Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2012–2013

22 343

Handhaving milieuwetgeving

Nr. 284

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN INFRASTRUCTUUR EN
MILIEU
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 25 februari 2013
Mede namens de minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking en de minister van Veiligheid en Justitie antwoord ik u als
volgt, op uw verzoek om een reactie op het rapport van Amnesty
International en Greenpeace Nederland: «the Toxic Truth» over de Probo
Koala, het schip dat gevaarlijk afval heeft gedumpt in Ivoorkust in het jaar
2006.
Het rapport richt zich op de gevolgen van het dumpen van het gevaarlijk
afval in Ivoorkust voor milieu en mensenrechten en dan met name op het
recht op gezondheid en werk. Het onderzoek is breed opgezet en gaat
uitgebreid in op de handelingen van Trafigura, de onderneming die
verantwoordelijk was voor de dumpingen. Ook is het handelen van de
diverse betrokken staten onderzocht. Het rapport heeft veel aanbevelingen
die gericht zijn tot de diverse actoren zoals Trafigura en de diverse staten.
Ik waardeer het dat Amnesty International en Greenpeace Nederland
aandacht blijven vragen voor deze zaak en met name voor de gevolgen
daarvan. Weliswaar is dit incident in 2006 gebeurd, maar alle betrokkenen
dienen er alert op blijven dat dit soort incidenten voorkomen moeten
worden. Een duurzaam milieubeleid is er op gericht dat illegale
dumpingen van afval in ontwikkelingslanden wordt voorkomen. De
Nederlandse regering heeft indertijd ook uitgesproken dat zij de gevolgen
van de illegale dumping in Ivoorkust betreurt en lessen heeft getrokken uit
dit incident (ondermeer in de brieven aan uw Kamer van 16 mei 2007,
Tweede Kamer 2006–2007, 22 343, nr. 169 en van 8 oktober 2008, Tweede
Kamer 2008–2009, 22 343, nr. 208). Zoals in die brieven ook is aangegeven
zijn er veel verbeteracties uitgevoerd.
Hieronder wordt op de aanbevelingen uit het rapport ingegaan. Daarbij
wordt zowel ingegaan op de aanbevelingen die alleen tot Nederland zijn
gericht, als op de aanbevelingen die mede tot Nederland zijn gericht. De
aanbevelingen zijn overgenomen uit het rapport dat in het Engels is

kst-22343-284
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 22 343, nr. 284

1

gesteld en zijn daarom in het Engels. De nummering bij de aanbevelingen
is toegevoegd om in de antwoorden te kunnen verwijzen.
Recommendations to all states
Preventing corporate abuse of human rights and the environment
1. All states should ensure that their Legal framework allows for
companies (legal persons) to be held criminally liable. States should
also ensure that they allocate sufficient resources to enable proper
investigation and prosecution of corporations.
Antwoord: Dit is in Nederland reeds mogelijk. In artikel 51 van het
Wetboek van strafrecht is bepaald dat ook rechtspersonen strafrechtelijk vervolgd kunnen worden. Of er strafrechtelijk onderzoek en
eventueel strafrechtelijke vervolging wordt ingesteld wordt bepaald
door het Openbaar Ministerie met gebruikmaking van het opportuniteitsbeginsel.
2. All states should undertake a review of their regulatory framework in
relation to the adequacy of measures in place to (a) ensure companies
are required to respect human rights and the environment throughout
their operations and (b) ensure the state can investigate and prosecute
companies for crimes committed abroad or which have consequences
abroad. This legal review should be made public.
Antwoord: voor het eerste deel van de vraag wordt verwezen naar het
antwoord bij aanbeveling 3. Wat betreft het tweede deel van de vraag
wordt verwezen naar het antwoord bij aanbeveling 11 en het volgende.
Ten aanzien van het Nederlandse civiele recht geldt dat een Nederlandse civiele rechter bevoegd is om over schade uit onrechtmatige
daad te oordelen als de verweerder in Nederland woont of het
schadebrengende feit zich in Nederland heeft voorgedaan Uit de regels
van het internationale privaatrecht volgt als hoofdregel dat een geschil
over schade wordt beoordeeld aan de hand van het recht van het land
waar die schade zich heeft voorgedaan. Wanneer er sprake is van
milieuschade of letsel- of vermogensschade als gevolg van milieuschade, heeft de persoon die schadevergoeding vordert een keuze. Hij
mag ook kiezen voor toepassing van het recht van het land waar de
schadeveroorzakende gebeurtenis zich heeft voorgedaan. Een
uitzondering op de hoofdregel bestaat indien de schadeveroorzaker en
de schadelijder hun gewone verblijfplaats in hetzelfde land hebben
wanneer de schade zich voordoet. In dat geval is het recht van dat
gemeenschappelijke land van toepassing. Indien de schadeveroorzakende gebeurtenis of de schade zich voordoet bij de exploitatie van
een dochteronderneming, geldt de locatie van de dochteronderneming
als gewone verblijfplaats.
3. Companies should be required by law to carry out human rights due
diligence throughout their global operations, and to make the results
public.
Antwoord: De VN Speciaal Vertegenwoordiger van de SecretarisGeneraal op het gebied van mensenrechten en bedrijven, John
Ruggie, introduceerde in 2008 een conceptueel raamwerk voor staten
en bedrijven voor de naleving van mensenrechten door bedrijven
(«Protect, Respect, Remedy»). Dit raamwerk is in 2008 unaniem
omarmd door de VN-Mensenrechtenraad en bestaat uit drie pijlers:
1. Staten hebben de plicht bescherming te bieden tegenmensenrechtenschendingen door derden, waaronder bedrijven (State Duty to
Protect)
2. Bedrijven hebben de verantwoordelijkheid mensenrechten te
respecteren (Corporate Responsibility to Respect)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 22 343, nr. 284

2

3.

De noodzaak voor toegang tot effectief herstel en/of verhaal voor
degenen die door bedrijf gerelateerde mensenrechtenschendingen zijn getroffen (Access to Remedy).
De operationalisatie van dit conceptuele raamwerk, de zgn. «Guiding
Principles on Business and Human Rights», zijn in juni 2011 unaniem
door de VN Mensenrechtenraad bekrachtigd. De «Guiding Principles»
zijn door vrijwel alle relevante partijen (overheden, bedrijven, ngo’s,
wetenschappers, etc.) verwelkomd en sindsdien opgenomen in een
breed scala aan belangrijke standaarden voor Maatschappelijk
Verantwoord Ondernemen (MVO), waaronder de OESO Richtlijnen
voor Multinationale Ondernemingen, ISO 26000 en Global Compact
van de VN. De Europese Commissie heeft de EU lidstaten in haar
Mededeling over de hernieuwde Europese-strategie MVO voor
2011–2014 uitgenodigd een nationaal plan te ontwikkelen voor de
implementatie van de «Guiding Principles».
Momenteel wordt gewerkt aan het Nederlandse Nationaal Actieplan
(NAP) voor de implementatie van de «Guiding Principles». Hiervoor is
een interdepartementale werkgroep gevormd die de verschillende
elementen van de «Guiding Principles» met het huidige beleid
vergelijkt. De interdepartementale werkgroep streeft een zorgvuldig
proces na met ruimte voor input van bedrijven, maatschappelijke
organisaties en andere relevante stakeholders. De beleidsdoorlichting,
inventarisatie en analyse van standpunten en ideeën van de stakeholders en de bijeenkomsten van de werkgroep zullen gezamenlijk de
input vormen voor het NAP. De verwachting is dat het NAP in het
voorjaar van 2013 aan uw Kamer kan worden aangeboden.
Principe 15 uit de «Guiding Principles» geeft aan hoe bedrijven
invulling kunnen geven aan hun verantwoordelijkheid om mensenrechten te eerbiedigen in beleidsmaatregelen en procedures, waaronder een procedure voor «due diligence» op mensenrechtengebied om
de impact van hun activiteiten op de mensenrechten in kaart te
brengen, te voorkomen en te beperken en om verantwoording af te
leggen voor de wijze waarop bedrijven met die impact omgaan. Mede
op grond van het gedachtegoed van Ruggie bevatten de vorig jaar
herziene OESO richtlijnen Multinationale Ondernemingen nu aanbevelingen voor «due diligence». De OESO richtlijnen zijn geformuleerd als
aanbevelingen aan bedrijven. Ze kunnen niet als zodanig wettelijk
worden afgedwongen, maar de Nederlandse overheid beschouwt de
richtlijnen wel als de referentie voor bedrijven voor fatsoenlijk
internationaal ondernemen. Meldingen van vermeende schendingen
van de richtlijnen kunnen worden ingediend bij en worden behandeld
door het Nationaal Contactpunt (NCP).
4. All companies should be required by law to disclose full information
on any material or substance under the ownership or control of the
company which has impacted the environment and public health.
Antwoord: In Nederland zijn bedrijven verplicht (op grond van de
Algemene wet bestuursrecht en specifieke wetgeving zoals de Wet
milieubeheer) om volledig inzicht te geven als het bevoegd gezag daar
om vraagt. Zie ook het antwoord op aanbeveling 13.
Preventing dumping of toxic waste and closing loopholes in the enforcement of international law
5. All States that have not already done so should ratify the Basel
Convention together with the Basel Ban Amendment prohibiting the
export of hazardous wastes from developed to developing countries.
Antwoord: Nederland is partij bij het Verdrag van Bazel en heeft dit
amendement van het Verdrag van Bazel op 22 januari 2001 geratificeerd en hecht grote waarde aan dit amendement omdat het een
verbod bevat op de export van gevaarlijk afval naar niet-OESO-landen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 22 343, nr. 284

3

6. All states should ensure effective implementation of the IMO prohibitions on blending bulk liquid cargoes during sea voyages and carrying
out production processes on board ships. In any case where blending
or production processes are carried out on board a ship, the resulting
wastes should be covered by the Basel Convention.
Antwoord: Na de gebeurtenissen met de Probo Koala heeft Nederland
binnen IMO gepleit voor een verbod op het uitvoeren van productieprocessen op zee omdat hiermee het probleem bij de bron wordt
aangepakt. Hierbij is aangesloten bij de discussies die daar al gevoerd
werden over een verbod op het blenden. Het verschil tussen deze twee
handelingen is overigens dat er bij blenden geen afvalstoffen ontstaan.
Inmiddels is in IMO-verband een verbod gerealiseerd voor zowel het
blenden als het uitvoeren van productieprocessen op zee en zal dit op
1 januari 2014 van kracht worden. Nederland heeft deze IMO-regels
met een dynamische verwijzing geïmplementeerd. Met dit verbod op
productieprocessen op zee is de vraag of de betreffende afvalstoffen
onder het Verdrag van Bazel vallen minder relevant geworden.
7. All states that have the capacity and resources should support and
fund the first meeting of the Conference of Parties to the Bamako
Convention.
Antwoord: Nederland betaalt jaarlijks een bedrag (in 2012 was dit € 8
miljoen) aan het United Nations Environment Programme (UNEP),
waarvan UNEP zelf kan beslissen aan welk doel dit wordt besteed. Dit
bedrag is aanvullend op de contributies aan de Verenigde Naties. De
keerzijde is dat Nederland geen aanvullende bedragen meer uitgeeft
(funding) voor specifieke projecten.
8. States parties to the Basel Convention should ensure that Coker
Naptha is defined as a hazardous waste under the Basel Convention.
Antwoord: Coker Naphta kan als gevaarlijk afval onder het regime van
het Verdrag van Bazel vallen. Maar dit kan alleen nadat deze stof in een
specifiek geval als afval is aan te merken volgens de definitie van het
Verdrag van Bazel. Deze vraag moet per individuele situatie worden
bekeken. Dat is de systematiek van het Verdrag van Bazel en deze
wordt toegepast op alle (gevaarlijke) stoffen. Het past niet in het
systeem van het Verdrag van Bazel om één stof altijd onder het regime
van afvalstof te brengen.
Accountability and access to justice
9. States that have the capacity and resources should engage with and
support the government of Côte d’Ivoire to conduct a long-term
follow-up study on the health of the affected population and to ensure
that effective remedy is provided to the affected population.
Antwoord: Nederland heeft in 2007 1 miljoen euro gedoneerd aan het
UNEP-programma dat specifiek is opgezet na het gifschandaal in
Ivoorkust. Doel van dit programma was het oprichten van een
«Hazardous Waste Management Plan» in het Abidjan-district en
«capacity building» op het gebied van afvalbeheer in de haven van
Abidjan. Verder wordt verwezen naar de kabinetsreactie op het
Castermansrapport waarin antwoord is gegeven op een motie over
een rechtsbijstandsfonds voor slachtoffers van milieu en mensenrechtenschendingen 1
Recommendations to the government of the Netherlands
10. Establish guidance for public prosecutors on the investigation and
prosecution of corporate criminal activity abroad with a view to
ensuring that public prosecutors pursue cases where corporate
1

Tweede Kamer 2010–2011, 26 485, nr. 105.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 22 343, nr. 284

4

criminal activity results in harm to human rights and/or the
environment.
Antwoord: In de situaties waarin Nederland rechtsmacht heeft is het
aan het Openbaar Ministerie om, met gebruikmaking van het opportuniteitsbeginsel, al dan niet over te gaan tot strafrechtelijk onderzoek en
eventueel strafrechtelijke vervolging. Daarbij worden overwegingen
met betrekking tot de ernst van het delict en de schade die dit heeft
opgeleverd standaard betrokken. Deze afwegingen heeft het Openbaar
Ministerie ook in de casus van de Probo Koala gemaakt. Dit heeft
geresulteerd in een vervolging van diverse betrokkenen, waaronder
het bedrijf Trafigura beheer B.V. Bij arrest van 23 december 2011 heeft
het Gerechtshof Amsterdam Trafigura Beheer B.V. veroordeeld tot een
geldboete van 1 miljoen euro wegens het in strijd met de toen
geldende EEG-verordening (EVOA) overbrengen van afvalstoffen naar
Ivoorkust en het afleveren van gevaarlijke stoffen wetende dat deze
een voor de gezondheid schadelijk karakter hebben en dit verzwijgen
(art. 174 Sr). Deze veroordeling is onherroepelijk.
11. Ensure that companies that are incorporated in the Netherlands for tax
purposes, regardless of the level of activity in the Netherlands, can be
held to account for criminal activity resulting in environmental and
human rights harm, including for crimes committed abroad or which
have consequences abroad.
Antwoord: Indien een entiteit volgens het civiele recht aan te merken
valt als een Nederlandse rechtspersoon, kan deze in beginsel op basis
van de strafrechtsmachtregels in Nederland vervolgd worden voor
gedragingen elders gepleegd, ongeacht de mate van activiteit in
Nederland. Wel zal sprake moeten zijn van een aantal voorwaarden
zoals strafbaarheid van de gedraging in Nederland en in voorkomende
gevallen ook in het buitenland, en toerekenbaarheid van de gedraging
aan de rechtspersoon in kwestie. Vooralsnog zie ik in de Nederlandse
wetgeving betreffende strafrechtelijke aansprakelijkheid van rechtspersonen en rechtsmacht voor in het buitenland gepleegde feiten geen
belemmeringen om Nederlandse rechtspersonen te vervolgen voor
strafbare gedragingen in het buitenland.
12. Engage with and support the government of Côte d’Ivoire to carry out
a medical study to monitor and evaluate the health of the affected
population over time, in order to identify any long-term impacts.
Antwoord: Nederland heeft geen vertegenwoordiging in Ivoorkust,
maar in de contacten met de Ivoriaanse overheid is de nasleep van de
gebeurtenissen met de Probo Koala één van de onderwerpen die aan
de orde worden gesteld. Verder wordt verwezen naar het antwoord op
aanbeveling nummer 9.
Recommendations to the European Union and its member states
13. Ensure that the envisaged legislation on non-financial reporting by
companies includes:
– a requirement for companies reports to cover their global
operations;
– a requirement for companies to report on the actual and potential
impacts of their global operations on human rights and environment, and to disclose social and environmental impact
assessments.
Antwoord: De Europese Commissie heeft een wetgevend voorstel
aangekondigd om transparantie en betere ontsluiting van sociale en
milieu-informatie door bedrijven te bevorderen. Dit voorstel wordt in
het eerste kwartaal van 2013 verwacht. Het kabinet zal het wetgevend
voorstel beoordelen op de bijdrage ervan aan de stimulering van MVO,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 22 343, nr. 284

5

administratieve lasten en de adoptie van internationaal breed
aanvaarde beginselen en gedragscodes voor MVO2.
14. Adopt a normative framework that requires companies to respect
human rights and the environment and to carry out adequate human
rights due diligence throughout their operations.
Antwoord: verwezen wordt naar het antwoord op aanbeveling
nummer 3.
15. Make it mandatory for companies to disclosure their lobbying activities
and positions in relation to national or international regulatory
frameworks.
Antwoord: Er is geen nationaal register maar sinds juni 2011 wel een
transparantieregister voor de Europese instellingen dat is ingesteld
door het Europees Parlement en de Europese Commissie gezamenlijk.
Weliswaar is er geen verplichting tot registratie, maar lobbyisten en
belangengroepen die niet zijn geregistreerd, krijgen geen vrije toegang
tot de gebouwen van de Europese organisaties3.
16. Support and fund the first meeting of the Conference of Parties to the
Bamako Convention.
Antwoord: verwezen wordt naar het antwoord op aanbeveling
nummer 7.
De staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu,
W.J. Mansveld

2
3

bnc-fiche:https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-22112–1256.html
Meer informatie is te vinden op: http://europa.eu/transparency-register/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 22 343, nr. 284

6