STAATSTOEZICHT OP DE VOLKSGEZONDHEID
INSPECTIE VOOR DE GEZONDHEIDSZORG

www.igz.nl

WERKPLAN 2009

Handhaven met effect

Utrecht, december 2008



WERKPLAN 2009

Inhoudsopgave
Balans in opbrengst en last van handhaving 5
1

Dit is de inspectie 6

1.1

Doelen voor 2011 6

1.2

Werkwijze 9

1.3

Balans tussen ambities, verwachtingen en mogelijkheden 11

1.4

Organisatie ontwikkelen 12

2

Ontwikkelingen in de omgeving en consequenties voor handhaving 13

2.1

Te verwachten wet- en regelgeving 13

2.2

Balans vertrouwen en verificatie x14

2.3

Verhouding horizontaal en verticaal toezicht 14

2.4

Toezichtlast verminderen 15

2.5

Ondersteuning inspecties Curaçao, Sint Maarten en BES-eilanden 15

3	

Dit gaan we doen in 2009 17

3.1

IGZ-handhavingskader 17

3.2

Normstelling 18

3.3

Gefaseerd toezicht 18

3.4

De inspectie helpt kwaliteit zichtbaar maken 20

3.5

IGZ-brede programmaoverstijgende projecten 21

3.6

Samenwerkende toezichthouders 23

3.7

Internationaal 24

3.8

Opsporing ontwikkelen en versterken 38

4

Inspectieprogramma’s 26

4.1

Gezondheidsbevordering 26

4.2

Gezondheidsbescherming x28

4.3

Eerstelijnsgezondheidszorg 30

4.4

Specialistische somatische zorg 32

4.5

Gehandicaptenzorg 36

4.6

Ouderenzorg 39

4.7

Zorg thuis 41

4.8

Productveiligheid 43

4.9

Geestelijke gezondheidszorg 46

	

INSPECTIE VOOR DE GEZONDHEIDSZORG

5

Zo gaan we het organiseren 50

5.1

Veranderingen in organisatie en aanpak 50

5.1.1 Bestedingsplan 51
5.1.2 Formatieontwikkeling 51
5.2

Activiteiten stafafdelingen 52

5.2.1 Strategisch advies 54
5.2.2 Kenniscentrum 54
5.3

IGZ-loket 56

Bijlagen
1

Bestedingsplan 58

2

Formatie primair proces   60

3

Afkortingen 61

	

WERKPLAN 2009

Balans in opbrengst en last van handhaving
Handhaving in de zorg is nodig. De handhavingsactiviteiten van de inspectie vormen
voor burgers, zorgaanbieders, zorgverzekeraar en politiek een informatiebron voor
beoordeling van de kwaliteit van zorg. Handhaving draagt ook bij aan betere naleving
van wet- en regelgeving en (veld)normen.
Zeker nu de inspectie alle handhavingsresultaten actief openbaar maakt, kan iedereen
die informatie voor z’n eigen doel benutten: de zorgconsument voor de keuze van
zorgaanbieder, de zorgverzekeraar voor het inkopen van kwalitatief goede zorg, de
zorgaanbieder voor het verbeteren van de kwalititeit in zijn instelling en departement
en politiek voor het eventueel bijstellen van beleid. De opbrengst van toezicht en
opsporing is dat de gezondheidszorg uiteindelijk beter en veiliger wordt.
Handhaving kan ook last opleveren. Uit onderzoek blijkt dat instellingen in de zorg
onze inspecties slechts in zeer geringe mate als toezichtlast ervaren – door onze
deskundigheid­ en onafhankelijkheid hebben ze er ook profijt van. Desondanks staat
geen instelling te juichen als die weer informatie moet opleveren die lastig te
verzamelen­ is of als de inspectie een negatief rapport uitbrengt. In die zin zal hand­
having vaak last opleveren. Zeker nu de inspectie in toenemende mate incidenten ook
benut voor verificatie van de stand van zaken bij vergelijkbare instellingen. De brand
in de operatiekamer­ van het Almelose Twenteborgziekenhuis bijvoorbeeld is aan­
leiding geweest voor informatieverzameling over veiligheid en onderhoud van
OK-apparatuur bij alle ziekenhuizen. Last voor de zorgaanbieder, maar uiteindelijk
opbrengst in de vorm van grotere veiligheid voor de patiënt.
De inspectie beoordeelt iedere dag opnieuw zorgvuldig de balans tussen opbrengst
en de benodigde inspanningen om die veiliger zorg te realiseren. De inspectie zal
zorgaanbieders altijd vragen blijven stellen, zal regelmatig op bezoek komen en zal
op basis van feiten haar oordeel vormen.
Ik ben ervan overtuigd dat zorgverleners verantwoorde zorg willen leveren – daarvoor
hebben ze dat beroep gekozen – maar soms zien ze door zich opstapelende kleine
aantastingen van hun zorgkwaliteit niet meer dat zorg onverantwoord wordt. Dan is
het maar goed dat de inspectie handhaaft. Lastig, maar met een rijke opbrengst:
minder­ schade voor de patiënt.
Prof. dr. Gerrit van der Wal,
Inspecteur-generaal voor de Gezondheidszorg



1

INSPECTIE VOOR DE GEZONDHEIDSZORG

Dit is de inspectie

Iedere burger moet zich met vertrouwen kunnen wenden tot zijn zorgaanbieder.
De zorgaanbieder is primair verantwoordelijk voor het leveren van verantwoorde
zorg. Kaders daarvoor zijn opgenomen in de wet (Kwaliteitswet zorginstellingen,
Wet BIG en Geneesmiddelenwet), maar zorgaanbieders moeten die kaders uitwerken
en invullen.
Het motto van ons meerjarenbeleidsplan 2008-2011 luidt ‘Voor gerecht­vaardigd
vertrouwen in verantwoorde zorg’. Dit werkplan beslaat het tweede jaar van dit
meerjarenbeleidsplan. In ons werkplan beschrijven we de handhavingsprojecten en
organisatorische­ activiteiten die we uitvoeren zodat we voor de burgers kunnen
toetsen­ of zorgaanbieders op verantwoorde wijze aan preventieve zorg doen, of ze
verantwoorde zorg verlenen en of fabrikanten veilige medische producten maken.
De inspectie wil als handhavingsorganisatie door effectieve handhaving haar bijdrage
leveren aan de kwaliteit van zorg in Nederland. Handhaving is het overkoepelend
begrip voor toezicht en opsporing, inclusief het opleggen van maatregelen en het
toezicht­ op de uitvoering daarvan. De inspectie ontwikkelt zich tot een moderne
handhavingsorganisatie. Onze handhaving gaat ervan uit dat de zorgaanbieders zich
inspannen om optimale zorg te verlenen. Zo nodig zorgen wij ervoor dat ze zich door
adviezen en bestuursrechtelijke en strafrechtelijke maatregelen aan de gestelde regels
en normen houden. We stimuleren zorgaan­bieders verantwoorde, kwalitatief steeds
betere zorg te verlenen en we grijpen in als zorg onder de maat is. Wij maken in ons
handhavingskader transparant voor het zorgveld hoe we optreden en waar we onze
handhaving op baseren. Ook kijken we kritisch naar de effectiviteit van de maat­
regelen die we opleggen. Waar nodig treden wij stevig op. Mede door de ontwikkeling
van het bureau Opsporing richten wij ons actief op het opsporen­ van strafbare feiten
in de gezondheidszorg. Binnen de Geneesmiddelenwet maken wij al gebruik van de
mogelijkheid bestuurlijke boetes op te leggen. Met de Wet uitbreiding bestuurlijke
handhaving volksgezondheidswetgeving (WUBHV) krijgen­ wij meer instrumenten om
invulling te geven aan de taken van de inspectie en het beroep van inspecteur. Dat
draagt bij aan een professionele en stevige opstelling van de inspectie in het zorgveld.
1.1

Doelen voor 2011

Onze doelen voor 2009 komen voort uit de ambities die wij onszelf in het meerjarenbeleidsplan tot 2011 hebben gesteld. Voor ons is kwaliteit daarbij een sleutelwoord.
Het gaat dan vooral om veiligheid, effectiviteit, patiëntgerichtheid en tijdigheid
(toegankelijkheid­) in alle zorgsectoren. We dragen er aan bij dat de kwaliteit van
zorg verbetert, dat de zorgconsument met minder risico’s en schade te maken krijgt
en dat daardoor het vertrouwen in de zorg kan toenemen. We zetten daarbij vooral



WERKPLAN 2009

in op het thema patiëntveiligheid, maar zullen ons ook richten op effectiviteit (met
speciale­ aandacht voor preventie en best practices) en patiëntgerichtheid (met extra
aandacht­ voor kwetsbare groepen). Bij al deze inzet zal transparantie van kwaliteit
van geleverde­ zorg door de zorgaanbieders zowel doel als middel zijn. Tenslotte
willen wij onze handhaving meer richten op ketenzorg en zorg bij aandoeningen die
voor grote ziektelast zorgen.
Kwaliteit van zorg bevorderen
Uit diverse rapporten en meldingen is gebleken dat de veiligheid in de zorg onze
directe aandacht vraagt. De zorg moet veiliger. De zorg kan ook veiliger. Voor de
ziekenhuiszorg en de caresectoren heeft minister Klink in zijn brief ‘Koers op
Kwaliteit’ hier met veel ambitie­ op ingezet. Doel van de minister is om in vijf jaar
tijd de potentieel vermijd­bare schade te halveren door de invoering in elk ziekenhuis
van een veiligheids­managementsysteem en evidence-based interventies. Wij hebben
bij het realiseren van de doelen die in de brief zijn aangegeven, een prominente rol
gekregen; de primaire verantwoordelijkheid voor de kwaliteit van zorg ligt echter bij
de zorgaanbieders. Ook in de huisartsenzorg, ouderenzorg, thuiszorg, gehandicaptenzorg en geestelijke gezondheidszorg leveren wij een krachtige bijdrage aan de
reductie van potentieel vermijdbare schade. Het gaat daarbij bijvoorbeeld om het
verminderen van fouten bij de toepassing van geneesmiddelen en medische hulp­
middelen, valincidenten, gevallen van vrijheidsbeperking en gevallen­ van grens­
overschrijdend gedrag. Wij willen bij de bevordering van het verbeteren van de
kwaliteit ook gebruikmaken van het kwaliteitsniveau dat de bestpresterende zorg­
instellingen realiseren. Van belang voor onze handhaving is ook de totstand­koming
van goede en handhaafbare normen. Zonder normen is effectief toezicht niet
mogelijk. Wij zijn betrokken bij duidelijke afspraken voor de totstandkoming van
normen. Wij verwachten dat zorgaanbieders mede op basis van onze handhavings­
resultaten de kwaliteit van de zorg als geheel sterk kunnen verbeteren. Daarmee
vergroten we de effectiviteit van onze handhaving.
Preventie effectiever maken
Het ministerie van VWS brengt vierjaarlijks de Preventienota uit. Wij sluiten bij de
doelen van deze nota aan en stimuleren dat gemeenten de in de nota genoemde
prioriteiten­ ook daadwerkelijk oppakken. Zo hebben we in 2008 onderzocht in
hoeverre­ gemeenten interventies uitvoeren voor de prioriteiten overgewicht, roken,
alcohol en depressie. Daaruit blijkt dat zij nog onvoldoende aandacht schenken aan
het integrale beleid.
We stimuleren dat de publieke gezondheidszorg meer gebruikmaakt van interventies­
met bewezen effectiviteit en de mogelijkheden van integraal gezondheids­beleid beter
benut. Daarnaast is het onze ambitie te bevorderen dat de reguliere gezondheidszorg

	

INSPECTIE VOOR DE GEZONDHEIDSZORG

meer systematisch aandacht besteedt aan preventie. In 2009 zullen­ wij verder gaan
met het ontwikkelen van indicatoren, waardoor wij beter inzicht krijgen­ in de aandacht die zorgsectoren hebben voor preventie. Ook gaan we na wat de effectiviteit van
het gemeentelijk gezondheidsbeleid is bij de aanpak van wijken­ met gemiddeld genomen de slechtste gezondheidstoestand van de bevolking.
Transparantie van geleverde kwaliteit van zorg vergroten
Transparantie speelt een belangrijke rol in onze ambities. Enerzijds gaat het hier om
meet- en zichtbaar maken van de kwaliteit van zorg. Anderzijds gaat het hier om het
gebruik van transparantie om onze handhaving te versterken. Het zichtbaar maken
van kwaliteit en van kwaliteitsverschillen is belangrijk voor de werking van het
gezondheidszorgsysteem. Zonder vergelijkbare en betrouwbare informatie over veiligheid, effectiviteit en patiëntgerichtheid van zorg is kiezen of contracteren op basis van
prestaties niet mogelijk en functioneert het nieuwe stelsel niet zoals beoogd. Het gaat
in het bijzonder over de professionele prestaties en over de ervaringen van patiënten/
cliënten. Wij maken daarom sinds 2008 onze toezichtrapporten actief open­baar op het
internet. Transparantie biedt informatie voor het interne en horizontale toezicht binnen de sector (zie voor een verdere beschrijving van horizontaal toezicht § 2.3). Deze
informatie moet zo snel mogelijk beschikbaar zijn. Om te zorgen voor onderlinge
afstemming tussen de verschillende zorgsectoren heeft de minister ons gevraagd een
regisserende rol te vervullen bij het ontwikkelen van kwaliteits­indicatoren, het
betrouwbaar meten en registreren daarvan, het openbaar maken van de gegenereerde
kwaliteitsinformatie en het ontwikkelen en implementeren van een onderhouds­
organisatie. Hiertoe hebben wij het bureau Zichtbare Zorg (voorheen het bureau
Zorgbrede Transparantie van Kwaliteit (ZbTK)) opgericht. Door de regie te nemen
bij het opstellen van indicatoren voor verantwoorde zorg in alle zorgsectoren ondersteunen wij de ontwikkeling van kwaliteitskaders door het veld. Wij gebruiken deze
kaders vervolgens als basis voor onze handhaving.
Voor de ouderenzorg en thuiszorg is in 2008 bijvoorbeeld de eerste set metingen in
het publieke domein gepubliceerd (kiesbeter.nl), terwijl in de gehandicaptenzorg en
kraamzorg pilots met de ontwikkelde indicatoren zijn gestart.
Meer en gerichter aandacht besteden aan kwetsbare groepen
Verwant aan patiëntgerichtheid is de aandacht die wij van oudsher hebben voor
kwetsbare groepen, voor mensen die niet of moeilijk in staat zijn te kiezen in de
wereld van de zichtbaar gemaakte kwaliteit. Het is een klassieke overheids­
verantwoordelijkheid op te komen voor zwakkeren en hen te beschermen tegenover
anderen­. In het afgelopen jaar hebben wij bijvoorbeeld specifiek aandacht besteed
aan grensoverschrijdend gedrag en vrijheidsbeperkende maatregelen in de care­sector.
Komend jaar gaan we na op welke wijze toezicht een bijdrage kan leveren aan de

	

WERKPLAN 2009

verbetering van zorg aan kinderen met een licht verstandelijke handicap met
bij­komende psychische problematiek. Ook gaan we na hoe ons toezicht een bijdrage
kan leveren aan de verbetering van zorg voor stelselmatige daders met psychische
problematiek.
1.2

Werkwijze

De inspectie ontwikkelt zich tot een moderne handhavingsorganisatie. Handhaving is
erop gericht dat de onder toezicht gestelden de wettelijke regels en normen naleven­.
Daartoe hebben wij een breed scala aan instrumenten tot onze beschikking: van advies
via stimulering en drang tot dwang. Op basis van de Wet uitbreiding bestuurlijke
handhaving volksgezondheidswetgeving (WUBHV) die nu bij de Eerste Kamer ligt,
krijgen wij naar verwachting­ in 2009 als instrumenten de bestuurlijke boete en de last
onder dwangsom ter beschikking. Bovendien krijgt de inspectie dan ook de bevoegdheid om in bepaalde gevallen zorgdossiers in te zien, zonder toestemming van de
betrokken patiënt. Daarmee krijgen we een breder arsenaal aan middelen voor de
uitoefening van onze handhaving. De burger mag van ons verwachten dat wij
professioneel met deze bevoegd­heden omgaan.
De inspectie onderscheidt vier soorten van handhaving:
1

Incidententoezicht (IT – toezicht op basis van meldingen en signalen).

2

Thematisch toezicht (TT – toezicht op een bepaald onderwerp in instellingen
of bij beroepsbeoefenaren).

3

Gefaseerd toezicht (GT – toezicht op basis van brede informatieverzameling
en analyse­ daarvan op risico’s).

4

Opsporing van strafbare feiten.

Wij houden vooral daar toezicht waar risico’s in de zorg het grootst zijn en waar we
een effectieve bijdrage kunnen leveren aan de vermindering ervan. Hiervoor maken
wij met name gebruik van ons systeem van gefaseerd toezicht. Het veld bepaalt
kwaliteitskaders, professionele normen en kwaliteitsindicatoren voor de invulling
van verantwoorde zorg. Met behulp van indicatoren en normen verkrijgen wij inzicht
in de risicogebieden van de zorg. Wij hanteren deze ‘veldnormen’ zoveel mogelijk als
onze handhavingsnormen. Als het veld niet zelf de norm voor de kwaliteit van zorg
bepaalt, dan bepalen wij op basis van onze expertise in het publieke belang de handhavingsnorm. De minister van VWS hecht eraan dat er veiligheidsnormen voor de
kwaliteit van zorg totstandkomen op basis waarvan wij kunnen toetsen. Dat geldt
zorgbreed: curatieve zorg, langdurige zorg (waaronder chronisch zieken), openbare
gezondheidszorg en veilige producten. Het komende jaar zullen wij onze rol bij het
vaststellen van wat verantwoorde zorg is, in samenspraak met het ministerie­ verder
uitwerken.

10

INSPECTIE VOOR DE GEZONDHEIDSZORG

Ook in 2009 zullen wij verder gaan met het regisseren van de ontwikkeling van
kwaliteitskaders­ en indicatoren zodat wij onze methodiek zorgbreed kunnen inzetten­.
Daar waar deze risico’s het grootste zijn of waar we melding krijgen over een ernstig
falen, nemen wij op basis van nader onderzoek maatregelen. Welke maatregelen wij
in welke situatie nemen, werken wij uit in ons handhavingskader. Zodoende geven
wij de zorgaanbieder meer inzicht in wat hij van de inspectie mag verwachten.
Wij maken ons eigen handelen daardoor transparanter door duidelijk te zijn over
de maatregelen die wij kunnen en zullen inzetten.
Figuur 1
Handhavingscyclus

Zorg / Volksgezondheid /
Medische producten

Selecteren

Toepassen
maatregelen verifiëren

Toezicht-onderwerpen

Prioriteiten

Objecten /
Aandoeningen
Informatie
verzamelen
Strafmaatregel

Bestuursrechtelijke
maatregel

Corrigerende
maatregel
Risico-analyse
Advies /
Stimulans

Bevindingen
+
Oordeel
+
Bepalen soort
maatregel

Verdiepende
informatie
verzamelen

11

WERKPLAN 2009

In 2008 zijn wij begonnen met onderzoek naar de mogelijkheden om aandoenings­
gericht te handhaven in plaats van objectgericht. Daarvoor hebben wij een drietal
chronische ziekten met een hoge ziektelast geselecteerd (dementie, hartfalen en
depressie). Het komende jaar zullen wij onze programmaoverstijgende aanpak van
toezicht op ketens van zorg verder ontwikkelen.
De corrigerende maatregelen hebben een algemene, een bestuursrechtelijke en een
strafrechtelijke component. Wij verstaan onder de strafrechtelijke component de
opsporing. Die kunnen we alleen inzetten als er een redelijk vermoeden is van een
strafbaar feit.
Bureau Opsporing kent als enig onderdeel van de inspectie strafrechtelijke maat­
regelen. Daarin onderscheidt opsporing zich van toezicht. Wij zullen de positie
van bureau Opsporing binnen onze handhaving verder ontwikkelen en versterken.
Onze werkwijze geven we weer in de handhavingscyclus (figuur 1).
1.3

Balans tussen ambities, verwachtingen en mogelijkheden

Verwachtingen over de rol van de inspectie passen niet altijd bij de verantwoordelijkheidsverdeling tussen zorgaanbieder, toezichthouder en wetgever/beleidsmaker.
Maatschappij, politiek en bewindslieden hebben hoge verwachtingen van de inspectie.
De inspectie is ook ambitieus getuige de doelen die we ons in het meerjarenbeleidsplan 2008-2011 hebben gesteld. Maar ook wij kunnen niet verder springen dan onze
polsstok lang is. Daarom is het de vraag of die hoge verwachtingen wel realistisch zijn.
De driehoek beleid – uitvoering – toezicht impliceert in de zorg een complex samenspel tussen het departement van VWS als beleidsmaker, de zorgaanbieder als private
uitvoerder en de IGZ als handhaver. Met name sinds de Zorgverzekeringswet hebben
ook zorgverzekeraars en patiënten/consumenten een belangrijke verantwoordelijkheid
gekregen, vooral als het gaat om de kwaliteit van zorg.
Via de Kwaliteitswet zorginstellingen heeft de wetgever de verantwoordelijkheid voor
‘zorg van goede kwaliteit’ gelegd bij de zorgaanbieder en individuele professional.
De filosofie daarachter is de overtuiging dat het veld het beste weet hoe de zorg in te
richten en welke kwaliteit nodig en mogelijk is. De Kwaliteitswet is een kaderwet en
zorgaanbieders zijn gehouden om daarvan concrete normen af te leiden en die te hanteren in hun zorgpraktijk. De interne toezichthouder (veelal Raad van Toezicht) hoort
toezicht te houden op het realiseren van die verantwoordelijkheid.
De Zorgverzekeringswet benadrukt die verantwoordelijkheid van zorgaanbieders en
introduceert via marktwerking ook belangrijke rollen voor de zorgverzekeraar
(inkopen­ op kwaliteit en niet alleen op prijs) en de patiënt/consument (kiezen voor
de beste zorgaanbieder op grond van kwaliteitsinformatie). Zowel de zorgverzekeraar,
als de patiënt/consument als de kwaliteitstoezichthouder (IGZ) stimuleren ieder in
hun eigen rol de zorgaanbieder om zorg van zo goed mogelijke kwaliteit te leveren.

12

INSPECTIE VOOR DE GEZONDHEIDSZORG

Daarmee verschuift de primaire verantwoordelijkheid voor de kwaliteit van zorg niet;
die blijft bij de zorgaanbieder liggen. De inspectie is adviseur van het veld op grond
van haar expertise, stimulator van goede kwaliteit van zorg, toetser van naleving van
wet- en regelgeving en veldnormen en maatregelennemer als zorgaanbieders hun
verantwoordelijkheid niet waarmaken. In zekere zin hebben patiënten/consumenten
en zorgverzekeraars eenzelfde kwaliteitsstimulerende rol, ofwel via zorginkoop door
de verzekeraar, ofwel via het kiezen van een andere zorgaanbieder door de patiënt/
consument in plaats van de zorgaan­bieder die ondermaatse kwaliteit levert.
In een complexe sector met ruim 3.000 zorginstellingen achter 6.000 adressen en
800.000 zorgprofessionals vinden regelmatig incidenten plaats met schade voor
patiënten. Het is onmogelijk om met een formatie van een kleine 400 fte sluitend
toezicht­ te houden op de curatieve en langdurige zorg, de openbare gezondheidszorg,
de farmaceutische­ productie en de medische technologie. Daarom houdt de inspectie
risicogericht­ toezicht en kan ze niet alle incidenten voorkomen.
1.4

Organisatie ontwikkelen

Om onze ontwikkeling tot een moderne handhavingsorganisatie waar te kunnen
maken, zullen wij vijf geleidelijke transitiestappen (voort)zetten[1]. Deze transitie
betekent dat we een aantal zaken niet meer of minder zullen doen, dat we dingen
anders doen en ook andere dingen gaan doen. Dat betekent ook dat we de inzet van
onze capaciteit zullen veranderen. De eerste uitwerkingen hiervan hebben we in ons
werkplan 2008 duidelijk gemaakt en uitgevoerd. Zo hebben we bijvoorbeeld een begin
gemaakt met aandoeningsgericht handhaven door indicatoren te laten ontwikkelen
voor hartfalen, depressie en dementie.
We zijn ook in 2009 nog doende om de laatste staartjes van de in 2006 ingezette
reorganisatie te implementeren. De in april 2008 opgeleverde evaluatie leverde aan­
bevelingen op voor de terreinen structuur, werkwijze, cultuur en personele aspecten.
In 2009 zullen wij deze aanbevelingen implementeren door:
–

De verantwoordelijkheden, bevoegdheden en overlegstructuur te verhelderen.

–

Gedrag te richten en werkwijze te verbeteren.

–

Deskundigheid van medewerkers verder te bevorderen.

[1]

MJB 2008 - 2011: 1) van reactief naar meer proactief
handhaven, 2) niet alleen minimumkwaliteit hand­
haven, maar ook stimuleren naar best practices,
3) meer optreden als regisseur, 4) van ‘silent service’
naar ‘public service’ en 5) naast objectgericht ook
aandoeningsgericht handhaven.

13

2

WERKPLAN 2009

Ontwikkelingen in de omgeving en consequenties
voor handhaving

De inspectie heeft een bijzondere positie in het Nederlandse zorgstelsel en opereert­
daardoor altijd in een spanningsveld tussen publiek, professie en politiek.
De omgeving­ van de inspectie verandert voortdurend. We houden bij de invulling van
ons toezicht rekening met relevante ontwikkelingen in de omgeving. Hieronder
beschrijven wij de belangrijkste ontwikkelingen in 2008 en de invloed die deze
hebben­ op onze handhaving in 2009.
2.1

Te verwachten wet- en regelgeving

De bewindslieden van VWS bereiden op een aantal punten wijziging van wet- en
regelgeving voor. Met name de plannen op het terrein van verheldering van cliëntenrechten, de Wet zorg en dwang en de wijziging van de Wet maatschappelijke ondersteuning (WMO) zullen voor de handhaving consequenties hebben. Onduidelijk is nog
of we daar al in 2009 mee te maken krijgen.
Naar verwachting treedt de Wet uitbreiding bestuurlijke handhaving volksgezond­
heids­wetgeving (WUBHV) in 2009 in werking. Deze wet breidt de handhavings­
instrumenten van de inspectie uit in een aantal wetten waarop de inspectie toezicht
houdt. De nieuwe handhavingsinstrumenten zijn de last onder dwangsom en de
bestuurlijke boete. Naast deze nieuwe instrumenten regelt de WUBHV de bevoegdheid
voor de inspectie om in het kader van het toezicht op de naleving van de Kwaliteitswet
zorginstellingen en de Wet op de beroepen in de individuele gezondheidszorg en de
onderzoekstaak als bedoeld in de Gezondheidswet in bepaalde situaties (zonder
toestemming­ van de patiënt) patiëntendossiers in te zien.
Een uitbreiding van bevoegdheden betekent dat de inspectie op voorhand inzichte­
lijker moet en zal gaan maken wanneer zij van deze verschillende bevoegdheden
gebruik zal maken.
De WUBHV bevat overigens ook een afgeleide geheimhoudingsplicht. Dit betekent
dat daar waar een beroepsbeoefenaar een geheimhoudingsplicht heeft (medisch
beroepsgeheim), inspectiemedewerkers die ook hebben.
Uit de bevindingen van het onderzoek van de inspectie naar preventief medisch
onderzoek, de ‘health checks’, is gebleken dat actieve handhaving van de Wet op het
bevolkingsonderzoek belangrijk is maar dat deze handhaving in een aantal opzichten
problematisch is. Behalve de inspectie hebben ook de Raad voor de Volksgezondheid &
Zorg (RVZ) en de Gezondheidsraad gepleit voor aanpassing van de Wet op het
bevolkings­onderzoek. De minister heeft aangekondigd de wet aan te zullen passen
maar wil wel dat de actieve handhaving van de huidige wet gecontinueerd wordt.

14

INSPECTIE VOOR DE GEZONDHEIDSZORG

De inspectie zal daarom blijven optreden tegen instellingen die preventief medisch
onderzoek aan­bieden zonder over de benodigde vergunningen te beschikken.
2.2

Balans vertrouwen en verificatie

Samenleving, politiek en bewindslieden verwachten vaker en strenger optreden van
de inspectie. Ze hebben ook enige twijfel over de effectiviteit van de inspectie. Dat is
begrijpelijk gezien de incidenten die plaatsvinden – en niet te voorkomen zijn –, maar
strenger optreden heeft ook z’n schaduwzijden. Het veld wil vertrouwen van de
inspectie. De meeste zorgaan­bieders zijn intrinsiek gemotiveerd om verantwoorde
zorg te leveren, maar soms is nadrukkelijke verificatie nodig. Er zal altijd spanning
zijn tussen vertrouwen en verificatie. We hebben als inspectie verschillende rollen:
we zijn adviseur, stimulator, regisseur, beoordelaar, opspoorder en bestraffer tege­
lijkertijd. Deze rollen­ vereisen verschillende en specifieke deskundigheden bij onze
medewerkers, ze vragen ook om flexibiliteit en weloverwogen toepassing. Vaker en
strenger optreden­ van de inspectie kan bijvoorbeeld de rollen van adviseur en
stimu­lator negatief beïnvloeden­. Doorslaggevend voor onze aanpak is dat we de maatregel kiezen die het meest bijdraagt­ aan verbetering van de kwaliteit van zorg: zacht
als het kan, hard als het moet. De keuze van de rol die het meest effect heeft, vraagt
iedere dag opnieuw grote zorgvuldigheid. Het langetermijneffect kan daarbij soms
prevaleren boven het kortetermijneffect. In het verleden liepen wij daarbij tegen het
probleem aan dat onze instrumenten daarvoor niet onderscheidend genoeg waren.
Strenger optreden­ betekende­ dat wij alleen zouden kunnen grijpen naar onze zware
instrumenten (tuchtrecht, advies voor een aanwijzing door de minister, bevel en
strafmaatregelen) terwijl inzet daarvan niet proportioneel en doelmatig was. Met de
Wet uitbreiding bestuurlijk bevoegdheden volksgezondheidswetgeving is de mogelijkheid tot het opleggen van een bestuurlijke boete en last onder dwangsom gecreëerd.
Daarmee kunnen wij meer op maat en effectiever handhaven zonder het uitgangspunt
los te laten dat de primaire verantwoordelijkheid­ voor de geleverde kwaliteit van zorg
bij de zorgaanbieder blijft.
2.3

Verhouding horizontaal – verticaal toezicht

Handhavingsorganisaties sluiten doorgaans waar mogelijk aan bij het interne en
horizontale­ toezicht dat een onderneming of instelling zelf uitoefent. De toezicht­
houder hoeft dan datgene wat de zorgaanbieder zelf al geborgd heeft niet nog eens over
te doen. Het toezicht kan zich dan meer beperken tot het systeemniveau en steekproefsgewijs het interne en horizontale toezicht toetsen (extern en verticaal toezicht­)[2].
[2]

In een rapport van de Algemene Rekenkamer is echter

toezicht of instrumenten van kwaliteitszorg. Bij intern

benadrukt dat het verticaal toezicht een wezenlijk ander

toezicht moet het leereffect voorop staan. In sommige

doelt dient dan horizontaal toezicht. Verticaal toezicht

gevallen kan het verticale toezicht wel gebruikmaken

dient uiteindelijk de ministeriële verantwoordelijkheid

van de uitkomsten van intern toezicht.

en kan niet worden vervangen door intern horizontaal

15

WERKPLAN 2009

In de gezondheidszorg waar de Raad van Toezicht het interne toezicht uitoefent, ligt
dat niet zo eenvoudig. In onze toezichtpraktijk zien we dat in de zorg de Raden van
Toezicht in eerste instantie gericht zijn op de financiële gezondheid van een instelling­
en veel minder op de kwaliteit van zorg. Voor ons komen de Raden van Toezicht
meestal pas in beeld als we een vergaande correctieve interventie plegen als bijvoorbeeld het instellen van verscherpt toezicht. Ons eerste aanspreekpunt is altijd de
directie of Raad van Bestuur van de instelling. Wij pleiten ervoor dat de Raad van
Toezicht van een zorginstelling zich nadrukkelijker gaat bemoeien met de borging­
van de kwaliteit van zorg. Dat kan ook steeds beter nu kwaliteit in toenemende mate
meet- en zichtbaar wordt, onder andere met behulp van indicatoren. Om dit vraagstuk
beter in beeld te krijgen, zullen wij in 2009 onze jaarlijkse Staat van de Gezondheids­
zorg hieraan wijden. Goed bestuur van zorginstellingen is geregeld in de Wet toelating
zorginstellingen (WTZi). Handhaving van deze wet ligt bij ons. We bezien in overleg
met het departement wat het niveau van handhaving moet zijn.
2.4

Toezichtlast verminderen

In de afgelopen jaren zien we twee deels tegengestelde bewegingen. Er is een roep om
meer en scherper toezicht, om minder te gedogen en om minder aan risico en toeval
over te laten. Maar er is ook kritiek op te grote en ongecoördineerde toezichtlast, met
name voor de ondernemer in het midden- en kleinbedrijf.
Uit onderzoeken in de ziekenhuiszorg en in de langdurige zorg (ouderenzorg, thuiszorg, kraamzorg en gehandicaptenzorg) blijkt echter dat toezichtlast van onze
inspecties­ zeer gering is. Instellingen ervaren toezicht amper als last als het goed
wordt uitgevoerd en ze er ook nut van hebben.
In het algemeen­ geldt, dat de overheid kleiner moet worden met minder regels.
Toezicht moet meer effect gaan sorteren en minder last opleveren. Toezicht moet
onafhankelijk, transparant­, professioneel, selectief en slagvaardig zijn. Belangrijke
ontwikkelingen op het terrein van handhaving zijn de groeiende samenwerking
tussen verschillende rijksinspecties en de daarmee beoogde vermindering van de
toezichtlast.
2.5

Ondersteuning inspecties Curaçao, Sint Maarten en BES-eilanden

Op basis van samenwerkingsovereenkomsten ondersteunt de Nederlandse Inspectie
voor de Gezondheidszorg de zusterinspecties van de Antillen en van Aruba. Binnen
het Koninkrijk vormen de Antillen en Aruba net als Nederland een relatief autonoom
land met een eigen inspectie. Het verzoek om Nederlandse ondersteuningsactiviteiten
moet komen van de Antilliaanse of Arubaanse inspectie. Dat betekent dat die
inspecties ook de planning, zij het in overleg met de IGZ, verzorgen. In de praktijk

16

INSPECTIE VOOR DE GEZONDHEIDSZORG

werkt men niet met echte jaarplannen, maar doet men naar opkomende behoefte
een beroep op ondersteuning.
De komende ontmanteling van de Antillen impliceert wel de noodzaak van een meer
planmatige aanpak. In de plaats van het land Antillen komen er twee landen: Curaçao
en Sint Maarten, en zullen de drie eilanden Bonaire, Sint Eustatius en Saba, gezamenlijk aangeduid als BES, deel gaan uitmaken van het land Nederland en daardoor ook
rechtstreeks gaan vallen onder de Nederlandse inspectie. Om het inspectiewerk in die
nieuwe verhoudingen goed te kunnen voorbereiden, is al in 2008 begonnen met een
soort nulmeting van de preventieve en curatieve zorg op de BES. In samenwerking
met de Antilliaanse inspectie, die nu nog verantwoordelijk is voor de BES en dat ook
in 2009 nog zal zijn, zal die nulmeting het komende jaar worden voortgezet.

17

3

WERKPLAN 2009

Dit gaan we doen in 2009

Onze werkzaamheden in het komende jaar baseren we op de prioriteiten die in ons
meerjarenbeleid zijn beschreven. Aan deze prioriteiten geven we invulling door de
doorlopende en nieuwe zorginhoudelijke projecten die in hoofdstuk 4 per programma
staan beschreven. Ook wat betreft de organisatie van onze werkzaamheden hebben
we een aantal ambities. Het grootste gedeelte van onze werkzaamheden bestaat uit
reguliere activiteiten die we steeds meer willen organiseren via onze methodiek van
gefaseerd toezicht en daarnaast gericht thematisch toezicht. Daarbij richten wij ons
op de grootste risico’s in de zorg waar wij een effectieve bijdrage aan verantwoorde
zorg kunnen leveren. Wij besteden een belangrijk deel van onze capaciteit aan het
afhandelen van meldingen over misstanden in de zorg. We behandelen meldingen
over tekortkomingen in de zorg om na te gaan welke oorzaken er aan ten grondslag
liggen en om herhaling te voorkomen. Jaarlijks ontvangen we vele duizenden meldingen en de verwachting is dat dit aantal onder invloed van grotere transparantie over
de kwaliteit van zorg zal toenemen. Afhandeling van meldingen zal daarmee altijd
een substantieel beslag leggen op de beschikbare formatie van onze medewerkers.
De hoeveelheid meldingen en de tijd die het kost om deze af te handelen, verschillen
echter naar de aard van de melding en per programma. We gaan bevorderen dat de
zorg­instellingen onderzoek van meldingen van incidenten en calamiteiten (voor een
groot deel) zelf gaan uitvoeren volgens een vast onderzoeksmodel. Het rendement is
voor de instelling dan waarschijnlijk ook groter. Het is onze verantwoordelijkheid te
toetsen of dit onderzoek adequaat heeft plaatsgevonden en doen zonodig zelf (aan­
vullend) onderzoek. Het toetsen of zorginstellingen verbetermaatregelen ook daadwerkelijk doorvoeren, blijft een belangrijk element. We verhelderen wat voor ons
belangrijk is om te weten, we focussen op calamiteiten en we spannen ons in om
onderrapportage van calamiteiten door zorgaanbieders te verminderen.
3.1

IGZ Handhavingskader

Vanuit het oogpunt van transparantie en voorspelbaarheid heeft de inspectie een
zogenoemd handhavingskader ontwikkeld. In dit kader beschrijven we op basis van de
handhavingscyclus uit het meerjarenbeleidsplan globaal welke toezichtinstrumenten­
we wanneer inzetten en welke maatregelen we nemen op grond van welk soort
bevindingen­. Per handhavingsgebied of per wet die we handhaven, kunnen we
vervolgens­ geleidelijk tot specifieke en gedetailleerder handhavingsplannen komen.
Het handhavingskader is de leidraad bij het uitvoeren van onze handhavingsrol.
Onze handhavingsplannen zullen het veld duidelijkheid geven over de normen die
we hanteren bij onze handhaving en over de vraag met welke maatregelen we zullen
interveniëren als men onvoldoende aan de gestelde normen voldoet. Dit hoort bij een

18

INSPECTIE VOOR DE GEZONDHEIDSZORG

voorspelbare overheid. We zullen de handhavingskaders helder expliciteren richting
veldpartijen.
Normstelling

3.2

Handhaven begint bij het vaststellen van een norm. In de gezondheidszorg vormen
wet- en regelgeving vaak normen, maar lang niet altijd. Zo bevat de Kwaliteitswet
zorg­instellingen de (open) norm ‘verantwoorde zorg’. Het is de verantwoordelijkheid
van zorgaanbieders/beroepsbeoefenaren en patiënten/cliënten en zorgverzekeraars
om deze normen te expliciteren en ernaar te handelen. Dit proces is gaande en wij
stimuleren­ dat intensief. Wij hanteren de opgestelde kwaliteitskaders als basis voor
onze handhavingsnorm.
De vraag doet zich nogal eens voor wat er moet gebeuren als zorgaanbieders geen
invulling geven aan de kadernormen. Wat is dan de basis voor onze handhaving?
Wij toetsen vanuit het belang van de patiënt/cliënt de kwaliteit van zorg waarvoor
zorgaanbieders verantwoordelijk zijn. Als zorgaanbieders niet in staat zijn nadere
invulling van de normen te verbinden aan de kwaliteit van zorg, dan toetsen we op
basis van onze eigen kennis en ervaring en geven we invulling aan een handhavingsnorm.
Toch bestaat er behoefte aan duidelijke afspraken over het opstellen van normen die
hun nut bewezen hebben. Deze afspraken moeten duidelijk zijn over de taken, verantwoordelijkheden en bevoegdheden die verschillende spelers hebben. Wie signaleert
waar essentiële invulling van normen ontbreekt, wie stelt vervolgens invulling van
normen op en wie toetst de totstandgekomen norm? Van belang voor de invulling van
deze afspraken is de discussie over de oprichting van een ‘regieorgaan’ of kwaliteits­
instituut. Wij blijven betrokken bij de discussie hierover. Evenals we betrokken
blijven bij de invulling van de wens van de minister om tot toetsbare veiligheids­
normen te komen.
3.3

Gefaseerd toezicht

We zetten in 2009 verdere stappen om onze methodiek van gefaseerd toezicht (GT)
zorgbreed in te zetten. Gefaseerd toezicht kent drie fasen waaraan het ontwikkelen
van kwaliteitskaders en bijbehorende indicatoren vooraf gaat.
1

Informatie verzamelen (op basis van indicatoren, op basis van meldingen en
signalen en op basis van informatie van inspecteurs), informatie analyseren op
risico’s.

2

Ter plekke controle of risico’s zich inderdaad voordoen (zogenoemde tweede­
fasebezoeken afleggen).

3

Maatregelen opleggen en de uitvoering ervan volgen.

19

WERKPLAN 2009

Naast het toezicht hebben we ook de opsporing die zich toelegt op het opsporen
van strafbare feiten.
Om het GT verder te vervolmaken, gaan we in samenwerking met het veld verder
met het ontwikkelen van nieuwe kwaliteitskaders en indicatoren die we als basis
voor onze handhaving gebruiken. Zorgaanbieders, zorgverzekeraars en patiënten- en
consumentenorganisaties ontwikkelen deze indicatoren voor een belangrijk deel met
ondersteuning van ons bureau Zichtbare Zorg. We denken in dit verband ook aan
ontwikkeling­ van de functie van ‘kwaliteitsaccountant’, een functie die vergelijkbaar
is met de accountant voor de financiële huishouding.
In 2009 starten wij pilots om de in 2008 ontwikkelde indicatoren voor de openbare
gezondheidszorg te testen. Daarna volgt de tweede fase van het gefaseerd toezicht.
Dit toezicht zal zich richten op GGD’en, gemeenten en andere instellingen die
activiteiten uitvoeren op het gebied van de openbare gezondheidszorg. Het bureau
Zichtbare Zorg faciliteert daarnaast de ontwikkeling van andere indicatoren voor
maatschappelijke verantwoording, zoals op het gebied van het lokaal gezondheids­
beleid. Het doel hiervan is te komen tot een gemeenschappelijke indicatorenset voor
maatschappelijke verantwoording op het gebied van de openbare gezondheidszorg
(OGZ). Voor het bevolkings­onderzoek zullen wij in 2009 starten met het gefaseerd
toezicht voor vijf soorten screeningen.
Voor de eerstelijnszorg ontwikkelt het veld indicatoren waarmee we risico’s in de
mondzorg, acute hulp, verloskunde, huisartsenzorg, farmacie en fysiotherapie kunnen­
opsporen. Ook voor het toezicht op de ziekenhuizen breiden we in samenwerking met
het veld de indicatorenset uit. Daardoor kunnen we voortaan bijvoorbeeld ook de
risico­’s van gesteriliseerde instrumenten en het gebruik van lasers inzichtelijk maken.
In de caresectoren zullen wij de nadruk leggen op de tweede fase van ons gefaseerd
toezicht. De gegevens van zorginhoudelijke aspecten (via kwaliteitsindicatoren) en
cliëntervaringen (CQ-index) zijn bepalend voor welke instellingen wij bezoeken.
Wij zullen deze gegevens ook gebruiken voor het verbeteren van onze methode.
Voor de gehandicaptenzorg en kraamzorg vindt op basis van de visiedocumenten
een eerste test plaats met de ontwikkelde indicatoren. Dit geldt ook voor de huis­
houdelijke hulp in het kader van de WMO.
Naast de indicatoren vormen ook de meldingen die wij ontvangen een informatiebron
voor het risicogestuurde toezicht. Tenslotte maken wij gebruik van de informatie
waarover inspecteurs in hun rol van accounthouder van één of meer zorginstellingen­
beschikken. De accounthouder volgt op basis van indicatoren en meldingen de
prestaties­ van een zorginstelling. Dit geeft ons de mogelijkheid om proactief te
handelen­ en te voorkomen dat signalen omtrent een instelling zich opstapelen.
Het accounthouderschap vormt zo onderdeel van het systeem van gefaseerd toezicht.

20

3.4

INSPECTIE VOOR DE GEZONDHEIDSZORG

De inspectie helpt kwaliteit zichtbaar maken

Kwaliteit bepaalt voor een belangrijk deel de prestaties in de zorg. Het zichtbaar­
maken van kwaliteit en van kwaliteitsverschillen is essentieel voor het goed
functioneren­ van het stelsel. Wil de zorgmarkt kunnen werken, dan is transparantie­
van de kwaliteit van geleverde zorg een vereiste. Zonder informatie over veiligheid,
effectiviteit en klantgerichtheid van zorg is kiezen door de zorgconsument
of contracteren­ op basis van prestaties door de zorgverzekeraar niet mogelijk.
Voor het huidige kabinet is transparantie van kwaliteit een belangrijk speerpunt.
Wij hebben in opdracht van het ministerie van VWS het bureau Zorgbrede
Transparantie van Kwaliteit (ZbTK) opgericht. Het bureau heeft inmiddels de naam
Zichtbare Zorg aangenomen. Het ondersteunt de sectoren bij het transparant maken
van de kwaliteit en verbindt de verschillende initiatieven. Daarnaast zet het bureau
zich in om te waarborgen dat kwaliteitsinformatie valide, betrouwbaar en vergelijkbaar is. Zichtbare Zorg kent per sector de volgende fasering[3] bij het zichtbaar maken
van de kwaliteit van zorg:
–

Ontwikkelen van indicatoren voor het meten van kwaliteit (fase I).

–

Meten en registreren van kwaliteit op basis van indicatoren (fase II).

–

Beheer, onderhoud en evaluatie van indicatoren (fase III).

–

Openbaar maken van kwaliteitsinformatie (fase IV).

Iedere sector heeft een ander startmoment gekend, om deze reden bereikt niet iedere
sector in 2009 dezelfde fase. De ambities per sector zijn voor 2009 hieronder kort
samengevat:
–

In 2008 zijn voor de particuliere klinieken de eerste sets indicatoren ont­wikkeld
en gemeten­. Voor 2009 staat het verder doorontwikkelen en uitbreiden van
indicatoren­ centraal. Uiteraard gaat het hierbij ook om de organisatorische
inbedding­ van ontwikkelde indicatoren in de beheerorganisatie Zichtbare Zorg.

–

De GGZ heeft al vanaf 2007 ervaring opgedaan met het meten van indicatoren.
2008 en 2009 zijn gericht op een verdere doorontwikkeling van de indicatorenset.

–

In 2009 realiseren we voor de care het gehele proces van het zichtbaar maken van
kwaliteit.

–

Binnen de eerste lijn vindt in 2009 op basis van een prioritering in 2008 een
uitbreiding plaats. Daarnaast bevinden veel projecten zich nog in een opstartfase.
De openbare farmacie, fysiotherapie en de kraamzorg zijn op dit moment het
verst.

[3]

Opdrachtomschrijving op basis van Nota Financiering
Zorgbrede Transparantie van kwaliteit 2 oktober 2007
(kenmerk MC-U-2803556).

21

–

WERKPLAN 2009

In 2009 komt het tot een gemeenschappelijke set voor de openbare gezondheidszorg, die gebaseerd is op de IGZ-basisgegevensset, de set lokaal gezondheidsbeleid
en een set van Beter Voorkomen. De indicatoren voor het bevolkingsonderzoek
stellen we in 2009 vast.

Een belangrijk onderwerp is de infrastructuur waarmee Zichtbare Zorg verzameling
van informatie, onderhoud van het informatiesysteem en publicatie van kwaliteit van
zorg kan realiseren. Het is de bedoeling om in 2009 een infrastructuur te realiseren
waar alle sectoren op kunnen aansluiten. De belangrijkste onderdelen van deze infrastructuur zijn:
–

Beheer: technische database, mogelijk aansluiten op productregistraties (DIS, AZR).

–

Onderhoud: bibliotheekfunctie voor onderhoud indicatoren.

–

Informatie: gestandaardiseerde publicatie op verschillende websites.

Overige plannen en voornemens liggen in de randvoorwaardelijke sfeer:
–

Borging van betrouwbare kwaliteitsmeting.

–

Sluitende juridische basis voor openbare kwaliteitsinformatie.

–

Toetsingskader voor openbaarmaking kwaliteitsinformatie.

–

Onderhoud en doorontwikkeling website zichtbarezorg.nl.

–

Beleid voor Zichtbare Zorg voor de ontwikkeling en toepassing van de CQ-index.

–

Afstemming IGZ-NZa bij handhaving transparantie.

3.5

IGZ-brede programmaoverstijgende projecten

In ieder programma hebben wij capaciteit gereserveerd voor het uitvoeren van
IGZ-brede projecten. Dit zijn projecten waaraan al onze programma’s een bijdrage
zullen­ leveren.
Staat van de Gezondheidszorg (SGZ) 2009: Sturen op kwaliteit en veiligheid
Uit onderzoek naar aanleiding van meldingen/calamiteiten en ook uit resultaten van
thematische onderzoeken blijkt keer op keer dat Raden van Bestuur problemen
ervaren­ met de wijze waarop zij invulling moeten geven aan hun verantwoordelijkheid voor sturing op kwaliteit en veiligheid van zorg. Dit is aanleiding tot zorg, te
meer daar uit onderzoek steeds weer blijkt dat beleid, verbetering en borging van
kwaliteit en veiligheid van zorg ook bepaald worden door de wijze waarop het leiderschap van de zorginstelling hieraan prioriteit en invulling geeft.
Wij willen in nauw overleg met de betrokken veldpartijen en experts duidelijkheid
scheppen over deze essentiële voorwaarde voor verantwoorde zorg. Daarnaast zijn we in
overleg met het departement om – afhankelijk van de capaciteit die VWS ter beschikking
kan stellen – het handhavingsniveau van de Wet toelating zorginstellingen te bepalen.
Die wet regelt een aantal voorwaarden voor good governance in zorginstellingen.

22

INSPECTIE VOOR DE GEZONDHEIDSZORG

Ontwikkeling methodiek aandoeningsgericht toezicht
(ziektetrajecten in de keten)
In 2009 leveren alle programma’s een inhoudelijke bijdrage aan het verkennen van
de mogelijkheid op effectieve manier toezicht te houden op de zorg bij aandoeningen
met een hoge ziektelast. We richten ons hierbij in eerste instantie op de (keten)zorg
voor mensen met een chronische ziekte als depressie, dementie en hartfalen. Daarbij
maken we bijvoorbeeld gebruik van de uitkomsten van het onderzoek naar keten­
indicatoren voor verantwoorde zorg aan ouderen met dementie in verpleeg- en
verzorgingshuizen en thuiszorg. In 2009 willen wij voor elk van de drie aandoeningen
een vastgestelde set indicatoren ter beschikking hebben die wij kunnen gebruiken
voor ons toezicht in 2010.
Bevordering systematische aandacht preventie in de zorg
De inspectie levert met het gefaseerd toezicht op de openbare gezondheidszorg al een
actieve bijdrage aan de preventiecyclus door inzichtelijk te maken wat de effectiviteit­
is van het gemeentelijk gezondheidsbeleid in relatie tot de prioriteiten uit de
Preventienota. In aansluiting hierop willen wij in 2009 meer indicatoren ontwikkelen­
die specifiek gericht zijn op preventie in de zorg. Deze indicatoren gebruiken wij
vervolgens­ om ons toezicht gerichter in te kunnen zetten en zodoende te bevorderen
dat de zorg meer aandacht besteed aan preventie.
Bestuurlijke boete
In 2009 verbeteren wij het gebruik van het instrument bestuurlijke boete in het kader
van de Geneesmiddelenwet. Ook bereiden wij ons voor op de invoering van de Wet uitbreiding bestuurlijke handhaving volksgezondheidswetgeving (WUBHV) en de daarbij
behorende uitbreiding van bevoegdheden. De WUBHV wordt naar verwachting in 2009
van kracht.
Risicodetectie eerste lijn
In 2009 ontwikkelen wij binnen de programma’s 3 (eerstelijnszorg) en 7 (zorg thuis)
een model voor ons risicogerichte toezicht op de extramurale zorg. Dit model enten
we op de veranderende maatschappelijke context en in overeenstemming met ons
meerjarenbeleid. Naast een model voor de risicodetectie levert dit project ons ook een
handhavingsplan voor de komende jaren op.
Kindermishandeling
Door middel van een follow-up van het thematisch toezicht signalering kinder­
mishandeling op de spoedeisende hulpafdelingen van ziekenhuizen én een thematisch
toezicht kindermishandeling bij de huisartsenposten willen wij in 2009 bereiken dat
de signalering van kindermishandeling verder in de zorg verbetert.

23

WERKPLAN 2009

Zorg voor kinderen met geringe sociale redzaamheid
In samenwerking met de Inspectie jeugdzorg en de Inspectie van het Onderwijs willen
we onderzoeken of toezicht een bijdrage kan leveren aan de verbetering van de zorg
voor kinderen en gezinnen met een geringe sociale redzaamheid. Het gaat vaak om
kinderen­ met een licht verstandelijke handicap en bijkomende gedragsstoornissen­.
De zorg voor deze kinderen (en gezinnen) is complex vanwege het chronische
karakter­ en de wisselende intensiteit. De inspecties willen aan de hand van een zorgmodel dat gebaseerd is op best practices in 2010 met thematisch toezicht bevorderen
dat de zorg voor deze kwetsbare groep verbetert.
Patiëntveiligheid
De actieplannen op het gebied van de patiëntveiligheid die door de koepelorganisaties
zijn opgesteld in respectievelijk 2007 (ziekenhuizen, langdurige zorg en geestelijke
gezondheidszorg) en 2008 (eerstelijnszorg) zullen wij volgen in ons gefaseerd toezicht
en waar nodig via gerichte andere activiteiten.
In 2008 is gestart met het toezicht op de implementatie van het veiligheidsmanagementsysteem voor ziekenhuizen. Het onderzoek daarnaar zal in 2009 doorlopen. De
interventies die in ziekenhuizen gaan uitvoeren om de veiligheid te vergroten, zullen
we in 2009 zowel procesmatig als op uitkomsten toetsen. Ook in de langdurige zorg
volgen we de invoering van de veiligheidsactiviteiten, voornamelijk met behulp van
de uitkomsten van de eerste metingen van de indicatoren. Voor de gehandicaptenzorg
volgen wij de acties van het veld door de onderwerpen te prioriteren in het gefaseerd
toezicht. Veel aandacht zal uitgaan naar de wijze waarop de instellingen de cultuur
kunnen ombuigen naar een cultuur waarin veiligheid voorop staat en veilig werken
de normaalste zaak van de wereld is.
Wij willen in onze dagelijkse werkzaamheden uitgaan van samenwerking met andere
toezichthouders, meer aandacht besteden aan de internationale aspecten van ons
werk en de rol van opsporing in onze handhaving verder versterken.
3.6

Samenwerkende toezichthouders

De IGZ werkt ook in 2009 verder samen met de andere rijksinspecties. Het kader daarvoor vormt het werkplan van de Inspectieraad 2009. De Inspectieraad – het verband
voor samenwerking van de rijksinspecties – ontwikkelt op strategisch-bestuurlijk
niveau de onderlinge samenwerking van de rijksinspecties alsmede de relaties met de
ministeries en veldpartijen. De IGZ neemt deel aan diverse thema- en werkgroepen
van de Inspectieraad, zoals op het terrein van ICT en communicatie. De IGZ is zelf
trekker van een werkgroep die het evaluatieprogramma ‘effect van toezicht’ oppakt
(zie ook § 5.1.3 over evaluatie van effectiviteit van toezicht).

24

INSPECTIE VOOR DE GEZONDHEIDSZORG

We werken met vijf andere inspecties intensief samen in het project integraal toezicht
jeugd dat zijn activiteiten heeft kunnen uitbreiden dankzij financiële ondersteuning
van het ministerie voor Jeugd en Gezin. De IGZ is de leidende inspectie bij een groot
project dat de samenwerking op gemeentelijk niveau bevordert bij de aanpak van
overgewicht bij kinderen. In 2009 staat het toezicht op de Centra voor Jeugd en Gezin
op het programma.
Met de Inspectie Openbare Orde en Veiligheid werken we intensief samen bij de
verdere­ vormgeving en versterking van de veiligheidsregio’s.
Een bijzondere vorm van samenwerking tussen de rijksinspecties vormt het toezicht­
in domeinen waarbij de verschillende op een en hetzelfde domein opererende
inspecties nauw samenwerken. De IGZ is ‘trekker’ van het toezicht in het domein
gezondheidszorg. De activiteiten die wij in dit domein in samenwerking met de
Arbeidsinspectie, VROM-inspectie, Inspectie Verkeer en Waterstaat en de Voedsel
en Waren Autoriteit ondernemen, staan beschreven in het gezamenlijke jaarplan
rijks­inpecties ziekenhuizen. Met dit plan informeren wij de ziekenhuizen over onze
voorgenomen­ inspectieactiviteiten.
We werken intensief en uitstekend samen met de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa).
We hebben ook veel met elkaar van doen gezien de afspraak dat de NZa haar toezicht
onder andere richt op de prijs/kwaliteitverhouding van zorgaanbod, maar zelf geen
activiteiten op het terrein van kwaliteit onderneemt. In de samenwerkingsovereen­
komst met de NZa is opgenomen dat de NZa zich verlaat op het oordeel van de
inspectie­ als het om kwaliteit gaat.
3.7

Internationaal

Wij willen op meerdere fronten aandacht schenken aan internationale aspecten van
toezicht houden. In de eerste plaats willen wij weten wat de consequenties zijn voor
samenwerkende ziekenhuizen in de grensstreek van verschillende regelgeving en
toezichtwijzen­ op de kwaliteit van de zorg. Burgers, patiënten, verzekeraars, artsen,
zelfs instellingen gaan de grens over en halen hun zorg of brengen hun zorg aan de
andere kant van de grens. Het moet duidelijk zijn wie verantwoordelijk is voor de
kwaliteit van zorg, wie de kwaliteit meet en waar de patiënt op kan rekenen. In de
tweede plaats willen wij het netwerk van Europese toezichthouders op de gezondheidszorg gebruiken om ons eigen handelen te toetsen en te spiegelen aan het
toezicht­ in andere landen. Dit netwerk hebben we in 2008 nieuw leven ingeblazen­.
De samenwerking, in het European Platform of Supervisory Organisations (EPSO),
met onze Europese zusterorganisaties krijgt daardoor een nieuwe impuls. In 2009

25

WERKPLAN 2009

organiseren we samen met de Engelse en Noorse toezichthouders op de gezondheidszorg werkconferenties over toezicht en accreditatie en over de effectiviteit­ van
toezicht. Doel is kennisuitwisseling en het opzetten van inter­nationaal vergelijkend
onderzoek naar toezicht. Ook nemen wij actief deel aan de discussies­ en ontwikke­
lingen op het vlak van patiëntveiligheid in EU-verband. Wij zijn met name nauw
betrokken bij de opzet en uitbouw van EUnetPAS waar het gaat over het op Europees
vlak monitoren van incidenten.
Op het terrein van de productveiligheid blijven wij actief betrokken bij ontwikke­
lingen in internationaal verband via actieve deelname aan overleg binnen de EU en de
Raad van Europa. Op verzoek van de EMEA leveren wij een substantiële bijdrage aan
het uitvoeren van inspecties op het gebied van productie en klinisch onderzoek
in landen­ buiten de EU.
3.8

Opsporing ontwikkelen en versterken

Binnen onze handhaving speelt ons bureau Opsporing een belangrijke rol. In het
domein toezicht adviseert het bureau vanuit de kennis over de strafrechtelijke
praktijk de inspectieprogramma’s bij meldingen en is actief bij calamiteiten waarbij
het Openbaar Ministerie en de politie zijn betrokken. In het domein opsporing voert
het bureau, al dan niet in samenwerking met andere opsporingspartners, opsporingsonderzoeken uit. Het bureau Opsporing werkt vanuit een sterke informatiepositie.
Hierbij kan zowel uit openbare als gesloten bronnen worden geput. De daaruit voortvloeiende informatieproducten staan ten dienste van de programma’s, de eigen onderzoeken of genereren tactische en strategische inzichten­ ten behoeve van de inspectie
en/of het beleid. Het verder versterken van ons opsporingsbeleid vereist een goede
aansluiting op het toezichttraject en een heldere positie binnen het handhavingskader
en ons gefaseerd toezicht. Met de invoering van de bestuurlijke boete heeft bureau
Opsporing er een aantal specifieke taken bij gekregen­. De bijzondere opsporings­
ambtenaren (BOA) van het bureau stellen de processen verbaal op die nodig zijn voor
het opleggen van bestuurlijke boetes in het kader van de Geneesmiddelenwet.
Daarnaast is het bureau de intermediair tussen de VWA en het OM waar samen­
werking met deze organisaties is vereist.

26

INSPECTIE VOOR DE GEZONDHEIDSZORG

4

Inspectieprogramma’s

4.1

Gezondheidsbevordering
Kern

Bij de aanpak van de grote gezondheidsproblemen waar Nederland voor staat, zoals
overgewicht, sociaal-economische gezondheidsverschillen en gezondheidsproblemen
van de jeugd is effectieve preventieve zorg van cruciaal belang, zowel op collectief als
individueel niveau. Met onze activiteiten leveren wij een bijdrage aan het effectiever
maken van preventieve zorg. We hebben daarbij speciale aandacht voor kwetsbare
groepen zoals kinderen die mishandeld worden, verslaafden en daklozen.
4.1.1 Specifieke doelstellingen voor programma 1
Aan het eind van 2009 bereiken we met programma 1 dat de jeugdgezondheidszorg
beter functioneert en dat bij de spoedeisende hulp en alle huisartsenposten kindermishandeling beter wordt herkend. Daarnaast is via het toezicht een bijdrage geleverd
aan het verkleinen van sociaal-economische gezondheidsverschillen: niet alleen door
eigen toezichtprojecten, maar ook in samenwerking met andere inspecties. In 2009
voeren we in het kader van ons gefaseerd toezicht 2e fase gesprekken met onder andere
gemeentelijke gezondheidsdiensten (GGD), naar aanleiding van de in 2008 verzamelde
gegevens op basis van indicatoren over de openbare gezondheidszorg (OGZ).
4.1.2 	 Knelpunten en risico’s
Het toezicht op de OGZ door middel van indicatoren is gecompliceerd omdat het
hierbij­ om toezicht op netwerken gaat waarbij deels actoren betrokken zijn waarop
de inspectie geen toezicht heeft.
De ontwikkeling van indicatoren voor de kwaliteit van het gemeentelijk gezondheidsbeleid ligt gevoelig vanwege de complexe relatie tussen de rijksinspecties en
gemeenten­.
Het veld van de jeugdgezondheidszorg is sterk in beweging mede vanwege de vorming
van de Centra voor Jeugd en Gezin. Ter ondersteuning van deze ontwikkelingen zullen
de betrokken inspecties nauwer gaan samenwerken.
Er worden nieuwe wettelijke regelingen voorbereid, zowel op het gebied van de jeugdgezondheidszorg als de openbare gezondheidszorg, waardoor de reikwijdte van het
toezicht kan veranderen.

27

WERKPLAN 2009

4.1.3 	 Doorlopende projecten uit 2008 of vervolg daarop
Gefaseerd toezicht
Openbare gezondheidszorg
Wij hebben in 2008 de indicatoren over de openbare gezondheidszorg opgevraagd
en geanalyseerd. In 2009 voeren wij gesprekken met die instellingen die hierbij als
mogelijk risico naar voren zijn gekomen. Zodoende leveren wij een bijdrage aan
de preventiecyclus van het ministerie van VWS en maken wij de kwaliteit van de
openbare gezondheidszorg (OGZ) transparant.
Thematisch toezicht
Jeugdgezondheidszorg (vervolg)
De inspectie zet handhaving in de jeugdgezondheidszorg (JGZ) in met als doel de
invoering van randvoorwaarden voor verantwoorde zorg. Daarbij richten wij ons in
het bijzonder op een effectieve aanpak van psychosociale problemen bij de jeugd
en adequate zorg bij kinderen met een verstandelijke handicap. Daarnaast zal de
inspectie door middel van toezicht bijdragen aan de invoering van het Elektronisch
Kinddossier (EKD) en de zorgcoördinatie.
Kindermishandeling op de spoedeisende hulp (vervolg)
We zullen in 2009 vervolg geven aan ons onderzoek naar adequate signalering en
melding­ van kindermishandeling op de spoedeisende hulpafdelingen van zieken­
huizen.
4.1.4 Nieuwe projecten
Thematisch toezicht
Achterstandswijken
In 2009 richten wij ons toezicht specifiek ook op sociaal-economische gezondheids­
verschillen (SEGV) om een bijdrage te kunnen leveren aan het verkleinen van deze
verschillen. Dit gebeurt in de vorm van een thematisch toezicht waarbij de inspectie
wil bevorderen dat gemeenten met achterstandswijken effectief beleid voeren om de
gezondheidstoestand van de bevolking in deze wijken te verbeteren.

28

4.2

INSPECTIE VOOR DE GEZONDHEIDSZORG

Gezondheidsbescherming
Kern

Handhaven van het hoge niveau van gezondheidsbescherming op populatieniveau
in gewone en buitengewone omstandigheden.
4.2.1 	 Specifieke doelstellingen voor programma 2
Aan het eind van 2009 bereiken we dat de kwaliteit van de geneeskundige hulp­
verlening bij rampen is verbeterd en ziekenhuizen en andere grote zorginstellingen
beschikken over adequate rampenopvangplannen. De continuïteit van zorg moet
geborgd zijn in tijden van crisis.
Op het terrein van kwetsbare groepen willen we zekerheid dat ook deze groepen
voldoende­ toegang tot de zorg hebben en dat verantwoorde zorg is verzekerd. We
willen­ naar verantwoorde zorg voor veelplegers zowel intra- als extramuraal en we
willen onderzoeken of handhaving een bijdrage kan leveren aan verbetering van de
zorg voor deze groep. Dit doen we samen met de Inspectie voor de Sanctietoepassing.
4.2.2 	 Knelpunten en risico’s
Bij het toezicht op de voorbereiding op crises en rampen werkt de inspectie nauw
samen met de Inspectie Openbare Orde en Veiligheid (IOOV) die de ‘front-office crisis­
beheersing’ vormt voor dit toezicht. De wijze waarop het toezicht wordt ingericht en
de intensiteit van het toezicht zullen daarmee in belangrijke mate afhangen van het
programma van de IOOV. Wij zullen aansluiten bij het beleidsvoornemen om de
rampen­preparatie per 1 januari 2010 geheel op orde te hebben in alle Nederlandse
veiligheidsregio’s.
4.2.3 	 Doorlopende projecten uit 2008 of vervolg daarop
Gefaseerd toezicht
Verantwoorde zorg voor vreemdelingen
Door middel van toezicht wil de inspectie blijven bijdragen aan verantwoorde zorg in
de zogenaamde vreemdelingenketen. Daarnaast borgen we dat illegale vreemdelingen
toegang tot de zorg blijven houden waar zij recht op hebben.
Bevolkingsonderzoek
De inspectie zal vijf pilots verrichten met indicatoren voor het toezicht op de kwaliteit­
van het bevolkingsonderzoek (BVO) nadat in het Zichtbare Zorg traject de indicatoren
zijn vastgesteld. Het betreft de screening op baarmoederhalskanker, de screening op

29

WERKPLAN 2009

borstkanker, de prenatale screening op infectieziekten en erythrocytenimmunisatie,
de neonatale screening en de prenatale downscreening inclusief structureel
echoscopisch onderzoek.
Thematisch toezicht
Rampenopvangstructuur bij een ramp Schiphol (vervolg)
Met het vervolg op de algemene doorlichting beoogt de inspectie een verbetering van
de kwaliteit van geneeskundige hulpverlening bij ongelukken en rampen te bewerkstelligen. Onze eerste inventarisatie uit 2007 geeft echter geen oordeel over de
opvangcapaciteit en opschaling van de eerste en tweede lijn. Door middel van dit
onderzoek willen wij hierover in 2009 een uitspraak doen.
Kwaliteit infectieziektestructuur bij grootschalige uitbraak infectieziekten (vervolg)
Wij hebben in de SGZ van 2005 een aantal verbetermaatregelen aangegeven voor de
voorbereiding op een grootschalige uitbraak van een infectieziekte. De minister van
VWS heeft daarop een versterking van de infectieziektestructuur aangekondigd. In
2009 zullen wij VWS helpen bij het evalueren van een aantal aspecten van deze
structuur­.
Kwaliteit zorg private laboratoria (vervolg)
In 2007 hebben wij een onderzoek uitgevoerd naar de kwaliteit van medische micro­
biologische laboratoria als schakel in de infectieziektestructuur. De private laboratoria
zijn toendertijd buiten beschouwing gelaten. In 2009 willen wij deze laboratoria
alsnog­ onderzoeken.
4.2.4 	 Nieuwe projecten
Thematisch toezicht
Ontwikkeling normen voor verantwoorde zorg voor veelplegers in samenwerking met
de Inspectie voor de Sanctietoepassing (ISt).
Veelplegers ontvangen zowel intra- als extramuraal allerlei vormen van zorg. De Raad
voor de Maatschappelijke Ontwikkeling (RMO) heeft in 2007 geconstateerd dat hier
vele tekortkomingen in zitten. Wij zullen in samenwerking met de ISt de totstand­
koming van normen voor verantwoorde zorg stimuleren en vervolgens deze normen
handhaven.
Front-office crisisbeheersing
Naar aanleiding van de motie Aptroot in de Tweede Kamer is er ingezet op het bewerkstelligen van administratieve lastenverlichting voor het veld. Door het inrichten van
een front-office leveren wij hieraan een in samenwerking met de Inspectie Openbare
Orde en Veiligheid (IOOV) een belangrijke bijdrage.

30

4.3

INSPECTIE VOOR DE GEZONDHEIDSZORG

Eerstelijnsgezondheidszorg
Kern

Veranderingen in wet- en regelgeving, voortschrijdende taakherschikking – zowel in
de eerste lijn als tussen de eerste en tweede lijn – nadruk op ketenzorg en markt­
werking hebben invloed op de kwaliteit van de eerstelijnsgezondheidszorg. Uitdaging
vormt het invoeren van de meting van indicatoren bij individuele beroepsbeoefenaren­.
4.3.1 	 Specifieke doelstellingen voor programma 3
Aan het eind van 2009 willen we met dit programma bereikt hebben dat de eerste­
lijnszorg veiliger is door de kwaliteit en risico’s inzichtelijk te maken, met name op
het terrein van verloskundige hulp en medicatieveiligheid. We zullen een strategie
ontwikkelen hoe ook bij individuele beroepsbeoefenaren transparantie van zorg­
resultaten bereikt kan worden. De nadruk ligt het komende jaar op de ontwikkeling
van onze methodiek van gefaseerd toezicht voor verschillende beroepsgroepen in de
eerste lijn.
4.3.2 	 Knelpunten en risico’s
In de eerste lijn zijn vele individuele beroepsbeoefenaren werkzaam die in vele
verbanden­ en op diverse wijzen samenwerken: huisartsen, apotheken, paramedische
beroepen, tandartsen, verloskundigen, thuiszorgmedewerkers, maatschappelijk
werkers, GGD’en, Riagg’s, trombosediensten, ambulancediensten en CPA’s. Het
merendeel is zelfstandig ondernemer; voor het grootste deel ontbreekt een sturende
en verantwoordelijke directie. Medewerking van individuele beroepsbeoefenaren aan
transparantie is, ondanks inzet van koepels, niet per se verzekerd.
Naast deze koepelstructuren zal de inspectie de vele individuele beroeps­beoefenaren
moeten uitdagen, motiveren en zo nodig dwingen om deze transparantie te
implementeren­.
4.3.3 Doorlopende projecten uit 2008 of vervolg daarop
Gefaseerd toezicht
In 2009 ontwikkelen wij indicatoren voor de acute hulp, fysiotherapie, huisartsenzorg,
tandheelkunde, openbare farmacie en verloskunde. Deze ontwikkeling zal een belangrijk deel van onze capaciteit binnen programma 3 vergen.

31

WERKPLAN 2009

Thematisch toezicht
Acute hulp (vervolg)
In de acute hulp hebben mensen niets te kiezen. Het is niet-planbare zorg met een
hoge kans op gezondheidsschade. De overheid is meer dan gebruikelijk verantwoordelijk voor een goed en veilig functioneren van de acute hulp. Uit een vorig inspectierapport uit 2004 bleken aantoonbare risico’s te bestaan waarop maatregelen werden
aangegeven. Wij willen in 2009 zowel in de eerste (programma 3) als tweede lijn
(programma­ 4) inzicht geven in de verbetering van kwaliteit en bereikbaarheid van
acute hulp. De uitkomsten vergelijken we met de effectmeting van maatregelen in
ons rapport uit 2004.
Telefonische bereikbaarheid huisartsen tijdens kantooruren (vervolg)
In 2009/2010 controleren wij of de maatregelen uit ons voorgaande onderzoek uit
2008 effect hebben gehad. Daarmee willen wij bereiken dat de bereikbaarheid van
beroepsgroepen verbetert. Direct doel is dat huisartsen zich houden aan een
30 seconden­ norm van telefonische bereikbaarheid bij spoedgevallen en een
2 minuten­ norm in het kader van patiëntgerichtheid voor de telefonische bereik­
baarheid bij niet-spoedgevallen.
4.3.4 	 Nieuwe projecten
Thematisch toezicht
Ketenveiligheid trombose
In 2009 willen wij de risico’s in de keten detecteren en partijen tot verbeteringen
dwingen. Daarmee willen wij een substantiële afname van sterfte bij aan antistollinggerelateerde zorg en vermijdbare schade in de tromboseketen bewerkstelligen.
Geen cotrimoxazol bij cumarinegebruik
De combinatie cotrimoxazol en OAC veroorzaakt een toename van de bloedingneiging
en geeft dus een verhoogd risico op vermijdbare schade bij de patiënt. Cotrimoxazol
kan bijna altijd vervangen kan worden door een ander antibacterieel middel.
We willen bereiken dat artsen geen cotrimoxazol voorschrijven aan patiënten die
OAC gebruiken. Apothekers moeten deze combinatie niet afleveren.
NSAID’s en maagbescherming
Artsen nemen bij het voorschrijven van NSAID’s onvoldoende de CBO-richtlijn NSAIDGebruik en Preventie van Maagschade in acht en nemen daardoor een onacceptabel
risico op ernstige schade voor de patiënt. We willen bewerkstelligen dat artsen de
CBO-richtlijn maximaal toepassen waardoor vermijdbare schade bij NSAID-gebruik
afneemt.

32

4.4

INSPECTIE VOOR DE GEZONDHEIDSZORG

Specialistische somatische zorg
Kern

Patiëntveiligheid en transparantie over zorgresultaten zijn kerndoelstellingen in deze
sector. Optimalisering van werkprocessen en betere samenwerking kunnen samen
met de beschikbare kennis en kunde in de somatische curatieve zorg patiëntveiligheid
op een hoger niveau brengen.
De rollen van en onderlinge verhoudingen tussen Raden van Toezicht, Raden van
Bestuur en de Medische Staf moeten verduidelijkt worden, met name daar waar het
de kwaliteitsborging van het primaire proces betreft.
Het veld dient meer inspanningen te verrichten bij het formuleren van normen
waaraan­ verantwoorde zorg dient te voldoen. De IGZ zal deze normen als toezicht­
instrument hanteren.
4.4.1 	 Specifieke doelstellingen voor programma 4
Aan het eind van 2009 willen we met dit programma bereikt hebben dat zorg­
instellingen­ de eerste expliciete doelstellingen van de patiëntveiligheidscampagne
realiseren, dat de prestatie-indicatoren voor verantwoorde zorg valide en betrouwbaar
zijn en dat de gegevens van instellingen beter vergelijkbaar zijn.
4.4.2 Knelpunten en risico’s
Het zorgveld onderkent dat een grote behoefte aan transparantie over de kwaliteit­
van zorg bestaat. Daarom brengen wij zoveel als mogelijk toezichtactiviteiten onder
bij het bureau Zichtbare Zorg. In deze structuur zijn vrijwel alle partijen vertegen­
woordigd­. Aan de ene kant brengt dat kansen met zich mee, zoals bijvoorbeeld de
verbreding van het toezicht. Aan de andere kant levert dit ook bedreigingen voor
zorgverleners op.
Wij zullen bij de uitvoering van ons toezicht meer behoefte hebben aan meetbare
normen. Het zorgveld is ervoor verantwoordelijk dat deze normen er zijn. Bij de
uitvoering­ van ons toezicht zullen wij, meer nog dan voorheen, gerelateerd aan de
bevindingen een vervolgtraject koppelen in termen van te nemen maatregelen en
een handhavingsstrategie. Dit zou ertoe kunnen leiden dat de toezichtlast voor
ziekenhuizen­ in eerste instantie eerder toe- dan afneemt.
Zoals al eerder opgemerkt is in vele ziekenhuizen de governancestructuur niet
optimaal­. Onduidelijkheid over onderlinge verhoudingen in termen van bevoegd­
heden en verantwoordelijkheden kan de implementatie van veranderingen en
verbeteringen­ negatief beïnvloeden.

33

WERKPLAN 2009

4.4.3 	 Doorlopende projecten uit 2008 of vervolg daarop
Gefaseerd toezicht
Particuliere klinieken
We beoordelen in 2009 de resultaten van de indicatoren voor particuliere klinieken.
Hierdoor ontstaat inzicht in de risico’s van particuliere klinieken. Vervolgens bepalen
we eventuele vervolgacties. Daarnaast bereiden we de overdracht van deze indicatoren
naar het transparantietraject (Zichtbare Zorg) voor.
Basisset indicatoren ziekenhuizen 2010
De basisset ziekenhuisindicatoren blijft voorlopig als aparte set bestaan. Volgens de
afspraken met NFU/NvZ/Orde bezien we de set jaarlijks op gewenste aanpassingen.
Thematisch toezicht
ICT in de zorg (vervolg)
Informatiebeveiliging is noodzakelijk vanuit het oogpunt van patiëntveiligheid en
vanuit privacy-overwegingen. Wanneer gegevens niet correct zijn, kan de behandeling
en daarmee de patiënt geschaad worden. Sinds 2004 is er een veldnorm: de NEN 7510.
Ziekenhuizen dienen deze norm te volgen. Als vervolg op ons thematisch toezicht
over dit onderwerp in 2007 en 2008 willen wij in 2009 dat alle ziekenhuizen hun
informatiehuishouding volgens de veldnorm geregeld hebben.
Implementatie VMS in ziekenhuizen (vervolg)
In 2009 loopt het onderzoek naar de implementatie van VMS in ziekenhuizen door en
starten wij het vervolg op dit onderzoek. We willen weten in welke mate ziekenhuizen
een VMS hebben geïmplementeerd en wat zij doen om tekortkomingen te verhelpen.
In het vervolg bepalen wij de benodigde handhavingsmaatregelen per ziekenhuis.
In dit project houden wij rekening met de voor alle ziekenhuizen van belang zijnde
aandacht- en verbeterpunten die voortvloeien uit het rapport inzake de brand in het
OK-complex ziekenhuis Almelo.
Minimaal Invasieve Chirurgie (vervolg)
Het komende jaar willen wij bewerkstelligen dat alle ziekenhuizen voldoen aan de
criteria­ uit het rapport Minimaal Invasieve Chirurgie (MIC) uit 2007 of actief deel­
nemen aan een vervolgtraject. Bovendien willen wij bereiken dat de ontwikkeling van
richtlijnen en het competentiegericht opleiden met betrekking tot MIC een prominent­
onderwerp op de agenda van koepels en wetenschappelijke verenigingen blijven. Naar
verwachting ronden wij deze follow-up af in het voorjaar van 2010.

34

INSPECTIE VOOR DE GEZONDHEIDSZORG

Instrumentele diensten (vervolg)
In 2009 ronden we de follow-up van twee thematische toezichtprocessen bij negentien
ziekenhuizen die in onze visie onvoldoende maatregelen troffen. Het betreft onderzoek naar de wijze van kwaliteitsborging van medische apparatuur in ziekenhuizen.
Radiologie (vervolg)
Doel van het follow-up onderzoek is na te gaan op welke wijze de aanbevelingen van
de inspectie van het onderzoek uit 2002 zijn geïmplementeerd in de ziekenhuizen.
De inspectie zal bij het toezicht aansluiten bij het beleid zich te richten op de risico’s
in de zorg en zal daarom zich met name richten op de implementatie in relatie tot
kinderen, CT-scans en interventieradiologie.
Oncologie/radiotherapie (vervolg)
Als vervolg op ons rapport over de uitvoering van zorg op de afdelingen radiotherapie
en in de oncologische zorgketen, dat we in het eerste kwartaal van 2009 uitbrengen,
zullen wij in 2009 beoordelen of de in dit rapport genoemde aanbevelingen en maat­
regelen effectief zijn uitgevoerd.
De inspectie verwacht van ziekenhuizen, universitaire medische centra en zelfstandige
radiotherapeutische centra op basis daarvan een Plan van aanpak oncologische ketenzorg, waarin de noodzakelijke verbeteracties geborgd zijn. Vanaf eind 2009 zal de
inspectie steekproefsgewijs uitvoering en resultaten van dit Plan van aanpak in de
ziekenhuizen toetsen.
TOP2 en 3 (vervolg)
In 2009 vindt een follow-up plaats van het TOP-2-onderzoek. De rapportage van het
project TOP-3 komt naar verwachting eind 2009 uit.
Acute hulp (vervolg)
In de acute hulp hebben mensen niets te kiezen. Het is niet-planbare zorg met een
hoge kans op gezondheidsschade. De overheid is meer dan gebruikelijk verantwoordelijk voor een goed en veilig functioneren van de acute hulp. Uit een vorig inspectierapport uit 2004 bleken aantoonbare risico’s te bestaan waarop maatregelen werden
aangegeven. Door middel van een geaggregeerd rapport willen wij in 2009 zowel in de
eerste (programma 3) als tweede lijn (programma 4) inzicht geven in de verbetering
van kwaliteit en bereikbaarheid van acute hulp. De uitkomsten vergelijken we met de
effectmeting van maatregelen in ons rapport uit 2004.

35

WERKPLAN 2009

4.4.4 	 Nieuwe projecten
Gefaseerd toezicht
Ziekenhuizen
Wij willen in 2009 een instrument ontwikkelen voor de tweede fase van ons gefaseerd­
toezicht op ziekenhuizen. Met behulp van dit instrument willen wij in staat zijn om
op basis van de indicatoren die het ziekenhuis aanlevert en de bevindingen­ van de
diverse thematische toezichtprojecten en follow-up projecten de dieperliggende oor­
zaken van matig of slecht presteren te identificeren. Zodoende maken wij het onszelf
mogelijk effectieve en doelmatige interventies te plegen.
Acute hulp
In 2008 is de concept basisset indicatoren Acute Zorg gevalideerd, het eindrapport is
begin 2009 gereed. In 2009 verzoeken wij de Acute Zorg keten (Huisartsenposten,
Meldkamers Ambulancezorg, Ambulancediensten en afdelingen SEH van de ziekenhuizen) de basisset indicatoren Acute Zorg te gebruiken. In 2008 zijn de indicatoren
Acute Zorg ontwikkeld door het RIVM, aangevuld met de indicatoren­ traumazorg ontwikkeld door het VUmc. Dit geheel is ondergebracht in de Zichtbare Zorg-structuur.
Thematisch toezicht
Inventarisatie sterfte in ziekenhuizen binnen versus buiten kantooruren
Door middel van dit thematisch onderzoek willen wij het komende jaar inzicht
verkrijgen­ in de verschillen in sterfte binnen en buiten kantooruren. Wij beperken
ons hierbij tot poortspecialismen in de niet-electieve zorg. Daarbij vragen wij ons
onder andere af of eventuele verschillen gerelateerd zijn aan specialismen of ziekenhuizen.
Volume-Kwaliteit
Doel van dit project is het ontwikkelen van een toezichtstrategie voor verrichtingen
met een hoog risico bij een laag volume.
Project IC 2 en 3
Met een inventariserend onderzoek willen wij inzicht krijgen welke niveau-2 en
niveau-3 IC’s voldoen aan criteria voor verantwoorde zorg en welke niet.
Samenwerking inspecties
Ook in 2009 zullen wij de samenwerking tussen rijksinspecties binnen het domein
ziekenhuizen­ verder intensiveren. Niet alleen zullen concrete samenwerkings­
projecten met andere inspecties worden opgepakt (bijvoorbeeld een onderzoek naar
de verwerking van het afval van een ziekenhuis (samen met de Inspecties Verkeer

36

INSPECTIE VOOR DE GEZONDHEIDSZORG

en Waterstaat en VROM), ook zal de IGZ acties ondernemen op basis van eerder uit­
gevoerde samenwerkingsprojecten (bijvoorbeeld het samen met de Arbeidsinspectie
uitgevoerde onderzoek naar werkdruk en arbeidstijden bij arts-assistenten en de
gevolgen daarvan op de kwaliteit van de zorg).
Hiernaast besteden wij in 2009 veel aandacht aan het verder ontwikkelen van een
gezamenlijke risicoanalyse over de ziekenhuizen. De huidige ‘signaleringslijsten’,
gebaseerd op de scores van ziekenhuizen op de prestatie-indicatoren, zullen worden
uitgebreid met gegevensmateriaal van andere rijksinspecties. Doel hiervan is om het
accounthouderschap van de IGZ voor andere inspecties meer invulling te geven.
4.5

Gehandicaptenzorg
Kern

Cliëntveiligheid en transparantie over zorgresultaten zijn de voornaamste doelen in
deze sector. Wij zullen kijken naar de uitvoering van de veiligheidsagenda door het
veld. Daarnaast krijgen we medio 2009 de zorginhoudelijke gegevens en cliënt­
gegevens waarmee we ons toezicht verder vorm zullen geven.
4.5.1 Specifieke doelstellingen voor programma 5
Aan het eind van 2009 willen we met dit programma bereikt hebben dat de veiligheid
en kwaliteit van zorg en de kwaliteit van leven voor alle mensen met een verstandelijke­
en/óf lichamelijke beperking beter is. We maken hiervoor gebruik van het kwaliteits­
kader voor verantwoorde zorg. We zullen nadrukkelijk de voortgang van de veiligheidsagenda van de sector gehandicaptenzorg volgen en zullen het thema veiligheid
ook aan de hand van thematisch toezicht verder invulling geven. Belangrijk nieuw
thema in 2009 is het richtinggevend kader voor vrijheidsbeperkende maat­regelen­.
We zullen ontwikkelingen op dit terrein nauwlettend monitoren. We gaan intensief
samenwerken met andere inspecties, onder andere op het gebied van brandveiligheid
en bouw en privacy.
4.5.2 	 Knelpunten en risico’s
Zorg aan gehandicapten is veelal ketenzorg; ketenzorg is een bepalende factor voor
goede zorg, maar draagt risico’s in zich. Er bestaan grote risico’s op onderbehandeling­
omdat vele gehandicapten rustig lijken en zich niet uiten, waardoor bijvoorbeeld
depressie niet onderkend wordt. De kwaliteit van leven is hierbij in het geding.
De groep ouderen onder de gehandicapten groeit. Bij hen bestaat het risico op
onderbehandeling van dementie. We ontvangen veel meldingen over agressie in de
instellingen­ en over maatschappelijke overlast van licht verstandelijk gehandicapten
in de ambulante zorg.

37

WERKPLAN 2009

Veel cliënten die zorg ontvangen, behoren tot de kwetsbare groepen in de samen­
leving. Bovendien behoren zij vaak tot de sociaal-economische klasse waar gezondheidsrisico’s hoog zijn. Ook voor de algemeen maatschappelijke problemen zijn zij
extra gevoelig.
Voor de gehandicaptenzorg is in 2008 de eerste versie van het kwaliteitskader
afgerond­ en is een pilot gestart. In 2009 zullen voor het eerst kwaliteitsgegevens
volgens­ de domeinen zoals die zijn genoemd in het kwaliteitskader gehandicaptenzorg beschikbaar komen. Ook zijn dan de eerste resultaten van de pilot cliënt­
waardering op die domeinen bekend.
Tevens werken zorginstellingen toe naar een veiligheidsmanagementsysteem waarin
met name de harde voorwaarden voor veiligheid beschreven worden. Deze drie
bronnen­ worden door de inspectie gebruikt bij haar toezicht.
De Wet toelating zorginstellingen (WTZi) zorginstellingen maakt instellingen zelf
risico­dragend voor hun investeringen in de huisvesting van cliënten. Daarbij hoort
dat onder andere de advisering door de IGZ bij huisvestingsplannen komt te vervallen.
De IGZ onderzoekt of er indicatoren in het kwaliteitskader of het VMS opgenomen
kunnen worden die mogelijke risico’s opsporen.
In de ambulante ondersteuning komen alle maatschappelijke vraagstukken aan de
orde: alcohol-, drugs- en gokverslavingen, seksueel misbruik, loverboys, crimineel
gedrag, etc. Dit leidt tot zorgethische vragen over vrijheid van de cliënt en eigen regie
versus veiligheid.
De eis tot transparantie over het gevoerde beleid en de uitkomsten ervan leidt tot
openbaarheid van gegevens. Daarbij geniet de sector de belangstelling van de burger
en de media. Betrokken partijen moeten hiermee leren omgaan.
4.5.3 	 Doorlopende projecten uit 2008 of vervolg daarop
Gefaseerd toezicht
Risico’s voor verantwoorde zorg
Medio 2009 zijn de resultaten van de eerste fase van ons gefaseerd toezicht bekend.
Op basis daarvan zullen we de tweede fase van ons gefaseerd toezicht uitvoeren.
Daarbij staat de veiligheid van cliënten voorop. We brengen bezoeken aan die
instellingen­ waar wij op basis van de uitkomsten van ons onderzoek in de eerste fase
de grootste risico’s op onverantwoorde zorg verwachten. Waar nodig zullen wij naar
aanleiding van deze bezoeken vervolgafspraken maken of verscherpt toezicht
instellen­. Tevens ronden we de follow-up van het toezicht in de jaren 2007 en 2008 af.

38

INSPECTIE VOOR DE GEZONDHEIDSZORG

Thematisch toezicht
Badincidenten in de gehandicaptenzorg (vervolg)
In 2008 hebben wij een circulaire uitgebracht over badincidenten. In deze circulaire
noemen wij een aantal maatregelen die instellingen kunnen nemen om de risico’s
met het wassen en baden van cliënten te verkleinen. In 2009 bezien wij of instellingen
deze maatregelen navolgen.
Seksueel grensoverschrijdend gedrag (vervolg)
In 2007 hebben wij een circulaire uitgebracht over seksueel overschrijdend gedrag
tussen cliënten en derden. In deze circulaire noemen wij een aantal maatregelen die
instellingen kunnen nemen om de risico’s ten aanzien van grensoverschrijdend
gedrag tussen cliënten en/of derden te verminderen. In 2009 willen wij inzicht krijgen
in verbeteringen van de kwaliteit van het interne onderzoek en of dit onderzoek leidt
tot evaluatie en maatregelen. Daarnaast willen wij kijken of er knelpunten bestaan die
nadere actie van de inspectie vragen. Tenslotte willen wij ook inzicht krijgen in de
ontwikkeling van meldingen over dit probleem.
Medicatieveiligheid (vervolg)
Met dit project willen we bijdragen aan het reduceren van het aantal medicatiefouten
binnen de gehandicaptenzorg. In 2009 beschrijven we de belangrijkste risicofactoren
en knelpunten in de medicatieketen. Daarbij geven wij ook aan welke interventies
nodig zijn om het aantal fouten te verminderen.
Samenwerking rijksinspecties (vervolg)
In 2008 zijn de resultaten van de meting van toezichtlasten in de sectoren gehandicaptenzorg, verpleging en verzorging en thuiszorg gepresenteerd aan het veld. Op basis
hiervan heeft het onderzoeksbureau dat de meting heeft uitgevoerd een aantal aanbevelingen voor een effectiever en efficiënter toezicht geformuleerd. De IGZ heeft deze
aanbevelingen verwoord in concrete plannen van aanpak voor deze drie sectoren­.
Samenwerking zal voornamelijk worden vormgegeven in concrete samenwerkings­
projecten met de Arbeidsinspectie voor onderzoek naar agressie-incidenten in de
gehandicaptenzorg, de Voedsel en Waren Autoriteit en de VROM-Inspectie. Met de
VROM-Inspectie kijken we naar de brandveiligheid van zorginstellingen. Daarnaast is
ook bouw en privacy een thema voor 2009. Bij beide thema’s betrekken we ook het
College bouw zorginstellingen.

39

WERKPLAN 2009

4.5.4 	 Nieuwe projecten
Gefaseerd toezicht
Richtinggevend kader vrijheidsbeperking in de gehandicaptenzorg en verpleging
en verzorging
In 2008 heeft de staatssecretaris, vooruitlopend op de nieuwe Wet zorg en dwang in
de GZ en VV, een richtinggevend kader voor vrijheidsbeperking aan het veld voor­
gelegd. De bedoeling is dat beide sectoren hun beleid rond vrijheidsbeperking al
zoveel mogelijk aan de hand van dit kader gaan inrichten. Wij zijn in 2008 gestart met
de ontwikkeling van instrumenten die het ons mogelijk maken de implementatie
hiervan te meten. In 2009 voeren wij vijftig bezoeken in de gehandicaptenzorg uit.
Speciale aandacht gaat uit naar de reductie van fixatiemateriaal zoals de Zweedse
band. Het streven is gericht om in 2009 het aantal fixatiebanden fors te reduceren.
Thematisch toezicht
Licht-verstandelijk beperkte cliënten in ambulante zorg
In 2009 willen we kunnen beoordelen in hoeverre de zorgaanbieder risico’s duidelijk
in kaart heeft en hierop gericht beleid heeft ontwikkeld. Wij ontwikkelen een
instrument­ op basis van een inventariserend onderzoek naar de risico’s dat wij in
2008 hebben uitgevoerd. Bekend zijn de problemen rond drank- en drugsverslaafden,
loverboys, hanggroepjongeren, vormen van misbruik en veiligheid in de nacht.
4.6

Ouderenzorg
Kern

Veilige zorg voor ouderen; de kwaliteit en veiligheid van de zorg is transparant.
4.6.1 Specifieke doelstellingen voor programma 6
In 2009 zet programma 6 de lijn door die ingezet is in 2008. Het risicogerichte toezicht
geven we vorm door gefaseerd toezicht. De meest risico­volle instellingen bezoeken we
en volgen we totdat de zorg verantwoord is.
We willen dat het aantal medicatiefouten vermindert, het aantal vrijheids­beperkende
maatregelen vermindert, de zorg voor dementerenden verbetert en de zorg in
klein­schalige­ woonvormen en particuliere instellingen verantwoord is.
Wij starten in 2009 twee nieuwe projecten en continueren projecten die in 2008
gestart zijn.

40

INSPECTIE VOOR DE GEZONDHEIDSZORG

4.6.2 	 Knelpunten en risico’s
In 2009 geven we prioriteit aan gefaseerd toezicht. Medio 2009 zijn van vrijwel alle
verpleeg- en verzorgingshuizen gegevens bekend van zorginhoudelijke aspecten en
cliëntervaringen. We verfijnen het systeem van gefaseerd toezicht en maken het
betrouwbaarder. Afhandeling van meldingen gebeurt meer uniform via formats.
Prioritering van projecten is gebaseerd op de kwetsbaarheid van patiënten met
dementie en met psychiatrische problemen. Tevens nemen we de kwetsbaarheid van
bewoners in kleinschalige woonvormen en particuliere instellingen in ogenschouw.
Daarbij zijn ouderen uiterst kwetsbaar voor medicatiefouten. Hier is nog veel gezondheidswinst te behalen.
4.6.3 	 Doorlopende projecten uit 2008 of vervolg daarop
Gefaseerd toezicht
Accounthouderschap
In 2009 voeren onze accounthouders gesprekken met Raden van Bestuur van grote
holdings. Wij rapporteren op basis van ons instrument voor accounthouderschap over
deze gesprekken. Daarmee willen we de kwaliteit van zorg op het niveau van de Raad
van Bestuur verbeteren.
Kwaliteitskader verantwoorde zorg
In 2009 krijgen wij voor de tweede keer gegevens over de indicatoren van het
Kwaliteitskader voor Verantwoorde zorg die we gebruiken voor de eerste fase van ons
gefaseerd toezicht bij de ouderenzorg. Daarna stellen wij een signaleringslijst en een
bezoekprioriteitenlijst op. Wij analyseren de risico’s die uit de eerste fase van ons
gefaseerd toezicht naar voren komen en schrijven een handhavingsplan waarin we
aangeven hoe we met deze risico’s om zullen gaan. Op deze wijze bereiden we de
tweede fase van ons gefaseerd toezicht voor.
In 2009 maken we ook een trendanalyse over 2008 en 2009 van de gegevens die
beschikbaar zijn gekomen middels het Kwaliteitskader.
Risico’s voor verantwoorde zorg
In 2009 zullen we ook weer de tweede fase van ons gefaseerd toezicht uitvoeren.
Daarin brengen we bezoeken aan die instellingen waar wij op basis van de uitkomsten­
van ons onderzoek in de eerste fase de grootste risico’s op onverantwoorde zorg
verwachten­. Ook nemen wij een steekproef uit de overige instellingen die (onwaarschijnlijk) goed functioneren. Waar nodig zullen wij naar aanleiding van deze
bezoeken­ vervolgafspraken maken of verscherpt toezicht instellen.

41

WERKPLAN 2009

Thematisch toezicht
Medicatieveiligheid (vervolg)
Ons doel is het reduceren van het aantal medicatiefouten binnen de verpleeg- en
verzorgingshuizen­. Daardoor verbeteren we de patiëntveiligheid in deze instellingen.
In 2008 zijn we gestart met het beschrijven van de belangrijkste risico’s en de interventies die essentieel zijn om het aantal fouten te verminderen. In 2009 zetten wij dit
project voort met het bezoeken van een groot aantal verpleeg- en verzorgingshuizen.
Psychiatrische problemen bij ouderen in de VV-sector (vervolg)
In 2008 hebben wij een literatuuronderzoek laten uitvoeren naar de omvang van het
aantal bewoners met psychiatrische problemen, de bestaande indicatoren rondom
psychiatrisch probleemgedrag en good practices. In 2009 evalueren we de huidige
indicatoren en ontwikkelen we een toezichtmodule voor de tweede fase. Zodoende
willen­ we de sector bewust maken van de bestaande problematiek en inzicht geven in
de good practices.
Kleinschalige woonvormen en particuliere instellingen (vervolg)
In 2008 hebben we de indicatoren en het tweede fase instrument getoetst op bruikbaarheid verantwoorde zorgverlening in kleinschalige woonvormen en particuliere­
instellingen­. We gaan met aangepast instrumentarium een aantal van deze
instellingen­ bezoeken en rapporteren over de uitkomsten.
Samenwerking Arbeidsinspectie (vervolg)
In samenwerking met de Arbeidsinspectie (AI) willen wij in 2009 gezamenlijk ons
toezicht op de ouderenzorg ontwikkelen. Wij stellen een handhavingsplan op en
ontwikkelen een instrument voor ons gezamenlijk toezicht.
Samen met de VROM-Inspectie kijken we naar de brandveiligheid van zorginstellingen.
Daarnaast is ook bouw en privacy een thema voor 2009. Bij beide thema’s betrekken
we ook het College bouw zorginstellingen (of de voortzetting daarvan).
4.6.4 	 Nieuwe projecten
Onaangekondigd toezichtbezoek verpleeg- en verzorgingshuizen
De inspectie zal aan haar toezichtinstrumenten het instrument onaangekondigd
bezoek toevoegen. Dit instrument wordt in 2008 en 2009 ontwikkeld en getest.
Door instellingen onverwacht te bezoeken willen wij hiaten in de zorg, die niet
inzichtelijk worden gemaakt in ons tweede fase toezicht, in beeld brengen.
Terugdringing vrijheidsbeperking in verpleeg- en verzorgingshuizen
In 2008 heeft de staatssecretaris, vooruitlopend op de nieuwe Wet zorg en dwang in
de GZ en VV, een richtinggevend kader voor vrijheidsbeperking aan het veld voor­

42

INSPECTIE VOOR DE GEZONDHEIDSZORG

gelegd. De bedoeling­ is dat beide sectoren hun beleid rond vrijheidsbeperking al zoveel
mogelijk aan de hand van dit kader gaan inrichten. Wij gaan in 2009 ons specifiek
richten op het terugdringen van vrijheidsbeperking en het inzetten van alternatieven.
Speciale aandacht­ gaat uit naar de reductie van fixatiemateriaal zoals de Zweedse band.
Het streven is gericht om in 2009 het aantal fixatiebanden fors te reduceren.
4.7

Zorg thuis
Kern

Veranderingen in wet- en regelgeving, voortschrijdende taakherschikking, een
toename­ van nieuwe zorgaanbieders, extramuralisering en de toename van de
mogelijkheden­ van (medisch) technologische ontwikkelingen vragen om risicodetectie
en toezicht op de veiligheid en de kwaliteit van de zorg thuis.
4.7.1 Specifieke doelstellingen voor programma 7
Programma 7 wil bereiken dat de zorg thuis beter van kwaliteit is, veiliger is, dat
de cliënt meer invloed heeft op zowel het zorgproces als de zorginhoud en de
continuïteit­ (in de keten) verbetert.
4.7.2 	 Knelpunten en risico’s
Al onze activiteiten voeren wij uit in het kader van de speerpunten in het meer­
jarenbeleid van de inspectie of de beleidsagenda voor de gezondheidszorg van het
ministerie­ van VWS. De knelpunten en risico’s in de zorg thuis en de kraamzorg doen
zich voor in het primaire proces (zorg- en behandelplannen, professioneel handelen
en naleven van professionele standaarden, toepassen van medische hulpmiddelen en
geneesmiddelen), op het gebied van beleid en organisatie (kwaliteitssysteem, ketenzorg) en op het gebied van het personeel (dreigende tekorten, inzetten van te lage
kwalificatieniveaus van medewerkers). Door de extramuralisering komen er steeds
meer complexe zorgsituaties voor in de zorg thuis. Ook de toename van het toepassen
van medische technologie in de zorg thuis maakt dat cliënten risico lopen bij onjuist
gebruik, onvoldoende bewaking en toepassing door onbekwame medewerkers.
4.7.3 	 Doorlopende projecten uit 2008 of vervolg daarop
Gefaseerd toezicht
Op basis van het Kwaliteitskader verantwoorde kraamzorg en de resultaten van ons
toezicht in 2008 gaan wij in 2009 door met de ontwikkeling van ons gefaseerd­ toezicht
op de kraamzorg. Wij baseren ons daarbij op de uitkomsten van de metingen­ van, in

43

WERKPLAN 2009

samenwerking met cliënten, beroeps- en brancheorganisaties ontwikkelde­, zorg­
inhoudelijke indicatoren en van cliëntervaringsonderzoek. Daarbij zoeken wij ook
afstemming met de indicatoren voor verloskunde. Middels risicogericht toezicht
willen­ wij inzicht krijgen in de kwaliteit van zorgverlening door kraamzorgaanbieders­.
Conform de afspraken in het traject ‘Kwaliteitskader verantwoorde zorg thuis’ willen
wij in 2009 ook inzicht verkrijgen in de kwaliteit van zorgverlening door thuiszorg­
organisaties.
Op basis van het in 2008 ontwikkelde Kwaliteitskader verantwoorde huishoudelijke
verzorging zullen we in 2009 ons toezicht inrichten.
Thematisch toezicht
Medicatieveiligheid (vervolg)
Ons doel is het reduceren van het aantal medicatiefouten in de zorg thuis. Daardoor
verbeteren we de patiëntveiligheid. In 2008 zijn we gestart met het beschrijven van
de belangrijkste risico’s en de interventies die essentieel zijn om het aantal fouten te
verminderen. In 2009 zetten wij dit project voort.
Verantwoord gebruik van beademingsapparatuur in de thuissituatie (vervolg)
In 2008 hebben wij onderzoek uitgevoerd bij fabrikanten en/of wederverkopers naar
het aanbod van beademingsapparatuur voor thuisgebruik. Hiermee hebben wij inzicht
verkregen in risicoanalyses, gebruikersinformatie, Post Marketing Surveillance en
scholing­. In 2009 richten wij ons op de gebruikers van beademingsapparatuur (voorschrijver, patiënt, mantelzorg, zorgverlener). Het rapport waarin wij de resultaten
van het onderzoek beschrijven, zal aandacht besteden aan de gehele zorgketen. De
resultaten zullen een bijdrage leveren aan veilig gebruik van beademingsapparatuur
in de thuissituatie.
4.8

Productveiligheid
Kern

Geen veilige zorg zonder veilige medische producten: daar werken we aan.
4.8.1 	 Specifieke doelstellingen voor programma 8
Aan het eind van 2009 willen we met dit programma bereikt hebben dat de geneesmiddelen die op de markt beschikbaar zijn op een veilige wijze worden geproduceerd
en gedistribueerd en dat het reguliere kanaal vrij blijft van vervalsingen. We willen
dat alternatieve vormen van distributie een vergelijkbare veiligheid bieden als de
traditionele­ wijze van distribueren. We willen geen ongeoorloofd gunstbetoon aan
zorgverleners bij het voorschrijven van geneesmiddelen. We komen tot een totaal-

44

INSPECTIE VOOR DE GEZONDHEIDSZORG

beeld van de veiligheid in weefsel- en orgaanbanken en grijpen in bij signalen van
illegale­ handel in weefsels en organen. We willen naar een vermindering van de
export van opiumwetmiddelen door internetapotheken.
4.8.2 	 Knelpunten en risico’s
Toezicht op de productie en distributie van medische producten, in de vorm van GMP-,
GMP(z)-, en GCP-inspecties, is en blijft nodig om de waarborg voor een veilig product
te kunnen blijven geven. De kwetsbaarheid bleek in 2008 bij de introductie van vervalste geneesmiddelen via een reguliere groothandel in het Europese handelskanaal.
Wij zullen in 2009 de benodigde capaciteit reserveren om dit toezicht uit te voeren.
De productie van niet-geregistreerde geneesmiddelen in apotheken, die worden
afgeleverd­aan andere apotheken, beschouwt de inspectie als een risico omdat
toetsing­ van farmacotherapeutische rationale en GMP niet inzichtelijk is. Komend jaar
wordt gestart met het systematisch inspecteren van deze productieapotheken.
Voor bloedbanken, weefsel- en orgaanbanken zal door inspecties een beeld van de
veiligheid­ bij werving, productie en opslag worden gekregen.
Op het gebied van de medische hulpmiddelen is het systeem van meldingen een
belangrijke bron om de kwaliteit van het product te volgen na introductie en gebruik
in de zorg. De inspectie geeft hoge prioriteit aan het verder stroomlijnen en inzichte­
lijk­ maken van de uitkomsten van deze meldingen, die input zijn voor de fabrikant
om het medisch hulpmiddel te verbeteren.
Medicatieveiligheid is een risico. Het heeft niet alleen betrekking op de toepassing in
de zorg, maar heeft ook relatie met het ontwerp, de registratie en de Post Marketing
Surveillance.
4.8.3 	 Doorlopende projecten uit 2008 of vervolg daarop
Thematisch toezicht
Totstandkoming behandelrichtlijnen (vervolg)
Wij willen met dit onderzoek inzicht krijgen in de mechanismen die farmaceutische
bedrijven gebruiken bij de beïnvloeding van werkgroepleden bij de opstelling van
behandelrichtlijnen, een beter beeld krijgen van de banden van de werkgroepleden
met de farmaceutische industrie en van hun belangen, en nagaan in welke mate de
aanbevelingen van de inspectie uit het kortschrift Invloed van de farmaceutische industrie
op behandelrichtlijnen door NHG en CBO zijn overgenomen.

45

WERKPLAN 2009

4.8.4 	 Nieuwe projecten
Thematisch toezicht
Bijwerkingen van geneesmiddelen bij kinderen
Omdat kinderen geneesmiddelen krijgen voorgeschreven die niet bij hen onderzocht
zijn, kan voor deze kwetsbare groep een substantieel risico op bijwerkingen bestaan.
Wij willen onderzoeken in hoeverre aan kinderen gecontraïndiceerde geneesmiddelen­
worden voorgeschreven. Daarnaast willen we kijken hoe vaak bijwerkingen van
geneesmiddelen reden zijn voor opname van kinderen in het ziekenhuis. Over dit
onderzoek zullen wij middels een rapport en een publicatie in een vaktijdschrift
communiceren­.
Klinisch onderzoek in lage lonen landen
In 2009 willen wij het klinisch onderzoek dat in lage lonen landen wordt uitgevoerd
ten behoeve van Nederlandse registratiedossiers in kaart brengen. De uitkomsten
van dit onderzoek moeten duidelijk maken welk type onderzoek voor welke product­
categorieën waar plaatsvindt. Dit doen we in nauwe samenwerking met het CBG.
Daarnaast willen wij de kwaliteit van een viertal studies inspecteren.
Klinisch onderzoek bij kinderen
Gezien de kwetsbaarheid van kinderen vinden wij het van belang de ontwikkelingen
met betrekking tot klinisch onderzoek bij kinderen nauwlettend te volgen. In 2009
voeren wij een nulmeting uit door middel van zes inspectierapporten over studies met
kinderen.
Gunstbetoon bij nascholing van huisartsen
Door middel van ons toezicht willen wij bijdragen aan meer bewustzijn omtrent
reclame­regels onder organisatoren en bezoekers van bij- en nascholingsbijeen­
komsten. Dit moet blijken uit een daling van het aantal overtredingen dat wij
constateren­. Daar waar deze regels worden overtreden, zullen wij bestuurlijke boetes
opleggen. Aan de hand van een rapport willen wij inzicht krijgen op de naleving van
de reclameregels door het veld.
Basiskennis Good Clinical Practice en WMO
In 2009 willen wij inzicht verkrijgen in de basiskennis van medewerkers die
betrokken­ zijn bij uitvoering van medisch wetenschappelijk onderzoek op het gebied
van GCP en WMO. Daarbij willen wij naast de aanwezige basiskennis ook kijken naar
de deelname aan trainingen en de kwaliteit van deze trainingen. GCP is onderdeel van
de keten van productveiligheid.

46

INSPECTIE VOOR DE GEZONDHEIDSZORG

Zelftests en Post Marketing Surveillance
In vervolg op de rapporten van de RVZ en de Gezondheidsraad en de onderzoeken die
door het RIVM zijn uitgevoerd naar begrijpelijkheid en bruikbaarheid van cholesterol­
zelftests en de technische documentatie van diverse soorten zelftests, willen wij in
2009 inzicht verkrijgen in de bruikbaarheid van diverse tests als zelftests. Ook willen
we voor wat betreft de zelftests kijken hoe het gesteld is met de naleving van de Post
Marketing Surveillance (PMS)-eisen uit het besluit in-vitro diagnostica. Wij zullen op
basis van de uitkomsten van ons onderzoek handhaven.
Publieksfunctie medische hulpmiddelen
In 2009 willen we aanbevelingen doen voor publieksvoorlichting over medische hulpmiddelen. Het is noodzakelijk dat informatie helder is over de risico’s die verbonden
zijn aan het gebruik van medische hulpmiddelen.
Zwangerschapspreventieprogramma’s bij registratiehouders
Door middel van inspecties bij de registratiehouders van zwangerschapspreventie­
programma’s en een onafhankelijke controle van het registratiehouderssysteem
willen wij in 2009 het gebruik van thalidomide en de effecten daarvan voor zwangerschappen in kaart brengen.
Kwaliteit van Overdrachtsmomenten in de Keten van Orgaandonoren (KOKO)
Wij willen inzicht krijgen in de overdrachtsmomenten in de keten van (potentiële)
donor tot weefsel uitname/afname en de mogelijke risico’s die deze overdrachts­
momenten hebben op de kwaliteit en veiligheid van lichaamsmateriaal. Uiteindelijk
willen we bereiken dat de kwaliteit en veiligheid van lichaamsmateriaal optimaal
gegarandeerd kan worden.
4.9

Geestelijke gezondheidszorg
Kern

40 procent van de Nederlanders wordt ooit in zijn leven met een psychische stoornis
geconfronteerd. Jaarlijks zijn driekwart miljoen mensen om deze reden in zorg.
Met het visiedocument Sterk van geest hebben we de GGZ een duidelijkere positie
binnen ons toezicht gegeven.
4.9.1 	 Specifieke doelstellingen voor programma 9
Aan het eind van 2009 willen we met dit nieuwe programma bereikt hebben dat
patiëntveiligheid binnen de GGZ topprioriteit is, onder andere door optimalisering
van het interne toezicht van instellingen, dat de transparantie over de zorgresultaten

47

WERKPLAN 2009

aanzienlijk is vergroot waarbij ook de professionals op de werkvloer verder betrokken­
moeten worden, dat de meest kwetsbare groepen in het brandpunt van de belang­
stelling van GGZ-instellingen en professionals staan en dat er expliciet aandacht blijft
voor de verantwoorde toepassing van dwang en drang in de GGZ. Wij willen de
gedwongen zorg waar mogelijk al op nieuwe leest schoeien – systeemgericht en risicogestuurd toezicht – zonder de wettelijke verplichtingen geweld aan te doen.
4.9.2 	 Knelpunten en risico’s
De knelpunten en risico’s in de GGZ doen zich uiteraard voor in het primaire proces
(zorg- en behandelplannen, professioneel handelen en naleven van professionele
standaarden­), op het gebied van personeel (dreigende tekorten, kwalificatieniveaus,
kennis, bejegening) en op het gebied van beleid en organisatie (kwaliteitssystemen,
ketenzorg). Specifieke veiligheidsrisico’s binnen de GGZ zijn het frequent optreden
van comorbiditeit, risico’s als gevolg van het toepassen van dwang en drang, risico’s­­
als gevolg van agressie, medicatiefouten en suïcides (waarbij suïcidepreventie
essentieel­ is, maar helaas niet altijd effectief is).
Via het stimuleren van intern toezicht op de patiëntveiligheid binnen de GGZ wil de
IGZ de risico’s voor de patiënt zoveel mogelijk verminderen. Pas in tweede instantie
is het extern toezicht van de IGZ in beeld, wanneer intern toezicht van de zorgaan­
bieders zelf onvoldoende is.
De poging om de transparantie binnen de GGZ (verder) te vergroten confronteert de
sector en de IGZ met de grote variatiebreedte in aanpak en resultaten en hoe moeilijk­
het is om zorgresultaten vergelijkbaar te registreren en publiceren. Dit raakt enerzijds
aan de complexiteit van de (brede) sector, maar reflecteert ook de nog altijd geringe
focus op resultaatgerichtheid van de zorgverlening. De transparantie over het
gevoerde­ beleid en de uitkomsten ervan leiden tot meer openbaarheid van gegevens.
Daarbij geniet ook de GGZ-sector de belangstelling van burger en media. Betrokken
partijen en de IGZ moeten hiermee leren omgaan.
De GGZ-sector staat door recente wijzigingen in structurering en financiering onder
druk en ziet zich gesteld voor soms tegenstrijdige eisen. Organisaties en professionals
heroriënteren zich op hun positie nu marktwerking haar intrede doet in de sector.
De meest kwetsbare GGZ-patienten lijken het minst te profiteren van deze nieuwe
ontwikkeling. Het GGZ-programma van de IGZ ziet erop toe dat de kwaliteit van zorg
ook voor deze doelgroep voldoende aandacht blijft houden van de veldpartijen

48

INSPECTIE VOOR DE GEZONDHEIDSZORG

4.9.3 	 Doorlopende projecten uit 2008 of vervolg daarop
Gefaseerd toezicht
Voor het toezicht op de forensische zorg, de beroepsuitoefening van vrijgevestigde
psychotherapeuten en de vrijgevestigde eerstelijnpsychologen hebben wij in 2009 de
basisset gereed en zullen wij deze valideren.
Beroepsuitoefening vrijgevestigde psychiaters en reguliere GGZ
In 2009 maken wij op basis van een gevalideerd instrument een risicoselectie en zullen­
we bezoeken aan beoefenaars van deze beroepsgroepen afleggen. Deze bezoeken­
kunnen leiden tot vervolgafspraken of maatregelen.
Thematisch toezicht
Schizofrenie en middelenafhankelijkheid (vervolg)
In het kader van dit project achterhalen we in hoeverre de zorgverlening aan patiënten­
met een schizofrene stoornis, waarbij tevens sprake is van middelen­afhankelijkheid,
gebaseerd is op de aanbevelingen en handelingsinstructies van de multidisciplinaire
richtlijn schizofrenie en/of andere evidence-based inzichten en welke resultaten
hiermee worden geboekt op het gebied van de diagnostiek, zorg­organisatie en
farmacotherapie. In 2009 brengen we een geaggregeerde rapportage uit, waarin we
een benchmark weergeven van de schizofreniezorg in Nederland.
Commerciële verslavingszorg (vervolg)
Regelmatig vestigen zich nieuwe, commerciële zorgaanbieders die zich specifiek
richten op verslavingsproblematiek. Het ministerie van VWS heeft de IGZ verzocht
te inventariseren wat het aanbod is van deze nieuwe verslavingszorgaanbieders om
vervolgens­ na te gaan in hoeverre deze nieuwe aanbieders voldoen aan de basisvoorwaarden voor het leveren van verantwoorde zorg.
In 2009 brengen we een geaggregeerde rapportage uit waarin we ons oordeel over
deze 20 instellingen presenteren. Op basis van de resultaten verbreden we in 2009 de
pilot naar de overige commerciële aanbieders van verslavingszorg.
Separeren direct na opname IBS (vervolg)
In 2008 zijn 40 opnameafdelingen bezocht in het kader van het project Separeren op
de eerste dag van opname. Voor eenderde van de bezochte instellingen geldt dat is
geconstateerd dat verbeteringen in de separeerzorg doorgevoerd dienen te worden.
De IGZ zal in de eerste helft van 2009 monitoren in hoeverre dit daadwerkelijk
gebeurt. Ook zal een steekproef uit de niet-bezochte instellingen worden bezocht om
te bepalen in hoeverre daar op verantwoorde wijze inhoud wordt gegeven aan het
separeerbeleid.

49

WERKPLAN 2009

Behandeling TBS-gestelden na ontslag, inclusief onderzoek forensische poli’s (vervolg)
We gaan de ketenzorg TBS in de reguliere GGZ bevorderen met als doel het beperken
van kans op herhaling van het delict en bevorderen dat ex-TBS’ers een zelfstandig
bestaan kunnen opbouwen.
TBS-klinieken (vervolg)
De inspectie gaat de plannen van aanpak beoordelen die FPC’s in 2008 hebben
geleverd­. Op deze wijze willen wij onder andere de implementatie van het kwaliteitsbeleid bevorderen, de medicatiedistributie veiliger maken en de inzet van bekwaam
en deskundig personeel stimuleren.
Medische diensten detentiecentra (vervolg)
Met dit vervolgonderzoek wil de inspectie de zorg voor gedetineerden in detentie­
centra­ veiliger maken, onder andere in de farmaceutische voorziening.
Medische diensten penitentiaire inrichtingen (vervolg)
Met dit vervolgonderzoek willen wij de zorg voor gedetineerden in penitentiaire
inrichtingen veiliger maken, onder andere in de farmaceutische voorziening.

50

5

INSPECTIE VOOR DE GEZONDHEIDSZORG

Zo gaan we het organiseren

De inspectie ontwikkelt zich de komende vier jaar via een aantal transitiestappen tot
een moderne handhavingsorganisatie. In 2009 zullen we een aantal van deze stappen
(voort)zetten.
5.1

Veranderingen in organisatie en aanpak

We bouwen gestaag voort aan het doel om in 2011 een moderne handhavings­
organisatie te zijn. Dat is een organisatie die die pro-actief handelt, initiëert en
regisseert­, resultaten actief openbaar maakt, handhavingsmethoden innoveert, een
internationale oriëntatie heeft en samenwerking zoekt met andere toezichthouders.
Zo ver zijn we nog niet. De in 2006 ingezette reorganisatie was het startpunt voor de
professionalisering van onze handhaving. We zetten de volgende stappen:
–

Evaluatie van het effect van handhaving
Kennis over het effect van ons handelen is nodig om effectief en efficiënt te
kunnen­ werken. Weten met welk specifiek instrument we in een bepaalde situatie het beste resultaat kunnen behalen bevordert slagvaardigheid.
De afdeling Onderzoek & Innovatie van het Kenniscentrum (zie § 5.3.2) ontwikkelt
het evaluatieprogramma. In 2009 komen de resultaten beschikbaar van een aantal
evaluatiestudies die onderdeel uitmaken van het ‘Evaluatieprogramma toezicht op
de volksgezondheid, de gezondheidszorg en medische producten’. Resultaten uit
onderzoek naar de afhandeling van suïcidemeldingen, het gebruik van het tuchtrecht door de IGZ en beoordelingsvariatie tussen inspecteurs dragen bij aan de
verbetering van het toezicht. De Gezondheidsraad/RGO brengt op ons verzoek in
2009 advies uit over de ontwikkeling van het effectonderzoek van toezicht. In
het effectonderzoek neemt de samenwerking met andere inspecties binnen het
verband van de Inspectieraad een belangrijke plaats in.

–

Organisatie van Zichtbare Zorg
Het programma Zichtbare Zorg loopt in eind 2009 af. We oriënteren ons op de
vraag of, en zo ja hoe we het programma voortgezet willen zien. Daarbij is belangrijk hoe de bewindslieden hun ideeën over een ‘regieorgaan’ of ‘kwaliteitsinstituut­’
vormgeven. Helder is al wel dat een onderhoudsorganisatie nodig is om ont­
wikkelde kwaliteitsindicatoren te onderhouden, te meten en de resultaten publiek
te maken.

51

–

WERKPLAN 2009

HRM-beleid ontwikkelen
De professionalisering van de inspectie vindt onder andere plaats door het ont­
wikkelen van HRM-beleid. Een voorzichtige start is gemaakt met het funderen
van competentiemanagement en dat willen we in 2009 verbreden naar de hele
organisatie. Opleiding, training, gedrag en performance staan centraal bij de
verdere ontwikkeling.

–

Huisvesting verbeteren
We oriënteren ons op passende huisvesting. Het langetermijnperspectief is een
groot centraal kantoor in Utrecht met een pied à terre in Den Haag en kleinere
vestigingen in vier regio’s (Amsterdam, Den Haag, Zwolle en Den Bosch). Voor de
kortere termijn betekent dit een verbouwing en uitbreiding van ons hoofdkantoor
in Utrecht en verhuizing van de Rijswijkse vestiging naar Den Haag. We houden
ook kantoorruimte in het gebouw van VWS.

5.1.1 Geld (bestedingsplan)
Het werkplan geeft aan met welke inzet van activiteiten (werkwijze) en mensen IGZ
haar doelen in 2009 wil realiseren. Het werkplan heeft zijn financiële pendant in het
zogenoemde bestedingsplan 2009 (zie bijlage 1). Dit bestedingsplan is de financiële
vertaling van het werkplan en past binnen de in de begroting 2009 aan de IGZ ter
beschikking gestelde middelen. In dit plan wordt aangegeven hoeveel geld is
gereserveerd om de diverse activiteiten uit te voeren en te ondersteunen. Zo is bijna
€ 4 mln beschikbaar voor ondersteunend onderzoek, ruim € 0,5 mln voor opleidingen,
€ 0,8 mln voor automatisering en bijna € 2,5 mln voor huisvesting. De grootste post
vormen de personele uitgaven (€ 30 mln). In totaal bedraagt de begroting van de IGZ
in 2009 ruim € 41 mln.
5.1.2 Formatie-ontwikkeling
Gezien de taakstelling is er weinig kwantitatieve ontwikkeling te verwachten in
deIGZ-formatie. Wel geven we een impuls aan kwalitatieve verbetering van het
inspecteurscorps. Transparant werken en openbaarheid van rapporten stellen hoge
eisen aan inspecteurs, toezichtmedewerkers en programmamedewerkers, evenals
de snel innoverende medisch technologische ontwikkeling.
In onderstaande tabel zijn de taakstelling (voor de IGZ beperkt tot 6 procent) en de
toevoeging van de minister van capaciteit voor patiëntveiligheid en transparantie
(tijdelijk t/m 2009) verwerkt. De facto zal de formatie van de inspectie gerelateerd aan
2007 ongeveer gelijk blijven voor de periode van het meerjarenbeleidsplan. Dit betekent wel dat we niet alles kunnen doen wat nodig is en dat we prioriteiten moeten

52

INSPECTIE VOOR DE GEZONDHEIDSZORG

stellen. Dat doen we op grond van risico’s voor verantwoorde zorg (zie bijlage 3 voor
de inzet van de formatie in het primair proces).

IGZ-formatie

2008

2009

2010

2011

Vaste formatie

369

369

369

369

Taakstelling

-5

-10

-15

-20

Toezegging voor patiëntveiligheid

20

20

20

20

Vaste formatie totaal	384	379	374	369
Transparantie (tijdelijk t/m 2009)

5.2

14

14

pm

pm

Activiteiten stafafdelingen

5.2.1 	 Strategisch advies
De Inspecteur-generaal, zijn plaatsvervanger en de hoofdinspecteurs hebben drie
compacte stafbureaus tot hun beschikking: bureau Bestuursondersteuning, bureau
Juridische Zaken & handhaving en bureau Voorlichting & Communicatie. Deze drie
bureaus adviseren de inspectieleiding op politiek, bestuurlijk en strategisch niveau
vanuit hun vakgebied.
Het bureau Bestuursondersteuning (BBO) ziet het als zijn missie om het bestuurs­
proces van de IGZ te optimaliseren. BBO is betrokken bij besturende, ondersteunende
en primaire processen van de inspectie. Door middel van signalering, advisering en
ontwikkeling van voorgenomen besluiten draagt BBO bij aan heldere besluitvorming
binnen de inspectie. Daarnaast bewaakt BBO de relatie met departementen, andere
inspecties, de Inspectieraad, bestuurlijke partners en maatschappelijke organisaties.
Het vormt de verbinding met het kerndepartement en staat de Inspecteur-generaal
bij in zijn deelname aan de Bestuursraad. BBO verzorgt eveneens een aantal rand­
voorwaardelijke procedures zoals onze reacties op burgerbrieven en de betrokkenheid
van de inspectie bij parlementaire zaken. Rapporten, adviezen en circulaires voorziet
BBO van een kwaliteitstoets en leidt ze door het besluitvormingsproces.
Ook is BBO betrokken bij verschillende bijzondere projecten binnen de inspectie die
erop zijn gericht processen te verbeteren en te leren. In deze projecten bewaakt BBO
de voortgang en kan hij de rol van projectleider, secretaris of ondersteuner vervullen­.
De nadruk van onze taken ligt op de besturende en ondersteunende processen binnen­

53

WERKPLAN 2009

de inspectie en in de bijzondere projecten. De facilitering van in- en externe
overleggen­ maakt een substantieel deel van de tijdsbesteding uit.
Prioriteiten 2009:
–

Vervolmaken van de P&C-cyclus ter verbetering van de besturende processen,
met name de systematiek van managementrapportages.

–

Bijdragen aan de voorbereiding van de implementatie van de bestuurlijke boete
en de implementaties van het IGZ-handhavingskader en de evaluatie van de
reor­ganisatie.

Het bureau Juridische Zaken & Handhaving (BJZ&H) is de juridisch adviseur van de
leiding­ van de IGZ. Het bureau verzorgt de juridische ondersteuning van inspecteurs­
bij het primaire proces van toezicht, bij de behandeling van excessen binnen de
reguliere­ gezondheidszorg, de externe bedreigingen van het zorgsysteem en
ongewenste vormen van gezondheidszorg buiten het reguliere zorgsysteem om. Het
bureau doet dit door advisering, ontwikkeling van instrumenten (wegingsschema’s),
ondersteuning bij de inzet van handhaving en door bij te dragen aan het initiëren en
aanpassen van wetgeving die het toezicht van de inspectie betreft. Meer specifiek
concentreert­ BJZ&H zich op:
–

Advisering aan en ondersteunen van leiding en wetgever ten aanzien van
wetgeving die handhaving van de inspectie betreft.

–

Ontwikkeling en uitvoering van handhavingsbeleid (inzet van welk middel
bij welke overtreding).

–

Samenwerking ten aanzien van handhaving met departement, medetoezicht­
houders en openbaar ministerie.

Daarnaast behandelt het bureau inzageverzoeken, klachten van burgers over de
inspectie en bezwaarschriften en faciliteert ze inspecteurs bij tuchtprocedures.
Zij ondersteunt de Minister bij de behandeling van Nationale Ombudsmanzaken
en onderzoek van de Algemene Rekenkamer. Bureau JZ&H voert tevens de procedures
als gevolg van behandeling van voornoemde zaken bij de bezwaarschriftencommissie,
de rechtbank en de tuchtrechter. Het bureau bemerkt een verdere juridisering in de
maatschappij en een toename van juridische procedures. Verder bevordert zij intern
kennis­overdracht ten aanzien van wetgeving, jurisprudentie en beleidsontwikkeling
op het terrein van gezondheidsrecht, bestuursrecht en toezicht.
Het bureau Voorlichting & Communicatie (BV&C) helpt de doelen van de IGZ met inzet
van communicatie te realiseren. Extern door de IGZ duidelijk te positioneren als
gezaghebbende moderne handhavingsorganisatie. Intern door het bevorderen van een
organisatie waar medewerkers zich geïnformeerd en betrokken voelen. Speerpunt
van V&C voor de komende jaren is vernieuwing van het toezicht, zodat de IGZ zich
ontwikkelt tot een moderne handhavingsorganisatie. V&C draagt op verschillende

54

INSPECTIE VOOR DE GEZONDHEIDSZORG

manieren bij aan deze ontwikkeling. Naast de structurele taken op het terrein van
persvoorlichting, communicatieadvies, digitale media en drukwerkbegeleiding werkt
V&C in 2009 aan de volgende doelen:
–

Uitbreiding van de actieve openbaarmaking met inspectierapporten uit alle
(andere) zorgsectoren waar de IGZ toezicht op houdt.

–

Meer aandacht voor helder, toegankelijk en eigentijds taalgebruik binnen de IGZ,
onder andere door schrijfwijzer, scholing en standaard brieven. Te beginnen bij
de burgerbrieven en de instellingsrapporten.

–

Effectievere handhavingscommunicatiestrategie bij acht belangrijke IGZ-projecten
door vroegtijdige betrokkenheid van V&C.

–

Nieuwe website die voldoet aan de Rijkswebrichtlijnen en inhoudelijk aansluit
bij de behoeften van onze doelgroepen en op de prioriteiten die de IGZ stelt in
het Meerjarenbeleidsplan.

–

Inspectiemedewerkers die weten wat er van hen verwacht wordt, zich hierover
geïnformeerd en erbij betrokken voelen.

–

Afspraken met andere inspecties over stijlgids en metadatering, zodat via de portal
www.inspectieloket.nl alle inspectie-informatie ontsloten kan worden.

–

Voorbereiding voor de implementatie van de Rijkshuisstijl binnen de IGZ gereed.

–

Uitreiking eerste IGZ-patiëntveiligheidsprijs.

–

Bijdragen aan de implementatie van de bestuurlijke boete.

5.2.2 Kenniscentrum
De missie van het Kenniscentrum is het bevorderen van doeltreffend, evidence-based,
toezicht door evaluatie en innovatie en door professionalisering van de medewerkers.
De medewerkers van het Kenniscentrum ondersteunen het toezicht door het
beschikbaar stellen van hoogwaardige informatie(systemen) aan de programma’s,
door methodologisch advies en de opleiding van de inspectiemedewerkers. Het
Kenniscentrum evalueert het toezicht en draagt zo bij aan vernieuwing en verbetering
van het toezicht op de gezondheidszorg en volksgezondheid. De drie afdelingen van
het Kenniscentrum: de IGZ-academie, de afdeling Onderzoek & Innovatie en de
afdeling ICT, Documentatie & Informatiemanagement werken intensief samen om
het toezicht geïntegreerd te ondersteunen.
Het toenemende belang van analyses in het gefaseerde toezicht vergt een betere
opslag en toegankelijkheid van deze informatie; de data-infrastructuur wordt
verbeterd. In 2009 worden in een tweetal domeinen (ziekenhuizen en verpleeghuizen)
sneller en minder arbeidsintensief betere producten opgeleverd. We bezien op welke
wijze de personele formatie voor de analyses eind 2009 structureel kan worden.

55

WERKPLAN 2009

De instroom van nieuwe medewerkers vraagt van de IGZ-academie een extra
inspanning voor het opleiden van alle functiegroepen. De academie verzorgt in 2009
een extra inspecteursopleiding voor de nieuw aangetrokken senior-inspecteurs.
Dit naast de reguliere, modulair opgebouwde, opleidingen voor inspecteurs, toezicht­
medewerkers en programmamedewerkers. Meer dan voorheen liggen de accenten in
de opleidingen op gedragvaardigheden, performance van de cursisten en uniform
werken­. Opdrachten die aansluiten bij de dagelijkse praktijk van het toezicht en
intervisie zijn belangrijke elementen in de opleiding. Ervaren IGZ-medewerkers geven
onderdelen van onderwijs. De praktijkleer­opleiders zorgen voor aansluiting tussen
het klassikale leren en het leren op de werkvloer.
In 2009 voeren we de verplichte bij- en nascholing voor medewerkers in. Ten slotte
ondersteunt de academie de programmaleiders bij de bij- en nascholing in de IGZ­programma’s.
De afdeling Onderzoek & Innovatie werkt in programmalijnen om een bijdrage te
leveren­ aan de verdere professionalisering van het toezicht. De verplichte metho­­do­
logisch ondersteuning en advisering van handhavingsprojecten vindt gestructureerd
plaats, opdracht­gevers en projectleiders krijgen coaching. Het accounthouderschap
voor de universiteiten en onderzoeksinstituten is belangrijk om een optimaal
rendement te behalen uit samenwerking en kennisuitwisseling. In de derde
programma­lijn staat het gefaseerd toezicht en dan met name de 1e fase centraal.
De indicator­gegevens worden geschoond, gecorrigeerd en geanaly­seerd. De afdeling
stelt voor de 2e fase van het GT bezoekprioriteitenlijsten, signalerings­lijsten en
meerjarenoverzichten op. De afdeling organiseert en coördineert het overleg over
het GT in de inspectie en draagt zo bij aan de ontwikkeling en uniformering van het
GT over de 9 inspectieprogramma’s heen.
Het komende jaar staat er veel op stapel op het gebied van de ICT en de Documentaire
Informatievoorziening. De afgeronde evaluatie van het nieuwe systeem Work Process
Manager (WPM) leidt tot verbetering en uitbreiding met andere werkprocessen van de
applicatie­. Bestaande ‘oude’ applicaties zullen zoveel mogelijk geconsolideerd worden.
Pas bij ingrijpende wijzigingen in wet- en regelgeving passen we ze aan of vervangen
we ze. Voor de beheersing van de almaar toenemende documentenstroom binnen de
IGZ is invoering van een document management systeem en versterking van de
DIV‑functie noodzakelijk. Informatiebeveiliging krijgt extra aandacht. De kennisbank
biedt een verbeterde toegang tot alle relevantie informatie (vakinformatie, wet- en
regelgeving en normen).

56

INSPECTIE VOOR DE GEZONDHEIDSZORG

Met de overgang van een aantal (registratie)taken richting CIBG brengen we ook de
ondersteunende applicaties onder bij het CIBG. De IGZ formuleert haar eisen aan en
voorwaarden voor deze systemen om de toezichthoudende taken naar behoren uit te
kunnen oefenen.
De internetsite voldoet in 2009 aan de nieuwe richtlijnen op het gebied van
vorm­geving en informatieverstrekking door het Rijk. De gemeenschappelijke voor­
zieningen van de E-inspecties bieden een kans voor verdere samenwerking tussen
de Rijksinspecties op het terrein van automatisering en gegevensuitwisseling.
5.3

IGZ-Loket

Het IGZ-Loket is de front-office van IGZ. De inspectie is te bereiken onder één landelijk
telefoonnummer, één landelijk e-mailadres en de website. Hierachter gaat een team
schuil van medewerkers die kennis hebben van de gezondheidszorg in haar volle
breedte. Het Loket helpt mee bij het rationaliseren van de afhandeling meldingen­ en
calamiteiten die gemeld moeten worden volgens de Kwaliteitswet zorg­instellingen.
De meldingen worden volgens beoordelingskaders gescreend en afgehandeld of voor
nader onderzoek doorgeleid aan de inspecteurs. Ook meldingen die in het kader van
internationale richtlijnen bij de inspectie­ binnenkomen, beoordeelt het Loket. Met
ondersteuning van moderne ICT zet het Loket enquêtes van IGZ webbased uit en analyseert de binnengehaalde data. De samenwerking met samenwerkende rijksinspecties
is
proactief gestimuleerd door de inzet van een projectleider. Na het onderzoek van de
toezichtlasten in de cure en de care volgt het opzetten van inten­sievere samenwerking
op zowel toezichtniveau als op ICT gebied. Het ziekenhuisloket bekleedt daarom een
belangrijke eigen plaats binnen het IGZ-Loket. Als er een duidelijke toegevoegde waarde bestaat in de vorm van efficiënter en effectiever toezicht is taakoverdracht een serieuze optie. De tijd tot 2011 zal worden benut om te onder­zoeken bij welke inspecties
dit het geval is en er taken kunnen worden overgedragen. Om voeling te blijven houden met de onder toezichtgestelden en anderen die met IGZ te maken krijgen zal het
in 2008 rijksbreed gehouden Klanttevredenheidsonderzoek onder burgers en zorgaanbieders een vervolg krijgen. Een rijkstrainee gaat in het Loket onderzoek doen naar de
inhoud van de meldingen.

57

WERKPLAN 2009

58

INSPECTIE VOOR DE GEZONDHEIDSZORG

BIJLAGE 1

Bestedingsplan

Het voorliggende werkplan geeft aan met welke inzet van activiteiten (werkwijze) en mensen de IGZ haar
doelen in 2009 wil realiseren. Het werkplan heeft zijn financiële pendant in het zogenaamde bestedingsplan
2009 (zie tabel). Dit zogenaamde bestedingsplan is de financiële vertaling van het werkplan en past binnen
de in de begroting 2009 aan de IGZ ter beschikking gestelde middelen. In dit plan wordt aangegeven
hoeveel geld is gereserveerd om de diverse activiteiten uit te voeren en te ondersteunen. Zo is jaarlijks
bijna c 4 mln beschikbaar voor ondersteunend onderzoek, ruim c 0,5 mln voor opleidingen, c 0,8 mln voor
automatisering en bijna c 2,5 mln voor huisvesting.
De grootste post vormen de personele uitgaven (c 32 mln). In totaal bedraagt de begroting van de IGZ in
2009 ruim c 46 mln.

59

WERKPLAN 2009

Geplande uitgaven 2009		

Salarissen

euro

regulier personeel

23.220

project patientveiligheid

2.070

bureau transparantie en kwaliteit

1.400

personeel op externe gelden

600

project transparantie en kwaliteit

1.500

Totaal

28.790

Uitgaven aan post-actieven

FPU+-regeling

620

 	

overige uitgaven aan post-actieven

220

 	

Totaal

840

Overige personeelsuitgaven

diverse toelagen

350

 	

woon-werkverkeer

600

 	

uitzendkrachten

700

 	

inhuur externe deskundigen

500

 	

opleidingen/congressen

150

 	

IGZ-academie

 	

Totaal

2.700

Materiële uitgaven

huren gebouwen

1.490

 	

servicekosten kantoren

400

300

 	

overige kantoorgebonden kosten

 	

project herhuisvesting

600

 	

bureaukosten

850

 	

voorlichting en communicatie

350

3.500

 	

reiskosten

 	

vergadercentrum

1.200
150

 	

overkoepelende inspectie-projecten

610

 	

automatisering primair proces

800

 	

representatie

250

 	

diverse uitbestedingen

 	

Totaal

320
10.420

Onderzoeken

uit te besteden onderzoeken

 	

onderzoeken van RIVM

 	

project SGZ

 	

Totaal	3.890

Totaal

680
2.840
370

46.640

60

INSPECTIE VOOR DE GEZONDHEIDSZORG

BIJLAGE 2

Formatie primair proces handhaving

De onderstaande tabel bevat de formatietoewijzing aan de inspectieprogramma’s en andere primair­
procestaken. De aantallen omvatten inspecteurs, toezichtmedewerkers en programmamedewerkers.
Naast deze medewerkers werken in het primair proces 4 hoofdinspecteurs, 1 projecthoofdinspecteur en
10 senior inspecteurs die deels IGZ-brede onderwerpen behartigen. In z’n totaliteit werkt van de totale
formatie van 379 fte in 2009 275,4 fte in het primair proces. De overige 103,6 fte werkt in stafafdelingen
en bedrijfsvoering.

Programma

Totaal*

1  Gezondheidsbevordering

11,0

2  Gezondheidsbescherming

11,4

3  Eerstelijnszorg

19,8

4  Specialistische somatische en psychiatrische zorg

58,0

5  Gehandicaptenzorg

14,6

6  Ouderenzorg

31,2

7  Zorg thuis

15,6

8  Productveiligheid

50,8

9  Geestelijke gezondheidszorg

20,0**

Totaal programma’s

212,4

IGZ-loket

15,0

Opsporing

8,0

Patiëntveiligheid[4]

20,0

(Project)hoofdinspecteurs

5,0

Coördinerend inspecteurs

10,0

Totaal primair proces

275,4

* Inclusief de programmaleider
** Het programma Geestelijke gezondheidszorg is in 2008 geformeerd. Er werken circa 20 inspecteurs,
toezichtmedewerkers en programmamedewerkers in die zijn onttrokken aan de andere 8 programma’s.
Daarom zijn deze 20 fte niet in de optelling meegenomen (omdat de medewerkers nog formatief deel
uitmaken van de andere programma’s).

[4]

De met ingang van 2008 toegekende 20 fte patiëntveiligheid zijn nog niet exact toebedeeld binnen primair
proces.

61

WERKPLAN 2009

B I J L A G E 3	

Lijst van afkortingen

AI 	

Arbeidsinspectie

BVO 	

Bevolkingsonderzoek

CBG 	

College ter Beoordeling van Geneesmiddelen

CGR 	

Code Geneesmiddelenreclame

CPA 	

Centrale Post Ambulancevervoer

CQ-index 	

Consumer Quality index

EKD 	

Elektronisch Kind Dossier

EPD 	

Elektronisch Patiënten Dossier

EPSO 	

European Platform of Supervisory Organisations

GGD 	

Gemeentelijke gezondheidsdienst

GGZ 	

Geestelijk gezondheidszorg

GCP 	

Good Clinical Pratices

GMP 	

Good Manufacturering Practices

GT 	

Gefaseerd toezicht

GZ 	

Gehandicaptenzorg

HRM 	

Human Resource Management

IGZ 	

Inspectie voor de Gezondheidszorg

IOOV

Inspectie Openbare Orde en Veiligheid

IT 	

Incidententoezicht

LHV 	

Landelijke huisartsenvereniging

MIC 	

Minimale Invasieve Chirurgie

MJB 	

Meerjarenbeleidsplan

NFU 	

Nederlandse Federatie van universitaire medische centra

NHG 	

Nederlands Huisartsengenootschap

NVVC 	

Nederlandse Vereniging voor Cardiologie

NVZ 	

NVZ vereniging van ziekenhuizen

NZa 	

Nederlandse Zorgautoriteit

OGZ 	

Openbare Gezondheidszorg

OGGZ 	

Openbare Geestelijke Gezondheidszorg

OM 	

Openbaar Ministerie

Orde 	

Orde van Medisch Specialisten

PMS 	

Post Marketing Surveillance

RIVM 	

Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu

RVZ 	

Raad voor Volksgezondheid en Zorg

SEH 	

Spoedeisende hulpafdelingen

SEGV 	

Sociaal Economische Gezondheidsverschillen

SGZ 	

Staat van de Gezondheidszorg

TOP 	

Toezicht Operatief Proces

TT 	

Thematisch toezicht

VMS 	

Veiligheidsmanagementsystemen

VVT 	

Verpleging, verzorging en thuiszorg

VWS 	

(Ministerie van) Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Wbp 	

Wet bescherming persoonsgegevens

WMO 	

Wet Maatschappelijke Ondersteuning

WMO 	

Wet Mensgebonden Onderzoek

Wob 	

Wet openbaarheid van bestuur

62

INSPECTIE VOOR DE GEZONDHEIDSZORG

WTZi 	

Wet Toelating Zorginstellingen

ZBC 	

Zelfstandige behandelcentra

ZbTK 	

Zorgbrede Transparantie van Kwaliteit

ZZP 	

Zorgzwaartepakketten

63

WERKPLAN 2009

Uitgave
Inspectie voor de Gezondheidszorg
Internet
www.igz.nl
Bestellingen
E-mail bestel@igz.nl
Den Haag, december 2008

Grafisch ontwerp
Faydherbe/De Vringer,
Den Haag
Opmaak
Heleen van Haaren,
Den Haag