Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2009–2010

29 544

Arbeidsmarktbeleid

Nr. 247

VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEG
Vastgesteld 4 mei 2010

1

Samenstelling:
Leden: Van der Vlies (SGP), Van Gent
(GroenLinks), Blok (VVD), Jan Jacob van Dijk
(CDA), Smeets (PvdA), Dezentjé HammingBluemink (VVD), Omtzigt (CDA), Van Hijum
(CDA), Timmer (PvdA), Koşer Kaya (D66),
Jonker (CDA), voorzitter, Luijben (SP), Ulenbelt
(SP), Ortega-Martijn (ChristenUnie), Blanksmavan den Heuvel (CDA), Van der Burg (VVD),
Koppejan (CDA), Tony van Dijck (PVV),
Spekman (PvdA), Vermeij (PvdA), Thieme
(PvdD), Lempens (SP), ondervoorzitter,
Karabulut (SP), Vos (PvdA) en Meeuwis (VVD).
Plv. leden: Van der Staaij (SGP), Sap (GroenLinks), De Krom (VVD), Smilde (CDA), Depla
(PvdA), Aptroot (VVD), Pieper (CDA),
Willemse-van der Ploeg (CDA), Linhard
(PvdA), Pechtold (D66), Spies (CDA), Irrgang
(SP), De Wit (SP), Cramer (ChristenUnie),
Biskop (CDA), Elias (VVD), Joldersma (CDA),
Bosma (PVV), Tang (PvdA), Heerts (PvdA),
Ouwehand (PvdD), Gerkens (SP), Gesthuizen
(SP), Heijnen (PvdA) en Weekers (VVD).
2
Samenstelling:
Leden: Van Beek (VVD), Halsema (GroenLinks),
Van der Staaij (SGP), De Pater-van der Meer
(CDA), Van Bochove (CDA), Gerkens (SP),
Sterk (CDA), Leerdam (PvdA), voorzitter, De
Krom (VVD), ondervoorzitter, Griffith (VVD),
Boelhouwer (PvdA), Algra (CDA)Irrgang (SP),
Kalma (PvdA), Schinkelshoek (CDA), Van der
Burg (VVD), Brinkman (PVV), Pechtold (D66),
Van Raak (SP), Thieme (PvdD), Kuiken (PvdA),
Leijten (SP), Heijnen (PvdA), Bilder (CDA) en
Anker (ChristenUnie).
Plv. leden: Teeven (VVD), Azough (GroenLinks), Van der Vlies (SGP),Joldersma (CDA)
Smilde (CDA), Polderman (SP), Spies (CDA),
Wolbert (PvdA), Aptroot (VVD), Zijlstra (VVD),
Vermeij (PvdA), Van Gerven (SP), Heerts
(PvdA), Çörüz (CDA), Remkes (VVD), De Roon
(PVV), Van der Ham (D66), Van Bommel (SP),
Ouwehand (PvdD), Timmer (PvdA), De Wit
(SP), Kraneveldt-van der Veen (PvdA), Van
Haersma Buma (CDA), Cramer (ChristenUnie)
en Knops (CDA).

kst-29544-247
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2010

De vaste commissie voor Sociale Zaken en Werkgelegenheid1 en de vaste
commissie voor Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties2 hebben op
8 april 2010 overleg gevoerd met minister Donner van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid over:
– de brief van de staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid d.d. 8 december 2009 over gesubsidieerde arbeid
(29 544, nr. 211);
– de brief van de staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid d.d. 4 december 2009 houdende een reactie op
brieven van de gemeente Groningen en van de Cliëntenraad
SOZAWE Groningen over de bezuinigingen op
re-integratiemiddelen (2009Z23542);
– de brief van de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid d.d. 24 december 2009 ter aanbieding van het IWI-rapport
Participatie in uitvoering (29 461, nr. 54);
– de brief van de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties d.d. 29 januari 2010 ter nadere uitwerking van het
plan van aanpak social return (29 544, nr. 225);
– de brief van de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid d.d. 23 februari 2010 houdende resultaten van
re-integratie en invulling van het voor de zomer op te leveren
onderzoek ter uitvoering van de motie-Meeuwis c.s. (32 123XV, nr. 26) (28 719, nr. 71);
– de brief van de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid d.d. 10 maart 2010 over de uitvoering van de motie-Van
Hijum/Spekman over de bevordering van het duale werkleeraanbod bij uitkering voor inburgeraars (32 123 XV, nr. 18)
(29 544, nr. 236);
– de brief van de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid d.d. 18 maart 2010 ter aanbieding van het onderzoeksrapport Het verhaal van de klant van de RWI (29 461, nr. 56);
– de brief van de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid d.d. 16 maart 2010 over het re-integratiebudget WW 2010
(26 448, nr. 427);

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 29 544, nr. 247

1

–

–

de brief van de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid d.d. 31 maart 2010 ter aanbieding van de monitor
Arbeidsmarkt maart 2010 (26 448, nr. 430);
de brief van de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid d.d. 30 maart 2010 over de invulling van de sollicitatieplicht door oudere werklozen (32 163, nr. 20).

Van dit overleg brengen de commissies bijgaand stenografisch verslag
uit.
De voorzitter van de vaste commissie voor Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
Jonker
De voorzitter van de vaste commissie voor Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties,
Leerdam
De griffier van de vaste commissie voor Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
Esmeijer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 29 544, nr. 247

2

Voorzitter: Jonker
Griffier: Santucci
Aanwezig zijn vijf leden der Kamer, te weten: Ortega-Martijn, Van Hijum,
Ulenbelt, Yücel en Jonker
en minister Donner, die vergezeld is van enkele ambtenaren van zijn
ministerie.
Devoorzitter: Ik heet de minister, de ambtenaren en allen op de publieke
tribune van harte welkom.
Het woord is aan mevrouw Ortega-Martijn.
Mevrouw Ortega-Martijn (ChristenUnie): Voorzitter. Volgens mij is het
doel van het kabinetsbeleid, al is het kabinet demissionair, de participatie
van kwetsbare groepen op de arbeidsmarkt te laten stijgen door onder
andere de inzet van re-integratietrajecten. Verschillende rapportages en
signalen die ik uit de samenleving krijg laten helaas zien dat er nog een
lange weg te gaan is om de instroom van werklozen in een reguliere baan
te verhogen. Recent heeft het CBS bericht dat werklozen steeds moeilijker
aan een baan komen. Dit treft vooral de kwetsbare groepen op de
arbeidsmarkt hard, zoals ouderen, gedeeltelijk arbeidsgehandicapten,
nieuwe Nederlanders en jongeren. Zij moeten wat de ChristenUnie betreft
allemaal de volle aandacht krijgen.
Over de positie van nieuwe Nederlanders op de arbeidsmarkt heb ik
recent schriftelijke vragen gesteld. Op een ander moment zal ik daarop
terugkomen. Hoewel de minister eerder in de media heeft gezegd dat het
best wel meevalt met de positie van ouderen op de arbeidsmarkt, lijkt dit
niet het geval te zijn. Van de 45-plussers blijkt maar 14% een baan te
vinden, terwijl er juist positieve resultaten zijn geboekt met het project
Talent 45-plus. Dit is een bedroevend laag percentage. Maatregelen zijn
dus noodzakelijk. Uit het RWI-rapport genaamd Het verhaal van de klant
blijkt bijvoorbeeld dat de dialoog tussen professionals en klanten over
re-integratie belangrijk is. Ouderen moeten dan ook een serieuze
gesprekspartner zijn in het overleg met de professionals van het UWV.
Graag hoor ik van de minister hoe dat eigenlijk in de praktijk wordt
uitgewerkt door het UWV.
Eerder heeft mijn fractie al aangekaart dat de sollicitatieplicht voor
ouderen een hindernis kan vormen. Het werkt demotiverend als ouderen
steeds weer worden afgewezen. Gezien het lage percentage 45-plussers
dat een baan kan vinden, hebben veel ouderen hiermee te kampen. De
minister schrijft in zijn brief hierover dat het UWV aan ouderen ruimte zal
bieden om ook via andere methoden werk te zoeken. Graag een
toezegging dat deze ruimte inderdaad gegarandeerd is voor iedere
werkloze. Ik onderschrijf de stelling van de minister dat maatwerk het
devies is. Echter, ik ben benieuwd hoe en door wie bepaald wordt of de
methoden kansrijk zijn voor de specifieke cliënt. Op welke manier worden
de ouderen hierbij betrokken?
In het kader daarvan wil ik wederom pleiten voor een onafhankelijk
klachtenloket voor werkloze burgers waar zij hun klachten over
re-integratie kunnen deponeren. Mensen stappen niet zo gemakkelijk naar
de ombudsman om hun klacht te deponeren en klagen bij het UWV biedt
helaas geen soelaas.
In de rapportage Participatie in uitvoering stelt de IWI vast dat de
maatregelen om mensen die al langer op een uitkering zijn aangewezen,
beperkt werken. Deelt de minister deze bevindingen? Heeft hij eventueel
aanvullende maatregelen in de pijplijn, uiteraard binnen de mogelijkheden die hij heeft als demissionair minister? De IWI trekt ook de
conclusie dat het UWV te weinig aandacht besteedt aan moeilijk bemiddelbare cliënten. Het is juist de bedoeling dat de overheid hierop inzet. In

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 29 544, nr. 247

3

reactie hierop laat de minister weten dat er voor 2009 en 2010 afspraken
zijn gemaakt om meer te doen voor de moeilijk bemiddelbare cliënten.
Hoe gaat de minister ervoor zorgen dat het UWV deze afspraken ook echt
nakomt, mede gezien alle strubbelingen waarover wij in een vorig debat
spraken? Bij het UWV zijn namelijk ook budgetoverschrijdingen geweest.
De minister zal nu per maand informatie van het UWV ontvangen over de
bestedingen van het budget. Wat is de minister van plan te doen als blijkt
dat het budget opnieuw opraakt? Ik heb in het debat aan de minister
gevraagd hoe de moeilijkheden eigenlijk ontstaan zijn. De minister zou
nog een gesprek hebben met het bestuur. Ik wil graag weten of hij al
antwoord heeft gekregen op mijn vragen hierover. Bovendien wil ik van
de minister de toezegging dat hij de Kamer spoedig informeert bij nieuwe
overschrijdingen. De nu aankondigde maatregelen zijn alleen op het jaar
2010 gericht. Dat is goed als begin, maar het zou wel mooi zijn als de
horizon van de minister verder reikte. Wij moeten voorkomen dat het
UWV opnieuw de mist in gaat. Ik wil de minister verzoeken om met een
plan van aanpak te komen voor de aansturing van het UWV op de langere
termijn.
De minister heeft in het plenaire debat over de budgetoverschrijdingen
gezegd dat aangegane verplichtingen wel nagekomen worden. Ik was
redelijk tevreden met dat antwoord totdat ik e-mailberichten kreeg met de
vraag wat er wordt verstaan onder aangegane verplichtingen. Daarnaast
is bij navraag door een re-integratiebureau gebleken dat het UWV niet
weet wat de minister hiermee bedoelt. Graag ontvang ik een klip-en-klaar
antwoord van de minister op de vraag wat precies verstaan wordt onder
«al aangegane verplichtingen».
De efficiëntie van de re-integratie-inspanningen laat ook te wensen over.
In de brief wordt melding gemaakt van een plaatsingsresultaat van 57%.
Dat moet beter van de ChristenUnie. Bij sommige groepen, zoals
jongeren, zijn de negatieve effecten van de crisis beperkt gebleven. Het is
echter de vraag in hoeverre de inspanningen van het UWV hieraan
hebben bijgedragen. Ik ben dan ook benieuwd naar de resultaten van het
uitgebreidere onderzoek naar de efficiëntie van de verschillende
re-integratiemiddelen dat de minister heeft toegezegd. Wordt het project
Brief op bestelling meegenomen in dit onderzoek? Hoe efficiënt is
jobhunting?
Ten slotte kom ik bij de pilots met het meenemen van social return in
aanbestedingen. Het is een goede ontwikkeling dat de overheid binnen de
aanbestedingen rekening houdt met de manier waarop opdrachtgevers
omgaan met het in dienst nemen van onder anderen Wajong’ers en
WSW’ers. De minister geeft aan dat er al eerder aanbestedingen zijn
gedaan waarbij social return is toegepast. Kan de minister nadere
informatie geven over deze ervaringen? Een en ander moet worden
meegenomen in nieuwe pilots.
De heer Van Hijum (CDA): Voorzitter. Op de agenda staat een aantal
brieven en notities. Aangezien wij waarschijnlijk voor het laatst in deze
samenstelling een AO hebben, wil ik eerst enkele algemene opmerkingen
maken. Over re-integratie hebben we de afgelopen jaren vaak gediscussieerd. De Kamer heeft ongeveer tweeënhalfjaar geleden een hoorzitting
gehouden over de effectiviteit. De minister heeft een doorlichting laten
doen. Naar aanleiding daarvan hebben wij een aanscherping
afgedwongen in de vorm van het Plan van Aanpak re-integratie. Daar was
ook genoeg reden voor, want uit alle onderzoeken naar re-integratie blijkt
telkens weer dat je kritisch kunt zijn over de besteding van ongeveer 2
mld. per jaar – nu is het iets minder geworden – aan dat doel. De
netto-effectiviteit werd zeer beperkt gevonden: die werd geschat op enkele
procentpunten. Volgens mijn fractie kun je met minder geld betere
resultaten boeken. Dit is ook de inzet van het Plan van Aanpak
re-integratie geweest. Wij hebben in 2008 afgesproken dat wij het geld

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 29 544, nr. 247

4

selectiever zouden inzetten, namelijk voor kwetsbare groepen: mensen
met afstand tot de arbeidsmarkt, mensen met een handicap. Mevrouw
Ortega sprak hier ook al over. Behalve selectiever zouden wij het geld ook
vraaggerichter inzetten, lettend op de vraag van werkgevers, dus
vacaturegericht.
Als ik kijk naar de documenten die wij vandaag bespreken en naar de
ervaringen van de laatste maanden, dan moet ik zeggen dat ik niet positief
ben over de ontwikkelingen die wij de afgelopen anderhalf jaar hebben
doorgemaakt. Ik noem ze nog even. Twee weken geleden was de kwestie
van het UWV: er is onvoldoende gestuurd op selectieve inzet van geld en
in drie maanden tijd is bijna 126 mln. opgeraakt. De IWI constateert dat
70% van de mensen die als kwetsbaar worden aangemerkt, geen traject
krijgt aangeboden binnen twee jaar. Jarenlang wordt er al gediscussieerd
over de vraag of en hoe we effectiviteit kunnen meten. Ik verwijs naar de
motie van de heer Meeuwis die uitgevoerd moet worden. Ten slotte lijkt
de overheid zelf steeds meer re-integratiedienstverlening ter hand te
nemen, zonder dat hierover een fundamentele discussie heeft plaatsgevonden. Denk aan het UWV of gemeenten. Waar oorspronkelijk in de
SUWI-discussie werd uitgegaan van private uitvoering, zie je dat de
uitvoering langzaam maar zeker nationaliseert. Dat de overheid meer doet
hoeft op zichzelf geen probleem te zijn, als er maar een kosten- en
effectiviteitsoverweging aan ten grondslag ligt. Juist daarover is de IWI
heel kritisch: gemeenten zijn hier niet bewust mee bezig. Mijn conclusie is
dat wij de afgelopen jaren te weinig vooruitgang hebben geboekt en dat
een aantal zaken anders zal moeten. Er moet veel meer ingezet worden op
preventie en voorzorg – wij moeten ervoor zorgen dat er minder instroom
is in en dat minder mensen afhankelijk raken van de re-integratieketen –
en daarnaast op selectiviteit en vraaggerichtheid: uitgangspunten die wij
eigenlijk al hadden vastgesteld, concreet uitvoeren. Bij het eerstgenoemde
punt moet men denken aan vragen als: hoe raken mensen van werk naar
werk? En: hoe zorg je ervoor dat minder mensen instromen in de Wajong
en andere regelingen? Deze vragen gaan enigszins buiten de orde van dit
debat. Ten aanzien van het laatstgenoemde punt vraag ik de minister hoe
hij een selectieve en vraaggerichte inzet en het stellen van de goede
diagnose op de agenda wil krijgen bij het UWV en gemeenten.
Wij hebben met elkaar gezegd dat de kans op langdurige werkloosheid
het criterium moet worden op grond waarvan re-integratie wordt
toegekend. Hoe vindt dit bij gemeenten en het UWV ingang bij de selectie
van trajecten? Deze vraag heb ik ook over de koppeling aan vacatures. Wij
hebben gezegd dat een en ander veel vraaggerichter moet; eigenlijk geen
trajecten meer zonder perspectief, dus geen cursus zonder perspectief op
een baan. Zet in samenwerking met de zorg, de bouw, de detailhandel en
andere sectoren privaat scholingsgeld in combinatie met
re-integratiemiddelen in om mensen daadwerkelijk te begeleiden naar
vacatures en banen. Hoe wordt de 41 mln. van de omscholingsbonus
concreet ingezet, ook in relatie met vacatures? Ik noem de 4,8 mln. die
gereserveerd is voor het onderdeel zorg uit het arbeidsmarktpakket.
Teruglezend over wat er over re-integratie is gezegd, las ik dat anderhalf
jaar geleden 4,8 mln. is uitgetrokken om extra instroom in de zorg te
realiseren vanuit de re-integratie. Waar is die 4,8 mln. concreet in
geïnvesteerd? Tot hoeveel extra plekken in de zorg heeft dit geleid?
Hoeveel mensen hebben hierdoor een baan kunnen vinden in de zorg?
Naar mijn gevoel wordt er nog te weinig een koppeling gemaakt met
sectoren en banen.
Mijn volgende punt betreft de scheiding tussen private en publieke
uitvoering op basis van effectiviteit. Klopt het dat slechts een kwart van
het re-integratiebudget in de private sector wordt besteed en dat
driekwart door de overheid zelf wordt besteed? Hoe kijkt de minister
daartegenaan? Is dat op basis van bewuste keuzes ten aanzien van
effectiviteit en efficiëntie gebeurd?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 29 544, nr. 247

5

Verder heb ik nog een aantal specifieke vragen. De eerste vraag ligt in het
verlengde van het spoeddebat van twee weken geleden over de WW. Ook
mijn fractie heeft veel signalen gekregen dat de stop er nog niet af is. Het
UWV heeft op aandringen van de minister extra budget beschikbaar
moeten stellen voor re-integratie, van zowel een specifieke groep die
korter dan een jaar werkloos is als een groep die langer dan een jaar
werkloos is. Naar wij hebben begrepen, is er nu, na zes of zeven weken,
nog steeds geen ruimte om nieuwe trajecten in te kopen. Hoe wordt de
motie die twee weken geleden is ingediend en aangenomen op dit punt
uitgevoerd?
Wanneer ontvangt de Kamer de toegezegde brief over de besteding van
250 mln. op het terrein van de bestrijding van jeugdwerkloosheid?
Verder heb ik een vraag over de re-integratie van mensen die een
arbeidsongeschiktheidsuitkering hebben gehad. Wij hebben een brief
ontvangen van mensen die zich bezighouden met de re-integratie van
ex-kankerpatiënten. Vanwege hun verleden is het soms moeilijk om weer
aan de slag te komen, ook vanwege het beeld dat werkgevers van hen
hebben en het risico om ze weer in dienst te nemen. Er wordt voor gepleit
om voor deze groep werknemers een no-riskpolis in het leven te roepen.
Hoe staat de minister daar tegenover? Er is een grote groep werknemers
met een arbeidshandicap of voormalige arbeidshandicap voor wie de
polis wel geldt. Voor de genoemde groep geldt ze echter niet. Welke vooren nadelen ziet de minister? Ziet hij aanleiding om deze groep extra te
ondersteunen?
Dan heb ik nog een aantal vragen over de Wajong. Bij re-integratie van
Wajong’ers is het van belang dat er niet alleen ondersteuning op maat is,
maar ook voldoende arbeidsplaatsen beschikbaar worden gesteld en dat
werkgevers meewerken. In dat kader hebben wij herhaaldelijk gesproken
over het verminderen van administratieve lasten en het aanvragen van
allerlei re-integratievoorzieningen zoals de no-riskpolis, jobcoach en
aanpassing van de werkplek. Ik ben benieuwd wat de stand van zaken is
rond de werkgeversservicepunten die hiervoor zijn ingericht. Ik heb het
beeld dat er weliswaar servicepunten zijn, maar dat deze weinig meer
inhouden dan dat alle formulieren die er zijn digitaal op één pagina te
vinden zijn en dat de werkgevers ze alsnog zelf moeten downloaden en
invullen om voor een bepaalde voorziening in aanmerking te komen. Dat
is niet de administratievelastenverlichting die wij op het oog hadden.
Wellicht schets ik het te zwart-wit. Ik verneem graag hoe werkgevers werk
uit handen wordt genomen. Een ander punt van zorg over Wajong’ers is
de samenhang tussen re-integratie op de arbeidsmarkt en zaken als
onderwijs, jeugdzorg en andere randvoorwaarden om jongeren aan de
slag te helpen. Enige tijd geleden heb ik hierover enkele schriftelijke
vragen gesteld, mede naar aanleiding van het project Vangrail. De
minister heeft hierop geantwoord. Belangrijk blijft de vraag hoe je de
samenhang tussen de regelingen daadwerkelijk verbetert. Hoe krijg je de
betrokken partijen om tafel om ervoor te zorgen dat trajecten ook
integraal worden vormgegeven? Het genoemde traject betrof orthopedagogische behandelcentra in relatie met de uitstroom naar werk. Is daar
daadwerkelijk vervolg aan gegeven? Worden partijen rond de tafel
geplaatst om te bezien hoe de financieringsstromen gebundeld kunnen
worden en re-integratie duurzaam gemaakt kan worden? Dat wil ik graag
weten van de minister.
De heer Ulenbelt (SP): Voorzitter. We hebben nu zo’n acht jaar marktwerking in de re-integratie achter de rug. Het is en blijft kommer en kwel.
Mijn rechterbuurman was ook al niet tevreden. Het onderzoek van de
Inspectie Werk en Inkomen bevestigt dit nog eens. Men trekt heel harde,
vernietigende conclusies over de re-integratie via de sociale diensten en
het UWV. Het ontbreekt aan visie, de methoden zijn niet ingebed in het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 29 544, nr. 247

6

werkproces, selectie- en diagnose-instrumenten zijn niet uitgewerkt en het
resultaat is willekeur.
Nu is dat beeld niet zo nieuw voor de SP, want zij heeft de afgelopen jaren
al ettelijke malen de vinger op de zere plek gelegd. Re-integratie is immers
geen werk voor de markt. Re-integratie is in de kern mensenwerk. Dat
hoor je te doen per wijk, kleinschalig, niet vanuit grote bureaucratieën en
al helemaal niet op een markt. Dat de aanpak die wij al heel lang
bepleiten, werkt, bleek gisteren. Er was een bijeenkomst naar aanleiding
van twee pilots in Leeuwarden en Arnhem. Daar pakte men het aan in de
buurt, dichtbij mensen. Niks speeddaten, netwerkgroepen en videopresentaties, wat nu de lijn lijkt te worden, maar mensen met grote afstand
tot de arbeidsmarkt eerst helpen bij het oplossen van hun problemen:
sociale problemen, schulden, verslaving et cetera. Als dat op orde is, kan
het leven weer op werk worden gericht. In Nijmegen en Leeuwarden heeft
men dit zo gedaan, met heel veel succes volgens TNO. Gaat de minister
die aanpak van mens tot mens in plaats van op de markt nu eindelijk door
het hele land propageren als de beste aanpak?
De staatssecretaris zou nog een stevig gesprek hebben met de gemeenten
over re-integratie. Ik weet niet of zij dat nog gevoerd heeft, maar ik ben
benieuwd of dit nog iets heeft opgeleverd.
De heer Van Hijum (CDA): Het is een bekend beeld: je roept «markt» en
het is een probleem. Kan de heer Ulenbelt eens reageren op de stelling
dat driekwart van het re-integratiegeld door de overheid zelf wordt
uitgegeven en dat daarbij weinig sturing plaatsvindt op effectiviteit en
duurzaamheid?
De heer Ulenbelt (SP): Een belangrijk deel van die re-integratiegelden,
naar ik meen zo’n 40%, wordt nog steeds gebruikt voor gesubsidieerde
banen. De enige zekerheid die wij daarbij hebben is dat deze mensen werk
hebben en dat de organisaties waar zij werken – vaak zijn dit scholen en
musea – heel erg tevreden met ze zijn. De staatssecretaris bepleitte eerder
dat wij die kant opmoeten. Onrendabele mensen raak je aan het bedrijfsleven niet kwijt. De overheid zal over hen moeten hoeden. Het instrument
dat zij hiervoor heeft is en was gesubsidieerde arbeid. Deze mensen doen
mee en dat kunnen de mensen die zitten in re-integratietrajecten, die dan
ook nog eens worden afgebroken, niet zeggen.
De heer Van Hijum (CDA): De heer Ulenbelt haalt twee discussies door
elkaar, namelijk welke instrumenten mensen aan de slag kunnen helpen
en de vraag of het nuttig kan zijn om af en toe een gespecialiseerd, goed
werkend re-integratiebureau in te schakelen. Volgens mij heb ik zelfs de
heer Ulenbelt de afgelopen maanden wel eens betrapt op positieve
geluiden over het feit dat er ook re-integratiebureaus zijn die hun werk
beter doen dan de overheid.
De heer Ulenbelt (SP): Dan hebt u inderdaad goed geluisterd, dat is waar.
Dat betrof echter re-integratiebedrijven die al bestonden voordat de
marktwerking op grote schaal werd geïntroduceerd: kleine, gespecialiseerde re-integratiebedrijven die het UWV toentertijd inschakelde, omdat
bij het UWV de kennis ontbrak. Men huurde kennis in, maar dat is wat
anders dan het massale – de laatste jaren is dit weliswaar iets teruggelopen – vermarkten van de arbeidsbemiddeling. Inderdaad, we waren en
blijven positief over die kleine, gespecialiseerde re-integratiebedrijven.
Mevrouw Ortega-Martijn (ChristenUnie): Ik hoor de heer Ulenbelt
zeggen dat werkgevers geen onrendabele mensen willen hebben. Ik ken
een heleboel mensen met een gesubsidieerde baan die zicht willen
hebben op een reguliere baan. Door hen nu dit etiketje op te plakken,
ontneemt u hun alle hoop, mijnheer Ulenbelt. Wat vindt u daarvan?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 29 544, nr. 247

7

De heer Ulenbelt (SP): Nee, ik neem helemaal geen hoop weg. Mijn partij
is dé partij die mensen hoop biedt. U moet na drie jaar meedoen aan de
regering vaststellen dat het met de re-integratie en de onderkant van de
arbeidsmarkt niets is geworden, tenminste, niet al te veel. Ik bied deze
mensen juist wel perspectief, niet het perspectief van een werkgever die
hen niet wil hebben, nee, het perspectief van de overheid, van publieke
instellingen, van de semipublieke sector die deze mensen insluit en een
toekomst biedt. Neem de arbeidsongeschikte juffrouw Kitty die na twaalf
jaar werken bij een school in Amsterdam weg moet omdat er in het
ID-budget wordt geschrapt, terwijl leraren en ouders ongelooflijk tevreden
zijn over deze 57-jarige mevrouw. Zij had hoop, maar die is haar door het
afschaffen van de ID-banen ontnomen. Zeg dus niet dat ik mensen geen
helpende hand wil bieden.
De voorzitter: Gaat u door met uw betoog.
De heer Ulenbelt (SP): Eerst kregen we het bericht dat het geld voor hulp
aan werklozen, mensen met een WW-uitkering op was. Er zou een
oplossing komen, uit het budget van het UWV. Krijgen de kleine,
gespecialiseerde re-integratiebedrijven alweer opdrachten van het UWV?
Net als mevrouw Ortega-Martijn krijg ik berichten dat ze nog steeds niet
worden ingeschakeld. Twee weken later stond in de krant het bericht dat
het UWV ook geen geld meer heeft voor WAO’ers. We hebben allemaal de
afgelopen drie jaar verhalen gehoord in de trant van: «je moet niet achter
de geraniums zitten», «werk gaat boven inkomen», «het moet activerend»
en «mensen moeten een kans hebben». Mensen willen die kans hebben.
Ze zoeken hulp, maar nu kloppen ze kennelijk onverrichter zake aan bij het
UWV. De heer Linthorst zegt: wij laten de WAO’ers kennelijk in de steek.
Dat kan toch niet de bedoeling zijn van de ChristenUnie, die nog steeds in
het kabinet zit, of van de minister? Waar kunnen WAO’ers nu nog op
rekenen? Zit er nog meer geld in het UWV dat de minister naar boven gaat
toveren om alsnog hulp aan WAO’ers te organiseren?
De minister schrijft dat de sollicitatieplicht niet ter discussie staat, maar
toch wil ik een poging doen om die weer ter discussie te stellen. Een
sollicitatieplicht in crisistijd betekent immers veel brieven schrijven voor
niks. Dat betekent zinloos schrijven. Wij moeten niet voor het verrichten
van zinloze activiteiten zijn. Erger nog, brieven worden niet beantwoord.
Dat betekent dat solliciteren in crisistijd voor heel veel mensen een uiterst
deprimerende aangelegenheid is. Je moet het doen, maar antwoord krijg
je niet en als je wel antwoord krijgt, is het antwoord nee. Dat is heel slecht
voor het gevoel van eigenwaarde van mensen. Ik roep de minister dan
ook op om de sollicitatieplicht in crisistijd te versoepelen, niet over de
hele linie, maar om duidelijk af te spreken met de werkcoaches van het
UWV dat de sollicitatieplicht alleen geldt voor mensen met perspectieven
op de arbeidsmarkt van nu. Mensen zonder perspectief moeten niet
worden belast met zinloze activiteiten. Een sollicitatiebrief in deze tijd is
een soort schot hagel. Je schiet daar geen baan mee, je zult dat anders
moeten doen.
Mevrouw Ortega-Martijn (ChristenUnie): Ik heb ook zo mijn bedenkingen
bij de sollicitatieplicht. De heer Ulenbelt zegt dat mensen zonder
perspectief in crisistijd niet moeten worden belast met een sollicitatieplicht. Wat stelt hij dan voor om deze mensen wel actief te houden?
De heer Ulenbelt (SP): Gelukkig zijn veel van deze werklozen heel actief.
Het heeft mijn voorkeur dat deze mensen een vorm van scholing krijgen
om ze bij de tijd te houden. Alles is beter dan zinloos solliciteren.
Omscholing kan aan de orde zijn als er geen perspectief is in het eigen
vak. Daarvoor ontbreken de faciliteiten. Actief zijn in de omscholing biedt
waarschijnlijk meer perspectief dan alleen maar brieven schrijven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 29 544, nr. 247

8

De heer Van Hijum (CDA): De heer Ulenbelt doet net alsof er in crisistijd
geen enkel perspectief op de arbeidsmarkt is. Moet je juist niet
voorkomen dat mensen langdurig werkloos worden? Volgens mij is dat de
opgave waar wij voor staan: een situatie zoals in de jaren tachtig
voorkomen waarin mensen langdurig aan de kant staan. Om te
voorkomen dat dit gebeurt, moet er als het even kan binnen een halfjaar
perspectief ontstaan. De sollicitatieplicht kan daarbij helpen, maar ook
omscholing en zoekactiviteiten. Je moet deze dynamiek organiseren.
De heer Ulenbelt (SP): Zoekactiviteiten zijn prima, maar als de kans op
werk in deze tijd van oplopende werkloosheid klein is – het UWV bereidt
zich nota bene voor op massaontslagen – dan is het verplichten van
mensen om te solliciteren in feite niets anders dan mensen verplichten
om mee te doen aan een loterij. Je wordt alleen afgerekend op de vraag
of je voldoende brieven schrijft. Als je kunt beargumenteren waarom het
handiger is om gericht één goede brief in de maand te schrijven, in plaats
van twee per week, en je kunt dat aantonen, zou het heel mooi zijn als
men daar rekening mee houdt. Nu wordt daar geen rekening mee
gehouden. Er is een bureaucratische plicht om brieven te schrijven en dat
is zinloos, dat is waanzin.
De heer Van Hijum (CDA): De heer Ulenbelt verengt de discussie tot het
schrijven van brieven. De Kamer heeft eerder tegen de minister gezegd
dat, bijvoorbeeld in geval van oudere werknemers, niemand voor zinloze
brievenschrijverij is. Maar dat is iets anders dan je niet hoeven inspannen
om werk te vinden, ook in een tijd waarin dat misschien moeilijker is. Ik
vind dat u mensen op deze manier afschrijft, mijnheer Ulenbelt, als je hun
niet vraagt om mee te zoeken naar een andere baan en organisaties ertoe
inricht om hen daarbij te ondersteunen. Volgens mij ben je dan niet goed
bezig.
De heer Ulenbelt (SP): Scholing van werklozen is beter dan zinloos
sollicitatiebrieven schrijven. Ik ben het helemaal met u eens dat mensen
zich moeten blijven inspannen, maar het opleggen van een sollicitatieplicht dient dat doel niet. Bij het UWV zou een arbeidsbemiddelaar
moeten zitten die vaststelt wat mensen kunnen. Hij of zij zou moeten
weten: daar zit een werkgever en die koppel ik aan mijn cliënt. Daar
hebben mensen wat aan, meer dan aan het ongericht schrijven van
sollicitatiebrieven. U hebt daar ook kritiek op, dat weet ik. Maar de
minister geeft geen krimp. Dat betekent nog steeds dat een werkloze een
lagere uitkering krijgt als hij naar het oordeel van een UWV-reintegratiecoach of een andere bureaucraat bij het UWV niet voldoende
solliciteert. Zo horen wij niet met mensen om te gaan. Volgens mij wilt u
dat ook niet.
Mevrouw Ortega-Martijn (ChristenUnie): De heer Ulenbelt verbindt de
sollicitatieplicht alleen aan het schrijven van brieven. Ik heb hem zojuist in
zijn betoog echter horen zeggen dat er ook andere zoekmethodes zijn,
onder andere speeddaten – de heer Ulenbelt deed daar een beetje
smalend over – en netwerken. Waarom richt de heer Ulenbelt zich alleen
maar op het schrijven van brieven? De sollicitatieplicht houdt veel meer in
dan alleen maar brieven schrijven. De minister heeft aangegeven dat hij
het UWV gaat oproepen om maatwerk te leveren. Men moet bezien welke
zoekmethodes het beste werken voor een specifieke cliënt. Wat vindt u
daarvan, mijnheer Ulenbelt?
De heer Ulenbelt (SP): Momenteel is op de werkbriefjes niet eens ruimte
voor het invullen van gegevens over speeddaten. Dan wil ik wel eens van
de minister weten hoe het UWV dan met de volgens u reeds versoepelde
sollicitatieplicht omgaat. Volgens mij wilt u dat ook wel weten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 29 544, nr. 247

9

Mevrouw Ortega-Martijn (ChristenUnie): Ja, ik heb daar zelf ook vragen
over gesteld. U hebt het nu over een versoepelde sollicitatieplicht. Ik zeg
dat er meer zoekmethodes zijn, meer manieren om ervoor te zorgen dat
mensen aan een baan worden geholpen.
De heer Ulenbelt (SP): Natuurlijk zijn er meer zoekmethoden. Het gaat er
echter om hoe het UWV ze beoordeelt in het kader van de vraag of
iemand genoeg heeft gedaan. De sanctie is en blijft immers korten op de
uitkering. Ik ben benieuwd hoe het UWV er nu mee omgaat.
Tot slot. Hoe staat het met de projecten voor social return? Ik lees in de
brieven dat men wil gaan aanbesteden en dat daarbij de eis wordt
opgenomen dat mensen aan de onderkant van de arbeidsmarkt aan de
slag gaan bij catering- en schoonmaakbedrijven. Schoonmaakbedrijven
tonen de laatste tijd wel het allerminst respect te hebben voor de
onderkant van de arbeidsmarkt. Ik ben dan ook benieuwd hoe dat nu gaat.
Ik zie wel voordelen van social return, maar waarom proberen ministeries
dan geen mensen in te sluiten, in hun eigen organisatie, taken af te
splitsen zodat banen op ministeries en misschien elders bij de overheid
geschikt worden gemaakt voor bijvoorbeeld mensen met een handicap? Ik
denk dat insluiten beter is dan aanbesteden.
Mevrouw Yücel (PvdA): Voorzitter. Voor de PvdA telt iedereen mee en
moet iedereen mee kunnen doen, ieder met zijn of haar eigen talenten en
niveau. «Werk, werk, werk» is niet voor niets een belangrijk motto van de
PvdA. Vandaag spreken wij over re-integratie. Re-integratie is een
belangrijk middel voor bijvoorbeeld mensen met arbeidsbeperkingen of
mensen die al ouder zijn om weer mee te kunnen doen. De PvdA wil deze
mensen juist in deze tijd kans op werk blijven bieden. Wij willen hen niet
aan de kant laten staan. Wij schrijven, zoals gezegd, geen mensen af:
iedereen telt mee.
Een paar weken geleden hebben wij met de minister gesproken over de
stopzetting van re-integratietrajecten door het UWV, omdat het budget
voor 2010 al op zou zijn. De minister heeft de toezegging gedaan dat
betrokkenen hun re-integratietraject af mochten maken en dat anderen,
zoals eerder beloofd, eraan mochten beginnen. Wij horen verhalen
waaruit blijkt dat dit nog niet het geval is. Mensen zijn teleurgesteld. Ze
hebben te horen gekregen dat iedere dienstverlening moest worden
gestopt. Werkgevers trekken hun vacatures in, omdat opengestelde
leer-werkvacatures niet worden vervuld. Wij willen graag de garantie van
de minister dat de toegezegde en ingezette re-integratietrajecten weer
doorgang vinden. Wij hebben hierover immers op 16 maart jl. een
afspraak gemaakt en deze moet worden waargemaakt.
Wij waren uitermate verbaasd over de politieke uitspraken van de
voorzitter van het uitvoeringsorgaan van het UWV. Dit is niet de eerste
keer. De afgelopen maanden heeft deze voorzitter vaker politieke
uitspraken gedaan. De PvdA wil graag van de minister weten of hij de
zorg van de voorzitter van de raad van bestuur van het UWV deelt over
het afnemende draagvlak voor de inzet van re-integratie. Wij vinden de
toelichting van de minister zelf op de inzet van re-integratiegelden voor
arbeidsongeschikten helder. Wij willen in herinnering brengen dat
herbeoordeelde WAO’ers aan de slag zouden worden geholpen met
brugbanen. De PvdA wil niemand langs de kant laten staan en wil daarom
van de minister horen hoeveel brugbanen gerealiseerd zijn. 3000 mensen
zouden op deze manier op weg worden geholpen op de arbeidsmarkt.
Ik wil benadrukken dat scholing ontzettend belangrijk is om talenten te
ontwikkelen en te benutten. Is het mogelijk om de middelen voor de
scholingsbonus ruimer in te zetten, en wel voor het financieren van de
scholingscomponent in leer-werktrajecten, ook daar waar geen
O&O-fonds aan de orde is? Wordt ESF-geld ingezet voor de scholingscomponent in leer-werktrajecten? Zo ja, op welke schaal? Hoeveel ESF-geld is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 29 544, nr. 247

10

daarvoor potentieel beschikbaar? Wij vinden dat alle financieringsbronnen
benut dienen te worden om mensen erbij te houden en perspectief te
bieden.
Tot slot wil de PvdA dat alle jonge schoolverlaters worden gevolgd tot zij
een startkwalificatie voor een reguliere baan hebben. Ik vind het daarom
ronduit teleurstellend dat de staatssecretaris er slechts zeer beperkt in
geslaagd is om jongeren in beeld te houden. Alleen op basis van vrijwillig
een formulier invullen komen we er niet. De PvdA vraagt zich af of er ook
aan andere methodes wordt gedacht en, zo ja, welke. Een jongere hoort
op school te zitten of, het liefst met een startkwalificatie, aan het werk te
zijn, en wel daar waar hij of zij zich verder kan ontwikkelen. Een andere
optie zou er niet moeten zijn. Jongeren zijn het sociaal kapitaal van de
toekomst van de samenleving. Jongeren voldoende kwalificeren voor de
toekomst is in sociaal en economisch opzicht investeren in de samenleving van nu en morgen.
Minister Donner: Voorzitter. De heer Van Hijum en anderen zeiden dat we
al sinds drie jaar met elkaar spreken over re-integratie. Naar de
inschatting van de heer Van Hijum is dit het laatste gesprek hierover. Ook
ik voorzie dat. In de afgelopen drie jaar heb ik namelijk het beeld gekregen
dat de discussie over re-integratie een niet te winnen debat is. Dat het
UWV ook vorig jaar, in het crisisjaar 2009, meer dan 200.000 mensen aan
een baan heeft geholpen, bewijst dat re-integratie overbodig is. Immers,
ook zonder re-integratiemiddelen hadden ze die wel gekregen. Alle
mensen die geen baan gekregen hebben, leveren het bewijs dat
re-integratie niet werkt, want ze hebben geen baan gekregen.
De Kamer heeft er in de wet voor gekozen om het grootste deel van de
re-integratiemiddelen bij de gemeenten te leggen, in het kader van de
WWB. Regelmatig wordt gezegd dat dit een groot succes is. Vervolgens
hoor ik in dit debat dat alle klachten hierover bewijzen dat re-integratie
niet werkt. Dat er niet wordt aanbesteed komt doordat de Kamer in de
WWB aan de gemeenten de keuze heeft gelaten of er al dan niet wordt
aanbesteed. Dat geldt niet voor het UWV. Derhalve kun je niet met totale
cijfers werken. Dit geldt ook voor andere zaken. Natuurlijk kunnen we
terugkomen op het overdragen van uitvoerende taken aan gemeenten,
maar ik lees in alle verkiezingsprogramma’s dat wij ermee verdergaan. Er
wordt geconstateerd dat het percentage succes van 57% te beperkt is, dat
dit verbeterd moet worden en dat vooral moet worden ingezet op
moeilijke trajecten. In crisistijd moeten wij de sollicitatieplicht voor
ouderen echter afschaffen, want er is toch geen perspectief. Wij moeten
deze groep wel scholen, zonder perspectief op een baan. Dat is weer in
strijd met de afspraken over selectiviteit. Kortom: dit debat is niet te
winnen. De heer Linthorst geeft in het interview aan dat de steun voor
re-integratie afkalft en dat hij zich daarover zorgen maakt. Ik geloof dat ik
duidelijk gemaakt heb dat ik deze zorg deel als we op deze wijze doorgaan
met discussiëren over re-integratie.
De heer Van Hijum (CDA): Ik geef meteen maar even wat tegengas. In dit
geval gaat het over constateringen – ik beperk mij even tot mijn eigen
uitspraken – die ik niet zelf verzonnen heb. Het gaat om dingen die
voortvloeien uit de hoorzitting die we hierover hebben gehouden en uit de
beleidsdoorlichting die nota bene door het ministerie zelf is uitgevoerd en
waarin allerlei kritische kanttekeningen worden geplaatst bij de effectiviteit. Wij hebben vervolgens een aantal afspraken gemaakt om dit anders
en beter te doen. Daarover heb ik enkele kritische vragen gesteld. Ik blijf
bij mijn constatering dat «anders en beter» op dit moment niet uit de verf
komt.
Minister Donner: Akkoord, maar dan zonderen wij de constateringen die
betrekking hebben op re-integratie door gemeenten in het kader van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 29 544, nr. 247

11

WWB duidelijk af. Dit is dan verder een zaak van de gemeenten. De IWI
rapporteert erover. Alle constateringen hierover komen verder voor
rekening van de gemeenten of wij herroepen de WWB en centraliseren de
re-integratie. Ik geloof dat dit zo ongeveer tegen alle verkiezingsprogramma’s ingaat. Wij moeten eens kiezen: of het is een succes wat wij
doen – de kritische kanttekeningen nemen wij dan op de koop toe, want
die zijn niet waar: men doet het immers goed – of wij constateren dat men
het niet goed doet, maar dan moet de Kamer ook de instrumenten aan de
minister geven om er wat aan te doen.
Ik kan nu wel ingaan op wat het UWV doet. De opmerking dat tweederde
niet wordt aanbesteed bij re-integratiebedrijven, komt niet overeen met de
werkelijkheid. Het UWV heeft namelijk de wettelijke plicht om
re-integratietrajecten aan te besteden. Dat gebeurt. Dat dit in het kader
van de WWB niet gebeurt, komt doordat het in die wet niet wordt
voorgeschreven. We kunnen hier dus niet constateren dat het grootste
deel niet wordt aanbesteed. Bijgevolg zijn de klachten over de
re-integratiemarkt niet steekhoudend, want die gelden alleen het UWV.
Daarom moeten we kijken naar de effectiviteit van re-integratie bij het
UWV. Die is vrij redelijk. Laten we de discussie dus een beetje ordelijk
houden. Laten wij niet alles onder het containerbegrip «re-integratie» op
één grote hoop gooien en altijd als er iets mis is, constateren dat de hele
re-integratie om die reden mis is, want dan is het debat niet te winnen.
De heer Van Hijum (CDA): Zo steek ik het niet in. Ik heb dat ook niet van
mijn collega’s gehoord. Een paar weken geleden hebben wij een discussie
gehad over de toename van de uitvoeringskosten van het UWV. Het aantal
werkcoaches en activiteiten die men zelf ter hand neemt, neemt ook toe.
Er is dus wel degelijk sprake van een zekere renationalisatie. Bovendien is
de scheiding tussen publiek en privaat wel degelijk een discussie die je
kunt aangaan. Ik heb alleen maar om een mening gevraagd. Deelt de
minister de constatering dat deze ontwikkeling gaande is? Deelt hij de
zorg over het feit dat een en ander de efficiëntie niet ten goede komt? De
eigen inspectie van de minister constateert ook dat er geen kostenafweging plaatsvindt.
Minister Donner: Dat constateert men in het bijzonder bij de gemeenten.
De heer Van Hijum zegt dat werkcoaches een bewijs zijn van renationalisatie, maar zij worden ingezet in antwoord op de selectiviteit die de Kamer
wenst, namelijk maatwerk leveren. Het is het gevolg van het feit dat wij
inmiddels in een crisis beland zijn en de WW-cijfers oplopen. Een en
ander is dus geen bewijs van renationalisatie, maar het gevolg van keuzen
die hier besproken en gemaakt zijn op het terrein van selectiviteit en het
gegeven dat het crisis is. Dat heeft inderdaad effect op de re-integratie en
de beschikbaarheid van banen en gevolgen voor de beschikbaarheid van
middelen, wat leidt tot selectiviteit. Een en ander is in het plan van aanpak
en bij de begroting uitvoerig met de Kamer besproken. De keuzen ten
aanzien van arbeidsongeschiktheid zijn hier ook besproken. Er zijn verder
geen vragen over gesteld. Dit is alleen maar uitvoering van afspraken met
de Kamer. Het vormt geen bewijs dat bij arbeidsongeschiktheid hetzelfde
probleem speelt als bij de WW. Bij de WW is sprake van een probleem dat
wij twee weken geleden besproken hebben. Voor arbeidsongeschiktheid
zijn er middelen te over: ongeveer 200 mln. Er is inderdaad gekozen voor
mensen die gedeeltelijk arbeidsongeschikt zijn. Vanwege de herbeoordelingsoperatie zal er heel selectief worden omgegaan met het inzetten van
re-integratietrajecten, namelijk alleen als er een vinger opgestoken wordt.
Ik geef toe dat ik ook even reageer op het ongedifferentieerde
ongenoegen dat ik bij de Kamer constateer. «Ongedifferentieerd» heeft
betrekking op de partijen waar de geluiden vandaan komen. Op deze wijze
maken wij iets wat van belang is kapot. Re-integratie is nodig en zal meer
nodig zijn, omdat de arbeidsmarkt ingewikkeld is. De afgelopen jaren is de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 29 544, nr. 247

12

effectiviteit toegenomen. Op een gegeven moment zijn wij begonnen met
de omvorming van het UWV: een totale operatie waarin zaken zijn
samengetrokken, gevoegd bij het afstoten van de WWB waarbij een
belangrijk deel van de middelen voor re-integratie naar de gemeenten zijn
overgeheveld. Ik heb er al ettelijke keren op gewezen dat het UWV
ongeveer 450 mln. voor re-integratie van om en nabij 1 miljoen mensen
met een uitkering heeft. De gemeenten kunnen beschikken over 1,5 mld.
voor re-integratie – nu is het iets minder, namelijk 1,3 mld. – voor zo’n
350 000 mensen in de bijstand. Dat zijn de cijfers. Daar moeten wij ons
aan houden. Waar het UWV zich volledig inzet, overigens met redelijke
resultaten, ook in deze crisistijd, moeten wij niet telkens weer constateren
dat het niet deugt omdat het in een andere uithoek van de
re-integratiemarkt niet deugt.
De heer Van Hijum (CDA): De minister zegt dat wij op deze manier
kapotmaken wat van belang is. Het belang van re-integratie op zichzelf
staat niet ter discussie, zeker niet van kwetsbare groepen. Ik ben ervan
overtuigd dat wij de re-integratie kapotmaken als wij niet kritisch blijven
letten op de manier waarop het geld wordt uitgegeven. Wij kunnen niet
accepteren dat het beeld blijft bestaan dat het geld maar over de balk
wordt gesmeten. Laten wij ook even eerlijk zijn: 100 mln. in 3 maanden
tijd opmaken ... Dat maakt het beeld van re-integratie tot wat het is, niet
het stellen van kritische vragen door de Kamer.
Minister Donner: We zijn het volstrekt eens dat het van belang is om een
en ander kritisch te volgen. Dat veronderstelt dat wij goed weten waar wij
het over hebben. Als wij het hebben over re-integratie in het kader van de
WW en de problemen die zich daarbij voordoen, moeten wij die niet gelijk
laten «overborrelen» naar de re-integratie bij de gemeenten of de
re-integratie van arbeidsongeschikten. Dat zijn namelijk verschillende
categorieën. Dat op het terrein van de WW inderdaad niet is voldaan aan
de afspraken over een selectievere inzet van de middelen, klopt, maar dat
is geen reden om te constateren dat er geld over de balk gesmeten is. Dan
zou men geen signalen moeten afgeven over alle klachten dat trajecten
niet door kunnen gaan. Dat is dan het over de balk gesmeten geld waar
wij het over hebben. Ik ben gaarne bereid om over de problemen te
spreken, maar niet op deze wijze waarbij alles met een negatieve saus
wordt overgoten.
Mevrouw Yücel (PvdA): Wij moeten inderdaad niet alles van de negatieve
kant bekijken. Wij spreken over re-integratie. Preventie is net zo belangrijk.
Er moet ook gezegd worden dat wij met de crisispakketmaatregelen
150.000 mensen aan het werk hebben gehouden en dat wij de laagste
werkloosheid in Europa hebben. Er zijn ook heel veel successen in
re-integratieland. Voortijdig schoolverlaten is teruggedrongen, zelfs in
deze periode. Er is sprake van een belangrijke stijgende lijn op dat terrein.
Re-integratie is vaak ook iets van lange adem. Dat moeten wij met ons
allen accepteren. Volgens mij – ik sluit mij aan bij collega Van Hijum –
hebben wij niet in het algemeen gezegd dat het niet goed gaat in de
uitvoering van de re-integratie. Dat het voor het grootste deel goed gaat,
ontslaat de Kamer niet van de plicht om kritisch te letten op gemaakte
afspraken. Als wij signalen uit de samenleving krijgen dat er op onderdelen iets is misgegaan, hebben wij de plicht om daar kritisch naar te
vragen en bij te sturen om het draagvlak voor re-integratie hoog te
houden. Immers, iedere persoon die aan het werk wordt geholpen, is voor
ons van groot belang. Daarom zitten wij hier. Op de specifieke vragen die
gesteld zijn, wil ik graag een antwoord ontvangen.
Minister Donner: Dat krijgt u. Ik ben de laatste om te ontkennen dat de
Kamer dit recht heeft. Wij moeten echter voorkomen dat bij ieder punt dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 29 544, nr. 247

13

misgaat, meteen het containerbegrip «re-integratie» wordt gebruikt. Dat
slaat namelijk op een veel breder terrein waar veel meer goed gaat dan
mis.
Nu ook ik mijn ongenoegen heb geventileerd, kan ik rustig op de vragen
ingaan.
De heer Ulenbelt (SP): De minister zegt dat wij niet alles op één hoop
moeten gooien. Dat klopt, maar het is misgegaan toen wij arbeidsbemiddeling inruilden voor re-integratie en acht jaar geleden vrijwel ten volle
aan de markt gaven. Toen zijn de negatieve berichten gekomen. Als je dit
probleem analyseert, is het heel simpel. Het CWI had banen, maar mocht
niet bemiddelen. Re-integratiebedrijven waren bezig met sleutelen aan de
klant, maar hadden geen banen. Toen ging het mis. De minister zegt dat
bemiddeling in 57% van de gevallen succesvol is. Als dat jaar op jaar zo
zou zijn, zou de werkloosheid afnemen. Wij zien de werkloosheid echter
toenemen. Is de minister het met mij eens dat de vormgeving van de
re-integratie in de afgelopen acht jaar, dus het verschuiven van arbeidsbemiddeling naar re-integratie en succespercentages die tot een andere
uitkomst hadden moeten leiden, alle aanleiding geven tot het hebben van
heel negatieve gevoelens daarover?
Minister Donner: In de afgelopen 8 jaar is voor het eerst in 25 jaar het
aantal uitkeringen gedaald dankzij de maatregelen die getroffen zijn. De
heer Ulenbelt geeft een verkeerde voorstelling van zaken als hij zegt dat
arbeidsbemiddeling is ingeruild voor re-integratie. Er is een differentiatie
gemaakt tussen enerzijds arbeidsmiddeling en anderzijds trajecten voor
re-integratie. Inzake het UWV is bij wet bepaald dat dit geschiedt via
aanbesteding. In het begin zijn hierbij fouten gemaakt. Dat is voorwerp
geweest van de evaluatie van artikel 23 inzake de re-integratie. Naar
aanleiding daarvan is een plan van aanpak opgesteld. Ook in de nieuwe
aanbestedingsvoorwaarden kunnen wij constateren dat sprake is van een
veel selectievere en gerichtere inzet, juist in het licht van effectiviteit. Het
succes dat tot 2008 geboekt is, met de veranderingen op het vlak van de
WWB en op het vlak van de SUWI-organisatie, kan men nu niet gaan
afmeten aan het gegeven dat het afgelopen jaar en dit jaar de werkgelegenheid is toegenomen vanwege de financieel-economische crisis. Die
leidt tot toenemende werkloosheid, maar die cijfers kan men niet als
uitgangspunt nemen. Desondanks heeft meer dan 57% van de mensen
een baan gevonden in een crisisjaar, meer dan 100 000 zelfs binnen 3
maanden nadat zij hun baan verloren hadden. Op een totaal dat de
afgelopen tijd met iets meer dan 200 000 is toegenomen, is dat ongeveer
de helft van de instroom. Ook vergeleken met andere landen vind ik dat
vrij respectabel. Dat is te danken aan de mobiliteit en aan de verschillende
instrumenten.
De voorzitter: Hebt u over dit onderwerp weer een vraag, mevrouw
Ortega-Martijn? Wij praten er nu al bijna 25 minuten over. Ik zou heel
graag doorgaan.
Mevrouw Ortega-Martijn (ChristenUnie): De minister was op
oorlogspad, niet de Kamer.
De voorzitter: Volgens mij heeft de minister al alle antwoorden en
reacties gegeven die er überhaupt op te geven zijn.
Mevrouw Ortega-Martijn (ChristenUnie): Ik wil er toch iets over zeggen.
Devoorzitter: O nee!

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 29 544, nr. 247

14

Mevrouw Ortega-Martijn (ChristenUnie): Wij proberen met de beperkte
middelen die wij hebben een zo hoog mogelijk rendement te behalen. Ik
vind het dan vreemd dat de minister op deze manier op de Kamer gaat
schieten. Daarom zei ik dat de minister op oorlogspad was. Ik heb het
recht op een weerwoord. Als er op mij geschoten word, moet ik terugschieten of moet ik een schild hanteren, bij wijze van spreken. Deelt de
minister de mening dat wij alles op alles moeten zetten om de beperkte
middelen die wij hebben, zo effectief en efficiënt mogelijk in te zetten voor
een zo hoog mogelijk rendement?
Minister Donner: Daarmee ben ik het geheel eens.
De voorzitter: Gaat u verder met de beantwoording.
Minister Donner: Dat is een toelichting op de stelling dat we de afgelopen
jaren steeds meer proberen, de beperkte middelen die er zijn zo goed
mogelijk in te zetten. Zonder meer erken ik dat dit vorig jaar met
betrekking tot de WW-aanbestedingen enigszins is misgegaan vanwege
een tekortkoming in de sturing.
Mevrouw Ortega had het over de positie van ouderen en over eerdere
uitspraken die ik hierover gedaan heb. Deze hadden betrekking op de
toename van de werkloosheid in de verschillende groepen. Uit de jongste
CBS-cijfers moet je opmaken dat er nu weliswaar een grotere gelijkheid is,
maar dat het beeld dat ouderen met voorrang werk verliezen, ook in deze
crisis, tot nu toe gelukkig minder klopt dan wij vreesden. Dat de positie
van ouderen op de arbeidsmarkt minder is, is inderdaad in converso. Ik
heb een nota geschreven over wat er nodig is om de arbeidsmarktpositie
van ouderen te verbeteren. Als men boven een bepaalde leeftijd een baan
verliest, is de arbeidsmarktpositie moeilijk. Dat is voor mij echter geen
reden om, zoals de heer Ulenbelt bepleit, de sollicitatieplicht voor ouderen
af te schaffen. Dat is tegelijkertijd de reden dat ik er wel mee akkoord ga
dat het UWV andere methoden van solliciteren accepteert, juist vanwege
het ontmoedigende effect als je geen of een negatief antwoord krijgt op
de brieven die je moet sturen. Dat is echter geen reden om ons neer te
leggen bij het gegeven dat het op dit moment moeilijker is om een baan
te vinden. Met de sollicitatieplicht verdwijnt geleidelijk aan ook de inzet.
Ook een apparaat als het UWV zal zich gaan richten op die mensen voor
wie wel een sollicitatieplicht geldt. Deze personen hebben er ook eerder
recht op, omdat zij aan een wettelijke plicht moeten voldoen. In dit geval
geldt dus een fundamentele afweging. Het beeld zou kunnen zijn – zo
bedoelt de heer Ulenbelt het niet – dat wij ouderen afschrijven voor de
arbeidsmarkt. Ik verwacht echter dat wij ze binnen de kortste keren weer
hard nodig zullen hebben, ook na deze periode. Heb je ze eenmaal buiten
beeld geplaatst, dan zal het, naar ik vrees, moeilijk zijn om ze terug te
krijgen. Ik ben zeker bereid om verder na te denken over de vraag op
welke wijze wij methoden kunnen vinden om ouderen meer perspectief te
bieden.
In de brief aan de Kamer heb ik in antwoord op de vragen van mevrouw
Ortega uiteengezet wat inmiddels gereed is. Mevrouw Ortega vroeg naar
de keuze. Deze is in samenspraak tussen de werkcoach en de betrokken
oudere gemaakt. Laten wij eerst even kijken hoe het werkt en daarna
bezien waar verbeteringen aan te brengen zijn.
In het verlengde daarvan vroeg mevrouw Ortega naar de onafhankelijke
klachtenloketten. Op dat punt constateerde zij dat de weg naar de
ombudsman niet begaanbaar is. Het UWV heeft een klachtenbureau
waarvan de ombudsman in zijn rapporten constateert dat het een
voorbeeld is voor andere overheidsdiensten. Een onafhankelijk klachtenbureau daarnaast zal in wezen neerkomen op een specifieke ombudsman
voor het UWV. Ik zie daartoe in alle eerlijkheid geen directe aanleiding,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 29 544, nr. 247

15

juist omdat de huidige klachtenprocedure ook naar extern oordeel redelijk
tot goed functioneert.
Mevrouw Ortega-Martijn (ChristenUnie): Ik ben benieuwd in hoeverre de
cliënten van het UWV hiervan op de hoogte zijn. Het vervelende is dat de
Kamer alleen signalen krijgt als het niet goed gaat. In hoeverre zijn de
cliënten van het UWV op de hoogte van de mogelijkheid van een
klachtenprocedure?
Minister Donner: Daar kan ik nu niet onmiddellijk op antwoorden. Ik zal
dit punt nog bespreken met de cliëntenbureaus. Uit de toetsing van de
normen die gehanteerd worden moet je afleiden dat de tevredenheid
onder de cliënten van het UWV voortdurend toeneemt. Ik krijg evenzeer
de brieven met klachten. Op basis hiervan laat ik regelmatig navragen hoe
bepaalde zaken zitten omdat ze naar mijn gevoel niet stroken met het
beeld dat het wel goed loopt. Ik zal dit punt meenemen.
Verder is er gevraagd naar de aangegane verplichtingen. Deze worden
nagekomen. Dat ligt in de aard van de aangegane verplichtingen. Op dit
moment wordt zo goed mogelijk in individuele gevallen nagegaan of er
sprake is van aangegane verplichtingen of dat er een andere invulling aan
gegeven kan worden, gegeven de omstandigheden. De omvang van het
totale aantal aangegane verplichtingen is hierdoor nog niet duidelijk.
Hierdoor ontstaat het beeld van een zekere vertraging. Er is een stop gezet
op de aanbesteding aan kleinere integratiebureaus. Naar ik begrepen heb,
heeft het UWV in een rondschrijven van 6 april aangegeven dat op dit
punt opnieuw verplichtingen kunnen worden aangegaan, zij het met mate
en binnen de grenzen van de uitvoering van een selectiever beleid.
Dat wat de aangegane verplichtingen betreft.
Mevrouw Ortega-Martijn (ChristenUnie): Voor mij is niet helder of alle
re-integratiebureaus met het UWV gesprekken hebben gevoerd over deze
aangegane verplichtingen. Stel, er ligt al een re-integratieplan met de
handtekening van de cliënt, maar zonder de handtekening van de
werkcoach. Valt dit dan onder aangegane verplichtingen?
Re-integratiebureaus willen dat weten.
Minister Donner: Dat zijn nu net de onduidelijke gevallen. Als het gaat om
re-integratietrajecten voor mensen die minder dan een jaar werkloos zijn,
wordt zo veel mogelijk op individueel niveau bezien of er een andere
invulling mogelijk is. Dat betreft namelijk de uitvoering van beleid. Onder
andere omstandigheden zou de verplichting niet aangegaan kunnen zijn.
Als er een verplichting is, wordt deze nagekomen. Echter, als er maar van
één kant een handtekening is, is er strikt genomen geen verplichting. Dan
vindt er een gesprek plaats over de te kiezen invulling, ter uitvoering van
het bestaande beleid.
Mevrouw Ortega-Martijn (ChristenUnie): Als er sprake is van een
re-integratieplan, heeft het re-integratiebureau zijn werk toch gedaan?
Minister Donner: Ik kan niet precies in de praktijk kijken. Als er verplichtingen zijn, worden ze uitgevoerd. Echter, als er nog geen verplichtingen
zijn aangegaan, wordt gekeken naar een eventueel andere invulling.
Mevrouw Ortega-Martijn (ChristenUnie): Ik heb gevraagd of alle
re-integratiebureaus hierover zijn benaderd.
Minister Donner: Dat kan ik niet zeggen, want dat is de praktijk van de
uitvoering. Ik neem aan dat de re-integratiebureaus wel allemaal zijn
ingelicht over de stop op het aangaan van verplichtingen en dat zij een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 29 544, nr. 247

16

rondschrijven hebben gekregen. Ik neem ook aan dat men in geval van
onduidelijkheid eigener beweging contact heeft opgenomen met het
UWV.
Mevrouw Yücel (PvdA): Ik wil meer toelichting op de verplichting.
Volgens mijn informatie stuurt het UWV in de praktijk mensen op pad om
te kijken naar een passend re-integratiebureau. Men moet zien of er een
klik is of niet. In die fase wordt er dus geïnvesteerd, zowel door de cliënt
als door zo’n bureau. Als men er samen uit is, is de tweede stap dat er een
handtekening wordt gezet. De minister zegt dat er pas in de tweede fase
een verplichting is jegens de cliënt. Dan laten wij de mensen die over de
streep getrokken zijn en een hobbel genomen hebben – ze hebben
geïnvesteerd, ze hebben hoop gekregen, ze zijn goed op weg – nu zitten.
Begrijp ik dat goed?
Minister Donner: Aan de ene kant is het antwoord ja, omdat het de
uitvoering van het beleid is waarvan we constateerden dat het niet
uitgevoerd werd. Aan de andere kant is het antwoord nee. Dat is het
dubbele van de situatie. Als u zegt: die laten we zitten, kunt u niet
tegelijkertijd – ik geef toe dat anderen dit zeiden, maar ik spreek nu met de
Kamer en niet met afzonderlijke fracties – zeggen dat het over de balk
gesmeten geld is, want dan hebben we het over dat soort gevallen.
Daarom zei ik dat er ook in het individuele geval wordt gekeken naar de
situatie, er wordt nagegaan of er andere mogelijkheden zijn en hoe hard
het is. Dat onderzoek vindt plaats om na te gaan of ergens al dan niet mee
door moet worden gegaan. In het individuele geval onttrekt zich dat aan
mijn waarneming, want dat doet het UWV, de uitvoerende instelling.
Mevrouw Yücel (PvdA): Ik vind het belangrijk dat we wel naar die groep
kijken. Als we sec kijken naar de verplichting die ontstaat zodra er een
handtekening is gezet onder een uitgewerkt re-integratieplan, zitten we al
in de tweede fase. In mensen die in eerste fase zijn geactiveerd, is
geïnvesteerd. Het UWV zou hun op een andere manier toch een aanbod
moeten doen om ze vast te houden, want zij zijn potentieel op weg naar
een baan. We mogen ze niet zo maar halverwege in de steek laten.
Minister Donner: Daarom heb ik ook in de eerdere discussie gezegd dat
re-integratietrajecten maar een van de instrumenten vormen. Er vindt op
dit moment een gesprek plaats over de andere mogelijkheden die er zijn
voor dit soort gevallen. Ik constateer dat de potentiële effecten, ook
budgettaire effecten, vele malen groter zullen zijn als er geen verplichting
is, al heb ik nu nog geen duidelijk beeld hoe groot die zijn, juist vanwege
de gesprekken die worden gevoerd. Anders betekent het gewoon dat alles
wat er is gedaan, alsnog wordt meegenomen. Daarvan moet ik constateren dat het in strijd is met het afgesproken beleid. Het is nogal arbeidsintensief om dat te doen. Daarom kan ik nu nog niet concreet over de
afronding van de operatie spreken. Die is gaande. In individuele gevallen
kan het resultaat ervan onbevredigend zijn. Ik kan niet garanderen dat
iedere uitkomst bevredigend is. Ik heb wel aangegeven dat ik begrijp dat
sinds 6 april bureaus weer de mogelijkheid hebben om opnieuw met
re-integratietrajecten te komen, maar dan in de categorie waarvoor nog
geld beschikbaar is: de langdurige gevallen.
Mevrouw Ortega-Martijn (ChristenUnie): Ik heb toch een vraag aan de
minister. Als dit allemaal achter de rug is, kan de Kamer hiervan dan een
overzicht ontvangen?
Minister Donner: Ik vind het volstrekt terecht dat de Kamer een beeld
krijgt van deze situatie waarin de begroting overschreden is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 29 544, nr. 247

17

Mevrouw Ortega-Martijn had een vraag naar aanleiding van de constatering in het IWI-rapport dat er te weinig aandacht is voor moeilijk
bemiddelbare cliënten. In de eerste plaats moet ik vaststellen dat het
IWI-rapport niet het effect van maatregelen betreft, maar het bereik ervan.
In het IWI-rapport wordt vastgesteld dat er binnen een bepaalde groep
voor een bepaald percentage aan trajecten ingezet is. Over die inzet wordt
nu juist besloten naar aanleiding van het antwoord op de vraag wat wel
perspectief biedt en wat niet. We moeten er dus voor waken dat juist de
uitvoering van het beleid om selectiever te zijn en om dus in te zetten op
wat naar verwachting effect sorteert, wordt gebruikt als maatstaf om te
stellen dat het beleid onvoldoende is.
De heer Van Hijum zei dat 70% van de kwetsbare groepen binnen twee
jaar geen re-integratieondersteuning krijgt. Zijn opmerking is, vrees ik, het
gevolg van zeer snelle lezing van het IWI-rapport. Ik heb begrip voor het
feit dat er verwarring kan ontstaan, maar de facto blijkt uit het rapport dat
slechts 6,5% van de mensen die drie jaar of langer in de bijstand zitten –
die worden in het rapport gedefinieerd als de kwetsbare groep – nog nooit
heeft deelgenomen aan een traject. Verder blijkt eruit dat jaarlijks de helft
van alle bijstandsgerechtigden deelneemt aan een traject en dat het
percentage personen die langer dan een jaar in de bijstand zitten, zelfs
hoger is. Ik geef toe dat er in het rapport op een gegeven moment een
heel vreemde berekeningsmethode wordt gehanteerd. Daarbij wordt
gezegd: als u van deze groep deze groep neemt en dit percentage, blijkt
dat van de eindgroep 70% nog nooit een traject aangeboden heeft
gekregen. Dat is dan een selectie van een selectie van een selectie. Als ik
naar het totaal kijk, begrijp ik dat het gaat om 6,5% van de mensen die
drie jaar of langer in de bijstand zitten. Ik geef toe dat ik het niet
nagerekend heb; ik krijg dit aangereikt.
De heer Van Hijum (CDA): Toch staat er heel duidelijk dat 68% van de
mensen die langer dan drie jaar in de bijstand zitten, in beide genoemde
jaren, dus 2007 en 2008, geen re-integratietraject aangeboden heeft
gekregen. Dat strookt niet met wat de minister zegt.
Minister Donner: Tegelijkertijd blijkt uit dat zelfde rapport dat ieder jaar
meer dan de helft van die mensen wel zo’n traject krijgt, dus dat kan nooit.
De heer Van Hijum (CDA): De inspectie zegt dit.
Minister Donner: Het is verwarrend.
Mevrouw Yücel (PvdA): Kunnen wij hierover duidelijkheid krijgen? Het is
wel een belangrijk punt.
Minister Donner: Ik zal proberen om dit duidelijker uit te schrijven.
Mevrouw Yücel (PvdA): Ja, om duidelijk te maken hoe het precies zit.
Minister Donner: Dit bevestigt gewoon mijn beeld van statistieken.
Mevrouw Ortega en anderen hadden vragen over de social return.
Gewezen is er op ervaring met projecten en projecten van gemeenten die
in een aantal gevallen langer dit soort voorwaarden aan aanbestedingen
stellen. Naar aanleiding van de wisseling met de Kamer heeft de minister
van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties gezegd dat nu ook de
rijksoverheid daarvan gebruik gaat maken. Tegelijkertijd onderzoekt die
wat de effectiviteit ervan is, in welke categorieën personen, omdat het de
vraag is of het effectief is voor mensen die gewoon hun baan verloren
hebben of juist voor mensen in de Wajong of mensen die met andere
beperkingen te maken hebben. Dat is ook een voorwaarde. Voor zover ik
weet, lopen er nu bij de Belastingdienst, de Rijksgebouwendienst en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 29 544, nr. 247

18

Rijkswaterstaat projecten waarbij social return in aanmerking genomen
wordt. Ik heb op dit moment geen integraal beeld van de inhoud en de
resultaten van die projecten. Die worden bestudeerd. Zodra mogelijk,
worden die aan de Kamer meegedeeld.
De heer Ulenbelt vroeg welke departementen betrokken waren bij de
proefprojecten. Dat zijn Sociale Zaken en Werkgelegenheid, Landbouw,
Natuur en Voedselkwaliteit en Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, naast
de diensten die ik net noemde. We zitten nog aan het begin van het jaar,
dus we hebben op dit moment nog geen totaalbeeld van wat er zal
worden aanbesteed. Onderwijs, Cultuur en Wetenschap – dit is informatie
die we eerder hebben uitgewisseld tijdens de discussie over de
schoonmaak – draagt de verantwoordelijkheid voor de aanbesteding van
alle schoonmaakcontracten bij de rijksoverheid. Als Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap op dit terrein meedoet, is het mogelijk dat dit ook bij
schoonmaakprojecten betrokken wordt. Nu ben ik mij er geheel van
bewust dat er op dit moment een arbeidsconflict in die sector is. Daar
hebben we eerder over gesproken. In hoeverre deze extra eis dus bij die
aanbesteding complicaties oplevert, onttrekt zich op dit moment aan mijn
waarneming. Nu moet u mij niet aankijken alsof ik daar schuldig aan ben.
Mevrouw Yücel (PvdA): Naar aanleiding van dit punt, social return, vraag
ik mij af welke verplichting de overheid zichzelf oplegt. Hanteren
ministeries en gemeenten daar op dit moment ook een dwingend quotum
voor?
Minister Donner: Daar gaat dit over.
Mevrouw Yücel (PvdA): Ik dacht dat het over de aanbestedingen ging.
Minister Donner: Daar gaat het om. Het gaat erom dat bij de aanbestede
werken de voorwaarde wordt gesteld dat een bepaald percentage van de
aanbestede som wordt gebruikt om mensen met een grotere afstand tot
de arbeidsmarkt aan een baan te helpen. Dat is aan de Kamer meegedeeld. Er wordt in een aantal proefprojecten nagegaan wat er mogelijk is.
Tegelijkertijd wordt er bestudeerd welke groepen dit al dan niet
perspectief biedt. Dat rapporteerde ik net. Die proefprojecten zijn net
gestart, dus het is te vroeg om er de resultaten van te kennen.
Mevrouw Yücel (PvdA): Misschien begrijp ik het nog steeds verkeerd, dus
ik doe nog een poging. Ik bedoel ons eigen personeelsbestand, dus dat
van ministeries en gemeenten. Ik doel op de verplichting aan onszelf, niet
op de aanbestedingen die wij doen.
Minister Donner: Die discussie is vooral gevoerd in het kader van de
Wajong en de WSW. Met de minister van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties zijn er voor de gehele rijksoverheid aantallen
afgesproken. Ik geloof dat 250 plaatsen bij de verschillende departementen gevonden moeten worden. Voor zover ik weet, zit mijn departement al boven het gemiddelde. Dat is dus een ander aspect, maar dat
komt doorgaans niet bij social return aan de orde. Hiermee denk ik de
vragen van mevrouw Ortega te hebben beantwoord.
De heer Van Hijum heb ik, dacht ik, geantwoord dat het beeld van de
gebruikmaking van re-integratiebedrijven wisselt, al naar gelang er wordt
gekeken naar de aanbesteding in het kader van de WWB en de aanbesteding in het kader van het UWV. Het UWV zit aan een wettelijk kader
vast. De enige uitzondering die daarop gemaakt is, heeft betrekking op de
Wajong. De taak om een participatieplan op te stellen, kan namelijk bij het
UWV zelf worden gelegd. Dat varieert dus naar gelang van waarnaar
wordt gekeken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 29 544, nr. 247

19

In het plan van aanpak van juni vorig jaar zijn punten opgenomen met
betrekking tot selectiviteit. Onlangs is het rapport verschenen van het
onderzoek van de Raad voor Werk en Inkomen, die heeft geanalyseerd
wat de effectiviteit er tot nu toe van is. Ik heb de Kamer toegezegd om het
tweede voortgangsrapport over de stand van zaken in de toepassing van
selectiviteit dit voorjaar toe te sturen. Het voorjaar is net begonnen, dus
het kan nog.
Tegelijkertijd constateer ik dat een deel van de ontstane onrust over de
re-integratie van arbeidsongeschikten samenhangt met de selectiviteit die
volgens afspraak ten aanzien van hen wordt betracht. De Kamer is voor de
begrotingsbehandeling in december ingelicht over de invulling van de
bedragen. Even was het beeld dat er geen geld meer voor de re-integratie
van arbeidsongeschikten was, maar dat is ten enenmale onjuist. Voor
2010 is er in totaal 250 mln. voor arbeidsongeschiktheid uitgetrokken. Dat
bedrag stijgt in de loop der jaren. Zo is er in 2011 volgens de ramingen
meer geld voor uitgetrokken. Daarbij moet onderscheid worden gemaakt
tussen de middelen voor de Wajong, waarin een intensivering zit, en de
middelen voor de arbeidsongeschiktheid. Met het UWV is na de herbeoordelingsoperatie, waarbij iedereen in wezen opnieuw is langsgekomen en
in het kader waarvan besproken is of er een traject moest worden ingezet,
afgesproken dat het deel van de mensen dat voor werk in aanmerking
komt – dan hebben we het over de gedeeltelijk arbeidsongeschikten – in
de komende periode zelf het initiatief moeten nemen. Zij moeten zelf dus
vragen om re-integratie om uiteindelijk te komen tot commitment. Dat
hangt samen met het gegeven dat de beperkte middelen verstandig
moeten worden ingezet. Op deze wijze is er in ieder geval ook
commitment van de zijde van degene die geïntegreerd moet worden. In
de eerste plaats is dus het beeld verkeerd dat er geen middelen meer voor
de arbeidsongeschiktheid zijn en in de tweede plaats is het beeld verkeerd
dat het in dezen gaat om honderdduizenden mensen.
De heer Ulenbelt (SP): Wat is dan de oorsprong van de uitspraak van de
heer Linthorst? Hij noemt het een ruwe maatregel waaraan het risico
kleeft dat mensen afgeschreven worden. Wie heeft er nu gelijk, u of de
heer Linthorst? Worden herkeurde WAO’ers, over wie ik heel vaak met u
heb gesproken, aan werk geholpen of moeten zij inderdaad zelf hun
vinger opsteken? Laat u ze nu aan de kant staan of benadert u ze nog wel
actief en helpt u hen werk te vinden? Wat is het nu?
Minister Donner: Mensen die in de WAO zitten, worden niet meer actief
benaderd. Zij moeten zelf aangeven dat zij behoefte hebben aan
re-integratie. Dit moet u zien naast de andere mogelijkheden die er zijn,
zoals inderdaad de brugbanen, waarnaar mevrouw Yücel vroeg. De
informatie daarover staat in de Arbeidsmonitor die de Kamer heeft
ontvangen. Ook daarvan wordt zeer beperkt gebruikgemaakt. Het geldt
alleen voor de mensen die na de herbeoordeling gedeeltelijk arbeidsongeschikt zijn gebleken. Voor de overigen geldt het niet. Dan hebben we het
in totaal over 164.000 personen, dacht ik. Van de niet-werkende gedeeltelijk arbeidsongeschikten is tweederde tussen de 55 en 65 jaar oud. Bij de
eenmalige herbeoordelingsoperatie is er uitdrukkelijk voor gekozen, die
oudere groep niet actief te benaderen. In het licht van de beperkte
middelen en het gegeven dat we bij de herbeoordelingsoperatie al die
mensen die redelijkerwijze perspectief hadden, actief hebben benaderd, is
inderdaad besloten dat betrokkenen in de eerstkomende periode hun
vinger moeten opsteken. Dat is een afspraak. Ik sluit niet uit dat de
constatering van de heer Linthorst ook juist is, namelijk dat dit tot gevolg
kan hebben dat een aantal gevallen worden gemist, maar deze keuze
hangt samen met de selectieve inzet van middelen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 29 544, nr. 247

20

De heer Ulenbelt (SP): Dat is dus een breuk met het oude beleid,
ingegeven doordat het kabinet akkoord is gegaan met bezuinigingen op
het UWV voor dit jaar. Dit is een fundamentele breuk met het beleid van
werk boven inkomen op grond waarvan het kabinet alle afgekeurde
mensen aan een baan zou helpen. Dat is voorbij. Ze moeten nu hun vinger
opsteken. Wie zijn vinger niet opsteekt, laat het kabinet aan de kant staan.
Dat is mijn conclusie.
Minister Donner: Nee, ik heb juist aangegeven dat dit geen breuk met het
oude beleid is; dit is de logische consequentie van het beleid dat de heer
Ulenbelt ook altijd heeft afgewezen: het beleid van de herbeoordeling.
Actiever dan de herbeoordeling hebben we alleen niet. Iedereen is toen
individueel opgeroepen. Er is toen opnieuw gekeken welke mogelijkheden
ieder individu had. Dat heeft vrij veel succes gehad, hoezeer de heer
Ulenbelt en ik waarschijnlijk ook van mening verschillen over de vraag of
je hierop de term «succes» mag toepassen. Ik constateer alleen dat er
sinds die operatie minder aanleiding is om door te gaan met al die
mensen. Dan gaat het voor een deel om oudere mensen van wie we bij de
herbeoordelingsoperatie hebben geconstateerd dat we ze niet opnieuw
moesten lastigvallen vanwege hun verminderde perspectieven op de
arbeidsmarkt. Van hen zeggen we nu dat er minder aanleiding is om ze te
benaderen. Ik zie niet waarom dat een fundamentele breuk is. Nee, dit is
op een logische, verantwoorde wijze omgaan met de huidige situatie,
waarin er minder werk wordt aangeboden, er grenzen zijn aan de
beschikbare middelen en grenzen aan het apparaat dat kan worden
ingezet en dat wij ook op andere terreinen nodig hebben. Dit is een keuze
voor waar we in de woorden van mevrouw Ortega met de beperkte
middelen optimaal effect kunnen sorteren.
Ik had het al even over de constateringen van de IWI inzake de selectiviteit
die de gemeenten in het kader van de WWB betrachten. In het plan van
aanpak is daarop ingegaan. Met gemeenten en Divosa wordt in het kader
van de keten gecommuniceerd om na te gaan hoe er selectiever kan
worden gewerkt. Naar verluidt zal uit de jaarlijkse Divosamonitor blijken
hoe gemeenten daaraan invulling geven. Het UWV geeft daar invulling
aan via de planning-and-controlcyclus, waarbij ik moet constateren – dat
hebben we gezamenlijk gedaan – dat het met de WW-gelden de afgelopen
jaren een beetje misgegaan is.
De heer Van Hijum vroeg naar de re-integratie van ex-kankerpatiënten.
Voor personen die om die reden in de WIA of de Wajong terechtgekomen
zijn, geldt, net als voor anderen, dat de mogelijkheid van een no-riskpolis
bestaat. Dat geldt niet vanwege het enkele feit dat iemand kanker heeft
gehad of herstellend is van kanker. De no-riskpolis is beschikbaar op
grond van de algemene overweging aangaande no-riskpolissen en de
veranderingen die we hebben doorgevoerd bij de invoering van de WIA
en de WGA.
De heer Van Hijum (CDA): De vraag betrof eigenlijk de risicoperceptie
van werkgevers. Hun perceptie van oudere werknemers is voor de
minister ook reden om no-riskpolissen in te voeren. Ouderen zijn niet
minder productief of vaker ziek, maar toch voeren we voor hen een
dergelijke polis in. Waarom zouden we dat om dezelfde reden niet voor
deze groep mensen doen?
Minister Donner: Wij hebben het gedaan voor ouderen vanwege hun echt
fundamenteel andere arbeidsmarktpositie, ook in tijden dat er nog een vrij
grote vraag op de arbeidsmarkt was. Het algemene beeld dat ouderen
vaker ziek zijn, is niet juist, maar weerhoudt werkgevers ervan om
ouderen aan te nemen. Uit statistieken blijkt wel dat ouderen inderdaad,
overeenkomstig het beeld van werkgevers, ernstiger ziek zijn. Een
dergelijk beeld krijgen we niet van een heel specifieke groep patiënten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 29 544, nr. 247

21

Uiteraard is het mogelijk dat er een bepaald beeld bestaat van mensen die
een ernstige ziekte hebben gehad – ik zal niet ontkennen dat dit bij kanker
het geval is – maar daarvan heb ik geen signalen ontvangen. Is dat wel het
geval, dan moeten we echt fundamenteel kiezen – ik heb het niet over
kanker alleen, maar over een groot aantal andere ziekten – voor een breuk
in het beleid ten aanzien van de loondoorbetalingverplichting en de
effectiviteit ervan om werkgevers daarop te richten. Ik herhaal dat als men
vanwege ziekte een tijd lang in de arbeidsongeschiktheidsregeling heeft
gezeten, de normale mogelijkheden gelden om een no-riskpolis te geven
aan mensen die uit die positie een baan vinden.
De heer Van Hijum (CDA): Beluister ik daarin dat als aannemelijk
gemaakt kan worden dat de arbeidsmarkt wel degelijk moeilijker
toegankelijk is vanwege beeldvorming, de minister bereid is om na te
gaan of een dergelijk instrument een toegevoegde waarde kan hebben?
Minister Donner: Nee, dat hebt u verkeerd beluisterd. Ik zet
no-riskpolissen in, kortom de uitzondering op de twee jaar loondoorbetalingverplichting, maar wel restrictief. Dat houd ik graag zo, want anders
vrees ik dat we snel terugvallen in de oude problematiek van arbeidsongeschiktheid.
Mevrouw Ortega-Martijn (ChristenUnie): De minister heeft het over
beeldvorming. Hoe kan het zijn dat deze mensen überhaupt niet worden
aangenomen? Voor zover ik weet, mag een werkgever niet eens vragen
naar de gezondheidstoestand van iemand. Mijn vraag is dus hoe het
mogelijk is dat deze mensen niet worden aangenomen. Of is de praktijk
nog steeds dat werkgevers daarnaar vragen?
Minister Donner: Daarop kan ik geen antwoord geven, want de heer Van
Hijum kwam met een hypothetisch geval of met voorbeelden daarvan,
maar die ken ik niet. De vraag moet dus aan de heer Van Hijum worden
gesteld.
Mevrouw Ortega-Martijn (ChristenUnie): Nee, ik stel de vraag toch aan
de minister. Ik vraag hem graag om dit eens uit te zoeken. Ik vind het
namelijk niet kunnen dat er al in de selectieprocedure over de gezondheidstoestand van mensen wordt gesproken en dat mensen die zo’n
ernstige ziekte achter de rug hebben, niet aangenomen worden. We
hebben er in dit land juist voor gepleit dat dit niet zou gebeuren.
Minister Donner: Wij zijn het op zichzelf eens, maar ik ben afhankelijk van
de signalen die de heer Van Hijum heeft gekregen. Misschien kunnen we
de procedure volgen die we vaker gebruikt hebben, namelijk dat ik mij
even met de heer Van Hijum versta om te kijken over welke gevallen hij
het heeft. We kunnen dan nagaan of dat tot iets leidt. Laat de Kamer
echter niet om toezeggingen vragen over wanneer ik daarover rapporteer
– ik weet dat dit in het verlengde hiervan ligt – want daarop kan ik geen
antwoord geven. Ik moet eerst weten waar het over gaat.
De heer van Hijum vroeg naar de servicepunten en de administratieve
rompslomp. De wijziging van de Wajong is sinds 1 januari van kracht. In
eerste instantie is er inderdaad ingezet op het inrichten van de servicepunten. Daardoor kan het beeld ontstaan dat het op dit moment alleen
maar gaat om het verzamelen van formulieren. Dat is echter alleen maar
het geval omdat we nog in het ontwikkelingsproces van die servicepunten
zitten. Het doel is dat het aantal formulieren beperkt wordt, dat ervoor
wordt gezorgd dat we maar één uitvraag krijgen, dat vervolgens de
formulieren worden ingevuld en dat er één contactpersoon per werkgever
komt voor het bestand van personen. Als het beeld bestaat dat het niet
méér is, is dat verkeerd en kan het er het gevolg van zijn dat we nog bezig

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 29 544, nr. 247

22

zijn met de invoering. Ten slotte wijs ik erop dat het UWV steeds meer
aparte werkmarkten voor Wajong’ers organiseert en dat het UWV
werkgevers op die wijze actief ondersteunt bij het vinden van
werknemers.
De heer Van Hijum vroeg ook hoe de inzet van re-integratietrajecten
duurzamer wordt gemaakt, in het bijzonder als het gaat om de Wajong, als
ik het goed begrepen heb. In de eerste plaats is passend onderwijs
onderdeel van de inzet van voormalig staatssecretaris van Onderwijs
mevrouw Dijksma. Er is inderdaad een traject om na te gaan hoe we op de
arbeidsmarkt veel meer mensen kunnen inzetten die anders in de Wajong
terechtkomen. In de tweede plaats wordt er steeds meer nagegaan hoe
erover afspraken kunnen worden gemaakt. In de derde plaats is met de
re-integratiebedrijven afgesproken dat zij gedurende tweeënhalf jaar
nazorg verlenen aan betrokkenen, zodat de inzet van hen op die wijze
duurzamer wordt en er over hen in ieder geval een beeld kan ontstaan.
De heer Van Hijum vroeg nog naar hoe de 41 mln. voor de scholingsbonus wordt ingezet. Daar ben ik op ingegaan in de arbeidsmarktbrief. Er
zijn nadere vragen over gekomen. Zo vroeg mevrouw Ortega-Martijn naar
wat er op dat terrein werd gedaan om de inzet te verbeteren. Om de
toegankelijkheid te verbeteren wordt de periode waarin de dienstbetrekking niet meer bestond, opgerekt naar drie maanden – nu is die
periode beperkt tot vier weken – juist in het licht van de ervaring die
daarmee is opgedaan. Iets heel anders is de 4,8 mln. die in de arbeidsmarktenvelop was ingezet voor ondersteuning van de tewerkstelling van
mensen in de zorgsector. Dat geld is in de eerste plaats ingezet om de
regionale samenwerking op dit terrein te verbeteren rond de mobiliteitscentra of de plusvestigingen van Werkpleinen. Er zijn ook daar apart
mensen aangetrokken om te bemiddelen, maar bij de invoering bleek ons
dat een veel groter probleem was dat binnen regio’s informatie over waar
nu wel behoefte aan bestond en waaraan niet, niet beschikbaar was op
één plek. Het geld is ingezet om de infrastructuur tot stand te brengen. Het
is een eenmalige investering geweest. Ik hoop de Kamer medio dit jaar te
kunnen berichten over de evaluatie van de uitvoering op dat terrein en
dus over het effect van dat geld.
Mevrouw Ortega-Martijn (ChristenUnie): Ik heb de minister nog een
specifieke vraag gesteld over het uitgebreidere onderzoek naar de
efficiëntie van de verschillende re-integratiemiddelen. Ik heb gevraagd of
daarbij jobhunting, no cure, no pay of no cure, less pay en dergelijke
aspecten zouden worden betrokken.
Minister Donner: U doelt nu waarschijnlijk op het onderzoek dat ter
uitvoering van de motie-Meeuwis wordt opgezet. Dat is een algemeen
onderzoek naar de effectiviteit van de ingezette middelen op het terrein
van re-integratie. Daarin zal niet in detail op de onderscheiden instrumenten worden ingegaan. Dat gebeurt meer in de evaluatie van die
onderscheiden instrumenten. In dezen gaat het slechts om een algemeen
onderzoek naar wat er te zeggen valt over de kosten versus de baten en
over de mate waarin dat leidt tot banen. Dat zullen per definitie globale
gegevens zijn, waarin geen onderscheid wordt gemaakt naar de instrumenten die worden ingezet.
De heer Van Hijum had nog een aantal punten. De brief over jeugdwerkloosheid is onder weg. Het leek ons wat veel om die vanochtend te
versturen, gelet op de ervaringen van gisteren. En vannacht had het niet
gekund. Die brief komt er in ieder geval aan.
De heer Van Hijum (CDA): Ik heb nog een vraag gesteld over de
integralere benadering van Wajong’ers en daarbij het voorbeeld gegeven
van het project Vangrail voor jongeren met licht verstandelijke handicaps.
Daarin worden gedragsproblemen via onderwijs en orthopedagogische

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 29 544, nr. 247

23

behandelcentra aangepakt in combinatie met re-integratie en arbeidsbemiddeling. Het is dus een beetje van dit en een beetje van dat. Daardoor
komt de financiering in de knel. In het hierover uitgebrachte SER-advies
staat dat de integraliteit van dit soort projecten onvoldoende gewaarborgd is vanwege de financieringsstromen en de verkokering. Wat is de
conclusie die het kabinet en deze minister aan dat SER-advies verbinden
om dit soort projecten toch mogelijk te blijven maken? Met enkel het geld
voor re-integratietrajecten zijn ze vaak niet te financieren.
Minister Donner: Ik wijs erop dat dit mede aanleiding is geweest om in de
heroverwegingsrapporten bijzondere aandacht te besteden aan de
mogelijkheden tot het samenvoegen van de geldstromen waarop u doelt,
dus voor Onderwijs, de AWBZ en de Wajong. Op die wijze kan inderdaad
meer structureel na worden gegaan of het beter kan. Ik weet dat er op dit
moment overleg plaatsvindt tussen de betrokken departementen van
Onderwijs, van Justitie, al is het waarschijnlijk Jeugd en Gezin, en van
Sociale Zaken over het specifieke project Vangrail dat u noemde. Zij
overleggen over een meer structurele visie op een dergelijk gericht
project. Over dit concrete geval vindt er dus overleg plaats. De bredere
vraag is voorwerp van onder andere de heroverwegingsrapporten.
De heer Ulenbelt heeft het beeld dat het kommer en kwel is sinds de
re-integratiemarkt is ingezet. Daarop kom ik niet terug. Op zichzelf ben ik
het met zijn constatering aan de hand van zo’n project in Leeuwarden en
Nijmegen eens dat re-integratie voor een belangrijk deel mensenwerk is,
maar de heer Ulenbelt moet in eerlijkheid toegeven dat de groep die hij
noemde, dus verslaafden met schulden etc., de harde kern met afstand tot
de arbeidsmarkt, niet representatief is voor het totaalbeeld van mensen
die bezig zijn met re-integratie. Tegelijkertijd kan hij uit het feit dat die
projecten er zijn, afleiden dat er wel degelijk ruimte voor is. We hebben
het nu echter wederom over projecten in de sfeer van de bijstand.
Daarvoor zijn gemeenten dus verantwoordelijk in het kader van de WWB.
Uit het bestaan van deze projecten kan de heer Ulenbelt afleiden dat
gemeenten nagaan hoe zij het het effectiefst kunnen doen. Hij kan op
grond hiervan echter niet aantonen dat er gebruik moet worden gemaakt
van de expertise van re-integratiebedrijven voor de grote groepen
personen die in de WW instromen. Ik stel vast dat de
re-integratiebedrijven zich aanpassen aan de veranderende eisen en de
gegroeide inzichten over wat al dan niet effectief is op het terrein van de
Wajong. Het is voor het UWV niet rendabel om de expertise van
re-integratiebedrijven in huis te hebben, omdat dat steeds te maken heeft
met een te kleine populatie. Derhalve kan die expertise veel beter bij de
re-integratiebedrijven worden gelaten. Ik vermoed dat de heer Ulenbelt en
ik deze discussie vandaag niet zullen beslechten, maar ik hoop dat ik kan
volstaan met hem erop te wijzen dat er twee kanten aan de zaak zitten.
Mijns inziens ben ik uitvoerig ingegaan op het beeld van de re-integratie
van WW’ers en arbeidsongeschikten. Ook ben ik ingegaan op de
sollicitatieplicht.
Mevrouw Yücel is ingegaan op de social return. Zij vroeg zich af of je er
op een aantal terreinen niet verstandig aan doet om mensen in dienst te
nemen in plaats van aan te besteden. Die vraag heb ik indirect al
beantwoord. De bredere vraag over de gehele schoonmaaksector heb ik in
een debat met mevrouw Karabulut behandeld. Ook in de schoonmaaksector is er vaak een zodanige specialisatie dat het niet verstandig en niet
rendabel is dat ieder departement die deskundigheid in huis haalt. Bij
SZW is bewust gekozen voor de dagschoonmaak. Als aanbesteder van
schoonmaakdiensten heeft het ministerie de taak om het schoonmaken zo
goed mogelijk te integreren in de dagelijkse werkzaamheden.
Mevrouw Yücel meent dat de voorzitter van de raad van bestuur van het
UWV politieke uitspraken heeft gedaan. Als minister zou ik kunnen zeggen
dat een aantal Kamervragen was voorkomen als hij die uitspraken niet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 29 544, nr. 247

24

gedaan had, maar ik moet ook vaststellen dat hij doet waarvoor hij is
ingehuurd. Als verantwoordelijke voor re-integratie en arbeidsbemiddeling mag hij zijn zorg uitspreken over het beeld dat er afnemende steun
is voor de inspanningen die nodig zijn voor re-integratiezaken. Dat is
inherent aan de keuze om een zelfstandig bestuursorgaan hiermee te
belasten. Als het om een directeur-generaal van het departement zou
gaan, dan had ik een geheel ander standpunt gehad. Het gaat hier om de
voorzitter van een zbo en ik moet constateren dat hij doet waarvoor hij is
ingehuurd, of mij dat nu uitkomt of niet. Er is een zekere verwarring
ontstaan, maar het komt vaker voor dat wij achteraf moeten constateren
dat er niet volkomen duidelijk is gecommuniceerd. Ik hoop dat ik
inmiddels in mijn beantwoording helderheid heb gegeven.
Mevrouw Yücel (PvdA): Ik neem onmiddellijk van de minister aan dat de
heer Linthorst doet waarvoor hij ingehuurd is, maar geldt dat ook voor het
vellen van een oordeel over het draagvlak voor re-integratie?
Minister Donner: Hij deed wellicht een wetenschappelijke observatie die
degenen die vandaag op de publieke tribune zitten ook kunnen doen.
Mevrouw Yücel (PvdA): Ik weet niet wie er allemaal op de publieke
tribune zitten, maar wij hebben het over de voorzitter van de raad van
bestuur van het UWV. Ik begrijp heel goed dat de heer Linthorst in zijn
pogingen om de uitvoering zo goed mogelijk vorm te geven ook
meningen en gedachten ontwikkelt. Ik vond echter dat hij met deze
uitspraken een grens heeft overschreden en dat had hij beter niet kunnen
doen.
MinisterDonner: Hij is belast met de re-integratie op rijksniveau. Hij
constateert terecht dat wij keuzen hebben moeten maken in de begroting
voor 2010 ten aanzien van het budget voor het UWV en voor re-integratie.
Gezien de inzet die er traditioneel was, is er sprake van een taakstellende
budgettering. In dat opzicht heeft de heer Ulenbelt gelijk. Vanuit zijn
verantwoordelijkheid constateert en betreurt de heer Linthorst dat. Ik
meen niet dat hij daarmee de grenzen van zijn taak heeft overschreden.
Mevrouw Yücel (PvdA): Ik kan een eind meegaan in de beantwoording
van de minister als hij het heeft over feitelijke constateringen. De heer
Linthorst constateert dat hetgeen besloten is, effect heeft op zijn uitvoeringsorganisatie. Hij heeft echter ook politieke constateringen gedaan. De
PvdA-fractie is van mening dat hij daarmee op z’n minst de grenzen heeft
opgezocht.
De heer Ulenbelt (SP): Wat wil de PvdA-fractie dan? Wil zij de voorzitter
van het UWV de mond snoeren? Laat die man alsjeblieft zijn waarnemingen uiten. Dat moet iedere burger in ons land doen. Daar wordt de
Kamer alleen maar wijzer van. Ik raad mevrouw Yücel aan om dit pad niet
te volgen. Ambtenaren van het UWV mogen niet zomaar met Kamerleden
praten. De voorzitter praat gelukkig uit zichzelf.
De heer Van Hijum (CDA): Ik val mevrouw Yücel bij. Ik heb er niet zo veel
moeite mee als voorzitters hun eigen waarnemingen kenbaar maken,
maar wie kaatst moet ook de bal verwachten. Ik heb mij erover verbaasd.
De minister heeft gezegd dat het geen nieuw beleid is en dat het de heer
Linthorst niet kan hebben verrast, maar hij heeft toch de indruk gewekt
dat het om iets nieuws ging. Als ik zijn opmerkingen zo moet uitleggen
dat hij zich zorgen maakt over het afkalvend draagvlak voor re-integratie
en dat de Kamer zich dat moet aantrekken, dan vind ik dat ongehoord. Ik
zou zeggen dat de heer Linthorst ook enige zelfreflectie past, gezien alles

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 29 544, nr. 247

25

wat er in de afgelopen periode mis is gegaan bij het UWV. Die bal wil ik
wel bij hem terugleggen.
Mevrouw Ortega-Martijn (ChristenUnie): Ik sluit mij hierbij aan. Ik heb de
minister tijdens een plenair debat gevraagd waarom er budgetoverschrijdingen zijn. De minister zou daarop met de raad van bestuur gaan praten.
Ik heb mij afgevraagd of er sprake is van mismanagement. Mij lijkt het
goed dat de voorzitter zich met dat soort vraagstukken gaat bezighouden.
Minister Donner: De heer Linthorst doet op dit terrein wat zijn taak is,
namelijk uitdrukking geven aan zijn zorg. Ik zal de opmerkingen van de
Kamer aan hem overbrengen en de Kamer tegenover hem verdedigen. Ik
zal hem duidelijk maken dat de Kamer niet de grenzen van haar
bevoegdheid heeft overschreden door haar verontrusting uit te spreken
over zijn uitlatingen.
De heer Ulenbelt (SP): Wilt u dan wel alle fracties apart langslopen?
Minister Donner: Nee, de Kamer is de Kamer.
De vragen over brugbanen heb ik beantwoord. Deze gegevens zijn
opgenomen in de Arbeidsmonitor.
Mevrouw Yücel had een aantal vragen over de inzet van de middelen voor
scholing. Voor de bestrijding van de jeugdwerkloosheid in de periode
2009–2011 is 75 mln. aan ESF-geld beschikbaar. Uit de rapportage kreeg
ook ik de indruk dat er sprake is van onderuitputting. De middelen zijn per
jaar in tranches verdeeld en komen dus niet in één keer beschikbaar. Deze
middelen kunnen worden ingezet voor leerwerktrajecten, maar zijn daar
niet op voorhand voor bestemd. Ook op dit punt krijgt de Kamer
binnenkort nadere informatie.
Mevrouw Ortega-Martijn (ChristenUnie): Voorzitter. Ik dank de minister
voor de beantwoording van de vragen. Ik ben blij dat er nu een wapenstilstand is. Een vraag over budgetoverschrijding is blijven liggen. De
minister heeft maatregelen voor 2010 genomen. Wil hij een plan maken
voor aansturing op lange termijn?
De heer Van Hijum (CDA): Voorzitter. Ik heb de tirade van de minister
laten bezinken. Ik snap dat hij nut en noodzaak van re-integratie hoog wil
houden. Dat heb ik ook niet willen betwisten, maar het is de plicht van de
Kamer om de honderden miljoenen die jaarlijks aan re-integratie worden
besteed kritisch te blijven volgen. Er zijn nog steeds indicaties dat er nog
te veel misgaat. De Kamer hoort dan de vinger op de zere plek te leggen.
Het wil er bij mij niet in dat dit ten koste gaat van het draagvlak voor
re-integratie. Juist als wij dat niet doen, dan komt dit draagvlak onder
druk te staan. Maar goed, daar is nu wel genoeg over gezegd.
De minister heeft gezegd dat gemeenten niet zo heel veel kunnen doen.
Het is waar dat de principiële keuze is gemaakt om zaken aan gemeenten
over te laten. Daarover zijn in het plan van aanpak voor de re-integratie
een groot aantal afspraken gemaakt, bijvoorbeeld dat gemeenten zich
committeren aan het ontwikkelen en benutten van bruikbare vormen van
benchmarking om daarmee hun werkwijze en resultaten zichtbaar te
maken. Hiermee zou vanaf begin 2009 begonnen worden. Wat is daarvan
terechtgekomen? Is er al iets te melden over de resultaten en de verantwoording daarover? Wij hebben hier al een keer bij stilgestaan en
geprobeerd om oplossingen te vinden.
Ik zal de minister informatie aanreiken over de no-riskpolis, althans over
de arbeidsmarktpositie van ex-kankerpatiënten. Ik hoop dat wij nog iets
voor die groep kunnen betekenen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 29 544, nr. 247

26

De heer Ulenbelt (SP): Voorzitter. De minister zei dat het debat over
re-integratie niet is te winnen. Dat is ook zo, in elk geval niet door hem.
Dat komt doordat het een fout ontwerp is. Over foute ontwerpen kun je
discussiëren wat je wilt, je kunt eraan verbeteren wat je wilt, maar fout
blijft fout. Als je marktwerking wilt op een terrein waarop geen marktwerking mogelijk is, dan werkt het dus niet. Bij aanbestedingen heb je
keurmerken nodig, maar er zijn nog steeds bureaus die met tarotkaarten
werken. We hebben het allemaal meegemaakt.
De heer Van Hijum (CDA): Dat is een heel oude zaak.
De heer Ulenbelt (SP): Ja, maar dat bureau is er nog steeds! Het werkt
helaas niet, maar mensen geloven dat het werkt. Dat is ook het probleem
geweest van al die mensen die geloofden dat marktwerking op dit gebied
een panacee zou zijn. Marktwerking heeft niet gewerkt en is de mist
ingegaan. Gelukkig, zoals meestal bij ellende, ontstaan er dan toch weer
nieuwe initiatieven, ook van het ministerie. Mijn complimenten voor de
aanpak in Arnhem en in Leeuwarden. Dat is de formule die mijn partij
altijd heeft voorgestaan. De oude re-integratie is weg, de nieuwe komt
eraan. Laten we hopen dat het allemaal nog goed komt.
Dan de sollicitatieplicht. Wat moet een metselaar van boven de 55 jaar die
in de landelijke vacaturebank en in de regionale krant geen vacatures
vindt? Mag hij bij het UWV zeggen: werkcoach, er zijn voor mijn geen
vacatures, maar ik wil solliciteren op de eerste de beste vacature die er
komt?
Hulde aan de heer Linthorst voor wat hij vertelt. Waren alle ambtenaren
van het UWV maar ook zo vrij om te vertellen wat zij meemaken. Dat zou
een zegen zijn. Ik ben erg teleurgesteld in de fracties van de ChristenUnie
en de PvdA die deze mensen de mond willen snoeren.
Mevrouw Yücel (PvdA): Voorzitter. De PvdA-fractie wil niemand de mond
snoeren en ik geloof ook niet dat de fractie van de ChristenUnie dat wil. Er
is een uitspraak gedaan en daar hebben wij politiek op gereageerd en dat
is het.
De op 16 maart aangenomen motie moet goed uitgevoerd worden. Het
belangrijkste is dat de middelen gaan naar de meest kwetsbaren die het
re-integratietraject het hardst nodig hebben. De focus op selectieve inzet
moet onverminderd – misschien nog wel versterkt – blijven gelden voor
de rest van dit jaar.
Minister Donner: Voorzitter. Mevrouw Ortega is teruggekomen op de
budgetoverschrijdingen. Ik heb met de raad van bestuur gesproken over
wat er mis is gegaan. In de sturing is zonder meer iets misgegaan. In
september nam het aantal werklozen toe, terwijl toen nog het signaal
uitging dat er sprake was van onderuitputting. Dat was funest. Ik heb wel
degelijk beelden van de budgetoverschrijdingen. Op die punten is er
gewoon iets fout gegaan. Die fouten zijn gemaakt vanuit de optiek van de
restrictieve inzet en de afspraken die op dat punt met het UWV zijn
gemaakt. Het beeld dat er daardoor geld niet op de juiste plaats terechtgekomen zou zijn, is iets geheel anders. Bij verschillende sprekers beluister
ik zorg over degenen met wie re-integratietrajecten zijn afgesproken. De
Kamer hecht eraan dat die zo veel mogelijk gerealiseerd kunnen worden.
Met dat dilemma zit ik. Enerzijds is er het belang van het zo beperkt
mogelijk houden van de verplichtingen die zijn aangegaan en anderzijds
het belang van mensen die perspectief op re-integratie hebben gekregen.
Mevrouw Ortega-Martijn (ChristenUnie): Hoe kan Kamer controleren als
zij niet weet wat er is misgegaan? Ik wil een brief van de minister waarin
hij uitgebreid uitlegt wat er allemaal verkeerd is gegaan en welke
consequenties daar eventueel aan verbonden moeten worden. De

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 29 544, nr. 247

27

minister stelt maatregelen voor 2010 voor. Is er geen plan nodig voor de
aansturing van het UWV op langere termijn?
Minister Donner: Als ik het wel heb, is dat plan er. Ten aanzien van de
selectiviteit is er een plan van aanpak en dat hebben wij ook besproken.
Wij zullen moeten accepteren dat in complexe systemen de fout regel is
en geen uitzondering, ook bij de overheid. Je zult ervoor moeten zorgen
dat niet steeds dezelfde fouten voorkomen en dat het aantal fouten niet
buitensporig wordt. Volmaaktheid is ook overheden niet gegeven. Bij de
verslaglegging zal ik ook rapporteren over wat er is misgegaan.
De heer Van Hijum vroeg naar de afspraken met de gemeenten. Sinds
2009 loopt de benchmark van SGBO. Het merendeel van de G4 en G27
doet daaraan mee. Daarnaast doen ook tientallen kleine gemeenten mee.
Er is ook een initiatief van Divosa waar veel gemeenten aan meedoen.
Over het geheel wordt gerapporteerd in de uitvoeringsrapportage die de
Kamer dit voorjaar krijgt, dus de tweede uitvoeringsrapportage.
Het debat met de heer Ulenbelt over de opzet kunnen wij niet bevredigend
afronden. Op verzoek van de Kamer zijn de IRO’s iedere keer uitgebreid.
«De Kamer» wil zeggen: alle leden, of zij er nu voor waren of niet. Dat is
het staatsrechtelijk beginsel. Ik heb niet met afzonderlijke fracties te
maken, maar met de Kamer als geheel. In het kader van de IRO’s was er
een persoon die meende baat te hebben bij tarotkaarten. Hij heeft een
baan gekregen. Wat moet ik dan nog meer? We zijn het erover eens dat
marktwerking geen panacee is. Het is een methode om na te gaan op
welke wijze de beschikbare deskundigheid zo goed mogelijk kan worden
ingeschakeld. Ik erken dat projecten zoals in Nijmegen en Leeuwarden
nodig zullen blijven en dat die hun succes mede danken aan persoonlijke
inzet. Ik constateer dit ook steeds bij projecten van het Leger des Heils. Die
organisatie bekommert zich evenzeer om de re-integratie naar arbeid van
mensen die de grootst mogelijke afstand tot de arbeidsmarkt hebben. Die
twee kanten zijn nodig. Dat laatste deel zal niet via marktwerking
gerealiseerd kunnen worden.
Ik ben bezig met de uitvoering van de motie die op 16 maart is aangenomen. De essentie van selectieve inzet is dat dit mensen betreft die
zonder die middelen niet weer aansluiting op de arbeidsmarkt vinden. Dat
zijn mensen met de grootste afstand tot werk. Selectiviteit houdt ook in
dat je geld inzet voor degenen die nog perspectief hebben. Dat is de
tweespalt in het rapport van de IWI. De IWI rapporteert over het aantal
projecten, terwijl wij het aantal trajecten dat effect heeft gehad meten. Die
twee benen in het re-integratiebeleid zul je altijd houden.
Mevrouw Yücel (PvdA): Akkoord. Volgens mij dient iedereen perspectief
te hebben op een zinvolle inzet middels werk of gesubsidieerde arbeid.
Het gaat mij erom dat die middelen niet moeten worden ingezet voor
mensen die zonder zo’n traject ook aan het werk zouden komen. Dat is
niet de juiste vorm van selectiviteit.
Minister Donner: Dat ben ik met u eens. Wij gaan er ook van uit dat het
grootste deel van de mensen dat zijn baan verliest op eigen kracht weer
werk vindt of, als dat niet lukt, er geen werk voor hen is. Daar staat
tegenover dat wanneer mensen een baan vinden met behulp van
re-integratiemiddelen de reactie al snel is: maar dat was zonder die
middelen ook wel gelukt. Als die geen baan vinden, wordt gezegd: zie je,
de re-integratie werkt niet. Daarmee kom ik terug op mijn uitgangsstelling
dat dit debat nooit te winnen is. Het gaat om de wijze waarop naar de
problematiek gekeken wordt. In dat opzicht is er vaak niet voldoende
afstand. Ik zeg overigens niet dat mevrouw Yücel dat doet.
Mevrouw Yücel (PvdA): Volgens mij is er heel veel winst te halen met een
goede diagnose aan de voorkant. Als de diagnose en de indicatie goed

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 29 544, nr. 247

28

zijn, kan de groep veel scherper begeleid worden. Dan kan degenen die
het het hardst nodig hebben, een goed re-integratietraject worden
aangeboden. Misschien dat het iets langer duurt, maar dat leidt wel tot
succes.
Minister Donner: Ook daar ben ik het mee eens, maar op een gegeven
moment moet je selectief met de beperkte capaciteit omgaan. Voor een
deel gaat het om mensen die ook zonder die diagnose een kans hadden
op de arbeidsmarkt.
De heer Ulenbelt noemde het voorbeeld van iemand die geen baan kan
vinden in zijn vak. Dan moet overwogen worden of die persoon niet wat
anders moet gaan doen. Tijdens een werkbezoek in Bennekom heb ik
gezien dat iemand uit de bouwsector zich liet omscholen voor werk in de
zorg. Het is geen oplossing om te zeggen: een metselaar is een metselaar
en zal nooit iets anders doen; als er geen metselaars gevraagd worden,
heeft hij geen perspectief. Als wij op die wijze naar mensen kijken, is dat
de dood in de pot.
De voorzitter: De minister heeft toegezegd, de Kamer een overzicht te
sturen van het aantal trajecten dat als gevolg van overschrijding van het
re-integratiebudget WW geen doorgang heeft gevonden en van het aantal
trajecten dat wel is doorgegaan.
Minister Donner: Ik heb een rapportage toegezegd als het totaaloverzicht
beschikbaar is. Dan zal ik melden wat de overschrijding is, hoe er globaal
met de trajecten is omgegaan en wat er is misgegaan.
Mevrouw Ortega-Martijn (ChristenUnie): De minister heeft ook
toegezegd dat ik inzicht krijg in de wijze waarop is omgegaan met
aangegane verplichtingen.
Minister Donner: Ik kan globaal rapporten over wat er is gedaan met de
aangegane verplichtingen en wat als een aangegane verplichting
beschouwd wordt. Ik kan niet aangeven hoe er in individuele gevallen met
de middelen is omgegaan. In dat geval moeten er honderdduizenden
gevallen worden beschreven.
Mevrouw Ortega-Martijn (ChristenUnie): Dat was juist mijn bedoeling.
Minister Donner: U kunt niet van mij verwachten dat ik van al die
duizenden gevallen een beschrijving geef. Uitgangspunt is dat een
verplichting wordt nageleefd. De vraag is nu in welke gevallen dat niet is
gebeurd. Ik kan globaal aangeven hoe daar grosso modo mee omgegaan
is.
Mevrouw Ortega-Martijn (ChristenUnie): Ik wil er toch nog iets aan
toevoegen. In de rapportage wil ik duidelijk kunnen zien hoe precies is
omgegaan met het begrip «aangegane verplichtingen». Dat is niet helder.
Minister Donner: Dat krijgt u.
De voorzitter: Op welke termijn?
Minister Donner: Als ik een overzicht heb van de gehele operatie. Er
vinden nu nog gesprekken plaats over de gevallen waarin het onduidelijk
is of er een verplichting is aangegaan of niet.
De voorzitter: Met andere woorden: in de volgende periode.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 29 544, nr. 247

29

Minister Donner: Nee, ik schat in dat ik dit in de loop van de maand mei
kan melden.
De voorzitter: De minister heeft toegezegd dat hij de conclusie van de
IWI dat 68% van de bijstandsgerechtigden geen re-integratietraject is
aangeboden, nader zal toelichten.
Bij de verslaglegging over de uitvoeringsrapportage wordt meegenomen
wat er is misgegaan bij de aansturing binnen het UWV.
Ik dank de minister en zijn ambtenaren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 29 544, nr. 247

30