Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2023–2024

24 515

Preventie en bestrijding van stille armoede en
sociale uitsluiting

31 066

Belastingdienst

Nr. 732

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN FINANCIËN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 24 november 2023
Op 26 oktober jl. is in uw Kamer een aantal moties aangenomen, welke
het kabinet in de appreciatie ervan heeft ontraden. Op verzoek van uw
Kamer licht ik met deze brief toe hoe het kabinet met de invulling zal
omgaan. Het betreft de moties over DUO-schulden en niet-saneerbare
restschuld bij jongeren van respectievelijk de leden Temmink en Kat c.s.,
de motie van het lid Temmink over het schrappen van de aanmeldingsdeadline voor gedupeerde ouders en de motie van de leden Van Dijk en
Temmink over het verhaal van ouders als uitgangspunt nemen voor het
vergoeden van de geleden schade, in geval er geen compleet dossier kan
worden verstrekt.
Motie van het lid Temmink: verzoekt de regering de DUO-schulden van
personen die onder de kindregeling vallen niet meer categorisch uit te
sluiten (Kamerstuk 31 066, nr. 1305)
Met de kindregeling, de brede ondersteuning en het aanvullende
schuldhulpverleningsaanbod voor jongeren met problematische schulden
is er een breed aanbod van hulp en ondersteuning voor kinderen en
jongeren beschikbaar. In het aanvullende schuldhulpverleningsaanbod
voor jongeren met problematische schulden wordt ingezet op het
ondersteunen, begeleiden én saneren van saneerbare schulden. Daarbij
worden saneerbare betalingsachterstanden op de studieschuld of het
lesgeld meegenomen. Uw Kamer is met de brief van 23 oktober jl. nader
geïnformeerd over de technische details van het aanvullende schuldhulpverleningsaanbod en het maatwerk dat gemeenten en DUO kunnen
bieden.1 Vanuit de brede ondersteuning voor kinderen van gedupeerde
ouders hebben gemeenten ruime mogelijkheden om jongeren te helpen
bij een nieuwe start.
In de Kamerbrief van 13 september 2023 is, mede namens de Ministeries
van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en Onderwijs, Cultuur en
1

kst-24515-732
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Kamerstukken II 2023/24, 24 515 en 31 066, nr. 728

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 24 515, nr. 732

1

Wetenschap, toegelicht dat het staand beleid is dat DUO-schulden
niet-saneerbaar zijn.2 Daarmee komt de hoofdsom van de studieschuld
dus niet voor compensatie in aanmerking. De Wet studiefinanciering 2000
biedt mogelijkheden om voor de DUO-schulden van jongeren maatwerk te
leveren. Afbetalingstermijnen van studieleningen worden naar draagkracht berekend. Dat betekent dat er altijd naar het inkomen van de
oud-student wordt gekeken om te bepalen wat iemand financieel kan
dragen. Mensen met een laag of geen inkomen betalen daardoor minder
of soms zelfs niet terug. Daarnaast heeft iedere oud-student de
mogelijkheid om aflosvrije maanden in te zetten en zo de betaling tijdelijk
te pauzeren.
Mocht een oud-student alsnog in de problemen komen met betalingen,
dan kan met DUO worden bekeken wat de mogelijkheden voor maatwerk
zijn. Op basis van de hardheidsclausule kan DUO in specifieke gevallen
bijvoorbeeld het maandbedrag verlagen en in uitzonderlijke gevallen
(gedeeltelijk) kwijtschelden. Mocht betaling van het lesgeld tot problemen
leiden, zijn er ook mogelijkheden om gespreid te betalen. Getroffen
jongeren worden actief op deze mogelijkheden gewezen. DUO heeft
samen met VNG een factsheet voor gemeenten opgesteld die inzicht geeft
in de mogelijkheden die DUO biedt rondom het afbetalen van de
studieschuld. Daarmee kan een gemeente ook de benodigde ondersteuning bieden bij het uitzoeken van de schulden bij DUO en contact
opnemen met DUO.
Ouders ontvangen bedragen voor onterechte terugvorderingen en
schade, zoals inkomensverlies. Indien het kind destijds financieel heeft
bijgedragen in het huishouden, kan de ouder ervoor kiezen dit bedrag
terug te betalen aan het kind vanuit de ontvangen bedragen. Het kind kan
dit dan inzetten als aflossing van de studielening.
Motie van het lid Temmink: verzoekt de regering de aanmeldingsdeadline
van 31 december 2023 te schrappen (Kamerstuk 31 066, nr. 1306)
Sinds 2020 hebben ouders de tijd om zich aan te melden als potentieel
gedupeerde door de toeslagenproblematiek bij de Uitvoeringsorganisatie
Herstel Toeslagen (UHT). Het kabinet acht de termijn van ruim drie jaar
waarbinnen ouders zich kunnen melden als mogelijk gedupeerde redelijk
en ziet dat het schrappen van de aanmelddatum tot ongewenste effecten
leidt voor met name de ouders die nu al lang wachten op herstel, maar
ook voor de bij de hersteloperatie betrokken uitvoeringsorganisaties. Het
kabinet zal daarom niet komen met een voorstel om de in de wet
vastgelegde einddatum van 31 december 2023 te schrappen. Wel ziet het
kabinet het belang van het helpen van ouders in bijzondere situaties en
daar zal het kabinet dan ook voor zorgen. Dit wordt verderop in deze brief
nader toegelicht.
De mogelijkheid tot aanmelding is op verschillende manieren onder de
aandacht van ouders gebracht: zowel breed, op verschillende mediakanalen, als persoonlijk, gericht op specifieke ouders. Aanmelden kan op
een laagdrempelige manier. Centraal in de communicatie staat dat ouders
zich nog tot en met 31 december 2023 kunnen aanmelden.
Ouders die mogelijk in aanmerking komen voor compensatie zijn in 2020
meermaals persoonlijk benaderd, zowel schriftelijk als telefonisch. Zoals
toegezegd in het commissiedebat van 12 oktober jl. (Kamerstuk 31 066,
nr. 1318) worden momenteel de potentieel gedupeerde ouders die nog
niet hebben gereageerd nogmaals actief benaderd. Daarnaast vindt
algemene communicatie plaats via de websites en sociale media van UHT
2

Kamerstukken II, 2022–23, 31 066, nr. 1281

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 24 515, nr. 732

2

en van ketenpartners, waaronder partijen met een groot bereik onder
ouders, zoals de Oudercommissie en Stichting Lotgenotencontact.
Het individueel beoordelen van de grote aantallen ouders die zich hebben
aangemeld, vraagt veel van de capaciteit van UHT. Het schrappen van de
aanmelddatum betekent dat UHT de extra tijd voor het beoordelen van
nieuwe aanmeldingen niet kan besteden aan de ouders die zich in de
afgelopen jaren hebben aangemeld en wachten op een integrale
beoordeling, een ook niet aan de versnellings- en verbeteringsmaatregelen die zijn ingezet. Reeds aangemelde ouders zouden hierdoor nog
langer moeten wachten.
Deze motie heeft ook gevolgen voor de uitvoering door ketenpartners
waarmee wordt samengewerkt, zoals Sociale Banken Nederland (SBN),
publieke schuldeisers of de gemeenten. Zij geven aan dat het schrappen
van de einddatum voor hen niet haalbaar is en dat het tot grote uitvoeringsproblemen leidt.
Dat laat onverlet dat het kabinet van mening is dat ouders die zich in een
bijzondere situatie bevinden waardoor het niet eerder mogelijk was zich
aan te melden en die zich in een schrijnende situatie bevinden, kans
moeten hebben hun zaak te laten beoordelen. Daarom heeft het kabinet
besloten om in gevallen waarin er omstandigheden zijn die een geldige
reden kunnen vormen voor een te late aanmelding, gekeken zal worden of
er sprake is van verschoonbare termijnoverschrijding. De ouder dient dan
aan te geven waarom het niet is gelukt om zich op tijd aan te melden en in
welke schrijnende situatie de ouder zich bevindt. UHT beoordeelt of er
sprake is van zodanig bijzondere omstandigheden dat de ouder toch zou
moeten worden toegelaten.
Motie van het lid Kat c.s.: verzoekt de regering gemeenten de ruimte
bieden om gedupeerde jongeren te ondersteunen die na een schuldhulpverleningstraject een niet-saneerbare restschuld houden, op basis van
hun behoeften te ondersteunen en te zorgen voor maatwerk voor een
schuldenvrije toekomst (Kamerstuk 31 066, nr. 1310)
Zoals in het tweeminutendebat van 26 oktober jl. aangegeven, kan het
kabinet deze motie uitvoeren met de kanttekening dat het kabinet in
letterlijke zin nooit schuldenvrije toekomst kan garanderen. Voor het
overige voert het kabinet de motie uit overeenkomstig de afspraken die
met gemeenten zijn gemaakt in het kader van brede ondersteuning en
aanvullend schuldhulpverleningsaanbod voor jongeren met problematische schulden. Uw Kamer is met de brief van 23 oktober jl. nader
geïnformeerd over de technische details van het aanvullende schuldhulpverleningsaanbod en het maatwerk dat gemeenten en DUO kunnen
bieden.3

3

Kamerstukken II 2023/24, 24 515 en 31 066, nr. 728

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 24 515, nr. 732

3

Motie van de leden Inge van Dijk en Temmink: verzoekt de regering te
erkennen dat zij in strijd handelt met de wet en het EVRM door geen
complete dossiers, inclusief FSV-stukken, aan gedupeerde ouders te
verstrekken; verzoekt de regering als de complete dossiers niet verstrekt
kunnen worden, ouders wel een eerlijke kans te bieden, door hun verhaal
als uitgangspunt te nemen voor het vergoeden van de geleden schade,
Het verhaal van ouders waaraan geen compleet dossier verstrekt kan
worden, als uitgangspunt nemen voor het vergoeden van de geleden
schade (Kamerstuk 31 066, nr. 1311)
Het kabinet onderschrijft dat ouders het recht hebben om goed geïnformeerd te worden. In het verleden is dit niet altijd goed gegaan en
moesten ouders lang op hun dossier wachten. Hier is actie op ondernomen, onder andere door het schrappen van de zogenaamde «tweede
controle» op het lakken. Ook is, in samenwerking met de Nederlandse
Orde van Advocaten (NOvA), toegewerkt naar het opstellen van een
uniform hersteldossier voor alle ouders. Dit wordt momenteel
geïmplementeerd.
Op grond van de Wet hersteloperatie toeslagen (Wht) en de Algemene
wet bestuursrecht (art. 7:4, lid 2 Awb en art. 8:42, lid 1 Awb) is UHT
gehouden om op verschillende momenten in het herstelproces stukken te
verstrekken aan de ouder. Zo schrijft Wht voor dat de beschikking tezamen
met het advies van de betrokken commissie en de gegevens die direct ten
grondslag liggen aan de beschikking worden verstrekt aan de ouder
(artikel 5.2, lid 3). Ook schrijft de Wht voor dat het hersteldossier, inclusief
die informatie die niet aan het dossier is toegevoegd, maar wel van
invloed is geweest bij de beoordeling ervan, desgevraagd aan de ouder
wordt verstrekt (artikel 5.2, lid 4).
Momenteel werkt UHT als volgt. Informatie die direct ten grondslag heeft
gelegen aan de compensatiebeschikking (inclusief het eventuele advies
van de commissie van wijzen) wordt verstrekt aan de ouder. Tevens wordt
het hersteldossier, indien ouders daarom verzoeken, aan de ouder
verstrekt. Ook verstrekt UHT aan ouders hun dossier voordat een gesprek
over de aanvullende schade bij de CWS plaatsvindt. Tot slot zorgt UHT
ervoor dat, in geval van bezwaar, ouders over hun dossier beschikken
voorafgaand aan de hoorzitting. Uiteraard kan het voorkomen dat er soms
een stuk ontbreekt, of dat de bezwaarschriftenadviescommissie (BAC) of
ouders zelf nog aanvullende verzoeken hebben na het verstrekken van een
dossier. Indien UHT over dergelijke stukken beschikt dan vult UHT het
dossier daarmee aan. UHT werkt er naar toe om ouders zo vroeg mogelijk
te kunnen laten beschikken over hun uniforme hersteldossier.
Tot slot, voor de beoordeling of een ouder als gedupeerde kan worden
aangemerkt en voor vaststelling van het bedrag van de aanvullende
compensatie voor de werkelijke schade is het verhaal van de ouder
leidend. Voor de vaststelling van de werkelijke schade is vooral relevant
wat er precies in het leven van de gedupeerde ouder heeft plaatsgevonden. Dergelijke gebeurtenissen zijn vaak niet uit het hersteldossier af
te leiden. Een ouder dient de aanvullende werkelijke schade middels het
doen van hun verhaal bij de CWS aannemelijk te maken en dient in
sommige situatie hiervoor stukken ter onderbouwing aan te leveren. Bij
de alternatieve schaderoute, waar schadevergoeding plaatsvindt op basis
van forfaitaire bedragen, zijn de eisen voor het aannemelijk maken van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 24 515, nr. 732

4

causaliteit verlaagd ten opzichte van de maatwerkroute via CWS: het
verhaal van de ouder staat centraal en alleen waar nodig wordt een
nadere onderbouwing gevraagd.
Hoogachtend,
De Staatssecretaris van Financiën – Toeslagen en Douane,
A. de Vries

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 24 515, nr. 732

5