment was de aangeboden e-dienstverlening nog aanvul
lend en informatief van aard. UWV heeft vanaf 2012 geleidelijk de al ingezette e
dienstverlening geïntensiveerd en de face-to-face dienstverlening afgebouwd. Deze
versnelde verschuiving van face-to-face dienstverlening naar e-dienstverlening is
een gevolg van de wijzigingen in de wet SUWI in 2012: het UWV is gehouden de
werkwijze daarop aan te passen. Op termijn is het de bedoeling van UWV om de
werkverkenner in te zetten om te bepalen wie van de klanten in aanmerking komt
voor intensieve dienstverlening.

‘

Zie bij’age 1 voor een operationalisatie van deze begrippen.
www.inspectieSZWnI, NvB 14/02b
Pagina 17 van 59

Kansen voor oudere Wwers (45+)’

Een groot aantal diensten gericht op oriëntatie, inschrijving en het vinden van werk
wordt nu digitaal aangeboden. Werkzoekenden schrijven zich in via de internetsite
werk.nl bij UWV en vragen langs die weg een uitkering aan. Via hun persoonlijke
werkmap leggen zij contact met de e-coach. In plaats van face-to-face dienstverle
ning met de werkcoach is er momenteel voor de meeste klanten sprake van e
dienstverlening. UWV geeft aan dat intensieve dienstverlening in de vorm van een
eigen werkcoach wordt aangeboden aan werkzoekenden die dat het meeste nodig
hebben omdat zij de grootste afstand tot de arbeidsmarkt hebben; dit zijn klanten
van wie UWV verwacht dat ze met e-dienstverlening alleen niet zullen uitstromen.
De Inspectie gaat in de rapportage van dit onderzoek uit van de volgende betekenis
van ‘intensieve dienstverlening’: klanten hebben een vaste werkcoach met wie zij
face-to-face, telefonisch en of per mail contact hebben en/of klanten nemen deel
aan een netwerktraining.
UWV bepaalde in de onderzoeksperiode per jaar de omvang van en de groepen die
in aanmerking kwamen voor intensieve dienstverlening in de vorm van een eigen
werkcoach; dit waren beleidsmatige keuzes op basis van het beschikbare budget. In
2012 ging het om klanten van 55 jaar of ouder, WIA-klanten (<35%), en niet
digivaardige klanten waarvan na drie maanden bleek dat zij nog niet digivaardig
waren; een deel van de klanten kon door de werkcoach worden geselecteerd voor
intensieve dienstverlening. In dat jaar kwam vijftig procent van de groep Ww’ers na
drie maanden werkloosheid nog in aanmerking voor deze dienstverlening. In de
eerste helft van 2013 werd dit afgebouwd naar 35 procent van de groep Ww’ers, die
na drie maanden in aanmerking kwamen voor intensieve dienstverlening met een
eigen werkcoach. Vanaf juli 2013 geldt dat tien procent van de groep Ww’ers in
aanmerking komt voor deze dienstverlening; het gaat om klanten van 55 jaar of
ouder en WIA-klanten (‘<35%).
Iedere klant heeft uiterlijk in de vierde maand een face-to-face contact met een
werkcoach van UWV, het zogenoemde evaluatiegesprek. 10 11 Dit gesprek wordt
gebruikt om te bepalen of iemand naast alleen de basisdienstverlening ook in aan
merking komt voor aanvullende (intensieve) dienstverlening. Er wordt eveneens
nagegaan of de klant zich voldoende inspant om aan het werk te komen. Het ge
sprek kon op de vestigingen middels een individueel gesprek met een werkcoach of
groepsgewijs ingevuld worden. Vanaf oktober 2012 is afgesproken dat uiterlijk in de
vierde maand een evaluatiegesprek (face-to-face/individueel) met de werkcoach
plaatsvindt. Uit de interviews met de UWV-medewerkers blijkt dat het evaluatiege
sprek qua vorm, inhoud en duur kan verschillen per werkplein; zo werd op een van
de onderzochte werkpielnen het evaluatiegesprek in de vorm van een groepsge
sprek aangeboden.
In het evaluatiegesprek wordt onder meer bepaald of voor niet-digivaardigen het
volgen van een workshop ‘werken met de werkmap’ voldoende is om met e
. Voor uitkeringsgerechtigden die moeilijk
12
dienstverlening aan de slag te kunnen
heden ondervinden bij het gebruik van de e-dienstverlening zonder dat er sprake is
van een kwetsbare positie op de arbeidsmarkt, biedt UWV de basisdienstverlening
op de vestiging. Belemmeringen bij het gebruik van e-dienstverlening betekenen
niet per definitie dat intensieve dienstverlening nodig is. Een deel van deze groep is
na deze workshop bijvoorbeeld al voldoende digivaardig voor de e-dienstverlening.

Vanaf 1juli 2013 is de functie van werkcoach komen te vervallen en kent uwv de functie adviseur werk (basis)
en adviseur werk (intensief). Om verwarring te voorkomen wordt in deze rapportage de functie aangeduid met de
benaming zoals die in de onderzoeksperiode werd gehanteerd, ni adviseur werk.
In 2011 tot juli 2013 sprak uwv van een monitorings respectievelijk evaluatiemoment na (circa) drie maanden.
Pagina 18 van 59

Kansen voor oudere Wwers (45+)’

UWV biedt aan alle klanten trainingen voor het verbeteren van sollicitatievaardighe
den: face-to-face voor niet digibeten en een online sollicitatietraining voor de groot
ste groep klanten. In de onderzochte periode (medio 2011 tot begin 2013) werden
er op de werkpleinen meerdaagse netwerktrainingen gegeven voor oudere werklo
zen waarin de aandacht ligt op sollicitatievaardigheden en het creëren van onderlin
ge contacten en netwerken. Qua inhoud en duur konden de netwerktrainingen per
werkplein verschillen. Sinds 1juli 2013 zijn de netwerktrainingen in het kader van
het actieplan 55+ geüniformeerd op alle werkpleinen, en alleen nog beschikbaar
voor 55-plussers; in het verleden konden ook Ww’ers in de leeftijdscategorie 45-55
jaar hieraan deelnemen.
Andere vormen van dienstverlening die het UWV aan haar klanten biedt, zijn speed
dates en banenmarkten waarin UWV werkzoekenden en werkgevers met elkaar in
contact brengt. UWV organiseert jaarlijks een landelijke banenmarkt onder de noe
mer’Werkdriedaagse’. Op deze banenmarkt die op werkplelnen in heel Nederland
plaatsvinden, kunnen werkzoekenden, werkgevers en uitzendbureaus elkaar ont
moeten. Ook kunnen werkzoekenden arbeidsmarktgerichte workshops volgen, over
bijvoorbeeld solliciteren, persoonlijke presentatie, netwerken en het gebruik van
social media. UWV sluit daarnaast convenanten af met (landelijke) werkgevers en
uitzendbureaus om instroom op (leer) banen van specifieke werkzoekenden, zoals
ouderen, langdurig werklozen, WIA en Wajong te bevorderen.
Ook is er de mogelijkheid van een proefplaatsing (2 maanden). Daarbij gaat de
werkzoekende voor een korte periode met behoud van uitkering bij een werkgever
aan de slag die dan geen loon hoeft te betalen. Een van de voorwaarden is dat de
werkgever de bedoeling heeft om de werknemer na de proefplaatsing een dienst
verband aan te bieden van minimaal 6 maanden, minimaal voor hetzelfde aantal
uren als de proefplaatsing. Een Ww’er die ouder is dan 50 jaar, kan ook via een
premiekorting en mobiliteitsbonus direct worden geplaatst bij een werkgever. De
werkgever heeft dan (enige tijd) een financieel voordeel bij de plaatsing.
13
V66r 2012 was het mogelijk dat de klant bij een re-integratiebureau een traject
doorliep dat bekostigd werd door UWV. Tevens behoorde het volgen van een oplei
ding of omscholing tot de re-integratiemogelijkheden. Deze mogelijkheid heeft UWV
niet meer, omdat het re-integratiebudget voor Ww’ers vanaf 1 januari 2012 is stop
gezet. UWV beschikt nog wel over de mogelijkheid om werkzoekenden indien er een
noodzaak tot scholing is, toestemming te geven om met behoud van uitkering te
scholen. De kosten voor de scholing zal door de werkzoekende zelf of andere partij
4
en gefinancierd moeten worden.’
UWV geeft vanaf de uitkeringsaanvraag voorlichting over de rechten & plichten in
clusief de richtlijn passende arbeid. Voor klanten die vanuit de WW een eigen bedrijf
willen starten, kan de sollicitatieplicht worden aangepast; in overleg met UWV wordt
besloten dat de betreffende klant minder vaak of zelfs helemaal niet hoeft te sollici
teren. Na een jaar werkloosheid is voor iedereen alle maatschappelijk geaccepteerde
arbeid passend. UWV herhaalt de voorlichting over de richtlijn passende arbeid in de
e en ge maand en
6
geeft daarbij aan dat UWV na 12 maanden werkloosheid een
passend werkaanbod kan doen dat de werkzoekende dan niet mag weigeren. Het
Passend Werkaanbod (PaWa) houdt in dat UWV aan een Ww’er die een jaar of lan
ger onafgebroken werkloos is geweest minstens twee functies aanbiedt waarbij de
klant verplicht is dit werkaanbod te aanvaarden. Niet iedere werkzoekende krijgt

zie ook brief aan de Tweede kamer d.d. 2 december 2013 Arbeidsmarkt voor ouderen
Inmiddels heeft UWV in het kader van het actieplan 55÷ voor WW-gerechtigden van 55 jaar of ouder, de moge
lijkheid om scholingsvouchers tot een maximum van 750 euro te verstrekken voor het bekostigen van scholing.
Pagina 19 van 59

Kansen voor oudere Wwers (45+)’

zo’n passend werkaanbod. UWV heeft met het Ministerie van SZW afgesproken dat
zij jaarlijks aan 5.000 langdurig WW-gerechtigden, die minimaal twaalf uur voor de
arbeidsmarkt beschikbaar zijn, een passend werkaanbod doet. In 2012 is aan circa
5.800 Ww’ers een PaWa-aanbod gedaan; in 2011 lag dat aantal op 6.000.15
1.4

Beeld van de onderzoekspopulatie
Wat is het beeld van de oudere werklozen? Welke belemmeringen ervaren zij en wat
onderscheidt hen van jongere werklozen? In de literatuuranalyse bij het rapport
‘Perspectief op werk’ heeft de Inspectie beschreven dat werklozen van 45 jaar en
ouder in sterkere mate te maken hebben met teleurstelling van ontslag of het werk
loos zijn dan de overige werklozen. Ook speelt bij oudere werklozen het negatieve
zelfbeeld bij afwijzingen en het dalen van het zelfvertrouwen meer parten dan bij
jongeren.
De Inspectie ziet een deel van de bovenstaande bevindingen terug bij de 61 Ww’ers
die in dit onderzoek zijn betrokken. Voor een groot deel van de klanten gold dat zij
hun werkloosheidsituatie moesten verwerken. Desondanks geven bijna alle respon
denten aan zich niet alleen verantwoordelijk, maar ook gemotiveerd te voelen om
aan het werk te komen. Wel is bij een groot deel van de niet-uitgestroomde klanten
zichtbaar dat hun motivatie gedurende de WW-periode wisselt of afneemt. De vele
afwijzingen en het gevoel geen voet aan de grond te krijgen bij werkgevers of in
termediairs spelen hierin een belangrijke rol. Ook refereren zij aan de economische
crisis.
In de literatuur wordt ten aanzien van de WWB-ers gesproken over een negatief
zelfbeeld) De Ww’ers uit dit onderzoek spreken niet over een negatief zelfbeeld.
De niet-uitgestroomde klanten spreken wel over een afnemend vertrouwen in het
vinden van een baan en gevoelens van onzekerheid. Dat een deel van de klanten
weinig zelfvertrouwen heeft, komt ook tot uiting in hun reacties op de ontvangen
dienstverlening. Een deel van de klanten is onzeker of ze het wel goed doen. Men
refereert dan voornamelijk aan het invullen van de werkmap en de manier waarop
ze zoeken.
Verder komt uit de literatuuranalyse naar voren dat de beeldvorming over oudere
werkzoekenden overwegend negatief is. Het beeld is dat ouderen niet weten hoe ze
moeten solliciteren en netwerken, en werkgevers gaan ervan uit dat oudere werk
nemers vaker ziek zijn, minder productief en minder flexibel zijn en dat zij hogere
salariseisen zouden hebben dan jongere werknemers. De klanten uit het onderzoek
refereren ook aan de negatieve beelden en misvattingen die werkgevers zouden
hebben over hen. Hoewel veel klanten uit de onderzoekspopulatie het niet kunnen
aantonen, vermoeden ze dat ze vaak vanwege hun leeftijd worden afgewezen voor
banen. Zij vermoeden dat werkgevers denken dat ze te duur zijn. Het afnemende
vertrouwen weerhoudt de meeste oudere Ww’ers in dit onderzoek niet om actief
naar werk te zoeken. Wel blijkt dat oudere WW’ers na een periode van werkloosheid
het moeilijk vinden om hun zoekgedrag, motivatie en eigen verantwoordelijkheid
om te solliciteren, op peil te houden. Hierdoor vermindert hun kans om duurzaam
uit te stromen naar werk.
Uit de onderzoeksdata blijkt niet dat klanten vaardigheden ontberen om te sollicite
ren en met name netwerken. Bijna alle klanten uit het onderzoek zijn in staat om

‘

UWV Jaarverslag 2012.
Ravesteijn, J., Graafland, H. Kennisproduct Gildeproject re-Integratle , 45-plussers op de arbeidsmarkt, meer
uitstroom van 45+ uit de WWB. Gildenetwerk, 2011.
Pagina 20 van 59

Kansen voor oudere Wwers (45÷)’

zelf te solliciteren; of in ieder geval, zij geven aan voldoende vaardigheden te heb
ben en zij solliciteren zelfstandig. Zij kunnen ook concreet aangeven op welke wijze
zij zoeken. Daarbij is een kanttekening van belang. De Inspectie kan niet goed be
oordelen of de oudere werklozen uit het onderzoek kwalitatief goed en effectief solli
citeren. Immers, bij een beperkt aantal klanten kon hierover naar het oordeel van
de werkcoach worden gevraagd en de Inspectie had geen toegang tot het sollicita
tiemateriaal van de klant. Wat evenwel opvalt, is dat een deel van de klanten niet
intensiever zoekt dan van hen wordt verwacht. 17 Verder zoeken klanten naar func
ties, die aansluiten bij hun werkverleden. Ongeveer een vijfde van de klanten noemt
wel dat zij fysieke klachten hebben die voor hen belemmerend zijn in het vinden van
werk, zoals rugklachten, longaandoenirigen, reuma en artrose.
In de onderzoekspopulatie zijn er 11 klanten in de leeftijd 60 tot 64 jaar. Het valt de
Inspectie op dat het zoekgedrag en motivatie van hen niet opmerkelijk verschilt met
die van de respondenten in de leeftijdsgroep 45 tot 59 jaar. Wel is impliciet uit de
gesprekken op te maken dat er bij de 60-plussers meer berusting is over de moge
lijkheid dat ze niet meer aan het werk komen en geeft een enkele 60-plusser aan
wel gemotiveerd te zijn “maar niet meer zo nodig hoeven te werken”. De meest
actief zoekende en ambitieuze klanten in het onderzoek zijn relatief jonger (jonger
dan 50 jaar). Deze klanten zien hun leeftijd ook niet als belemmering om werk te
vinden.
Uitgestroomde en niet-uitgestroomde klanten
Het belangrijkste verschil tussen uitgestroomde en niet-uitgestroomde klanten zit in
de bereidheid om concessies te doen ten aanzien van salaris, werktijden of een
tijdelijke baan en in het eigen initiatief dat ze tonen, of in staat zijn te tonen, om
betaald werk te vinden. Het eigen initiatief hangt af van hun zelfvertrouwen, hun
netwerk- en presentatievaardigheden, hun gedrevenheid en hun (tijds)inzet om
werk te vinden.
—

-

1.5

Ontwikkeling aantal Ww’ers en uitstroom naar kenmerken Ww’ers
Ontwikkeling aantal Ww’ers
Sinds eind 2008 is het aantal Ww’ers in Nederland toegenomen, zo blijkt uit figuur
1.1. Naar leeftijdscategorie zijn er grote verschillen. Binnen de groep 45-55-jarigen
is het aantal Ww’ers van eind 2008 tot augustus 2013 toegenomen met 170 pro
cent. Bij de groep 55-plussers was in die periode sprake van een stijging van het
aantal Ww’ers met 77 procent. De groei van het aantal Ww’ers was in die periode
nog veel sterker: binnen de groep 15-25-jarigen was sprake van een stijging van
389 procent en binnen de groep 25-35-jarigen is het aantal Ww’ers toegenomen
met 289 procent. In procenten gemeten is er een afnemend stijgingspercentage bij
toenemende leeftijdsklasse, maar in absolute aantallen gemeten is het aantal
Ww’ers binnen de groep 45-55 jaar het sterkst gestegen (met een toename van
ruim 73.000 Ww’ers).
18

‘

voor de meeste klanten geldt de verplichting van vier sollicitatieectiviteiten per maand.
Hierbij moet worden bedacht dat het niet telkens om dezelfde groep personen gaat omdat mensen in de loop der
tijd van leeftijdklasse kunnen veranderen.
Pagina 21 van 59

Kansen voor oudere Ww’ers (45+)!

Figuur 1

Ontwikkeling aantal Ww’ers naar leeftijdscategorie in de periode 2006 tot

Aantal WW-ers naar leeftijdscategorie, 2006
augustus 2013

-

140000
120000
100000
80000
60000

—45 tot 55
jaar
—55 tot 65
jaar
—35tot45
jaar
—25tot35
jaar
—15 tot 25
jaar

40000

20000
0
januarijanuarijanuarijanuarijanuarijanuarijanuarijanuari
2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013
Bron : CBS Statline

19
Kenmerken Ww’ers die van invloed zijn op duurzame uitstroom
Door middel van een secundaire bestandsanalyse heeft de Inspectie SZW onderzoek
gedaan naar de invloed van verschillende kenmerken van oudere werklozen op
duurzame uitstroom naar werk uit de WW. De analyseperiode beslaat de jaren
2006-20 12; deze periode heeft als voordeel dat zowel de situatie voor als na de
financiële crisis wordt meegenomen in de resultaten.

Duurzame en niet-duurzame uitstroom
Onder duurzame uitstroom naar werk wordt verstaan: de aanwezigheid in maand 1 in de WW
met een positief uitkeringsbedrag en het niet aanwezig zijn in de WW in maand 2, 3 en 4 (en
in die drie maanden wel aanwezig bij de dienstverbanden). Duurzaam wil In dit verband niet
zeggen dat gedurende een (zeer) lange periode geen beroep hoeft te worden gedaan op een
WW-uitkering, doch het feit dat er gedurende 3 maanden werkervaring wordt opgedaan bin
nen een dienstverband, verkort de afstand tot de arbeidsmarkt en draagt zo bij aan de kans
op blijvend werk.
Niet-duurzame uitstroom wil niet zeggen dat er niet is uitgestroomd, Voorbeelden van wel
uitstroom maar geen duurzame uitstroom zijn:
uitstroom naar werk, maar binnen 3 maanden weer een beroep op de WW
het bereiken van de maximale duur van de WW (en afhankelijk van de aanwezigheid
van een eventuele partner als gevolg daarvan uitstroom naar de WWB)
uitstroom wenens overlijden
-

-

-

“

De reden dat de totaalpercentages In de tabellen In deze subparagraaf in zekere mate van elkaar verschillen,
komt doordat er bij de koppeling van de verschillende databestanden niet altijd alle gegevens beschikbaar waren.

Pagina 22 van 59

Kansen voor oudere Wwers (45+)!

Uit het onderzoek komt naar voren dat de kans op uitstroom uit de WW afneemt
naarmate de leeftijd van een Ww’er toeneemt. Tabel 1.1 geeft het uitstroompercen
tage weer naar verschillende leeftijdscategorieën. Terwijl het uitstroompercentage
van personen in de leeftijdscategorie 15-26 jaar circa 70 procent bedraagt, ligt het
uitstroompercentage van personen in de leeftijdscategorie 45-55 jaar op zo’n 55
procent. Bij 55-plussers ligt het uitstroompercentage nog lager, namelijk op circa 34
procent. Hoewel de uitstroompercentages van ouderen dus beduidend lager liggen
dan die van personen jonger dan 45 jaar, is er toch nog steeds sprake van een aan
zienlijk uitstroompercentage binnen de groep ouderen.
Tabel 1.1

UitstroomDercentaqe naar leeftiidscateaorie in de veriode 2006-2012

15-26 jaar
27-34 jaar
35-44 jaar
45-54 jaar

70.2%
66.O%

62.4%
55.3%

33.7%
59.3%

55-64 jaar
Totaal

Een mbo-opleiding geeft de meeste kans op uitstroom naar werk en is dus de oplei
ding met de hoogste uitstroompercentages, zowel bij de totale populatie (62,4%)
als bij de ouderen (36,0°h). Bij de ouderen doet de groep havo/vwo het maar nau
welijks beter (27,6%) dan degenen met alleen basisonderwijs (26,6%).
Tabel 1.2

Uitstroompercentage naar opleidingsniveau in de periode 2006-2012

••;
Geen of onbekend
Basisonderwijs
Vmbo
Mbo-1-4-algemeen
Havo/vwo
Hbo/bachelor
WO/master
Totaal

49.1%
41.3%
54.3%
62.4%
53.8%
62.1%
58.9%
58.O%

29.6%
26.6%
31.0%
36,0%
7.
2
%
6
34.5%

35.6%
33.0%

Bij de grotere gemeenten ligt het uitstroompercentage van de totale populatie maar
ook van de groep 55-plussers lager dan bij de kleinere gemeenten, zo blijkt uit tabel
1.3. Dit geldt voor de gemeente waarin men woont maar nog iets sterker voor de
gemeente waar men werkt. Indien wordt ingezoomd op de vier grote gemeenten in
Nederland, dan blijkt dat daar het uitstroompercentage voor wonen op 54,5 procent
ligt en voor werken op 49,6%.

Pagina 23 van 59

Kansen voor oudere Ww’ers (45+)

Tabel 1 1Iitfrrnnmnprrpntp,np naar gemeente rootte in de ,eriode 2006-2012
—

59.7%

62.0%

2.3%

59.6%
58.7%
57.O%
58.5°Io

62.8%
60.1%
54.4%
58.O%

3.2%
1.4%
-2.6%
-O.5%

0 20.000 inwoners
20.000 50.000 inwoners

359%

38,6%

2.7%

34.7%

38.7%

4.0%

50.000 10.0000 inwoners
Meer dan 100.000 inwoners
Totaal

33.6%
32.1%
33.9%

34.9%

1.3%

30.9%
33.7%

-1.2°Io

0

20.000 Inwoners
20.000 50.000 inwoners
-

-

50.000

10.0000 inwoners
Meer dan 100.000 Inwoners
Totaal
-

I1
-

-

-

-O.2%

Uit het onderzoek blijkt verder dat de verschillen tussen de uitstroompercentages
tot twee jaar WW-duur niet zo groot zijn, al zijn ze wel significant. Na twee jaar
daalt de kans op uitstroom, maar toch ligt het uitstroompercentage dan nog op 52
procent. Bij de groep 55-plussers daalt het uitstroompercentage wel naarmate de
WW-duur toeneemt, maar toch blijft ook bij een langere uitkeringsduur van deze
groep Ww’ers de kans op uitstroom bestaan.
°
2
Tabel 1.4
1 t/m 3 mnd
4 t/m 6 mnd
7 t/m 12 mnd
13 t/m 24 mnd
25 t/m 84 mnd
Totaal

““‘

naar WW-duur in de r,eriode 2006-2012
60.9%
58.2%
60.5%
59.3%

39.9°k
33.1%
34.1%
33.3%

52.0%

32.8%

58.7%

33.7%

Uit de analyse blijkt verder dat het percentage duurzame uitstroom voor mannen en
vrouwen in de totale populatie aan elkaar gelijk is. Bij de groep 55-plussers ligt het
percentage vrouwen dat uitstroomt (29,6%), duidelijk lager dan dat van de mannen
(36,0%). In de totale populatie stromen meer ongehuwden uit (60,2°h) dan gehuw
den (47,6%); bij de ouderen is het tegenovergestelde het geval met 28,4 procent
uitstroom voor de ongehuwden tegenover 34,5 procent bij de gehuwden.
Zowel bij de totale populatie als bij de groep ouderen van 55 jaar of ouder ligt het
uitstroompercentage niet-westers allochtonen lager dan dat van de groep autochto
nen. Bij de totale populatie ligt het uitstroompercentage voor de groep niet-westers
allochtonen op 42,5 procent tegenover 57,4 procent bij de autochtonen. Bij de ou
deren bedragen deze percentages resp. 26,5% en 34,
%. De oudere niet-westers
2
allochtonen kunnen dus als minder zelfredzaam worden bestempeld en absoluut de
steun van UWV gebruiken.
Met betrekking tot de factor bedrijfstak scoort de dienstverlening slecht bij de totale
populatie (56,3%) maar bij de groep ouderen ligt het uitstroompercentage met 32,1
procent vlak onder het gemiddelde. Zowel voor de totale populatie als voor de oude
ren geldt dat de beste kans op werk ligt in de sector gezondheidszorg, met uit
stroompercentages van respectievelijk 63,8 procent en 39,8 procent.
Indien iemand na eerdere duurzame uitstroom weer opnieuw in de WW belandt en vervolgens weer uitstroomt,
dan tellen beide perioden mee in de uitkeringsduur.
Pagina 24 van 59

Kansen voor oudere Wwers (45+)

Er bestaan daarnaast verschillen naar arbeidsmarktregio wat betreft uitstroomper
centages van oudere Ww’ers. Voor wat betreft de arbeidsmarktregio’s doet de groep
noordelijke regio’s plus de regio Achterhoek het goed, zowel bij de totale populatie
als bij de ouderen. De regio’s waar de grote gemeenten liggen scoren onder het
gemiddelde.
Tot slot

Op basis van het onderzoek kan worden geconcludeerd dat de kans op uitstroom
afneemt naarmate men ouder is en naarmate men langer in de uitkering zit. Toch is
het verschil in uitstroompercentage niet zo groot dat vastgesteld kan worden dat
oudere en/of langdurige werklozen weinig kans op uitstroom hebben. Het percenta
ge duurzame uitstroom naar werk voor de oudere werklozen is met gemiddeld op
21 Over een lan
% in de periode voor en na de financiële crisis gelijk.
3
,
jaarbasis 39
gere periode bezien blijft er dus altijd een aanzienlijke kans op duurzame uitstroom
naar werk.

Zie Nota van Bevindingen ‘Kansen op (duurzame) uitstroom naar werk naar leeftijdscategorie, secundaire be’
standsanalyse WW’.
Pagina 25 van 59

Kansen voor oudere Wwers (45÷)!

Verloop dienstverlening aan oudere Ww’ers

2

In dit hoofdstuk wordt de invulling van de verschillende aspecten van dienstverle
ning beschreven: afstemmen van de dienstverlening op kenmerken van de klant,
zelfredzaamheid, duidelijkheid, vraaggerichtheid en continuïteit in de dienstverle
ning. De basis voor dit hoofdstuk wordt gevormd door de 61 casestudies. Per aspect
wordt aangegeven wat de Inspectie eronder verstaat en hoe er door UWV invulling
wordt gegeven aan dit aspect. In iedere paragraaf wordt ook beschreven wat de
bijdrage van de dienstverlening is aan de kansen op de arbeidsmarkt. Het hoofdstuk
besluit met een paragraaf over de ervaringen van klanten met de dienstverlening en
de werkzame bestandsdelen binnen de dienstverlening van UWV.
2.1

Afstemmen dienstverlening op kenmerken van de klant
Kader
Een effectieve dienstverlening is afgestemd op de kenmerken van de klant en is
gebaseerd op het principe om maatwerk te leveren aan de klant, de zogenaamde
gepersonaliseerde dienstverlening. UWV verstaat onder gepersonaliseerde dienst
verlening dat de klant voor zichzelf maatwerk leveren met de middelen die hem via
e-dienstverlening worden geboden en de adviezen die de e-coach hem daarbij
22 Een voorwaarde voor het afstemmen van de dienstverlening op de kenmer
geeft.
ken van de klant is volgens de Inspectie dat de dienstverlener een goed beeld heeft
van de kenmerken, beperkingen en kansen van de klant. Daarvoor is een goede
screening of diagnose noodzakelijk.
Welke instrumenten heeft UWV hiervoor beschikbaar?
Iedere klant heeft na (circa) drie maanden face-to-face contact met een medewerker van
UWV. In dit evaluatiegesprek bepaalt de medewerker of de klant bepaalde vormen van dienst
verlening nodig heeft die kunnen helpen in de zoektocht naar werk. Uit interviews met klanten
en medewerkers van UWV blijkt dat dit gesprek varieert van tien minuten tot een uur en indi
vidueel of in groepsverband plaatsvindt. Het evaluatiegesprek dient verder om na te gaan of
er in de voorgaande maanden sprake was van correct sollicitatiegedrag, om tips te geven voor
goede brieven en cv en het verbeteren van de houding. In paragraaf 2.2 wordt nader ingegaan
23
hierop,

Afstemming dienstverlening in de praktijk
Van de onderzochte cases had ongeveer de helft van de klanten uitsluitend een e
coach. Circa één op de drie klanten heeft aanvankelijk een vaste werkcoach gehad
en kreeg later een e-coach toegewezen. In de cases blijkt dat de dienstverlening
van UWV bij verschillende klanten is afgestemd op hun kenmerken, beperkingen en
kansen. Van een diagnose-instrument wordt geen gebruik gemaakt in het evaluatiegesprek; de afstemming van de dienstverlening vindt plaats op basis van een per
soonlijke professionele inschatting van de medewerker van UWV.
In drie onderzochte cases is bepaald dat de betreffende klant zich niet of onvol
doende kan redden met de e-dienstverlening van UWV. Aan die klanten is een vaste
werkcoach toegewezen, met wie de klant face-to-face of telefonisch contact kon
uwv kennisagenda 2012 & 2013 en presentatie uwv aan 5ZW d.d. 15 oktober 2012
Het betreft hier constateringen in de onderzoeksperiode. Inmiddels heeft JWV besloten dat evaluatiegesprekken
altijd face to face plaatsvinden.
Pagina 27 van 59

Kansen voor oudere Ww’ers (45+)!

hebben. In een andere case is vanwege gezondheidsproblemen van de klant beslo
ten om een vaste werkcoach toe te wijzen aan hem. Een klant heeft vanwege per
soonlijke omstandigheden het overlijden van haar partner tijdelijk een vaste
werkcoach gekregen. Van de cases die de Inspectie heeft onderzocht, hebben dus in
totaal vijf klanten al dan niet tijdelijk deze ‘intensieve’ dienstverlening gehad. De
geïnterviewde klanten met als intensieve dienstverlening een eigen werkcoach ken
merken zich veelal door een laag opleidingniveau, fysieke belemmeringen en/of
onvoldoende computervaardigheden.
—

—

De Inspectie heeft gekeken naar wat klanten zelf zeggen over hun digivaardighe
den, hun werkzoekgedrag (al dan niet via internet) en hun persoonlijke omstandig
heden (bijvoorbeeld ziekte, thuissituatie). Op basis van de onderzochte cases ont
staat de indruk dat, voor zover cle Inspectie dat kan overzien, er een goede per
soonlijke inschatting is gemaakt of iemand wel of niet intensieve dienstverlening
nodig had, Uit het onderzoek blijkt wel dat één van de vijf klanten met intensieve
dienstverlening met een eigen werkcoach na 12 maanden (na zijn PaWa-gesprek)
een e-coach heeft gekregen, terwijl hij in de ogen van zijn voormalige werkcoach
ongeschikt was voor e-dienstverlening. Deze werkcoach zegt dat de klant hierdoor
“helemaal tussen wal en schip is geraakt.”
Verder kregen verschillende geïnterviewde klanten de mogelijkheid om een sollicita
tie- en/of computercursus te volgen. Van de geïnterviewde (oud-)klanten heeft on
geveer een kwart een face-to-face sollicitatietraining gevolgd; vijf geïnterviewde
klanten hebben een computertraining (werken met de werkmap en het werken met
e-tools) gevolgd. Ook bepaalt de werkcoach in het evaluatiegesprek of een netwerktraining zinvol is voor een klant (hierover meer in paragraaf 2.2); ruim een kwart
van de geïnterviewde klanten heeft deelgenomen aan deze training.
In drie onderzochte cases blijkt dat in het evaluatiegesprek ook is bepaald dat de
betreffende klant minder vaak dan gebruikelijk mocht solliciteren (één keer of twee
keer per maand, in plaats van vier). Er is altijd een reden voor een vermindering
van de sollicitatieplicht, bijvoorbeeld omdat een klant bijna de pensioensgerechtigde
leeftijd heeft bereikt. Persoonlijke omstandigheden (bijvoorbeeld gezondheidspro
blemen) kunnen aanleiding zijn om (tijdelijk) de sollicitatieplicht te verminderen of
op te schorten. Op één van de onderzochte werkpleinen kwam naar voren dat er
voor 55-plussers ook sprake kan zijn van een aanpassing van de sollicitatieplicht
wanneer iemand vrijwilligerswerk doet. Ruim een kwart van de geïnterviewden gaf
aan enige vorm van vrijwilligerswerk te verrichten. Het doen van vrijwilligerswerk is
niet onbeperkt mogelijk, maar de kaders zijn voor klanten niet altijd duidelijk. In
verreweg de meeste gevallen leidt vrijwilligerswerk niet tot een aanpassing van de
sollicitatieplicht. UWV stelt als richtlijn te hanteren dat het verrichten van vrijwilli
gerswerk met behoud van uitkering mogelijk is als het traditioneel vrijwilligerswerk
bij een non-profit organisatie betreft die een aanvulling is op bestaande maatschap
pelijke voorzieningen. Ontheffing van de sollicitatieplicht is alleen mogelijk als vrij
willigerswerk als re-integratie-instrument wordt ingezet. Dit komt bij hoge uitzonde
ring voor bij werkzoekenden met een grote afstand tot de arbeidsmarkt.
Bijdrage aan kansen op arbeidsmarkt
Het afstemmen van de dienstverlening op de kenmerken van de klant is van belang
zodat de aangeboden dienstverlening nauw aansluit op wensen en mogelijkheden
van de klant en daardoor het meest effectief is. In de volgende paragrafen gaat de
Inspectie in op de dienstverlening van UWV na het evaluatiegesprek. Daar wordt
Pagina 28 van 59

Kansen voor oudere Wwers (45+))

ook de dienstverlening op het terrein van zelfredzaamheid en de gevolgen daarvan
voor de kansen van klanten op de arbeidsmarkt, besproken.
Uit het onderzoek komt naar voren dat de meeste klanten zelden contact hebben
met de e-coach. Sommige klanten hebben wel eens een WW-speciNeke vraag ge
steld aan de e-coach, waarop zij dan vaak snel en goed een antwoord kregen. Ver
schillende geïnterviewde klanten met een e-coach geven aan dat zij meer persoon
lijk contact met een coach wensen. Op de vraag of meer persoonlijk contact hun
zelfredzaamheid zou vergroten, antwoorden klanten dat zij behoefte hebben begrip
(erkenning, herkenning en bevestiging) en dat men graag met een persoon te ma
ken heeft. Een niet-uitgestroomde klant (case 20) zegt het volgende:
Persoonlijk contact vind ik wel belangrijk dat die ook gegeven wordt. Vooral bij die

eerste fase (...) in de eerste fase komen mensen toch in een situatie dat ze met vra
gen zitten en zo en dan is het wel fijn om een gesprek te hebben.
Klanten worden in het kader van e-dienstverlening niet actief ondersteund in hun
werkzoekgedrag of gemotiveerd in hun zoektocht naar werk. Uit het onderzoek blijkt
dat dit wel het geval kan zijn wanneer iemand een vaste werkcoach heeft. Zoals
gezegd hebben vijf geïnterviewde klanten (tijdelijk) een eigen werkcoach gehad.
Voor deze klanten heeft de werkcoach bijgedragen aan een positieve houding: klan
ten voelen zich gestimuleerd bij het zoeken naar werk. Opmerkelijk genoeg leidt het
niet altijd tot intensiever of ander zoekgedrag. Een uitgestroomde klant (case 61)
zegt het volgende over het contact met de vaste werkcoach:
Ik vond het heel prettig. Het is niet leuk om geen werk te hebben, dus het was wel
fijn dat er een mens bij de uitkeringsinstelling was, zodat je je ei af en toe nog kwijt
kon, (...) Ik heb heel veel van mijn eigen netwerk gebruik gemaakt. En daar hebben
we het over gehad. Zij vond dat een prima weg. (...) Ze vroeg wel altijd: wat is dan
het soort werk dat je leuk vind? Helpen dat soort vacatures in te kaderen.

Voor sommige klanten geldt wel dat door de vaste werkcoach hun werkzoekgedrag
is veranderd en dat de kwaliteit ervan is verbeterd. Zo heeft een klant haar cv aan
zienlijk aangepast op aanraden van de werkcoach en is een andere klant op advies
van UWV zoveel mogelijk winkels langsgegaan in haar zoektocht naar werk en vond
uiteindelijk via een banenmarkt een deeltijdbaan. Ook heeft een klant samen met
zijn werkcoach op internet naar vacatures gezocht toen bleek dat uitzendbureaus
geen vacatures voor hem hadden. Een andere werkcoach heeft een klant begeleid
tijdens een banenmarkt en heeft haar toen ook geïntroduceerd bij mogelijke werk
gevers, wat tot een tijdelijke (deeltijd)baan leidde.
Wanneer iemand minder vaak hoeft te solliciteren omdat hij of zij de pensioensge
rechtigde leeftijd nadert of vanwege persoonlijke omstandigheden kan dit ertoe
leiden dat problemen verergeren en dat men langdurig niet beschikbaar is voor ar
beidsmarkt. Een geïnterviewde klant (case 61) hoeft vanwege gezondheidsproble
men tot begin 2014 niet meer te solliciteren. Hij zegt hierover:
(..) maar omdat ik ook veel last heb van mijn rug en ik heb nog veel meer dat me
mankeert, want ik heb last van de schildklier van de nieren. Ik heb een beetje last
van het hart. Ik heb trombose. (..) nou heeft [mijn werkcoachj gezegd: jij hebt van
mij een poosje uitstelling van solliciteren. (...) Ik heb die ontheffing nog steeds.

Vrijwilligerswerk kan ook een reden zijn om de sollicitatieplicht te verminderen.
Hoewel het verrichten van vrijwilligerswerk in de onderzochte cases niet naar werk
leidde, kan het wel bijdragen aan het opdoen van nieuwe werkervaring of het on
derhouden van kennis op een bepaald vakgebied.
Pagina 29 van 59

Kansen voor oudere Ww’ers (45+)I

Conclusie
De afstemming van de dienstverlening van UWV op de kenmerken van klanten vindt
plaats tijdens het evaluatiegesprek dat klanten circa drie maanden na de instroom
in de WW hebben. Werkcoaches gebruiken in dit gesprek geen diagnose-instrument;
de afstemming vindt plaats op basis van een persoonlijke inschatting van een me
dewerker van UWV. Er wordt niet samengewerkt met andere professionals, bijvoor
beeld de gezondheidszorg of het onderwijs, om het diagnosebeeld te completeren.
Werkcoaches stemmen hun dienstverlening af aan de hand van bepaalde kenmer
ken, beperkingen en kansen van klanten, Het gaat dan niet alleen om de digivaar
digheid en de sollicitatievaardigheden van de klanten, maar ook om de persoonTijke
situatie (bijvoorbeeld wel of geen gezondheidsproblemen, wel of niet arbeidsonge
schikt). Indien een klant onvoldoende overweg kan met de e-dienstverlening van
UWV, fysieke belemmeringen er-vaart en/of wanneer er andere persoonlijke omstan
digheden zijn die iemands zoektocht naar werk kunnen belemmeren, krijgen zij
intensieve dienstverlening met een eigen werkcoach. Uit het onderzoek komt naar
voren dat klanten met een vaste werkcoach zich gestimuleerd voelden bij het zoe
ken naar werk; uit de onderzochte cases blijkt niet dat dit het geval is bij e
coaching.
Een andere vorm van afstemming heeft betrekking op de sollicitatieplicht van klan
ten. Die is in enkele gevallen verminderd naar een keer per maand, soms wordt
deze zelfs tijdelijk opgeschort. Ook kan vrijwilligerswerk een reden zijn om de solli
citatieplicht te verminderen. Indien de sollicitatieplicht tijdelijk wordt verminderd of
opgeschort vanwege persoonlijke omstandigheden, kan dit voorkomen dat iemand
vastdraait en langdurig niet beschikbaar is voor arbeidsmarkt.
Op basis van de onderzochte cases ontstaat de indruk dat, voor zover de Inspectie
dat kan overzien, er een goede persoonlijke inschatting is gemaakt of iemand wel of
niet intensieve dienstverlening nodig had.
2.2

Zelfredzaamheid
Kader
Volgens de Inspectie betekent het stimuleren en faciliteren van de zelfredzaamheid
dat de dienstverlening van UWV erop gericht is dat de klant zoveel mogelijk zijn
eigen verantwoordelijkheid neemt bij het vinden van werk. UWV faciliteert en on
dersteunt de uitkeringsgerechtigde om zelfstandig werk te zoeken. UWV moet in
zicht hebben in hoeverre de klant voldoende kennis en vaardigheden heeft om de
weg naar werk zelfstandig te vinden. Daarbij gaat het om kennis van de arbeids
markt (vinden van vacatures) en vaardigheden (solliciteren en netwerken). Het sti
muleren van zelfredzaamheid betekent ook dat de klant gemotiveerd wordt en dat
er wordt gewerkt aan zijn zelfvertrouwen, zodat hij in staat is de eigen verantwoor
delijkheid te nemen.

Pagina 30 van 59

Kansen voor oudere Wwers (45+)!

Welke instrumenten heeft UWV hiervoor beschikbaar?
UWV is als gevolg van bezuinigingen haar dienstverlening in de afgelopen jaren in aangepaste
vorm gaan aanbieden. De onderzochte periode (2011 tot begin 2013) kenmerkt zich door een
transitie naar meer e-dienstverlening en wijzigingen in de reguliere dienstverlening. Uit de
onderzochte cases komt naar voren dat UWV de zelfredzaamheid van klanten probeert te
versterken via netwerktrainingen, sollicitatietrainingen en computertra iningen Ook krijgen
klanten via de website werk.nl een vacatureaanbod waarmee de zelfredzaamheid van klanten
vergroot kan worden; in paragraaf 2.3 (vraaggerichte dienstverlening) wordt nader ingegaan
op dit instrument. Een enkele geïnterviewde klant (case 28) heeft in het verleden via UWV
een cursus gevolgd. Momenteel is het niet mogelijk om een opleiding of omscholingscursus te
volgen. Klanten kunnen nog wel met behoud van een uitkering scholing volgen, mits de klant
of de werkgever of een andere partij de scholingskosten betaalt. Die vorm van ‘dienstverle
ning’ is de Inspectie in de onderzochte cases niet tegengekomen. (In het kader van het actie
plan 55+ zijn er vanaf juli 2013 voor WW gerechtigden die 55+ zijn scholingsvouchers be
schikbaar).

Dienstverlening gericht op zelfredzaamheid in de praktijk
Van de geïnterviewde klanten heeft ruim een kwart deelgenomen aan een netwerkt
raining. Van deze groep is circa de helft hoogopgeleid, is één deelnemer laag opge
leid en heeft de rest een middelbare opleiding genoten. Meer dan driekwart van de
klanten die hebben deelgenomen aan de training, is ouder dan 55 jaar. In de vorige
paragraaf kwam al aan bod dat van de geïnterviewde klanten ongeveer een kwart
een face-to-face sollicitatietraining heeft gevolgd en dat slechts 5 klanten een trai
ning om met de werkmap te leren werken en het aanleren van e-tools hebben ge
volgd.

Bijdrage aan kansen op arbeidsmarkt
De ervaringen met de netwerktrainingen zijn wisselend. Bij ongeveer de helft van de
deelnemers heeft deelname aan een netwerktraining positieve effecten gehad op de
motivatie: klanten zijn tevreden over de bijeenkomsten, ervaren deze als nuttig en
ze krijgen ideeën mee van andere werkzoekenden en begeleiders om beter te sollici
teren. Zo is een klant, volgens zijn werkcoach, effectiever maar ook breder gaan
solliciteren na deelname aan netwerkbijeenkomsten. Verder geven ze ook aan dat
de bijeenkomsten een stimulerende werking hebben en hen meer zelfvertrouwen
geeft.
Niet iedereen vindt dat netwerktrainingen bijdragen aan een betere motivatie. Zeker
de helft van de geïnterviewde klanten maakt (ook) kritische kanttekeningen. Zo zegt
een niet-uitgestroomde klant dat de netwerkbijeenkomsten nuttig zijn, maar dat het
ook demotiveert. Het wordt namelijk zichtbaar dat hoe langer je in de uitkering zit,
hoe moeilijker het is om er weer uit te komen. Er zijn ook klanten die het aanbod
voor deelname aan netwerkbijeenkomsten afslaan, omdat zij inschatten dat het hen
onvoldoende zal opleveren. Bijvoorbeeld van een niet-uitgestroomde klant (case
24):
(...) Ik zie daar niet zoveel nut van. (...) ik denk, ik netwerk voldoende, ik zou niet we
ten wat dat toe zou voegen.
Op basis van het onderzoek ontstaat de indruk dat klanten over het algemeen te
vreden zijn met sollicitatie- en computertrainingen en dat deze ook een positieve
bijdrage leveren aan hun kansen op de arbeidsmarkt. Een niet-uitgestroomde klant
(case 21) laat zich positief uit over de sollicitatietraining die hij gevolgd heeft:

Pagina 31 van 55

Kansen voor oudere Ww’ers (45+)’

Nou daar heb ik wel een hele hoop van opgestoken. Je kreeg een papier en dan moest
je je sollicitatiebrief daar op invullen. Zelf even cv opstellen. Dan gingen ze kijken of
hij goed opgesteld. (.) Nu weet je hoe een sollicitatiebrief netjes kunt opstellen en
dat ik mijn cv nog best veranderen moet.
Conclusie
De Inspectie constateert dat UWV in de onderzochte periode de zelfredzaamheid van
haar klanten op verschillende manieren probeert te versterken: sollicitatietrainin
gen, computertrainingen en netwerktrainingen. Computer- en sollicitatietrainingen
vergroten de zelfredzaamheid van klanten en daarmee hun kansen op de arbeids
markt. Deelname aan netwerktrainingen leidt hij een deel van de klanten ook daad
werkelijk tot positieve effecten op hun motivatie, zelfvertrouwen en werkzoekge
d rag.
23

Vraaggerichtheid
Kader
Vraaggerichte dienstverlening houdt in dat de dienstverlening is afgestemd op de
24 Voor UWV geldt dat werkzoekenden via het elektro
vraag op de arbeidsmarkt.
nisch vacaturesysteem worden verwezen naar vacatures, en eventueel worden on
dersteund via workshops en coaching. De werkcoach moet een beeld hebben van de
kansen en belemmeringen van de werkzoekende en van de vraag naar arbeid op de
(regionale) arbeidsmarkt, om de dienstverlening zo goed mogelijk in te richten.
Verder maakt de werkcoach ook gebruik van de kennis van bedrijfsadviseurs of van
werkgeversservicepunten.
De Inspectie heeft in haar eerdere onderzoek naar de dienstverlening aan oudere
WWB’ers, een aantal niveaus van vraaggerichte dienstverlening herleid:
•
Vacatures aanbieden;
•
Opleiden voor vacature(s);
•
Klant en werkgever met elkaar in contact brengen naar aanleiding van concrete
vacature;
•
Vacature voor specifieke klant zoeken in netwerk van werkgevers van de coach;
•
Afspraken maken met werkgevers in de regio.
Welke instrumenten heeft UWV hiervoor beschikbaar?
UWV biedt werkgevers ondersteuning en advies bij het vinden van personeel en legt de be
schikbare vacatures voor aan werkzoekenden. Het instrument hiervoor is www.werk.nl: het
trefpunt van werkzoekenden en werkgevers, Werkgevers hebben 24 uur per dag toegang tot
de database van werkzoekenden, ze kunnen zelf zoeken naar cv’s en vacatures plaatsen.
Verder biedt de website arbeidsmarktinformatie.
Een ander instrument dat UWV beschikbaar stelt is het WerkgeversServicepunt, een samen
werkingsverband tussen UWV, gemeenten, onderwijsinstellingen en diverse kenniscentra.
Werkgevers kunnen hier terecht voor advies en ondersteuning, als ze moeite hebben met het
vinden van personeel of als ze iemand met een arbeidshandicap in dienst willen nemen. Vaca
tures van het WerkgeversServicepunt staan in beginsel niet op www.werk.nl,
Op de werkpleinen vinden er periodiek speeddates tussen werkzoekenden en uitzendbureaus
en/of werkgevers plaats. Naast speeddates organiseert UWV periodiek landelijke en regionale
Dit houdt niet alleen in dat hij de periodieke regionale arbeidsmarktanalyses van uwv raadpleegt, maar ook
beschikbare andere overzichten uit andere bronnen, en dat hij de actuele behoefte van locale en regionale werk
gevers kent.
Pagina 32 van 59

Kansen voor oudere Wwers (45+)’

arbeidsmarktdagen, waarbij soms ook de mogelijkheid voor werkzoekenden bestaat om work
shops te volgen.
Klanten met een WW-uitkering kunnen indien zij aan bepaalde voorwaarden voldoen, een
proefplaatsing aanvragen bij UWV. Ook bestaat in dit kader voor Ww’ers de mogelijkheid voor
een werkstage of scholing met behoud van uitkering. Tot slot was er in de onderzochte perio
de nog een financieel instrument voor werkgevers en intermediairs, namelijk de premiekor
ting op werknemersverzekeringen voor Ww’ers van 50 jaar en ouder.( Vanaf oktober 2013
(dus na de onderzoeksperiode) bestaat ook het instrument van een plaatsingsfee voor inter
mediairs, voor Ww’ers van 55 jaar en ouder).

Vraaggerichte dienstverlening in de praktijk
In de onderzochte cases blijkt er voornamelijk sprake te zijn van dienstverlening op
het eerste niveau, namelijk het aanbieden van vacatures c.q. beschikbaar stellen

van cv’s van werkzoekenden via www.werk.nl. Er zijn enkele voorbeelden aange
troffen waarbij werkzoekenden een aanbod kregen via het WerkgeversServicepunt
en er is één voorbeeld van bemiddeling via het netwerk van de werkcoach. Het vijf
de niveau komt ook vaak voor, namelijk het bij elkaar brengen van Ww’ers en
werkgevers via speeddates, banenmarkten of regionale arbeidsdagen.
Niveau 1: vacatures aanbieden
De geïnterviewde Ww’ers kregen in principe alleen vacatures aangeboden via

werk.nl en niet via andere kanalen van het UWV (bijvoorbeeld via de werkcoach).
Werkgevers plaatsen hun vacatures op deze site en Ww’ers krijgen via de werkmap
wekelijks een vacatureaanbod die aansluit op het door hen ingevulde zoekprofiel en
hun cv. De website vertoont nog regelmatig onregelmatigheden. Ww’ers geven aan
dat het systeem vaak uit de lucht is en dat er oude (verlopen) vacatures op staan.
UWV herkent dit probleem en er zijn ook acties op ondernomen, zoals telefonische
bereikbaarheid en extra persoonlijke ondersteuning op het werkplein. Tegelijk geven
medewerkers aan dat de effectiviteit van werk.nl voor de werkzoekende ook sa
menhangt met de kwaliteit van het cv van de werkzoekende. Ze geven daarom in
de evaluatiegesprekken adviezen om de cv beter op te stellen, zodat Ww’ers op
meer vacatures worden gematcht. De Ww’ers uit de onderzoekspopulatie spreken
dit tegen: de medewerkers kijken niet altijd naar het cv met het oog op betere mat
ches in werk.nl.
Niveau 2: opleiden voor vacature(s)
In de onderzochte cases zijn geen voorbeelden aangetroffen van het opleiden van
Ww’ers voor een vacature. Ook hebben de geïnterviewde klanten geen gebruik ge
maakt van de mogelijkheid om scholing te volgen met behoud van uitkering. Wel
hebben enkele geïnterviewde klanten in het verleden via UWV een opleiding ge
volgd. UWV heeft verder aan vier Ww’ers uit het onderzoek de mogelijkheid gebo
den van een proefplaatsing en werken met behoud van uitkering, waarvan er één
tijdelijk is uitgestroomd. Vaak nitiëren deze klanten zelf de proefpiaatsing, bijvoor
beeld via vacatures die ze zien bij uitzendbureaus. Er is ook een voorbeeld van een
klant die een aanbod voor een proefplaatsing heeft geweigerd, vanwege het veel
lagere salaris.
Case 10:
Toen ben ik voorgedragen bij een nieuw bedrijf als secretaresse, maar dat ging alle
maal heel raar, misschien had ik daar nu wel ja op gezegd, maar toen niet, want ze
wilden me op minimumloon en als je al die jaren boven modaal gewerkt hebt. [.1
Toen moest ik een paar maanden voor hen werken voor niks. Ja en toen zei ik tegen
die meneer van het LJWV, dat is toch raar, ik heb meer dan 40 jaar als secretaresse
Pagina 33 van 59

Kansen voor oudere Wwers (45+)!

gewerkt, en een heel aardig cv en goede referenties en nu moet ik voor het minimum
loon en nog drie maanden op proef [met behoud van uitkering].

Niveau 3: klant en werkgever met elkaar in contact brengen naar aanleiding van
concrete vacature
Werkgevers en Ww’ers kunnen met elkaar in contact worden gebracht via het Werk
geversServicepunt. De medewerkers van het servicepunt maken de selectie van
klanten en verwijzen hen door naar de werkgevers. Er kan op basis van het onder
zoek niet worden gesteld dat werkcoaches veel gebruik maken van het Werkgevers
Servicepunt voor de Ww’ers van het onderzoek. Wel bespreken werkcoaches met
werkgeversadviseurs van UWV welke Ww’ers ze willen voorgedragen voor een vaca
ture in het kader van de Wet PaWa. Bij een aantal cases heeft dit geleid tot een
concreet vacatureaanbod. Dit heeft in die cases niet tot het aannemen van de kan
didaat geleid. Uiteindelijk beslist de werkgever of de kandidaat wel of niet wordt
aangenomen. 25
Niveau 4: vacature voor specifieke klant zoeken in netwerk van werkgevers van de
coach
In één case (case 18) heeft een werkcoach een klant in contact gebracht met een
werkgever uit zijn eigen netwerk. Dit heeft geleid tot een tijdelijke plaatsing.
Niveau 5: Afspraken maken met werkgevers in de regio
Op de vier werkpleinen worden periodiek speeddates met uitzendbureaus georgani
seerd en vinden eveneens banenmarkten plaats waar klanten van UWV in contact
kunnen komen met potentiële werkgevers en/of uitzendbureaus.
Volgens een geïnterviewde medewerker van een werkplein vindt een speeddate met
uitzendbureaus circa eenmaal per twee maanden plaats:
Er worden er honderden klanten uitgenodigd. (...) Hiervoor zijn afspraken met een
aantal intermediairs gemaakt. (...) Het is vrijblijvend. Sommigen hebben er heel veel
aan, maar een aantal ook weer niet. Dat heeft meer met de crisis te maken omdat er
geen vacatures zijn.

In totaal heeft ongeveer een derde van de geïnterviewde Ww’ers een uitnodiging
gekregen voor een speeddate en/of banenmarkt, daarvan heeft ongeveer een kwart
deelgenomen aan een speeddate of banenmarkt.
Bijdrage aan kansen op arbeidsmarkt
UWV biedt aan werkzoekenden en werkgevers een scala van instrumenten, in het
kader van vraaggerichte dienstverlening. Het onderzoek laat echter zien, dat werk
zoekenden hier geen optimaal gebruik van maken. Het gaat dan vooral om Ww’ers
met motivatie- of persoonlijke problemen, en/of met weinig zelfvertrouwen (een
groot deel van de onderzoekspopulatie). Zij hebben vooral hulp nodig bij het maken
van een goede cv of sollicitatiebrief, individuele informatievoorziening door UWV
over instrumenten als proefplaatsing, en individuele begeleiding bij het in contact
brengen met werkgevers (hetzij via het netwerk, hetzij via speeddates of banenmarkten). Zo blijkt uit het onderzoek dat er vaak speeddates en banenmarkten
worden georganiseerd en dat veel Ww’ers er ook aan deelnemen, maar er zijn maar
enkele cases aangetroffen waar deelname leidt tot een sollicitatiegesprek of een
succesvolle match.
uwv besteedt inmiddels extra aandacht aan de voorselectie PAWA. Het aantal voorgedragen kandidaten op 1
vacante arbeidsplaats is argenomen. voor de voorgedragen kandidaten neemt daardoor de kans om aangenomen
te worden toe. Dat heeft een positief effect op de resultaten. Het aandeel aangenomen kandidaten is substantieel
gestegen. Ter illustratie: half 2012 waren 1568 van de 3670 kandidaten die een PaWa aanbod hadden gekregen
aangenomen.
Pagina 34 van 58

Kansen voor oudere Ww’ers (45+)!

Het onderzoek laat in enkele cases duidelijk zien dat klanten beter naar werk kon
den zoeken door een combinatie van individuele begeleiding en beschikbare instru
menten voor vraaggerichte dienstverlening:
Er zijn klanten die met tips van werkcoaches het cv aanpassen en daardoor be
ter worden gematcht op vacatures,
Er zijn klanten op speeddates / banenmarkten door werkcoaches in contact ge
bracht met werkgevers, wat resulteerde in (tijdelijke) uitstroom;
Er is een voorbeeld aangetroffen van tijdelijke plaatsing, doordat de Ww’er in
contact werd gebracht met een werkgever uit het netwerk van de werkcoach;
Er is een klant die zich goed heeft laten informeren over de financiële instru
menten door een medewerker van UWV, en in sollicitatiebrieven aangeeft welke
fiscale voordelen er zijn als de werkgever hem in dienst neemt.
-

-

-

-

De mobiliteitsbonus wordt nauwelijks gebruikt voor de Ww’ers. Volgens UWV maken
veel Ww’ers er ook geen gebruik van, omdat ze niet het stigma ‘oudere werknemer’
willen hebben, er moet immers een doelgroepenverklaring door UWV worden afge
geven.
Niet alle klanten zijn tevreden over de speeddates en banenmarkten. Zij geven aan
dat er weinig vacatures zijn, of dat er vooral veel vacatures zijn die niet aansluiten
bij het opleidings- en werkniveau. Andere geïnterviewde Ww’ers vinden deze bijeen
komsten druk en chaotisch. Het blijft bij deze klanten vaak bij een eenmalige deel
name.
Een niet-uitgestroomde klant (case 36) zegt het volgende over haar ervaringen met
een banenmarkt:
Er zijn af en toe dingen in de zorg, soms administratief, of iets waar je weinig scholing
voor nodig hebt. Maar qua aanbod sluit dat niet ontzettend aan bij mij. Dat is jam
mer. Diie ik heb heel vaak gewoon dat ik met weinig resultaat wegrijd. Ik spreek wel
mensen aan, maar dat heeft tot dus toe niet geleidt tot iets concreets.
Een uitgestroomde klant (case 55) geeft aan dat zij één keer in de beginperiode van
haar WW heeft deelgenomen aan een speeddate met uitzendbureaus.
Ik vond het verschrikkelijk. Daar was helemaal niks voor mij bij. Nou ja, het is dan
ook dat je dan net werkloos bent en dan sta je tussen alle werklozen wat erg confron
terend is. En daar hadden ze dus helemaal niks voor mij. Dus daar was ik binnen de
kortste keren ook weer weg. Nee, dat vond ik niet erg motiverend. Ik heb daar met
een of twee uitzendbureaus gesproken

Conclusie
De Inspectie stelt vast dat UWV veel instrumenten heeft voor vraaggerichte dienst
verlening, binnen de onderscheiden niveaus. Het aanbod van vacatures via werk.nl
is een instrument waar alle Ww’ers gebruik van maken, hoewel eerder passief dan
actief, vanwege de verplichte inschrijving. In het onderzoek zijn verder een beperkt
aantal voorbeelden aangetroffen van proefplaatsingen, bemiddeling vanuit het net
werk van de werkcoach, gericht vacatureaanbod (vaak vanwege PaWa) en (tijdelij
ke) uitstroom via een speeddate of banenmarkt. Er zijn geen voorbeelden aange
troffen van scholing met behoud van uitkering.
Uit een aantal onderzochte cases bleek dat optimaal gebruik en de effectiviteit van
de instrumenten voor vraaggerichte dienstverlening gepaard gaat met individuele
begeleiding door een medewerker van UWV, in de vorm van bijvoorbeeld tips voor
een betere cv of door het voorgesteld worden aan werkgevers. De Ww’ers uit deze
cases voelen zich beter ondersteund, krijgen meer zelfvertrouwen en weten zich
beter te presenteren. Dit beïnvloedt weer de motivatie en daarmee de kansen op
Pagina 35 van 59

Kansen voor oudere Wwers (45÷)!

het vinden van werk. In de cases waarbij er geen sprake was van interactie met een
werkcoach, ziet men minder vaak de voordelen in van het beschikbare instrumenta
rium.
2.4

Duidelijkheid

Kader
Duidelijkheid houdt in dat de werkzoekende op de hoogte wordt gesteld van de ei
gen rechten en plichten. Als het gedrag van de werkzoekende daartoe aanleiding
26 Handhaving wordt gezien als bijdrage
geeft, kan handhavend worden opgetreden.
aan activering. De veronderstelling is dat werkzoekenden zo meer dwang en drang
ervaren om te solliciteren. Deze verplichtingen omvatten in grote lijnen het in vol
doende mate solliciteren en na één jaar het accepteren van algemeen aanvaarde
arbeid. De werkcoach of e-coach informeert de klant over de verplichting om een
passend werkaanbod te accepteren.
—

-

Welke instrumenten en beleid heeft UWV hiervoor beschikbaar?
UWV geeft de klanten via diverse kanalen voorlichting over hun rechten en plichten, Dit ge

beurt via informatie in de werkmap, folders en brieven en persoonlijk in het evaluatiegesprek
met de klant. Ook kunnen klanten informatie opzoeken op UWV.nl en het klantcontactcentrum
(callcenter van UWV). Wat betreft meer specifieke rechten en plichten, bijvoorbeeld de vakan
tieregeling, ziekte, verhuizing of bijverdiensten, ken via de werkmap een vraag worden ge
steld als niet duidelijk is hoe men moet handelen. UWV heeft als leidraad dat een klant die
een vraag stelt binnen 24 uur antwoord moet krijgen en als de vraag verder in de Organisatie
moet worden uitgezet, de klant in ieder geval binnen deze termijn bericht moet krijgen dat
men er mee bezig is en nog contact zal opnemen.
Klanten kunnen via een persoonlijke werkmap op elk moment van de dag contact leggen met
27 In de werkmap kunnen klanten van UWV hun sollicitaties bijhouden en hebben
de e-coach.
zij toegang tot vacatures. In de werkmap staan de resultaten van sollicitatieactiviteiten bij
elkaar, zodat de werkzoekende UWV eenvoudig hierover kan informeren. Een medewerker
van UWV kan via de werkmap de sollicitatieactiviteiten van de klant controleren. Op een aan
tal pilotvestigigingen geeft het systeem een signaal aan het e-team als klanten niet aan de
sollicitatieplicht voldoen. De klant krijgt een bericht met de vraag hoe komt het dat hij of zij
niet heeft gesolliciteerd of te laat is met het versturen van de informatie, Aan de hand daar
van wordt in principe bepaald of UWV een maatregel moet opleggen. Daarnaast controleert de
afdeling handhaving steekproefsgewijs op inhoud.

Duidelijkheid in de praktijk
Het merendeel van de geïnterviewde klanten houdt zich volgens eigen zeggen aan
de sollicitatieplicht. Ook uit Sonarinformatie blijkt niet het tegendeel. Uit gesprekken
met medewerkers van UWV blijkt dat alleen in gesprekken men de mogelijkheid
heeft om op inhoud te controleren (naast de steekproefsgewijze controle door afde
ling handhaving). In de praktijk komt de controle op de inhoud en kwaliteit van de
sollicitatiebrieven door werkcoaches weinig voor. Ook controleren de medewerkers
niet standaard als er een signaal komt van te weinig sollicitatieactiviteiten.
28
In een groepsgesprek met medewerkers van één van de vier werkpleinen kwam het
volgende aan bod over handhaving:

Memorie van toelichting wijziging wet Suwi, TK vergaderjaar 2011—2012, 33 065, nr. 3
Een e-coach heeft geen eigen caseload, maar geeft uitsluitend hulp via e-dienstverlening aan de klanten met e
d ienstverlen ing.
uwv geeft dit werkproces momenteel nadere vorm en inhoud.
Pagina 36 van 59

Kansen voor oudere Ww’ers (45÷)!

Interviewer: Hoe controleren jullie of het wel echte sollicitaties zijn in plaats van nep
sollicitaties?
Medewerker 1: Nou ik vraag me af of je dat wel helemaal waterdicht kunt krijgen. We
kunnen de kwantiteit toetsen. We kunnen ook enigszins de kwaliteit toetsen.
Medewerker 2: Je kunt af en toe een steekproef nemen. (...) Maar daar houdt het op
een gegeven moment mee op.

Klanten hebben over het algemeen ook niet het idee dat UWV de kwaliteit van hun
brieven controleert (case 13):
Klant: Nee, ze bekeken de brieven niet hoor, maar stel dat ze je wilden controleren
dan moest je in ieder geval kunnen laten zien dat je vier sollicitaties had gedaan en
wat voor dat maakte niks uit.

Zoals aangegeven in paragraaf 2.1 doet ruim een kwart van de geïnterviewde klan
ten enige vorm van vrijwilligerswerk. Klanten geven even aan dat te veel vrijwilli
gerswerk kan stuiten op bezwaar vanuit het UWV. Er moet voldoende tijd overblij
ven om te solliciteren. Een aantal klanten geeft hierbij aan dat het hen niet altijd
duidelijk is hoeveel tijd men aan vrijwilligerswerk kan besteden.
De wijze waarop UWV de PaWa-voorlichting heeft georganiseerd, verschilt op de
diverse werkpleinen. Soms wordt volstaan met een schriftelijke of digitale (via de
werkmap) voorlichting en soms worden de klanten uitgenodigd voor een voorlich
tingsbijeenkomst. Klanten geven over het algemeen aan opde hoogte te zijn van de
verplichting om na een jaar breder te zoeken. Veel klanten zeggen echter tegelijk
dat zij vanaf het begin al een breder zoekgedrag hebben (zie hierover verder in de
volgende paragraaf).
Medewerkers van UWV hebben in het kader van PaWa de taakstelling om zoveel
mogelijk mensen minimaal 2 PaWa-aanbiedingen te doen. Waar zij mee worstelen is
dat het wel werk moet zijn wat iemand reëel kan doen. Anders bestaat de kans dat
werkgevers in de toekomst niet meer willen samenwerken met UWV, omdat ze van
UWV kandidaten krijgen die duidelijk niet geschikt zijn voor de functie. Maar ook de
klanten raken erdoor gefrustreerd en gedemotiveerd. De medewerkers van UWV
ervaren dit als een probleem. Wat verstaan wordt onder ‘breed solliciteren’ in het
kader van PaWa wordt door de medewerkers daarom wel eens soepel gehanteerd.
Een medewerker van een werkplein verwoordt het aldus:
Het heeft geen zin om een directeur als schoonmaker te laten solliciteren. Hij wordt
toch niet aangenomen en je raakt het krediet als UWV bij werkgevers kwijt. Die ne
men je niet meer serieus als ze vacatures hebben.
Van de geïnterviewde klanten op de in het onderzoek betrokken werkpleinen hadden
acht klanten een PaWa-aanbod gehad. Bij geen van deze klanten leidde het aanbod
tot uitstroom. Ook niet alle klanten herkenden het aanbod tot solliciteren als een
specifiek PaWa-aanbod. Daarnaast kwamen niet alle geïnterviewde klanten in aan
merking voor een PaWa-aanbod; voor een op de drie geïnterviewden was dit nog
niet aan de orde, omdat ze nog geen jaar in de WW zaten of in de WW-periode wel
een aantal uren hebben gewerkt.
Uit de informatie van de medewerkers op een werkplein blijkt dat er na twaalf
maanden lang niet bij iedereen wordt gecontroleerd of men breder zoekt dan de
eigen opleiding of werkervaring. Daarvoor ontbreekt het aan tijd en geld. Met de
klanten met wie nog face-to-face gesprekken worden gevoerd wordt door werkcoa
ches wel nagegaan waarop men de afgelopen periode heeft gesolliciteerd en als zij
Pagina 37 van 59

Kensen voor oudere ww’ers (45+)’

dan constateren dat klanten nog steeds focussen op het oude beroep, dan voert
men daar wel gesprekken over met de klant.
Een werkcoach van een niet-uitgestroomde klant (case 10):
Werkcoach: Ja, uiteraard. In de eerste ontmoeting met haar, het eerste, ook in april,
heb ik haar er ook op gewezen van: je bent nu een maand of drie vier werkloos.
Houdt er rekening mee wat er allemaal gaat veranderen na zes maanden, dat er ook
van je verwacht wordt dat je een niveau lager gaat kijken. Als ze dat niet had gedaan
had ik wel maatregelen genomen om haar daarop aan te spreken of eventueel ook
zoals de wet voorschrijft een korting toe te passen maar dat is niet aan de orde ge
weest.
Interviewer: Controleert u daar dan ook op of ze dat dan ook echt doet?
Werkcoach: Ja, daar wordt wel naar gekeken ja. Wat ik al zei na één jaar streven we
ernaar om een vast werkaanbod aan te bieden en dan moet ze al het mogelijke doen
om die baan te aanvaarden.
De Inspectie heeft ook niet vastgesteld of klanten hun zoekprofiel in de werkmap na
twaalf maanden aanpassen. Dat zou in principe moeten, aangezien ze nu voor alle
passende arbeid beschikbaar moeten zijn.
Bijdrage aan kansen op de arbeidsmarkt
De Inspectie heeft onderzocht of er patronen in het zoekgedrag van de oudere
werklozen waren te onderkennen. De meeste geïnterviewde klanten geven aan dat
zij intensief zoeken, maar in de praktijk houdt dat in dat zij niet intensiever dan van
hen wordt verwacht. Meestal speelt hierin teleurstelling een rol, vaak ook het be
perkte en afnemende aanbod aan vacatures: na meerdere afwijzingen en een lange
re periode in de WW verliezen zij de hoop op het vinden van een baan. Een deel van
de niet-uitgestroomde klanten geeft aan dat de motivatie afneemt naarmate de
uitkering langer duurt en het aantal afwijzingen op sollicitaties toeneemt, De gedre
venheid om werk te zoeken of te werken neemt dan sterk af terwijl de zorgen over
de toekomst toenemen.
Ook heeft de Inspectie onderzocht hoe breed men bereid is te zoeken en wat de
acceptatiebereidheid is. Het bleek dat voornamelijk hoger opgeleide klanten en klan
ten met een specifieke middelbare opleiding vaak zoeken naar een baan in aanslui
ting op hun oude werkzaamheden. De acceptatiebereidheid voor een baan in een
heel andere sector is hoger bij mensen met een lagere of middelbare opleiding. La
ger of middelbaar opgeleide Ww’ers lijken daarentegen weer minder bereid om
(veel) in te leveren op salaris dan hoger opgeleiden, ook al beseffen ze dat ze moe
ten concurreren met goedkopere arbeidskrachten. Een mogelijke verklaring zou
kunnen zijn dat zij financieel minder speelruimte hebben dan klanten met een hoge
re opleiding.
Andere aspecten die spelen bij de acceptatiebereidheid zijn de reistijd en het aantal
te werken uren. Een aantal klanten geeft aan niet in de avonduren of in ploegendiensten te willen werken. Sommige klanten weigeren functies omdat het aantal
arbeidsuren niet aan hun wensen voldoet. Het is evenwel niet duidelijk of klanten
hun zoekgedrag na een jaar verruimen. Overigens blijkt wel dat bij sommige klan
ten na verloop van tijd de acceptatiebereidheid voor reistijd groter wordt.
Een voorbeeld van een klant in de Randstad (case 30, niet uitgestroomd):
Bij mij verandert ook wel iets in de loop van de tijd, dat ik nu ga denken. Dan maar
tijdelijk, wellicht, verder van huis. Dan kan ik altijd wel blijven zoeken naar ik wil dit,
Maar ik wil gewoon wel weer graag aan de slag. Dus dan ga je je grenzen weer wat
verruimen.
Pagina 38 van 59

Kansen voor oudere Wwers (45+-)’

In de onderzochte periode controleerde UWV met name op aantallen sollicitatieacti
viteiten. Inhoud werd slechts steekproefsgewijs getoetst. Hierdoor is het zoekgedrag
van de klanten niet goed in beeld. Mogelijkheden om de klanten te wijzen op een
breder en efficiënter zoekgedrag zijn derhalve minimaal, UWV geeft aan dat tegen
woordig in het evaluatiegesprek standaard op de kwaliteit (inhoud) van de sollicita
ties wordt getoetst.
Conclusie
Klanten zijn goed op de hoogte van hun rechten en plichten. Zij worden langs diver
se kanalen (werkmap, brief, circulaire, voorlichting tijdens evaluatiegesprek) hier
van op de hoogte gebracht. Klanten zijn tevreden over snelheid en inhoud van de
beantwoording van UWV van praktische vragen via de werkmap. Het is klanten ech
ter niet altijd duidelijk wat zij van UWV kunnen verwachten qua dienstverlening.
Over het algemeen houdt men zich aan de vereiste sollicitatieplicht. Op inhoud werd
in de onderzochte periode niet gecontroleerd anders dan in het evaluatiegesprek en
via steekproeven van de afdeling handhaving.
De meeste klanten geven evenwel
29
aan intensief te zoeken. Maar wanneer de Inspectie concreet doorvraagt, blijkt dat
bij een deel van de klanten de intensiteit precies is afgestemd op hun sollicitatie
plicht: zij zoeken niet intensiever c.q. meer dan van hen wordt verwacht. Meestal
speelt hierin teleurstelling een rol, vaak ook het beperkte en afnemende aanbod aan
vacatures: na meerdere afwijzingen en een langere periode in de WW verliezen zij
de hoop op het vinden van een baan.
Met name hoger opgeleide klanten en klanten met een specifieke middelbare oplei
ding zoeken vaak naar een baan in aansluiting op hun oude werkzaamheden. Lager
of middelbaar opgeleide Ww’ers zoeken wel breder dan hun oude functie, maar lij
ken daarentegen weer minder bereid om (veel) in te leveren op salaris dan hoger
opgeleiden. De vereiste verbreding van het zoekgedrag na 12 maanden WW wordt
niet structureel en consequent gecontroleerd. Volgens de werkcoaches ontbreekt
hiervoor de tijd en de mankracht.
De conclusie van de Inspectie is dat UWV het zoekgedrag van de klanten niet goed
in beeld heeft, waardoor de mogelijkheden om klanten te wijzen op een breder en
efficiënter zoekgedrag derhalve minimaal lijken.
2.5

Continuïteit en samenwerking
Naarmate de werkloosheid langer duurt, verminderen de kansen om weer werk te
vinden. Daarom is het van belang dat de continuïteit in het zoekproces van de klant
en ook de continuïteit In de ondersteuning die UWV daarbij geeft, is gewaarborgd.
Als UWV de samenwerking met andere partijen zoekt, moet dat het zoekproces ver
snellen. Samenwerking vindt plaats met onder meer re-integratiebureaus, werkge
vers, uitzendbureaus, WSW- bedrijven, scholingsinstituten, de gezondheidzorg en
maatschappelijk werk.
Samenwerking
De wetgever heeft in de Wet structuurorganisatie werk en inkomen (SUWI) aan de
SUWI-uitvoeringsorganisaties opgedragen samen te werken met actoren buiten het
SUWI-domein, vanuit de gedachte dat die samenwerking de participatie van werk
30 De professiorial werk en inkomen houdt contact met interne
zoekenden bevordert.

°

UWV stelt dat thans in het evaluategesprek standaard op inhoud wordt gecontroleerd.
Artikel 9 Wet Suwi

Pagina 39 van 59

Kansen voor oudere Wwers (45+)!

partijen en externe partijen die relevant zijn in het kader van de dienstverlening van
de werkzoekende. Interne partijen zijn bijvoorbeeld collega’s, de bed rijfsadviseurs,
die contacten onderhouden met werkgevers en zicht hebben op vacatures en vaca
tureontwikkelirigen. Externe partijen zijn instellingen buiten UWV, die diensten aan
bieden, waar werkzoekenden gebruik van kunnen maken om hun eigen kansen te
vergroten.
Con tinuïteit in het zoekproces
Een langere duur van de werkloosheid verkleint voor oudere werkzoekenden de
31 Het is daarom van belang dat er geen onderbrekingen zijn in het
kansen op werk.
proces van werk zoeken. Bij de samenwerking met andere partijen binnen en buiten
de SUWI-keten is het van belang dat continuïteit in het zoekproces is gewaarborgd,
om te voorkomen dat de werkloosheidsduur langer wordt. De professionals werk en
inkomen zijn verantwoordelijk voor het waarborgen van de continuïteit van het
zoekproces. UWV heeft geen beleid ontwikkeld omtrent continuïteit in de zin dat er
geen onderbrekingen van bepaalde duur mogen optreden.
Samenwerking in de praktijk
UWV werkt in regionaal verband samen met gemeenten om de werkgeversdienst
verlening tot stand te brengen. De opdracht daartoe komt voort uit de Wet SUWI

(zie box).
Werkgeversbenadering in het kader van de Wet SUWI
UWV en gemeenten moeten ervoor zorgen dat in elk van de 35 arbeidsmarktregio’s één aan
spreekpunt of (digitaal) loket komt, waar werkgevers terecht kunnen voor informatie en ad
vies. Ze moeten daar de sociale partners actief bij betrekken en zorgen voor uitvoering van
sectorale arbeidsmarktafspraken van sociale partners. In de arbeidsmarktregio moet een over
legstructuur komen waarin alle relevante publieke en private partijen afspraken maken over
het arbeidsmarktbeleid en de opzet, inrichting en uitvoering van gecoördineerde dienstverle
ning. De voortrekkersrol ligt bij de (centrum)gemeenten. Zij moeten het overleg organiseren
met de verschillende partijen binnen de regio. Partijen treden als één entiteit naar buiten.
Gemeenten en UWV stellen een arbeidsmarktanalyse en rnarktbewerkingplan op.
Uit het onderzoek is gebleken dat samenwerking vooral plaats vindt met werkgevers
en uitzendbureaus die direct voor werk kunnen zorgen. Het gaat daarbij om vormen
van directe bemiddeling bij vooral uitzendbureaus en om de Organisatie van banenmarkten en speeddates. Deze worden georganiseerd door UWV in samenwerking
met werkgevers en uitzendbureaus. Het bijwonen van deze bijeenkomsten geeft de
klant de mogelijkheid om in contact te komen met werkgevers. Ook maken werk

coaches gebruik van hun relatie met werkgevers en uitzendbureaus om hun klanten
onder de aandacht te brengen:
Dan neem ik contact op met de uitzendbureaus — dat doe ik vaak ook waar de men
sen bij zitten — en dan probeer ik ze daar actief aan de slag te krijgen. [Ook deze
klant] hebben we bemiddeld naar een uitzendbureau. Van daaruit heeft hij [...] op een
vuilniswagen gereden. (case 18, werkcoach).
Klanten met bijvoorbeeld ernstige schulden of psychische problemen zijn in de in

terviews niet naar voren gekomen, en samenwerking van UWV met hulpverleners
evenmin.

RW1 (G)oud! Kansen creëren voor ouderen, 2011
PaWna 40 van 59

Kansen voor oudere Wwers (45+)l

Continuïteit in de praktijk
In de praktijk zijn er wel vaste contactmomenten ingebouwd in de eigen dienstver
lening. In de praktijk blijkt e-dienstverlening een grote mate van continuïteit te bie
den. Zo zijn klanten met name tevreden over de snelheid waarmee vragen door
gaans worden beantwoord door de e-coach. Klachten over e-dienstverlening zijn er
nauwelijks en als die er zijn, betreffen die vooral de storingen op de website waar
door de klant geen sollicitatieactiviteiten kan doorgeven. Klanten zijn beducht dat
hij/zij in zo’n situatie niet kan voldoen aan zijn of haar wettelijke verplichting tot
solliciteren. Een ander punt van kritiek door klanten is dat de e-dienstverlening
nauwelijks voorziet in inhoudelijke feedback op de sollicitatieactiviteiten.
Klanten die worden begeleid door een persoonlijke werkcoach, ervaren overigens
niet altijd meer continuïteit. Soms is dat omdat er feitelijk sprake is van een over
gang van een persoonlijke coach naar een e-coach. Klanten zijn evenwel niet altijd
van op de hoogte of zij zijn gekoppeld aan een bepaalde e-coach. Het komt voor dat
klanten denken dat zij nog een persoonlijke coach hebben, terwijl dat niet meer het
geval is. De geringe intensiteit van de persoonlijke contacten met de werkcoach
hangt overigens samen met de inmiddels gangbare werkwijze van UWV om met veel
Ww’ers alleen een evaluatiegesprek te voeren en na een jaar een PaWa-gesprek. En
ook die vormen van communicatie zijn wegens tijdgebrek soms vervangen door
minder intensieve vormen zoals groepsbijeenkomsten. 32
Vooral de netwerkbijeenkomsten zijn relevant voor wie behoefte heeft aan persoon
lijk contact. In de huidige opzet hebben de deelnemers gedurende drie maanden
vrijwel wekelijks contact met een trainer die vaak ook tijdelijk als hun werkcoach
fungeert. Na deze trainingsperiode valt men terug op e-coaching. Dit wordt door de
klant ervaren als een gebrek aan continuïteit. De klant weet dan niet altijd of de
trainer of een anoniem team van e-coaches als werkcoach actief is. Ook voelt de
klant een gebrek aan continuïteit als na een jaar het persoonlijke contact geheel
stopt en men volledig is aangewezen op basisdienstverlening: men voelt zich dan
‘afgeschreven’. Voor de motivatie kan dit betekenen dat deze (verder) vermindert.
Bijdrage kansen op de arbeidsmarkt
Klanten beschouwen e-dienstverlening vaak niet als echte dienstverlening. Zij mis
sen het schouderklopje, een bemoedigend woord, feedback op hun sollicitatiege
drag. Klanten zien daarin ook een gebrek aan continuïteit, hoewel dit in feite niet zo
is. Van belang bij continuïteit in de e-dienstverlening is voorts de bekendheid van de
naam van de e-coach. Klanten ervaren minder continuïteit als ze te maken hebben
met een ‘anonieme’ e-coach. Als zij een naam hebben, kunnen zij hun eventuele
mail aan een persoon adresseren in plaats van aan een ‘instantie’.
Hoewel e-dienstverlening als minder persoonlijk wordt ervaren, is er niet noodzake
lijkerwijs sprake van meer continuïteit bij een persoonlijke werkcoach. Ook bij een
persoonlijke werkcoach kan sprake zijn van een gebrek aan continuïteit. De klant
ervaart dit als een gemis, en ziet in zo’n geval dan ook nauwelijks verschil met de e
coach (case 15):
Klant: Ik denk: als je elkaar regelmatig echt spreekt, dan kun je elkaar helpen en
voorzien van tips en weet ik veel allemaal. Natuurlijk heb ik ook mijn blinde vlekken.
Maar dat is niet gebeurd. Als je al weinig contact hebt [met je werkcoach] en dat con
tact loopt al via de e-mail, daar heb ik niet zoveel mee.
De inmiddels gangbare werkwijze bij uwv is om in de basisdienstverlening de volgende Contactmomenten te
hebben: een evaluatiegesprek in de vierde maand van werkloosheid en contactmomenten in de zevende en tiende
maand van werkloosheid en na een jaar een PaWa aanbod aan maximaal S000 WW gerechtigden op jaarbasis. De
communicatie in de zevende en tiende maand van werkloosheid kar, ook minder intensief zij, bijvoorbeeld telefo
n isch,
Pagina 41 van 59

Kansen voor oudere Wwers (45+)I

Interviewer: Wat is het verschil met e-dienstverlening?
Klant Er is voor mij geen verschil,
Directe contacten van een werkcoach met een werkgever of uitzendbureau kan hel
pen de klant te bemiddelen naar (tijdelijk) werk. Een werkcoach vertelt daarover
(case 18):
Werkcoach: Ik heb contact gelegd met het uitzendbureau, uitleg gegeven en op die
wijze is hij bij hun aan het werk gekomen.
In het verleden heeft ook samenwerking met re-integratiebureaus plaatsgevonden.
Voor zover de in het onderzoek gesproken klanten hiermee ervaring hebben, zijn
deze overwegend positief.
Conclusie

Klanten zijn over het algemeen tevreden over de continuïteit van de e
dienstverlening, afgezien van het feit dat de website van UWV, werk.nI, af en toe uit
de lucht was. In de praktijk verschillen e-coaching en persoonlijke coaching weinig
van elkaar. Ook bij persoonlijke coaching is er vaak weinig face-to-face contact.
Voor veel klanten geldt daarbij dat na verloop van een jaar het persoonlijke contact
geheel stopt en men volledig op basisdienstverlening is aangewezen. Deze overgang
ervaren veel klanten als ‘afgeschreven zijn’. De motivatie van deze klanten kan dan
nog verder achteruit gaan. Het zijn vooral de netwerktrainingen waarin de persoon
lijke contacten met trainer of werkcoach plaatsvinden. De terugkeer naar e- coa
ching na afloop van deze trainingsperiode wordt door de klant ervaren als een ge
brek aan continuïteit.
De Inspectie constateert dat samenwerking met werkgevers en uitzendbureaus in
de vorm van banenmarkten en speeddates aan grotere groepen klanten de kans
biedt om direct met werkgevers in contact te komen. Ook zijn er werkcoaches die
hun contacten met werkgevers gebruiken om hun klanten aan het werk te helpen.
Het via het directe, persoonlijke contact in beeld komen bij werkgevers, kan bijdra
gen aan het vergroten van de arbeidsmarktkansen van de oudere werkzoekende.

2.6

Ervaringen klanten en werkzame bestanddelen dienstverlening
Van de verschillende vormen van dienstverlening die UWV biedt, waarderen de klan
ten netwerktrainingen en begeleiding door een persoonlijke coach meer dan het
vacatureaanbod op werk.nI, de melding van specifieke vacatures die op hun profiel
zouden moeten zijn afgestemd, en banenmarkten die UWV organiseert. Het vacatu
reaanbod is volgens de klanten met klachten niet altijd up-to-date en het attende
ren op vacatures vinden zij niet altijd passend (maar dat kan ook liggen aan hun
eigen invulling van hun profiel). Over banenmarkten en speeddates zijn de menin
gen verdeeld; de een stelt de contacten met uitzendbureaus (die ouderen, zeggen
nogal wat klanten, niet graag inschrijven) en werkgevers op prijs, de ander vindt de
massaliteit niet aantrekkelijk. Over de netwerktrainingen is de helft van de deelne
mers tevreden, omdat zij er adviezen en tips krijgen van lotgenoten en omdat hun
motivatie erdoor op peil blijft, Maar omdat de deelname tot op grote hoogte vrijwil
lig is, waren de geïnterviewde deelnemers vaak toch al gemotiveerd. Persoonlijke
coaching door een eigen vaste werkcoach (intensieve dienstverlening) is voorbe
houden aan een beperkte doelgroep van klanten die niet digitaal vaardig zijn, fysie
ke belemmeringen hebben of wanneer andere persoonlijke omstandigheden de
zoektocht naar werk belemmeren. En voor deelnemers aan een netwerktraining
fungeert de trainer gedurende de training tijdelijk als persoonlijke coach. Er lijken
geen grote verschillen te zijn in de dienstverlening die is geboden aan uitgestroom
Pagina 42 van 59

Kansen voor oudere Wwers (45+)I

de en niet-uitgestroomde klanten. Wel verschilt de wijze waarop de verschillende
groepen met de dienstverlening om zijn gegaan.
Al deze wegen zijn enkele Ww’ers behulpzaam geweest bij het vinden van werk.
E-dienstverlening krijgt minder waardering van klanten met een lager of middelbaar
opleidings- of werkniveau en bij mensen die ouder zijn dan 55. Juist zij hebben be
hoefte aan persoonlijk contact, anders is er de kans zij zich ‘verloren voelen’ in het
systeem. Het helpt hen al als zij een naam weten van iemand aan wie zij persoonlijk
een vraag kunnen stellen en als zij een melding krijgen dat hun opgave van sollici
taties is gezien. De waardering van e-dienstverlening wordt gekleurd door de pro
blemen die werk.nl heeft en heeft gehad, en vooral bij lager opgeleiden, doordat zij
van UWV in de eerste plaats verwachten dat die hen een entree bij werkgevers met
vacatures biedt.
Het evaluatiegesprek komt deels tegemoet aan de behoefte aan persoonlijk contact.
In zo’n gesprek zouden zoveel punten aan de orde moeten komen wijzen op rech
ten en plichten, evalueren en bijsturen van het sollicitatiegedrag, bepalen welke
ondersteuning iemand verder nodig heeft, motiveren om gebruik te maken van trai
ningen en cursussen dat het voor de werkcoach moeilijk is om al die punten vol
doende diepgang te geven. Dat gaat onder andere ten koste van de aandacht die
aan het sollicitatiegedrag wordt gegeven, en aan het motiveren, als iemand dat
nodig heeft, voor deelname aan wat UWV aan (deels digitale) cursussen en trainin
gen aanbiedt. Als die op vrijwillige basis worden gevolgd, worden ze nu vooral door
zelfredzame, gemotiveerde klanten opgepakt. LJWV heeft overigens wel de moge
lijkheid deze activiteiten verplicht op te leggen. Een ander gevolg van de geringe
diepgang kan zijn dat klanten grotendeels oppervlakkig worden gestuurd op hun
sollicitatiegedrag; verdere controle op de inhoud van sollicitatieactiviteiten buiten
eventuele verdere persoonlijke contacten om was gedurende de onderzoeksperiode
grotendeels steekproefsgewijs. UWV stelt dat de controle op inhoud thans standaard
onderdeel uitmaakt van de evaluatiegesprekken.
—

—

Klanten vinden doorgaans dat UWV geen of gebrekkige feedback geeft op hun solli
citatieactiviteiten. ‘Dwang en drang’ oefent UWV in de perceptie van de klant dan
ook eenzijdig uit: men voelt alleen controle op het aantal sollicitaties en niet op de
33 Daardoor volstaan nogal wat klanten met het voorgeschreven
kwaliteit ervan.
aantal sollicitatieactiviteiten, zonder de verwachting dat die succes zullen hebben. In
het onderzoek zijn geen zichtbare effecten van PaWa geconstateerd. In het meren
deel van de bij het onderzoek betrokken klanten was er geen sprake van een con
creet aanbod van vacatures. Tot een breder zoekgedrag of tot een aanpassing van
het profiel zoals iemand dat op werk.nl zet, leidt een PaWa-gesprek of -brief door
gaans ook niet: klanten vinden dat zij toch al breed solliciteerden.

“

Zoals hierboven al aan de orde kwam stelt UWV dat thans de controle op inhoud standaard onderdeel is van het
eval uatieqesprek.
Pagina 43 van 59

Kansen voor oudere Wwers (45+)’

3

Bestuurlijke reacties en naschrift Inspectie

3.1

Samenvatting reactie UWV
Het verheugt UWV om te vernemen dat de Inspectie van oordeel is dat UWV de
dienstverlening aan oudere WW-ers in de transitieperiode (afbouw van face tot face
dienstverlening naar intensivering van e-dienstverlening) voldoende heeft vormge
geven. Eveneens is UWV blij met het positieve oordeel over de informatievoorzie
ning over rechten en plichten over de WW-uitkering en de continuïteit van de e
d ienstve rleni ng.

UWV interpreteert de conclusies en het oordeel over een betere invulling en benut
ting van de dienstverlening aan deze groep klanten zo, dat de Inspectie het be
schikbare instrumentarium en de aangeboden vormen van dienstverlening aan ou
dere werkzoekenden op zichzelf voldoende acht. UWV stelt dat de Inspectie kenne
lijk concludeert dat niet alle oudere werklozen in voldoende mate gebruik weten te
maken van aangeboden dienstverlening. Ook beseffen zij onvoldoende dat deze
dienstverlening hen kan helpen om hun zoek- en sollicitatiegedrag te verbeteren.
Deze conclusies ziet UWV als waardevolle suggesties die UWV, voor zover dat nog
niet gebeurd is, mee zal nemen in de doorontwikkeling van zijn dienstverlening.
Hierna geeft UWV per thema aan waar de suggesties van de Inspectie al worden
opgepakt.
Actieplan 55+
SZW heeft in 2013 aan UWV extra middelen beschikbaar gesteld voor dienstverle
ning aan WW-ers ouder dan 55 jaar. Deze middelen wendt UWV aan voor het aan
bieden van intensieve dienstverlening waaronder de landelijk uniforme netwerktrai
ning ‘succesvol naar werk’ vanaf juli 2013. UWV heeft inmiddels besloten om deze
training in principe verplicht te stellen voor S5plus.
Zoals gebruikelijk bij dergelijke grote projecten is er enige tijd nodig voor een goede
opstart voordat effecten zichtbaar zijn.
Tijdens de trainingen wordt met name aandacht geschonken aan het belang van
netwerken, omdat uit onderzoek blijkt dat de 55plusser met netwerken zijn kans op
het vinden van een baan aanmerkelijk vergroot. Daarnaast zijn de adviseurs van de
werkgeversteams bij de training betrokken en is er samenwerking met intermediairs
uit de regio. Ook het verbreden van het zoekgedrag komt nadrukkelijk aan de orde.
Door deze brede aanpak wordt de kwaliteit van de sollicitaties beter en krijgen de
deelnemers vanaf de start van de training een reëel beeld van hun kansen en moge
lijkheden op de regionale arbeidsmarkt.
Evaluatiegesprek in de vierde maand van werkloosheid
Sinds 2013 streeft UWV er naar dat iedere WW gerechtigde, die vanaf oktober 2012
is ingestroomd, uiterlijk in de 4e maand van werkloosheid een evaluatiegesprek
krijgt dat face to face is. Op dat moment wordt zowel de kwantiteit als de kwaliteit
van sollicitaties aan de orde gesteld. Bovendien vindt dan ook een check op de kwa
liteit van het cv plaats. Als blijkt dat er sprake is van verwijtbaar gedrag, legt UWV
een maatregel op.

Pagina 45 van 59

Kansen voor oudere Wwers (45+)I

Ondersteuning bij e-dienstverlenirig
Uit de bevindingen van de Inspectie blijkt ook dat sommige klanten aangeven zich
verloren te voelen in het systeem c.q. niet goed kunnen omgaan met de e
dienstverlening. UWV heeft maatregelen getroffen om klanten op weg te helpen bij
dienstverlening die via de computer wordt aangeboden.
Communicatie over specifieke dienstverlening aan ouderen
UWV verstrekt informatie over de mogelijkheden van de SSplus doelgroep via ver
schillende kanalen. Op UWV.nh/55plus is alle informatie over diensten en regelingen
terug te vinden. Deze komen tevens aan bod tijdens de netwerktrainingen. Tenslot
te stuurt UWV de werkzoekende 55plussers gerichte brieven/mails met tips en in
formatie over de diverse mogelijkheden. Daarnaast kunnen klanten altijd vragen
stellen tijdens de wekelijkse inloopmiddagen op de vestigingen.
Pa Wa
De Inspectie geeft aan in haar onderzoek weinig tot geen zichtbare resultaten van
de PaWadienstverlening te hebben gezien. Het is goed om voor ogen te houden dat
uiteindelijk de werkgever beslist of de kandidaat wel of niet wordt aangenomen. De
werkgever kan altijd voor een andere kandidaat kiezen. UWV heeft het afgelopen
jaar extra aandacht besteed aan de voorselectie. Het aantal voorgedragen kandida
ten op 1 vacante arbeidsplaats is afgenomen. Voor de voorgedragen kandidaten
neemt daardoor de kans om aangenomen te worden toe. Dat heeft een positief ef
fect op de resultaten. Het aandeel aangenomen kandidaten is substantieel gestegen.
Ter illustratie: half 2012 waren 1568 van de 3670 kandidaten die een PaWa aanbod
hadden gekregen aangenomen
(42,7%). In november 2013 waren 3361 van de 5061 kandidaten die een PaWa
aanbod hadden gekregen aangenomen (66,4%). Voor de volledigheid kan ook ge
meld worden dat van de 5061 kandidaten 164 personen een sanctie hebben gekre
gen en 115 personen hebben afgezien van de uitkering.
Handhaving op breder zoekgedrag
Voor handhaving op breder zoekgedrag zijn vacatures nodig zijn waarop de klant
een reële kans maakt om aangenomen te worden. Niet voor alle oudere werkzoe
kenden zijn zulke vacatures beschikbaar. Binnen de kaders van het aanvaarden van
passende arbeid wordt de klant aangespoord om gericht breder, en daardoor effec
tiever, te zoeken en te vinden.
Naschrift reactie Inspectie SZW

De Inspectie is zich bewust van de door UWV geschetste ontwikkelingen. Daar waar
relevant voor het onderzoek heeft zij deze ontwikkelingen ook trachten aan te ge
ven in de Nota van Bevindingen die onderliggend is aan de rapportage. Voorts zal de
Inspectie met belangstelling de ontwikkelingen op deze punten volgen vanwege het
belang voor de begeleiding van de oudere werkloze klanten naar werk.
3.2

Samenvatting reactie LCR en naschrift Inspectie SZW

De LCR herkent een deel van de conclusies van de Inspectie over de dienstverlening
aan oudere Ww’ers. De LCR stelt dat succesvol uitstromen voor een belangrijk deel
gelegen is in factoren in de persoon gelegen. Zelfredzaamheid, eigen initiatief, zelf
vertrouwen en presentatievaardigheden zijn belangrijke succesfactoren. De LCR
stelt dat UWV niet stuurt op gebruik van het aanbod. De effectiviteit van de vraaggerichte dienstverlening neemt toe als deze gepaard gaat met individuele onder
steuning van de WW-er, maar dat gebeurt slechts beperkt. Een samenhangend ar
Pagina 46 van 59

Kansen voor oudere Wwers (45+)’

beidsmarktbeleid, gericht op oudere werkzoekenden, en de huidige scheefgroei op
de arbeidsmarkt ontbreekt volgens de LCR.
De Inspectie erkent dat de dienstverlening op onderdelen beter kan worden inge
vuld, maar uit het onderzoek blijkt niet dat de (huidige vorm van) dienstverlening
weinig toevoegt. Er zijn weliswaar klanten die van mening zijn dat de computertrai
ningen weinig toegevoegde waarde hebben, maar een noemenswaardig deel van de
respondenten ervaren de trainingen als nuttig en zinvol. Verder blijkt dat de hulp in
de netwerktrainingen ertoe leidt dat de klanten beter op de hoogte zijn van de
nieuwe wijzen van solliciteren. Ook het via de netwerktrainingen elkaar stimuleren
en tips geven werkt positief voor de meeste van de geïnterviewde klanten.
De LCR vraagt zich of het verstandig is pas na drie maanden een gesprek met de
klant te voeren: gesteld wordt dat de afstand tot de arbeidsmarkt dan al (verder) is
toegenomen. De Inspectie erkent dat er zeker klanten zijn, die sneller dan na 3
maanden persoonlijk contact willen met UWV.
De LCR stelt voorts dat de tekortkomingen ten aanzien van vraaggerichte dienstver
lening ook iets zeggen over de werkgeversservicepunten en de inzet van UWV bij de
speeddates. De Inspectie is het eens met de LCR dat de werkgeversservicepunten
en speeddates beter kunnen worden benut om klanten voor te lichten over het be
schikbare instrumentarium. Dat zijn immers juist de momenten dat er face-to
facecontact is tussen klant en UWV.
Ten aanzien van het voorstel van de LCR aangaande het samenhangende arbeids
marktbeleid, is het de taak van de Inspectie onderzoek te doen en een oordeel te
geven over de dienstverlening door de uitvoering. De Inspectie streeft ernaar dat
haar onderzoek bijdraagt aan een meer doeltreffende uitvoering van de wetgeving
op het terrein van de sociale zekerheid.

Pagina 47 van 59

Kansen voor oudere Wwers (45+)I

Bijlage 1 Integrale bestuurlijke reacties

Pagina 49 van 59

Datum

Van 1 9 DEC. 2013
Postbus 58285, 1040 liG Amsterdam

Uw k.nm.rk

2013-0000166752
Inspecteur- Generaal SZW
De heer mr. J.A. van den Bos
Postbus 90801
2509 LV DEN HAAG

SBK/8868o/RE
Pagina

1 van 2

Ond.rW.rp

Conceptrapportage “Handhaving tijdens de dienstverlening”

Geachte heer van den Bos,
Op 1 januari 2013 Is de Wet aanscherping handhaving en sanctiebeleld SZW wetgeving in werking
getreden. In 2013 heeft uw Inspectie onderzoek uitgevoerd naar het integreren van de handhaving
van de Inhichtingenplicht In het dienstverlenlngsproces van UWV en gemeenten. Met de brief van
5 december 2013 u ons geïnformeerd over uw conceptrapport “Handhaving tijdens de
dienstverlening”. U heeft ons verzocht een bestuurlijke reactie te geven op de door uw Inspectie
geformuleerde conclusies en oordeel.
Met belangstelling hebben wij kennis genomen van uw conceptrapport. Wij zijn blij met uw
constatering dat bij UWV progressie is gemaakt met een meer integrale aanpak van handhaving en
dat wij met onze toekomstvisie een duidelijke focus hebben voor de integratie van handhaving in
de dienstverlening. In onze uitvoenrigspraktijk neemt u ook de voortschrijdende Integratie van de
verschillende handhavingsinstrumenten waar.
in u conceptrapport wordt een aantal zaken genoemd die een nadere dulding van onze kant
behoeven. Het gaat om de volgende punten:
• Prestatie-indicatoren
• Aantal fraudemeldingen
• Risicogestuurde aanpak
•

Zwarte fraude

Prestatie-indicatoren
In uw conceptrapport signaleert u dat er nog nauwelijks prestatie-Indicatoren konden worden
vastgesteld om op de integratie van handhaving in de dienstverlening te sturen. Wij tekenen
daarbij aan dat het niet eenvoudig is om hiervoor praktisch werkbare Indicatoren te ontwikkelen.
Het feit dat er geen prestatie-indicatoren zijn vastgesteld, betekent daarnaast niet dat er geen
sturing op de integrale aanpak plaatsvindt. Zowel tussen de desbetreffende divisies als binnen deze
divisies worden veel signalen uitgewisseld en gecontroleerd. Juist deze aanpak vereist een goede
sturing en afstemming tussen de verschillende organlsatieonderdelen. In ons UWV Jaarplan
Handhaving hebben wij voor zowel 2013 als 2014 kengetallen handhaving opgenomen waarover
wij ons zullen verantwoorden.
Aantal fraudemeldingen
Uw Inspectie stelt dat door het teruglopend aantal persoonlijke klantcontacten ook het aantal
fraudesignalen zou afnemen. Deze uitspraak wordt in het conceptrapport niet onderbouwd met
cijfers. Uit een cijfervergehijklng tussen eerste acht maanden van 2012 en de eerste acht maanden
van 2013 komt naar voren dat er juist sprake is van een stijging In de signalen. In deze periode in
2012 hebben wij op basis van Interne meldingen 13.698 signalen onderzocht.

Ons kenmerk

SBK/88680/RE
Pegina

2 van 2

In dezelfde periode in 2013 is het aantal onderzochte signalen op basis van interne meldingen
inmiddels 16.687. Mede door de fraude- alertheid van onze medewerkers Is een stijging van het
aantal signalen gerealiseerd.
Risicogestuurde aanpak
Uw Inspectie stelt dat UWV nog geen optimale aanpak hanteert voor de Inzet van risicoprofielen en
andere risicogerichte Instrumenten en dat onderzoekswaardige signalen soms te lang blijven
liggen. Wij onderschrijven dat risicoprofielen breder kunnen worden Ingezet. Bij de uitwerking van
de Toezichtvisie willen wij hieraan invulling geven. Daarnaast hebben wij de activiteiten m.b.t. het
sneller oppakken van onderzoekswaardige signalen opgenomen In onze Businesscase Versterking
Toezicht, die vanaf 1 januari aanstaande van start zal gaan.
Zwarte fraude
U signaleert dat overtredingen van de Inlichtingplicht en ‘zwarte’ fraude lastig zijn om te
detecteren. Het is inderdaad juist dat wij deze fraude niet via de koppeling van gegevensbestanden
boven tafel kunnen krijgen. Daarom wordt de opsporing van ‘zwarte fraude’ veelal in
samenwerking met de Belastingdienst, gemeenten, politie en opsporingsdiensten In de zg.
interventieteams opgepakt.
Tot slot willen wij u het volgende melden. In ons UWV Jaarplan Handhaving 2013 hebben wij onze
Integrale, bedrljfsbrede aanpak op het terrein van handhaving verwoord. Het doel hierbij Is dat
onze dienstverlening gericht is op het voorkomen van regelovertreding. Repressief optreden is het
sluitstuk van onze Integrale aanpak. Hoewel wij niet expliciet In ons jaarplan hebben aangegeven
dat wij streven naar integratie van handhaving in de dienstverlening, Is onze focus daar wel
degelijk op gericht. Wij zuilen in onze toekomstige jaarplannen hier meer expliciet aandacht aan
besteden.
Wij vertrouwen erop u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd.
Hoogachtend,

mr. drs. Bi. Bruins
Voorzitter Raad van Bestuur

Landelijke

Cliënten raad
...
Inspectie SZW

pia Ministerie van
Sociale Zaken en Werkgelegenheid
Inspecteur Generaal Mr. J.A. van den Bos
Postbus 90801
2509 LV Den Haag

Den Haag, 8 januari 2014
Betreft: concept rapportage ‘Kansen voor oudere Ww-ers (45+)!’
Referentie: LCR/14-0005/ER/GvdM
Geachte heer Van den Bos,
De LCR heeft met belangstelling kennis genomen van de concept rapportage ‘Kansen
voor oudere Ww-ers (45+)!’
De LCR herkent een deel van de conclusies van de Inspectie over de dienstverlening
aan oudere Ww-ers. Deze dienstverlening kenmerkt zich door beperkte
diagnosestelling, weinig mogelijkheden voor persoonlijke dienstverlening en het
gebrek aan middelen voor re-integratie. Er wordt niet samengewerkt met andere
professionals, bijvoorbeeld de gezondheidszorg of het onderwijs, om het
diagnosebeeld compleet te maken. Het ontbreekt veelal aan inhoudelijke feedback op
de sollicitatieactiviteiten. In het driemaandengesprek is geen tijd voor een
arbeidsmarktdiagnose en nauwelijks tijd voor inhoudelijke feedback.
Omscholing moet door werkzoekenden zelf worden gefinancierd.
Conclusies LCR

Dit rapport laat zien dat succesvol uitstromen uit de WW voor een belangrijk deel
gelegen is in factoren in de persoon. Zelfredzaamheid, eigen initiatief, zelfvertrouwen
en presentatievaardigheden zijn belangrijke succesfactoren. Daarnaast wordt de
uitstroom mede bepaald door onbeïnvioedbare factoren als etniciteit en de regio waar
men woont.
UWV stuurt niet op gebruik van het aanbod. Er is nauwelijks verschil in de geboden
dienstverlening aan uitgestroomde en niet-uitgestroomde WW-ers.
De computertrainingen die UWV aanbiedt, leiden er niet toe dat cliënten de
vaardigheid krijgen om zonder hulp van derden het internet op te kunnen’.
Het is klanten niet altijd duidelijk wat UWV hen kan bieden. Sommige klanten
verwachten een persoonlijkere dienstverlening dan UWV kan bieden. De LCR vraagt
zich af of het verstandig is om pas na drie maanden een persoonlijke gesprek te
voeren. Voor mensen die behoefte hebben aan persoonlijke ondersteuning en weinig
zelfredzaam zijn, is dit kostbare verloren tijd. Alleen hierdoor is de afstand tot de
arbeidsmarkt dan al (verder) toegenomen.
‘

• Bezoekadres
Landelijke cliëntenraad
Bezuidenhoutseweg 60
2594 AW Den Haag

• Postadres

Landelijke Cliëntenraad
Postbus 95966
2509 CZ Den Haag

• Tel. 070
349 97 90
• e-mail: info@lcrsuwi.nl
• www.landelijkeclientenraad.nl
—

.•

•.

Inde1iJke

Cliënten raad
...

Vraaggerichte dienstverlening beperkt zich tot het aanbieden van vacatures en CV’s
op Werk.nl. Bij de werkzoekenden bestaat grote frustratie over het aanbod van
vacatures door UWV en de digitale matching op Werk.nl. Dat de digitale matching
beter moet wordt erkend door de RvB van UWV. Daar wordt nog aan gewerkt bij de
verbetering van Werk.nl. De Inspectie constateert dat de mobiliteitsbonus nauwelijks
gebruikt wordt door WW-ers, vaak omdat ze er niet of onvoldoende over weten. De
LCR meent dat dit ook iets zegt over het werkgeversservicepunt en de inzet van UWV
bij de speeddates.
De LCR constateert dat UWV moet roeien met de riemen die zij heeft.
De geboden dienstverlening voegt over het algemeen weinig toe. De effectiviteit van
de vraaggerichte dienstverlening neemt toe als deze gepaard gaat met individuele
ondersteuning van de WW-er, maar dat gebeurt slechts beperkt. Mensen moeten
langer doorwerken. Bij werkenden komt hier steeds meer aandacht voor en de
regering ondersteunt dit ook (ondermeer door afspraken in het sociaal akkoord).
Voor oudere WW-ers is beperkt aandacht. Zij worden geacht zelfstandig of met
beperkte, veelal digitale, ondersteuning werk te vinden. Er zijn geen middelen voor
omscholing en er is geen tijd voor een arbeidsmarktdiagnose. Ondanks het feit dat er
sprake is van scheefgroei op de arbeidsmarkt ontbreekt het aan beleid en middelen
om werkzoekenden vraaggericht (op basis van de vraag op de arbeidsmarkt) om- of
bij te scholen.
De LCR vindt dat extra middelen voor WW-ers moeten worden ingezet voor de
combinatie van vraaggerichte dienstverlening en gerichte individuele ondersteuning
van werkzoekenden.
De LCR ziet graag in uw beoordeling terug dat een samenhangend arbeidsmarktbeleid, gericht
op oudere werkzoekenden, en de huidige scheefgroei op de arbeidsmarkt ontbreekt.
Met vriendelijke groet,

Gerrit van der Meer
Voorzitter
Samenstelling Landelijke Cliëntenraad
• Landelijke cliëntenorganisaties: Vakcentrale voor Middengroepen en Hoger personeel / Christelijk
Nationaal Vakverbond (MI-IP/CNV), Ieder(in) (vertegenwoordiger mensen met lichamelijke beperkingen)
Ieder(in) (vertegenwoordiger mensen met verstandelijke beperkingen), Centrale Samenwerkende
Ouderenorganisaties (CSO), Federatie Nederlandse Vakbeweging (FNV, publieke sector), Federatie
Nederlandse Vakbeweging (FNV, private sector), Landelijke Vereniging van Arbeidsongeschikten (LVA),
Samenwerkingsverbanden Landelijk Overleg Minderheden (LOM), Landelijk PlatForm GGZ/LOC.
• vertegenwoordigers van cliëntenraden: cliëntenraden SVB en UWV.
• vertegenwoordigers van de gemeentelijke cliëntenparticipatie: Landelijk overleg cliëntenraden
Sociale Zekerheid (LocSZ), Landelijk overleg cliëntenraden Sociale Zekerheid/Cliëntenraden 64,
vertegenwoordiger Dak- en thuislozen.
• Adviseur: Mobility.

2

Kansen voor oudere Wwers (45+)!

Bijlage 2

Operationalisatie begrippen
In het onderzoek wordt een oordeel gegeven over n hoeverre de dienstverlening
bijdraagt aan het vergroten van kansen. Er is gekozen voor een aantal aspecten van
dienstverlening die volgen uit de SUWI wet, het huidige kabinetsbeleid en de WW.
De aanname is dat deze aspecten bijdragen aan het vergroten van de kansen op de
arbeidsmarkt.
Afstemmen dienstverlening op kenmerken van de klant
Een effectieve dienstverlening is afgestemd op de kenmerken van de klant. Een
voorwaarde voor het bieden van maatwerk is dat de dienstverlener een goed beeld
heeft van de kenmerken, beperkingen en kansen van de klant. Maatwerk is een van
34 UWV verstaat onder maatwerk: dat de klant voor zich
de klantprincipes van UWV.
met de middelen die hem via e-dienstverlening worden
leveren
maatwerk
kan
zelf
geboden en de adviezen die de e-coach hem daarbij geeft
Uit het onderzoek ‘samen de focus op werk’ (Inspectie SZW, 2012) blijkt voorts dat
samenwerking met andere professionals een belangrijke bijdrage levert aan het
verkrijgen van dit beeld. Ook dit aspect wordt daarom opgenomen in deze operatio
nalisatie.
Kader:
De werkcoach of e- coach maakt gebruik van een objectief diagnose-instrument
(zoals de persoonsverkenner) om een analyse te maken van de competenties,
35
kansen en belemmeringen van de werkzoekende.
De werkcoach werkt samen met andere professionals, bijvoorbeeld de gezond
heidszorg of het onderwijs, om het diagnosebeeld te completeren.
De dienstverlening en de beschikbare instrumenten sluit de werkcoach/e-coach
aan op de gestelde diagnose.

-

-

-

Zelfredzaamheid
In de wet SUWI is voorgeschreven dat de dienstverlening door UWV digitaal wordt
36 Het uitgangspunt van de dienstverlening daarbij is dat de klant zelf
aangeboden.
redzaam is. Wanneer dit niet of in mindere mate het geval is, moet zelfredzaamheid
zoveel mogelijk gestimuleerd en gefaciliteerd worden. Stimuleren en faciliteren van
de zelfredzaamheid betekent dat de dienstverlening erop gericht is de klant zoveel
mogelijk zijn eigen verantwoordelijkheid te laten nemen in de re-integratie. Uitein
delijk moet de werkzoekende in staat zijn om zelfstandig de weg naar werk of socia
le activering te vinden. Dit geldt ook voor de oudere werkzoekende. De dienstverle
ning kan hieraan bijdragen door in de voorwaarden voor zelfredzaamheid te voor
zien. De werk- of e- coach moet de klant faciliteren, zodat hij in staat is de eigen
regie over de re-integratie te voeren. Het stimuleren van zelfredzaamheid betekent
daarmee ook dat de klant gemotiveerd wordt en dat er wordt gewerkt aan zijn zelf
vertrouwen, zodat hij in staat is de eigen verantwoordelijkheid te nemen. Onder het
stimuleren van zelfredzaamheid verstaat de Inspectie tot slot dat de dienstverlener

UWV kennisagenda 2012 & 2013 en presentatie UWV aan SZW d.d. 15 oktober 201.2
Competenties en kansen zoals opleiding, werkervaring, kennis en vaardigheden. Ook komen belemmeringen in
beeld: eenzijdige werkervaring, opleidingsniveau, beperkte kennis, te hoog salaris, motivatieproblemen.
‘ Artikel 32 Wet SUWI: dienstverlening WW wordt digitaal aangeboden.
“

Pagina 55 van 59

Kansen voor oudere Ww’ers (45+)!

zorgt dat de uitkeringsgerechtigde voldoende kennis en vaardigheden heeft om zelf
standig werk te zoeken. Het gaat om kennis van de arbeidsmarkt (werkgevers, in
termediairs) opleidingen en vaardigheden, zoals solliciteren.
UWV faciliteert de klant in principe met digitale middelen bij het vergroten van de
zelfredzaamheid. Face to face dienstverlening blijft mogelijk voor een beperkte
groep werkzoekenden. Facilitering van de zelfredzaamheid vindt ook plaats door
middel van groepsbijeenkomsten en netwerksessies waarmee de werkzoekende
wordt gestimuleerd de eigen dienstverlening tot stand te brengen.
Gemeenten verzorgen de dienstverlening veelal via face to face contacten. De zelf
redzaamheid moet bijdragen aan het vergroten van de kansen op participatie (eco
nomisch, sociaal of maatschappelijk).
37
Kader:
Voor alle dienstverlening (digitaal en face to face):
De werkzoekende wordt (face to face of digitaal) gefaciliteerd in het gebruik van
het elektronische vacaturesysteem.
De coach (face to face of digitaal) stimuleert de Ww-gerechtigde de eigen ver
antwoordelijkheid te nemen tijdens het zoeken naar werk.
De coach (face to face of digitaal) spreekt de WW-gerechtigde aan op de eigen
verantwoordelijkheid tijdens het zoeken naar werk.
-

-

-

Voor intensieve dienstverlening:
De coach motiveert de WW-gerechtigde tijdens de zoektocht naar werk.
De coach heeft aandacht voor (behoud van) zelft,ertrouwen van de werkzoeken
38
de.
De coach draagt zo nodig bij aan de kennis van de WW-gerechtigde op het ge
bied van de arbeidsmarkt, opleidingen en sollicitatievaardigheden.
-

-

-

Vraaggerichte dienstverlening
Vraaggerichte dienstverlening houdt in dat de dienstverlening is afgestemd op de
vraag op de arbeidsmarkt. Dit in tegenstelling tot aanbodgerichte dienstverlening,
waarbij vooral wordt uitgegaan van de kenmerken van de klant.

Het elektronische systeem van UWV verwijst werkzoekenden naar beschikbare vaca
tures: vraag naar en aanbod van werk kunnen zo bij elkaar gebracht worden ge
39 De werkzoekende doet dit in principe zelf, maar kan hierbij ondersteuning
bracht.
krijgen via workshops en coaching. De coach en de werkzoekende hebben inzicht in
de kansen en belemmeringen van de werkzoekende (diens mogelijkheden op de
(regionale) arbeidsmarkt) en in de vraag naar arbeid op de (regionale) arbeids
markt.

Kader:
D,vosa monitor 2011, deel 2 Maximaal vermogen
Gedacht kan worden aan: pessimisme voorkomen, ziekmelding voorkomen (en daarmee terugloop van productivi
teit), hulp bij voorbereiden sollicitatie, bellen met de werkgever waarde klant bij is, competenties blijven bene
drukken, terugkoppeling vragen aan de werkgever als een match niet tot stand is gekomen, werkzoekende actief
in contact brengen met de werkgever.
‘ Uit recente informatie van IJWV blijkt dat een automatische match nog niet mogelijk is.

“

Pagina 56 van 59

Kansen voor oudere Wwers (45+)’

De werkcoach stemt de dienstverlening af op de mogelijkheden op de arbeids
markt en zorgt ervoor dat hij die mogelijkheden zo goed mogelijk in beeld
40
krijgt
De werkcoach of e-coach vraagt zo nodig informatie bij de bedrijfsadviseur of de
werkgeversservicepunten.
De werkcoach/e-coach levert de werkzoekende zo nodig informatie over kansrij
ke sectoren en regio’s.
De werkcoach of de e- coach ondersteunt zo nodig de werkzoekende bij het
gebruik van het elektronische vacaturesysteem.
De werkcoach relateert de kansen en belemmeringen van de werkzoekende aan
de vraag op de arbeidsmarkt

-

-

-

-

-

Duidelijkheid
Duidelijkheid houdt in dat de werkzoekende op de hoogte wordt gesteld van de ei
gen rechten en plichten en tevens van die van UWV. Daartoe behoren de verplich
tingen van de Wet Passend Werkaanbod (PaWa). Conform deze wet is na een jaar
alle arbeid passend: over deze verplichting moet de klant worden geïnformeerd. Als
het gedrag van de werkzoekende daartoe aanleiding geeft, kan handhavend worden
’ Handhaving wordt gezien als bijdrage aan activering. De veronder
4
opgetreden.
stelling is dat werkzoekenden zo meer dwang en drang ervaren om te solliciteren.
Kader:
De werkcoach of e-coach informeert de werkzoekende over zijn/haar rechten en
plichten.
UWV spreekt de klant aan als diens gedrag niet in overeenstemming is met deze
plichten.
De handhaving door UWV is afgestemd op de mate waarin de werkzoekende
voldoet aan zijn verplichtingen.
De werkcoach/e-coach informeert de klant over de verplichting in het kader van
de Wet Passend Werkaanbod (de zogenaamde PaWa-verplichting).

-

-

-

-

Operationalisatie samenwerking
De wetgever heeft in de Wet structuurorganisatie werk en inkomen (SUWI) aan de
SUWI-uitvoeringsorganisaties opgedragen samen te werken met actoren binnen en
, vanuit de gedachte dat die samenwerking de participatie
42
buiten het SUWI-domein
van werkzoekenden bevordert.
De professional werk en inkomen houdt contact met interne partijen en externe
partijen die relevant zijn in het kader van de dienstverlening van de werkzoekende.
Interne partijen zijn bijvoorbeeld collega’s, de bed rijfsadviseurs, die contacten on
derhouden met werkgevers en zicht hebben op vacatures/ vacatureontwikkelingen.
Externe partijen zijn instellingen buiten UWV, die diensten aanbieden, waar werk
zoekenden gebruik van kunnen maken om hun eigen kansen te vergroten.
In het onderzoek wordt naar het volgende aspect van interne en externe samen
werking gekeken:
Samenwerking en continuïteit in het zoekproces
Dit houdt net alleen in dat hij de periodieke regionale arbeidsmarktanalyses San uwv raadpleegt, maar ook
beschikbare andere overzichten uit andere bronnen, en dat hij de actuele behoefte van locale en regionale werk
gevers kent.
41

S,,

14 ,rçadqflaa2Oll..2O1233 045n2

artikel 9 en 10 Wet Suwi.
Pagina 57 van 59

Kansen voor oudere Wwers (45+)I

Een langere duur van de werkloosheid verkleint voor oudere werkzoekenden de
kansen op werk.
43 Het is daarom van belang dat er geen onderbrekingen zijn in het
proces van werk zoeken. Bij de samenwerking met andere partijen binnen en buiten
de Suwi-keten is het van belang dat continuïteit in het zoekproces is gewaarborgd,
om te voorkomen dat de werkloosheidsduur langer wordt. De professionals W&I zijn
verantwoordelijk voor het waarborgen van de continuïteit van het zoekproces.
Kader voor UWV:
De werkcoach of e-coach bevordert de continuiteit van het zoekproces.
De werkcoach of e-coach werkt hiertoe samen met anderen, zoals bedrijfs
adviseurs, werkgevers, uitzendbureaus, WSW- bedrijven, scholingsinstitu
ten, de gezondheidzorg en maatschappelijk werk.
-

-

Operationalisatie van kansen op werk
In het onderzoek wordt een conclusie getrokken over de mate waarin de dienstver
lening en samenwerking bijdragen aan het vergroten van de kansen op de arbeids
markt. Om een oordeel te geven over de kansen op de arbeidsmarkt wordt naar vier
aspecten gekeken. Er is voor deze aspecten is gekozen, omdat ze naast de ‘harde’
effecten van de dienstverlening, uitstroom naar werk, ook ontwikkeling op meer
zachte factoren laten zien zoals veranderingen in houding en gedrag. De volgende
aspecten worden in de analyse betrokken:
Vermindering van belemmeringen die werkhervatting in de weg staan.
In het onderzoek wordt nagegaan welke belemmeringen werkzoekenden en hun
begeleiders aangeven als het gaat om integratie op de arbeidsmarkt. Vervolgens
wordt gekeken of deze belemmeringen in de optiek van de klant en zijn begeleider
in de onderzoeksperiode verminderen/verminderd zijn.
Verbetering houding ten aanzien van activiteiten die leiden tot het vergroten van de
arbeidsmarktkansen
In het onderzoek wordt nagegaan wat de motivatie, acceptatiebereidheid en het
verantwoordelijkheidsgevoel van de klant is en of er gedurende de onderzoeksperi
ode veranderingen daarin zijn. Om deze aspecten te meten, wordt zoveel mogelijk
gebruik gemaakt van geteste vragenlijsten die deze aspecten bevragen.
Verbetering gedrag gericht op activiteiten die leiden tot vergroten van arbeids
marktkansen?
In het onderzoek wordt nagegaan wat het gedrag is en of lemands gedrag geduren
de de onderzoeksperiode verandert/is veranderd, Het gaat hierbij om zoek- en ac
ceptatiegedrag. Onder dit gedrag worden alle activiteiten gericht op het verwerven
van participatie verstaan, dus niet alleen het reageren op vacatures, maar ook bij
voorbeeld het aanspreken van het eigen netwerk. Er wordt onderzocht wat frequen
tie van het zoeken is en het type banen/activiteiten waarnaar wordt gezocht en/of
die vacatures die worden aangeboden worden geaccepteerd. Uit dit laatste wordt
duidelijk of de acceptatiebereidheid van de klant veranderd is als het gaat om sala
ris, niveau van de baan, type werk en reistijd. De veranderingen in zoek- en accep
tatiegedrag worden na een periode van werkloosheid in kaart gebracht.

‘

RWI lGloud Kansen creëren voor ouderen, 2011
Pagina 58 van 59

Kansen voor oudere Wwers (45+)1

Bijlage 3 Geraadpleegde literatuur

Divosa. Divosa-monitor 2011

-

deel 2. Maximaal vermogen

Memorie van toelichting wijziging wet Suwi, TK vergaderjaar 20 11—2012, 33 065,
nr. 3
Ravesteijn, J., Graafland, H. 45-plussers op de arbeidsmarkt. Meer uitstroom van
45+ uit de WWB. Kennisproduct Gildeproject re-integratie. Gildenetwerk, 2011.
RCF Kenniscentrum Handhaving, Spoorboekje handhavingsaanpak Wet werk en
bijstand 2012
RWI (G)oud’ Kansen creëren voor ouderen, 2011
UWV Jaarverslag 2012
UWV kennisagenda 2012
UWV kennisagenda 2013
Wet Structuur Uitvoeringsorganisatie Werk en Inkomen (Wet SUWI), laatste
versie

Pagina 59 van 59