Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2010–2011

32 752

Regels inzake de subsidiëring en het toezicht op
de financiën van politieke partijen (Wet
financiering politieke partijen)

Nr. 5

VERSLAG
De vaste commissie voor Binnenlandse Zaken1, belast met het voorbereidend onderzoek van dit wetsvoorstel, heeft de eer als volgt verslag uit
te brengen van haar bevindingen.
Onder het voorbehoud dat de regering op de gestelde vragen en de
gemaakte opmerkingen tijdig en genoegzaam zal hebben geantwoord,
acht de commissie de openbare beraadslaging over dit wetsvoorstel
voldoende voorbereid.
Inhoudsopgave

1
Samenstelling:
Leden: Dijksma, S.A.M. (PvdA), voorzitter,
Beek, W.I.I. van (VVD), Staaij, C.G. van der
(SGP), Koopmans, G.P.J. (CDA), Bochove, B.J.
van (CDA), Aptroot, Ch.B. (VVD), ondervoorzitter, Smilde, M.C.A. (CDA), Jansen, P.F.C. (SP),
Ortega-Martijn, C.A. (CU), Brinkman, H. (PVV),
Raak, A.A.G.M. van (SP), Thieme, M.L. (PvdD),
Dibi, T. (GL), Heijnen, P.M.M. (PvdA), Elissen,
A. (PVV), Monasch, J.S. (PvdA), Schouw, A.G.
(D66), Marcouch, A. (PvdA), Boer, B.G. de
(VVD), Hennis-Plasschaert, J.A. (VVD),
Lucassen, E. (PVV), Verhoeven, K. (D66) en
Grashoff, H.J. (GL).
Plv. leden: Dam, M.H.P. van (PvdA), Burg, B.I.
van der (VVD), Dijkgraaf, E. (SGP), Sterk,
W.R.C. (CDA), Bruins Slot, H.G.J. (CDA), Steur,
G.A. van der (VVD), Knops, R.W. (CDA), Dijk,
J.J. van (SP), Slob, A. (CU), Klaveren, J.J. van
(PVV), Vacature (SP), Ouwehand, E. (PvdD),
Gent, W. van (GL), Kuiken, A.H. (PvdA),
Fritsma, S.R. (PVV), Vermeij, R.A. (PvdA),
Pechtold, A. (D66), Wolbert, A.G. (PvdA),
Nieuwenhuizen-Wijbenga, C. van (VVD),
Taverne, J. (VVD), Bontes, L. (PVV), Hachchi,
W. (D66) en Voortman, L.G.J. (GL).

kst-32752-5
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Algemeen

2

1.
2.
3.
4.
5.
5.1.
5.2.
5.3.
5.4.
6.
6.1.
6.2.
6.3.
6.4.
6.5.
7.
8.

2
3
5
6
7
7
9
11
11
12
13
13
14
15
15
15
16

Inleiding
Het belang van voorschriften over partijfinanciering
Uitvoering en toezicht
De subsidie
De financieringsvoorschriften
Het begrip bijdrage
Administratie en registratie
Verslaglegging en openbaarmaking
Voorschriften verkiezingstijd
Toepassingsbereik
Politieke partij
Neveninstellingen
Lokale afdelingen
Nieuwe partij
Kandidaten
Toezicht en sancties
Bescherming van de persoonlijke levenssfeer

Artikelsgewijze toelichting

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 752, nr. 5

17

1

Algemeen
1. Inleiding
De leden van de VVD-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het wetsvoorstel Regels inzake de subsidiëring en het toezicht op de
financiën van politieke partijen. Met de regering zijn deze leden van
mening dat politieke partijen een belangrijke rol in de Nederlandse
democratie spelen en dat de activiteiten van politieke partijen geschieden
in het democratisch belang. Zij vinden het van het allergrootste belang dat
politieke partijen transparant zijn als het gaat om hun inkomsten. Het
verschaffen van inzicht in die inkomsten is dan ook een goede zaak.
Belangenverstrengeling moet te allen tijde worden voorkomen, zelfs de
schijn daarvan. Politieke besluitvorming moet onafhankelijk plaatsvinden.
In het wetsvoorstel is er vanaf gezien om aan het mogen ontvangen van
giften maxima te stellen. De leden van de VVD-fractie hebben daar steeds
voor gepleit en zijn tevreden dat dat nu ook zo wordt geregeld. Partijen
moeten daarin vrij zijn. Maar zij hebben tegelijkertijd gepleit voor
volledige openheid en transparantie. Daarbij komt dat het aan burgers en
anderen is om zelf te bepalen of en hoeveel zij aan politieke partijen willen
doneren. Daar komt bij dat elke grens, die dan zou worden gehanteerd,
arbitrair is.
De leden van de PvdA-fractie hebben met belangstelling kennis genomen
van het voorliggend wetsvoorstel. Zij zijn verheugd dat na een lange
voorberei-dingstijd er eindelijk een wetsvoorstel ligt waarin een eerst stap
wordt gezet in het tegengaan van financiële beïnvloeding van politieke
partijen. Naar de mening van deze leden zouden echter op verscheidene
punten verdergaande stappen kunnen worden gezet. Zij zullen daar in
onderstaande inbreng nader op ingaan.
De leden van de PVV-fractie zijn tegen het voorstel van de regering inzake
de subsidiëring en het toezicht op de financiën van politieke partijen.
Sympathisanten van de Partij voor de Vrijheid die geld willen doneren
worden hierin belemmerd indien zij dat alleen onder naam en toenaam
mogen doen. Gulle gevers willen niet hun naam verbinden aan de PVV,
hoezeer ze ook achter de stellingen van deze partij staan. De maatschappelijke consequenties zijn gewoonweg te hoog. Want reken er maar niet
op dat een bedrijf nog overheidsopdrachten krijgt, als men weet dat hij/zij
de PVV geldelijk ondersteunt. Namen en rugnummers openbaar maken
zal in dit geval dan ook gewoon eindigen in naming and shaming.
De leden van de CDA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het wetsvoorstel financiering politieke partijen, dat zowel regels bevat
over de subsidiëring van politieke partijen als regels voor het toezicht op
de financiën van politieke partijen. Deze leden zijn ervan overtuigd, dat de
verankering van politieke partijen in de samenleving ook tot uiting komt in
financiële steun voor politieke partijen vanuit de samenleving. Het
voorliggende wetsvoorstel willen zij daarom ook nadrukkelijk beschouwen
als een «geefwet politieke partijen». Met de regering zijn deze leden van
mening, dat transparantie op dit gebied van groot belang is.
De leden van de SP-fractie zijn blij dat de regering met dit wetsvoorstel
eindelijk een antwoord geeft op de kritiek van de Raad van Europa, die
sinds 2003 vragen stelt over de transparantie van de partijfinanciering in
Nederland. Wel hebben deze leden enkele vragen over de gemaakte
keuzes.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 752, nr. 5

2

De leden van de fractie van D66 hebben met belangstelling kennisgenomen van het onderhavige wetsvoorstel dat strekt tot het vernieuwen
van de regels rondom de financiering en subsidiëring van politieke
partijen. Deze leden onderschrijven de algemene strekking van het
wetsvoorstel, maar hebben bij de concrete uitwerking(en) nog de nodige
vragen. Het viel hen op dat in de artikelsgewijze toelichting zelden een
motivering voor het opnemen van een bepaling wordt gegeven, maar
meestal wordt volstaan met een uitleg van de bepaling, en vaak zelfs niet
meer dan een herhaling van de inhoud van de bepaling, al dan niet in iets
andere bewoordingen. Overigens zijn zij van mening dat een wetsvoorstel
dat deze materie opnieuw regelt te lang op zich heeft laten wachten; zeker
omdat Nederland de afgelopen jaren van verschillende kanten is gemaand
tot actie. Zij vinden dit tegen de achtergrond van het feit dat de Raad van
State al op 15 september 2006 advies uitbracht ook moeilijk te begrijpen;
en ontvangen hier graag een toelichting op. Kan de regering tevens
toelichten waarom zij er van heeft afgezien om het voorstel – dat op
enkele punten, zoals begrenzing maximum gift, belegging toezicht,
gewijzigd is ten opzichte van het ter advisering voorgelegde wetsvoorstel
– opnieuw ter advisering voor te leggen aan de Raad?
De leden van de GroenLinks-fractie hebben met grote belangstelling
kennis genomen van het wetsvoorstel financiering politieke partijen.
Politieke partijen zijn van essentiële betekenis voor het functioneren van
democratisch gelegitimeerde structuren. Daaruit vloeit voort dat de
financiering van politieke partijen geen particuliere aangelegenheid is,
maar rechtstreeks raakt aan publieke belangen van integriteit en transparantie van het openbaar bestuur.
De leden van de ChristenUnie-fractie hebben kennis genomen van het
onderhavig wetsvoorstel. Deze leden constateren dat het wetsvoorstel
onder andere beoogt tegemoet te komen aan de kritiek die al sinds lange
tijd door organisaties als de GRECO geuit is op de Nederlandse wetgeving
omtrent de financiering van politieke partijen.
De leden van de SGP-fractie vinden het belangrijk dat er goede regels zijn
voor de financiering van politieke partijen. Tegelijkertijd zijn zij van
mening dat politieke partijen een zodanig wezenlijke waarde hebben voor
de democratie dat de onafhankelijkheid van de rijksoverheid zoveel
mogelijk gewaarborgd dient te zijn. Zij hebben een aantal vragen bij de
nieuwe regels die voorgesteld worden. Graag stellen zij die in dit verslag
aan de orde.
2. Het belang van voorschriften over partijfinanciering
De regering stelt dat een toename van particuliere financieringsvormen
niet zonder risico’s is. Maar hoe groot zijn die risico’s als er sprake is van
volledige transparantie, zo vragen de leden van de VVD-fractie. Met die
transparantie is er toch duidelijkheid over de herkomst van de giften?
Gaarne krijgen zij een reactie van de regering.
De regering stelt in de MvT dat met het wetsvoorstel in zeer hoge mate
tegemoet wordt gekomen aan de aanbevelingen van GRECO. Voorts
wordt gesteld dat GRECO ook aanbevelingen over het aanbrengen van
verbeteringen in de partijfinanciering wat betreft transparantie, toezicht en
sancties doet. Deze zijn bij het wetsvoorstel betrokken. De leden van de
VVD-fractie vragen naar de betekenis van het woord «betrokken» in dit
verband. Zijn niet alle aanbevelingen overgenomen? Zo ja, welke? En
waarom zijn deze niet overgenomen? Graag krijgen de leden van de
VVD-fractie een reactie van de regering.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 752, nr. 5

3

De leden van de PvdA-fractie lezen dat de regering van mening is dat
«volksvertegenwoordigers bij hun oordeelsvorming niet beïnvloed
[moeten] worden door financiële belangen van hun partij. Ook de
mogelijke schijn daarvan dient te worden tegengegaan». De aan het
woord zijn de leden delen deze mening volledig. Zij zijn echter van
mening dat het tegengaan van financiële beïnvloeding of de schijn
daarvan om meer vraagt dat alleen transparantie rondom de financiële
middelen die een politieke partij ontvangt. Hoe kan immers worden
voorkomen dat een politieke partij die een grote som geld als gift van
bijvoorbeeld een bedrijf ontvangt, niet toch de schijn van financiële
beïnvloeding tegen zich krijgt? Acht de regering het mogelijk dat, zelfs al
is daar transparantie over betracht, een partij door middel van een grote
gift wel degelijk beïnvloedbaar is? Zo ja, wanneer acht de regering de
grens dermate overschreden dat het niet meer kan worden gegarandeerd
dat leden zonder last stemmen? Wat precies verzet zich tegen het stellen
van een maximum aan giften?
De aan het woord zijnde leden vragen voorts of met het voorliggend
wetsvoorstel wordt voldaan aan alle aanbevelingen ten aanzien van de
regulering van giften en andere private financieringsbronnen zoals die
door GRECO zijn gedaan. Zo nee, welke aanbevelingen precies zijn dan
niet nagevolgd en waarom niet?
De leden van de CDA-fractie lezen dat de regering stelt dat «de huidige
regelgeving over giften aan politieke partijen uiterst summier is en
nauwelijks effectief» (MvT, blz. 2). Daaruit zou de conclusie kunnen
worden getrokken, dat politieke partijen in Nederland nauwelijks worden
gecontroleerd en dus van alles kunnen doen wat het daglicht niet kan
verdragen. De leden van de CDA-fractie zijn echter van mening, dat het
niet zo is dat zich in Nederland op grote schaal misstanden voordoen op
dit gebied. Deze leden constateren integendeel, dat er slechts in zeer
beperkte mate financiering vanuit de samenleving of het bedrijfsleven aan
de orde is. Deelt de regering die waarneming?
Deze leden constateren, dat politieke partijen stelselmatig door twee
verschillende accountants worden gecontroleerd, namelijk door de eigen
accountant en steekproefsgewijs door de rijksaccountant. Deelt de
regering de mening, dat de regelgeving op dit gebied weliswaar verbetering behoeft, maar niet op grond van geconstateerde misstanden in de
praktijk?
«GRECO verwelkomt het wetsvoorstel als een eerste en betekenisvolle
stap in de goede richting» (MvT, blz. 3). Betekent dat, dat Nederland met
het onderhavige wetsvoorstel nog steeds niet voldoet aan de GRECOrichtlijnen? En zo nee, is dat een probleem van regelgeving of een reëel
probleem?
De leden van de D66-fractie delen de mening dat een «realistisch
verwach-tingspatroon (...) omtrent het bereik en effect van de wet»
nastrevenswaardig is. Maar om zich ervan te vergewissen wat de regering
in deze «realistisch» acht, zouden zij hier graag een meer concrete duiding
door de regering van ontvangen.
Zij vragen de regering voorts toe te lichten aan welke aanbevelingen van
GRECO niet tegemoet wordt gekomen met onderhavig voorstel.
De leden van de fractie van D66 hebben ook nog enige vragen over de
relatie tussen paragraaf 2 van de MvT en de subsidietitel in de Algemene
wet bestuursrecht. Acht de regering het denkbaar dat zij – naast hetgeen
reeds in het wetsvoorstel wordt geregeld – toepassing gaat geven aan de
artikelen 4:37,en 4:40 Awb? Zo ja, in welke zin? Zo nee, zou het dan niet –
in het belang van de rechtszekerheid – aanbeveling verdienen toepassing
van de genoemde artikelen uit te sluiten?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 752, nr. 5

4

De leden van de GroenLinks-fractie hebben meerdere malen opgeroepen
bestaande regels rondom de financiering van politieke partijen omwille
van integriteit en transparantie aanmerkelijk aan te scherpen. Terecht
constateerde de Algemene Rekenkamer in het rapport Financiering
politieke partijen (TK 32 634, nr. 2) dat Nederland zelfs zó terughoudend is
in de regulering van giften en andere private financieringsbronnen van
politieke partijen, dat Nederland niet voldoet aan verschillende aanbevelingen van de Raad van Europa waaraan Nederland zich, als lid van de
Raad van Europa en van de GRECO van deze Raad, wél aan heeft
verbonden. Deze leden vragen de regering om precies aan te geven hoe
dit wetsvoorstel de punten van kritiek in het in 2008 door GRECO
uitgebrachte rapport over partijfinanciering in Nederland en het rapport
van de Algemene Rekenkamer wegneemt.
3. Uitvoering en toezicht
Ingevolge het wetsvoorstel zal niet de Kiesraad met de bestaande taken
met betrekking tot de verlening van subsidie en het toezicht op de
naleving van de nieuwe voorschriften inzake de bijdragen aan politieke
partijen worden belast, maar de minister van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties, zo stellen de leden van de VVD-fractie vast. Zij vragen
de regering nader te motiveren waarom er niet is gekozen voor een
onafhankelijke instantie. Zou er eventueel een bestaande organisatie te
vinden zijn waar deze taak zou kunnen worden ondergebracht? Gaarne
krijgen de leden van de VVD-fractie een reactie van de regering.
De leden van de PvdA-fractie lezen dat de ruime bestedingsvrijheid van de
subsidie voor politieke partijen er voor zorgt dat de overheid zich niet met
politieke partijen bemoeit. De overheid heeft zich niet te bemoeien met de
wenselijkheid van een activiteit van een politieke partij waarvoor subsidie
wordt verleend. Toch is er vanaf gezien om een onafhankelijk
toezichtorgaan in te stellen op de financiering van politieke partijen. De
regering is van mening dat de minister van BZK «een voldoende
onafhankelijke positie heeft». Hoe verhoudt zich dit tot de positie die deze
minister nu inneemt ten aanzien van de uitspraak van de Hoge Raad over
de SGP en daarmee in samenhang over de financiering van die partij?
GRECO heeft geadviseerd, zo brengen de leden van de CDA-fractie naar
voren, een onafhankelijk toezichtsorgaan in te stellen op de financiering
van politieke partijen en verkiezingscampagnes en dit orgaan te voorzien
van voldoende bevoegdheden en financiële en personele middelen (MvT,
blz. 5). De regering stelt echter, dat de minister van Binnenlandse Zaken
en Koninkrijksrelaties «een voldoende onafhankelijke positie heeft». Wat
moet worden verstaan onder «voldoende onafhankelijk»? Kan de regering
de voor- en nadelen op een rij zetten van toezicht door de minister en
toezicht door een onafhankelijk orgaan, bijvoorbeeld de Kiesraad?
Is het toezicht in andere West-Europese landen belegd bij een onafhankelijk toezichtsorgaan of bij de minister?
De leden van de D66-fractie constateren dat de regering er – anders dan in
het ter advisering aan de Raad van State voorgelegde voorstel van wet,
waar de Kiesraad een belangrijke rol werd toebedeeld – voor heeft
gekozen om de taken op het gebied van zowel de uitvoering van subsidiëringstaken als het toezicht op de naleving bij de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties te beleggen. Deze leden zijn op
voorhand niet overtuigd dat deze keuze de juiste is. Zij roepen – evenals
de regering in de MvT – in herinnering dat GRECO heeft geadviseerd een
onafhankelijk toezichtsorgaan in te stellen. De aan het woord zijnde leden
vinden de argumenten om de Kiesraad daarvoor te diskwalificeren – als
niet onafhankelijk genoeg – niet overtuigend. Daarom vragen zij de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 752, nr. 5

5

regering dan ook om nader te onderbouwen waarom de Kiesraad niet
onafhankelijk genoeg zou zijn in het uitoefenen van de taken die beoogd
worden in dit wetsvoorstel. Deze keuze wringt des te meer omdat het
alternatief – de minister van BZK – juist minder onafhankelijk danwel
onpartijdig kan worden geacht. Deze leden wensen dan ook een beter
overzicht van de voordelen waardoor deze keuze is ingegeven. Tevens
nodigen zij de regering uit aannemelijker te maken dan thans het geval is
waarom de minister van BZK een «voldoende onafhankelijke positie»
heeft om aan het advies van GRECO tegemoet te komen. Bij deze leden
leeft de indruk dat die juist bij uitstek «politiek gekleurd» is en dat dit
afbreuk doet aan de in deze zo belangrijke onafhankelijkheid. Dit laatste
geldt des te sterker nu ook individuele Kamerleden – om begrijpelijke
redenen – onder het wetsvoorstel komen te vallen. Zij vragen de regering
toe te lichten hoe de keuze om bovengenoemde taken – waaronder
toezicht op de naleving van de Wfpp – zich tot de «trias politica» verhoudt.
Daarnaast verbaasde het de leden van de D66-fractie dat de regering
daarna een punt maakt van het feit dat «de subsidieverlening (...) in hoge
mate een wettelijk gebonden bevoegdheid» is (en de regering dus weinig
ruimte heeft voor een eigenstandige afweging) en vervolgens een
opsomming geeft van zaken die de regering niet kan. Hetzelfde argument
– gebonden bevoegdheid, weinig beleidsruimte – zou dan toch ook
opgaan voor de Kiesraad? Ten slotte, vragen zij de regering welk advies is
ingewonnen van de Kiesraad over onderhavige materie. En op welke wijze
is gecommuniceerd met de Kiesraad rond deze koerswijziging.
Met betrekking tot het toezicht op de naleving van de financieringsvoorschriften door politieke partijen, vragen de leden van de
ChristenUnie-fractie zich af of het juist niet de schijn van partijdigheid
opwekt om deze verantwoordelijkheid bij de Minister van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties neer te leggen. Deze leden vragen zich af in
hoeverre de schijn van partijdigheid beter wordt vermeden door de
verantwoordelijkheid van toezicht elders neer te leggen. Voorts vragen
deze leden zich af of het niet de voorkeur verdient deze verantwoordelijkheid alsnog bij de Kiesraad neer te leggen waarbij er een duidelijke
wettelijke normering komt die geen beleidsvrijheid toelaat voor de
Kiesraad. Tot slot verzoeken deze leden een overzicht van de wijze waarop
dit toezicht wordt geregeld in andere Europese landen.
4. De subsidie
De leden van de VVD-fractie constateren dat in het wetsvoorstel is
gekozen voor het handhaven van de vereisten voor het ontvangen van
subsidie, te weten dat een politieke partij een vereniging moet zijn met
minimaal 1000 leden en een zetel in de Staten-Generaal moet hebben.
Deze leden vragen de regering dit nader te motiveren. Gaat de regering
met deze keuze voor deze criteria niet voorbij aan de ontwikkeling dat
politieke partijen tegenwoordig niet altijd meer aan al deze criteria
voldoen? Gaarne krijgen zij een reactie van de regering.
De leden van de PvdA-fractie stellen vast dat in het wetsvoorstel niet is
gekozen voor het schrappen van de 1000 ledeneis. Een politieke partij die
geen 1000 leden heeft, komt derhalve niet in aanmerking voor subsidiering. Hoewel de leden van de PvdA-fractie zelf groot belang hechten
aan een sterke ledenorganisatie en hechten aan een interne partijdemocratie, menen zij dat partijen die hier onverhoopt anders over menen te
moeten denken toch in de gelegenheid moeten zijn om subsidie te
ontvangen. De aan het woord zijnde leden vinden dat het enige doorslaggevende criterium moet zijn of een partij in het parlement wordt vertegenwoordigd. Het komt de aan het woord zijnde leden als ongewenst voor
dat wanneer een partij kan rekenen op een mandaat van de kiezer, dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 752, nr. 5

6

daarnaast per se tenminste 1000 leden nodig zijn om in aanmerking te
kunnen komen voor subsidie. Kan de regering hier nader op ingaan? Zijn
er, bijvoorbeeld volgens het onderzoek «Partijfinanciering in Europa», nog
andere landen binnen de EU waar een minimumaantal leden wordt
vereist om in aanmerking te komen voor subsidie? Zo ja, welke landen?
Daarnaast vragen de leden van de PvdA-fractie zich af waarom partijen
die er voor kiezen om niet door middel van een ledenorganisatie contact
te houden met een achterban, maar door gebruik te maken andere
middelen, bijvoorbeeld sociale media, niet ook in aanmerking zouden
moeten kunnen komen voor subsidie?
De leden van de CDA-fractie hechten er met de regering aan, dat politieke
partijen ledenorganisaties zijn die een interne partijdemocratie kennen
(MvT, blz. 6). Kan de regering nader motiveren, waarom gekozen is voor
subsidiëring als instrument om deze organisatievorm van politieke
partijen te bevorderen? Draagt het voorliggende wetsvoorstel bij tot
bevordering van een «geefcultuur»?
De leden van de D66-fractie lezen in de memorie van toelichting «Het
kabinet hecht er aan dat politieke partijen ledenorganisaties zijn die een
interne partijdemocratie kennen.» Graag ontvangen deze leden een
nadere toelichting hierop. Tevens vragen zij de regering of zij voornemens
is het initiatief te nemen tot wettelijke verankering van deze eis.
Deze leden vernemen voorts graag het oordeel van de regering over de
huidige hoogte van de subsidie voor politieke partijen; zij ontvangen
daarbij graag een vergelijking met andere (West-)Europese landen.
De leden van de SGP-fractie vragen zich af waarom niet meer aansluiting
wordt gezocht bij de gedachte dat een politieke partij een ledenorganisatie
moet zijn om voor subsidie in aanmerking te komen? Zou het niet de
voorkeur verdienen om nadrukkelijker aan te sluiten bij subsidiëring op
basis van ledenaantallen. Waarom is daar niet voor gekozen? Zou
daarmee niet beter uitkomen dat er sprake is van maatschappelijke
verbondenheid en draagvlak van politieke partijen en het door de regering
ook genoemde brede partijlidmaatschap?
5. De financieringsvoorschriften
5.1. Het begrip bijdrage
De leden van de VVD-fractie vragen de regering te motiveren waarom
erfstellingen en legaten niet onder het begrip «bijdrage» vallen.
In de memorie van toelichting wordt gesteld dat als een organisatie
activiteiten verricht of werkzaamheden verricht ten bate van de partij,
zonder dat de partij daarmee instemt, deze niet als bijdrage aan de partij
worden aangemerkt. Ook niet als activiteiten of werkzaamheden feitelijk
ten voordele van de partij zijn. De regering geeft zelf al aan dat er dan
mogelijkheden tot misbruik of ontduiking zullen zijn. De leden van de
VVD-fractie vragen hier aandacht voor. Is het niet wat al te gemakkelijk
voor een politieke partij om te zeggen dat ze niet instemt met de activiteiten dan wel de werkzaamheden? Gaarne krijgen zij een reactie van de
regering.
De leden van de PvdA-fractie lezen met instemming dat ook bijdragen in
natura onder het wetsvoorstel komen te vallen. Zij lezen dat persoonlijke
arbeid of activiteiten van leden niet als een bijdrage in natura worden
gezien. Betekent dit dat bijvoorbeeld een accountantkantoor gratis de
boekhouding van een politieke partij mag doen zonder dat dat openbaar
hoeft te worden gemaakt? Deelt u de mening dat door middel van het
verstrekken van dergelijke of andere diensten wel degelijk het risico van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 752, nr. 5

7

ongewenste beïnvloeding kan ontstaan? Zo ja, hoe wilt u dit probleem
aanpakken? Zo nee, waarom niet? Wordt er een grens gelegd tussen
«persoonlijke arbeid of activiteiten van leden» enerzijds en verdergaande
dienstverlening anderzijds? Zo ja, waar wordt die grens gelegd? Zo nee,
waarom niet? Zijn bijdragen in natura als hier bedoeld uitsluitend
diensten of ook roerende en onroerende goederen?
De leden van de CDA-fractie merken op dat in de huidige Wet subsidiëring
politieke partijen de voorschriften inzake giften zeer beperkt zijn. Het
vereiste van transparantie geldt uitsluitend voor bijdragen afkomstig van
rechts-personen en bijdragen in geld. In het voorliggende wetsvoorstel
worden ook bijdragen in natura, zowel aan een politieke partij als aan
neveninstellingen, expliciet als bijdrage aangemerkt. Bij of krachtens
AMvB kan, mede aan de hand van voorbeelden, worden bepaald wat in
ieder geval als bijdrage in natura moet worden aangemerkt (MvT, blz. 7).
Wanneer kan de AMvB tegemoet gezien worden? Kan de regering de
concepttekst van de AMvB aan de Kamer doen toekomen vóór de plenaire
behandeling van het voorliggende wetsvoorstel?
«Het ligt echter in de rede dat de informatie ook toegankelijk wordt
gemaakt door publicatie op het internet» (MvT, blz. 9). Welke argumenten
heeft de regering om al dan niet tot publicatie op het internet over te
gaan?
Deelt de regering de opvatting, dat «bijdrage in natura» een ingewikkeld
begrip is? Is een positief getoonzet artikel, als ware het een advertorial, in
het blad van de Dierenbescherming over de Partij voor de Dieren een
bijdrage in natura?
Is een publiekscampagne van een maatschappelijke organisatie in
verkie-zingstijd, die overeenkomt met een onderdeel van een verkiezingsprogramma van een politieke partij, een bijdrage in natura? Of is een foto
van een bezoek aan een tuindersbedrijf van bijvoorbeeld kamerlid
Koopmans in het blad De Tuinderij een bijdrage in natura? Is het uit te
sluiten dat het een bijdrage in natura is? Is dit in regelgeving te vatten?
De leden van de SP-fractie begrijpen niet waarom ledencontributies en
afdrachten van volksvertegenwoordigers naar het oordeel van de regering
vallen onder «bijdrage van derden». Waarom deelt de regering niet de
opvatting van deze leden dat partijleden en volksvertegenwoordigers deel
uitmaken van een partij en in die zin geen «derden» zijn? Waarom deelt de
regering niet de opvatting dat contributie en afdrachten voortkomen uit
het lidmaatschap van een partij?
De leden van de SP-fractie gaan ervan uit dat activiteiten van leden voor
de partij, waaronder het rondbrengen van informatiemateriaal, niet vallen
onder «bijdragen in natura». Graag zien zij dit bevestigd. Deze leden
vragen welke activiteiten van leden eventueel wel onder «bijdragen in
natura» vallen.
De leden van de D66-fractie ontvangen graag een nadere argumentatie
waarom de regering ervoor heeft gekozen om erfstellingen en legaten niet
onder het begrip bijdrage te laten vallen.
Zij vragen zich voorts af hoe onderhavig voorstel ondervangt dat giften
«via een omweg» worden gegeven. Zo is het denkbaar dat een donateur
of begunstiger giften niet rechtstreeks aan politieke partij – X – overmaakt,
maar aan een derde – Y – die vervolgens een dienst verleent (of product
levert) aan X. Mogen deze leden op basis van de toelichting concluderen
dat in deze constructie sprake is van een gift in natura?
Ten slotte vragen deze leden de regering toe te lichten wat precies de
reikwijdte is van de bepaling dat «bijdragen in natura bestaande uit
persoonlijke arbeid of activiteiten van leden van de politieke partij niet als
bijdrage worden beschouwd» en toe te lichten waarom hiervoor is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 752, nr. 5

8

gekozen. Hoe verhoudt zich deze keuze tot het gelijk behandelen van
natuurlijke personen – waar in paragraaf 5.2 – naar wordt verwezen?
De leden van de ChristenUnie-fractie constateren dat in het onderhavige
wetsvoorstel ook bijdragen in natura worden meegenomen. De vraag rijst
bij deze leden of dit niet zou kunnen leiden tot onevenredige administratieve lasten. Voorts vragen deze leden hoe partijen bijdragen in natura op
een zo transparant mogelijke wijze moeten weergeven en hoe dit wordt
getoetst.
In de toelichting staat uitdrukkelijk dat ledencontributies niet onder het
begrip bijdrage vallen. De leden van de SGP-fractie vragen zich af of dit
ook geldt voor contributies die door plaatselijke afdelingen worden geïnd
ten behoeve van de landelijke partij, in het geval een partij geen landelijke
leden heeft, maar alleen leden die behoren bij de plaatselijke afdeling van
de landelijke partij? Is de regering het met deze leden eens dat er in dat
geval sprake is van door plaatselijke afdelingen geïnde ledencontributies
die in één bedrag afgedragen worden aan de landelijke partij en dat
hierbij geen sprake is van een bijdrage die geregistreerd hoeft te worden?
5.2. Administratie en registratie
De leden van de VVD-fractie lezen dat registratie van ontvangen bijdragen
van € 1 000 of minder en van bijdragen van neveninstellingen van de
partij achterwege kan blijven. Waarom is er hier gekozen voor een
«kan»-bepaling in plaats van een imperatieve bepaling? Waarom is er
gekozen om in het geval van neveninstellingen registratie achterwege te
laten? Gaarne krijgen de leden van de VVD-fractie een reactie van de
regering.
Registratie van bijdragen van € 1 000 of minder kan achterwege blijven.
Begrijpen de leden van de PvdA-fractie het goed dat de bijdragen van
iemand die bijvoorbeeld vier keer € 999 schenkt dus niet openbaar
worden, anders dan dat zij op een geaggregeerd anoniem niveau terug te
vinden zijn? Zo ja, hoe verhoudt zich dit tot de gewenste transparantie? Zo
nee, wat begrijpen deze leden dan niet goed? Wat zegt dit over de
voorgestelde grens van € 4 500 en de gewenste transparantie? Is het zelfs
mogelijk dat iemand 1 000 keer € 999 schenkt zonder dat dat in de
openbaarheid komt? Zo ja, wat zegt dat over de effectiviteit van het
voorliggend wetsvoorstel?
Waarom is eigenlijk de grens op € 1 000 gesteld en niet op een lager
bedrag van bijvoorbeeld € 500 ? Op grond van welke criteria zijn de in de
wet genoemde bedragen vastgesteld ?
De leden van de PvdA-fractie maken zich zorgen over de financiële
beïnvloeding van politieke partijen in het algemeen, maar vanuit het
buitenland in het bijzonder. De aan het woord zijnde leden achten
buitenlandse inmenging in Nederlandse politieke partijen ongewenst. Hoe
beziet de regering dit probleem? Ziet de regering een verschil tussen de
(dreigende) beïnvloeding van Nederlandse politieke partijen vanuit het
eigen land en vanuit het buitenland? Zo ja, welke conclusies verbindt zij
hieraan? Zo nee, waarom ziet de regering geen verschillen?
De leden van de SP-fractie vragen de visie van de regering op de
sponsoring van politici en politieke partijen door commerciële partijen.
Ziet zij een verschil tussen burgers die een politieke partij steunen en
bedrijven die een politieke partij sponsoren? Wat is, zo vragen deze leden,
volgens de regering een redelijke verhouding tussen inkomsten van
partijen uit betrokken leden en bijdragen door commerciële partijen?
Waarom heeft de regering er niet voor gekozen een bovengrens te
stellen? Graag ontvangen de leden van de SP- fractie een nadere duiding

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 752, nr. 5

9

van de regering waarom gekozen is voor registratie vanaf € 1 000
openbaarmaking van giften vanaf € 4 500 en van schulden vanaf € 25 000
en waarom niet voor andere bedragen?
Voorts ontvangen deze leden graag een overzicht van alle administratieve
verplichtingen die partijen krijgen als dit wetsvoorstel wordt aangenomen.
Hoe verhoudt zich dit met het doel van de regering om de administratieve
lasten te verminderen? Doel van dit voorstel is, zo constateren deze leden,
een beter inzicht te geven in de sponsoring van politieke partijen. In de
toelichting bij dit voorstel stelt de regering dat het functioneren van
politieke partijen niet onnodig mag worden belemmerd. Waarom kan niet
worden volstaan met de verplichting dat iedere politieke partij een
volledig transparant financieel jaarverslag inlevert bij de minister van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijks-relaties?
De leden van de D66-fractie ontgaat de redenering waarom de regering
heeft besloten dat alle giften boven de € 1 000,– dienen te worden
geregistreerd, maar pas boven de € 4 500 openbaar gemaakt. Daarbij
vinden deze leden het verwarrend dat met betrekking tot afdrachten wordt
gesteld «Ook die bijdragen moeten worden geregistreerd en openbaar
worden gemaakt.» Zij nemen aan dat deze conclusie slechts opgaat als die
afdracht de € 4 500 per jaar overstijgt. Tevens vragen deze leden de
regering beter te beargumenteren waarom niet is gekozen voor een
regeling die minder gevoelig is voor ontduiking, door bijvoorbeeld een
verplichting op te leggen om alle bijdragen van één persoon die
gezamenlijk optellen tot € 4 500 openbaar te maken.
Ten slotte missen deze leden een toelichting op de uitzonderingsgrond dat
«onderlinge bijdragen van neveninstellingen en de politieke partij» zijn
uitgezonderd.
De leden van de GroenLinks-fractie stellen vast dat het wetsvoorstel een
op politieke partijen berustende plicht introduceert om giften vanaf
€ 4 500 te openbaren. Deze plicht zou volgens de regering alleen voor
giften «van enige omvang» moeten gelden, zonder al te rigide bureaucratische plichten in het leven te roepen. Dat is volgens deze leden nog geen
doorslaggevend argument. Hoofdregel moet zijn dat politieke partijen
inzicht geven in giften, waarmee de schijn gewekt zou kunnen worden dat
daarmee interne besluit-vormingsprocessen kunnen worden beïnvloed. In
andere landen worden veel striktere regels gesteld. Wat vindt de regering
ervan om giften vanaf € 1 000 openbaar te laten maken? Dat sluit immers
beter aan bij de internationale praktijk en levert een minimale administratieve belasting op, omdat deze ontvangen giften krachtens artikel 20 reeds
door politieke partijen geregistreerd dienen te worden.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen zich af waarom er in het
onderhavige wetsvoorstel is gekozen voor de grens van € 1 000 voor
registratie van bijdragen, € 4 500 voor openbaarmaking hiervan, en
€ 25 000 voor openbaarmaking van schulden.
Deze leden constateren dat het onderhavig wetsvoorstel ook registratie
vereist voor bedragen vanuit het buitenland. Zij vragen zich wel af hoe het
toezicht en handhaving in de praktijk gaat plaatsvinden met bijvoorbeeld
donaties van allerhande stichtingen uit het buitenland waarvan openbaarmaking geen extra informatie oplevert.
De leden van de SGP-fractie vragen zich af hoe de bedragen van respectievelijk € 1 000 en € 4 500 tot stand zijn gekomen. Is hierover overleg
geweest met de politieke partijen? Hoe kijken zij aan tegen de hoogte van
deze drempels?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 752, nr. 5

10

5.3. Verslaglegging en openbaarmaking
De leden van de VVD-fractie stellen het volgende punt aan de orde.
Ingevolge het wetsvoorstel is een bij de minister van BZK berustend
financieel verslag van een politieke partij openbaar. Er kan onverkort bij
de regering om openbaarmaking worden verzocht. In feite verschilt dat
niet van het opvragen van het verslag bij de politieke partij zelf. Waarom
is er niet voor gekozen om de financiële jaarverslagen van de politieke
partijen standaard op de website van het ministerie te plaatsen? Er wordt
gesteld dat dat «in de rede ligt», maar daarmee is het nog niet standaard.
Datzelfde geldt voor het overzicht van de ontvangen bijdragen van € 4 500
of meer en voor de schulden indien deze meer dan € 25 000 bedragen.
Gaarne krijgen de leden van de VVD-fractie een reactie van de regering.
De regeling voor de openbaarmaking van bijdragen boven de € 4 500
geldt ook voor bijdragen aan de afzonderlijke neveninstellingen van een
politieke partij. De afdelingen van een politieke partij zijn wel van deze
regeling uitgezonderd. Waarom zijn afdelingen van een politieke partij
uitgezonderd? Gaarne krijgen de leden van de VVD-fractie een reactie van
de regering.
Voorgesteld wordt de financieringsvoorschriften ook te laten gelden voor
politieke partijen die nieuw aan de verkiezingen deelnemen. De
voorschriften zijn dan van toepassing in de periode die aanvangt op
1 januari van het tweede kalenderjaar voorafgaand aan het jaar van de
verkiezingen. Hoe wordt dit richting de nieuwe partijen gecommuniceerd,
zo vragen de leden van de VVD-fractie. Voorts vragen deze leden hoe de
regeling en de periode eruit zien als er sprake is van tussentijdse
verkiezingen. Het is immers niet ondenkbeeldig dat er net voor tussentijdse verkiezingen een nieuwe partij wordt opgericht. Hoe gaat een en
ander dan? Gaarne krijgen de leden van de VVD-fractie een reactie van de
regering.
De leden van de D66-fractie kunnen zich vooralsnog niet vinden in de
keuze van de regering om de drempel voor openbaarmaking te leggen op
€ 4 500. Zij menen dat ook bedragen onder die drempel voldoen aan het
criterium «bijdrage van enige omvang». Deze leden missen hier een
zorgvuldige afweging van belangen. Zij geven thans dan ook de voorkeur
aan een lagere financiële drempel dan die in onderhavig voorstel is
vastgelegd.
De leden van de fractie van D66 zouden bovendien graag vernemen hoe
de cumulatie van bijdragen aan «afzonderlijke neveninstellingen» precies
is bedoeld. Tellen de bijdragen aan verschillende instellingen bij elkaar op
of gaat het om € 4 500 pér instelling? En werkt deze cumulatie ook langs
de weg van neveninstellingen van verschillende politieke partijen?
5.4. Voorschriften verkiezingstijd
De leden van de PvdA-fractie stellen vast dat er in het wetsvoorstel een
onderscheid wordt gemaakt ten aanzien van de openbaarheid van giften
in en buiten verkiezingstijd. Drie weken voor de verkiezingen maakt een
politieke partij bekend van wie een partij of een kandidaat een bijdrage
van € 4 500 of meer heeft ontvangen in een periode vanaf 1 januari van
het kalenderjaar voorafgaand aan het jaar van de verkiezingen. Betekent
dit dat bijdragen die voor die termijn zijn gegeven aan iemand die
kandidaat-kamerlid is, niet openbaar hoeven te worden? Betekent dit
bijvoorbeeld dat uitgaande van verkiezingen in bijvoorbeeld februari 2012
dat giften die een kandidaat vóór 2011 heeft ontvangen nooit bekend
hoeven te worden?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 752, nr. 5

11

De leden van de CDA-fractie lezen dat in verkiezingstijd aanvullende
voorschriften gelden, ook voor de openbaarmaking van bijdragen
ontvangen door kandidaten van de partij (MvT, blz. 11). De regering heeft
ervoor gekozen de verantwoordelijkheid voor de naleving van die
voorschriften te leggen bij de kandidaat. Welke sanctie is daaraan
verbonden?
De leden van de ChristenUnie-fractie constateren dat het onderhavig
wets-voorstel een actuele vorm van openbaarheid vereist in tijden van
verkie-zingstijd. Deze leden vragen zich af of deze maatregel belemmerend kan werken voor kleine partijen. Zij ontvangen graag de visie van
de regering op dit punt.
6. Toepassingsbereik
In de memorie van toelichting lezen de leden van de VVD-fractie dat het
wetsvoorstel niet alleen gericht is op politieke partijen, maar ook op
politieke groeperingen en verbanden die anders dan in de vorm van een
politieke partij aan verkiezingen deelnemen. Hieruit valt op te maken, dat
er sprake is van een gelijk speelveld als het gaat om politieke partijen en
andere verbanden die aan verkiezingen deelnemen. De leden van de
VVD-fractie achten dat een goede zaak. Reeds bij de behandeling van de
voorstellen van de Nationale Conventie op 5 maart 2008 is door de leden
van de VVD-fractie naar voren gebracht dat voor politieke partijen en
bewegingen (personen) dezelfde regels moeten gelden. Het kan immers
niet zo zijn dat bewegingen, groeperingen en verbanden anders dan in de
vorm van een politieke partij niet aan de wettelijke eisen hoeven te
voldoen en politieke partijen wel. Dit neemt niet weg dat de leden van de
VVD-fractie de regering vragen in hoeverre de bepalingen van het
wetsvoorstel nu van toepassing zijn op politieke organisaties c.q. partijen
die niet de verenigingsvorm hebben? Zij doelen dan zowel op de
subsidiëring van politieke partijen als op de financiering c.q. het financiële
toezicht op politieke partijen. Gaarne krijgen zij een reactie van de
regering.
De leden van de CDA-fractie hebben de indruk dat het wetsvoorstel
primair gericht is op politieke partijen in de zin van de Kieswet. Zij zijn van
mening, dat de bepalingen van het wetsvoorstel over financiële transparantie evenzeer van toepassing behoren te zijn voor «politieke groeperingen en verbanden die anders dan in de vorm van een politieke partij
aan verkiezingen deelnemen» (MvT, blz. 11). Is het juist, dat deze
groeperingen en verbanden alleen zijn onderworpen aan de voorschriften
van het wetsvoorstel, voor zover die betrekking hebben op fondsenwerving in verkiezingstijd? Wat zijn de voor- en nadelen voor politieke
partijen van de verschillende rechtsvormen in het kader van het onderhavige wetsvoorstel?
«Een rechtspersoon moet als neveninstelling van een politieke partij
worden aangemerkt, indien deze rechtspersoon er op gericht is uitsluitend
of in hoofdzaak ten bate van deze partij activiteiten of werkzaamheden te
verrichten en de partij daar kennelijk voordeel bij heeft. Dit doel of
oogmerk van de organisatie kan blijken uit bijvoorbeeld statutaire
doelstellingen maar ook uit de feitelijke activiteiten van de organisatie.»
(MvT, blz. 13). Deelt de regering de mening van deze leden, dat de
definitie van neveninstellingen tot op zekere hoogte arbitrair is?
«Een neveninstelling dient te worden beschouwd als een organisatie die
zelfstandig verantwoordelijk is voor de naleving van de voorschriften.»
(MvT, blz. 14). Hoe verhoudt dat zich tot de verantwoordelijkheid van
politieke partijen om hun neveninstellingen aan te duiden? Hoe wordt
geconstateerd, dat een politieke partij dat ten onrechte nalaat, zodat de
minister van BZK een instelling dient aan te wijzen? Is de definitie van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 752, nr. 5

12

«neveninstelling» voor politieke partijen voldoende helder? Hoe zijn
neveninstellingen gedefinieerd in de wetgeving van andere
West-Europese landen?
Kan het zijn, zo vragen de leden van de CDA-fractie, dat er een neveninstelling bestaat, zonder dat de betreffende politieke partij daarvan op de
hoogte is? Hoe dan te handelen? Moet een onafhankelijke instelling, die
als nevenactiviteit heeft het ondersteunen van een of meerdere politieke
partijen, worden aangemerkt als neveninstelling?
«In Nederland is nu geen enkele ervaring met het toezicht op bijdragen
die politieke partijen ontvangen» (MvT, blz. 12). Op welke wijze maakt de
regering gebruik van ervaringen in andere landen met het toezicht op
bijdragen die politieke partijen ontvangen?
De reikwijdte van het stelsel is voorlopig beperkt tot landelijke politieke
partijen (MvT, blz. 14). De regering stelt, dat het in dit verband niet
vanzelfsprekend is om het landelijke partijbestuur «verantwoordelijk te
doen zijn voor het financieel handelen van de partijafdelingen». Kan de
regering dit nader toelichten? Deelt de regering de mening, dat de
verhouding tussen de landelijke partijorganisatie en partijafdelingen een
zaak van de politieke partijen zelf is, zo vragen de aan het woord zijnde
leden.
«Indien vanuit de afdelingen gelden of middelen worden overgedragen
aan de landelijke partijorganisaties of instellingen daarvan, worden deze
aangemerkt als bijdragen aan de partij respectievelijk aan de instelling»
(MvT, blz. 15). Hoe verhoudt zich dat tot gelden of middelen die vanuit de
landelijke partijorganisaties worden overgedragen aan de afdelingen?
Kunnen afdelingen gelden of middelen overdragen aan de landelijke
partijorganisaties of instellingen om de regels van het wetsvoorstel te
ontwijken? De leden van de CDA-fractie ontvangen graag een reactie van
de regering op deze punten.
6.1. Politieke partij
Het wetsvoorstel heeft geen betrekking op «lokale» politieke partijen en
«lokale» afdelingen van landelijke politieke partijen. De leden van de
VVD-fractie vragen de regering dit nader te motiveren, met name waarom
er niet voor is gekozen om de voorschriften op de lokale afdelingen van
landelijke politieke partijen betrekking te laten hebben. Er kunnen ook
giften aan lokale afdelingen van landelijke partijen worden gegeven en
wel zodanig dat de landelijke partij minder financiële middelen aan de
lokale afdelingen hoeft te geven. Is transparantie hier ook niet op zijn
plaats? Gaarne krijgen zij een reactie van de regering.
Is de regering bereid, zo vragen de leden van de SP-fractie, na eventuele
aanname van dit wetsvoorstel gemeenten, provincies en waterschappen
te vragen een soortgelijke regeling te maken voor lokale, provinciale en
waterschapspartijen?
De leden van de ChristenUnie-fractie constateren dat de reikwijdte van het
onderhavig wetsvoorstel wordt beperkt tot de landelijke politieke
afdelingen. Deze leden vragen zich echter wel af waarom er wordt
gesproken van een voorlopige situatie welke kan veranderen na een
evaluatie. Deze leden verzoeken de regering middels een AMvB nadere
criteria vast te stellen ter invulling van deze evaluatie.
6.2. Neveninstellingen
In de memorie van toelichting lezen de leden van de VVD-fractie dat een
rechtspersoon als een neveninstelling van een politieke partij moet
worden aangemerkt, indien deze rechtspersoon er op gericht is uitsluitend
of in hoofdzaak ten bate van deze partij activiteiten of werkzaamheden te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 752, nr. 5

13

verrichten en de partij daar kennelijk voordeel bij heeft. Het verrichten van
de activiteiten moet een zeker structureel karakter hebben. Een organisatie
die incidenteel een activiteit ten bate van een partij verricht is geen
neveninstelling. Ook wordt opgemerkt dat de rechtspersoon moet
instemmen met de aanwijzing als neveninstelling. Wat gebeurt er als een
rechtspersoon dat weigert, maar wel regelmatig activiteiten verricht? Hoe
is dan de situatie? Wanneer is er sprake van een «structureel karakter»?
Gaarne krijgen de leden van de VVD-fractie een reactie van de regering.
Het komt de leden van de PvdA-fractie voor dat het criterium «uitsluitend
of in hoofdzaak» activiteiten of werkzaamheden te verrichten voor een
partij kan leiden tot onduidelijkheid of er al dan niet sprake is van een
neveninstelling. Wanneer is er bijvoorbeeld sprake van het verrichten van
activiteiten met «een zeker structureel karakter»? In hoeverre kan een
politieke partij bezwaar maken dan wel beroep aantekenen tegen een
beslissing van de minister van BZK om een neveninstelling aan te wijzen?
De leden van de D66-fractie zijn verheugd dat ook neveninstellingen onder
de werking van de wet worden gebracht. Zij hebben echter nog enkele
vragen over de exacte reikwijdte van de gehanteerde definitie. Vallen
onder deze definitie ook organisaties die, slechts, geld inzamelen onder
hun leden en dit aan de gelieerde partij doneren? Wat gebeurt er precies
als een rechtspersoon weigert in te stemmen met aanwijzing als neveninstelling? Kan de regering in relatie tot de thans in de Tweede en Eerste
Kamer vertegen-woordigde politieke partijen een overzicht verschaffen
van organisaties die zij op voorhand acht te vallen onder de reikwijdte van
het hier gehanteerde begrip «neveninstelling»?
6.3. Lokale afdelingen
De leden van de PvdA-fractie lezen dat er geen voorstellen worden
gedaan om de transparantie ten aanzien van bijdragen aan lokale partijen
of lokale partijafdelingen te vergroten. Het argument daarbij lijkt te zijn dat
er eerst ervaring moet worden opgedaan met dergelijke transparantie ten
aanzien van landelijke partijen, eer er regelgeving voor lokale partijen
komt. Dat argument achten de aan het woord zijnde leden niet afdoende.
Zij vrezen dat het risico van financiële beïnvloeding op lokaal niveau –
waar de afstand tot de volksvertegenwoordiging immers relatief gering is
en de aard van de beslissingen concreter – eerder groter dan kleiner is
dan op het landelijk niveau. Kan de regering hier nader op in gaan?
Waarom zouden schenkingen aan lokale afdelingen van partijen niet
openbaar hoeven te worden en die aan neveninstellingen van partijen
wel? Waarom komen giften die aan lokale afdelingen worden gedaan pas
onder de reikwijdte van deze wet op het moment dat die lokale afdeling
die gift overdraagt aan de landelijke partijorganisatie?
De leden van de D66-fractie merken op dat bijdragen aan de afdelingen
van een politieke partij uitgezonderd zijn van voorgestelde regeling. Zij
kunnen die keuze – ook op basis van de argumentatie die in de memorie
van toelichting (onder 6.1) naar voren wordt gebracht – niet goed duiden.
Zijn de extra uitvoeringslasten voor de regering een afdoende argument
om niet over te gaan tot regelgeving op dit gebied? Gelden voor de
lokale/provinciale politiek niet dezelfde principes omtrent transparantie als
landelijk? Hoe beoordeelt de regering het risico op de «schijn van
belangenverstrengeling» in de lokale en provinciale politiek? Deze
uitzondering strekt zich bovendien niet slechts uit tot lokale afdelingen
van landelijke partijen, maar ook tot lokale partijen. De aan het woord
zijnde leden constateren dan ook dat hier sprake is van een «lokaal
integriteitsvacuüm». Het voorstel om 5 jaar te wachten na inwerkingtreding de wet te evalueren en dan te bezien of het lokaal niveau hierin

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 752, nr. 5

14

betrokken dient te worden, vinden zij dan ook minder gelukkig. Zij
vernemen graag uitvoeriger waarom hiervoor is gekozen en wat de
reactie van de regering is op het voorstel van deze leden om ook de lokale
en provinciale politiek onder de werking van de Wfpp te brengen – al dan
niet middels hetzelfde regime. Daarbij zou de vraag ook aan de orde
moeten komen bij wie de taak dan belegd dient te worden om de
toezichtstaak uit te oefenen. Graag vernemen deze leden het oordeel van
de regering over de verschillende opties die daarvoor in aanmerking
zouden kunnen komen, zoals de burgemeester (die ook thans een rol heeft
in het waarborgen van de integriteit van de lokale democratie), de lokale
Rekenkamers dan wel het landelijk centraal beleggen van deze verantwoordelijkheid. Daarnaast vragen de aan het woord zijnde leden de
regering toe te lichten hoe wordt voorkomen dat giften via lokale
afdelingen worden gedaan en aldus een sluiproute is gecreëerd.
Bovendien vragen deze leden zich af op welke wijze de regering het zich
zou voorstellen dat lokale/provinciale overheden overgaan tot het stellen
van regels rondom toezicht op de financiering van uitsluitend lokaal of
provinciaal actieve partijen. Ten slotte vragen deze leden de regering een
overzicht te verschaffen van de regelingen die andere (West)-Europese
landen hebben getroffen ten aanzien van lokale partijen en lokale
afdelingen van landelijke politieke partijen.
6.4. Nieuwe partij
De leden van de ChristenUnie-fractie constateren dat ook (nieuwe)
partijen, die nog geen zetels hebben verworven, door het onderhavig
wetsvoorstel worden genoodzaakt openbaarheid van fondsen te geven,
maar zij vragen zich af in hoeverre dit voor deze nieuwe partijen, die vaak
kampen met een beperkt budget en personele bezetting, niet onevenredig
benadeeld zouden worden.
6.5. Kandidaten
De leden van de D66-fractie vragen op welke wijze bijdragen die door
kandidaten worden ontvangen van anonieme gevers worden behandeld
in onderhavig wetsvoorstel. Zien zij het juist dat anonieme bijdragen (art.
22) boven € 1 000 «gewoon» kunnen worden geaccepteerd, terwijl
partijen of neveninstellingen bedragen/bijdragen boven € 1 000 dienen
over te maken aan een door de regering aangewezen rekening ? Met
betrekking tot dat laatste punt vragen deze leden de regering een
inschatting te maken van de extra inkomsten die de regering als gevolg
hiervan verwacht te ontvangen.
7. Toezicht en sancties
De regeling in het voorgestelde artikel 34 voorziet in een maximale boete
van € 25 000, zo stellen de leden van de VVD-fractie vast. Bij algemene
maatregel van bestuur kunnen nadere regels worden gesteld over de
hoogte van de op te leggen boetes. Waarop is de hoogte van deze boete
gebaseerd? Welke criteria worden er gehanteerd bij het opleggen van de
boete, er is namelijk sprake van een «kan»-bepaling. De leden van de
VVD-fractie vragen voorts of er kan worden ingegaan op de inhoud van de
op te stellen algemene maatregel van bestuur.
De leden van de PvdA-fractie vragen de regering aan te geven op grond
van welke criteria de maximale hoogte van de boete van € 25 000 is
bepaald. Deelt de regering de mening dat dit in voorkomende gevallen
niet in verhouding kan staan tot de bedragen die gegeven kunnen
worden? Hoe oordeelt de regering bijvoorbeeld over een gift van
€ 250 000 die niet wordt openbaar gemaakt in het licht van een boete die

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 752, nr. 5

15

maximaal slechts 10% van dat bedrag kan zijn? Deelt de regering de
mening dat een boete in een dergelijk geval veel hoger zou moeten zijn,
dit om te voorkomen dat het loont om dergelijke bijdragen niet te
vermelden? En hoe verhoudt zich dit tot het gegeven dat bij
overschrijding van het bedrag van € 1 000 zoals dat in artikel 22 wordt
bedoeld, het hogere bedrag minus € 1 000 toekomt aan de staat?
Hoe gaat de regering, zo vragen de leden van de SP-fractie, voorkomen
dat politici of politieke partijen neveninstellingen oprichten die niet onder
het bereik van deze wet vallen? Hoe gaat zij voorkomen dat bijdragen
formeel worden opgesplitst over meerdere natuurlijke personen, zodat de
bijdragen alsnog niet openbaar hoeven worden gemaakt?
De leden van de fractie van D66 vragen de regering toe te lichten – en
indien mogelijk te kwantificeren in fte en euro’s – welke toezichtslasten
volgen uit onderhavig voorstel op landelijk niveau. Kan de regering hierbij
tevens aangeven welke intensiteit van toezicht zij voor zich ziet? Heeft de
regering met deze wet voldoende instrumenten in handen om partijen
danwel instellingen die weigeren mee te werken daar alsnog toe te
bewegen?
Daarnaast willen deze leden graag weten welke administratieve lasten
voor politieke partijen hieruit volgen. Is het onderhavige wetsvoorstel
onderworpen aan een toets door het Adviescollege Toetsing administratieve lasten (Actal)? Zo ja, wil de regering het oordeel van Actal aan de
Kamer doen toekomen? Zo nee, is de regering bereid dit oordeel alsnog in
te winnen?
De leden van de ChristenUnie-fractie constateren dat het de bevoegdheid
van de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties zal zijn om
de sanctie af te stemmen op de aard van de overtreding en de omstandigheden. Deze leden vragen om een nadere motivering waarom deze
beleidsvrijheid bij de minister moet liggen.
8. Bescherming van de persoonlijke levenssfeer
In de memorie van toelichting lezen de leden van de VVD-fractie dat het
CBP van oordeel was dat de verwerking van bijdrage, naam, adres en
woonplaats van een gever, zijnde een natuurlijk persoon, zoals die
voortvloeit uit het wetsvoorstel geen verwerking van bijzondere persoonsgegevens is, omdat uit een bijdrage niet rechtstreeks de politieke
gezindheid van betrokkene kan worden afgeleid. Deelt de regering deze
mening van het CBP? Waarom zou uit een bijdrage aan een politieke partij
niet rechtstreeks de politieke gezindheid van iemand kunnen worden
afgeleid? Als iemand geld aan een politieke partij geeft, is toch duidelijk
dat iemand sympathie voor die partij heeft. Gaarne krijgen de leden van
de VVD-fractie een reactie van de regering.
De leden van de SGP-fractie vragen zich af hoe de openbare registratie
van natuurlijke personen die een grotere gift geven aan een politieke partij
zich verhoudt tot het stemgeheim. Niemand is verplicht aan anderen
kenbaar te maken welke politieke voorkeur hij of zij heeft. Zou de
persoonlijke levenssfeer niet zodanig inbreuk gedaan worden door dit
wetsvoorstel dat anderen kunnen zien dat een natuurlijke persoon een
sterke betrokkenheid heeft bij één bepaalde politieke partij, waardoor
bijvoorbeeld ook bij sollicitatieprocedures daar gebruik van gemaakt zou
kunnen worden?
Om een goede beoordeling te kunnen geven van de inbreuk op de
persoonlijke levenssfeer zouden de leden van de SGP-fractie ook graag
vernemen of er een inschatting te maken is van het aantal natuurlijke

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 752, nr. 5

16

personen dat nu respectievelijk meer dan € 1 000 en meer dan € 4 500
doneert aan een politieke partij. Zijn daar gegevens over beschikbaar?
Indien er werkelijk sprake van is dat giften aan politieke partijen in de
regel beperkt van omvang zijn, doet zich ook de vraag voor of het vereiste
van registratie en openbaarmaking van giften opweegt tegen het
resultaat. Vormt een dergelijke procedure die hoe dan ook administratieve
lasten meebrengt voor partijen dan echt iets toe aan het opsporen van
ongewenste politieke beïnvloeding?
Artikelsgewijze toelichting
Artikel 1 Begripsbepalingen
Onderdeel b politieke partij
De leden van de GroenLinks-fractie vinden dat openbaarheid in financiering niet alleen voor verenigingen zou moeten gelden. Zij vragen zich
daarom af waarom in de definitiebepalingen gekozen is voor een
beperking tot politieke partijen. Zou openbaarheid van partijfinanciering
zich niet ook moeten uitstrekken tot politieke bewegingen zonder
rechtspersoonlijkheid of een andere rechtspersoonlijkheid dan die van een
vereniging? In het recente verleden hebben immers meerdere Leden als
eenmansfractie of als stichting aan het parlementaire proces deelgenomen. Zou daarom, met andere woorden, in de definitiebepaling niet
ook moeten worden opgenomen dat de voorgestelde bepalingen van
overeenkomstige toepassing zijn op leden van de Staten Generaal die niet
onder de definitie van een politieke partij vallen?
Artikel 13 minder of geen zetels
De leden van de SGP-fractie vragen zich af of artikel 12 en 13 niet op
eenvoudige wijze samengevoegd kunnen worden. Verder vragen zij zich
af waarom in artikel 13 het woord «ambtshalve» ontbreekt.
Artikel 15 splitsing
Gaarne krijgen de leden van de VVD-fractie een reactie van de regering.op
de vraag in hoeverre de regeling in het voorgestelde artikel 15 inzake
splitsing van fracties afwijkend is van het artikel 15 in de huidige wet.
Als door splitsing van een fractie in de Tweede Kamer niet twee politieke
partijen in de zin van de Kieswet ontstaan, blijft dan het subsidiebedrag
voor de oorspronkelijke politieke partij gelijk, zo vragen de leden van de
CDA-fractie. Met andere woorden: heeft het financiële consequenties voor
de oorspronkelijke politieke partij, of de afgesplitste fractieleden, al dan
niet een politieke partij in de zin van de Kieswet te vormen?
Artt.19 en 20 financiële administratie
In de toelichting bij deze artikelen lezen de leden van de VVD-fractie dat
van bijdragen van minder dan € 1 000 administratie achterwege kan
blijven. Maar wat dan als iemand in een jaar zes keer € 900 overmaakt
naar een politieke partij? Dan komt het bedrag boven de € 4 500. Gaarne
krijgen de leden van de VVD-fractie een reactie van de regering.
Waarom kan van (onderlinge) bijdragen tussen neveninstellingen en
politieke partijen eveneens registratie achterwege blijven? Het gaat bij
neven-instellingen toch niet alleen om jongerenorganisaties en wetenschappelijke instituten van de politieke partijen. Gaarne krijgen de leden
van de VVD-fractie een reactie van de fractie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 752, nr. 5

17

De leden van de SGP-fractie constateren dat bijdragen van neveninstellingen niet geregistreerd hoeven te worden. Kan worden toegelicht
waarom bijdragen van afdelingen aan de partij wel geregistreerd worden?
Mede in het licht van de opmerkingen die in het algemene deel gemaakt
zijn, vragen de leden van de SGP-fractie zich ook af of de gebundelde door
plaatselijke afdelingen geïnde contributies die doorgegeven worden aan
de landelijke partij als gewone contributie van de leden ook geregistreerd
dienen te worden. Zo ja, hoe verhoudt zich dit dan tot de opmerking in
paragraaf 5.1 van de toelichting dat ledencontributies niet onder het
begrip bijdrage vallen?
Artikel 21 bijdrage in natura
De leden van de CDA-fractie vragen of bijdragen in natura ook in andere
West-Europese landen aan regelgeving zijn onderworpen. Zo ja, op welke
wijze? Geldt de regeling voor bijdragen in natura ook voor neveninstellingen? Zo ja, geldt de bedoelde regeling ook voor neveninstellingen die
niet uitsluitend, maar wel in hoofdzaak ten bate van de partij activiteiten
of werkzaamheden te verrichten? Zo ja, in hoeverre dient er dan een
verband te zijn tussen de ontvangen bijdragen en de aard van de
activiteiten of werkzaamheden?
Artikel 22 anonieme bijdragen
Betekent, zo vragen de leden van de CDA-fractie, de regeling voor
anonieme bijdragen in natura dat de politieke partij de waarde die boven
de € 1 000 uitgaat, aan het ministerie van BZK moet overmaken?
Overigens zijn deze leden benieuwd naar voorbeelden van deze bijdragen.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen zich af met betrekking tot
anonieme donaties, verankerd in de artikelen 20 lid 2(a) en artikel 22,
welke garanties er gegeven kunnen worden met betrekking tot transparantie en het tegengaan van fraude.
Artikel 27 verkiezingsperiode
In de verkiezingstijd geldt er een specifieke openbaarmakingsplicht, zo
stellen de leden van de VVD-fractie vast. De daar geschetste situatie zal
doelen op reguliere verkiezingen. Hoe ziet de regeling eruit in geval van
tussentijdse verkiezingen, zo vragen de leden van de VVD-fractie.
De leden van de D66-fractie vinden de toelichting voor het opnemen van
artikel 27 – «gelet op het belang van bijdragen in de verkiezingstijd» – te
summier. Waarom is in verkiezingstijd een specifieke openbaarmakingsplicht nodig, naast de reguliere openbaarmaking op grond van artikel 24?
Is juist in die periode niet een grote mate van zorgvuldigheid vereist ?
Vergt die zorgvuldigheid niet, dat ook deze openbaarmaking vergezeld
gaat van een accountantsverklaring? En als er onvoldoende tijd is voor het
uitbrengen van zo’n verklaring, kan dan niet beter worden afgezien van de
verplichting van artikel 27 ?
Artikel 28 individuele kandidaten
Ook voor individuele kandidaten, geplaatst op de kandidatenlijst van een
politieke partij die deelneemt aan een verkiezing van de Tweede Kamer, is
er een openbaarmakingsplicht, zo lezen de leden van de VVD-fractie. In
hoeverre verschilt deze regeling van de regeling in artikel 27? In hoeverre
is te bepalen of een gift is gegeven met het oogmerk op de kandidatuur
van een persoon? Vallen giften in natura er ook onder? Hoe verhoudt één

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 752, nr. 5

18

en ander zich tot de privacybescherming? Gaarne krijgen de leden van de
VVD-fractie een reactie van de regering.
Is het waar, zo vragen de leden van de CDA-fractie, dat de periode voor
openbaar te maken bijdragen voor individuele kandidaten een jaar langer
is dan voor politieke partijen? Zo ja, wat is de reden van dit onderscheid?
Is het juist, dat er geen relatie hoeft te zijn tussen de ontvangen bijdragen
en de politieke ambities van de individuele kandidaat?
Artikel 35 strafbare feiten
Met betrekking tot artikel 35 vragen de leden van de D66-fractie waarom
dit artikel is opgenomen. De memorie van toelicht geeft daarvoor geen
uitsluitsel. Hoe verhoudt artikel 35 zich tot artikel 162, eerste lid, aanhef en
onder c, van het Wetboek van Strafvordering? Heeft de regering zich
ervan verzekerd dat de officier van justitie in voldoende mate gevolg zal
geven aan aangiftes als hier aan de orde? Zo niet, wat is dan het belang
van artikel 35, indien de officier van justitie zijn gebruikelijke discretionaire
ruimte behoudt om tot nader onderzoek en vervolging over te gaan?
Bestaat niet het risico dat de wijze waarop de officier deze discretionaire
ruimte benut – ook als deze slechts is gebaseerd op overwegingen van
werkdruk en prioriteitstelling – een politieke lading krijgt?
Artikel 43 inwerkingtreding
De leden van de VVD-fractie vragen de regering de volgende passage
nader te motiveren. De inwerkingtredingsbepaling maakt een gefaseerde
invoering van het stelsel mogelijk. Bij koninklijk besluit kan de inwerkingtreding voor artikelen en onderdelen verschillend worden vastgesteld. Er
wordt gesteld dat bij de invoering wordt uitgegaan van een groeimodel,
waarbij jaarlijks wordt bezien welke onderdelen aan de werking van het
stelsel worden toegevoegd. Waarom wordt een gefaseerde invoering van
het stelsel mogelijk gemaakt? Wat betekent dat voor de transparantie van
het stelsel? Gaarne krijgen de leden van de VVD-fractie een reactie van de
regering.
De voorzitter van de commissie,
Dijksma
De adjunct-griffier van de commissie,
Hendrickx

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 752, nr. 5

19