Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2012–2013

28 286

Dierenwelzijn

Nr. 644

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ECONOMISCHE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 12 juli 2013
Op 12 december 2012 strandde een levende bultrug op de Razende Bol –
de onbewoonde zandplaat ten zuidwesten van Texel. De gebeurtenissen
die daarop volgden, maakten duidelijk dat er behoefte is aan duidelijkheid
over de verantwoordelijkheden van de betrokken instanties en de
taakverdeling bij reddingsoperatie van een grote, levende walvisachtige.
Tijdens een overleg in de Tweede Kamer op 18 december 2012 (Handelingen II 2012/13, nr. 36, item 2, blz. 2–3) zegde de Minister van Economische Zaken u toe voor de zomer een protocol voor de stranding van
levende, grote zeezoogdieren op te stellen.
Hoofdpunten van het beleidskader
Ik bied u hierbij dit protocol aan, dat mijn beleidskader vormt voor het
omgaan met strandingen van levende, grote walvisachtigen1. Het protocol
zorgt ervoor dat er op een gestroomlijnde manier wordt samengewerkt,
omdat direct duidelijk is wie wat moet doen. Dit gebeurt aan de hand van
een duidelijke beslisboom met betrekking tot de verschillende scenario’s
die zich kunnen voordoen. Ook is een wetenschappelijk onderbouwde
grens aangegeven tot wanneer een reddingspoging van zo’n groot dier
nog zin heeft (max. 12 uur na stranding).
Hoofdlijnen van het protocol zijn:
– Een heldere taak- en verantwoordelijkheidsverdeling, waarbij ik
verantwoordelijk ben voor wat er gebeurt met het levende dier vanuit
mijn verantwoordelijkheid voor regelgeving op het gebied van
dierenwelzijn en soortbescherming; daartoe stel ik een strandingscoördinator aan, die ter plekke de leiding neemt en verantwoordelijk is voor
de communicatie hierover;
– Instelling van een deskundigenteam onder leiding van de strandingscoördinator, dat mij advies geeft over wat er moet gebeuren met het
levende dier aan de hand van de beslisboom in het protocol;

1

kst-28286-644
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 28 286, nr. 644

1

–

Rijkswaterstaat faciliteert de uitvoering van mijn besluit over het lot
van het dier en volgt de werkwijze conform het Incidenten BestrijdingsPlan (IBP) en de bijbehorende Samenwerkingsregeling met andere
diensten.

Het is mijn bedoeling om het beleidskader de komende maanden op
enkele punten verder uit te werken en u in december 2013 een bijgewerkte
versie toe te sturen. Dan zullen de resultaten van een praktijkoefening met
dit protocol daarin opgenomen zijn, evenals eventuele aanvullingen op
grond van het advies van de Raad voor Dierenaangelegenheden over de
onderdelen met betrekking tot opvang, verzorging en euthanasie. Het
protocol blijft een levend document, dat aangepast zal worden aan
technische ontwikkelingen en op grond van evaluaties van toekomstige
strandingen.
Dit beleidskader vormt een aanvulling op de bestaande leidraden voor de
opvang van andere zeezoogdieren (gewone en grijze zeehond, dolfijnen
en bruinvissen). Het protocol heeft specifiek betrekking op de stranding
van levende baleinwalvissen en tandwalvissen vanaf een grootte van
3 meter.
Instelling deskundigenteam
Stranding van een levende, grote walvis is een gebeurtenis die veel
oproept. Om te voorkomen dat er een chaotische situatie ontstaat tijdens
een stranding is het van belang dat alle betrokkenen goed samenwerken.
Een belangrijke stap daarbij is de vorming van een deskundigenteam dat
advies uitbrengt aan mij. Het deskundigenteam bestaat uit een dierenarts
met deskundigheid op het gebied van grote zeezoogdieren, een marien
bioloog en vertegenwoordigers van de bestaande opvangcentra voor
zeezoogdieren. Dit deskundigenteam brengt onder leiding van de
strandingscoördinator aan mij advies uit over wat er met het dier moet
gebeuren. Daarbij wordt de beslisboom gevolgd die in het protocol is
opgenomen. Een belangrijk element daarin is dat een reddingsactie geen
zin meer heeft als een levende walvis al 12 uur op het strand ligt. Dit
wordt internationaal gezien als een uiterste grens. Verder is van belang
dat reeds voordat een stranding plaatsvindt het deskundigenteam wordt
ingeschakeld als er grote walvissen voor de kust worden gesignaleerd.
Coördinatie ter plekke en communicatie
Ter plekke coördineert een strandingencoördinator van het Ministerie van
Economische Zaken de uitvoering van mijn besluit over het advies.
Daarbij vervult Rijkswaterstaat een faciliterende rol. Teneinde deze
faciliterende rol zo goed mogelijk te kunnen uitvoeren, zal Rijkswaterstaat
het protocol opnemen in het Incidenten Bestrijdingsplan (IBP) en de
daarbij behorende Samenwerkingsregeling. De strandingencoördinator is
ook verantwoordelijk voor de communicatie richting publiek, pers en
bestuurders.
Voor het nemen van maatregelen voor openbare orde en veiligheid wordt
de bestaande verantwoordelijkheidsverdeling gevolgd. De veiligheidsregio’s, provincies en gemeenten zijn bevoegd om de nodige maatregelen
te nemen ten behoeve van de openbare veiligheid en de bescherming van
de volksgezondheid. Immers, levend gestrande grote zeezoogdieren
kunnen een risico vormen voor de openbare veiligheid, de volksgezondheid en het milieu.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 28 286, nr. 644

2

Scenario’s bij het verloop van een stranding
Het beleidskader bevat drie scenario’s die zich bij een stranding kunnen
voordoen. In elk daarvan staat het welzijn van het dier bij een stranding
voorop.
De scenario’s lopen van terugkeer naar zee van het dier (scenario 1) via
het tijdelijk opvangen met de bedoeling het dier alsnog weer in zee uit te
zetten (scenario 2) naar het dier niet te laten lijden en te euthanaseren,
wanneer de andere scenario’s niet van toepassing zijn (scenario 3).
Daarbij komt ook het toepassen van euthanasie aan de orde.
Proces van totstandkoming
Bij de voorbereiding van dit protocol heb ik gebruik gemaakt van kennis
en ervaring van andere landen, die vaker te maken hebben met strandingen van levende walvissen dan wij. Verder heb ik ter voorbereiding
van het protocol workshops georganiseerd rond centrale thema’s, te
weten openbare orde en veiligheid, verzorging en opvang en euthanasie,
en de betrokken wetenschappers, opvangcentra en NGO’s geconsulteerd.
Dit is conform de toezegging van de Minister van Economische Zaken.
Alle betrokkenen zijn in de gelegenheid gesteld om commentaar te
leveren op een eerder concept.
Dit beleidskader is inhoudelijk afgestemd met de betrokken Ministeries
van Infrastructuur en Milieu, Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en
Defensie.
Ik hoop dat met de totstandkoming van dit beleidskader de samenwerking
tussen overheden, onderzoekers en hulpverleners verder wordt
gestroomlijnd.
De Staatssecretaris van Economische Zaken,
S.A.M. Dijksma

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 28 286, nr. 644

3