Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

28 625

Herziening van het Gemeenschappelijk
Landbouwbeleid

Nr. 260

BRIEF VAN DE MINISTER VAN LANDBOUW, NATUUR EN
VOEDSELKWALITEIT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 15 oktober 2018
Tijdens het AO Landbouw- en Visserijraad van 12 juni jl. (Kamerstuk
21 501-32, nr. 1118) heb ik met u onder meer gesproken over de
bescherming van landschapselementen, mede naar aanleiding van een
verzoek van LTO en natuur- en landschapsorganisaties om die elementen
op te nemen in de berekening van subsidiabele landbouwgrond teneinde
dergelijke elementen en met name houtwallen beter te beschermen. Ik
heb toegezegd de informatie over de huidige situatie en over mogelijkheden inzake de houtwallen op een rijtje te zetten en uw Kamer hierover
in september te informeren. Met deze brief ontvangt u de gevraagde
informatie.
Taakverdeling Rijk en provincies
Rijk en provincies hebben in het Onderhandelingsakkoord natuur
afgesproken dat het landschapsbeleid een bevoegdheid van de provincies
is. Provincies geven invulling aan hun verantwoordelijkheid voor het
landschap via onder meer provinciale structuurvisies, verordeningen en
inpassingsplannen (ruimtelijk beleid), planologische bescherming,
natuurbeleidsplannen, subsidiestelsels voor groenblauwe diensten, zoals
natuurbeheer en binnen het kader van het GLB agrarisch natuur- en
landschapsbeheer (ANLB; zie hieronder), provinciale adviseurs ruimtelijke
kwaliteit en regionale gebiedsplannen (Kamerstuk 34 913, nr. 2).
Het Rijk is verantwoordelijk voor de invulling en uitvoering van het
Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB), dat mogelijkheden biedt om
het beheer en behoud van landschapselementen, waaronder houtwallen,
te steunen.

kst-28625-260
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 28 625, nr. 260

1

Bescherming van landschapselementen binnen het huidige GLB
In het kader van de eerste pijler van het GLB komen boeren in aanmerking
voor directe betalingen als basissteun. Bij de toekenning van basissteun
per hectare is het Europeesrechtelijk toegestaan dat landschapselementen
binnen zekere grenzen worden meegeteld, zoals in verschillende deelstaten van Duitsland wordt gedaan. In Nederland is hier in het verleden
echter niet voor gekozen vanwege de hoge uitvoeringskosten.
Vrijstellingen daargelaten, moeten boeren die basissteun ontvangen wel
voldoen aan de vergroeningseisen voor de directe betalingen. Voor het
voldoen aan één daarvan, de eis van het invullen van 5% van het
bouwland als ecologisch aandachtsgebied (EA), indien het akkerbouwbedrijf groter is dan 15 ha, kan de boer er voor kiezen dit bijvoorbeeld in
te vullen met landschapselementen, zoals houtwallen. Hij dient deze
elementen dan in stand te houden. Tot op heden is in totaal 200 ha
ecologisch aandachtsgebied ingevuld met houtwallen. Veruit het
merendeel van de akkerbouwers kiest bij invulling van het ecologisch
aandachtsgebied voor het inzaaien van vanggewassen. In de praktijk
dragen ecologische aandachtsgebieden in ons land daardoor op dit
moment beperkt bij aan het behoud van landschapselementen.
In het kader van het plattelandsbeleid van het GLB (POP 3) biedt het door
provincies uitgevoerde Agrarisch Natuur- en landschapsbeheer (ANLb)
mogelijkheden om subsidie te ontvangen voor het onderhoud en beheer
van landschapselementen. Momenteel betreft dit steun ter grootte van
€ 15,5 miljoen per jaar voor circa 6.500 ha landschapselementen. Er zijn
circa 27.000 landschapselementen op de kaart gezet en 50.000 bomen als
inrichtend element (d.w.z. bomen op een landbouwperceel).
In het kader van de dit najaar open te stellen regeling «Pilots voor een
toekomstbestendige landbouw in het GLB» wordt onderzocht hoe behoud
en bescherming van landschapselementen kan worden ingepast in het
werkplan van agrariërs. Meerdere projectvoorstellen behandelen daarbij
het behoud en herstel van landschapselementen. Het gaat daarbij voor de
gehele regeling om steun ter grootte van € 9,0 miljoen, gefinancierd door
overheveling van budget van de eerste pijler van het GLB naar de tweede
pijler (zie Kamerstukken 28 625 en 31 710, nr. 248).
Alles bij elkaar genomen constateer ik dat zowel aan provincie- als aan
Rijkszijde al het nodige gebeurt om landschapselementen te beschermen,
maar tegelijkertijd constateer ik dat er ook nog steeds te veel waardevolle
elementen in ons fraaie agrarische landschap verloren gaan. Ik wil
daarom bezien wat vanuit mijn verantwoordelijkheid mogelijk is om het
behoud van landschapselementen te bevorderen, mede ter bescherming
van biodiversiteit en cultuurhistorie.
Het opnemen van landschapselementen als subsidiabele arealen
landbouwgrond in het huidige GLB is uit praktisch oogpunt niet realistisch, gelet op de daarvoor vereiste ingrijpende aanpassing van het
percelenregister en de uitvoeringssystematiek, mede omdat een
uitbreiding van de subsidiabele oppervlakte mogelijk leidt tot het opnieuw
moeten vaststellen van betalingsrechten. Ik heb dat ook al in het debat op
12 juni jl. aangegeven. Het nieuwe GLB vanaf 2021, waar nu hard aan
gewerkt wordt, biedt echter goede kansen om te bezien hoe landschapselementen in het GLB een stevigere plek kunnen krijgen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 28 625, nr. 260

2

Bescherming van landschapselementen in het nieuwe GLB
In de voorstellen voor het nieuwe GLB die de Europese Commissie op
1 juni jl. heeft uitgebracht, blijven de bestaande mogelijkheden om
landschapselementen te beschermen bestaan. Daarnaast kan de
bescherming van landschapselementen mogelijk ook via het nieuwe
instrument van eco-regelingen worden ondersteund. Behoud van
landschappen en landschapselementen is een van de doelen van het
nieuwe GLB. Lidstaten moeten in hun strategisch plan aangeven welke
maatregelen zij daarvoor nemen, streefwaarden vaststellen en aangeven
hoe de gekozen maatregelen bijdragen aan het gestelde doel.
In het BNC-fiche (Kamerstuk 34 965, nr. 2) heeft het kabinet reeds
aangegeven in het nieuwe GLB in te zetten op de bescherming van
landschapselementen, zoals houtwallen, onder meer door middel van
eco-regelingen en agro-milieu-klimaatmaatregelen. Boeren zouden
bijvoorbeeld een opslag op de hectarebetaling kunnen ontvangen voor
het in stand houden van landschapselementen of een vergoeding voor de
kosten van onderhoud.
In de onderhandelingen over het nieuwe GLB wordt door een aantal
lidstaten opnieuw gepleit om lidstaten expliciet toe te staan om
landschapselementen mee te tellen bij het bepalen van het areaal
subsidiabele landbouwgrond, zoals nu voorgesteld door LTO en de
natuurorganisaties. Zolang het om een keuzemogelijkheid voor lidstaten
gaat, sta ik daar positief tegenover en wil ik bezien hoe dit voor de
Nederlandse situatie zou kunnen worden uitgewerkt. Boeren die
landschapselementen onderhouden en deze niet inzetten als vergroeningsmaatregel voor het ecologisch aandachtgebied, krijgen daarvoor nu
geen vergoeding. Een voordeel van het meetellen van landschapselementen als subsidiabele landbouwgrond is, naast de financiële vergoeding, dat daaraan ook een instandhoudingsverplichting gekoppeld kan
worden. Administratieve en uitvoeringslasten (zie hieronder) zullen in de
afweging moeten worden meegenomen. Ik zal hierover met de sector in
overleg treden.
Uitvoeringsaspecten en kosten bij het invoeren van landschapselementen
als subsidiabele landbouwgrond
Aangezien de regelgeving voor het toekomstige GLB nog niet vaststaat,
kunnen de uitvoeringsaspecten van het opnemen van landschapselementen in de hectarevergoeding nog niet nauwkeurig in beeld worden
gebracht. Belangrijk daarbij is of alle landschapselementen in Nederland
al dan niet afzonderlijk moeten worden ingetekend in het referentiepercelenregister. Er is in Nederland nog geen kaart, waarop alle landschapselementen in beeld zijn gebracht. Vooral de inrichtende elementen die een
onderdeel van een landbouwperceel zijn, zoals heggen, bomenrijen,
alleenstaande bomen, zijn slechts hier en daar in kaart gebracht.
Naast het in kaart brengen, zal voor elk landschapselement ook vastgesteld moeten worden of de betreffende boer daar zeggenschap over heeft.
Om een goede afweging mogelijk te maken, zal ik de kosten van registratie van de essentiële groene landschapselementen in ons land, zoals
houtwallen en solitaire bomen, laten onderzoeken evenals de baten.
Samen met de provincies en in overleg met de sector en andere belang-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 28 625, nr. 260

3

hebbenden zal ik in het kader van het National Strategisch Plan bepalen
wat de wenselijke vorm is om bescherming van landschapselementen in
het nieuwe GLB vorm te geven.
De Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,
C.J. Schouten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 28 625, nr. 260

4