Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2008–2009

30 010

Gedetineerdenbegeleiding buitenland

Nr. 16

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 29 april 2009
In de brief van de ministers van Buitenlandse Zaken en van Justitie van
22 april 2008 ter beantwoording van vragen van het Kamerlid Azough
over ondersteuning van Nederlanders in buitenlandse dodencellen
(Aanhangsel der Handelingen, vergaderjaar 2007–2008, nr. 2115), is
aangegeven dat mogelijkheden zullen worden verkend voor nadere ondersteuning bij directe dreiging van de doodstraf. Mede namens de staatssecretaris van Justitie ga ik in onderhavige brief nader in op deze aspecten.
Het Nederlandse beleid gaat uit van de eigen verantwoordelijkheid van
gedetineerden om te voorzien in hun verdediging, in combinatie met de
plicht van het land van detentie een advocaat ter beschikking te stellen
indien betrokkenen daartoe zelf niet over de middelen beschikken. Dit
principe sluit in het algemeen goed aan op de rechtspraktijk in het buitenland.
In het geval van (dreigende) oplegging van de doodstraf ziet de Regering
reden dit beleid verder uit te breiden.
Nederland is uitgesproken tegenstander van de doodstraf, waar ook ter
wereld. Nederland zet zich samen met de EU-partners in voor afschaffing
van de doodstraf, of althans voor een moratorium op de tenuitvoerlegging ervan. Als landen niettemin de doodstraf opleggen en toepassen,
wordt onder andere aangedrongen op maximale transparantie bij de
totstandkoming van de vonnissen.
Vanuit deze principiële afwijzing van de doodstraf heeft de Regering de
beschikbare mogelijkheden voor ondersteuning van Nederlandse gedetineerden in het buitenland verder uitgebreid. Dit betekent in concreto dat
in geval van een dreigende doodstraf voor een Nederlandse gedetineerde
in het buitenland zal worden bekeken of betrokkene in aanmerking dient
te komen voor financiering van (extra) rechtsbijstand door Nederland. Het
ministerie van Buitenlandse Zaken neemt daarbij in het verlengde van de
consulaire bijstand het voortouw, in nauwe samenwerking met het ministerie van Justitie.

KST130755
0809tkkst30010-16
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 30 010, nr. 16

1

Besluitvorming vindt van geval tot geval plaats, waarbij de specifieke
omstandigheden bepalend zijn voor de wijze waarop en de voorwaarden
waaronder mogelijke financiering wordt verleend, en voor de vraag in
welk stadium van de rechtsgang deze moet worden ingezet. De financiële
draagkracht van betrokkene en de eventuele terbeschikkingstelling van
rechtsbijstand door de lokale autoriteiten worden daarbij meegewogen.
Betrokken gedetineerde bespreekt en beslist samen met zijn advocaat hoe
de verdediging wordt gevoerd. Gezien de noodzaak de juridische en diplomatieke activiteiten ter voorkoming van de doodstraf goed te coördineren,
vindt intensief contact plaats tussen advocaat en ambassade, en met het
ministerie indien (ook) een in Nederland gevestigde advocaat betrokken
is.
Er zijn thans wereldwijd drie Nederlandse gedetineerden met een (dreigend) doodvonnis. Voor twee van hen is al besloten over te gaan tot
financiering van rechtsbijstand, voor de derde persoon wordt dit momenteel overwogen.
Bij de bepaling van bovenstaande beleid is uitgegaan van en aansluiting
gezocht bij de ervaringen van een aantal landen met financiering van
rechtsbijstand aan mogelijke doodstrafkandidaten.
Het betreffen gevoelige zaken waarover betrokken partijen liever niet
teveel publieke mededelingen doen. De (toekomstige) effectiviteit van de
assistentie hangt mede af van de vertrouwelijkheid die betracht kan
worden. Om die reden is er in deze brief voor gekozen om de gehanteerde
uitgangspunten en ervaringen niet expliciet toe te schrijven aan specifiek
genoemde landen. Dit beïnvloedt de relevantie voor de te ontwikkelen
Nederlandse beleidspraktijk niet.
Hoewel er verschillen zijn, betreft het in alle onderzochte landen een
financiering op uitzonderlijke gronden en in afwijking van, c.q. aanvulling
op een beleid dat uitgaat van eigen verantwoordelijkheid voor betrokkene
voor de financiering van zijn verdediging en de plicht van het land van
detentie tot het verstrekken van de rechtsbijstand door een advocaat. Er
wordt dan ook door al deze landen slechts op incidentele basis en op
individueel zaakniveau beslist over toekenning van financiering voor
rechtsbijstand. In een vroeg stadium van een zaak die wellicht tot een eis
van doodstraf kan leiden, wordt bekeken of betrokkene financiering van
rechtsbijstand nodig heeft. Daarbij wordt de eventuele terbeschikkingstelling door de lokale autoriteiten van rechtsbijstand in bepaalde gevallen
meegewogen. De financiële draagkracht van de gedetineerde wordt ook in
ogenschouw genomen zonder dat dit in een van de onderzochte landen
nader is gekwantificeerd. Advocaten die worden ingeschakeld voor de
verdediging, worden van tevoren op kwaliteit en reputatie beoordeeld
door de contracterende overheid. Afrekening vindt over het algemeen
plaats op basis van gedeclareerde uren tegen een vooraf overeengekomen tarief dat in de meeste gevallen onder de marktconforme tarieven
ligt.
De betrokken gedetineerde bespreekt en beslist in beginsel samen met
zijn advocaat hoe de verdediging wordt gevoerd. Eén van de onderzochte
landen heeft zelf ook een bepalende stem in de strategie van de verdediging van de gedetineerde. Gezien de noodzaak de juridische en diplomatieke activiteiten ter voorkoming van de doodstraf goed te coördineren,
vindt in alle gevallen intensief contact plaats tussen advocaat en ambassade. Financiering van juridische bijstand wordt soms actief aan het parlement gemeld, in andere gevallen passief, maar inhoudelijke details over
individuele verstrekkingen worden door geen der onderzochte landen
verstrekt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 30 010, nr. 16

2

In de diplomatieke contacten met het land van detentie wordt de rechtsbijstand over het algemeen toegelicht met verwijzing naar de principiële
afwijzing van de doodstraf. Er zijn tot op heden geen gevallen bekend
waarin de verlening van de rechtsbijstand tot diplomatieke spanningen of
irritaties heeft geleid.
De minister van Buitenlandse Zaken,
M. J. M. Verhagen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 30 010, nr. 16

3