Juli 2023

NOTITIE
LEEFTIJDSGRENS VERKOOP TABAK NAAR 21 JAAR

KERNPUNTEN
• Ondanks de huidige leeftijdsgrens voor de verkoop
van tabak van 18 jaar komen jongeren nog steeds
eenvoudig aan tabaksproducten.
• Om roken onder jongeren verder te ontmoedigen
wordt in steeds meer landen de leeftijdsgrens
verhoogd naar 21 jaar.
• Recent onderzoek toont aan dat deze maatregel
effectief kan zijn in het verminderen van de
rookprevalentie onder jongeren, de verkoop van
tabaksproducten aan jongeren en het aantal
jongeren dat begint met roken.
• Bij invoering van de maatregel is het belangrijk
rekening te houden met handhaving en het
includeren van aanverwante producten zoals
e-sigaretten en nicotinezakjes.

INLEIDING
Sinds 1 januari 2014 is het volgens de Tabaks- en
rookwarenwet verboden om tabaksproducten te verkopen
aan jongeren onder de 18 jaar. Desondanks blijkt uit
onderzoek dat jongeren nog vrij gemakkelijk aan sigaretten
komen. Ook blijft het aantal jongeren dat rookt hoog. Een
van de maatregelen om het tabaksgebruik in Nederland
verder terug te dringen is een verdere verhoging van de
leeftijdsgrens voor de verkoop van tabak naar 21 jaar. Deze
stap wordt steeds vaker genomen door verschillende landen
wereldwijd. In deze notitie bespreken we wat er vanuit de
wetenschappelijke literatuur bekend is over de effectiviteit
van deze maatregel. Ook kijken we naar de stand van zaken
met betrekking tot deze maatregel in andere landen.

1

ROKEN EN JONGEREN

Hoeveel jongeren roken in Nederland?
• In 2021 had 17,2% van de Nederlandse jongeren van
12 t/m 16 jaar ooit wel eens gerookt, 10% rookte in de
afgelopen maand en 3% rookte dagelijks.1
• Onder Nederlandse jongeren van 18 t/m 24 jaar had in
2021 37,2% ooit wel eens gerookt en 9,6% rookte dagelijks.2
• Het percentage jongeren dat dagelijks rookt neemt snel
toe met de leeftijd. Op 12-jarige leeftijd rookt 0,3% van de
jongeren dagelijks, onder 16-jarigen is dit al 6,6% en onder
20-jarigen 17,5% (zie figuur 1).

Op welke leeftijd beginnen mensen doorgaans met roken?
• In Nederland is de gemiddelde leeftijd waarop huidige
volwassen rokers zijn gestart met roken 17 jaar.2 Deze
gemiddelde leeftijd is de afgelopen tien jaar nagenoeg
constant gebleven.
• In 2022 gaf bijna 68% van de volwassen rokers in
Nederland aan te zijn begonnen met roken vóór hun
18e levensjaar en 87% begon voor hun 21e levensjaar.2
Dit betekent dat bijna 20% van de rokers tussen de leeftijd
van 18 en 21 jaar begint met roken (zie figuur 2).
• Na het 24e levensjaar komen er vrijwel geen nieuwe
rokers meer bij.

Figuur 1. Percentage dagelijks rokers, naar leeftijd.

20%

17,5%

18%

15,3%

16%
14%

13,9%
12,5% 12,2%

12%

8,9%

10%

6%

4,2%

4%
2%

7,3%

6,6%

8%

0,3%

0,8%

1,8%

0%
12 jaar 13 jaar 14 jaar 15 jaar 16 jaar

18 jaar 19 jaar 20 jaar 21 jaar 22 jaar 23 jaar 24 jaar

Bronnen: HBSC/Leefstijlmonitor 2021 (lichtblauw); Gezondheidsenquête 2022 (donkerblauw)

Figuur 2. Verdeling van de leeftijd waarop huidige volwassen rokers zijn gestart met roken.

20%

18,3%

18%

15,9%

16%
14%

11,8%

12%

9,6%

10%

10,2%

8%
6%

4,9%

5,7%

5,1%
3,4%

4%
2%

2,2%

2,4%

1,4%

0,6%

0%
12 jaar 13 jaar 14 jaar 15 jaar 16 jaar 17 jaar 18 jaar 19 jaar 20 jaar 21 jaar 22 jaar 23 jaar 24 jaar
Bron: Gezondheidsenquête, 2022

2

Jongeren zijn extra kwetsbaar
Jongeren zijn om verschillende redenen kwetsbaarder voor
roken dan volwassenen:
• De adolescentie is een cruciale periode waarin bepaalde
delen van de hersenen nog volop in ontwikkeling zijn. De
volledige ontwikkeling van de hersenen duurt tot ongeveer
het 25e levensjaar.3
• De hersenen van jongeren zijn gevoeliger voor de
belonende effecten van nicotine in vergelijking met
de hersenen van volwassenen.4-6 Onderzoek toont
aan dat jongeren al binnen enkele dagen tot weken
na het beginnen met roken de eerste symptomen van
nicotineafhankelijkheid ervaren.7 Dit maakt mensen die in
de adolescentie beginnen met roken vatbaarder voor het
ontwikkelen van een nicotineverslaving dan degenen die
op latere leeftijd beginnen.
• Jongeren zijn gevoelig voor sociale en omgevingsinvloeden.
Onderzoek heeft herhaaldelijk aangetoond dat het
rookgedrag van vrienden sterk geassocieerd is met het
eigen rookgedrag van jongeren.8
• Bovendien blijkt uit studies dat wanneer men op jonge
leeftijd begint met roken, de kans op succesvol stoppen
kleiner is dan wanneer men op latere leeftijd begint.8

Schadelijke effecten van roken tijdens de adolescentie
Roken tijdens de adolescentie heeft niet alleen
gezondheidsrisico’s op de lange termijn, zoals een hogere
kans op het krijgen van verschillende soorten kanker, maar
brengt tevens een aantal directe gezondheidsproblemen met
zich mee. Er is voldoende wetenschappelijk bewijs8 om te
concluderen dat er een oorzakelijk verband bestaat tussen
roken tijdens de adolescentie en:
• Een verminderde longfunctie en belemmerde groei van
de longen.
• Astmatische ademhalingsproblemen bij jongeren die
daar gevoelig voor zijn.
• Atherosclerose (aderverkalking) in de buikaorta
(het grootste bloedvat in het lichaam).
Meerdere onderzoeken hebben tevens aangetoond dat
roken vaak gepaard gaat met alcohol- en drugsgebruik.9,10
Volwassen rokers hebben bijvoorbeeld twee keer zoveel kans
om ooit drugs te gebruiken in vergelijking met niet-rokers.9
Veel jongeren roken af en toe, bijvoorbeeld alleen tijdens
feestjes of wanneer ze met vrienden zijn. Hoewel er nog
beperkt onderzoek is gedaan naar de schadelijkheid van
sporadisch roken, blijkt uit onderzoek dat zelfs deze vorm
van roken al gezondheidsrisico’s met zich meebrengt.11

3

HOE KOMEN JONGEREN AAN TABAKSPRODUCTEN?

Sinds 1 januari 2014 is het volgens de Tabaks- en
rookwarenwet verboden om tabaksproducten te verkopen
aan jongeren onder de 18 jaar. Desondanks blijkt uit recent
onderzoek dat jongeren nog steeds vrij eenvoudig aan
tabaksproducten komen.1 In 2021 gaf 41% van de jongeren
(12 t/m 16 jaar) aan dat ze hun sigaretten meestal van
vrienden krijgen. Achttien procent liet anderen sigaretten
voor hen kopen en 16% zei sigaretten meestal zelf te kopen
(zie figuur 3).1

Figuur 3. Hoe komen jongeren aan hun sigaretten?

11%
5%

16%

18%
41%

Koopt het meestal zelf
Laat het anderen kopen
Krijgt het van vrienden
Krijgt het van ouders
Krijgt het van anderen

Bron: HBSC/Leefstijlmonitor, 2021

4

HOE EEN LEEFTIJDSGRENS VAN 21 JAAR ROKEN ONDER JONGEREN KAN ONTMOEDIGEN

tabaksproducten.12,13 De maatregel heeft naar verwachting
het grootste effect op jongeren tussen de 15 en 17 jaar
aangezien zij doorgaans minder vrienden hebben die
ouder zijn dan 21 jaar.13 Dit is ook de leeftijdsgroep waarin
de meeste jongeren beginnen met roken.14
3. Wanneer jongeren beperkte toegang hebben tot
tabaksproducten kan dit leiden tot een negatieve houding
en sociale norm ten aanzien van roken. Als gevolg hiervan
kan het aantal jongeren dat rookt verminderen.15,16

Uit onderzoek blijkt dat het verhogen van de leeftijdsgrens
voor de verkoop van tabak naar 21 jaar op drie manieren
kan bijdragen aan het ontmoedigen van roken onder
jongeren (zie ook figuur 4):
1. Een verbod op de verkoop van sigaretten en andere
tabaksproducten aan jongeren heeft effect op hun ervaren
toegang tot deze producten (perceived accessibility) via
commerciële bronnen zoals winkels en benzinestations.12
Wanneer jongeren geloven dat het moeilijker is
om tabaksproducten verkrijgen, kan dit leiden tot
verminderde neiging om ze te kopen. Hierdoor kan de
consumptie van tabak onder jongeren afnemen.12
2. Behalve via commerciële bronnen, verkrijgen veel
jongeren hun tabaksproducten via zogenaamde proxy
buyers – oudere vrienden en/of klasgenoten, vaak tussen
de 18 en 21 jaar. Door de leeftijdsgrens te verhogen naar
21 jaar worden deze proxy buyers buiten het sociale
netwerk van jongeren geplaatst. Dit maakt het moeilijker
voor jongeren onder de 18 jaar om toegang te krijgen tot

Maatschappelijk draagvlak
In 2023 vonden bijna 7 op de 10 Nederlanders
(69%) dat de leeftijdsgrens voor het verkopen van
tabaksproducten verder moet worden verhoogd naar
21 jaar.17 Het draagvlak voor deze maatregel is de
afgelopen jaren gestegen; in 2022 was dit nog 64%
en in 2021 59%.17

Figuur 4. Hoe een leeftijdsgrens voor de verkoop van tabak het roken onder jongeren kan ontmoedigen

Verminderde
(ervaren) toegang tot
tabaksproducten via
commerciële bronnen

Verbod op de verkoop
van tabaksproducten
aan jongeren

Verminderde toegang
via sociale bronnen
(“proxy buyers”)

Veranderende sociale
norm ten aanzien
van roken

5

Verminderde
consumptie van
tabaksproducten

HET EFFECT VAN HET VERHOGEN VAN DE LEEFTIJDSGRENS NAAR 21 JAAR

Het effect van T21 op de verkoop van tabaksproducten
aan jongeren
• In Californië daalde de illegale verkoop van
tabaksproducten aan 15- en 16-jarigen na de invoering
van T21 van 10% naar 6%. Voorafgaand aan de invoering
van T21 was er sinds 2009 geen verandering geweest in
de verkoop van illegale tabak, wat suggereert
dat leeftijdsverhoging heeft bijgedragen aan de
gevonden afname.27
• In Needham, Massachusetts daalde het percentage
jongeren onder de 18 jaar dat sigaretten kocht na de
invoering van T21 van 18% naar 12%.19
• Een landelijke evaluatie van T21 toonde aan dat
11- tot 18-jarigen minder vaak een poging deden om
tabaksproducten in winkels te kopen na invoering van
de maatregel.22

De afgelopen jaren zijn er verschillende studies uitgevoerd
naar het effect van het verhogen van de leeftijdsgrens naar
21 jaar. Tot op heden zijn al deze studies uitgevoerd in de
Verenigde Staten, waar in 2019 nationale wetgeving van
kracht is gegaan. Deze wet, bekend als Tobacco 21 (hierna
T21), verbiedt de verkoop van tabaksproducten aan jongeren
onder de 21 jaar.18
De Amerikaanse studies hebben voornamelijk gekeken
naar het effect van T21 op de prevalentie van roken onder
jongeren. Sommige studies hebben ook gekeken naar
de impact op beginnen met roken en de verkoop van
tabaksproducten. De resultaten van deze evaluaties geven
een goed beeld van wat een verhoging van de leeftijdsgrens
naar 21 jaar in Nederland tewerk zou kunnen betekenen.
Het effect van T21 op de prevalentie van roken
onder jongeren
• In Needham, Massachusetts, daalde de rookprevalentie
onder 15- tot 18-jarigen binnen vijf jaar na de invoering
van T21 van 13% naar 7%. Ter vergelijking: in nabijgelegen
gebieden zonder T21 daalde de rookprevalentie slechts
van 15% naar 12%.19
• Onderzoek uitgevoerd in verschillende Amerikaanse
staten laat zien dat na de invoering van T21, de
rookprevalentie onder 18- tot 20-jarigen gemiddeld afnam
van 17% naar 9%.20
• In Cleveland, Ohio, leidde T21 tot een vermindering van de
rookprevalentie onder 14- tot 18-jarigen, van 9% naar 5%.21
• Uit een landelijke studie is gebleken dat 18- tot 20-jarigen
die in een staat wonen waar T21 van kracht is, minder
kans hebben om regelmatig of dagelijks te roken in
vergelijking met jongeren die in een staat wonen zonder T21.22
• In Californië daalde het percentage dagelijks rokers onder
18- tot 20-jarigen na invoering van T21, maar bleef het
percentage jongeren dat ooit had gerookt gelijk.23
• In New York City daalde de rookprevalentie onder
12-16-jarigen binnen twee jaar na invoering van T21 van
6% naar 3%, maar een vergelijkbare daling was ook te zien
in steden zonder T21.24

Het effect van eerdere verhogingen van de leeftijdsgrens
in Nederland
In Nederland zijn in het verleden al verhogingen van de
leeftijdsgrens doorgevoerd. In 2003 werd het verboden om
tabaksproducten te verkopen aan jongeren onder de 16 jaar.
Vervolgens werd in 2014 deze leeftijdsgrens verder verhoogd
naar 18 jaar. We hebben een drietal studies gevonden die
zicht richten op het effect van deze eerdere verhogingen:
• Na invoering van de leeftijdsgrens van 16 jaar in
Nederland in 2003 werd een afname gezien in het aantal
jongeren (13-15 jaar) dat rookt en tabak koopt.28
• Uit een onderzoek van Nuyts et al. onder circa 4000
scholieren (13-17 jaar) bleek dat de ervaren toegang tot
sigaretten (perceived accessibility) onder niet-rokers was
afgenomen na de verhoging van de leeftijdsgrens van 16
naar 18 jaar. Een vergelijkbare afname werd echter ook
waargenomen in België, waar de leeftijdsgrens niet was
verhoogd. Onder 16- en 17-jarigen lijkt de afname van
de ervaren toegang sterker te zijn geweest in Nederland
dan in België.29
• Uit een grootschalig onderzoek van Kuipers et al. onder
bijna 100.000 scholieren (15 en 16 jaar) in 19 Europese
landen, waaronder Nederland, bleek dat jongeren in
landen met een leeftijdsgrens van 18 jaar het moeilijker
vinden om sigaretten te verkrijgen in vergelijking
met jongeren in landen met een leeftijdsgrens van
16 jaar. Er werd echter geen verband gevonden tussen
de hogere leeftijdsgrens en de prevalentie van roken
onder jongeren.30

Het effect van T21 op beginnen met roken onder jongeren
• In 2015 concludeerde het US Institute of Medicine aan de
hand van simulatiemodellen dat een leeftijdsgrens van
21 jaar leidt tot een afname van 25% in het aantal 15- tot
17-jarigen en een afname van 15% onder 18- tot 20-jarigen
dat begint met roken.13
• Na de invoering van T21 in Oregon daalde het
aantal jongeren dat begint met roken met 9% onder
13- tot-17-jarigen en met 5% onder 18- tot 20-jarigen.25
• Een landelijke evaluatie van T21 vond dat de maatregel
was geassocieerd met een lagere kans op dagelijks roken
onder 17- en 18-jarigen.26

6

PUNTEN VAN AANDACHT BIJ INVOERING VAN DE MAATREGEL

Bij het verhogen van de leeftijdsgrens naar 21 jaar zijn er
twee belangrijke punten om rekening mee te houden:
• Ten eerste is het verhogen van de leeftijdsgrens naar 21
jaar alleen effectief als verkopers zich aan de maatregel
houden, bijvoorbeeld door de identiteitsbewijzen van
jonge klanten te controleren. Ervaringen uit de Verenigde
Staten laten zien dat het handhaven van de nieuwe
leeftijdsgrens door middel van controles en passende
sancties voor overtreders essentieel is om de naleving
door verkopers te waarborgen.31-33
• Ten tweede is het belangrijk om in de wetgeving met
betrekking tot de nieuwe leeftijdsgrens ook rekening te
houden met aanverwante producten zoals e-sigaretten
en nicotinezakjes. Aangezien het gebruik hiervan onder
Nederlandse jongeren toeneemt, is het noodzakelijk om
ook deze producten op te nemen in de wetgeving.

Honduras, Kazachstan, Mongolië, de Filipijnen, Aruba,
Sri Lanka, Turkmenistan, Uganda en Koeweit.36 In
Japan en Thailand ligt de leeftijdsgrens op 20 jaar.36
In Europa hebben nog geen landen de leeftijdsgrens
voor de verkoop van tabaksproducten verhoogd naar
21 jaar. Er zijn echter veel ontwikkelingen gaande. In
onder andere Duitsland, Finland en Slovenië wordt
het verder verhogen van de leeftijdsgrens naar 21 (of
20 in Finland) aangemoedigd door kennisinstituten
en belangenorganisaties.37-39 Zij beschouwen dit als
onderdeel van een uitgebreid pakket aan maatregelen
om het aantal rokers te verminderen. Op dit moment
wordt het echter nog weinig in de politiek besproken.
In Ierland is een specifieke position paper gewijd aan
het verhogen van de leeftijdsgrens naar 21 jaar.40
In het Verenigd Koninkrijk werd het verhogen van
de leeftijd naar 21 jaar besproken in het parlement
maar uiteindelijk werd een generatiegebonden
verkoopverbod voorgesteld.41,42 Ook in Denemarken is
een generatiegebonden verkoopverbod voorgesteld.43
Tot slot heeft de Europese Commissie in 2023 een
openbare raadpleging geopend met betrekking tot
de huidige EU-wetgeving inzake tabaksproducten.44
In de consultatie wordt onder andere gevraagd
naar de wettelijke leeftijdsgrens voor de aankoop
van tabaksproducten.

Leeftijdsgrens van 21 jaar in andere landen
Steeds meer landen verhogen de leeftijdsgrens voor het
verkopen van tabaksproducten en kunnen daarmee
een inspiratie zijn voor Nederland. In 2019 werd in de
VS ‘Tobacco 21’ nationaal ingevoerd nadat het al sinds
2003 op lokaal niveau werd toegepast in verschillende
staten.34 Singapore voerde de wetgeving geleidelijk in:
eerst naar 20 jaar in 2020, en toen naar 21 jaar in 2021.35
De leeftijdsgrens van 21 jaar geldt ook al in Ethiopië,

7

CONCLUSIE

buiten de sociale kring van zogenaamde “proxy buyers”.
Onderzoek uit de Verenigde Staten toont aan dat het
verhogen van de leeftijdsgrens naar 21 jaar effectief kan zijn
in het verminderen van de rookprevalentie onder jongeren,
de verkoop van tabaksproducten aan jongeren en het aantal
jongeren dat begint met roken. Steeds meer landen voeren
een leeftijdsgrens van 21 jaar in, en ook binnen Europa wint
deze maatregel aan populariteit.

Ondanks de huidige leeftijdsgrens voor de verkoop van
tabak van 18 jaar blijven Nederlandse jongeren gemakkelijk
aan tabaksproducten komen. Het verder verhogen van de
leeftijdsgrens naar 21 jaar kan een bijdrage leveren aan
de wens van de overheid om het roken onder jongeren te
ontmoedigen. Deze maatregel maakt het moeilijker voor
jongeren om tabaksproducten te verkrijgen en plaatst hen

8

REFERENTIES

20. Friedman AS, Wu RJ. Do local Tobacco-21 laws reduce
smoking among 18 to 20 year-olds? Nicotine Tob Res.
2020;22:1195-1201.
21. Trapl E, Pike Moore S, Osborn C, et al. Evaluation of
restrictions on tobacco sales to youth younger than
21 years in Cleveland, Ohio, Area. JAMA Netw Open.
2022;5:2222987.
22. Agaku IT, Nkosi L, Agaku QD, et al. A rapid evaluation of
the US federal Tobacco 21 (T21) law and lessons from
statewide T21 policies: findings from population-level
surveys. Prev Chronic Dis. 2022;19.
23. Macinko J, Silver D. Impact of New York City’s 2014
increased minimum legal purchase age on youth tobacco
use. Am Journal Public Health. 2018;108:669-75.
24. Dove MS, Stewart SL, Tong EK. Smoking behavior in 18–20
year-olds after tobacco 21 policy implementation in
California: a difference-in-differences analysis with other
states. Prev Med. 2021;148:106553.
25. Oregon Health Authority. Tobacco 21 evaluation.
https://www.oregon.gov/oha/ph/diseasesconditions/
chronicdisease/datareports/Documents/Evaluations/
Tobacco_21_Evaluation.pdf
26. Colston DC, Xie Y, Patrick ME, et al. Tobacco 21 laws may
reduce smoking and tobacco-related health disparities
among youth in the U.S. Prev Med Rep. 2022;27:101762.
27. Zhang X, Vuong TD, Andersen-Rodgers E, et al. Evaluation
of California’s Tobacco 21 law. Tob Control. 2018;27:656-62.
28. Verdonk-Kleinjan WMI, Knibbe RA, Bieleman B, et al. The
tobacco sales ban and tobacco purchases by adolescents:
a general population study in the Netherlands. Eur J
Public Health. 2008;18:498-503.
29. Nuyts PAW, Kuipers MAG, Willemsen MC, et al. Neversmoking adolescents’ perceived accessibility of cigarettes
following an increase in the tobacco age-of-sale from
16 to 18: A quasi-experimental study of two cities in
the Netherlands and Belgium. Addictive Behaviors.
2020;104:106288.
30. Kuipers MAG, Brandhof SD, Monschouwer K, et al.
Impact of laws restricting the sale of tobacco to minors
on adolescent smoking and perceived obtainability of
cigarettes: an intervention-control pre-post study of 19
European Union countries. Addiction. 2017;112:320-329.
31. DiFranza JR. Which interventions against the sale of
tobacco to minors can be expected to reduce smoking?
Tob Control. 2012;21:436-42.
32. Farber HJ, Pakhale S, Neptune ER. Tobacco 21: an
important public policy to protect our youth. Ann Am
Thorac Soc. 2016;13:2115-8.
33. Stead LF, Lancaster T. A systematic review of
interventions for preventing tobacco sales to minors. Tob
Control.
34. Reynolds MJ, Crane R, Winickoff JP. The emergence of the
tobacco 21 movement from Needham, Massachusetts,
to throughout the United States (2003-2019). Am J Public
Health. 2019;109:1540-7.

1. HBSC. Gezondheid en welzijn van jongeren in
Nederland.2021. https://www.trimbos.nl/aanbod/
webwinkel/af2022-hbsc-2021/
2. Gezondheidsenquête/Leefstijlmonitor, CBS i.s.m. RIVM en
Trimbos-instituut, 2022.
3. Pujol J, Vendrell P, Junqué C, et al. When does human brain
development end? Evidence of corpus callosum growth up
to adulthood. Ann Neurol. 1993;34:71-5.
4. Schochet TL, Kelley AE, Landry CF. Differential expression
of arc mRNA and other plasticity-related genes induced
by nicotine in adolescent rat forebrain. Neuroscience.
2005;135:285-97.
5. Adriani W, Spijker S, Deroche-Gamonet V, et al. Evidence
for enhanced neurobehavioral vulnerability to nicotine
during periadolescence in rats. JNR. 2003;23:4712-6.
6. Lydon DM, Wilson SJ, Child A, et al. Adolescent brain
maturation and smoking: What we know and where we’re
headed. Neurosci Biobehav Rev. 2014;45:323-42.
7. DiFranza JR, Rigotti NA, McNeill AD, et al. Initial symptoms
of nicotine dependence in adolescents. Tob Control.
2000;9:313-9.
8. US Department of Health and Human Services. Preventing
tobacco use among youth and young adults. 2012.
9. Farrell M, Marshall EJ. Epidemiology of tobacco, alcohol
and drug use. Psychiatry. 2006;5:427-30.
10. Lai S, Lai H, Page JB ,et al. The association between
cigarette smoking and drug abuse in the United States.
J Addict Dis. 2000;19:11-24.
11. Schane RE, Ling PM, Glantz SA. Health effects of
light and intermittent smoking: a review. Circulation.
2010;121:1588-22.
12. Nuyts PAW, Kuijpers TG, Willemsen MC, et al. How can a
ban on tobacco sales to minors be effective in changing
smoking behaviour among youth? A realist review. Prev
Med. 2018;115:61-7.
13. Bonnie RJ, Stratton K, Kwan LY. Public health implications
of raising the minimum age of legal access to tobacco
products. Washington, DC: National Academies Press; 2015.
14. Nuyts PAW, Kuipers MAG, Willemsen MC, et al. An
increase in the tobacco age-of-sale to 21: for debate in
Europe. Nicotine Tob Res. 2020;22:1247-9.
15. Nuyts PAW, Hewer RMF, Kuipers MAG, et al. Youth access
to cigarettes across seven European countries: a mixedmethods study. Nicotine Tob Res. 2020;22:1989-96.
16. Winickoff JP. Maximizing the impact of Tobacco 21
laws across the United States. Am J Public Health.
2018;108:594-5.
17. Kantar Public in opdracht van de Gezondheidsfondsen
voor Rookvrij. Draagvlakonderzoek
Tabaksontmoedigingsbeleid. 2023.
18. United States Congress. Tobacco 21. https://www.
congress.gov/bill/116th-congress/house-bill/2411/text
19. Schneider SK, Buka SL, Dash K, et al. Community
reductions in youth smoking after raising the minimum
tobacco sales age to 21. Tob Control. 2016;25:355-9.

9

35. Ministry of Health Singapore. Minimum legal age for
tobacco raised to 21 years old. https://www.moh.gov.sg/
news-highlights/details/minimum-legal-age-for-tobaccoraised-to-21-years-old-from-1-january-2021
36. Campaign for tobacco-free kids. Tobacco control laws.
https://www.tobaccocontrollaws.org/legislation/
find-by-policy
37. German Cancer Research Center. Strategy for a
tobacco-free Germany 2040. https://www.dkfz.de/
de/krebspraevention/Downloads/pdf/Buecher_
und_Berichte/2021_Strategy-for-a-tobacco-freeGermany-2040_dp.pdf
38. Ministry of Social Affairs and Health. Development
of tobacco and nicotine policy. https://julkaisut.
valtioneuvosto.fi/bitstream/handle/10024/161214/
Rap_46_2018_Proposals for action by the tobacco_nettiin.
pdf?sequence=1&isAllowed=y
39. National Institute of Public Health. Towards tobaccofree Slovenia 2040. https://nijz.si/wp-content/
uploads/2022/07/towards_tobacco-free_slovenia_2040.pdf
40. Royal College of Physicians of Ireland. Tobaccofree Ireland: time for tobacco 21. https://www.
drugsandalcohol.ie/37003/1/Tobacco-Free-Ireland-–time-for-Tobacco-21.pdf
41. All Party Parliamentary Group on Smoking and Health.
Delivering a Smokefree 2030: The All Party Parliamentary
Group on Smoking and Health Recommendations for the
Tobacco Control Plan 2021.
42. Khan J. The Khan review: making smoking obsolete Independent review into smokefree 2030 Policies. https://
www.gov.uk/government/publications/the-khan-reviewmaking-smoking-obsolete
43. Bommelé J, Hipple Walters B, Willemsen M. Eindspel
tegen tabak: beleidsopties om tabak uit de samenleving
te laten verdwijnen. https://www.trimbos.nl/aanbod/
webwinkel/af2013-eindspel-tegen-tabak
44. Keller & Heckman. News Alert: Public Consultation
on the EU’s Tobacco Products Legislation: Comment
Period Open Until May 16, 2023. https://www.
thecontinuumofrisk.com/2023/04/news-alert-publicconsultation-on-the-eus-tobacco-products-legislationcomment-period-open-until-may-16-2023/#_ftn18

10

EN NU VERDER…
Wil je meer weten over dit thema? Lees dan ook
onderstaande factsheets:
• Factsheet: Stoppen-met-roken interventies voor
jongeren
• Factsheet: De relatie tussen roken en de
hersenontwikkeling van jongeren
• Factsheet: Middelengebruik onder studenten van
16-18 jaar op het mbo en hbo
Wij gaan ook verder…
Ook de komende jaren gaan we door met het
beschrijven van het huidige en toekomstige
tabaksbeleid in Nederland. Wij publiceren met
regelmaat factsheets over uiteenlopende thema’s
binnen tabaksontmoediging. Je kunt deze factsheets
vinden op onze website via: trimbos.nl/webwinkel.
Heb je vragen over deze notitie? Neem dan contact op
met Heike Garritsen (HGarritsen@trimbos.nl).

Colofon
Auteurs
Heike Garritsen
Gemma Geuke
Bethany Hipple Walters
Marc Willemsen
Met bijdrage van
Jeroen Bommelé
Ontwerp & productie
Canon Nederland N.V.
Beeld
www.gettyimages.nl
Deze factsheet is gemaakt in opdracht van het Ministerie van VWS en te
downloaden via www.trimbos.nl/webwinkel met artikelnummer AF2109.
© 2023, Trimbos-instituut, Utrecht
Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze opgave mag worden verveelvoudigd en/of
openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, zonder voorafgaande toestemming
van het Trimbos-instituut.

11