Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

29 279

Rechtsstaat en Rechtsorde

Nr. 177

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VEILIGHEID EN JUSTITIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 14 november 2013
1. Inleiding
In mijn brief van 5 juli 20131 heb ik toegelicht hoe ik met behulp van
innovatieve werkwijzen, vakmanschap en heterdaadkracht strafzaken
sneller, slimmer, beter en transparanter wil afhandelen. In deze voortgangsrapportage licht ik u, mede namens de Staatssecretaris van
Veiligheid en Justitie, in (paragraaf 3) over de voortgang van de
versterking van de prestaties in de strafrechtketen (VPS). VPS richt zich op
een structurele en op de toekomst gerichte versterking van de strafrechtketen. Mijn ambities en doelstellingen zijn gericht op het jaar 2016 en
hierna. De resultaten van VPS zullen de komende tijd, te beginnen
volgend jaar, zichtbaar worden. Er zijn inmiddels diverse ontwikkelingen
in gang gezet die ik in deze brief toelicht. Over de stand van zaken met
betrekking tot de digitalisering van de strafrechtketen informeer ik u
afzonderlijk in een brief over het Geïntegreerd Processysteem Strafrecht
(GPS) in relatie tot VPS en KEI. De brief over GPS ontvangt u tegelijk met
deze brief.
Naast de ontwikkelingen die VPS in gang zet ondervindt de strafrechtketen ook de gevolgen van de organisatorische veranderingen door de
herziening van de gerechtelijke kaart (HGK) en de vorming van de
nationale politie. Om het functioneren van en de samenwerking binnen de
strafrechtketen tijdens deze transitieperiode te versterken en om aanloopproblemen op te lossen heb ik aanvullende maatregelen getroffen. In deze
brief informeer ik u in paragraaf 4 hierover. Ook monitor ik het functioneren van de rechtbanken Gelderland en Overijssel. Dit heb ik uw Kamer
bij de behandeling van de Splitsingswet van het arrondissement
Oost-Nederland in de arrondissementen Gelderland en Overijssel
toegezegd. De eerste kwantitatieve resultaten zijn omstreeks april 2014
beschikbaar. Ik zal over de resultaten zo spoedig mogelijk daarna aan uw
Kamer en de Eerste Kamer rapporteren.
1

kst-29279-177
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Kamerstuk 29 279, nr. 165.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 279, nr. 177

1

2. Samenvatting
Uit deze brief blijkt dat er inmiddels belangrijke ontwikkelingen in gang
zijn gezet om de strafrechtketen sneller, slimmer, beter en transparanter te
laten presteren. Ik heb maatregelen getroffen waardoor de kwaliteit van
de aangifte, intake en opsporing bij de politie verbetert. Met de
ZSM-werkwijze heb ik de aanpak van veel voorkomende criminaliteit een
nieuwe betekenisvolle vorm gegeven, waarin vele ketenorganisaties direct
en hecht samenwerken. De rechtspraak heeft zich hierbij aangesloten met
een versnellingstraject voor eerste en tweede aanleg. De ketenorganisaties maken nieuwe kwaliteitsafspraken die de afdoening van zaken moet
verbeteren en versnellen. Toegewerkt wordt naar het persoonsgericht,
sneller en beter executeren van strafrechtelijke beslissingen door onder
meer de start van het Administratie- en Informatie-Centrum voor de
Executieketen per 1 januari 2014. De ontwikkeling naar de digitalisering
van de strafrechtketen heb ik in gang gezet en in januari 2014 starten
hiertoe proeftuinen in Groningen en Rotterdam. Digitalisering is een
belangrijke basis voor het beter functioneren van de keten. Met het in
consultatie zijnde wetsvoorstel digitale processtukken creëer ik de
randvoorwaarde voor de ketenorganisaties om hierop door te pakken.
Daarnaast is mijn wetgevingsprogramma dat tot herijking en modernisering van onder meer het Wetboek van strafvordering leidt, in volle gang.
Het voorgaande neemt niet weg dat er transitievraagstukken en
problemen zijn die nu het dagelijkse presteren van de strafrechtketen
beïnvloeden. Op regionaal niveau worden daarvoor concrete maatregelen
getroffen door de ketenorganisaties.
Ik monitor de ontwikkelingen op landelijk niveau en effen waar dat nodig
is het pad om actuele knelpunten weg te nemen.
3. Versterking Prestaties Strafrechtketen
In mijn brief van 5 juli jl. heb ik u geïnformeerd dat ik in 2016 het volgende
bereikt wil hebben in het kader van de versterking van de prestaties in de
strafrechtketen:
1. De ongewenste uitstroom van zaken is geminimaliseerd:
a) méér zaken worden succesvol afgerond en
b) veroordeelden ondergaan hun straf daadwerkelijk;
2. De in-, door- en uitstroom van zaken in de keten is inzichtelijk en
transparant;
3. Digitale informatie-uitwisseling, ook met de advocatuur en de burger is
de norm in de keten;
4. De doorlooptijden zijn aanzienlijk verkort;
5. Het aangifteproces is een hoogwaardig dienstverleningsproces waarbij
de burger eenvoudig aangifte kan doen en snel en effectief wordt
geholpen;
6. Het Wetboek van Strafvordering en relevante wetgeving zijn aangepast.
In gang gezette ontwikkelingen
Er zijn in alle fasen van de strafrechtketen concrete stappen gezet die
leiden tot een versterking van de prestaties van de strafrechtketen. Een
aantal ontwikkelingen benoem ik hieronder:
• De dienstverlening in het kader van het aangifteproces is verbeterd: de
burger krijgt nu al bij 97% van de aangiften van woninginbraak binnen
twee weken een terugkoppeling van de politie;
• De kwaliteit van het aangifteproces wordt de komende tijd verder
verbeterd door onder meer de verhoging van het opleidingsniveau van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 279, nr. 177

2

•
•
•

•

•
•

•

•

•

•

de intake medewerkers en de verhoging van de kwaliteit van hulpofficieren van justitie;
Het nieuwe sepotbeleid van het OM is vastgesteld;
De nieuwe Aanwijzing voor de opsporing treedt naar verwachting
begin 2014 in werking;
Het BOSZ-systeem – dat inzicht geeft in het aantal en de soorten
onderhanden zaken, inclusief genomen beslissingen – is bij de politie
geïmplementeerd. In de eerste helft van 2014 is dat ook het geval bij
OM;
De ZSM-werkwijze – waarmee veelvoorkomende criminaliteit op een
slimme, snelle en zorgvuldige wijze wordt afgehandeld – is landelijk
uitgerold;
Het wetsvoorstel digitale processtukken is in consultatie gegaan;
De rechtspraak voert een ingrijpende vernieuwingsagenda uit die leidt
tot versnelling, vereenvoudiging en digitalisering van het strafproces
met een programma KEI2-straf (rechtbank, hof, Hoge Raad);
KEI-Straf ontwikkelt kwaliteitsnormen en -criteria waaraan de bij de
rechter aan te leveren zaken moeten voldoen. Deze zullen naar
verwachting in 2015 landelijke werking krijgen;
In 2014 start de rechtspraak in proeftuinen met een werkwijze om
regulier snel opvolging te kunnen geven van zaken waarvoor het OM
aan de ZSM-tafel besluit om te dagvaarden, of waarin een verdachte
verzet aantekent tegen een door het OM opgelegde strafbeschikking,
met een systeem van supersnelrecht, snelrecht (binnen 3 respectievelijk 17 dagen) en ZSM-politierechterzittingen. Beoogd wordt deze
werkwijze in 2015 in te voeren;
Per 1 januari 2014 start het Administratie- en Informatie-Centrum voor
de Executieketen (AICE) bij het Centraal Justitieel Incassobureau
(CJIB). Met het AICE wordt de uitvoering van alle strafrechtelijke
beslissingen persoonsgericht, waarmee de uitvoering sterk kan
worden versneld en verbeterd en daarmee uitval in de executieketen
wordt voorkomen;
Een reeks wetsvoorstellen die leiden tot een versterking van de
prestaties van de strafrechtketen, zijn in behandeling bij het parlement
of in voorbereiding. Het wetsvoorstel herziening tenuitvoerlegging
strafrechtelijke beslissingen dat op 3 november jl. in consultatie is
gegaan, betekent de herziening van Boek 5 van het Wetboek van
Strafvordering en luidt daarmee de herijking en modernisering van dit
wetboek in.

Aangifte en opsporing
Ten behoeve van het aangifteproces heb ik in mijn brief d.d. 9 juli 20133
toegelicht op welke manier het aangifteproces bij de politie wordt
verbeterd. Ik doe dit langs twee sporen: het verhogen van de kwaliteit van
de intake en het verhogen van de kwaliteit van de afhandeling van de
aangifte. Het wordt de burger, maar ook de ondernemer, mogelijk
gemaakt wáár dan ook, aangifte te doen. Aangifte op maat: telefonisch,
via internet, op het politiebureau of thuis. Met de realisatie van de
nationale politie is voor de burger de dienstverlening direct en merkbaar
verbeterd. Burgers kunnen sinds 1 januari jl. makkelijker aangifte doen en
krijgen nu al bij 97% van de woninginbraken binnen twee weken een
telefonische terugkoppeling. In 2014 ontvangen aangevers van high
impact crimes (zoals inbraak, overvallen, straatroof) eveneens binnen
14 dagen een persoonlijke terugkoppeling.
Andere maatregelen op dit terrein zijn de verhoging van het opleidingsniveau van de intake medewerkers en de verhoging van de kwaliteit van
2
3

Kwaliteit en Innovatie Rechtspraak.
Kamerstuk 29 628, nr. 404.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 279, nr. 177

3

hulpofficieren van justitie. Deze maatregelen worden voor het jaar 2014
gedekt binnen de begroting van VenJ en vervolgens bekostigd uit een
deel van de eerste tranche van € 40 miljoen van de bredere intensivering
van € 105 miljoen die conform regeerakkoord beschikbaar is om de
prestaties van de politie te versterken. Hierbij is nadrukkelijk oog voor de
prestaties van de (strafrecht-)keten in den brede. Ik informeerde u hierover
bij brief van 19 juni 20134. Daarnaast wordt personeel aangenomen op het
niveau van het Hoger Beroepsonderwijs en Wetenschappelijk Onderwijs
om de kwaliteit en het niveau van het personeel te verhogen om onder
meer financieel-economische criminaliteit en cybercrime beter aan te
pakken.
De handhaving op straat wordt versterkt met digitale middelen. Bij
veelvoorkomende overtredingen is het streven vanaf ultimo 2014 geen
papieren bonnen meer te overhandigen. Inmiddels is hiertoe op 11 juli
2013 het Wetsvoorstel digitale handhaving veelvoorkomende overtredingen bij uw Kamer ingediend.
Naar verwachting treedt begin 2014 de nieuwe Aanwijzing voor de
opsporing in werking. De aanwijzing beschrijft het afwegingskader
waarbinnen de keuzes gemaakt worden of in een zaak tot opsporing wordt
overgegaan en vormt daarmee de richtlijn voor de reactie van de
opsporingsdiensten en het OM op gepleegde strafbare feiten. De
Aanwijzing is verdeeld in verschillende type zaken (heterdaad-kant en
klaarzaken, veelvoorkomende criminaliteit, High impact crime, ondermijningszaken). Hierdoor kan meer recht worden gedaan aan de specifieke
gevoeligheden rondom een zaak, alsmede aan de ernst en het gewicht
van delicten en het gewicht van een maatschappelijk probleem waarmee
de zaak een relatie heeft.
Bij de politie is inmiddels het BOSZ-systeem geïmplementeerd. Ook het
OM is op de ZSM locaties op BOSZ aangesloten en een totale uitrol bij het
OM is voorzien in de eerste helft van 2014. Het «zicht op zakensysteem»
maakt het mogelijk te voorzien in een sluitende verantwoording van de
in-, door-, uit- en retourstroom tussen de politie en het OM. Met ingang
van 2014 wordt elke door de politie aan het OM aangeleverde zaak
geregistreerd in het BOSZ-systeem. Hiermee wordt gevolg gegeven aan
de oproep in het rapport «Prestaties in de strafrechtketen» van de
Algemene Rekenkamer om vooral in de opsporingsfase beter zicht en grip
te krijgen op de in-, door-, uit- en retourstroom van zaken.
Vervolging en ZSM
In samenhang met de hiervoor genoemde Aanwijzing is het nieuwe
sepotbeleid van het OM vastgesteld. Kern van het nieuwe beleid is dat in
alle zaken waarin een verdachte is geïdentificeerd, de beslissing over al
dan niet vervolgen wordt genomen door het OM. De conclusie van de
Algemene Rekenkamer5 dat de politie in sommige gevallen zonder
mandaat van het OM zou seponeren is hiermee opgevolgd.
De ZSM-werkwijze, gericht op het snel, selectief en zorgvuldig routeren en
afhandelen van strafzaken bij «veel voorkomende criminaliteit» van
volwassenen is landelijk uitgerold. Hetzelfde geldt voor de ZSM-jeugdwerkwijze. Alle tien de ZSM-locaties in het land zijn inmiddels 7x14 uur
geopend. Steeds aanwezig zijn het OM en de politie. De reclassering, de
Raad voor de Kinderbescherming en Slachtofferhulp Nederland sluiten
hierbij aan, per locatie variërend van 5x8 tot 7x12 uur. Op alle locaties
4
5

Kamerstuk 29 628, nr. 401.
Kamerstuk 33 173, nr. 2.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 279, nr. 177

4

levert de Verdachtenmonitor/BOSZ een overzicht van alle aangehouden
en deels ook al ontboden verdachten in het ZSM-proces. Zo hebben de
betrokken ketenpartners zicht op de actuele status van een verdachte.
Ruim 80% van de maandelijkse potentiële ZSM-instroom stroomt thans bij
de ZSM-locaties binnen. Ongeveer 43% van de ZSM-zaken krijgt binnen
een dag een eerste beoordeling; na een maand is 87% beoordeeld. Van de
zaken waarbij een ZSM-officier beslist tot afdoening wordt ruim de helft
ook door de officier afgehandeld, voornamelijk door een OM-strafbeschikking, een Taakstraf-OM-zitting of transactie. De andere helft wordt
gedagvaard; 8% daarvan voor een snelrecht- of supersnelrechtzitting. In
veel gevallen worden slachtoffers actief benaderd voor eventuele
vergoeding van schade.
De ketenpartners – OM, politie, reclassering, Raad voor de Kinderbescherming, Slachtofferhulp Nederland en Halt – werken intensief samen.
De partners van de keten – rechtspraak en advocatuur – bereiden zich
door middel van ZSM-pilots op nauwere samenwerking voor. ZSM zal
stap-voor-stap de staande praktijk zijn voor het routeren en afhandelen
van zaken in de sfeer van de veelvoorkomende criminaliteit van volwassenen. De komende tijd worden de ZSM-processen op onderdelen verder
ontwikkeld en verankerd binnen de ketenorganisaties. De uitwerking
hiervan houdt gelijke tred met de herinrichting die enkele organisaties nu
ondergaan en de versterking van de banden tussen alle ketenpartners.
Berechting
Door de rechtspraak wordt een ingrijpende vernieuwingsagenda
uitgevoerd die leidt tot versnelling, vereenvoudiging en digitalisering van
het strafproces.
In nauwe samenwerking met het OM en de politie en binnen de kaders
van VPS voert de rechtspraak het programma KEI-straf uit. Het
programma KEI-straf richt zich vooral op innovaties in de zogeheten
verticale keten (rechtbank, hof, Hoge Raad) met als doel het strafproces
zowel qua logistiek als procesinhoud te vereenvoudigen, te versnellen en
minder kwetsbaar te maken.
Het programma KEI-Straf heeft een aantal kansrijke initiatieven geadopteerd die kunnen worden beproefd in een drietal proeftuinen: de
rechtbank Noord-Nederland voor het werkproces standaardzaken, de
rechtbank Rotterdam voor het werkproces maatwerkzaken en het
gerechtshof Den Haag voor het werkproces hoger beroep. Voorbeelden
van kansrijke initiatieven die geadopteerd zijn door het programma
betreffen de «verkeerstoren» en het «transferium». De digitale ondersteuning van die verkeerstoren maakt een betere planning van zittingen
mogelijk door bijvoorbeeld daarbij de verhinderdata van procesdeelnemers te betrekken alsook de voorspellingen die kunnen worden gedaan
over de benodigde zittingscapaciteit op basis van de zaakstromen bij de
opsporingsinstanties en het OM. Het transferium is een soort zenuwcentrum, naar het voorbeeld van een controlekamer bij een distributiecentrum. Aldaar komt het berichtenverkeer binnen over de zaakstromen
alsook over afwijkingen die daar in het transferium snel worden
afgehandeld. De verwachting is dat hiermee het aantal aanhoudingen van
strafzaken aanzienlijk kan worden teruggebracht en dat vrijkomende
zittingscapaciteit direct kan worden opgevuld.
In het kader van dit programma werkt de rechtspraak met ketenpartners
aan kwaliteitsnormen en -criteria. Deze kwaliteitsnormen – van
overwegend logistieke en/of administratieve aard- richten zich op de
tussen- en eindproducten, zoals deskundigheidsrapporten, processenverbaal en vonnissen. De kwaliteitsnormen worden, voor zover ze niet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 279, nr. 177

5

worden opgenomen in wet of regelgeving, ondergebracht in een
geactualiseerd landelijk procesreglement dat naar verwachting in 2015 is
vastgesteld en geïmplementeerd.
Voor zaken waarvoor het OM aan de ZSM-tafel besluit te dagvaarden, of
waarin een verdachte verzet aantekent tegen een door het OM opgelegde
strafbeschikking, zal snelle opvolging bij de rechter plaatsvinden. Het
voorstel is om zaken die zich daarvoor lenen via een supersnelrecht- of
snelrechtzitting (binnen 3 respectievelijk 17 dagen) af te doen en de
overige zaken op een ZSM-politierechterzitting. In 2014 wordt deze
werkwijze met de ketenpartners in regionale proeftuinen uitgewerkt.
Beoogd wordt deze werkwijze te verankeren in het landelijk Strafprocesreglement voor de rechtbanken in 2015. Ook in tweede aanleg zal een
vervolg op ZSM zaken worden ingericht. Daarbij zal worden geput uit de
kennis en ervaring die is opgedaan in versnellingsprojecten bij de
gerechtshoven Den Haag, Amsterdam («Fast Lane»), Arnhem-Leeuwarden
(«A12») en ’s-Hertogenbosch («Het Digitale Hof»).
Executie
Per 1 januari 2014 gaat het Administratie- en Informatie-Centrum voor de
Executieketen (AICE) bij het Centraal Justitieel Incassobureau (CJIB) van
start. Het AICE gaat fungeren als spin in het web in de executieketen en
als de administratieve verwerker voor de uitvoering van strafrechtelijke
beslissingen. Toegewerkt wordt naar het persoonsgericht, sneller en beter
executeren van strafrechtelijke beslissingen, waarmee uitval in de
executieketen wordt voorkomen Zo zal bij het AICE straks bij de aanlevering van een executeerbare beslissing onmiddellijk zichtbaar zijn of, en
zo ja, welke andere straffen jegens een veroordeelde nog openstaan,
waarmee sneller en beter tot executie kan worden overgegaan. Nu komt
het bijvoorbeeld voor dat pas bij ontslag uit detentie blijkt dat betrokkene
nog een geldboete heeft openstaan.
Daarnaast wordt in 2014 gestart met de bouw van een Centrale
Voorziening Executieopdrachten (CVE) bij het AICE. Door deze voorziening
worden executieopdrachten richting politie op landelijk niveau aangeboden en is het voor de politie meer inzichtelijk of iemand een strafrechtelijke beslissing heeft openstaan. Door de inzet van mobiel werken (met
behulp van een handcomputer) bij de politie kan straks de politieagent op
straat zien of de persoon tegenover hem een boete of gevangenisstraf
heeft openstaan.
In de executieketen zijn digitale voorzieningen getroffen om de kwaliteit
en de snelheid van de tenuitvoerlegging van strafrechtelijke beslissingen
te kunnen verbeteren. Begin september hebben het OM en het CJIB een
geautomatiseerde interface in gebruik genomen waarlangs het OM op
eenduidige wijze complete vonnissen aanlevert bij het CJIB. Voorheen
werden de strafcomponenten uit de vonnissen afzonderlijk aangeleverd.
Gelijktijdig implementeert het CJIB administratieve voorzieningen,
waarmee de basis wordt gelegd voor volledig (digitaal) zicht en grip op de
tenuitvoerlegging van strafrechtelijke beslissingen.
In 2014 zullen de interface en de administratieve voorzieningen dusdanig
worden ontwikkeld, dat alle (thans via het CJIB geleide) strafrechtelijke
beslissingen eenduidig en exclusief via het AICE zullen worden gerouteerd. Daarmee zal een belangrijke stap zijn gezet op weg naar digitale
informatie-uitwisseling in de strafrechtketen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 279, nr. 177

6

Modernisering en herijking Wetboek van Strafvordering en relevante
wetgeving
Zoals ik in mijn brief van 5 juli jl. heb aangekondigd is het project tot
herziening en stroomlijning van de regeling van de (bijzondere) opsporingsbevoegdheden van start gegaan. Daarnaast worden ook de
regelingen van de overige dwangmiddelen, de vervolging en de
berechting en het hoger beroep, inclusief de rechtsmiddelen herzien. Voor
deze wetsvoorstellen is een nieuwe indeling en opzet van het Wetboek
van Strafvordering noodzakelijk. In het voorjaar van 2014 informeer ik u
hier nader over. Met de herziening van Boek 5 (de tenuitvoerlegging) en
een deel van Boek 4 (internationale rechtshulp) van het Wetboek van
Strafvordering is al reeds een start gemaakt. Dit is mogelijk omdat het
goed afgebakende onderdelen van het wetboek zijn, die ook in een
nieuwe opzet en indeling van het wetboek, achterin zullen worden
geplaatst.
Het concept-wetsvoorstel herziening tenuitvoerlegging strafrechtelijke
beslissingen is op 3 november 2013 in consultatie gegaan. Dit
wetsvoorstel heeft betrekking op een algehele herziening van Boek 5 van
het Wetboek van Strafvordering, en regelt onder andere de overheveling
van de verantwoordelijkheid voor de tenuitvoerlegging van het OM naar
de Minister van Veiligheid en Justitie. Hierbij wordt de Minister verantwoordelijk voor (de regie op) de tenuitvoerlegging. De meer dan veertig
verschillende rechterlijke procedures die zien op het verkrijgen van een
(vervolg) beslissing in de tenuitvoerlegging worden met drie kwart
teruggebracht door stroomlijning en harmonisatie. Daarmee wordt onder
meer beoogd de lasten van het OM en de rechtspraak te verminderen
zonder dat dit ten koste gaat van de rechtsbescherming. Het conceptwetsvoorstel bevat tevens een wettelijke basis voor de herziening en
modernisering van de betekeningsvoorschriften, waarmee wordt beoogd
sneller een voor tenuitvoerlegging vatbare beslissing te verkrijgen. Onder
meer wordt digitale betekening mogelijk gemaakt.
Het concept-wetsvoorstel waarmee de regeling inzake internationale
rechtshulp in strafzaken in het Wetboek van Strafvordering wordt herzien
zal in begin volgend jaar in consultatie gaan. Doel hiervan is om de
regeling effectiever toepasbaar te maken. Voorts wordt de regeling op
onderdelen gestroomlijnd en een aantal in de praktijk ervaren knelpunten
weggenomen.
Naast de herstructurering en modernisering van het Wetboek van
Strafvordering is wetgeving in procedure die op onderdelen de prestaties
van de keten versterken.
Het wetsvoorstel uitbreiding gronden voorlopige hechtenis (Kamerstuk
33 360) is aanhangig bij de Eerste Kamer. De mogelijkheid een verdachte
in voorlopige hechtenis te nemen tot aan de zitting kan zowel een
positieve bijdrage leveren aan een snelle rechterlijke beslissing, als aan
een snellere tenuitvoerlegging van die rechterlijke beslissing. Het gaat dan
om de groep ergerlijke misdrijfplegers in de openbare ruimte of tegen
personen in de uitoefening van een publieke taak.
De Wijziging van de Paspoortwet in verband met onder meer de status
van de Nederlandse identiteitskaart (33 440 (R 1990) is inmiddels
aanhangig bij de Eerste Kamer. In dit wetsvoorstel wordt onder andere
een verruiming van de paspoortsignalering geregeld, hetgeen de
opsporingskansen van onherroepelijk veroordeelden vergroot en
daardoor bijdraagt aan het verkleinen van de uitval bij de tenuitvoerlegging.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 279, nr. 177

7

Het wetsvoorstel digitale handhaving veelvoorkomende overtredingen
(Kamerstuk 33 697) en het wetsvoorstel versterking presterend vermogen
(Kamerstuk 33 747) van de politie zijn inmiddels aanhangig bij uw Kamer.
Beide wetsvoorstellen beogen de administratieve lasten voor de politie te
verminderen onder andere door het afschaffen van de zogenaamde
combi-bon en het vereenvoudigen van het opvragen van camerabeelden.
Het wetsvoorstel digitale processtukken (digitaal strafdossier) is in oktober
2013 in consultatie gegaan. Het wetsvoorstel digitale processtukken maakt
het mogelijk dat processtukken digitaal beschikbaar worden gesteld in de
strafrechtsketen en aan de advocatuur en de burger. Ook regelt het
wetsvoorstel het verkeer voor het digitaal doen van aangifte, het digitaal
indienen van verzoeken, schrifturen en klaagschriften en het digitaal
instellen van rechtsmiddelen.
Het wetsvoorstel dadelijke tenuitvoerlegging van rechterlijke beslissingen
is inmiddels voor advies voorgelegd aan de ketenpartners en adviesorganen. Het wetsvoorstel regelt dat uitspraken in eerste aanleg dadelijk ten
uitvoer worden gelegd, als er sprake is van de oplegging van een
vrijheidsbenemende straf of maatregel van een jaar of langer voor
delicten en sprake is van een of meer slachtoffers of nabestaanden
alsmede in alle gevallen dat een vrijheidsbenemende straf of maatregel
van twee jaar of langer is opgelegd. De rechter in hoger beroep kan de
tenuitvoerlegging schorsen. De dadelijke tenuitvoerlegging van sancties
draagt bij aan een snelle tenuitvoerlegging en vermindering van uitval.
4. Maatregelen tijdens de transitieperiode
VPS ziet op structurele aanpassingen die de prestaties in de strafrechtketen op middellange en langere termijn moeten verbeteren. Daarnaast
constateer ik dat er in de keten sprake is van knelpunten die onvermijdelijk
samenhangen met de gevolgen van omvangrijke organisatorische
veranderingen door de invoering van de nieuwe gerechtelijke kaart en de
vorming van de nationale politie. De reorganisaties binnen de rechterlijke
organisatie en de politieorganisatie brengen met zich mee dat bestaande
werkwijzen ingrijpend worden aangepast en dat er op het gebied van
huisvesting en digitalisering aanpassingen plaatsvinden.
De organisatorische knelpunten worden op korte termijn op regionaal
niveau door het OM en de Rechtspraak aangepakt en opgelost. Dit zal op
korte termijn leiden tot verbetering van concrete organisatorische
knelpunten op het gebied van onder meer werkhoeveelheden, kwaliteitstoetsing en de inzet van zittingscapaciteit. Om duidelijk te maken dat in dit
verband op regionaal niveau veel activiteiten worden ontplooid, schets ik
in het onderstaande enkele voorbeelden:
• Het incidentenformulier van het arrondissement Noord-Holland. Met
behulp van dit formulier kan inzichtelijk worden gemaakt wat de aard
en omvang is van logistieke knelpunten die zich tijdens een strafzitting
kunnen voordoen. Op basis daarvan voeren de rechtbank en het parket
aldaar tactische overleggen om concrete problemen op te lossen;
• De inzet van extra kwaliteitscontroles door het parket Zeeland-West
Brabant. Hiermee wordt getracht om een plotselinge stijging in het
nietigheidspercentage van dagvaardingen die zich eerder dit jaar
voordeed omlaag te brengen;
• In de regio’s Den Haag, Rotterdam en Amsterdam wordt gewerkt aan
het versnellen van «High Impact Crime» zaken in eerste aanleg en
hoger beroep. Hierbij werken verschillende ketenpartners intensief
samen;
• Sneller afdoen van een groot aantal drugszaken met bolletjesslikkers
op Schiphol: reductie doorlooptijd van 3 maanden naar 2 weken;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 279, nr. 177

8

•

In Noord-Nederland is in Groningen de doorlooptijd van TUL zittingen
van gemiddeld 86 dagen naar 58 dagen teruggebracht.

In totaal zijn er in de regio’s ongeveer 60 projecten opgestart en door het
Ministerie financieel ondersteund. Begin 2014 zal het merendeel van deze
projecten resultaten opleveren.
In mijn brief van 5 juli jl. heb ik u geïnformeerd dat het OM en de
Rechtspraak een landelijke Task Force hebben opgericht. Inmiddels heeft
de Task Force vastgesteld dat sommige knelpunten zich lenen voor een
uitwerking op kortere termijn. Hierbij vinden inmiddels op diverse plekken
wekelijks lokale afstemmingsoverleggen tussen de rechtbank presidenten
en de hoofdofficieren van justitie plaats. Voor de middellange termijn
gerichte oplossingen is de Task Force momenteel bezig met een
diepgaande gezamenlijke analyse. De Task Force zal begin volgend jaar
rapporteren over de stand van zaken.
Opzet OM-monitor
Gedurende de transitieperiode zal ik – zoals toegezegd aan uw Kamer
tijdens het debat over de taakstelling bij het OM op 11 september 2013 –
de prestaties van het Openbaar Ministerie (OM) aanvullend monitoren.
Daarbij baseer ik me op de Beleidsagenda 2013 in de VenJ-begroting
2013, de reguliere verantwoordingsrapportages van het OM en de
monitor strafrechtketen. In de monitor ga ik nader in op de prestaties van
het OM bij de aanpak van criminele samenwerkingsverbanden, cybercrime, afpakken, overvallen, kinderporno, criminele jeugdgroepen en
ZSM. Immers, dat zijn voor mij de prioriteiten. De monitor met betrekking
tot het lopende jaar treft u onderstaand aan.
OM-monitor 2013
Het OM hanteert een integrale sturing op een viertal gebieden. Het gaat
om de onderdelen prestaties Beleidsagenda 2013, de transitie, de
productie en de financiën. Deze onderdelen worden steeds in hun
onderlinge samenhang bezien en bijgestuurd.
1. Beleidsagenda 2013
Als bijlage bij mijn brief d.d. 7 juli 20136heb ik uw Kamer het Jaarbericht
van het OM over het jaar 2012 gestuurd. Daarin komt naar voren dat het
OM de afgesproken maatschappelijke doelstellingen voor 2012 heeft
gerealiseerd, zoals minder overvallen, een zichtbaarder aanpak van de
georganiseerde misdaad,
het sneller afhandelen van veelvoorkomende criminaliteit, afpakken van
crimineel geld en aandacht voor het slachtoffer.
Ten aanzien van de prestaties van het OM op basis van de beleidsagenda
2013 is het beeld dat deze ook dit jaar gehaald worden. Zo is in juli 2013
reeds twee derde van de cybercrimezaken en de helft van de kinderpornozaken aangepakt. De 100%-aanpak van criminele jeugdgroepen ligt ultimo
op 97%;
2. Transitie
Ten aanzien van de brede transitie van het OM naar het jaar 2020, geldt
dat deze conform planning verloopt. Zoals met uw Kamer besproken in
het debat d.d. 11 september 2013 bereidt het OM zich voor op het
realiseren van de taakstelling vanaf 2016 en van transitietrajecten in het
6

Kamerstuk 33 400 VI, nr. 109.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 279, nr. 177

9

kader van HGK en VPS. Het OM werkt systematisch en aan de hand van
de randvoorwaarden zoals beschreven in het validatierapport De Galan
toe naar een gedegen voorbereiding op de taakstelling en een meerjarige
aanpak van de implementatie van de transitie.
3. Productie
Het algemene beeld is dat er ten opzichte van vorig jaar sprake is van een
lichte daling van zowel de instroom als de productie. Op onderdelen is het
beeld wisselender:
Bij de zwaardere rechtbankzaken is de productie hoger dan geraamd (8%).
Dat geldt ook voor de relatief lichte Mulderberoepen (54%). Bij de
productie van kantonzaken is de productie lager dan geraamd (–5%) als
gevolg van het toegenomen gebruik van de strafbeschikking door de
politie.
In 2013 zijn tot 1 september bij ZSM ruim 112.000 zaken ingestroomd.
Hiervan zijn ruim 69.000 zaken door middel van ZSM beoordeeld. Zaken
die niet door ZSM worden beoordeeld worden ter verdere behandeling
overgedragen aan het lokaal parket of het veiligheidshuis.
Verder dient te worden gekeken naar de werkhoeveelheden die in de
verschillende stadia van bewerking zijn.
Het betreft drie categorieën, te weten: «te beoordelen werk», «onderhanden werk», en «zittingsgereed». Ten aanzien van al deze categorieën
geldt dat er sprake is van fluctuaties in de hoeveelheden. Het OM volgt
deze en neemt maatregelen om te voorkomen dat de hoeveelheden te
sterk oplopen.
Hoeveelheid onderhanden werk: stabiel
Onderhanden werk zijn zaken waar die bij een officier in behandeling zijn.
Ten aanzien van dit type zaken geldt dat er bij de misdrijven sprake is van
een lichte afname van de werkhoeveelheid. Bij de overtredingen was in de
eerste helft van dit jaar sprake een stijging, maar deze stijging is
inmiddels grotendeels weggewerkt.
In september 2013 waren er ca. 45.000 onderhanden zaken misdrijven en
ca. 42.000 onderhanden zaken overtredingen.
Hoeveelheid zittingsgerede zaken: lichte stijging
Zittingsgereed zijn zaken die klaar zijn om door een rechter te behandelen.
Deze zaken wachten op aanlevering aan en behandeling door de rechter.
In 2013 is de hoeveelheid zittingsgerede zaken toegenomen (met
ca. 3.600 misdrijfzaken en eveneens ca. 3.600 zaken overtredingen. De
voorzitter van het College heeft mij geïnformeerd dat deze toename
tijdelijk is en samenhangt met de transitieperiode, alsmede met de
inregeling van ZSM, waardoor de inzet van officieren op een nieuwe
manier moet worden ingepland en verdeeld over zitting resp. ZSM.
Ik heb OM en ZM verzocht om concrete afspraken te maken over de inzet
van officieren van justitie resp. zittingscapaciteit om deze tijdelijke stijging
weg te nemen. Een belangrijke rol is hierbij weggelegd voor de hiervoor
genoemde Task Force die met concrete voorstellen zal komen om
knelpunten op te lossen.
Van belang is dat er heldere afspraken komen over wanneer een zaak
gereed is om op zitting te worden gebracht. De Rechtspraak ontwikkelt
daartoe nu professionele standaarden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 279, nr. 177

10

Hoeveelheid te beoordelen zaken: stijging
Te beoordelen zaken zijn zaken waarbij door de officier nog besloten moet
worden of er sprake zal zijn van een OM-afdoening of een ZM-afdoening.
Deze zaken zijn al ingestroomd en de verdachte is bekend. De hoeveelheid
te beoordelen misdrijfzaken is in 2013 gestegen met ca. 6.700 zaken, en de
overtredingen met ca. 11.000 zaken. Ook hier heeft de voorzitter van het
College aangegeven dat het om een tijdelijke stijging gaat. Ik heb u tijdens
het debat over de prestaties en taakstelling van het OM d.d. 11 september
2013 toegezegd dat wanneer zich in de uitvoering incidentele problemen
voordoen, ik daarvoor samen met het OM een oplossing zal vinden. In dat
verband zal ik het OM in staat stellen tijdelijk extra capaciteit aan te
trekken voor het afhandelen van deze te beoordelen zaken. Het OM zal
nog dit jaar starten met het werven van pas afgestudeerde juristen. Zij
krijgen een «training on the job» waardoor zij direct productief zijn. Met
deze maatregel draag ik eraan bij dat het te beoordelen werk niet te lang
blijft liggen en mogelijk verderop in het proces tot vertraging gaat leiden.
4. Financiën OM 2013
Samen met het OM volg ik de uitvoering 2013 van de OM-begroting van
maand tot maand. Ik concludeer dat de prestaties van het OM in 2013
gerealiseerd worden. Dit is mogelijk doordat het OM alle zeilen bijzet om
de prestaties te leveren en tegelijkertijd uitvoering te geven aan verschillende transities en kwaliteitsverbeteringen. Wanneer zich – ondanks deze
maximale inzet – onverhoopt problemen voordoen dan zoek ik daarvoor
met het OM naar een oplossing.
Tenslotte
U ontvangt de eerstvolgende rapportage over de versterking van de
prestaties van de strafrechtketen medio 2014. In deze rapportage zal ik u
op basis van onder andere de strafrechtketenmonitor nader inzicht geven
in de prestaties van de strafrechtketen.
De Minister van Veiligheid en Justitie,
I.W. Opstelten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 279, nr. 177

11