4
Europese top van 29 en 30 juni 2023
Europese top van 29 en 30 juni 2023
Aan de orde is het debat over de Europese top van 29 en
30 juni 2023.
De voorzitter:
Aan de orde is het debat over de Europese top van 29 en
30 juni 2023. Ik heet de minister-president van harte welkom, de woordvoerders in de zaal, de mensen op de
publieke tribune en de mensen die op een andere manier
het debat volgen. Ik geef als eerste het woord aan de heer
Boutkan van Volt.

De heer Boutkan (Volt):
Dank u wel, voorzitter. Europa heeft een heerlijke vakantie
gehad. Onze bedrijven behoorden tot de top, er waren geen
conflicten, armoede en milieuproblemen waren de zorg
van andere continenten. Het waren niet onze rivieren die
vervuild werden, niet onze bossen die gekapt werden en
lagelonenlanden voorzagen ons van luxe. Maar de wereld
verandert. We bevinden ons in een machtsstrijd tussen de
VS en China, in een klimaatcrisis, en ineens zijn daar de
moeilijke vragen. Kunnen we de productie van batterijen
wel naar Europa halen, vroeg een Europese minister zich
onlangs nog af. En past dat vanwege de vervuiling wel
binnen onze Europese waarden?
Voorzitter. Nu de macht niet meer alleen in het Westen ligt,
maar verspreid is over de wereld, worden we ineens zelf
geconfronteerd met dilemma's waarover we eerst andere
landen onderwezen. Hoe blijven we ons sterk maken voor
onze kernwaarden samenwerking en solidariteit, waarden
die onze Europese kracht bepalen?
Voorzitter. Europeanen hebben een sterke Unie nodig, een
Unie zonder veto's, verdeeldheid of nationaal eigenbelang,
een Unie, waarin de lidstaten samen sterk staan. Dat betekent één buitenlandbeleid van Europese diplomaten en één
leger van Europese soldaten, waarin onze verscheidenheid
onze Unie sterker maakt, inclusief de NAVO. En dat is nodig.
Afgelopen weekend werden we overrompeld door de situatie in Rusland en dan vraag ik mij af: zijn we wel voorbereid
op een eventueel einde van de oorlog? Is de EU bezig met
het opstellen van scenario's over een uitkomst van de oorlog plus de eventuele val van Poetin? Ik wil graag hierop
een reactie van de premier.
Voorzitter. We moeten ons niet blind storten in het huidige
geopolitieke spel, maar doen wat Europa altijd heeft gedaan:
het spel opnieuw uitvinden. Laat Europa een nieuw soort
wereldspeler zijn, een progressieve kracht die haar macht
niet als doel ziet maar als middel, die andere landen niet
verdrukt maar verrijkt, die niet vecht over grond en
geschiedenis maar onderhandelt over oplossingen voor
iedereen.
Voorzitter. Een sterke Unie is ook een onafhankelijke Unie.
We moeten investeren in onze economie van de toekomst.
Maar daar worden nu andere keuzes gemaakt. In reactie op

Tweede Kamer

Europese top van 29 en 30 juni 2023

de Amerikaanse belastingvoordelen versoepelt de EU nu
de staatssteunregels. Oftewel: Duitsland en Frankrijk kunnen
met geld strooien, terwijl de Europese kleine economieën
en het mkb in de kou worden gezet. In plaats van nieuwe
fondsen schuiven we met bestaande potjes, die bedoeld
zijn voor hele andere zaken. Er komt een nieuw overkoepelend fonds, het STEP, om investeringen te doen in de kritieke industrie. Daarvoor wordt 10 miljard gevraagd van de
lidstaten. Maar laten we eerlijk zijn: dat is niet genoeg. En
waarom betalen we dan niet meer? Omdat we dat niet willen. De overige 40 miljard moet dus gezocht worden in
andere potjes, in financiering die ergens anders juist
broodnodig is. Ik noem een voorbeeld. Er gaat 6 miljard uit
het Just Transition Fund, dat nu gebruikt wordt om kolenmijnen in Slowakije, Roemenië en Griekenland te vervangen
door een vorm van duurzame energie. Deze uitruil noem
ik ondoordacht en geen vooruitgang voor ons Europeanen.
Voorzitter. De sterke Unie is een Unie van waarden. Het is
een Unie die pal staat voor mensenrechten en het klimaat.
Maar zo gedragen we ons niet. Neem het Mercosur-verdrag.
Recent nam Brazilië een wet aan waarbij de inheemse
bevolking onteigend wordt om op die grond mijnen te
kunnen bouwen. Winst en macht gaan hier boven mensenrechten. Dat is onacceptabel wat Volt betreft.
We zien hetzelfde gebeuren bij migratie. We zijn bereid om
onze waarden te verkopen. Onder leiding van onder andere
Nederland wordt straks een nieuwe overeenkomst met
Tunesië gesloten. Het is een deal met geld voor een dictator,
die deze migratiestromen grotendeels zelf op gang heeft
gebracht. Er staat niets over het aanpakken van de grondoorzaken van migratie. Zet juist in op economische ontwikkeling en klimaatadaptatie en stel legale migratieroutes in,
zodat mensen niet gedwongen worden om op een wankel
bootje te stappen.
Voorzitter. Ik heb het Europa geschetst dat we nu zijn, maar
het kan zo anders. Er ligt een mooie toekomst voor ons.
Het is tijd voor de EU om zichzelf opnieuw uit te vinden:
het Europa van mensenrechten en het klimaat.
Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Boutkan. Dan geef ik het woord aan
de heer Van Haga van de Groep Van Haga. Ik wil met de
leden afspreken dat ze maximaal vier vragen aan elkaar
kunnen stellen en maximaal zes aan het kabinet. Dat heeft
overigens niks met de heer Van Haga te maken. Of misschien toch wel een klein beetje! Meneer Van Haga, gaat
uw gang.

De heer Van Haga (Groep Van Haga):
Voorzitter. De moeder aller crises is de asielcrisis. De massaimmigratie zet Nederland onder druk, zorgt voor een
enorme belasting van de zorg, het onderwijs en de
woningmarkt, en is onbetaalbaar geworden. Dit kabinet
geeft in vier jaar tijd 13,9 miljard euro uit aan asielopvang,
terwijl 200.000 Nederlanders in de rij staan bij de voedselbank en zelfs de middeninkomens nu vaker aankloppen bij
de schuldsanering.

28 juni 2023
TK 99

99-4-1

Voorzitter. Je zou toch denken dat deze enorme crisis
bovenaan de Europese agenda staat, maar niets is minder
waar. In het verslag van de eurozonetop van eind maart
staat migratie onder het kopje diversen op de laatste
pagina's. Drie keer raden wat er bovenaan de agenda stond?
Inderdaad, de klimaatpsychose. De minister schrijft dat de
Europese Raad tijdens de bijeenkomst in juni opnieuw zal
stilstaan bij migratie. Ik had het niet beter kunnen zeggen:
stilstaan. Dat is precies wat onze leiders doen met de
asielcrisis. Er is al twintig jaar totale stilstand. BVNL wil dat
we niet langer stilstaan bij deze uit de hand gelopen asielinstroom. We moeten keihard ingrijpen en eindelijk iets
gaan doen aan de lekke EU-grenzen. Is de premier bereid
migratie bovenaan de agenda te zetten op de aanstaande
EU-top?
Voorzitter. U kent BVNL als de oplossingenpartij, dus
daarom noem ik een aantal concrete voorstellen voor het
kabinet om de asielcrisis aan te pakken. Ten eerste: voer
het Finse model voor een maximumaantal asielzoekers in.
Finland is ook lid van de Europese Unie en neemt 500
asielzoekers per jaar op. Nederland heeft 523 inwoners per
vierkante kilometer en neemt ruim 1.000 asielzoekers per
week op, honderd keer zoveel. Dit is totale waanzin en deze
asielchaos moet stoppen. 85% van alle Nederlanders wil
dat de asielinstroom beperkt wordt en 73% is voor een
asielquotum, dus voor zo snel mogelijk overgaan tot het
Finse model. Is het kabinet bereid om op de Europese top
aan te geven dat Nederland naar Fins voorbeeld een maximumaantal asielzoekers gaat opnemen?
Mevrouw Piri (PvdA):
Ik heb vanmorgen de heer Van Haga in het commissiedebat
Asiel eigenlijk hetzelfde pleidooi horen houden.
De heer Van Haga (Groep Van Haga):
Ja, precies.
Mevrouw Piri (PvdA):
Toen dacht ik: laat ik er geen interruptie aan wijden. Maar
bij een tweede keer wordt het toch wel heel moeilijk. De
heer Van Haga heeft het over het Finse model. Hij heeft het
over een maximum van 500 asielzoekers dat Finland zou
opnemen. Beseft de heer Van Haga dat het daarbij gaat om
het aantal hervestigingen? Dat is hetzelfde aantal als
Nederland ook heeft: 500 mensen hervestigen via UNHCR.
Beseft de heer Van Haga dat Finland géén maximum heeft
op het aantal asielzoekers dat gewoon asiel kan aanvragen
in Finland?
De heer Van Haga (Groep Van Haga):
Dat kan allemaal wel zo zijn, maar BVNL bepleit gewoon
een asielquotum dat heel erg laag is. We moeten ophouden
met het toelaten van die ongelimiteerde asielinstroom. We
moeten de pullfactoren opheffen. We moeten mensen niet
zo makkelijk beoordelen. 85% van de asielzoekers krijgt hier
een positief besluit. Ze komen bovendien door vijf, zes
veilige landen voordat ze hier aankomen. Het Dublinakkoord
wordt niet nageleefd, dus dit is aan alle kanten een chaos.
Wij doen ons best om voorstellen in te dienen om deze
chaos op te lossen. Wij hopen dat de premier hier op de
aanstaande EU-top ook een punt van maakt, want het moet
ook in EU-verband worden opgelost. En in Finland gaat het

Tweede Kamer

Europese top van 29 en 30 juni 2023

inderdaad een stuk beter dan in Nederland. Nederland loopt
achteraan, dus dat is heel slecht.
Mevrouw Piri (PvdA):
Ik vind het helemaal prima. Ik verwacht ook niet dat de heer
Van Haga en mijn partij het snel eens zullen worden over
asiel, maar laten we het wel even bij de feiten houden.
Vanmorgen beweerde de heer Van Haga dat deze Kamer
al een spreidingswet had aangenomen. Nou, ik denk dat
de rest van Nederland weet dat dat nog niet het geval is.
Nu beweert hij dat er in Finland een soort maximum is van
500 asielzoekers die het land binnen mogen komen. Dat is
gewoon quatsch. Mijn vraag is dus: wilt u het Finse model?
Dat is namelijk precies hetzelfde als het Nederlandse model.
Iedereen die asiel aanvraagt, heeft het recht om dat te doen
en er is een hervestigingsquotum van 500. Is dat wat de
heer Van Haga wil? Houd u anders op met spreken over
het Finse model.
De heer Van Haga (Groep Van Haga):
De spreidingswet wordt ongetwijfeld aangenomen, want
die ligt gewoon voor. De coalitiepartijen, inclusief de hele
linkerkant van de Kamer, gaan daar gewoon voor stemmen,
met alle gevolgen van dien. Voor het overige: al die punten
die BVNL continu heeft aangedragen om een oplossing te
vinden voor de instroom, voor het instroomprobleem,
moeten we uitvoeren. Als dat in het Finse model op dezelfde
manier gaat, maar wel veel meer rücksichtslos en veel
gedegener, dan is dat een goed model.
De heer Sjoerdsma (D66):
Ik hoor de heer Van Haga nu wéér pleiten voor dat Finse
model. Ik denk dat collega Piri heel goed heeft uitgelegd
dat dat in principe hetzelfde model is als in Nederland: 500
vluchtelingen via de UNHCR en de rest heeft recht op asiel.
Maar ik wil toch nog één slagje dieper gaan met de heer
Van Haga, omdat Finland het afgelopen jaar een asielrecord
had en er daar meer asielzoekers per inwoner binnenkwamen dan in Nederland. Dus bepleit de heer Van Haga nu
dat Nederland meer asielzoekers moet gaan opnemen?
De heer Van Haga (Groep Van Haga):
Nee, wat BVNL betreft gaan we zo min mogelijk asielzoekers
opnemen. Je moet natuurlijk een bepaalde hulp verlenen,
maar dat kan ook in de landen zelf. Je moet niet een
onbarmhartig land zijn. We hebben geld genoeg; we hebben
middelen genoeg. Maar de vraag is: moet dit allemaal hier?
Je hebt het over tienduizenden mensen die hier elk jaar
binnenkomen; je hebt het over een migratiesaldo van
402.000 mensen die vorig jaar Nederland zijn binnengekomen. Er zijn natuurlijk ook wat mensen weggegaan. Het
netto migratiesaldo was 228.000 mensen. En als je dan ziet
dat dit een enorme druk op de woningmarkt, op de zorg en
op het onderwijs geeft, dan kan D66 toch niet anders dan
het met me eens zijn dat we hier paal en perk aan moeten
stellen? En dat kan inderdaad op heel veel manieren.
De heer Sjoerdsma (D66):
Ik denk dat we vooral moeten constateren dat de heer Van
Haga echt geen idee heeft wat het Finse model is en dat hij
geen idee heeft dat er in Finland in principe meer mensen

28 juni 2023
TK 99

99-4-2

binnenkomen dan in Nederland. Ik denk dat we moeten
constateren dat de pogingen van dit kabinet om grip te
krijgen op de migratie succesvoller zijn dan in Finland, maar
dat de heer Van Haga eigenlijk een achteruitgang bepleit
op de situatie. Natuurlijk, de heer Van Haga kan nu het hele
asielriedeltje opnieuw doen en herhalen wat hij vanochtend
zei. Iedereen in deze Kamer vindt dat je ruimhartig moet
zijn voor mensen die asiel nodig hebben, maar zegt ook:
niet iedereen kan komen. Als mensen geen goede reden
hebben, moeten ze weer terug. Maar de heer Van Haga
bepleit hier nu gewoon een achteruitgang, een model dat
slechter werkt dan de aanpak in Nederland. Ik vraag hem:
waarom?
De heer Van Haga (Groep Van Haga):
In Finland wonen veel minder mensen per vierkante kilometer. In Nederland wonen er, geloof ik, 523 inwoners per
vierkante kilometer. Het is toch logisch dat je in een dichtbevolkt land dit soort … Ja, ik weet niet wat de heer
Sjoerdsma nu allemaal zegt.
De voorzitter:
Gaat u verder, meneer Van Haga.
De heer Van Haga (Groep Van Haga):
Maar het is toch logisch dat je dit in een dichtbevolkt land
allemaal niet gaat doen? Ik vind het ook een beetje potsierlijk, want de coalitiepartijen bepleiten elke keer weer een
strenger asielbeleid; de VVD heeft het nota bene in haar
verkiezingsprogramma staan. Daarin staat een asielstop,
het opzeggen van het Vluchtelingenverdrag uit 1951 en
veiligelanders uitzetten. Het is heel streng en rechtvaardig,
allemaal prima, maar de asielinstroom is gigantisch en dit
land kan het niet meer aan. En BVNL probeert hier wat aan
te doen.
De voorzitter:
Dank u wel. U vervolgt weer uw betoog.
De heer Van Haga (Groep Van Haga):
Is volgens de premier überhaupt een quotum mogelijk
binnen de EU-regels? En waarom hebben we dit niet veel
eerder ingevoerd? Waarom zetten we de overlastgevende
asielzoekers niet per direct uit? En verzetten EU-regels zich
hiertegen of hebben we deze soevereiniteit nog wel?
Voorzitter. De ongecontroleerde immigratie moet nu echt
gestopt worden, en wel op deze EU-top, in het belang van
Nederland.
Dank u wel, voorzitter.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Van Haga. Dan geef ik het woord aan
de heer Sjoerdsma van D66.

de premier daar nou eigenlijk besluiten in Brussel? Want
als je de geannoteerde agenda zou lezen, dan merk je dat
het een kabbelend verhaaltje is over een beetje dit en een
beetje dat. Maar staan er voorgenomen besluiten in? Staan
er rode lijnen in voor Nederland? Staan er wenspunten in?
Nee. Staat erin hoe we als Nederland een geopolitieke
speler blijven en hoe we als Europa een geopolitieke speler
moeten blijven, met het oog op welvaart in de Europese
Unie? Matig.
Ik zou eigenlijk zeggen dat er genoeg op de agenda staat
— Rusland, China, de economie en andere zaken — om hier
hard aan te trekken. Ik zeg het even in wielertermen; de
Tour de France begint tenslotte binnenkort. Als je een goede
wielrenner wilt zijn, heeft in je eentje trainen en in je eentje
koersen niet zo heel veel zin. Je zult een team moeten
hebben met sprinters, met klimmers. Je zult in een waaiertje
moeten rijden op het moment dat je wind tegen hebt. Dat
is eigenlijk wat ik van dit kabinet zo hoop: een nog grotere
inspanning om van Europa die geopolitieke reus te maken
die we eigenlijk en feitelijk zouden moeten zijn, maar nu
nog niet zijn.
Dat brengt mij bij het eerste onderwerp van deze agenda:
Rusland en Oekraïne. Natuurlijk keken we het afgelopen
weekend allemaal — misschien keek de hele wereld wel —
met ingehouden adem naar een … Was het een coup? Was
het een mislukte coup? Niemand weet precies wat er is
gebeurd, maar feit is wel dat een huurlingenleger tot 200
kilometer van Moskou kwam en een zuidelijke provinciestad,
een belangrijke militaire stad, de elfde stad van Rusland
wist in te nemen. Inmiddels is de situatie natuurlijk danig
veranderd. Wagner lijkt ontbonden te worden. De aanvoerder lijkt verbannen te zijn of in ieder geval verhuisd te zijn
naar Belarus.
Ik zou aan de premier willen vragen hoe hij deze ontwikkelingen duidt, maar ook hoe hij vindt dat er op deze ontwikkelingen binnen de Europese Unie en de NAVO zou moeten
worden gereageerd. Ik vraag dat omdat bij de aankomende
NAVO-top in Vilnius volgens mij ook wordt gesproken over
de wens van landen aan de oostgrens om daar meer militairen te stationeren, en langduriger. Er wordt daarnaast
natuurlijk ook veel gesproken over de 2% en de nieuwe
drempel, en er wordt gesproken over de rol van Oekraïne
binnen de NAVO; daar zal ik zeker ook nog wat over zeggen.
Ik zou de premier willen vragen hoe hij, in het licht van
afgelopen weekend, kijkt naar die wens en wat de Nederlandse positie is. Dat is één.
Twee. Hoe kan de Europese Unie hier nu verder mee? Ik
zou in ieder geval zeggen dat dit een belangrijk moment is
om nogmaals onze steun aan Oekraïne te herbevestigen
en daar waar mogelijk, zoals de Verenigde Staten al hebben
gedaan, te zorgen voor nieuwe wapenleveranties. Het
moreel van de Oekraïense strijdkrachten zal na afgelopen
weekend goed zijn en aan Russische zijde slecht, dus laten
we proberen die dynamiek verder te versterken.

De heer Sjoerdsma (D66):
Voorzitter. Op het eerste gezicht, toen we de geannoteerde
agenda ontvingen, drong de vraag zich bij mij op: wat gaat

Het tweede wat ik zou willen vragen, is een diplomatiek
offensief van deze premier en van de minister van Buitenlandse Zaken, omdat ik me ook kan voorstellen dat veel
landen die de afgelopen tijd een beetje tussen wal en schip
hebben gezeten en zich niet hebben willen laten kennen,
zoals India, dat voor een groot deel van Rusland afhankelijk
is voor zijn veiligheid, en Zuid-Afrika, dat ook probeert een
neutrale status te houden, nu naar Rusland kijken en den-

Tweede Kamer

28 juni 2023
TK 99

Europese top van 29 en 30 juni 2023

99-4-3

ken: aan wie hebben we ons eigenlijk verbonden? Is dit nou
wel zo verstandig? Dit zou het moment kunnen zijn waarop
zij denken "misschien worden onze belangen niet gediend
door Rusland", en het moment om hen in ons kamp te
halen. Graag een reactie daarop.
Het betekent ook een risico op escalatie. Ik zou de premier
willen vragen of hij de uitspraken die Zelensky heeft gedaan
over de kerncentrale van Zaporizja, de beschuldiging richting Rusland dat daar explosieven zouden zijn geplaatst,
kan bevestigen. Wat doen Nederland, de Europese Unie en
andere bondgenoten om Rusland duidelijk te maken dat
een aanval op een kerncentrale zeer ernstige gevolgen en
consequenties zal hebben voor Rusland?
Tot slot de confiscatie van Russisch geld. We hebben het
voorstel gezien van de Europese Commissie, niet om het
volledige bevroren tegoed van de Russische centrale bank
in te zetten voor de wederopbouw van Oekraïne, maar om
aan de randen, de marges, daarvan te kijken of we bijvoorbeeld de rentegelden of de winsten van de bedrijven die
dat geld beheren, kunnen gebruiken. Ik heb inmiddels van
het nieuws begrepen dat Duitsland hier niet op zit te
wachten en grote haken en ogen ziet. Ik zou graag aan de
premier willen vragen of hij de voorstellen van de Commissie steunt en of hij de bezwaren van Duitsland deelt of niet.
Gaat de voorkeur van Nederland ernaar uit om het via rentegelden te doen of via belasting op onverhoopte winsten?
Wil de premier zich er in ieder geval hard voor maken dat
de Russische gelden zullen worden ingezet voor de
wederopbouw?
Helemaal tot slot nog even terug naar de Global South.
Willen we die landen, Brazilië, Argentinië en andere landen,
aan onze zijde krijgen, dan zullen we ook proactief moeten
zijn als het gaat om handelsakkoorden. Dus ik vraag de
premier om nadrukkelijk de discussie over Mercosur open
te blijven voeren, om ervoor te zorgen dat dit op tafel blijft
liggen. Natuurlijk, de standaarden moeten omhoog: milieustandaarden, arbeidsstandaarden en andere standaarden.
Maar we moeten er ook voor zorgen dat we de weg niet
vrijmaken voor China, en deze grote werelddelen van ons
afstoten.
De heer Boutkan (Volt):
Vorige week pleitte de D66-minister van Financiën voor een
sterkere rol van de Europese Commissie in de begroting.
Ik citeer: een nieuwe Commissie moet bovendien het debat
durven voeren over de politieke keuzes die nodig zijn, dus
niet over de hoeveelheid geld, maar ook over waar we het
geld wel en niet aan uitgeven voor een toekomstbestendige
Unie. Ik hoor het kabinet zeggen dat dit wel moet binnen
de bestaande middelen. We zien dat het geld voor sociale
welvaart en voor het klimaat nu wordt overgeheveld naar
het industriefonds. Dat kan D66 toch niet steunen?

belangrijk die boodschap van haar was, hoe welkom die is
en ook hoe cruciaal het is dat we de Europese Commissie
de flexibiliteit geven om te reageren op de grote uitdagingen waar we voor staan. Als je dan ziet hoeveel potten er
nog gevuld zijn voor allerlei andere doelstellingen, van de
coronagelden tot fondsen die bedoeld zijn voor regionale
ontwikkeling, dan zou je kunnen zeggen: gebruik dat geld
waar dat het meest urgent is.
De heer Boutkan (Volt):
D66 is het dus eens met de Europese Commissie, die een
compromis heeft moeten sluiten, dat we 6 miljard gaan
weghalen voor hulp aan Griekenland, Slowakije en Roemenië om hun kolenmijnen te sluiten en daar in de regio een
nieuw verdienmodel te gaan opbouwen? Moeten we dat
niet meer doen? Hoeven we die landen niet te helpen?
De heer Sjoerdsma (D66):
Dat moeten we natuurlijk wél doen. Ik zou heel graag elk
besluit en elke beslissing van de Europese Commissie willen
recenseren en daar mijn mening over willen geven, maar
ik kan me iets voorstellen bij de keuzes van de Commissie,
gelet op de opstelling van sommige lidstaten. Nederland
heeft eerlijk gezegd nog best een soepele opstelling. Die is
veel soepeler dan in de afgelopen jaren. Er zijn ook lidstaten
die de Commissie de duimschroeven behoorlijk aandraaien.
Dan kan ik me voorstellen dat de Commissie zich soms
genoodzaakt ziet om keuzes te maken die wij niet steunen.
Wij zouden inderdaad heel graag zien dat we de groene
doelstellingen in Europa halen en dat die middelen overeind
blijven staan. Dat is een van de redenen waarom mijn
fractie het belangrijk vindt dat bij herprioritering van middelen niet aan dingen als Horizon Europe wordt gekomen.
De enige grondstoffen die wij in Europa eigenlijk nog hebben, zijn kennis en innovatie. Voor een deel ben ik het dus
met de heer Boutkan eens. De Commissie maakt niet altijd
de allerbeste keuzes. Maar im grossen ganzen begrijp ik
wel dat de Commissie in een korset moet bewegen.
De heer Boutkan (Volt):
Wat Volt betreft hadden we gepleit voor een nieuw soevereiniteitsfonds en hadden we daar ook extra geld en belastingen in Europa voor vrijgemaakt. Over grondstoffen
gesproken heb ik nog wel een andere vraag. Er is vorige
week door de Kamer een motie van de heer Sjoerdsma
aangenomen over het versnellen van de vergunningverlening voor grondstoffenprojecten. Nu lezen we in allerlei
internationale kranten dat er op Europees niveau heel veel
zorgen zijn over mensenrechten en over het klimaat en dat
regeringsleiders daarover ook aan het botsen zijn. Waarom
moet Nederland aan de kant van versnelling staan, in plaats
van aan de kant van het borgen van mensenrechten en het
klimaat?

De heer Sjoerdsma (D66):
Ik heb de lezing van de minister van Financiën, onze partijleider, ook met veel interesse gelezen. Een hele goede lezing
overigens, wat mij betreft, maar dat zal niet verbazen. Een
lezing die ook door de voormalige Hoge Vertegenwoordiger
Federica Mogherini open werd onthaald. Volgens mij sprak
zij de woorden: ik had me niet kunnen voorstellen dat ik
een Nederlandse minister van Financiën ooit zo'n goede
vriend zou kunnen noemen. Ik denk dat dit aangeeft hoe

De heer Sjoerdsma (D66):
Ik had eigenlijk een heel andere vraag van Volt verwacht.
Ik had verwacht dat de heer Boutkan het volledig met mij
eens zou zijn. Ik hoorde net zijn betoog over het grote
belang dat er zou zijn om Europa tot een geopolitieke speler
te maken. Iets wat D66 al decennialang zegt en waar wij
hard voor strijden, is het grote belang om autonoom te zijn

Tweede Kamer

28 juni 2023
TK 99

Europese top van 29 en 30 juni 2023

99-4-4

en zelf keuzes te kunnen maken, onafhankelijk van Rusland
en China. We moeten ook eerlijk zijn over wat daarvoor
nodig is. Een deel van wat daarvoor nodig is, is dat wij kritieke grondstoffen hier voor een deel zelf kunnen winnen.
Ik ben het niet met de heer Boutkan eens dat dit zou betekenen dat wij bepleiten dat milieu er niet meer toe doet.
Integendeel, zou ik zeggen. Wij pleiten ervoor dat milieueffectrapportages binnen de gestelde tijdlijn plaatsvinden,
en dat ze niet gebruikt kunnen worden om nog vijftien jaar
lang door te procederen. Ik hoop dus dat de heer Boutkan
het met mij eens is dat we en-en doen: én we worden
autonoom én we houden ons aan de milieustandaarden.
En niet of-of, want dat zou ik een zeer teleurstellende houding vinden.
De voorzitter:
Dank u wel. Vervolgt u uw betoog.
De heer Sjoerdsma (D66):
Voorzitter. Dan kom ik bij het MFK. The Financial Times had
afgelopen week al een belangrijke beschouwing over de
Europese economie en vooral over hoe het niet moet. Zij
keken terug naar 2008 en wat er sindsdien tussen de economieën van de Europese Unie en de Verenigde Staten is
gebeurd. Toen liepen ze gelijk op, met een gelijke omvang.
Sinds de financiële crisis in 2008 zijn de VS op ons uitgelopen. Inmiddels zijn ze een derde groter dan de Europese
Unie. Wat is daar de drijver van? Dat zijn innovatie en concurrentievermogen. Ik zou de premier willen vragen te
reflecteren op de vraag waar de divergentie in de afgelopen
dertien jaar vandaan is gekomen en of hij het ermee eens
is dat die te maken heeft met innovatie en concurrentievermogen.
Ik pak dit voorbeeld er natuurlijk bij omdat de Commissie
voorstellen heeft gedaan met betrekking tot het MFK over
het flexibeler maken van de begrotingsregels. Mijn fractie
is het daarmee eens en het kabinet verzet daarin goed werk.
Ook moeten we de juiste keuzes maken inzake de tussentijdse begrotingsherziening. Ik had daar net al een debatje
over met de collega van Volt. We zien dat het kabinet daarin
constructiever is dan in het verleden. Er wordt niet meer
alleen ingezet op "minder, minder" maar juist op wat je
binnen de bestaande kaders kunt doen.
Er wordt ruim baan gegeven voor de steun aan Oekraïne.
Dat is denk ik goed. Daarnaast stelt de Commissie voor om
het Strategische Technologieën voor Europa Platform te
versterken. Ik denk dat dit cruciaal is in een tijd van AI,
quantum computing en halfgeleiders. Ik wil de premier
vragen of het kabinet ook zelf met suggesties gaat komen
voor hoe we de STEP-gelden binnen de bestaande kaders
kunnen versterken. De Commissievoorzitter gaf aan ook te
streven naar middelen uit andere fondsen, zoals het RFF
en het cohesiefonds. Mijn fractie vraagt het kabinet om
hierover constructief met de Commissie mee te denken,
zodat ook deze fondsen straks kunnen worden ingezet voor
STEP-doeleinden en om ervoor te zorgen dat Nederland
straks vooroploopt bij het ontwikkelen van deze technologieën.
Voorzitter. Tot slot China. In de geannoteerde agenda lezen
we dat er kort zal worden stilgestaan bij China en dat er
belang wordt gehecht aan een gezamenlijke boodschap,

Tweede Kamer

Europese top van 29 en 30 juni 2023

maar meer dan dat vermeldt de premier niet. Ik zou eigenlijk
aan de premier willen vragen of hij het met me eens is dat
we met China veel waakzamer moeten zijn dan we destijds
met Rusland zijn geweest. Destijds waren er de invasie in
Georgië in 2008, de annexatie van de Krim in 2014 en de
zogenaamde burgeroorlog in de Donbas vanaf 2014. Als je
dan kijkt naar China — een geleidelijke, sluipende annexatie
van Hong Kong, het langzaam toe-eigenen van de Spratlyeilanden en het bedreigen van Taiwan — dan ligt daar een
parallel.
Ik zou aan de premier willen vragen of hij met mij eens is
dat we ervoor moeten zorgen dat de afschrikking richting
China duidelijk is en dat voor China en Beijing duidelijk is
wat de kosten zullen zijn — politiek, economisch en wat
betreft sancties — op het moment dat China beweegt richting Taiwan. Want dat hebben we bij Oekraïne destijds
nagelaten. De kosten die we daarvoor hebben betaald, zijn
hoog, maar de kosten die we zullen betalen als er iets met
Taiwan gebeurt, zullen vele malen hoger zijn: voor ASML
in Veldhoven, voor onze haven in Rotterdam, maar ook
voor de wereldeconomie, waarvan meer dan de helft van
de goederen door de Straat van Taiwan gaat.
Voorzitter, dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Sjoerdsma. Dan geef ik het woord aan
mevrouw Piri, PvdA.

Mevrouw Piri (PvdA):
Voorzitter. In het Europees Parlement hebben mensenrechtenorganisaties in 2015 de gang naar de plenaire zaal
beplakt met een 100 meter lange lijst. Daarop stonden
17.306 namen van mensen die zijn verdronken in de Middellandse Zee op zoek naar een veilige haven in Europa.
Voor krantenberichten dat er weer zoveel migranten zijn
omgekomen, zijn we kennelijk afgestompt. Maar herinnert
u zich nog de schok toen de foto's verschenen van het
levenloze lichaam van de Koerdische peuter Aylan, aangespoeld op een strand in Turkije? Ik kan u verzekeren dat het
je ook de adem beneemt wanneer je de namen van duizenden moeders, vaders en kinderen voor je ziet.
De lijst met namen is sinds 2015 nog vele meters langer
geworden. Twee weken geleden vond een van de grootste
rampen op de Middellandse Zee plaats voor de Griekse
kust. Honderden mensen liggen voor eeuwig op de zeebodem. Tot mijn verbazing staat hierover geen woord in de
brief van het kabinet. Ik verwacht van de minister-president
dat hij zich in Brussel hard gaat maken voor een onafhankelijk onderzoek, zeker nu er steeds meer aanwijzingen zijn
dat de ramp een gevolg is van de zoveelste illegale pushback door de Griekse kustwacht, dat hij namens Nederland
pleit voor meer geld naar reddingsoperaties — op dit
moment wordt hier minder dan 1% van de EU-fondsen voor
de Griekse grensbewaking aan besteed — en dat hij zich
inzet voor veilige routes. Graag een reactie.
Voorzitter. Dan over de veel bediscussieerde migratiedeal
met Tunesië, ook al is die deal er nog niet. Het kabinet meldt
dat de deal uit vijf pilaren bestaat: geld, handel, klimaat,
migratie en people-to-peoplecontacten. Vorige week nog

28 juni 2023
TK 99

99-4-5

heeft deze Kamer een motie aangenomen die verzoekt dat
mensenrechten en de rechtsstaat ook altijd een onderdeel
zijn van onze dialoog met Tunesië. Is de minister-president
bereid ervoor te pleiten om een zesde pijler, eentje die gaat
over mensenrechten en goed bestuur, toe te voegen aan
het partnerschapsakkoord met Tunesië? Ik begrijp dat de
Duitse regering deze inzet ook heeft, dus het zou verstandig
zijn om hierin samen met Berlijn op te trekken.

Tot slot, voorzitter. We hebben in Nederland een hele goede
website met objectieve informatie voor Nederlanders die
willen weten hoe de EU werkt. De website europa-nu.nl van
het Montesquieu Instituut heeft jaarlijks miljoenen bezoekers, maar dreigt nu op zwart te gaan omdat de financiering
door de overheid wordt stopgezet. Kan hier nog last minute
een oplossing voor worden gevonden, vraag ik aan de
premier.

Ook ben ik benieuwd naar de status van de deal, uit welk
budget het toegezegde bedrag aan Tunesië wordt betaald
en welke voorwaarden hieraan door de EU precies zijn
gesteld. Een migratieakkoord dat ertoe leidt dat de prille
Tunesische democratie de doodsteek krijgt, steeds meer
Tunesiërs uit wanhoop de boot naar Europa nemen en de
situatie voor migranten alleen maar verslechtert, is erg
kortzichtige en gevaarlijke politiek.

Dank u wel.

Voorzitter. Terwijl de wereld dit weekend de gevaren van
het oprichten van een privéleger heeft mogen aanschouwen, gaat de oorlog in Oekraïne onverminderd door. Er lijkt
overeenstemming te zijn binnen de EU over een elfde
sanctiepakket. Eindelijk wordt er werk gemaakt van sanctieontwijking. Wat mij betreft had het pakket nog iets steviger
mogen zijn, maar ik begrijp dat dit al een overwinning is,
met 27 landen aan tafel. Wat de PvdA betreft kan de regering een voorbeeld nemen aan Denemarken, waar de
regering actief bedrijven benadert als er aanwijzingen zijn
dat zij sancties omzeilen, bijvoorbeeld via Kazachstan. Is
de premier bereid om hier een voorbeeld aan te nemen?
Ook goed dat het kabinet uitgebreid stilstaat bij de Russische aanslag op de Oekraïense dam en de desastreuze
gevolgen van dit oorlogsmisdrijf. Afgelopen week heeft de
Oekraïense president ervoor gewaarschuwd dat Rusland
een aanslag wil plegen op de kerncentrale van Zaporizja.
Alle mensen die zich de ramp met Tsjernobyl nog kunnen
herinneren, weten wat voor catastrofale gevolgen dit
jarenlang voor heel Europa zou betekenen. Kan de minister
aangeven of dit risico ook wordt besproken tijdens de
Europese top en welke handelingsperspectieven de EU
heeft om dit rampscenario koste wat kost te voorkomen?
Voorzitter. Ten aanzien van de Balkan ben ik over het algemeen blij met de aandacht van het kabinet voor de regio.
Dat is in het verleden weleens anders geweest. Maar spreken over uitbreiding zonder de twee grootste obstakels op
te lossen is een illusie. Vandaar mijn vraag of Nederland
zich hard wil maken voor diplomatieke inspanningen om
de relatie tussen Kosovo en Servië te verbeteren en een
duurzame oplossing te vinden, hoe moeilijk het ook is, voor
wat zich in Bosnië voordoet. Ook gisteren zagen we het
weer met een stemming in het parlement: met de genocideontkenning zet Dodik de toekomst voor alle Bosniërs
constant op het spel.
Dan over de nieuwe Europese economische-veiligheidsstrategie. Deze is hard nodig, omdat we bijvoorbeeld zien dat
economische afhankelijkheden ook als wapen tegen ons
kunnen worden ingezet. Maar in de strategie mis ik aandacht voor technologie. Neem de precaire situatie waarin
Nederland is gebracht ten aanzien van de ASML-export
naar China. We missen op dit moment een instrument om
EU-breed exportbeperkingen op te leggen aan bepaalde
technologieën die raken aan de Europese economischeveiligheidsbelangen. Graag een reflectie van de premier:
is hij bereid om zich hiervoor in te zetten?

Tweede Kamer

Europese top van 29 en 30 juni 2023

De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw Piri. Dan geef ik het woord aan de
heer Krul, CDA, die zijn maidenspeech houdt. Mooi om te
zien dat zijn collega's aanwezig zijn. Zoals te doen gebruikelijk wordt de heer Krul niet geïnterrumpeerd. Na de bijdrage van de heer Krul schors ik voor een enkel moment,
zodat hij de felicitaties in ontvangst kan nemen. Heel veel
succes, meneer Krul.

De heer Krul (CDA):
Dank u wel, voorzitter. Marga Klompé. Marga Klompé is
hét bewijs dat één persoon het verschil kan maken. Tijdens
de oorlog was zij actief in het verzet. Ze werd gedreven
door de gedachte dat als je waarden op het spel staan, je
niet aan de zijlijn mag en kan blijven staan, ook als dat moed
vraagt. Na de oorlog werd ze politiek actief, met als inspiratiebron haar geloof, ondanks dat ze tijdens haar studie
natuurkunde een diepe geloofscrisis meemaakte. Haar
geloof was niet bestand tegen de wetenschappelijke
inzichten die zij opdeed, maar ze herwon haar geloof toen
ze zich realiseerde dat overtuigingen niet hoeven te botsen
maar juist naast elkaar kunnen bestaan, zolang je respectvol
en met een open blik elkaar tegemoet treedt. Ze wilde niet
bekendstaan als feminist, ze wilde bekend staan om haar
daden, maar het werd allebei.
Als allereerste vrouwelijke minister was de kroon op haar
werk de Algemene bijstandswet: bestaanszekerheid als
afdwingbaar recht, niet als gunst of als liefdadigheid, maar
omdat het menselijk is, vanuit een overheid die solidair is
met haar burgers. Klompé was namens Nederland een van
de penvoerders van de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens, en zij was het allereerste vrouwelijke
parlementslid voor de Europese Gemeenschap voor Kolen
en Staal. Zij leerde tijdens de oorlog al dat een sterk Europa
een verbonden Europa is. Ze stond aan de wieg van de
Europese interne markt en was grondlegger van de Europese verbondenheid en vooruitgang.
Voorzitter. Meer dan ooit is het verhaal van Klompé relevant. Die Europese Unie is een baken van hoop, vrede en
veiligheid. Onze solidariteit met Oekraïne laat zien dat wij
bereid zijn om onze democratische waarden te beschermen,
ook wanneer deze in een van onze buurlanden worden
bedreigd door een afschuwelijke oorlog. De tijd waarin de
Europese Unie wegdook voor geopolitiek en voor machtsverschuivingen op het wereldtoneel is wat het CDA betreft
voorbij. We moeten slagvaardig handelen om tegenwicht
te bieden aan China, Rusland én de Verenigde Staten.
Europa moet naar het beeld van Klompé het waardegedreven alternatief zijn. Die opdracht is niet vrijblijvend. Hiervoor
zijn investeringen nodig in onze veiligheid, onze weerbaar-

28 juni 2023
TK 99

99-4-6

heid en onze vitale industrieën. We moeten ons concurrentievermogen beschermen. De Commissie heeft aangekondigd 66 miljard euro extra nodig te hebben, waarvan 50
miljard voor een fonds voor blijvende solidariteit met Oekraïne. Ik vraag de minister-president of hij zijn appreciatie
kan geven van dit verzoek.
Voorzitter. Ook in migratie schuilt een Europese opdracht.
Er is na jaren onderhandelen eindelijk een nieuw Europees
migratiepact. Dit pact is nodig, want we moeten grip op
migratie krijgen, hoe je ook naar het vraagstuk kijkt. Het is
mijn overtuiging dat asiel geen recht is van de sterksten
die een gevaarlijke overtocht over de Middellandse Zee
moeten wagen. Het is ook geen verdienmodel voor criminelen en nietsontziende mensensmokkelaars. Asiel is de
humane plicht om mensen die op de vlucht zijn voor oorlog
of geweld, onderdak en bescherming te bieden uit medemenselijkheid, zou Klompé zeggen.
Mijn fractie heeft waardering voor de inzet van het kabinet
op het Europees toneel, maar we hebben ook vragen. Hoe
gaan we ervoor zorgen dat landen als Polen en Hongarije,
die anders naar dit vraagstuk kijken, dit akkoord straks gaan
naleven? Hoe zorgen we ervoor dat de Europese buitengrenzen daadwerkelijk beschermd gaan worden? Hoe ondersteunen we de landen die straks de asielgrensprocedures
moeten gaan uitvoeren?
Voorzitter. Terug naar Klompé. Voor mij is zij een voorbeeld.
De reden dat ik mij inzet voor een betere samenleving is
de drijfveer om het verschil te maken in het leven van
mensen. Het is de reden dat ik politiek actief werd in —
even voor de Handelingen — de mooiste gemeente van
Nederland: Den Helder. Het is de reden dat ik vandaag hier
sta en het is de reden dat ik op mijn 18de militair werd,
omdat net zoals Klompé mijn overtuiging is dat je niet aan
de zijlijn kan en mag blijven staan als waarden op het spel
staan. Ik ervoer zelf hoe waardevol het is dat Nederlandse
militairen, waar dan ook ter wereld, opstaan voor mensen
die niet voor zichzelf kunnen opstaan. Zij staan naast de
mensen die door natuurgeweld ontheemd zijn en hun huis
zagen verdwijnen. Zij strijden voor mensen die door oorlog
of onderdrukking het meest kostbare bezit zijn verloren:
veiligheid, vrede, vrijheid. Het zijn waarden die nooit vanzelfsprekend waren. Dat waren ze nooit, dat zijn ze nu niet,
en dat zullen ze nooit zijn. Het zijn waarden die wij altijd
moeten beschermen, juist in turbulente tijden, in tijden van
opportunisme en populisme. Die publieke gerechtigheid
koesteren, betekent investeren in defensie. Het betekent op
Europees niveau de handen ineenslaan, om te laten zien
dat wij als Europese gemeenschap bereid zijn onze waarden
en onze manier van leven te beschermen. Het betekent
solidariteit met Oekraïne.
Voorzitter. Uit eigen ervaring weet ik dat het een wrange
paradox is voor iedere militair dat het eerst slecht moet
gaan met de wereld voordat men het belang en de waarde
van een sterke krijgsmacht inziet. Laten we hopen dat tijden
van vrede eerder sneller dan later aanbreken, maar juist
dan moeten wij in dit huis scherp zijn op de prijs van onze
vrijheid. Want vrijheid is niet gratis.
Voorzitter. Mijn missie in de Tweede Kamer is deze: om het
verschil te maken, om een stem te zijn voor de generatie
die onze samenleving, deze wereld, deze planeet, mooier
en beter wil nalaten, om te luisteren naar hen die niet altijd
hard schreeuwen en te luisteren naar hen die hun eigen

Tweede Kamer

Europese top van 29 en 30 juni 2023

mening niet als de absolute waarheid zien, om te zoeken
naar wat ons verbindt in plaats van wat ons verdeelt. Minder
ik en meer wij, omdat we met cynisme geen stap vooruitkomen.
Voorzitter. Ik sluit af met de opdracht, het appel, van Marga
Klompé aan ons allemaal om ons niet blind te staren op
enkel onze eigen overtuiging, de kracht van geloof en hoop
te aanvaarden, moed te vatten en te leven om liefde. Zo
moge het zijn.
Dank u wel.
(Applaus)
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Krul, voor uw krachtige bijdrage. We
hebben u beter leren kennen via Marga Klompé. Hoe mooi
is dat? Ik schors de vergadering voor een enkel moment
zodat u de felicitaties in ontvangst kunt nemen. Heel veel
succes in deze Kamer.
De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.
De voorzitter:
Ik geef het woord aan de heer Eppink, JA21.

De heer Eppink (JA21):
Dank u wel, voorzitter. Op de agenda van de Europese Raad
staan de huidige situatie van de oorlog in Oekraïne en
natuurlijk ook de gebeurtenissen in Rusland. De Wagner
Group is sinds 2014 uitgegroeid van een kleine eenheid van
50 man tot een leger met 50.000 manschappen; Poetins
eigen privéleger, leek het wel. Maar Rusland maakte zich
afhankelijk van Wagner en creëerde daarmee zijn eigen
monster. De afgelopen week marcheerde een groot aantal
Wagnertroepen uit onvrede naar Moskou. Ze konden op
het allerlaatste moment worden omgepraat.
Het volgende citaat van de Italiaanse filosoof Machiavelli
uit 1513 in Il Principe is zeer toepasselijk: "Huurlingen zijn
gevaarlijk. Als de staat op basis van deze troepen verdedigd
wordt, zal deze staat niet standhouden, noch veilig zijn."
De interne situatie in Rusland heeft wat weg van de Russische constitutionele crisis in 1993. De Russische oud-president Jeltsin ontbond het Russische parlement, waarna er
een opstand ontstond waarbij 200 doden vielen.
De machtsstructuur in Rusland nu is veel ondoorzichtiger
dan die in de Sovjet-Unie. Die had een machtsstructuur met
een partij en een politbureau en er waren meer instellingen.
De organisatiestructuur rond Poetin lijkt op die van de
maffia. Rondom il capo vechten groepjes en personen uit
de elite om gunst, macht en rijkdom. Als de leider wankelt,
is het gevaar groot. In Rusland is het woord "zwakte" zeer
negatief. Je "kwetsbaar opstellen" in de politiek, zoals in
Nederland weleens wordt gezegd, is in Rusland dodelijk.
De reactie is meestal wraak en repressie. Het is op dit
moment dus vooral koffiedik kijken, en ik zou de premier
willen vragen om zijn licht te laten schijnen op het koffiedik,
met meer informatie.

28 juni 2023
TK 99

99-4-7

Voorzitter. Dan de Europese begroting, het Meerjarig
Financieel Kader. Commissievoorzitter Von der Leyen vraagt
de lidstaten om circa 66 miljard euro. Ik kan hier kort over
zijn. De Europese Commissie moet ook eens leren om te
bezuinigen. Brussel moet ook leren de buikriem aan te
halen. Het heeft een begroting van ongeveer 186 miljard
euro en moet eerst eens kijken waarop bezuinigd kan worden in de vele begrotingslijnen. JA21 stelt voor dat de premier op de eurotop mevrouw Von der Leyen vraagt om
eerst te snijden in de eigen begroting. Mijn vraag aan de
premier is: is hij bereid om dat te doen?
Voorzitter. Dan de Tunesiëdeal. De premier is met het oog
op de cohesie van de eigen coalitie naar Tunesië gereisd,
samen met de Italiaanse premier Meloni. Ik heb gezien dat
de verhoudingen goed zijn. Er is zelfs een kus gegeven. Dus
dat is een goed gezelschap. Het idee voor een migratieakkoord met Tunesië lijkt mij logisch. Ik ben er persoonlijk
ook voor, maar ik wil wel weten waar dat toe leidt. Ik was
waarnemer bij de verkiezingen in Tunesië in 2011. Daar was
toen optimisme in de Arabische Lente. Tunesië kent intussen een eenmansbewind. Het is dus bergafwaarts gegaan.
En Tunesiërs vluchten ook zelf naar de EU. De leider van
dit land, Kais Saied, zegt geen gendarme voor de EU te
willen zijn. En dat is nu precies wat de EU wel wil. In de
migratieonderhandelingen wordt chantage een factor. Met
ruim 1 miljard euro voor Tunesië moet er veel mogelijk zijn
om illegale mensenhandel te stoppen, bijvoorbeeld meer
grenscontroles en meer opvang. Het geld is er, maar wat
gaat er gebeuren, en wat zijn precies de doelstellingen?
Mijn vraag aan de premier: wat verwacht de premier ervan,
kan hij feitelijke cijfers geven en wat zijn precies de doelen
van de deal?
JA21 opteert voor opvang in de regio als uitgangspunt.
Voor Afrikaanse migranten betekent dat Afrika als regio en
voor de Oekraïners is dat Europa. Wij vangen hen graag
op. Het kabinet — dat is mijn vraag — moet onderzoek doen
naar de mogelijkheden om samen te werken met Afrikaanse
landen die veilig zijn en waar mensen in een veilige regio
kunnen worden opgevangen, zoals Denemarken dat doet.
Voorzitter. Migratie is het thema van deze eeuw, dus niet
alleen van nu, maar van de hele eeuw. De bevolking van
Afrika telt nu 1,2 miljard mensen. In 2050 telt die 2,4 miljard
mensen en in 2100 4,2 miljard. Dat is dus een enorme toename van de bevolking. Daar moeten wij op voorbereid
zijn. We moeten nu de structuren maken om immigratie
effectief te kunnen beheersen en om ervoor te zorgen dat
ook Afrika welvarend wordt.
Dank u, voorzitter.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Eppink. Dan geef ik het woord aan de
heer Van Wijngaarden, VVD.

De heer Van Wijngaarden (VVD):
Voorzitter. Ik heb drie blokken, te weten: Oekraïne, China
en economische veiligheid, en migratie.
Ten eerste Oekraïne en in het verlengde daarvan de EUuitbreiding. Nu Oekraïne een tegenoffensief is begonnen,
moet de Europese steun onverminderd doorgaan. Er is

Tweede Kamer

Europese top van 29 en 30 juni 2023

geen enkele reden voor een jubelstemming. Militaire,
financiële en humanitaire steun die we in Europees verband
coördineren, zijn goed en een gezamenlijke druk op Rusland
via sancties, die vorige week voor de elfde keer zijn uitgebreid, is terecht. Ook de maatregelen om sanctieomzeiling
tegen te gaan zijn welkom. En het is positief dat de sancties
mede dankzij Nederland ook gaan gelden voor de Russische
kinderontvoerders. Het zijn betekenisvolle stappen die we
zonder de EU niet op deze wijze hadden kunnen zetten.
Maar waar het uiteindelijk om gaat, is dat Poetin zijn
Waterloo gaat vinden, in Oekraïne. En dat moment is nog
niet bereikt. De Russische dominantie in de lucht is bijvoorbeeld extra zorgwekkend. Die onderstreept niet alleen het
belang om Oekraïne van gevechtsvliegtuigen te voorzien,
maar evenzeer het belang om dat snel te doen. Deelt de
minister-president die analyse? Overigens is mobiele
luchtverdediging op dit moment belangrijker dan
gevechtsvliegtuigen, juist om het offensief bij te staan in
de verdediging tegen de Russische Ka-52-gevechtshelicopters. De minister-president beloofde gisteren terecht inzet
om de Oekraïense luchtverdediging te verbeteren. De Kamer
nam vorige week een motie van collega Brekelmans aan,
waarin hij vroeg om extra steun om die offensieve operaties
die ik zojuist noemde, vol te houden, zoals mobiele luchtverdediging en kruisraketten.
De EU had een jaar nodig voor een plan om meer artilleriegranaten te produceren. Is de minister-president het met
de VVD eens dat de tekorten die nu aan het licht komen,
veel sneller moeten worden aangepakt? Welke rol kan de
EU hierin spelen? En welke rol neemt Nederland om ervoor
te zorgen dat het plan dit keer niet pas in het voorjaar van
2024 klaarligt?
Het Russische systeem staat haaks op het Europese. In de
diplomatie zijn er vaak vele grijstinten, maar in een oorlog
verworden die tinten sneller tot zwart of wit, goed of fout.
De VVD is daarom bezorgd over het bericht dat elf Oekraïense krijgsgevangenen vanuit Rusland zijn overgebracht
naar Hongarije, waar zij volgens Oekraïne de facto gevangen
worden gehouden. Dat zou in strijd zijn met de Geneefse
Conventie. Bovendien is het bizar dat de EU enerzijds Oekraïne steunt en anderzijds zou toestaan dat een EU-lid als
Hongarije meewerkt aan deze praktijken. De vicepremier
van Hongarije heeft deze anekdote bevestigd. Kan het
kabinet ophelderen wat er is gebeurd en welke rol Hongarije
heeft gespeeld?
Voorzitter. Om Oekraïne de komende jaren militair te steunen en de eigen krijgsmacht te versterken, werken Europese
landen, mede op aandringen van de VVD, aan de versterking
van de gezamenlijke productiecapaciteit. De huidige top
wil deze initiatieven een structureler karakter geven, waarbij
de Commissie en Frankrijk lijken in te zetten op protectionisme. De VVD wil dat het kabinet juist inzet op meer open
samenwerking met NAVO-partners. Dat zorgt namelijk uiteindelijk voor innovatievere wapens voor militairen, want
die zouden ook zomaar uit een niet-EU-land kunnen komen;
denk aan Noorwegen. Het is ook goed voor Nederlandse
bedrijven, die juist vaak veel met de VS en het VK samenwerken, in tegenstelling tot bijvoorbeeld Franse bedrijven.
En het versterkt de eenheid binnen de NAVO-alliantie. Dus
niet "by EU", maar "by NATO" zou het devies moeten zijn.
Deelt het kabinet dat uitgangspunt, vraag ik de ministerpresident. Hoe geeft hij daar gevolg aan?

28 juni 2023
TK 99

99-4-8

Vooruitlopend op de mondelinge update tijdens de Europese Raad over de voortgang van Oekraïne, Moldavië en
Georgië als kandidaat-EU-leden of aspirant-kandidaat-EUlid, vraag ik het kabinet om de "strict and fair"-benadering
vast te houden en extra waakzaamheid en alertheid te
betrachten ten aanzien van de oligarchisering van Georgië,
waarbij zakenmannen politieke invloed kopen. Is het kabinet
daartoe bereid? Want juist in Georgië zien we bewegingen
de verkeerde kant op. Hopelijk stoppen die bewegingen,
want we hebben liever dat Georgië aan onze kant staat dan
aan die van de Russen, en ook driekwart van de Georgiërs
zelf zoekt liever toenadering tot de EU dan tot Rusland. Hoe
waakt het kabinet voor te veel Russische betrokkenheid bij
Georgië?

Mevrouw Maeijer (PVV):
Oké, dan had het korte antwoord denk ik ook gewoon kunnen zijn: ja, de VVD onderschrijft het pleidooi voor een
sterke rol voor de Europese Commissie.

Voorzitter. Dan China. De VVD is beducht ...

De heer Van Wijngaarden (VVD):
Ik heb net één voorbeeld genoemd waarvan ik denk: daar
zou je die rol, of überhaupt die van de Europese Unie,
kunnen versterken. En dat is dus niet alleen de Commissie,
maar ook de lidstaten, én het Europees Parlement daarbij.
Daar zie ik ruimte voor versterking. Ik vind dat je dat van
geval tot geval moet beoordelen. En waar ik het zeker niet
mee eens ben, is om generiek, als doel op zich, te zeggen
dat er een sterke Europese Commissie moet komen. Dat
zie ik niet als doel op zich.

De voorzitter:
Voordat u verdergaat, heeft u een interruptie van mevrouw
Maeijer, PVV.

De voorzitter:
U vervolgt uw betoog.

Mevrouw Maeijer (PVV):
Ik heb een vraagje over het kopje uitbreiding; daar plak ik
hem dan maar even aan. De heer Boutkan haalde net in
een interruptie al even de speech van mevrouw Kaag aan,
waarin ze de EU niet alleen een wonder noemde, maar er
ook voor pleitte dat de Europese Commissie bij uitbreiding
van de Unie een sterkere rol zou moeten krijgen. Ik zou
eigenlijk gewoon van de VVD willen weten of zij dat pleidooi
onderschrijft.
De heer Van Wijngaarden (VVD):
Dat hangt ervan af hoe mevrouw Kaag dat precies heeft
bedoeld. Ik vind het dus lastig om dat nu van allerlei
recensies te gaan voorzien, ook omdat zij er niet bij is.
Mevrouw Maeijer (PVV):
Volgens mij was de vraag niet heel ingewikkeld. Mevrouw
Kaag zei gewoon: mocht de Europese Unie straks 35 of
meer lidstaten hebben, dan vind ik dat de Commissie, net
als op het gebied van interne markt en mededinging, een
sterkere rol moet krijgen. Nou, op het gebied van interne
markt en mededinging zijn zij volgens mij exclusief
bevoegd. Zou de heer Van Wijngaarden dus gewoon antwoord kunnen geven op de vraag of de VVD dit pleidooi
voor een sterkere rol voor de Europese Commissie onderschrijft?
De heer Van Wijngaarden (VVD):
Nou, in ieder geval in het verlengde van wat de heer
Sjoerdsma en een andere collega zeiden: het gaat wel om
de EU als geopolitieke speler en het is belangrijk dat we
daar de slagkracht vergroten. Dus wat je nu ziet, dat één
land, bijvoorbeeld Hongarije, de geopolitieke slagkracht
van de EU kan ondergraven, vind ik geen teken van sterkte.
Dat vind ik een teken van zwakte. Ik denk dat we daar iets
aan kunnen doen door bijvoorbeeld met elkaar af te spreken
— en dat kan ook binnen het huidige verdrag — dat we daar
voor meerderheidsbesluitvorming gaan in plaats van voor
unanimiteit.

Tweede Kamer

Europese top van 29 en 30 juni 2023

De heer Van Wijngaarden (VVD):
Voorzitter. Ten aanzien van China. De VVD is beducht dat
de Fransen de terechte zorgen over economische veiligheid
aangrijpen om door te slaan in protectionisme van sectoren
die geen enkele relevantie hebben voor onze veiligheid.
Hoe waakt het kabinet hiervoor?
De Commissie wil het MFK met 66 miljard ophogen. En op
hetzelfde moment wordt bekend dat de salarissen van EUambtenaren weer omhooggaan door de systematiek van
automatische loonindexatie, waarbij salarissen in België
meegroeien met de inflatie. De Europese Commissie heeft
ervoor gekozen zich hierbij aan te sluiten. Commissaris
Timmermans kan er zo'n €2.500 per maand bij krijgen op
deze manier. Ik gun hem en zijn ambtenaren een uitstekend
salaris, maar deze stijging en deze systematiek zijn excessief. Laat de Commissie daarom de hand in eigen boezem
steken, in plaats van die bij de Nederlandse belastingbetaler
op te houden. Ik vind het ongegeneerd. Ik heb hier eerder
een motie over ingediend, die ook is aangenomen, om een
einde te maken aan deze excessieve automatische salarisstijging door middel van automatische loonindexatie. Hoe
staat het met de uitvoering van die motie, vraag ik het
kabinet. Al in 2013 vond de heer Timmermans ook zelf, als
minister van Buitenlandse Zaken, dat de salarissen van
Eurocommissarissen niet meer van deze tijd waren. Tien
jaar later zitten we nog steeds met dezelfde systematiek
van automatische loonindexatie. Dat is dus geen natuurverschijnsel, maar een gevolg van besluitvorming.
Mevrouw Piri (PvdA):
Nou, ik ben er even stil van, maar laat ik sec de vraag stellen. Met de automatische salarisindexatie stijgen ook voor
alle VVD-Europarlementariërs de salariskosten op dezelfde
manier als voor alle ambtenaren en alle Eurocommissarissen. Ik ben benieuwd wat de VVD-Europarlementariërs gaan
doen met hun gestegen loon. Gaan ze dat terugstorten naar
het Europees Parlement? Storten ze dat in een fonds? Geven
ze dat aan de VVD-partijkas? Ik ben gewoon benieuwd wat
de VVD zelf gaat doen.

28 juni 2023
TK 99

99-4-9

De heer Van Wijngaarden (VVD):
Ik vraag helemaal niemand om zijn salaris terug te storten.
Dat is helemaal niet aan de orde. Het gaat erom dat het juist
voor het draagvlak van waar de Europese Commissie mee
bezig is, heel belangrijk is om kritisch te zijn op dit soort
dingen die heel veel kritiek oproepen. Ik heb het voorbeeld
net heel bewust genoemd, omdat dat bij heel veel mensen
de haren recht overeind doet staan. Ik denk dat het goed is
dat we daar met elkaar kritisch op zijn. Dan gaat het dus
niet over die of die, die geen goed salaris zou verdienen.
Dat komt iedereen wat mij betreft toe. Er wordt ook hard
gewerkt. Daar gaat het niet om. Maar dit automatisme leidt
nu tot dit soort voorbeelden en dit soort excessen. Volgens
mij moeten we daar met elkaar kritisch naar kijken. Ik vind
het wat dat betreft positief dat bijvoorbeeld ook de heer
Timmermans zelf die discussie aanzwengelt; ik zag gisteren
een bericht op BNR. Dat is wel op zijn plaats nu de Europese
Commissie de hand ophoudt. Dan zeg ik: steek dan ook de
hand in eigen boezem. Het is helemaal niet flauw bedoeld
naar wie dan ook. Volgens mij is dat gewoon een valide
punt.
De voorzitter:
De laatste vraag van mevrouw Piri.
Mevrouw Piri (PvdA):
Ik denk niet dat het flauw bedoeld is, maar het is gewoon
populisme; dat is het. Op het moment dat de salarissen van
de ambtenaren in Nederland stijgen, gaan ook uw en mijn
salaris omhoog. Hetzelfde gebeurt in Brussel. Daarom stel
ik nogmaals de volgende vraag. De VVD heeft dit nu vier
maanden lang bepleit. Doe er dan wat aan! Geef het goede
voorbeeld. Wat gaan de VVD-Europarlementariërs doen in
het Europees Parlement? Daar heb ik nog geen antwoord
op.
De heer Van Wijngaarden (VVD):
Ik vind dat eerlijk gezegd een beetje een makkelijke jij-bak
van mevrouw Piri. Het is jammer dat ze de vorige keer tegen
de motie heeft gestemd die gaat over de koppeling aan het
prijsindexcijfer in België. Die kennen we overigens in
Nederland niet. Daarmee krijg je dit soort voorbeelden.
Laten we met elkaar voor iedereen — het gaat niet om welke
persoon dan ook — zeggen: voer daar een kritische discussie over.
De heer Van der Lee (GroenLinks):
Ik ben het wel met mevrouw Piri eens. Dit is ook helemaal
geen jij-bak. De heer Van Wijngaarden kiest ervoor om één
functionaris met naam en toenaam te noemen alsof diegene
dat zelf bewerkstelligd heeft, terwijl het hier om een automatisme gaat dat al veel langer bestaat. Het is gewoon plat
populisme.
Ik heb eigenlijk een heel andere vraag. Die vind ik relevanter.
Zelfs als dat automatisme doorbroken wordt, staan de
kosten daarvan in geen verhouding tot de opgaven waar
Europa voor staat. Er ligt een verzoek vanuit een voorstel
van de Commissie om 66 miljard toe te voegen aan het
meerjarenfinancieringskader van de Europese Unie. Dat is
in belangrijke mate gekoppeld aan noodzakelijke steun voor
Oekraïne en de wederopbouw. De heer Krul had een

Tweede Kamer

Europese top van 29 en 30 juni 2023

prachtig verhaal, maar ook een terechte vraag aan het
kabinet: hoe kijkt het kabinet hiernaar? Wat is de appreciatie
van de VVD? Is ze bereid namens Nederland bij te dragen
aan de ophoging van het meerjarenkader, ook om Oekraïne
te steunen?
De heer Van Wijngaarden (VVD):
Ik vind in algemene zin dat als we geld tekortkomen, het
dan goed is om ook in algemene zin eerst te kijken waar
we geld kunnen besparen in plaats van te zeggen dat er
meer bij moet komen. Dat is één. Ik denk dat Oekraïne
inderdaad echt een buitencategorie is. Dat is iets wat totaal
niet voorzien was. Het gaat erom dat wij Oekraïne blijven
steunen. Daar ben ik mijn bijdrage ook mee begonnen. Dat
betekent dat we voor Oekraïne doen wat nodig is om hun
voldoende zekerheid te geven en daarnaast tempo te maken
met het leveren van de juiste munitie, zodat ze het tij kunnen
keren in hun voordeel in de verschrikkelijke oorlog die hun
wordt aangedaan. Daar zijn de heer Van der Lee en ik het
over eens. Daar zijn we het volgens mij hier in de Kamer
bijna allemaal over eens. Als het dus gaat om Oekraïne: dat
is inderdaad een buitencategorie. Natuurlijk moet die steun
er komen.
De heer Van der Lee (GroenLinks):
Dit zijn veel woorden, maar het is toch geen helder antwoord op mijn vraag. Steunt de VVD volmondig het bedrag
van ongeveer 50 miljard extra voor Oekraïne, dat gevraagd
wordt? Hij houdt er een heel warm pleidooi voor, maar als
het gaat over de begroting, begint hij over het puntje van
de automatische prijscompensatie, dat hij al heel vaak heeft
gemaakt. Het is denk ik belangrijk dat de VVD als grootste
partij van Nederland helderheid geeft.
De heer Van Wijngaarden (VVD):
Ik vind wel dat we dat zorgvuldig moeten doen. Ik heb net
het uitgangspunt uitgelegd: we moeten Oekraïne steunen
en geven wat nodig is. Maar dit hele pakket is pas een paar
dagen geleden naar buiten gekomen. Er moet nog een
appreciatie van het kabinet op komen. Het bestaat uit
allerlei verschillende onderdelen en het wordt nog besproken met de collega's van Financiën. Ik vind dat het op die
manier zorgvuldigheid verdient, in plaats van dat we hier
nu met grote bedragen gaan zwaaien.
De voorzitter:
Toch nog even de heer Van der lee.
De heer Van der Lee (GroenLinks):
Ik vind het toch een beetje een blablabla-antwoord, met
alle respect voor de heer Van Wijngaarden. Zeg dan: "Ik wil
op dit moment geen positie innemen. Ik laat in het midden
of de VVD bereid is dat te steunen. Dat maak ik afhankelijk
van wat het kabinet of anderen vinden. Als VVD durf ik me
hier niet over uit te spreken." Dat is wat de heer Van Wijngaarden zegt.

28 juni 2023
TK 99

99-4-10

De heer Van Wijngaarden (VVD):
De heer Van der Lee hoeft mij hierover geen woorden in
de mond te leggen. Volgens mij ben ik net heel helder
geweest. Daar zal hij het nu even mee moeten doen.

bier. Het is goed om daar nog een keer kritisch naar te kijken: willen we dat automatisme nou behouden of niet?
De voorzitter:
Helder.

Mevrouw Maeijer (PVV):
Het probleem is, denk ik, juist dat u niet zo helder was. Ik
hoor de VVD zeggen: het is ongegeneerd. Dan komt dat
bedrag van 66 miljard, waar vervolgens de salarissen aan
worden gekoppeld. Die salarissen zijn natuurlijk absurd.
Het is overigens wel jammer dat als de PVV dan een motie
indient om de Europese begroting voor 2023, waar dit ook
in zat, te verwerpen, de VVD niet thuis geeft. Ik zou heel
graag nog een antwoord willen op de vraag die de heer
Van der Lee stelde: kan de VVD zich nou vinden in het pakket van die 66 miljard dat voorligt, ja of nee?
De voorzitter:
Dat was uw laatste vraag.
De heer Van Wijngaarden (VVD):
Ik heb volgens mij net heel helder aangegeven dat het
allemaal veel te makkelijk en veel te snel gaat met dat totale
pakket, waar nu even de hand voor wordt opgehouden. Het
is belangrijk dat de Europese Commissie eerst op zoek gaat
naar een manier om via bestaande bezuinigingen en verschuivingen dat geld te vinden. Dat zullen wij hier in
Nederland ook in toenemende mate moeten doen. Ik vind
het heel redelijk om wat aan ons gevraagd wordt, ook aan
Brussel te vragen.
De voorzitter:
Gaat u verder. Nee, er is eerst nog een vraag van de heer
Omtzigt.
De heer Omtzigt (Lid Omtzigt):
De heer Van Wijngaarden vraagt naar de salarissen. De
collega's van de PvdA en GroenLinks wezen er al op dat er
in november 2022 een motie van de heer Van Wijngaarden
is aangenomen waarin de regering wordt verzocht om "via
de Raad komende tijd en in 2023 samen met andere lidstaten de Commissie aan te sporen de methode voor salarisstijging voor EU-ambtenaren te versoberen, desnoods met
een beroep op de procedure van artikel 241 van het Verdrag
betreffende de werking van de Europese Unie". Heeft de
heer Van Wijngaarden in de verslagen van de afgelopen
twee Europese toppen informatie van de premier aangetroffen waaruit blijkt dat hij hier uitvoering aan gegeven heeft?
De heer Van Wijngaarden (VVD):
Nog niet, maar ik heb ook net gevraagd hoe het ermee staat.
Als er nou één ding is dat tijd gaat kosten, dan is dit het
wel. Het gaat mij overigens om het automatisme. Dat
automatisme is er ooit in gekomen. Op een gegeven
moment vraag je je dan af: willen we dat automatisme
handhaven of niet? Het antwoord op die vraag kan ook "ja"
zijn, maar ik vind wel dat daar nu — ik vond het al, maar ik
vind het zeker nu, in het licht van het geld dat nu extra
gevraagd wordt — naar gekeken moet worden. Dit kost, bij
elkaar opgeteld, toch zo'n 2 miljard en dat vind ik geen klein

Tweede Kamer

Europese top van 29 en 30 juni 2023

De heer Van Wijngaarden (VVD):
Dat is ook een vraag voor de Kamerleden.
De voorzitter:
Dat heeft u al aangegeven.
De heer Omtzigt (Lid Omtzigt):
De heer Van Wijngaarden heeft in de Kamer een behoorlijk
grote meerderheid gekregen voor die motie, waarin de
regering opgedragen is om een coalitie te vormen om dit
te veranderen. Het klopt dat dat niet lukt binnen één dag;
dat snappen we hier allemaal. Zo gaat dat met meerdere
vraagstukken die hier liggen.
Maar de heer Van Wijngaarden kiest er daarna voor om
Europese Commissarissen de maat te nemen — dat vind
ik altijd leuk, daar wil ik graag aan meedoen — maar mijn
vraag is: vindt hij dat zijn eigen premier van zijn eigen partij,
die hij met deze opdracht op pad gestuurd heeft, hier ook
iets aan gedaan heeft? Dat was de opdracht die we meegegeven hebben. En wat dat dan is? We zijn nu zeven maanden verder, dus ik had verwacht: nou, er is iets gebeurd of
er is iets niet gebeurd.
De heer Van Wijngaarden (VVD):
Zo simpel zit ik er niet in. Het is overigens een opdracht
geweest aan het hele kabinet, volgens mij was dat zelfs met
minister Hoekstra erbij. Het gaat er trouwens helemaal niet
om dat het binnen zeven maanden geregeld is. Volgens mij
weet de heer Omtzigt nog veel beter dan ik dat het zo niet
werkt.
De heer Omtzigt (Lid Omtzigt):
Dat het niet geregeld is, hadden we kunnen voorspellen,
maar ik concludeer maar even dat we in de afgelopen zeven
maanden van de regering nul brieven gehad hebben,
waaruit blijkt dat ze met deze motie aan de slag gegaan
zijn. Via de heer Van Wijngaarden vraag ik aan de regering
wanneer ze hier wel mee aan de slag gaan, want dat is de
relevante vraag die hier gesteld moet worden. Ik ben het
er helemaal mee eens dat er een punt is dat die salarissen
te snel stijgen, maar daar moet je de Nederlandse regering
op aanspreken, die akkoord gaat met de begrotingen en
die ook artikel 241 van het Verdrag had kunnen gebruiken.
De heer Van Wijngaarden (VVD):
Ik denk dat we van de regering moeten horen op welk
moment zij denken dat er politiek momentum ontstaat om
dat ook te gaan inzetten en welk plan daarbij hoort. Dus ik
deel die vraag van de heer Omtzigt. Kijk, we hebben één
Eurocommissaris — dat is helemaal niet flauw bedoeld ten
aanzien van welke persoon dan ook — maar dat is wel zo'n
bedrag. We hebben het hier heel vaak over het draagvlak

28 juni 2023
TK 99

99-4-11

voor de EU. Andere mensen lezen ook kranten. Als mensen
zo'n bedrag van €2.500 per maand erbij zien komen, dan
denk ik dat dat iets doet met het draagvlak voor en de perceptie ten aanzien van de EU.
De voorzitter:
Dank u wel. U gaat weer verder.
De heer Van Wijngaarden (VVD):
Voorzitter. Ten derde en tot slot migratie. Het is goed dat
er, vooruitlopend op nationale maatregelen ter beperking
van de instroom, in de Raad en het EP politieke vooruitgang
is geboekt ten aanzien van het Asiel- en Migratiepact. Dit
pact heeft het potentieel om migratie beter te reguleren en
de onhoudbare instroom naar beneden te brengen.
Ik wil de premier daarnaast complimenteren met zijn
inspanningen samen met Commissievoorzitter Von der
Leyen om te werken aan nadere afspraken tussen de Europese Unie enerzijds en landen die hubs vormen voor
ongecontroleerde migratie en mensensmokkel anderzijds,
zoals Tunesië, Marokko en Servië. Ik begrijp dat de premier
binnenkort ook naar Servië afreist. Hopelijk lukt het om
afspraken met hen te maken. Tot 2018 waren de betrekkingen tussen de EU en Servië gelukkig vrij goed. Hoe eerder
we terug kunnen naar die tijd, hoe beter. Uiteindelijk kan
Servië ook een toekomst in de EU hebben, als het weer
terugkomt en blijft op het pad van hervormingen. Een sterk
Europa is inderdaad een verbonden Europa, het liefst ook
met Servië. Wat wordt de inzet van het bezoek van de premier aan Servië?
Voorzitter. Nog nooit is een Europese regeringsleider zo
actief geweest om op het punt van migratie tot constructieve
afspraken te komen. Ik wil de premier daarvoor bedanken
en complimenteren. De eerste Turkijedeal heeft aangetoond
dat dergelijke deals, tegen de verwachtingen van alle cynici
in, kunnen werken. De VVD ziet dan ook met ongeduld uit
naar het resultaat.
De heer Drost (ChristenUnie):
Volgens mij zit er een kleine tegenstrijdigheid in het verhaal
van mijn collega van de VVD-fractie. Daar ga ik hem een
vraag over stellen. Hij sprak over Oekraïne en de steun die
we aan dat land geven. Hij koppelde dat ook aan de inbreuk
op mensenrechten en vrijheid. Dan hebben we het vervolgens over migratie en deals met landen als Tunesië. Ook
dan moeten we volgens mij spreken over mensenrechten.
Dat hoor ik mijn collega niet doen. Mijn vraag aan hem is:
waarom koppelt hij zo'n deal met Tunesië niet ook even
aan dat feit van die mensenrechtenschending?
De heer Van Wijngaarden (VVD):
Ik snap die vraag heel goed. Ik denk dat het een het ander
niet wederzijds uitsluit. De mensenrechtendialoog moet
gewoon voortgezet worden, maar het is daarnaast en
tegelijkertijd ongelofelijk belangrijk dat we ook proberen
om met deze landen tot afspraken te komen om die mensensmokkel tegen te gaan. Want laten we even wel wezen:
als er nou één groep is die het niet serieus meent met
mensenrechten, dan zijn het wel mensensmokkelaars.

Tweede Kamer

Europese top van 29 en 30 juni 2023

De heer Drost (ChristenUnie):
Ik ben het volledig met mijn collega eens dat we mensensmokkelaars moeten aanpakken. Volgens mij was er vandaag of gisteren weer een rapportage of in ieder geval een
nieuwsbericht vanuit Amnesty, waaruit blijkt dat het in een
land als Tunesië gewoon niet beter wordt, maar juist
slechter. Dan hebben we het ook over mensen die daar nu,
op wat voor manier dan ook, in onmenselijke omstandigheden worden vastgehouden en onmenselijk worden behandeld. Dan hebben we het niet over de smokkelaars zelf,
maar ook over de landen waarmee we deals proberen te
sluiten. Dat we deals maken, dat we proberen er iets aan
te doen, daar zijn we het met elkaar over eens. Maar waar
ligt de grens, wat dat betreft?
De heer Van Wijngaarden (VVD):
Het is goed om te horen dat ook collega Drost van de
ChristenUnie onderschrijft dat het inderdaad wel belangrijk
is dat we met dat soort landen tot afspraken proberen te
komen, maar tegelijkertijd, zoals hij ook aangeeft, de mensenrechtendialoog wel voortzetten. In een ideale wereld
zou je dit soort landen a niet hebben, maar b bij wijze van
spreken alleen afspraken maken met Luxemburg en Noorwegen. Dat lukt niet, dus je bent er, in het belang van het
onder controle krijgen van migratie en dus ook in het belang
van Nederland, wel toe veroordeeld om te proberen om
afspraken met dit soort landen te maken. Dat moet je echt
van geval tot geval en van land tot land bekijken. Er valt
dus niet een soort generieke grens in te trekken.
Mevrouw Gündoğan (Lid Gündoğan):
Niet zo lang geleden heb ik samen met collega Van Dijk van
de SP een motie ingediend. Die kreeg oordeel Kamer van
premier Rutte. Het was de VVD-fractie die tegenstemde.
Die motie vroeg om in rapporten van onder andere de WRR
maar ook van de OESO nader te kijken naar feitelijkheden
over hoe we de migratieketen beter kunnen inrichten. Dat
zegt nog niks over het aantal mensen dat we wel of niet
legaal toelaten. De VVD heeft tegen feiten gestemd; zo vat
ik het even samen. Er worden hier weer allerlei emotionele
dingen verhaspeld die totaal niet deugen. Ik ben dus
benieuwd op welke feiten het betoog van de heer Van
Wijngaarden berust.
De heer Van Wijngaarden (VVD):
Ik werp het verre van me dat er hier emotionele dingen
worden verhaspeld die totaal niet deugen; laat ik dat even
vooropstellen. Ten tweede ben ik geen migratiewoordvoerder. Ik heb deze motie en de precieze motivering waarom
we wel of niet tegen die motie hebben gestemd nu gewoon
niet paraat. Ik ga er dus ook niet over speculeren wat dat
geweest had kunnen zijn. Dat lijkt me niet zorgvuldig. Maar
als mevrouw Gündoğan dat wil, kom ik er graag bij haar
op terug.
Mevrouw Gündoğan (Lid Gündoğan):
Dan zal ik even één heel belangrijk iets zeggen: de illegale
oversteek over de Middellandse Zee betreft ongeveer 10%
van de migratie deze kant op. Structureel praten over
mensensmokkelaars, die we met z'n allen afkeuren, van de
linker- tot de rechterflanken van het politieke spectrum, is
gratuite politiek. We zouden het eens een keer eerlijk moe-

28 juni 2023
TK 99

99-4-12

ten gaan hebben over de gewenste migratie en hoe we die
beter legaal kunnen maken, en over het afstemmen van de
behoefte, van vraag en aanbod, op elkaar. We moeten ook
de consequenties daarvan in kaart brengen, namelijk dat
als we het niet doen, de groei van het bnp naar beneden
gaat. En daarom heeft de Duitse Bundestag vorige week
een wet aangenomen die lijkt op het Canadese model. Ik
mag toch hopen dat de VVD-fractie integraal dingen met
elkaar afweegt. Daarom vraag ik nogmaals, ook al zegt de
heer Van Wijngaarden dat hij geen migratiedeskundige is,
of hij hier toch een soort reflectie op kan geven.
De heer Van Wijngaarden (VVD):
Maar mevrouw Gündoğan vroeg net naar een heel specifieke motie bij een migratiedebat. Daar sloeg mijn antwoord
op. Als het gaat om het Canadese model, het Finse model,
het Duitse model … Wij zullen nu met elkaar moeten komen
tot het Nederlandse model. Daar hoort in ieder geval het
onder controle krijgen van illegale migratie bij. Daar hebben
we het over.
Mevrouw Gündoğan (Lid Gündoğan):
Volgens mij is iedereen het erover eens dat we illegale
migratie onder controle willen krijgen, maar ik heb niks aan
ongefundeerde uitspraken. Ik wil dan weten met welke weten regelgeving we dit het beste in kunnen richten. Het
makkelijkste model is dan nog steeds — dat geldt ook in
de reclamewereld — beter goed gejat dan slecht bedacht.
Daar gaat die motie over die ik heb ingediend met de heer
Van Dijk. Probeer nou in plaats van halfslachtig het wiel uit
te vinden gewoon te leren van landen die dit wél hebben
begrepen en die dit wél goed aanpakken. De VVD-fractie
stemt dan tegen.
Het volgende stuit me enorm tegen de borst. Er worden
vanuit de VVD, niet vanuit de fractie, maar vanuit coryfeeën,
dingen de wijde wereld in geslingerd om het VN-Vluchtelingenverdrag maar op te zeggen, terwijl dat ook betekent dat
je uit de EU stapt. Ik vind dat vergaande uitspraken van een
fractie die de grootste is in deze plenaire zaal en die regeringsverantwoordelijkheid draagt. Ik wil dan gewoon de
fundamenten van die uitspraken nader horen.
De heer Van Wijngaarden (VVD):
Ik snap de emoties van mevrouw Gündoğan echt heel goed.
Mevrouw Gündoğan (Lid Gündoğan):
Dit zijn geen emoties.

Het is natuurlijk niet het een of het ander. Er is a niet één
grote, makkelijke oplossing. Dit is een heel groot debat en
daar mag iedereen wat mij betreft aan meedoen, ook via
de kranten. Iedereen moet daar z'n zegje over kunnen doen,
binnen en buiten de VVD. Mevrouw Gündoğan benadrukt
heel erg: kijk nou eens naar wat ze in Duitsland hebben
gedaan. Ik snap dat zij dat aangeeft; dat is een relevante
ontwikkeling. Het lijkt me ook prima dat ze daar het kabinet
op bevraagt. Dus er zijn genoeg debatten over migratie.
Maar tegelijkertijd poetst zij even het belang weg om ook
die mensensmokkelaars tegen te gaan. Zij noemde dat net
een halfslachtig wiel uitvinden, terwijl we van mevrouw
Piri heel aangrijpend hebben gehoord wat dat voor een
gevoel geeft. Dus als je met Tunesië tot afspraken kan
komen om te voorkomen dat die mensen op die bootjes
stappen, dan denk ik dat dat ontzettend veel waard zou zijn.
Laten we daar alsjeblieft niet te geringschattend over doen.
Mevrouw Gündoğan (Lid Gündoğan):
Als er dan toch iets is wat passie is, dan is het de rechtsstatelijkheid. Dan gaat het mij om deugdelijke wetten. En dan
gaat het mij erom dat een oud-minister niet zomaar kan
zeggen dat we uit het VN-Vluchtelingenverdrag stappen.
Want dat maakt dat de rechtsstatelijkheid van Nederland
niet meer geloofwaardig is. Het gaat dan om een rechtsstatelijkheid waarbij je jezelf uitlevert aan een dictator. En wij
weten hoe dictators werken. Vandaag zetten ze een kruisje,
en morgen stoppen ze dat papiertje gewoon in de papierversnipperaar. Dan gaat het mij erom hoe je daadwerkelijk
een houdbaar model ontwikkelt waarbij aan de ene kant de
mensensmokkelaar het nakijken heeft, en aan de andere
kant wel de rechtsstatelijkheid wordt beschermd. Niemand
zegt: de deuren staan wagenwijd open en iedereen is hier
welkom. We zeggen wel: laten we gewoon proberen om
dit slim en handig op een nuchtere manier in te richten. We
hebben het vroeger gedaan, en we kunnen het opnieuw.
De heer Van Wijngaarden (VVD):
Ik vind dat op zichzelf een heel mooi pleidooi. Ik zou daar
één nuancering bij willen maken, dat is dat het natuurlijk
best lastig is om onze eigen normen van rechtsstatelijkheid
een-op-een te projecteren op allerlei Noord-Afrikaanse
landen die minder ideaal zijn. Dus wanneer je buitenlandpolitiek bedrijft, heb je naast rechtsstatelijkheid ook realisme
nodig. Dat is de enige nuancering die ik bij het pleidooi
maak, maar verder wil ik mevrouw Gündoğan daarvoor
bedanken.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Van Wijngaarden. Dan geef ik het
woord aan de heer Van der Lee, GroenLinks.

De heer Van Wijngaarden (VVD):
Nou ja, ik begrijp haar passie voor dit onderwerp; laat ik
het dan zo zeggen.
De heer Van der Lee (GroenLinks):
Dank u wel, voorzitter. Ik wil allereerst de heer Krul feliciteren met een mooie maidenspeech, die ook bol stond van
emancipatoir denken. Daar prijs ik hem voor.

De voorzitter:
Gaat u verder.
De heer Van Wijngaarden (VVD):
Ik begrijp mevrouw Gündoğan, als dat haar beter bevalt.

Tweede Kamer

Europese top van 29 en 30 juni 2023

Ik wil ook wel een compliment maken aan de heer Eppink,
die nu even weg … O nee, hij zit daar. Sorry. Ik keek op de
verkeerde plek. Ja, hij is toch iets rechtser dan ik had
gedacht, qua positie dan. Hij quootte Niccolò Machiavelli.

28 juni 2023
TK 99

99-4-13

Daar moest ik de afgelopen dagen ook aan denken. Het
leuke is dat Machiavelli ook een boekje heeft geschreven
over Castruccio Castracani. Dat was een condottiere, een
kapitein van een huurlingenleger. Dat vormde inderdaad
een basis voor zijn bredere analyse dat huurlingen en hun
aanvoerders notoir onbetrouwbaar waren. Hij heeft zelfs
als secretaris van de republiek als eerste de aanzet gegeven
tot de vorming van een militie, een beroepsleger van burgers uit Florence.
Maar we leven nu in een heel andere tijd. Prigozjin is een
zeer onberekenbaar individu, in onze ogen een terrorist,
leider van een terroristische organisatie waar we al vaak
over hebben gesproken. We vinden ook dat die organisatie
op een terroristenlijst moet worden gezet. Tegelijkertijd
blijkt het een effectieve militaire eenheid te zijn, die in
ongekend korte tijd honderden kilometers wist op te rukken
richting Moskou. Ik heb daar een aantal vragen over, want
dit bereid je niet voor in 24 uur tijd. Er zijn berichten dat de
Amerikaanse inlichtingendiensten hier eerder van op de
hoogte waren. Ik ben benieuwd of Europa of onze veiligheidsdiensten wisten dat dit eraan zat te komen. Is daar iets
mee gebeurd? Is er meer inzicht in kennis over wat er nou
precies is gebeurd? Want er wordt volop gespeculeerd. Er
zijn allerlei scenario's met allerlei potentiële gevolgen. Ik
zou ook van de minister-president willen horen wat
Nederland weet op dit punt. Wat kan de minister-president
hierover in openheid aan het Nederlandse parlement vertellen?
Op een aantal terreinen maak ik mij zorgen. Ik maak mij
niet alleen zorgen over de instabiliteit in deze kernmacht,
maar ook over wat er de komende tijd gaat gebeuren in
Belarus, als Wagner daar onder toezicht van Loekasjenko
misschien weer hele nieuwe activiteiten gaat ontwikkelen,
mogelijk ook weer richting Oekraïne. Graag wil ik daar meer
inzicht in.
Daaraan gekoppeld zou ik de minister-president willen
vragen om op de top heel kritisch te reageren op een
interview dat de leider van Hongarije gisteren aan Bild heeft
gegeven, waarin hij zegt dat die opstand betekenisloos was.
Nou, dat kun je vinden, maar hij zegt ook dat Oekraïne geen
soeverein land is en dat Poetin geen oorlogsmisdadiger is.
Dat zijn beide stellingen die indruisen tegen de gezamenlijke
Europese buitenlandpolitiek, die ondermijnend zijn in onze
collectieve steun richting Oekraïne en die sterk veroordeeld
moeten worden. Ik ben benieuwd of de minister-president
bereid is om dat te doen en dat ook rechtstreeks te zeggen
tegen Orbán tijdens de top.

miljard mogelijk gedekt is. Heel vaak vragen we hier aandacht voor, zoals in de discussie over het nieuwe Groei- en
Stabiliteitspact. Maar het speelt ook een rol met het oog op
het soevereiniteitsfonds en het Meerjarig Financieel Kader
voor de komende jaren. Wat doet dit kabinet om te verzekeren dat die noodzakelijke ambitieuze agenda gerealiseerd
wordt en het grote groene investeringsgat gedicht gaat
worden? Het spreekt daarom voor zich dat wij niet alleen
steun geven aan het voorstel van de Europese Commissie,
maar eigenlijk ook de kritische vraag stellen of die 66 miljard
extra wel genoeg is. Het leeuwendeel daarvan is, terecht,
bestemd voor Oekraïne, niet alleen voor steun, maar ook
straks voor de wederopbouw.
Er is door collega's al veel gezegd over Tunesië. Mij viel
een bericht op in Het Financieele Dagblad van vandaag dat
het helemaal niet lekker loopt. Er is nog helemaal geen deal.
De Eurocommissaris die verantwoordelijk is, zou vertrekken,
maar die vertrekt niet. Er blijkt gedoe te zijn, niet alleen
binnen de lidstaten — Duitsland staat op de rem, heel
terecht, als het gaat om mensenrechten — maar ook in
Tunesië zelf. Men lijkt de afkoopsom niet hoog genoeg te
vinden, omdat die voor een deel bestaat uit leningen van
het IMF, en het IMF strenge voorwaarden stelt. Klopt dat?
Is er nog een reële mogelijkheid dat het helemaal niet tot
een deal komt, vraag ik aan de minister-president.
China is ook aan de orde. Ik ben heel benieuwd of Nederland volledig achter het pleidooi staat van Von der Leyen
in haar speech, waarin zij benadrukt dat wij China toch meer
moeten zien als een concurrent en systeemrivaal dan als
partner. Steunt de premier de noodzakelijk herijking van
de Europese Chinastrategie? Vindt hij ook dat daarin
nadrukkelijk een heldere Taiwanstrategie moet zitten? Een
herhaling van wat er gebeurde met de reis van Macron
willen we niet. Is het niet belangrijk dat de Europese Unie
steviger aangeeft dat Taiwan een grotere rol moet spelen
binnen de Europese Chinastrategie? Dit ook voor het veiligstellen van de open wateren in de regio. Ook moet de
Europese Unie optrekken met andere landen, die zich zorgen
maken over de escalatie in de regio, ook in militaire uitgaven, en de assertieve gedragingen op militair gebied van
China.
Tot slot nog een vraag over Israël. We hebben het daar heel
veel over. Een specifiek punt: Palestijnen mogen niet zonder
visum naar de Europese Unie. Israëlische kolonisten, die
geweld gebruiken tegen Palestijnen in bezet gebied, mogen
wel vrij reizen in Europa. Is het kabinet bereid ook voor hen
een visumplicht in te voeren?

Het spreekt voor zich dat GroenLinks vindt dat de steun aan
Oekraïne onverkort gehandhaafd en als het kan verder
versterkt moet worden. Hopelijk betekenen deze omwenteling en deze gebeurtenis in Rusland dat de factor tijd
inderdaad niet meer in het voordeel is van Poetin en het
conflict mogelijk sneller beëindigd kan worden, al kunnen
we echt niet optimistisch zijn. Het is een war of attrition en
dat lijkt het helaas voorlopig te blijven.

Dank u wel.

Een ander onderwerp dat ik wil aankaarten, zijn de klimaatdoelen. Er is een heel kritisch rapport van de Europese
Rekenkamer, die hard voorrekent dat het ambitieuze 55%doel van Europa met het pakket niet gehaald gaat worden,
omdat er een gigantisch investeringsgat zit op groene
investeringen. Het gaat over een bedrag van om en nabij
1.000 miljard euro dat nodig is, waarvan ongeveer 100

De heer Drost (ChristenUnie):
Dank u wel, voorzitter. Meer dan ooit is duidelijk dat de
Europese Unie niet alleen een economische samenwerking
in ons eigen belang is, maar ook een samenwerking tussen
Europese landen en volken, rond gedeelde waarden als
vrede, vrijheid en recht. Mijn complimenten voor collega
Krul, die daaraan refereerde in zijn mooie maidenspeech.

Tweede Kamer

28 juni 2023
TK 99

Europese top van 29 en 30 juni 2023

De voorzitter:
Dank u wel, meneer Van der Lee. Dan geef ik het woord
aan de heer Drost van de ChristenUnie.

99-4-14

Dat nodigt uit tot debat over wat we daar nou precies onder
verstaan en over hoever dat mag gaan.
Het blijkt ook weer uit de agenda van de komende Europese
top van 29 en 30 juni aanstaande: de ontwikkelingen in
Europa en in de wereld hebben effect op ons en ons land.
Het is goed om dit in Europees verband te kunnen bespreken. Het is van meerwaarde dat we hierin als land niet alleen
hoeven op te trekken, maar ons gesteund weten door
bondgenoten.
Bovenaan de agenda van de komende Europese top zal
opnieuw de oorlog in Oekraïne staan, en terecht. De ontwikkelingen volgen zich in hoog tempo op en die stellen niet
per se gerust. Een aantal van mijn collega's refereerde er
al aan. Ik noem de ontwikkelingen rond de Wagner Group,
bijvoorbeeld. De EU-buitenlandvertegenwoordiger Josep
Borrell zei daarover: het is niet goed om te zien dat een
kernmacht als Rusland in een fase van politieke instabiliteit
terecht kan komen. Hij trok de conclusie dat dit voor de EU
het moment is om Oekraïne meer dan ooit te blijven steunen. Ook daarin heeft hij gelijk, denk ik. Ik zou de premier
willen vragen hoe hij naar deze ontwikkelingen kijkt. Wat
kan Europa het beste doen om de kans te vergroten dat
deze situatie een einde aan deze oorlog dichterbij brengt
en niet leidt tot verdere escalatie?
Voorzitter. Een vraag over de bevroren Russische tegoeden.
Daar wordt onderzoek naar gedaan en de meningen zijn er
nog over verdeeld. Er ligt een aantal opties op tafel. Wat is
de positie van het Nederlandse kabinet in dezen?
Dan over migratie. Na de verschrikkelijke ramp met een
vluchtelingenschip voor de Griekse kust zijn er vragen
gerezen over de rol van de Griekse kustwacht. Dit is waarschijnlijk niet een onderwerp dat de premier graag zal willen
aansnijden tijdens de Europese Raad, maar ik wil hem dat
wel vragen. Gaat hij aandringen op een onafhankelijk
onderzoek naar de toedracht van dat ongeluk? En zo nee,
waarom niet?

dat alle politieke gevangenen in Tunesië weer vrij moeten
komen?
De heer Drost (ChristenUnie):
Ik denk dat ik hier vrij duidelijk over was. Voor ons is het
belangrijk dat het niet blijft bij woorden, bij symboolpolitiek
of bij teksten waar dictators kruisjes onder zetten. Een van
de collega's zei dat al. We moeten daadwerkelijk verbeteringen zien in de mensenrechtensituatie. Die zien we op dit
moment niet. Dat is heel duidelijk.
De voorzitter:
U vervolgt uw betoog.
De heer Drost (ChristenUnie):
Voorzitter. De vraag die ik aan de premier zou willen stellen,
is of de Tunesische president openstond voor dit punt toen
hij daar was en dit met hem besprak.
Dan een ander soort pact: het Mercosur-verdrag. De Tweede
Kamer heeft zich hier al een aantal keer over uitgesproken.
Commissievoorzitter Von der Leyen lijkt niet helemaal te
begrijpen dat dit verdrag nog niet voldoet aan de eisen van
deze tijd. Er is niet alleen een meerderheid in deze Tweede
Kamer, waaronder de ChristenUnie, die tegen het verdrag
in zijn huidige vorm is. Het Franse parlement denkt er
inmiddels hetzelfde over en in een aantal lidstaten is er de
dreiging om ratificatie van de Mercosur-landen te blokkeren
als die Mercosur-landen niet instemmen met aanvullende
afspraken over duurzaamheid. Dat duurzaamheidsaddendum geeft al aan dat het verdrag onvoldoende oog heeft
voor duurzaamheid. Ik ben er bovendien niet van overtuigd
dat zo'n inlegvel de kern van het probleem met dit verdrag
gaat oplossen. Dan zijn de Mercosur-landen ook nog eens
niet van plan het addendum zomaar te aanvaarden. Hoe
kan de Commissievoorzitter dus vast willen blijven houden
aan dit verdrag? Gaat de premier haar duidelijk maken dat
ook in Nederland het in deze vorm niet zomaar passeert?

Over Tunesië: de premier is met zijn Italiaanse collega en
de voorzitter van de Europese Commissie naar Tunesië
geweest. Ik begrijp dat Europa heel graag een migratiedeal
met Tunesië wil sluiten. De ChristenUnie is niet principieel
tegen dit soort overeenkomsten, maar dan wel onder de
voorwaarde dat mensenrechtenverdragen daadwerkelijk
nageleefd worden. Dat is ook steeds afgesproken in de
regeerakkoorden van de kabinetten waar wij deel van uitmaken. Nu lijken wat dat betreft alle seinen in Tunesië op
rood te staan. Ik zou graag van de premier horen hoe hij
ervoor zorgt dat mensenrechtenverdragen daadwerkelijk
nagekomen gaan worden ingeval van een overeenkomst
met Tunesië.

Voorzitter. Ten slotte Azerbeidzjan en de situatie in
Nagorno-Karabach. Weet de premier misschien of de heer
Borrell tijdens de afgelopen RBZ het onderwerp Azerbeidzjan nog ter sprake heeft gebracht? En zo ja, hoe is hierop
gereageerd? Vindt de premier de steeds slechter wordende
situatie in de afgesloten enclave Nagorno-Karabach dermate
dringend dat hij die tijdens de Europese Raad aan de orde
wil stellen? Acht hij het moment gekomen dat de EU actie
gaat ondernemen richting Azerbeidzjan om deze blokkade
op te heffen?

De voorzitter:
Dank u wel. De laatste vraag van de heer Boutkan, Volt.

De voorzitter:
Dank u wel. De laatste vraag voor de heer Van der Lee,
GroenLinks.

De heer Boutkan (Volt):
Onder leiding van Nederland, waar de ChristenUnie deel
uitmaakt van het kabinet, lijkt er nu inderdaad een nieuwe
overeenkomst met Tunesië te komen. We zien de rode seinen. Ik vraag me daarbij af wat de rode lijnen voor de
ChristenUnie zijn. Wat zijn de randvoorwaarden voor deze
deal? Ik zal een voorzetje geven. Vinden we bijvoorbeeld

De heer Van der Lee (GroenLinks):
Aan de andere drie coalitiepartijen is al gevraagd of ze iets
hebben gezegd over de 66 miljard waar de Commissie mee
is gekomen. Daarom wil ik ook de ChristenUnie bevragen
over haar positie. Zijn ze bereid om als Nederland meer bij
te dragen, ook vanwege het feit dat het leeuwendeel van

Tweede Kamer

Europese top van 29 en 30 juni 2023

28 juni 2023
TK 99

99-4-15

dat bedrag bestemd is voor Oekraïne, en straks ook de
wederopbouw?
De heer Drost (ChristenUnie):
Ik voelde mij eigenlijk wel thuis bij de beantwoording van
die vraag door mijn collega van de VVD-fractie, meneer
Van Wijngaarden. We spreken over een uitzonderlijke situatie in Oekraïne. Daar valt met ons over te praten. Over de
Europese begroting zeggen wij bij herhaling, en dat doen
we ook nu: als er gezocht moet worden, doen we dat vooral
binnen de begroting zelf. Dat is onze lijn en die houden wij
vast.
De voorzitter:
Dank u wel. Daarmee bent u aan het einde?
De heer Drost (ChristenUnie):
Ik was klaar, voorzitter.
De voorzitter:
Dan wil ik u bedanken, meneer Drost.
De heer Drost (ChristenUnie):
U ook. Dank u.
De voorzitter:
Dan geef ik het woord aan de heer Futselaar, SP.

De heer Futselaar (SP):
Dank u, voorzitter. Ook van mijn kant complimenten aan
de heer Krul voor zijn maidenspeech.
Voorzitter. Op het moment dat het internationaal ingewikkeld wordt — en dat is het — wordt altijd onherroepelijk de
roep om meer Europa gehoord vanuit sommige hoeken,
niet in het minst vanuit Europese instellingen zelf. Never
waste a good crisis, hoor je dan ook in de gangen in Brussel.
Maar bijvoorbeeld ook onze eigen minister van Financiën
bepleitte vorige week in een toespraak dat de Europese
Commissie een sterkere rol moet hebben in het toezicht en
de uitvoering van regelgeving op meerdere terreinen, vergelijkbaar met wat nu in de interne markt en mededinging
geldt. Mijn vraag aan de premier is: is dit een kabinetsstandpunt? Zo ja, gaan we hier nog over geïnformeerd worden
of kan dit op de grote stapel van dossiers waar de coalitie
het niet over eens is maar waar na de zomer vast een
doorbraak volgt?
Voorzitter. De neiging tot Europese overreach komt ook
naar voren in het voorgestelde Meerjarig Financieel Kader.
Met een voorgestelde verhoging van het budget met 66
miljard voor vijf jaar lijkt de Commissie records te breken.
Nu is de steun voor Oekraïne en de wederopbouw daar een
geval apart, zeg ik ook maar vast, maar als je grote ambities
hebt voor nieuwe dingen, dan zul je toch ook een kritische
blik moeten hebben op je bestaande uitgavenpatroon.
Europa geeft bijvoorbeeld nog steeds tientallen miljarden
aan landbouwsubsidies, waarvan bijna 80% bij de 20%

Tweede Kamer

Europese top van 29 en 30 juni 2023

grootste grondbezitters terechtkomt. Mijn vraag is dus deze.
Nederland heeft als standpunt: begin bij je eigen begroting.
Wat zijn eigenlijk de inzichten van de premier over waarop
Europa zou kunnen bezuinigen in zijn fondsen?
De oorlog in Oekraïne wordt aangegrepen om ook de
Europese defensiedimensie uit te breiden, al zijn onze collectieve defensie-uitgaven nu al stukken groter dan die van
onze grootste dreiging, Rusland. Hoewel Europese verdragen er op zich helder over zijn dat iets als collectieve
wapenaankopen en overdracht aan derde landen een
bevoegdheid is van de lidstaten, gebruiken wij toch
omwegen als een Vredesfaciliteit om collectieve defensieuitgaven te doen. De versterking van een Europese
wapenproductie ziet mijn fractie dan ook in deze context.
Wij zitten niet te wachten op de creatie van een nieuw
militair-industrieel complex op Europees niveau. Dat staat
los van het belang van steun aan Oekraïne in geld en
wapens. Maar er is geen absolute noodzaak om dit in EUverband te doen en het staat op gespannen voet met onze
eigen verdragen.
Dan het industriebeleid. Afgelopen halfjaar heeft de Europese Commissie op verschillende manieren de richtlijnen
voor staatssteun versoepeld in reactie op de Amerikaanse
Inflation Reduction Act. Ik moet zeggen: voor iemand die
politiek bewust is geworden in de jaren negentig en nul,
toen liberalisme zo'n beetje de gospel was, is dit een interessante ontwikkeling. De trans-Atlantische orgie van
staatssteun die nu gaande is, is een behoorlijke breuk met
de dominante ideologie van de afgelopen 30 jaar. Maar er
zit een risico aan. Kijk, de SP is nooit principieel tegen
staatssteun geweest als die zinvol is. Maar ook de Deense
Eurocommissaris Vestager heeft eerder dit jaar al gezegd
dat staatssteun in principe een overdracht is van publieke
naar private middelen. Voor mijn fractie is dat acceptabel,
mits er ook zeggenschap tegenover staat. Als industrieën
zo essentieel zijn dat ze in Europa gevestigd moeten blijven,
en dat geldt voor veel groene industrie, zouden overheden
dan ook niet een mate van zeggenschap moeten krijgen?
Publieke investeringen, dus ook deels publiek bezit. Hoe
ziet de regering dit?
De afgelopen maanden heeft de regering hier vrij ontwijkend op geantwoord, zoals in het laatste schriftelijk overleg
over de RAZ. Daarin schreef de regering dat ze het niet
passend achtte om bij subsidieverlening eisen te stellen
aan het uitkeren van dividend of zeggenschap. Alleen in
het geval van noodsteun worden afspraken gemaakt over
dividend en bonusuitkeringen, maar over echte zeggenschap wordt niet gerept. De uitdagingen waarvoor wij staan,
vragen om staatssteun, maar moeten we dan ook niet
erkennen dat het algemeen belang soms haaks staat op het
belang van private bedrijven? Kijk alleen al naar de ellende
die wij hebben om KLM aan zijn afspraken te houden op
dit moment, en daar hébben we nota bene enige mate van
mede-eigenaarschap. Dus kan de premier hierop reageren
en in Europa pleiten voor meer zeggenschap in ruil voor
staatssteun?
Voorzitter. Dan Tunesië en migratie. Ook zonder leningen
van het IMF of anderen is Tunesië voor het einde van het
jaar failliet. Dat is een feit. Het is om allerlei redenen
onwenselijk dat een land dat hemelsbreed zo'n 200 kilometer van de Europese Unie ligt, instort. De chaos die dat zou
veroorzaken, zou niet alleen leiden tot verschrikkelijke
omstandigheden voor de bevolking, maar ook tot vluchten

28 juni 2023
TK 99

99-4-16

in extremisme en ja, tot nog meer migratie. Dus ook zonder
migratiedeal is het logisch dat de Europese Unie zich met
Tunesië bemoeit, zoals we dat bijvoorbeeld ook met Bosnië
doen; zie het vorige debat.

de eigen voorspellingen komt het kabinet in 2026 over de
magische grens van 3%. De woorden "prudent begrotingsbeleid" en "rentmeesterschap" horen we eigenlijk niet meer
van deze regering.

Dat betekent niet dat je blind moet zijn voor het regime, het
gebrek aan democratie, xenofobische uitingen en mensenrechtenschendingen. Dat betekent ook niet dat we een
migratiedeal moeten sluiten ten koste van alles. Ja, verlaging van het aantal wrakke bootjes op de Middellandse Zee
is zeer wenselijk. Nee, dat betekent niet dat elk alternatief
daarboven te verkiezen is. Formeel is er nog geen migratiedeal, maar alleen, naar ik begrijp, een overeenstemming
dat het belangrijk is om tot een deal te komen. Misschien
kan de premier een update geven van hoe het staat en ook
hoe de verhoudingen precies liggen. Wij lezen dat Duitsland
specifiek inzet op het benadrukken van de mensenrechten.
Ik schroom een beetje om te vragen of Nederland ook het
belang van mensenrechten hoogacht. Ik vind dat dat vanzelfsprekend zou moeten zijn, maar in deze context stel ik
de vraag toch maar.

Morgen gaat de minister-president praten over de herziening van het begrotingsraamwerk. Dat gaan we niet doen?
Niet, begrijp ik van de premier; heel fijn. Veel dank voor de
bijdrage, hoor ik hem zeggen. Duitsland wil vasthouden
aan de buitengewoon strakke regels en krijgt steun van
Oostenrijk, Tsjechië, Slovenië, Kroatië, Bulgarije, Estland,
Litouwen, Letland, Luxemburg en Denemarken, maar
Nederland laat ze varen. Wil de Nederlandse regering aansluiten bij de Duitse coalitie met ingezonden stukken en
ophouden met het niet-ondertekenen van deze brieven,
zoals de minister van Financiën deed, en met het zich als
bruggenbouwer afficheren? Want op de lange termijn
hebben wij een groot gevaar aan de horizon. Dat grote
gevaar is dat het begrotingsbeleid en het Europees monetair
beleid volstrekt uit de rails lopen. Als ze volstrekt uit de rails
lopen, krijgen we een enorm probleem. Ik zou de regering
dus willen vragen: richt iets op wat je een Hanzeliga zou
kunnen noemen. Ga weer samenwerken met die landen.
Zorg er gemeenschappelijk voor dat de schulden worden
afgebouwd, want de schulden doorsturen naar de volgende
generaties is het slechtste wat je kunt doen, maar het is wel
het gevolg van het huidige beleid in Europa.

Twee weken geleden vond een van de ergste rampen met
vluchtelingenboten op de Middellandse Zee plaats. Die
rampen beginnen verontrustend normaal te worden. De
rol van de Griekse kustwacht daarin wordt onderzocht. Dat
onderzoek moeten we afwachten, maar de signalen zijn
verontrustend. Ik wil de premier vragen wat precies de
consequenties zijn, ook op EU-niveau, mocht blijken dat de
Griekse kustwacht wél op een negatieve wijze betrokken is
bij de ramp. We kennen de discussies over het handelen
van de Griekse kustwacht en het handelen van Frontex in
het geval van illegale pushbacks, die formeel niet bestaan.
Maar we zien keer op keer beelden en getuigenissen die
iets anders zeggen. De wereld ziet hoe wij met vluchtelingen
omgaan en dat heeft een hoop gevolgen voor ons imago.
Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Futselaar. Dan geef ik het woord aan
de heer Omtzigt.

De heer Omtzigt (Lid Omtzigt):
Voorzitter. Vanwege een wat korte spreektijd houd ik het
bij één onderwerp. Kortheidshalve sluit ik me aan bij de
vragen van de ChristenUnie over Karabach en bij de vragen
die een aantal collega's hebben gesteld over Oekraïne. Een
tandje zuiniger, zo spreek ik de SP-collega na, kan ook wel
bij de Unie.
Voorzitter. Waar is de tijd gebleven dat de minister-president zwaaide met het eurolidmaatschap omdat hij vond
dat z'n collega-staatshoofden en collega-regeringsleiders
slap begrotingsbeleid voerden? In 2012 had hij ruzie met
Van Rompuy. Hij zei hier ook: ik heb stevige bewoordingen
gebruikt. Nederland hield vast aan een strak beleid. Tien
jaar later is het begrotingsklimaat in Nederland volstrekt
veranderd. Na de coronacrisis is Nederland niet gestopt
met het uitgeven van tientallen miljarden voor allerlei
fondsen en allerlei compensatiemaatregelen. Elk politiek
verschil wordt opgelost met tientallen miljarden, met als
gevolg dat in 2023 de Raad van State opmerkt dat de
Nederlandse Staat in de vangrail dreigt te rijden. Volgens

Tweede Kamer

Europese top van 29 en 30 juni 2023

Dank u wel, voorzitter.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Omtzigt. Dan geef ik het woord aan
mevrouw Gündoğan.

Mevrouw Gündoğan (Lid Gündoğan):
Dank u wel, voorzitter. Een volle agenda met veel interessante punten. Daarom heb ik gekozen voor twee daarvan:
migratie en China. Bij beide dossiers zie ik, zoals ze dat in
het Engels zo mooi zeggen, "penny wise, pound foolish".
Daar wil ik aan toevoegen dat ik vooral ratio en nuchterheid
mis.
Eerst migratie. Migratie is geen oplossing en ook geen
probleem. Afhankelijk van hoe de migratieketen wordt
ingericht, maken wij er zelf een probleem of een oplossing
van. Nog maar een paar weken geleden wees de voorpagina
van The Economist op de dalende geboortecijfers, mondiaal. De weinige landen die deze goed of beter het hoofd
weten te bieden, zijn de landen met een nuchtere kijk op
migratie: de VS en Canada, maar inmiddels ook Duitsland.
Zie ook de wet die vorige week door het Duitse parlement,
de Bundestag, ging: migratie gebaseerd op een puntensysteem. Dit systeem heeft behoorlijk veel weg van het Canadese model. Tel daarbij op dat Duitsland met Gambia
slimme bilaterale afspraken heeft gemaakt. Zoals ik al eerder
zei: migratie is noch een probleem, noch een oplossing. De
keten bepaalt de uitkomst. Voor we aan de keten toekomen,
moeten we de hypocrisie beslechten.
En dan ga ik een politiek gevoelige uitspraak doen. Wij kijken naar buitenstaanders uit verre landen vaak nog steeds
met een koloniale bril. Daarmee bedoel ik dat wij hen die
van buiten komen óf zielig vinden óf als een gevaar
beschouwen. Maar het komt niet in ons op om, zoals de

28 juni 2023
TK 99

99-4-17

Duitsers, Canadezen of Amerikanen doen, hier pragmatisch
en, zo je wilt, zelfs calculerend naar te kijken. Hoe creëren
we een win-winsituatie? Hoe ontstijgen wij het debat,
waarbij we ons steeds richten op de 10% van de migranten
die via de Middellandse Zee onze kant opkomen voor asiel?
Wanneer gaan we eindelijk eens benadrukken dat wanneer
migratie volledig stopt, dit hand in hand zal gaan met economische krimp?
Als dochter van gastarbeiders kan ik zeggen dat Nederland
een prachtig land is waarin je in het tijdsbestek van één
generatie grote sprongen kan maken. Wanneer gaan we
hier dan eindelijk op basis van win-win een gestroomlijnde
migratieketen inrichten en ons niet meer laten gijzelen door
rechtse angst of linkse sympathie? Mijn vader zocht destijds
noch angst, noch sympathie. Hij wilde bijdragen en zijn
kinderen klaarmaken voor dit land. Een mooie win-win, lijkt
me. Kunnen we terug naar die nuchtere tijden?
Dan China. Heel kort. Dit gaat om Nuctech, het bedrijf dat
van de Belgische Raad van State terecht niet meer mag
meedoen aan een aanbesteding in België. Is het niet tijd
dat wij, maar ook alle andere landen, dit bedrijf, dat de data
van onze douanes kan uitlezen, gaan weren en snel vervangen door alternatieven?
Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw Gündoğan. Dan geef ik het woord
aan mevrouw Maeijer, PVV.

Mevrouw Maeijer (PVV):
Dank u wel, voorzitter. Zo'n drie jaar geleden tekenden de
lidstaten van de Europese Unie voor een meerjarenbegroting van maar liefst meer dan 1.000 miljard euro. Een
astronomisch bedrag. En nu is de Europese Commissie tot
de conclusie gekomen dat zelfs dat bedrag niet genoeg is
voor de Brusselse wensen. Mevrouw Von der Leyen wil
meer, meer van ons belastinggeld. 66 miljard euro moet
erbij. Want de Europese Commissie kan niet rondkomen
met het huidige EU-budget. Als dat thuis het geval zou zijn,
dan ga je bezuinigen, besparen, snijden in eigen vlees. Maar
zo werkt dat niet in Brussel. 60% van de Nederlanders verkeert in financiële problemen. Vier op de tien kinderen
groeien in ons land op in armoede. Een ontbijtje, kleding
en een fiets zijn voor veel van deze kinderen slechts een
illusie. Maar het woord "bezuinigen" komt in het Brusselse
vocabulaire niet voor. Kan de premier dat eens uitleggen
aan de Nederlandse belastingbetaler?
Voorzitter. Ons geld wordt opgesoupeerd door Brusselse
bureaucraten en uitgedeeld aan andere landen. Het verdampt vanwege gigantische rentelasten van een fonds
waarvoor Nederland ook al voor 48 miljard aan de lat staat.
Ondertussen ziet mevrouw Von der Leyen haar eigen
maandsalaris stijgen richting €36.000 per maand. De voorzitter van de Europese Raad, Michel, gaf bijna €16.000
belastinggeld uit om zich per privéjet naar de VN-klimaattop
in Egypte te verplaatsen. Er wordt geld over de balk
gesmeten aan digitale feestjes, EU-attracties en EU-propaganda op radio en televisie. Kan de minister-president toezeggen dat Nederland onder geen beding akkoord gaat met
extra geld naar de Europese begroting, dat het antwoord

Tweede Kamer

Europese top van 29 en 30 juni 2023

nee is op de vraag om extra geld en dat het antwoord nee
is op de vraag om extra fondsen, ongeacht of deze binnen
de meerjarenbegroting worden opgetuigd?
Voorzitter. Afgelopen jaar zijn er ongekende stappen gezet
richting verdere uitbreiding van de Europese Unie. Oekraïne,
Moldavië en Bosnië en Herzegovina kregen de status van
kandidaat-lid. De onderhandelingen met Noord-Macedonië
en Albanië werden geopend. Het enthousiaste welkom voor
de respectievelijke nummers 116, 91, 110, 85 en 101 van de
180 — dat zeg ik er maar even bij — op de corruptie-index
is opvallend. Waarom zou je corruptie importeren? Waarom
zou je nog meer landen richting EU-lidmaatschap loodsen
als de Nederlandse belastingbetaler daar ongetwijfeld voor
moet gaan betalen? Wie zit hier nu eigenlijk op te wachten,
premier Rutte? Wat schieten de mensen thuis hiermee op?
Voorzitter. In juni vorig jaar nam mevrouw Von der Leyen,
aanvoerder van deze expansiedrift, al een voorschot op hoe
zo'n uitgebreide unie eruit moet zien. Dan moet er volgens
haar gepraat worden over hervormingen, zoals hoe het
verder moet gaan met het afschaffen van de eis van unanimiteit bij besluiten. Daar gaat wat er nog over is van onze
zeggenschap! Haar pleidooi krijgt nu bijval van mevrouw
Kaag. Hoe kan het ook anders? In haar speech van afgelopen vrijdag bezong zij het wonder van de Europese Unie.
Daar gaf ze niet alleen aan af te willen van ons vetorecht
op buitenlandbeleid, maar ze zei ook dat zij vindt dat als de
Unie straks uit 35 lidstaten of meer bestaat, in plaats van
de huidige 27, de Europese Commissie dan een sterkere
rol moet krijgen, zoals op het gebied van mededinging en
interne markt. Daarop is de Commissie nu al heer en
meester. Ook moet erover nagedacht worden of de Europese Commissie alleen met wetsvoorstellen komt of dat ze
ook moet gaan toezien op de toepassing van die wetten.
Meer macht dus voor Brussel. Niemand is iets gevraagd.
Het is ongekend. Ik vraag de premier dan ook om deze weg
niet in te slaan.
Voorzitter. Vorig jaar vroegen bijna 1 miljoen migranten
asiel aan in de Europese Unie. 10.000 daarvan zullen zich
ook dit jaar weer aan onze grenzen melden. Nederland kan
dat niet meer aan. Dankzij de open grenzen worden plaatsen
als Zandvoort en Ter Apel nu geteisterd door overlast. Half
Afrika kon de afgelopen week op een bezoekje van premier
Rutte rekenen. In mijn eigen land liet hij zich niet zien. Geen
hart onder de riem voor de Zandvoortse ondernemers die
gebukt gaan onder straatterreur of voor de inwoners van
Maarheeze, die de overlastgevende asielzoekers uit het azc
spuugzat zijn. Blijkbaar vindt de premier het normaal dat
mensen in Ter Apel stokken in huis hebben om hun gezinnen te beschermen, dat er aan de lopende band gestolen
wordt en aan deuren en auto's wordt gemorreld, dat vrouwen niet alleen naar buiten durven en mensen niet op
vakantie gaan uit angst voor wat er thuis gebeurt.
Voorzitter. Terwijl de premier mooie sier aan het maken is
in Afrika, zien we op Twitter filmpjes van hele massa's jonge
mannen op weg van Libië naar Europa. Mensensmokkelaars
uit Tunesië rekenen zich ondertussen rijk met de op handen
zijnde deal met de Europese Unie. Ons land snakt naar een
asielstop. Nederland moet weer baas worden over de eigen
grenzen en het heft in eigen handen nemen. Doe dat, is de
oproep van mijn fractie aan de premier.
Voorzitter, tot slot. Waar de PVV staat, lijkt me helder. Wij
vertrekken liever vandaag dan morgen uit de Europese

28 juni 2023
TK 99

99-4-18

Unie, een nexit dus. Maar zolang we er nog in zitten, verzetten we ons tegen de steeds verdergaande expansiedrift van
de Europese Unie, tegen het schuiven met bevoegdheden
en het alsmaar bijstorten van belastinggeld in de Brusselse
begroting. Ik roep de premier op om dat ook te doen.
Dank u.
De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw Maeijer. Ik geef het woord aan de
heer Bisschop, SGP.

De heer Bisschop (SGP):
Voorzitter, dank u wel. Naar goede parlementaire traditie
wil ik ook graag collega Krul feliciteren met zijn fraaie maidenspeech. Ik waarschuw hem alvast: dit legt natuurlijk wel
een hypotheek op elke toespraak die hierna nog dient te
volgen. Succes!
Voorzitter. Een tweetal punten. Er is al veel gezegd over
Oekraïne. Ik wil er hier en daar nog wat aan toevoegen en
een andere invalshoek kiezen. Dan volgt nog iets over
migratie.
De coup in de dop door Wagner is door verschillende collega's al uitvoerig besproken. Wat ons betreft is de vraag
wat de gevolgen hiervan zijn voor de oorlog in Oekraïne.
Is de Russische inzet nu echt verzwakt, of wordt er juist
extra verbeten doorgevochten? Wat betekent de aanwezigheid van Wagner in Belarus voor de veiligheid van de landen die daaraan grenzen, zoals Letland, Litouwen en Polen?
Mijn vraag aan de minister-president is concreet: geven wij
ook in NAVO-verband gehoor aan de oproep van deze landen om hun grensverdediging te helpen versterken? Een
tweede vraag annex daaraan is: hoe bereiden de EU en de
NAVO zich voor op een Rusland ná Poetin, na deze oorlog?
Ook die vraag is al door collega's gesteld. Ik sluit mij daarbij
aan.
Voorzitter. De gebeurtenissen geven hoop, maar er zijn
geen redenen voor gejuich. De bloedige strijd gaat door en
ook een verzwakt Rusland vormt een bedreiging voor het
Westen. Je vraagt je onwillekeurig af welke krachten er nog
meer gaan loskomen. Ook in dit opzicht biedt de bekende
zin uit ons volkslied, die ook prijkt boven de ingang van ons
ministerie van Defensie aan de Kalvermarkt, werkelijk
houvast: "Mijn schild ende betrouwen zijt Gij, o God, mijn
Heer."
Wie uitzoomt en het grote plaatje overziet, beseft dat de
oorlog in Oekraïne voor de EU, naast militaire, vooral politieke, financiële en economische wendingen veroorzaakt.
In alle eerlijkheid: de SGP bekruipt steeds vaker de vraag
of de Commissie-Von der Leyen dit tragische momentum
niet té sterk en té berekenend gebruikt voor verdere Europese integratie. De SGP heeft sterk het gevoel van wel. Wij
zijn er beducht voor dat dit Unie- en staatsrechtelijke kaders
schendt. Ik wil daar graag een reflectie op van de ministerpresident.
De SGP juicht de eensgezindheid tegenover Rusland
inderdaad toe, maar die vormt geen rechtvaardiging voor
een continue stroom van ingrijpende voorstellen, zoals voor
de uitbreiding van de eigen middelen en van het Meerjarig

Tweede Kamer

Europese top van 29 en 30 juni 2023

Financieel Kader. Want anders kun je denken: we jassen
die wel effe door de nationale parlementen. Maar in liberale
democratieën walsen meerderheden niet over minderheden
met bezwaren heen, toch? De SGP zegt: ga niet akkoord
met een hogere begroting; als extra geld nodig is, dan moet
worden gezocht in de eigen budgetten dan wel elders
worden bezuinigd. Is dit ook de inzet van het kabinet?
Een tweede vraag hieraan verbonden: is de premier bereid
om met de Kamer een totaaloverzicht te delen van alle
voorstellen en initiatieven van de EU die sinds 24 februari
2022 op militair, politiek, financieel en economisch vlak zijn
of worden gerealiseerd, inclusief de status ervan en een
weergave van onze beoordeling inzake de rechtsgrondslag
subsidiariteit, proportionaliteit, nut en noodzaak? Ik zou een
concrete toezegging op dit punt zeer op prijs stellen.
Voorzitter, dan het punt van migratie. De verdrinkingen
voor de Europese kust zijn inderdaad hartverscheurend en
tonen het failliet van ons asielsysteem. In februari stond
migratie op de agenda van de Europese Raad. Nu is er een
akkoord over delen van een migratiepact en praten we met
Tunesië. Bevat dit, zo is de concrete vraag, ook maatregelen
om criminele mensensmokkelaars eindelijk een halt toe te
roepen en keihard aan te pakken? Dat is in de afgelopen
jaren wel met de mond beleden, maar de praktijk wijst nog
niet uit dat op dit vlak succes wordt geboekt.
In de geannoteerde agenda lees ik helaas niets over de
Europese inzet op terugkeer, terwijl die al jarenlang de
achilleshiel van ons asielbeleid is. Migranten die hier illegaal
verblijven, verstieren het voor de echte vluchtelingen. Hoe
gaan wij gezamenlijk zorgen voor een verhoogde terugkeer?
Dat zou wat ons betreft een prioritaire EU-inspanning
moeten zijn. Gaat het kabinet in de EU aandringen op een
aanscherping van de Terugkeerrichtlijn in lijn met de aangenomen motie-Van der Staaij/Bisschop?
Voorzitter, ik dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Bisschop. Dan geef ik tot slot het woord
aan de heer Jansen, Forum voor Democratie.

De heer Jansen (FVD):
Dank u wel, mevrouw de voorzitter. In het afgelopen halfjaar
kwamen 49.000 Afrikaanse migranten naar Italië, de meesten via de migratieroute Tunesië-Lampedusa. In 2022 waren
dat er in dezelfde periode slechts 18.000. Er is ogenschijnlijk
een nieuwe, massale immigratiestroom op gang aan het
komen, zoals we die hebben gezien in 2015. In Tunesië
wachten op dit moment nog eens honderdduizenden Afrikaanse immigranten om de oversteek te maken naar onze
landen. Dit zou onze hoogste prioriteit moeten hebben,
want als deze Afrikaanse immigranten naar Europa komen,
is de kans heel groot dat ze eindigen in Noord-Europa, en
specifiek natuurlijk ook in Nederland, met alle gevolgen
van dien: overlast, criminaliteit, de verloedering van ons
straatbeeld, de druk op onze woningvoorraad, het uitputten
van onze sociale zekerheid, en de ondermijning van onze
cultuur en ons volk.
De afgelopen dertien jaar kwamen al bijna 3 miljoen immigranten naar Nederland, waarvan een miljoen permanent

28 juni 2023
TK 99

99-4-19

bleef. Een historisch record. Vorig jaar alleen al kwamen er
netto meer dan 230.000 mensen bij. Dit jaar wordt geprojecteerd dat er nog eens minstens 70.000 asielzoekers naar
Nederland komen, en dat is exclusief de Oekraïners. De
kabinetten-Rutte hebben alle immigratierecords gebroken.

Ik schors de vergadering tot 14.15 uur en dan starten we
met de eerste termijn aan de kant van het kabinet.

Ik was dan ook positief verrast om te zien dat onze ministerpresident twee weken geleden in Tunis was, samen met de
Italiaanse minister-president Meloni en Ursula von der
Leyen, om te onderhandelen over een migratiehulppakket
van 105 miljoen euro, met de bedoeling om de migratiestroom vanuit Tunesië in te dammen. Mijn vraag aan de
minister-president is: welke voorwaarden worden verbonden aan dit hulppakket? En wat is de kans van slagen van
dit pakket? Gaat deze 105 miljoen euro Europa daadwerkelijk
beschermen tegen de Afrikaanse horde die aan de grens
staat te wachten? Komt die 105 miljoen euro daadwerkelijk
terecht bij grensbewaking? Hoe groot acht de ministerpresident de kans dat Tunesië op dit punt echt gaat leveren?
Zeker gezien de uitspraken van de Tunesische president.
Hij zei: de oplossing zal niet ten koste gaan van Tunesië;
we kunnen geen bewaker zijn van Europese landen.

De vergadering wordt van 13.30 uur tot 14.15 uur geschorst.

De beraadslaging wordt geschorst.

President Saied waarschuwt al langer voor de immigratie
uit Sub-Sahara-Afrika richting Tunesië. Ik citeer: "Er zijn
hordes illegale migranten uit Sub-Sahara-Afrika naar
Tunesië gekomen, met alle geweld, misdaad en onaanvaardbare praktijken als gevolg. Het is een onnatuurlijke situatie,
die onderdeel is van een crimineel plan, ontworpen om de
demografische samenstelling van Tunesië te veranderen
en Tunesië te veranderen in het zoveelste Afrikaanse land
dat niet meer tot de Arabische en islamitische naties
behoort." Dat is een citaat van de president van Tunesië.
Kan de minister-president reflecteren op deze uitspraken
van de Tunesische president? Deelt hij de zorgen over een
demografische verandering in Tunesië? En hoe verhouden
deze uitspraken zich tot het slagen van het hulppakket?
Vorig jaar kwam er een rapport uit van de Global Initiative
Against Transnational Organized Crime. De onderzoekers
concludeerden dat illegale migranten die uiteindelijk naar
Europa komen, vaak eerst een werkvisum hadden in een
Noord-Afrikaans land. Ik vraag de minister-president
daarom of hij bereid is om aan het Tunesische steunpakket
de volgende voorwaarden te verbinden: dat Tunesië stopt
met het aanbieden van werkvergunningen aan migranten
uit Sub-Sahara-Afrika; dat Tunesië het visumvrij reizen tot
90 dagen opschort voor reizigers uit Sub-Sahara-Afrika, en
dat Tunesië grenscontroles invoert om de toestroom van
migranten uit Sub-Sahara-Afrika te stoppen. Is de ministerpresident tevens bereid om zich in internationaal verband
in te spannen om dezelfde afspraken te maken met andere
Noord-Afrikaanse landen?
Voorzitter. Als het aan Forum voor Democratie ligt, maken
we een einde aan de immigratie vanuit Afrika naar Nederland. Nederland gaat nu al dagelijks gebukt onder de
desastreuze gevolgen van massale immigratie. Het moet
een keer klaar zijn.
Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Jansen. Daarmee zijn we aan het einde
gekomen van de eerste termijn aan de kant van de Kamer.

Tweede Kamer

Europese top van 29 en 30 juni 2023

28 juni 2023
TK 99

99-4-20