Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2013–2014

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1721
Vragen van de leden Voordewind (ChristenUnie), Gesthuizen (SP), Schouw
(D66) en Voortman (GroenLinks) aan de Staatssecretaris van Veiligheid en
Justitie over schade die kinderen oplopen tijdens het verblijf in
asielzoekerscentra (ingezonden 18 maart 2014).
Antwoord van Staatssecretaris Teeven (Veiligheid en Justitie) (ontvangen
14 april 2014) Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2013–2014,
nr. 1694
Vraag 1
Heeft u kennisgenomen van een recente uitspraak van een rechtbank1 waarin
uw gemachtigde stelt dat onderzoek aantoont dat kinderen schade oplopen
verblijf in asielzoekerscentra?
Antwoord 1
Ja, ik ken de uitspraak waarnaar u verwijst.
Vraag 2
Wat is uw reactie op de visie van de rechter die het belang hiervan onderkent
en stelt dat de overheid verantwoordelijk is voor de kwaliteit van de geboden
opvang in een asielzoekerscentrum? Hoeveel kinderen bevinden zich op dit
moment in deze schadelijke omstandigheden? Wat is hun gemiddelde
verblijfsduur in de asielopvang?
Antwoord 2
Het standpunt, zoals dat namens mij ter zitting is ingenomen is genuanceerder dan uw vraag suggereert. Dat geldt ook voor het door u in de eerste
vraag genoemde onderzoek. De betreffende zaak ziet op de Regeling
langdurig verblijvende kinderen (de RLVK). Het kabinet heeft in het Regeerakkoord een bewuste keuze gemaakt om de RLVK alleen van toepassing te laten
zijn op vreemdelingen die eerder een asielaanvraag hebben ingediend, en
niet op reguliere vreemdelingen of vreemdelingen die louter illegaal in
Nederland hebben verbleven. Het kabinet heeft hiervoor meerdere argumenten en deze zijn tijdens de zitting nader toegelicht. Eén van de argumenten is
dat kinderen die een asielprocedure hebben doorlopen zich in een wezenlijk
andere situatie bevinden dan kinderen zonder deze achtergrond.

1

ah-tk-20132014-1721
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2014

Uitspraak Rb. Den Haag, z.p. Den Bosch 10 maart 2014, AWB 13/25299

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, Aanhangsel

1

De Nederlandse overheid is vanzelfsprekend verantwoordelijk voor de
kwaliteit van de geboden opvang in asielzoekerscentra, die wordt verzorgd
door het COA. Deze opvang dient, op zijn minst, te voldoen aan de standaarden zoals beschreven in de Opvangrichtlijn 2003/9/EG. Een belangrijk
gegeven is dat de Nederlandse overheid voor asielzoekers een andere
verantwoordelijkheid heeft dan voor reguliere of illegale vreemdelingen. Ook
de positie van asielzoekers verschilt van die van overige vreemdelingen. Voor
kinderen brengt het verblijf in Nederland gedurende een asielprocedure een
andere vorm van onzekerheid met zich mee omtrent het verblijf en de
terugkeermogelijkheden naar het land van herkomst, dan voor kinderen die
zich niet in een dergelijke situatie bevinden. Dergelijke onzekerheden
manifesteren zich tijdens het verblijf in de opvang gedurende de asielprocedure en zeggen als zodanig niets over de kwaliteit van de opvang.
Diverse bronnen bevestigen dat kinderen bij verblijf in de opvang onzekerheid, stress en angstgevoelens kunnen ervaren. Dit kan het gevolg zijn van
eigen ervaringen, de onzekerheid omtrent het verblijfsrecht, als ook de
confrontatie met andere asielzoekers die eveneens in een onzekere situatie
zitten. Juist voor kinderen van asielzoekers geldt dat zij niet altijd een reële
inschatting kunnen maken van de gegrondheid en kansrijkheid van de
asielaanvraag van hun ouders en dat aldus gedurende de asielprocedure en
het verblijf in de opvang onzekerheid kan ontstaan omtrent de mogelijkheid
om terug te keren naar het land van herkomst. Zonder alle gevolgtrekkingen
in de diverse rapporten waarop gedoeld wordt in vraag 1 te onderschrijven,
wordt hier naar mijn oordeel wel door onderstreept dat asielkinderen in een
andere positie verkeren dan kinderen zonder die achtergrond.
De rechtbank heeft zich over mijn argumentatie gebogen en ik zie in de
formulering van de uitspraak ook geen bevestiging van de stelling in uw
eerste vraag dat asielzoekerskinderen volgens onderzoek schade oplopen
(louter) door verblijf in een asielzoekerscentrum.
Zoals uit mijn antwoord blijkt, ben ik niet van mening dat kinderen zich in
«schadelijke omstandigheden» bevinden. Het aantal minderjarige vreemdelingen (exclusief amv’s) in de opvanglocaties bedraagt 3.580, waarbij de
gemiddelde verblijfsduur 333 dagen is. Het aantal minderjarige vreemdelingen (exclusief amv’s) in de onderdaklocaties bedraagt 1.100, waarbij de
gemiddelde verblijfsduur inclusief verblijf in de onderdaklocatie 940 dagen is.
Het aantal amv’s in de opvang (alle opvangmodaliteiten) bedraagt 390 en de
gemiddelde verblijfsduur is 397 dagen.2 Momenteel verblijven er relatief veel
vergunninghouders in zowel de opvanglocaties als de onderdaklocaties.
Vraag 3
Wat gaat u ondernemen teneinde de kwaliteit van de opvang in asielzoekerscentra te verbeteren zodat kinderen door het verblijf daar geen extra schade
oplopen in hun ontwikkeling?
Antwoord 3
Het is mijn streven dat de opvang en de asielprocedure zo kort mogelijk
duren en hiertoe zijn in de afgelopen jaren u reeds bekende maatregelen
genomen. De opvanglocaties voldoen uiteraard aan de standaarden die zijn
neergelegd in (inter)nationale wet- en regelgeving, zoals de Opvangrichtlijn
2003/9/EG en de Regeling verstrekkingen asielzoekers en andere categorieën
vreemdelingen 2005 (Rva).
De laatste jaren is er, onder meer met behulp van Europese financiering,
ingezet op verdere verbetering van de opvang van met name asielzoekerskinderen, waarover u uitgebreid bent geïnformeerd3. Het COA heeft onder
andere met het project Kind in de Opvang vele activiteiten ondernomen om
de situatie van kinderen in de opvang structureel te verbeteren en hun positie
te versterken, mede door betrokkenheid van veel organisaties die het welzijn
van kinderen nastreven.

2
3

Bron: COA, cijfers afgerond op tientallen, 1 maart 2014.
Kamerstukken II, 2010–2011, 19 637, nr. 1406.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, Aanhangsel

2

Vraag 4
Bent u bereid, gezien uw opvatting over dit wezenlijk risico voor kinderen,
een onafhankelijk orgaan te belasten met toezicht op de kwaliteit van deze
opvang zoals gebruikelijk is voor alle andere vormen van opvang van
kinderen in Nederland? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 4
Zoals ik in antwoord op vraag 2 heb betoogd ben ik niet van mening dat
kinderen in de asielopvang een wezenlijk risico lopen.
Het COA heeft een Raad van Toezicht. De Raad van Toezicht houdt mede
toezicht op de kwaliteit van de opvang. Daarnaast houdt de Inspectie
Jeugdzorg onafhankelijk toezicht op het COA voor wat betreft de opvang van
alleenstaande minderjarige vreemdelingen. Voorts bereidt de Inspectie
Veiligheid en Justitie, in het kader van een verbreding en bundeling van het
toezicht op het vreemdelingendomein, de inrichting van het toezicht op het
COA voor, waarmee het toezicht verder wordt versterkt. Vanaf 2015 is in het
kader van de nieuwe Jeugdwet naast de Inspectie Jeugdzorg, ook de
Inspectie Veiligheid en Justitie belast met het toezicht, ieder vanuit de eigen
invalshoek. Zij werken dit momenteel gezamenlijk uit waar nodig met de
Inspecties van Samenwerkend Toezicht Jeugd en bespreken daarbij tevens
hoe zij op het vreemdelingendomein invulling geven aan het toezicht.
Daarnaast wordt het COA geadviseerd door organisaties als GGD’en, Pharos
en de kinderombudsman over het welzijn van kinderen.
Vraag 5
Bent u bereid te onderzoeken of kinderen op één vaste kindvriendelijke
locatie opgevangen kunnen worden omdat hiermee de ontwikkelingsschade
aanzienlijk teruggebracht zou kunnen worden?4
Antwoord 5
Onder verwijzing naar mijn antwoorden op de vragen 2 en 3 benadruk ik dat
ik niet van oordeel ben dat kinderen louter door verblijf in een asielzoekerscentrum ontwikkelingsschade oplopen. Voorts zijn er naar mijn mening
voldoende maatregelen en faciliteiten voor kinderen in de huidige opvanglocaties.
Vraag 6
Deelt u de mening dat gezinslocaties nog risicovoller zijn voor kinderen
aangezien het regime daar nog soberder is dan in een asielzoekerscentrum?
Bent u bereid deze gezinslocaties om te vormen tot reguliere asielzoekerscentra teneinde te voorkomen dat nog meer schade wordt toegebracht? Zo nee,
waarom niet?
Antwoord 6
Nee, die mening deel ik niet. Zoals ik in antwoord op uw eerdere vragen heb
opgemerkt, ben ik niet van mening dat verblijf in een asielzoekerscentrum
risicovol is en dit geldt evenzo voor de gezinslocaties. Ik ben mij ervan
bewust dat het hier om uitgeprocedeerde gezinnen gaat in een specifieke
situatie. Het voorzieningenniveau voor kinderen in een gezinslocatie
onderscheidt zich niet van het niveau voor kinderen in een AZC.
Vraag 7
In de bovengenoemde zaak is namens u gesteld dat de overheid niet
verantwoordelijk is voor de kwaliteit van de opvang buiten de asielzoekerscentra; hoe verhoudt zich deze stellingname tot artikel 27 lid 3 van het
Internationale Verdrag inzake de Rechten van het Kind, waarin de verplichting
voor de Staat is opgenomen ouders bij te staan als zij niet kunnen voorzien in
een levensstandaard (waaronder opvang wordt begrepen) die toereikend is
voor een gezonde ontwikkeling van het kind?

4

Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2012–2013, nr. 1346

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, Aanhangsel

3

Antwoord 7
Bij de rechtbank zijn de omstandigheden aan de orde gekomen waaronder de
betreffende vreemdelingen hebben verbleven toen zij buiten de opvang, zoals
die door de Staat wordt geboden, verbleven. U haalt in uw vraag het oordeel
van de rechtbank aan, waar ik mij als zodanig in kan vinden.
De verplichting voor de Staat om ouders bij te staan als zij niet kunnen
voorzien in een toereikende levensstandaard ten behoeve van de gezonde
ontwikkeling van hun kind, wordt voor vreemdelingen zonder verblijfsstatus
met minderjarige kinderen ingevuld met de mogelijkheid te verblijven op een
gezinslocatie voor zover dat nodig is om te voorkomen dat zij in een
humanitaire noodsituatie zouden komen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, Aanhangsel

4