Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

33 726

Afschaffing van de algemene tegemoetkoming
voor chronisch zieken en gehandicapten, de
compensatie voor het verplicht eigen risico, de
fiscale aftrek van uitgaven voor specifieke
zorgkosten en de tegemoetkoming specifieke
zorgkosten en wijziging van de grondslag van de
tegemoetkoming voor arbeidsongeschikten

Nr. 11

NADER VERSLAG
Vastgesteld 11 december 2013
De vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport, belast met
het voorbereidend onderzoek van bovenstaand wetsvoorstel, heeft naar
aanleiding van de ontvangen nota naar aanleiding van het verslag en de
nota van wijziging besloten tot het uitbrengen van een nader verslag.
Onder het voorbehoud dat de regering de vragen en opmerkingen in dit
verslag afdoende zal beantwoorden, acht de commissie hiermee de
openbare behandeling van het voorstel van wet voldoende voorbereid.
Inhoudsopgave
1.
2.

Nota naar aanleiding van het verslag
Nota van wijziging

blz.
1
5

1. Nota naar aanleiding van het verslag
De leden van de SP-fractie waarderen de stap om de fiscale regeling uit
te breiden ten koste van de gemeentelijke vrijheid om eventueel een
compensatieregeling voor chronisch zieken en gehandicapten in te
stellen. Zij menen dat hiermee meer rechtsgelijkheid voor inwoners in
Nederland ontstaat. Genoemde leden betreuren echter zeer dat de
regering bij de bezuiniging op compensatieregelingen blijft van meer dan
€ 600 miljoen. Zij vragen de regering nogmaals om uitleg over deze
bezuiniging. Vindt de regering deze bezuiniging van meer dan € 600
miljoen op zieken, chronisch zieken, gehandicapten en ouderen gerechtvaardigd? Kan de regering uitleggen waarom deze kwetsbare groepen in
de samenleving moeten boeten voor de gevolgen van de economische
crisis? Hebben zij die veroorzaakt?
Vindt de regering het eerlijk dat mensen die aantoonbaar geen alternatief
hebben voor het betalen van het volledige eigen risico, door chronische
ziekte, niet meer gecompenseerd worden voor dit nadeel? Was de
gedachte niet dat juist mensen die niet af kunnen zien van zorg, door een
chronische aandoening, tegemoet gekomen zouden worden. Waarom
vindt de regering dit geen uitgangspunt meer? Op welke wijze worden

kst-33726-11
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 726, nr. 11

1

mensen voor wie de korting op de eigen bijdrage voor de AWBZ vervalt
door de afschaffing van de WTCG gecompenseerd?
De leden van de SP-leden vroegen de regering in het verslag naar een
overzicht van wijzigingen van tegemoetkomingsregelingen voor chronisch
zieken, ouderen en gehandicapten sinds 2006. Daarbij vroegen ze ook
naar de inkomenseffecten van die regelingen. Kan de regering die
overzichtelijk weergeven in haar antwoorden op dit nader verslag? Kan zij
dan ook aangeven welke financiële wijzigingen op macroniveau hebben
plaatsgevonden? Met andere woorden, tot welke budgettaire veranderingen leidden de maatregelen en daarbij wat betekende dit voor de
inkomens van de mensen die van deze regelingen afhankelijk zijn?
Op pagina 37 van nota naar aanleiding van het verslag geeft de regering
weer welke inkomenseffecten de afschaffing van de verschillende
compensaties heeft voor verschillende huishoudenstypen. Deze leden
danken de regering voor dit overzicht, maar zij vragen tevens om een
nader overzicht. Welke effecten op de inkomens heeft het totaal aan
maatregelen van de regering inclusief het begrotingsakkoord voor de
verschillende huishoudenstypen? Kan de regering dit overzicht
verstrekken.
De leden van de SP-fractie zijn zeer bezorgd over de gemeentelijke
regeling ter compensatie van chronisch zieken en gehandicapten. Is het
waar dat de gemeente Eindhoven heeft aangegeven dat de compensatie
niet financieel hoeft te zijn, maar ook kan zitten in gemeentelijk aangepast
vervoer? Vindt de regering dit een juiste invulling van de compensatieregeling? Klopt het dat de gemeente Den Haag een inkomensplafond heeft
ingesteld waardoor mensen die net teveel inkomen hebben niet meer
gecompenseerd worden voor meerkosten uit chronische ziekte? Kan de
regering een overzicht geven van de verschillende gemeentelijke
compensatieregelingen voor 2014?
Op welke wijze zijn de gemeentelijke compensatieregelingen voor 2014 tot
stand gekomen? Welke adviezen heeft de regering aan gemeenten
gegeven of aan de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG)? Heeft
de VNG gemeenten geholpen en zo ja op welke wijze? Kan de regering dit
navragen?
Wanneer de compensatieregeling voor zorgkosten in de Wmo wordt
opgenomen, zal dit hiervoor dan het compenstatiebeginsel gaan gelden?
Erkent de regering dat de versobering van de fiscale regeling, door
bijvoorbeeld uitgaven voor scootmobielen, rolstoelen en woningaanpassingen uit te zonderen, kan betekenen dat mensen totaal niet meer
tegemoet gekomen worden in dit soort kosten, omdat er gemeenten zijn
die dit soort voorzieningen niet meer vergoeden boven bepaalde
inkomensgrenzen? Vindt de regering dit in lijn liggen met de wens om
langer thuis te kunnen blijven wonen?
De leden van de PVV-fractie hebben met teleurstelling kennisgenomen
van het voornemen om de Wtcg en CER af te schaffen. In tijden van crisis
de rekening bij ouderen, hulpbehoevenden, chronisch zieken en gehandicapten leggen is in de ogen van deze leden een onbegrijpelijke keuze. Het
in stand houden van de fiscale aftrek is in de ogen van deze leden niet
meer dan een doekje voor het bloeden.
De leden van de PVV-fractie schrikken zich wezenloos van de gepresenteerde inkomenseffecten. Is de regering bereid het wetsvoorstel in te
trekken nu blijkt wat de effecten hiervan zijn voor ouderen, chronisch
zieken en gehandicapten? Kan de regering de tabel uitbreiden met de
inkomenseffecten voor mensen die in een instelling wonen?
In het regeerakkoord valt over het voornemen om te bezuinigen op
inkomensondersteuning te lezen: «De combinatie van de introductie van
inkomensafhankelijke zorgfinanciering en het organiseren van zorg dicht
bij mensen maakt vereenvoudiging en decentralisatie mogelijk van
regelingen als de Wtcg, fiscale aftrek van specifieke zorgkosten en de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 726, nr. 11

2

CER». Genoemde leden vragen waarom de regering deze maatregel door
zet, nu de introductie van inkomensafhankelijke zorgfinanciering van de
baan is. Welk effect heeft dit op het beoogde doel van de maatregel?
De CER-uitkering verdwijnt voor iedereen die in een AWBZ-instelling
verblijft. Hoe gaan gemeenten deze doelgroep bereiken met hun maatwerk? Welk percentage bewoners van AWBZ-instellingen maakt het
verplicht eigen risico niet vol?
De regering schrijft dat de ongerichtheid van de regelingen het maatschappelijk draagvlak ervan ondermijnt. Is onderzocht of er wel
maatschappelijk draagvlak is voor het afschaffen van de Wtcg en de CER?
De leden van de PVV-fractie zijn van mening dat er sprake is van een
tegenstrijdigheid. Aan de ene kant wordt gezegd dat de Wmo gericht is op
participatie en niet op inkomensondersteuning, aan de andere kant wordt
de Wmo genomen als wettelijk kader voor het verstrekken van financiële
tegemoetkomingen. Hoe verhoudt zich dit tot elkaar?
Door het schrappen van de inkomensondersteuning verdwijnt ook de
Wtcg-korting op de eigen bijdrage. Met hoeveel zal de gemiddelde eigen
bijdrage voor extramurale zorg stijgen? Met hoeveel zal de eigen bijdrage
in 2015 (na decentralisaties) gestegen zijn ten opzichte van 2013?
Tot slot willen de leden van de PVV-fractie weten hoe het kan dat de
regering spreekt van meer financiële mogelijkheden voor gemeenten,
terwijl er sprake is van een bezuiniging van € 580 miljoen op het budget.
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de nota naar
aanleiding van het verslag en de nota van wijziging betreffende de
afschaffing van de algemene tegemoetkoming voor chronisch zieken en
gehandicapten, de compensatie voor het verplicht eigen risico, de fiscale
aftrek van uitgaven voor specifieke zorgkosten en de tegemoetkoming
specifieke zorgkosten en wijziging van de grondslag van de tegemoetkoming voor arbeidsongeschikten.
Zij maken graag van de mogelijkheid gebruik hierover vragen te stellen.
Mede in verband met het gesloten herfstakkoord tussen de PvdA, VVD,
D66, ChristenUnie en SGP aangezien de fiscale aftrek van uitgaven voor
specifieke zorgkosten in aangepaste vorm blijft bestaan na 2014.
De regering geeft in haar beantwoording meerder malen aan dat de oude
regelingen niet doen wat ze zouden moeten doen. De doelgroep is lastig
definieerbaar en regelingen zijn onvoldoende gericht. Deze leden vragen
waarom de regering dan van mening is dat het overhevelen van (minder)
middelen naar gemeenten waarbij gemeenten beleidsvrijheid krijgen deze
regeling wel gaat doen wat hij moet doen, de maatwerkregeling is toch
ook niet gericht. De middelen worden toegevoegd aan het gemeentefonds
en zijn immers niet geoormerkt.
Voor deze groep was onder andere de fiscale aftrek bedoeld, maar wat
blijft daarvan over na 2014? Graag een uitgebreide toelichting wat er
onder de fiscale aftrek blijft inclusief de drempelbedragen om hiervoor in
aanmerking te komen. Kun je straks als chronisch zieke in de schuldhulpverlening terechtkomen, omdat je meer zorgkosten maakt dan je kunt
betalen, maar je geen recht hebt op een lokale regeling voor zorgkosten,
omdat je een klein beetje eigen inkomen hebt?
De fiscale aftrek gaat uit van de gedachte dat je een bepaald netto
inkomen zou moeten overhouden. Sommige kosten die je niet vrijwillig
maakt, zoals zorgkosten, mogen daarom in aftrek komen. Werken moet
immers lonen, was altijd het uitgangpunt. Vindt de regering deze
gedachte nog steeds actueel? Zo ja, hoe is dit gewaarborgd nu de
rolstoelen, scootmobielen en woningaanpassingen uit de aftrek zijn
gehaald? De Wtcg en de CER worden afgeschaft en de gemeente kijkt
voor de Wmo naar het inkomen? Hoe komt deze gedachte dan nog terug
na de totale hervorming van de langdurige zorg? Of is de regering van
mening dat een chronisch zieke alleen recht heeft op een basisinkomen
(bijstand) en dus het beste thuis op de bank kan blijven zitten?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 726, nr. 11

3

Nu al weigeren gemeenten aan inwoners een woningaanpassing omdat
de gemeente in kwestie van mening is dat een inwoner dat zelf kan
betalen. Als de vergoeding voor de woningaanpassing uit de fiscale
regeling wordt gehaald, betekend dit voor de middeninkomens en
daarboven een grote inbreuk op het besteedbaar inkomen. Vreest de
regering zoals deze leden vrezen dat dit uiteindelijk een inbreuk zal zijn op
de solidariteit die de verschillende groepen in de samenleving nu voor
elkaar voelen? Anders gezegd: bereikt de regering hier niet mee dat
mensen die altijd belastingen betaald hebben maar nu zien dat wanneer
zij iets nodig hebben de deur gesloten blijft daar de solidariteit onder
grote druk komt te staan?
De leden van de CDA-fractie vragen of er met de overheveling van deze
maatwerkregeling van € 268 miljoen naar gemeenten een nieuw beleid
wordt ingezet waarbij gemeenten beleidsvrijheid hebben om een eigen
inkomensbeleid te gaan voeren na 2015? Genoemde leden lezen in de
nota naar aanleiding van het verslag dat er naar aanleiding van een advies
van de Raad voor de Financiële Verhoudingen momenteel de noodzaak
van mogelijkheden wordt bezien van een tijdelijke aparte vangnetregeling
voor het sociaal domein. Graag een uitgebreide toelichting wat deze leden
hier precies onder moeten verstaan?
In de nota naar aanleiding van het verslag staat dat gemeenten in het
kader van individuele bijzondere bijstand zelf bepalen welk deel van de
middelen (inkomen en vermogen van een burger) bij de vaststelling van
de draagkracht in aanmerking wordt genomen. Gaat de regering hier via
nadere regelgeving aansluiten bij de algemene regels die nu gelden in de
fiscaliteit (bijvoorbeeld via de eigen bijdrage regeling in de AWBZ/Wmo)?
Zo nee, waarom niet? Zo ja, gaat dit niet leiden tot inkomensbeleid op
lokaal niveau?
De leden van de D66-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de nota naar aanleiding van het verslag en de nota’s van wijziging. Zij
willen de regering hartelijk danken voor de beantwoording en haar nog
enkele vragen voorleggen.
De leden van de D66-fractie lezen in de beantwoording van de regering
dat in 2014 en 2015 de integratie-uitkering huishoudelijke hulp met het toe
te voegen budget zal worden verhoogd en via de Wmo-verdeelsleutel
verdeeld. Wordt hiermee voor afzonderlijke gemeenten de doelgroep van
chronisch zieken en gehandicapten voor 2014 en 2015 voldoende afgedekt
in relatie tot de beschikbaar te stellen middelen, zo vragen deze leden.
De leden van de D66-fractie constateren dat de regering voor de
monitoring van de gevolgen en (inkomens)effecten van onderhavig
wetsvoorstel verwijst naar de decentralisatie-brief van 19 februari 2013
waarin wordt aangekondigd dat de regering met gemeenten afspraken zal
maken over een intensieve monitoring van de bereikte resultaten.
Genoemde leden vragen op dit punt een hardere en meer concrete
toezegging van de regering. Hoe houdt de regering een vinger aan de
pols? Hoe zullen de inkomenseffecten voor specifieke groepen worden
gemonitord en hoe wordt voorkomen dat er groepen «tussen wal en schip
vallen»? Op welke wijze zal de regering de Kamer hierover informeren?
De leden van de D66-fractie constateren dat de wet voorziet in een
terugwerkende krachtbepaling tot 1 januari 2014 voor het geval publicatie
van de wet plaatsvindt na 31 december 2013. Deze leden vragen hoe de
regering zal zorgdragen voor een goede en tijdige communicatie naar
rechthebbenden over de in het wetsvoorstel opgenomen wijzigingen.
De leden van de ChristenUnie-fractie merken op dat in de nota naar
aanleiding van het verslag van vrijwel alle fracties vragen zijn gesteld over
de achteruitgang van de inkomenspositie van chronisch zieken en gehandicapten. Kan de regering verduidelijken in welke mate de inkomenspo-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 726, nr. 11

4

sitie van chronisch zieken en gehandicapten met het gewijzigde
wetvoorstel is verbeterd ten opzichte van het oorspronkelijke voorstel?
Genoemde leden vragen of de VNG met een handreiking komt met
betrekking tot de verschillende opties die gemeenten in het kader van dit
wetsvoorstel hebben voor het verlenen van inkomensvoorzieningen. Zal
forfaitaire regeling hierin ook uitgewerkt worden?
De leden van de ChristenUnie-fractie lezen in de nota naar aanleiding van
het verslag dat er per persoon een compensatiebedrag kan worden
uitgekeerd van € 700,00 wanneer gemeenten vooral kijken naar mensen
met een inkomenseffect groter dan -2%. Kan een achteruitgang in
inkomen na het intrekken van de verschillende landelijke inkomensondersteunende maatregelen op zichzelf een reden zijn voor chronisch zieken
en gehandicapten om een compensatie (ofwel via de WMO of wel via de
bijzondere bijstand) bij een gemeente aan te vragen?
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen welke tijdsspanne er nodig is
voor gemeenten om de verordening zoals bedoeld in artikel 4a op te
stellen en in werking te laten treden?
De leden van de ChristenUnie-fractie menen dat het goed zou zijn als
gemeenten inzicht hebben over de persoonsgegevens van he CAK, uit de
Wtcg, CER en korting op eigen bijdragen. Door het beschikbaar stellen van
deze gegevens kan ervoor worden gezorgd dat juist de mensen die
geconfronteerd worden met een forse koopkrachtachteruitgang goed in
beeld zijn bij de gemeente. Is het mogelijk is deze gegevens beschikbaar
te stellen?
Deze leden benadrukken dat ook na nadere wijziging van het wetsvoorstel
het om een omvangrijke verandering gaat voor chronisch zieken en
gehandicapten. Wordt de opvatting gedeeld dat van belang is, dat de
gevolgen van dit wetsvoorstel worden gemonitord zodat inzichtelijk wordt
op welke wijze de inkomenspositie van chronisch zieken en gehandicapten zich ontwikkeld.
De leden van de ChristenUnie-fractie merken op dat het gewijzigde
wetsvoorstel per 1 januari 2015 had moeten ingaan. Welke mogelijkheden
zijn er om het wetsvoorstel met terugwerkende kracht te laten ingaan?
Genoemde leden vragen of de regering zich in Europees verband gaat
inzetten om het beperken van de export van toeslagen zoals de tegemoetkoming arbeidsongeschikten naar andere lidstaten van de Europese Unie
in de toekomst alsnog mogelijk te maken. Zo nee, waarom niet? Zo ja, op
welke wijze zal ze dit doen?
2. Nota van wijziging
De leden van de CDA-fractie lezen dat er in de nota van wijziging een
nieuw artikel 4a voor de Wmo is opgenomen. Met de aanpassing van de
Wmo wordt het voor gemeenten uitdrukkelijk mogelijk gemaakt om
personen met een chronische ziekte en/of beperking al dan niet in de
vorm van een forfaitaire vergoeding te verstrekken. De tegemoetkoming
kan ook worden gegeven aan personen met een inkomen boven het netto
sociaal minimum. Het ingevoegde artikel 4a van de Wmo geeft aan
gemeenten de bevoegdheid om, naast en in samenhang met het reeds
bestaande gemeentelijk instrumentarium voor ondersteuning binnen het
sociaal domein, gericht een tegemoetkoming op maat te bieden aan
personen met een beperking en/of een chronisch psychisch of psychosociaal probleem met daarmee verband houdende, aannemelijke meerkosten. Hiervoor wordt structureel € 268 miljoen aan het gemeentefonds
toegevoegd. De leden van de CDA-fractie lezen meermalen het woord
»kunnen» en leiden hieruit af dat gemeenten niet verplicht worden
(moeten) mensen met een inkomen boven het sociaal minimum te
compenseren voor het hebben van meerkosten door hun zorgafhankelijkheid. Klopt dit en zo ja, deelt de regering de mening dat de verlaging

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 726, nr. 11

5

van de maatwerkgelden van € 706 miljoen naar € 268 miljoen de
gemeente weinig mogelijkheden geeft dit daadwerkelijk te doen? Thuis
blijven wordt straks voor deze doelgroep, die door hun beperking een
aantal uur per week kan werken, misschien wel voordeliger dan werken.
Vervolgens vinden de leden van de CDA-fractie dat gemeenten nu toch in
de mogelijkheid worden gesteld inkomensbeleid te gaan uitvoeren. Het is
toch nimmer de bedoeling geweest dat de Wmo (zijnde een participatiewet) een wet wordt die mede bepaald hoe hoog het besteedbaar
inkomen van de burger met beperkingen is? Deze leden vinden dat dit
landelijk beleid moet zijn en moet blijven. Het gaat straks immers
uitmaken waar je als burger met een beperking woont. Deelt de regering
de mening dat een gemeente zeer beperkte invloed heeft op de meerkosten die door de ziekte, handicap of chronische ziekte worden gemaakt
terwijl gemeenten die nu wel kunnen gaan compenseren?
Als alle regelingen voor de zorg en de eigen bijdragen uitgaan van het
inkomen /inkomensafhankelijk zijn, wat betekent dit dan voor de
chronische zieke met enig eigen inkomen en veel zorgkosten? Wat vindt
de regering ervan dat de gemeenten vrijheid krijgen of en hoe ze
chronisch zieken willen compenseren en de chronische zieke geen enkele
zekerheid heeft of dat wel of niet gebeurd?
Daarnaast voeren gemeenten al jaren de Wet werk en bijstand (Wbb) uit.
Als gevolg van deze wet bestaat er een wettelijke grens van 110% voor
categoriale verstrekkingen en dit mag hoger zijn voor bijzondere bijstand
en niet categoriale regelingen. In de praktijk zit deze bijstand op 120% van
het wettelijk minimumloon. Gemeenten zijn dus gericht op lagere
inkomens en niet op het ondersteunen van mensen met een hoger
(midden) inkomen. Hoe ziet de regering dit?
In de nota van wijziging staat dat het «afhankelijk is van de inhoud en
redactie van de verordening ten aanzien van de vorm van de verstrekking
of het college van burgemeester en wethouders voor het verstrekken van
een tegemoetkoming een beschikking moet afgeven.» Hoe is hier de
rechtsbescherming van burgers gewaarborgd?
De leden van de D66-fractie lezen in de (eerste) nota van wijziging van
het wetsvoorstel dat ook wat betreft de verstrekking van een tegemoetkoming als bedoeld in het ingevoegde artikel 4a wordt voorzien in de
mogelijkheid van inwerkingtreding met terugwerkende kracht. Hoe zal de
regering met gemeenten hierover communiceren, zodat gemeenten reeds
in 2014 kunnen overgaan tot verstrekking van de tegemoetkoming?
De leden van de ChristenUnie-fractie hebben kennisgenomen van de
nota van wijziging voor voorstel tot afschaffing van de algemene
tegemoetkoming voor chronisch zieken en gehandicapten, de compensatie voor het verplicht eigen risico, de fiscale aftrek van uitgaven voor
specifieke zorgkosten en de tegemoetkoming specifieke zorgkosten en
wijziging van de grondslag van de tegemoetkoming voor arbeidsongeschikten. Deze leden hebben met instemming kennisgenomen van de
wijziging, die mede naar aanleiding van de Begrotingsafspraken 2014 is
gewijzigd. Zij hebben hierover nog enkele vragen.
De leden van de ChristenUnie-fractie merken op dat voor gemeentelijk
maatwerk structureel € 268 miljoen is gereserveerd, gemeenten kunnen
op grond van de Wmo of via de bijzondere bijstand inkomensondersteunende maatregelen treffen. Kan de regering met twee verschillende
casussen uiteenzetten wanneer het voor een chronisch zieke of gehandi-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 726, nr. 11

6

capte beter is wanneer een gemeente inkomensondersteunende maatregelen treft via de Wmo en wanneer het beter is wanneer er voor de
bijzondere bijstand wordt gekozen?
De voorzitter van de commissie,
Neppérus
De adjunct-griffier van de commissie,
Sjerp

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 726, nr. 11

7