Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

17 050

Misbruik en oneigenlijk gebruik op het gebied
van belastingen, sociale zekerheid en subsidies

31 322

Kinderopvang

Nr. 503

BRIEF VAN DE MINISTER VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID EN STAATSSECRETARIS VAN FINANCIËN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 21 april 2015
Uw Kamer heeft bij Regeling van werkzaamheden op 15 april jl. informatie
gevraagd over de uitzending van RTL Nieuws van 14 april 2015 over
fraude met kinderopvangtoeslag door gastouderbureaus. In bijgaande
brief ontvangt u deze informatie.
Fraude en misbruik van overheidsmiddelen zijn voor het kabinet absoluut
onaanvaardbaar en dienen krachtig bestreden te worden. Het kabinet
heeft de afgelopen jaren een groot aantal anti-fraudemaatregelen
genomen en het toezicht door de Belastingdienst is geïntensiveerd, met
als doel misbruik aan te pakken. De maatregelen die genomen zijn, zijn
divers van aard.
Wettelijke maatregelen
Vanaf 2010 is de professionele rol van gastouders versterkt door eisen te
stellen aan de opleiding van gastouders (diploma MBO-2 diploma
Helpende (Zorg en Welzijn) en EHBO-diploma), aan de opvanglocatie en
aan de opvangpraktijk. Daarnaast worden strenge eisen gesteld aan de
administratie van gastouderbureaus. Gastouderbureaus (in het vervolg
GOB’s) zijn verplicht de kassiersfunctie uit te voeren zodat er geen directe
betalingen kunnen plaatsvinden tussen gastouder en vraagouder. Als
extra fraudemaatregel is het sinds 2012 alleen mogelijk voor gastouders
om kinderopvangtoeslag te ontvangen voor de uren die zij als gastouder
werken terwijl het eigen kind wordt opgevangen in een kindercentrum.
Ook dienen alle opvanglocaties, dus ook alle gastouders, te worden
geregistreerd in het Landelijk Register Kinderopvang en Peuterspeelzalen
(LRKP). Alleen kinderopvangvoorzieningen die voldoen aan de gestelde
kwaliteitseisen van de Wet kinderopvang worden opgenomen in het LRKP.
Daarnaast is de kinderopvangtoeslag gemaximeerd voor maximaal 230
uur per maand per kind. Ook is het maximum aantal uren kinderopvang
gekoppeld aan het aantal uren dat de ouders werken. Het aantal gewerkte

kst-17050-503
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 17 050, nr. 503

1

uren van de ouder die het minste werkt, bepaalt het aantal uren kinderopvang. Ook is de termijn waarop kinderopvangtoeslag met terugwerkende kracht aangevraagd kan worden beperkt tot maximaal 3 maanden.
Verder is vanaf 1 januari 2014 de termijn van maximaal 8 weken
waarbinnen de Belastingdienst/Toeslagen moet beslissen op een
aanvraag voor kinderopvangtoeslag opgerekt naar 13 weken, met de
mogelijkheid deze termijn met nog eens 13 weken te verlengen. In die
langere periode kan de Belastingdienst/Toeslagen, aanvragen met een
verhoogd frauderisico beter onderzoeken. Daarnaast worden geen
voorschotten verstrekt als de aanvrager bij de Belastingdienst onbekend
is. Ook worden toeslagen gestopt als de aanvrager vertrokken onbekend
waarheen (VOW) is.
De Belastingdienst/Toeslagen ziet steeds stringenter toe op misbruik in de
kinderopvang en handhaaft sinds 2012 strenger, onder andere door
hogere boetes op te leggen. Met ingang van 1 januari 2013 zijn de
boetebedragen in de Algemene wet inkomensafhankelijke regelingen
(Awir) verhoogd voor recidive met kinderopvangtoeslagfraude.
Overigens onderzoekt het kabinet zoals aangekondigd op Prinsjesdag
2014 of het mogelijk is de systematiek van de kinderopvangtoeslag aan te
passen. Daarbij kijkt het kabinet ook naar de fraudebestendigheid. Uw
Kamer wordt hierover geïnformeerd zodra het onderzoek is afgerond.1
Toezicht
De Belastingdienst/Toeslagen oefent op vier verschillende momenten in
het proces regulier toezicht uit op de juistheid van een kinderopvangtoeslag: voor de aanvraag, tijdens de aanvraag, in de voorschotfase en bij
de definitieve toekenning. Het toezicht kan leiden tot het niet uitbetalen
van een voorschot, correcties van een lopend voorschot of het stopzetten
van een lopend voorschot. Dit reguliere toezicht is de afgelopen jaren
steeds meer naar de actualiteit verschoven.
Door aanpassingen in het burgerportal wordt de burger, voordat hij een
aanvraag kan doen, steeds meer geholpen om zijn gegevens goed in te
vullen. Tijdens de beoordeling van nieuwe aanvragen en mutaties bekijkt
de Belastingdienst/Toeslagen of deze risicovol of risicoarm zijn. De
risicovolle aanvragen en mutaties worden dan eerst beoordeeld voordat
een voorschot wordt toegekend of verhoogd. De burger wordt dan
bijvoorbeeld uitgenodigd om met zijn bewijsstukken bij een balie van de
Belastingdienst langs te komen. Hierbij is het adagium: «no show, no
money». Op de risicoarme posten vindt het toezicht op andere momenten
in het proces plaats. Bij het definitief toekennen na afloop van het
toeslagjaar vinden de laatste controles op rechtmatigheid plaats.
Anders dan bij opvang door kinderdagverblijven is in de gastouderbranche is sprake van de belangendriehoek vraagouder-gastouder-GOB.
Voor een goede werking van een dergelijke driehoek is het noodzakelijk
dat er zo min mogelijk gezamenlijk belang bestaat aan financieel gewin.
Gezamenlijk financieel belang kan leiden tot samenspanning binnen de
belangendriehoek en resulteren in het plegen van fraude. Om dergelijke
vormen van samenspanning te detecteren en te bestrijden, zet de
Belastingdienst onder andere het Combiteam Aanpak facilitators (hierna
CAF) in. Het CAF richt zich op het tegengaan van de activiteiten van de
facilitators van fraude. Dit ziet niet alleen op fraude met toeslagen, maar
ook op fraude met belastingmiddelen. Bij de aanpak van deze facilitators
1

Kamerstuk 32 140, nr. 5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 17 050, nr. 503

2

stuit het CAF daarbij ook op kinderopvangtoeslagen en GOB’s. Wanneer
na uitgebreide analyses het vermoeden bestaat dat een GOB risicovol is,
wordt door middel van fysiek toezicht vastgesteld in welke mate de
administratieve werkelijkheid overeenkomt met de feitelijke werkelijkheid.
Ook heeft de Belastingdienst acties ingezet specifiek gericht op
gastouders. Gastouders ontvangen immers een vergoeding voor het
opvangen van kinderen. Deze vergoeding is belast en moet worden
opgegeven voor de inkomstenbelasting. Daarom heeft de Belastingdienst
in 2014 ongeveer 42.000 gastouders een brief gestuurd om hen er op te
wijzen dat zij de inkomsten uit gastouderopvang over 2013 moeten
opgeven. De Belastingdienst onderwerpt de betreffende aangiften nu aan
extra toezicht.
De diverse toezichthouders werken intensief samen. In 2014 is het project
«Kwaliteitsverbetering gastouderbureaus» van start gegaan.
Hiermee zetten wij nog meer in op de intensivering van de toezicht en
handhaving richting gastouderbureaus. De VNG, gemeenten, GGD-en en
de Belastingdienst/Toeslagen bundelen verschillende signalen uit de
gastouderopvang. De ervaring leert dat signalen over slechte kwaliteit in
combinatie met signalen over misbruik kunnen duiden op fraude. De GGD
en de Belastingdienst/Toeslagen zullen tot eind dit jaar, bij een groot
aantal gastouderbureaus gezamenlijke inspecties uit voeren. Bij het
constateren van overtredingen op de kwaliteit van de opvang, zullen
gemeenten stevig handhaven. Bij constateringen van fouten of fraude met
de toeslag, zet de Belastingdienst/Toeslagen een handhavingtraject in. Uit
de eerste resultaten van de pilot inspecties blijkt nu al dat de samenwerking tussen de GGD en de Belastingdienst/Toeslagen effectief is.
Informatie over aantallen
De kinderopvangbranche bevat circa 4.000 ondernemingen, waaronder
700 GOB’s. In 2014 zijn door de Belastingdienst in totaal 87 van de 700
GOB’s onderworpen aan extra toezicht.
Van deze 87 GOB’s zijn er door Belastingdienst/Toeslagen 75 risicogericht
geselecteerd. Bij deze GOB’s bestond het vermoeden dat de administratie
niet in orde was. Bij 25 van deze GOB’s kwam de Belastingdienst/
Toeslagen fouten tegen. Van deze 25 GOB’s bleken 18 GOB’s onbedoeld
fouten te hebben gemaakt, omdat zij onvoldoende op de hoogte waren
van bijvoorbeeld wet- en regelgeving, niet goed in staat waren om deze
wet- en regelgeving goed toe te passen of een inadequate administratie
voerde. Deze GOB’s hadden wel de intentie het goed te doen. Bij 7 GOB’s
werd geconstateerd dat de daar gemaakte fouten in de administratie
voortkwamen uit de intentie geldelijk gewin te behalen. Van deze GOB’s is
nog niet vastgesteld dat er daadwerkelijk sprake is van fraude, het
onderzoek daarnaar loopt nog.
Verder heeft het CAF in 2014 12 van de 87 GOB’s behandeld. Bij 7 hiervan
was sprake van fraude met betrekking tot toeslagen. Het berekende
nadeel van deze 7 posten bedraagt ongeveer € 7 miljoen en gaat over
meerdere toeslagjaren. Daarnaast was er bij 2 GOB’s sprake van fiscale
fraude. Bij 3 GOB’s bleek niets aan de hand te zijn.
In totaal bleek uit het onderzoek bij de 87 GOB’s dat er bij:
– 53 GOB’s niets aan de hand was;
– 18 GOB’s onjuistheden zijn geconstateerd, maar dat er geen sprake is
van fraude;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 17 050, nr. 503

3

–

–
–

7 GOB’s sprake is van onjuistheden met een verkeerde intentie. Of er in
deze zeven gevallen ook daadwerkelijk sprake is van fraude wordt
onderzocht;
7 GOB’s fraude met kinderopvangtoeslag hebben gepleegd;
2 GOB’s fiscaal gerelateerde fraude hebben gepleegd.

Een van de voornoemde fraudezaken is de casus van het GOB in de regio
Den Haag. In deze casus wordt het gastouderbureau ervan verdacht voor
meer dan € 2 miljoen fraude gepleegd te hebben met toeslagen. De
houder van het gastouderbureau wordt ervan verdacht dat het van 2011
tot en met 2013 kinderopvangtoeslag heeft aangevraagd voor kinderen
die geen of minder uren kinderopvang zouden hebben genoten bij
gastouders.
Tot slot
Fraude met overheidsmiddelen is het kabinet een doorn in het oog.
Daarom zijn er de afgelopen jaren diverse maatregelen genomen om
fraude met overheidsmiddelen te bestrijden. Ze blijken effectief te zijn. Dit
wil echter niet zeggen dat er nooit fraude meer zal zijn. Ervaring leert dat
fraudeurs immer op zoek blijven naar manieren om te frauderen. Daarom
blijft het kabinet hier actief op acteren. Nieuwe maatregelen worden
ingevoerd en brede fraudeprogramma’s ontwikkeld. Ik verwijs uw Kamer
naar de Rijksbrede aanpak fraude waarover uw Kamer geïnformeerd is op
20 december 2013 (Kamerstuk 17 050, nr. 450).
Hierbij moet bedacht worden dat het inherent is dat door de genomen
maatregelen in combinatie met het actuele toezicht er meer fraude aan
het licht komt. Enerzijds is dat het gevolg de diverse maatregelen die in
het verleden genomen zijn, waarbij bij nieuwe aanvragen steeds eerder in
het proces mogelijk misbruik wordt gedetecteerd. Anderzijds ontspringt
misbruik die in eerdere jaren heeft plaatsgevonden de dans minder snel.
Ook deze gevallen zullen als gevolg van de genomen maatregelen worden
opgespoord en beboet. Consequentie hiervan is wel dat op het eerste
gezicht lijkt dat er meer fraude is, maar feitelijk er actiever op kan en
wordt gehandhaafd.
Het kabinet is gemotiveerd om fraude met de kinderopvangtoeslag en
malafide kinderopvanginstellingen en gastouderbureaus te blijven
bestrijden. Dit kan tegelijkertijd wel effect hebben op ouders en instellingen die te goeder trouw handelen. Er zal hierbij een balans gevonden
moeten worden tussen enerzijds dienstverlening aan burgers en strenge
regels om fraude te bestrijden. Het kabinet gaat ervan uit uw Kamer
hierbij aan zijn zijde te hebben.
De inzichten uit ondermeer het project «Kwaliteitsverbetering gastouderbureaus» zullen input vormen voor de beleidsdoorlichting en evaluatie
kinderopvang. In de beleidsvoorlichting wordt onder meer gekeken naar
de robuustheid van het systeem. Hierbij gaat het om de vraag of het
systeem van kinderopvang nu en in de toekomst voldoende toegerust is
om misbruik te voorkomen. Hierbij ligt de focus in het bijzonder op de
gastouderopvang.
Specifiek onderdeel daarin is de gastouderopvang in familiekring. Bij dit
type kinderopvang bestaat naast de zakelijke relatie vooral ook een
familieband. In het kader van de beleidsdoorlichting zal specifiek gekeken

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 17 050, nr. 503

4

worden naar de situatie in Vlaanderen op dit punt. Daar is opvang in
familieverband expliciet uitgesloten van overheidsfinanciering. Uw Kamer
is hierover geïnformeerd bij brief van 18 februari 2014.2
De Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
L.F. Asscher
De Staatssecretaris van Financiën,
E.D. Wiebes

2

Kamerstuk 31 322, nr. 231

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 17 050, nr. 503

5