2021D03068

INBRENG VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
De vaste commissie voor Justitie en Veiligheid heeft een aantal vragen en
opmerkingen voorgelegd over de Geannoteerde agenda informele
JBZ-Raad van 28-29 januari 2021 (2021D02483), Verslag van de informele
JBZ-raad van 2 december 2020 (Kamerstuk 32 317, nr. 667), Verslag van de
informele JBZ-Raad van 14 december 2020 (Kamerstuk 32 317, nr. 668),
Antwoorden op vragen commissie over o.a. de geannoteerde agenda van
de bijeenkomst van de Raad Justitie en Binnenlandse Zaken (JBZ) op
2 december 2020 (Kamerstuk 32 317, nr. 662), Fiche: Voorstel tot wijziging
Europolverordening (Kamerstuk 22 112, nr. 3008), Fiche: Wijziging
Verordening Schengen Informatiesysteem voor Europol (Kamerstuk
22 112, nr. 3009) en Fiche: Aanbeveling voor besluit voor mandaat inzake
onderhandelingen over samenwerkingsovereenkomst tussen Eurojust en
derde landen (Kamerstuk 22 112, nr. 3010).
De voorzitter van de commissie,
Van Meenen
De adjunct-griffier van de commissie,
Burger

nds-tk-2021D03068

1

Inhoudsopgave

blz.

I.

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
1.
Vragen en opmerkingen vanuit de VVD-fractie
2.
Vragen en opmerkingen vanuit de CDA-fractie
3.
Vragen en opmerkingen vanuit de D66-fractie
4.
Vragen en opmerkingen vanuit de GroenLinks-fractie
5.
Vragen en opmerkingen vanuit de SP-fractie

2
2
3
4
5
7

II.

Reactie van de bewindspersonen

13

I. Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
1. Vragen en opmerkingen vanuit de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
voorliggende agendastukken van de JBZ-raad en hebben daarover nog
enkele vragen en opmerkingen.
Verslag van de informele JBZ-raad van 2 december 2020
Uit het verslag van de JBZ-raad van 2 december 2020 blijkt dat het
voorzitterschap aandacht had besteed aan de problematiek van bewijsvoering bij foreign terrorist fighters. Kunt u toelichten welke aspecten van
de genoemde problematiek zijn besproken? Is daarbij ook gesproken over
mogelijke oplossingen voor de voorliggende problematiek? Heeft u hierbij
benadrukt dat Europese samenwerking en ondersteuning richting de
Koerden van essentieel belang is om foreign terrorist fighters effectief
lokaal te kunnen vervolgen en berechten? Zo ja, welke stappen neemt u
verder om dit te realiseren? Zo nee, waarom niet?
Fiche: Voorstel tot wijziging Europolverordening
De leden van de VVD-fractie achten het positief dat het Portugees
Voorzitterschap beoogt Europol toekomstbestendiger te maken, gezien de
toename van snel ontwikkelende digitale criminaliteit. Deze leden kijken
uit naar het nog te ontvangen discussiestuk hierover.
Voornoemde leden verzoeken u te benadrukken dat bij het toekennen van
taken voor Europol rekening moet worden gehouden met nieuwe
technieken en technologieën in de criminaliteit, om de benodigde
capaciteiten van Europol zo efficiënt en flexibel mogelijk te kunnen
inzetten bij het ondersteunen van lidstaten.
De leden van de VVD-fractie beoordelen het positief dat de herziening van
de Europolverordening het mogelijk maakt voor Europol om rechtstreeks
persoonsgegevens van private partijen te kunnen ontvangen en op te
vragen, mede vanwege de grensoverschrijdende aard van digitale
criminaliteit. Met name banken en internetproviders kunnen over cruciale
informatie beschikken in de opsporing van digitale criminaliteit, maar ook
andere private instellingen zoals verzekeringsmaatschappijen. Kunt u
toelichten onder welke voorwaarden en op welke schaal deze informatie
mag worden gedeeld en of er beperkingen/voorwaarden zijn gesteld aan
de private partijen met wie samenwerking wordt gezocht?
Tevens lezen voornoemde leden dat u graag ziet dat private partijen de
mogelijkheid krijgen om verzoeken tot informatie-uitwisseling van
Europol beargumenteerd te kunnen weigeren. Zij achten het positief dat u
zorgvuldigheid tracht te waarborgen bij het delen van informatie,
tegelijkertijd willen deze leden ervoor waken dat enige vorm van willekeur

2

optreedt in het argumentatieproces van private partijen. Dat gezegd
hebbende, achten zij het verstandig een kader op te stellen met daarin
voorwaarden als leidraad voor het wel of niet delen van informatie door
private partijen. Deelt u deze mening? Zo ja, bent u bereid dit onder de
aandacht te brengen bij uw Europese collega’s? Zo nee, waarom niet?
Fiche: Wijziging Verordening Schengen Informatiesysteem voor Europol
De aan het woord zijnde leden lezen dat u kritisch bent ten aanzien van de
mogelijke bevoegdheid van Europol om signaleringen in het Schengeninformatiesysteem (SIS) te plaatsen. Zij vragen wat uw bezwaar is om te
moeten reageren op een signalering van Europol als u tegelijkertijd alle
ruimte behoudt een afweging te maken of verdere maatregelen te
overwegen en zo ja, welke dit dan zijn. Zeker wanneer Europol een
directere rol krijgt in het vergaren van informatie lijkt het logisch dat zij dit
ook in een systeem dat door een lidstaat gebruikt wordt kan zetten. Wat
zouden bijvoorbeeld de gevolgen zijn van de voorgestelde wijziging
wanneer een terrorismeverdachte of haatimam via Nederland of België de
Europese Unie (EU) wil betreden? Welke elementen daarvan zijn wat u
betreft onwenselijk en waarom? Welke wijze van werken verdient dan de
voorkeur van u?
2. Vragen en opmerkingen vanuit de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de stukken geagendeerd voor het schriftelijk overleg over de
Informele JBZ-Raad d.d. 28 en 29 januari 2021. Zij hebben nog enkele
vragen.
Geannoteerde Agenda informele JBZ-Raad van 28-29 januari 2021
Beschermen van kwetsbare volwassenen in Europa – de weg voorwaarts
De leden van de CDA-fractie begrijpen dat het Portugese Voorzitterschap
tijdens de informele JBZ-raad wil reflecteren op de uitdagingen waarmee
kwetsbare volwassenen te maken hebben bij het beschermen van hun
rechten en de toegang tot het recht, met name in grensoverschrijdende
situaties. Deze leden lezen dat u het belang van de rechten van individuen
in het strafrecht erkent. Zij begrijpen dat u momenteel geen behoefte
heeft aan nieuwe regelgeving op EU-niveau hiervoor. Voornoemde leden
vragen of u kunt schetsen hoe andere landen hierin staan. Verwacht u
steun voor uw lijn?
Strafrecht en bescherming van intellectueel eigendom: relatie tussen
vervalsing en georganiseerde criminaliteit
De leden van de CDA-fractie lezen dat u geen voorstander bent van een
verbreding van het mandaat van OLAF ten aanzien van het tegengaan van
illegale (online) activiteiten zoals het produceren en/of verspreiden van
nagemaakte goederen. Deze leden vragen ook op dit punt een schets van
het krachtenveld in de EU op deze voorstellen. Zien andere landen in de
EU wel een noodzaak om het mandaat van OLAF uit te breiden? Zo ja, hoe
stelt Nederland zich in deze onderhandelingen op?
Overig
De leden van de CDA-fractie vragen graag aandacht voor de verklaring
van Poolse rechters van 21 januari 2021 waarin verschillende
(oud-)rechters van het Poolse hooggerechtshof hun grote zorgen
uitspreken over de acties van de Poolse regering om politieke invloed uit

3

te oefenen op de onafhankelijke rechtspraak en het Poolse Openbaar
Ministerie. Deze leden vragen of u tijdens aankomende JBZ-raad ruimte
ziet om aan de Poolse regering te vragen om op dit statement te reageren.
Bent u bereid, al dan niet samen met andere landen, de Poolse regering
aan te spreken op deze ondermijning van de scheiding der machten en
daarmee de rechtsstaat? Bent u eveneens bereid hierover een terugkoppeling te geven aan de Kamer?
3. Vragen en opmerkingen vanuit de D66-fractie
De leden van de D66-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
geannoteerde agenda voor de JBZ-Raad. Zij hebben hierover nog een
aantal vragen.
Geannoteerde Agenda informele JBZ-Raad van 28–29 januari 2021
Beschermen van kwetsbare volwassenen in Europa – de weg voorwaarts
De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van het agendapunt
over de wens van het Portugees Voorzitterschap om te spreken over de
uitdagingen waar kwetsbare volwassenen in Europa mee te maken
hebben, met betrekking tot het beschermen van hun rechten en toegang
tot het recht. Met betrekking tot de civiele rechtsbescherming merken zij
op dat Nederland geen noodzaak ziet om het Haagse verdrag inzake de
internationale bescherming van volwassenen binnen afzienbare tijd te
ratificeren. Deze leden vragen of dit standpunt verder toegelicht kan
worden. Als het in de rechtspraktijk al wordt toegepast, wat staat er dan in
de weg om dit verdrag te ratificeren? Graag ontvangen voornoemde leden
een duiding van u van de juridische en niet juridische argumenten die u
heeft overwogen.
Op het gebied van strafrecht merken de aan het woord zijnde leden op dat
u mogelijkheid tot verbetering ziet, maar geen directe aanleiding tot
nieuwe regelgeving op EU-niveau. Kunt u specifieke voorbeelden noemen
van situaties waar het beschermen van kwetsbare volwassenen in
strafrechtelijke procedures nog verbeterd kan worden? Voornoemde leden
zouden specifieke voorbeelden over grensoverschrijdende situaties
waarderen. Zou u ook voorbeelden kunnen geven van de verbeteringen
waar op dit moment al aan gewerkt wordt? Tot slot, hebben de aan het
woord zijnde leden een aantal vragen over het VN-verdrag inzake de
rechten van personen met een handicap. Hoe staat het met de implementatie van voorzieningen uit het VN- gehandicaptenverdrag? Zijn juridische
procedures toegankelijker geworden voor personen met een beperking?
Zo ja, in welke zin? Zou u voorbeelden kunnen geven van de laatste
verbeteringen die zijn doorgevoerd waardoor procedures toegankelijker
zijn geworden en welke verbeteringen verwacht u in de komende jaren
nog door te voeren?
Strafrecht en bescherming van intellectueel eigendom: relatie tussen
vervalsing en georganiseerde criminaliteit
De leden van de D66-fractie lezen dat u geen intentie heeft om de
uitbreiding van het mandaat van OLAF te steunen. Zou u dit verder toe
kunnen lichten? Deze leden vragen wat voor andere doeltreffende en
evenredige maatregelen u wel voor ogen heeft om de groeiende
georganiseerde misdaad rondom namaakartikelen te bestrijden. Ook
vragen voornoemde leden of u voornemens bent tegen deze uitbreiding
te stemmen in de Raad. Zo ja, met welk doel voor ogen zou dat dan zijn?
Deze leden benadrukken in dit kader dat u reeds heeft aangegeven dat een
meerderheid van de lidstaten positief tegenover het voorstel staat. De aan
het woord zijnde leden zien graag dat u zich constructief opstelt in

4

Brussel, en vragen dan ook wat voor andere concrete en constructieve
voorstellen u gaat doen, indien u voornemens bent tegen de uitbreiding
van OLAF te stemmen. Graag ontvangen voornoemde leden een reactie
van u.
Fiche: Voorstel tot wijziging Europolverordening
De leden van de D66-fractie hebben nog enkele zorgen over de voorstellen
tot wijziging van het mandaat van Europol.
Welke risico’s ziet u in de uitbreiding van mogelijkheden om grote
datasets te verwerken? Hoe verhoudt zich dit tot de constatering door de
European Data Protection Supervisor (EDPS) dat nu al te veel inbreuk
wordt gemaakt op de regels ter bescherming van persoonsgegevens?1
Hoe ziet u erop toe dat de bescherming van persoonsgegevens gewaarborgd blijft? Welke rol kan de versterking van toezicht door het Europees
Parlement op Europol daarin spelen?
4. Vragen en opmerkingen vanuit de GroenLinks-fractie
De leden van de GroenLinks-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen van de geannoteerde agenda voor de Informele JBZ-Raad van 28
en 29 januari a.s. Deze leden hebben nog enkele vragen. Vooraf willen zij
wederom aandacht vragen voor de rechtsstatelijke ontwikkelingen in
Polen en Hongarije. Wat vindt u van de uniek te noemen gezamenlijke
verklaring van 46 actieve en 32 emeritus rechters van het Poolse Hooggerechtshof, waarin zij hun grote zorgen uiten over de recente stappen van
de Poolse autoriteiten om de zittende en staande magistratuur politiek
ondergeschikt te maken aan de regering?2 Ziet u mogelijkheden om uw
steun aan deze verklaring uit te spreken en uw Poolse collega hier
indringend op aan te spreken? Kent u daarnaast het recent verschenen
artikel van de Groningse hoogleraar John Morijn in het Nederlands
Juristenblad over de rechtstatelijke crises in Hongarije en Polen en vooral
wat EU-instellingen daaraan kunnen doen? Deelt u zijn opvatting dat
EU-instellingen en EU-lidstaten veel meer mogelijkheden ter beschikking
hebben dan vaak wordt aangenomen om de rechtsstaat te beschermen?
Zo ja, bent u bereid om te onderzoeken hoe de door professor Morijn
aangedragen mogelijkheden effectief kunnen worden ingezet? Welke
stappen bent u voornemens te zetten?
Geannoteerde Agenda informele JBZ-Raad van 28–29 januari 2021
E-Justice – naar een omvattend digitaliseringsproces
De leden van de GroenLinks-fractie lezen dat het Portugees Voorzitterschap de komende Raad vraagt te reflecteren op de vraag hoe het proces
van digitalisering van justitie het best georganiseerd kan worden en wat
hierbij belangrijke uitgangspunten of uitdagingen zijn. In de annotatie
geeft u aan dat digitale technologieën meer kunnen worden benut om de
rechtsstatelijkheid te versterken. Deze leden zijn erg benieuwd hoe u dit
precies voor ogen heeft en hoe digitalisering een essentiële meerwaarde
levert voor effectieve toegang tot het recht en voor een efficiënt rechtsbestel. Wat betekent dit concreet voor rechtszoekenden én voor professionals in de rechtspleging? Voornoemde leden zien graag een invulling
van dit standpunt tegemoet.
De leden van de GroenLinks-fractie lezen voorts dat u benadrukt dat
digitale technologieën moeten voldoen aan strenge voorwaarden met
betrekking tot digitale veiligheid en gegevensbescherming. Zij zijn
1
2

https://www.politico.eu/article/eu-regulator-warns-europol-could-be-breaking-data-rules/.
http://themis-sedziowie.eu/wp-content/uploads/2021/01/Statement_SC_21.01.2021.pdf.

5

benieuwd of u ook nog andere risico’s ziet, bijvoorbeeld met betrekking
tot big data analyses. Deelt u de mening dat, ook als gegevensbescherming goed op orde is, de inzet van big data analyses en algoritmen,
ook andere risico’s met zich meebrengt? Welke risico’s ziet u op dat vlak
en hoe kunnen deze worden gemitigeerd? Bent u bereid om het belang
van aandacht voor de risico’s van big data analyses mee te geven aan het
Portugese Voorzitterschap? Op welke wijze worden de principes van
dataminimalisatie en doelbinding verankerd? Zal ook gebruik gemaakt
worden van algoritmen, en wie toetst deze algoritmen op de vraag of zij
niet strijdig zijn met mensenrechten waaronder het
non-discriminatiebeginsel?
De aan het woord zijnde leden vragen voorts wat de inzet op digitale
veiligheid precies betekent in de praktijk. Wordt gebruik gemaakt van
opensource? Wordt alleen gewerkt met leveranciers uit betrouwbare
landen?
Fiche: Voorstel tot wijziging Europolverordening
De leden van de GroenLinks-fractie zijn erg benieuwd naar de gedachtewisseling over de noodzakelijk geachte aanpassingen van de Europolverordening, met name over de effectieve (grensoverschrijdende) samenwerking tussen private partijen en rechtshandhavingsdiensten. Deze leden
vragen u aan welke private partijen precies wordt gedacht en hoe deze
samenwerkingsvormen precies worden vormgegeven. In hoeverre zullen
private partijen, hier of in andere EU-lidstaten, de beschikking krijgen over
operationele, vertrouwelijke opsporingsinformatie? Hoe wordt bijvoorbeeld voorkomen dat deze informatie in verkeerde handen valt?
Voornoemde leden vragen u de Kamer een appreciatie van het discussiestuk van het Portugese Voorzitterschap te sturen zodra dit discussiestuk
is ontvangen.
De aan het woord zijnde leden hebben kennisgenomen van het fiche tot
wijziging van de Europolverordening. Zij lezen dat de Europese
Commissie voorstelt om Europol de bevoegdheid te geven om rechtstreeks persoonsgegevens van private partijen te ontvangen en tevens om
lidstaten te verzoeken om informatie op te vragen bij private partijen en
deze met Europol te delen. Kan voorzien worden in een alomvattend
overzicht welke rechtstitels gebruikt kunnen worden om informatie bij
private partijen op te vragen, hoe in deze gevallen wordt omgegaan met
wettelijke verplichtingen voor gegevensverwerking (denk aan
doelbinding) en hoe geregeld wordt dat gebruik van deze nieuwe
bevoegdheid in overeenstemming is met de Algemene verordening
gegevensbescherming (AVG)? Voornoemde leden hebben dezelfde vragen
over het verwerken van complexe en grote datasets door Europol. Wat
zijn de veronderstelde voordelen van deze aanpak? Kunnen deze
voordelen niet bereikt worden met minder ingrijpende maatregelen
(bijvoorbeeld verdere versterking van de onderlinge strafrechtelijke
samenwerking in individuele zaken)? Wat is de rechtsgrond in het
mandaat van Europol om informatie in specifieke strafzaken te verwerken
die niet onder de voor lidstaten of het Europees Openbaar Ministerie
(EOM) genoemde categorieën valt en hoe wordt toegezien op het naleven
van de privacyregels door Europol in het beheren, delen en verwerken
van informatie uit deze datasets? In welke fase kijkt bijvoorbeeld een
onafhankelijke toezichthouder en/of rechter naar de bedoelde informatieverwerking door Europol?
In het fiche lezen de leden van de GroenLinks-fractie dat u het begrijpelijk
acht de uitvoerend directeur van Europol iets ruimere bevoegdheden te
geven om in afzonderlijke gevallen en onder specifieke omstandigheden
het overdragen van persoonsgegevens aan derde landen te autoriseren.
Deze leden delen de opvatting dat deze samenwerkingsvorm aan strikte
regels moet voldoen, vooral omdat zij vrezen dat deze samenwerking niet

6

onderworpen zal zijn aan toezicht en/of rechterlijke controle binnen de EU.
Hoe ziet u deze fundamentele tekortkoming? Voornoemde leden koesteren
dezelfde zorgen ten aanzien van de mandaatverlening voor onderhandelingen over samenwerkingsovereenkomsten tussen Eurojust en derde
landen.
5. Vragen en opmerkingen vanuit de SP-fractie
De leden van de SP-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
agenda van de aanstaande JBZ-Raad. Hierover hebben zij nog enkele
vragen. Daarnaast zijn deze leden benieuwd naar de stand van zaken van
een eerdere toezegging van de regering en de uitkomst van de onderhandelingen over de aanpak van terroristische online inhoud vanwege een
eerdere motie van de SP en het CDA op dat punt. Voorts hebben
voornoemde leden diverse vragen over de wijzigingen van drie verordeningen waarover de Kamer recent een aantal fiches is toegekomen. Zij
wensen ook enkele toezeggingen op de nieuwe Europolverordening te
ontvangen.
Geannoteerde Agenda informele JBZ-Raad van 28–29 januari 2021
De leden van de SP-fractie willen graag op twee agendapunten ingaan.
Daarover hebben zij enkele vragen.
Strafrecht en bescherming van intellectueel eigendom: relatie tussen
vervalsing en georganiseerde criminaliteit
U spreekt in de geannoteerde agenda de verwachting uit dat een
meerderheid van de lidstaten in wil gaan zetten op strafrechtelijke
handhaving van intellectueel eigendom. Tegelijk geeft u aan zelf een
civielrechtelijke handhaving van intellectueel eigendom de voorkeur te
geven boven strafrechtelijke handhaving. Verwacht u dat deze tegenstrijdige perspectieven in de toekomst gaan schuren? Verwacht u dat er
een voorstel voor een wettelijk mandaat voor OLAF in de toekomst zal
komen om intellectueel eigendom strafrechtelijk te handhaven? Wat zou
dat betekenen voor de huidige handhaving in Nederland?
E-Justice – naar een omvattend digitaliseringsproces
De Nederlandse rechtspraak bevindt zich midden in het proces van
digitalisering. Dit proces is nog eens aangezwengeld door de coronacrisis.
In hoeverre zijn de Nederlandse systemen van de rechtspraak en
eventuele ketenpartners compatibel met e-CODEX? Wat zijn uw verwachtingen van e-CODEX in de toekomst? Voorziet u dat e-CODEX het
standaardsysteem wordt voor alle lidstaten?
Verslag van de informele JBZ-Raad van 14 december 2020
In december van het vorige jaar is overeenstemming bereikt tijdens een
triloog over de Verordening tegengaan terroristische online inhoud. Over
die verordening nam de Kamer eerder de motie-Van Nispen/Van
Toorenburg (Kamerstuk 22 112, nr. 2724) over passende en adequate
rechtsbescherming in de eigen lidstaat tegen een verwijderingsbevel uit
een andere lidstaat aan. Kunt u een appreciatie aan de Kamer doen
toekomen over het onderhandelaarsakkoord en in het bijzonder ingaan
hoe deze motie daarin tot uiting komt? Wanneer gaat de Raad over het
akkoord stemmen en welk oordeel zal u gaan geven?

7

Fiche: Voorstel tot wijziging Europolverordening
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van het voornemen
van de Europese Commissie om de Europolverordening te wijzigen. Dit
roept bij hen allerlei vragen op. Tevens verzoeken deze leden op enkele
punten toezeggingen van u, omdat die punten voor hen belangrijk zijn. Zo
hebben zij vragen over de nut en noodzaak van de nieuwe bevoegdheden,
de waarborgen van gegevensuitwisseling, de bevoegdheden om lidstaten
te verzoeken een strafrechtelijk onderzoek te starten naar misdaden die
zich binnen landsgrenzen begeven, de samenwerking met het EOM, de
samenwerking met derde landen in afwezigheid van een overeenkomst,
het codificeren van enkele taken en de incidentele financiering.
Ter inleiding benadrukken voornoemde leden graag dat zij de noodzaak en
bijdrage van Europol erkennen in strafzaken die grensoverschrijdend zijn.
De kennis en vaardigheden die Europol door de jaren heen heeft
ontwikkeld zijn niet meer weg te denken. Maar het pakket aan nieuwe
bevoegdheden wat nu voorligt lijkt het oorspronkelijke mandaat van
Europol te ver op te rekken. Het voorstel lijkt het principe dat lidstaten zelf
verantwoordelijk blijven voor het handhaven van het strafrecht in de
lidstaten te schenden. Vandaar de onderstaande vragen en verzoeken tot
toezeggingen.
Europol zou met het voorstel van de Europese Commissie nieuwe
bevoegdheden krijgen om onder andere met private partijen samen te
gaan werken. In hoeverre hebben de Nederlandse opsporingsdiensten
reeds de mogelijkheden op een dergelijke manier met private partijen
samen te werken? Draagt het voorstel, om Europol met grote datasets aan
de slag te laten gaan, bij aan de Nederlandse opsporingsdiensten of heeft
Nederland die kennis en vaardigheden zelf al in huis? Herkent u de
constatering van de Europese Commissie dat lidstaten niet in staat zijn
om met grote datasets te werken vanwege een gebrek aan kennis en
vaardigheden? Indien Nederland daar problemen mee heeft gehad, welke
stappen heeft Nederland zelf gezet om dit probleem op te lossen? De
Europese Commissie constateert dat ook een gebrek aan (financiële)
middelen ertoe leidt dat grote datasets niet kunnen worden gezet. Is de
uitbreiding van het mandaat van Europol om met grote datasets te
werken dan eigenlijk niet een compensatie voor het onvermogen van
sommige lidstaten om hun opsporingsdiensten goed in te richten of
voldoende te financieren? Zo ja, is het dan wel terecht dat de Nederlandse
belastingbetaler Europol zou moeten financieren omdat een andere
lidstaat haar eigen autoriteiten onvoldoende betaalt?
Als Europol de mogelijkheid krijgt om grote datasets te verwerken is het
dan nog wel nodig om deze sets door private partijen te laten verwerken?
Hoe verhoudt dit zich tot elkaar? U schrijft over gegevensdeling met
private partijen op pagina 5 van het fiche: «Daarbij moeten wel adequate
randvoorwaarden gesteld worden, om rechtmatige verwerking en een
hoog niveau van gegevensbescherming zeker te stellen.» Hoe ziet dat er
concreet uit en wat wordt de exacte inzet van de regering bij de onderhandelingen?
De leden van de SP-fractie merken op dat Europol onder andere is
opgericht om strafrechtelijke onderzoeken die meerdere lidstaten aangaan
te ondersteunen. Toch lezen de leden in het voorstel van de Europese
Commissie dat Europol lidstaten zou moeten kunnen gaan verzoeken om
ook strafrechtelijk onderzoeken in te stellen waar geen andere lidstaten bij

8

zijn betrokken.3 Dit is een grote wending in de geschiedenis van Europol.
Waarom zou dit volgens u nodig zijn? Wat is uw standpunt ten aanzien
van deze nieuwe bevoegdheid? Wat voegt de voorwaarde toe dat het een
misdaad betreft die de gemeenschappelijke belangen van de EU raakt?
Alle vormen van misdaad raken immers toch de gemeenschappelijke
belangen van de EU? Kunt u toezeggen dat u zich ervoor inspant dat
Europol zich alleen op grensoverschrijdende zaken in blijft zetten en dat
deze bevoegdheid niet zal worden ingevoerd?
Hoe komt de samenwerking tussen Europol en het EOM eruit te zien,
aangezien niet alle lidstaten van de EU deelnemen aan het EOM? Kunt u
uiteenzetten waarom Europol op verzoek van het EOM grote datasets zou
moeten gaan verwerken?4 Op welke schaal is nu voorzien dat Europol en
het EOM samenwerken? Leidt deze aanvullende bevoegdheid niet tot de
mogelijkheid dat het EOM uiteindelijk gezamenlijk met Europol onafhankelijk van lidstaten onderzoek gaat doen naar misdaad in de Europese
Unie? In hoeverre acht u deze stap wenselijk?
Welke recente lessen op het gebied van automatische gegevensverwerking en algoritmen bij fraudebestrijding, zoals in de kindertoeslagenaffaire, heeft Nederland geleerd en kunnen relevant zijn voor het (automatisch) verwerken en analyseren van grote datasets zoals Europol gaat
doen? Gaat u deze lessen ook inzetten in de aanloop naar de uitbreiding
van de bevoegdheden van Europol? Worden dergelijke slechte
voorbeelden ook uitgewisseld?
Hebben voornoemde leden het goed begrepen dat de wijziging van de
verordening Europol de mogelijkheid gaat bieden in individuele gevallen
op autoriteit van het hoofd van Europol persoonsgegevens met derde
landen te delen?5 Op pagina 3 van het fiche lezen deze leden het
volgende: «De afgelopen jaren is het moeilijk gebleken voor de
Commissie om overeenkomsten te sluiten met derde landen voor de
uitwisseling van persoonsgegevens met Europol. Daarom zou de
uitvoerend directeur van Europol in afzonderlijke gevallen en onder
specifieke omstandigheden categorieën voor het overdragen van
persoonsgegevens aan derde landen moeten kunnen autoriseren.» Kunt u
de gedachte achter deze overeenkomsten toelichten? Waarom zou hier
ooit van afgeweken moeten worden? Waarom bleek het moeilijk deze
overeenkomsten af te sluiten? Hierover schrijft u op pagina 5 en 6 van het
fiche ook: «Het is bovendien van belang dat hierbij dezelfde waarborgen
gelden, bijvoorbeeld m.b.t. gegevensbescherming, als bij informatieuitwisseling op basis van een overeenkomst.» Waarom acht u het
3

Proposal for a REGULATION OF THE EUROPEAN PARLIAMENT AND OF THE COUNCIL
amending Regulation (EU) 2016/794, as regards Europol’s cooperation with private parties, the
processing of personal data by Europol in support of criminal investigations, and Europol’s role
on research and innovation, pagina 15.
4
Proposal for a REGULATION OF THE EUROPEAN PARLIAMENT AND OF THE COUNCIL
amending Regulation (EU) 2016/794, as regards Europol’s cooperation with private parties, the
processing of personal data by Europol in support of criminal investigations, and Europol’s role
on research and innovation, pagina 13: «Enabling Europol to effectively support criminal
investigations in Member States or by the EPPO by way of analysis of large and complex
datasets: The legislative initiative sets out new rules to enable Europol, in justified cases where
it is necessary to support effectively a specific criminal investigation in a Member State or by
the EPPO, to process data the national authorities or the EPPO acquired in the context of that
criminal investigation in accordance with procedural requirements and safeguards applicable
under national criminal law.»
5
Proposal for a REGULATION OF THE EUROPEAN PARLIAMENT AND OF THE COUNCIL
amending Regulation (EU) 2016/794, as regards Europol’s cooperation with private parties, the
processing of personal data by Europol in support of criminal investigations, and Europol’s role
on research and innovation, pagina 14: «Strengthening Europol’s cooperation with third
countries in preventing and countering crimes falling within the scope of Europol’s objectives:
The legislative initiative provides for the possibility for the Executive Director of Europol to
authorise categories of transfers of personal data to third countries in specific situations and on
a case-by-case basis, where such categories of transfers are required. [Article 25(5)]».

9

noodzakelijk een overeenkomst te omzeilen terwijl dezelfde voorwaarden
moeten worden gesteld als aan die overeenkomst? Acht u het niet
zinvoller om gewoon de overeenkomsten altijd als voorwaarde te stellen?
Kunt u toezeggen dat het Nederlandse standpunt tijdens de onderhandelingen zal zijn dat het delen van deze gegevens altijd op voorwaarde van
een dergelijke overeenkomsten geschiedt?
Hebben de leden van de SP-fractie het goed gelezen dat nu gekozen wordt
om alsnog biometrische gegevens toe te voegen aan de categorie
bijzondere persoonsgegevens die Europol mag opslaan en verwerken?
Wat vindt u van dit voorstel? Waarom zou dit noodzakelijk zijn?
Het voorstel voorziet ook in een mandaat voor de ondersteuning van de
Nederlandse speciale interventie-eenheid Dienst Speciale Interventies
(DSI) en de Europese tegenhangers. Hoe gaat deze ondersteuning er uit
zien?6 Kunt u voornoemde leden geruststellen dat er geen Europese DSI
gaat worden opgezet? Hoe zit dit voor de operationele ondersteuning
tijdens operaties en onderzoeken?7 Kunt u enkele concrete voorbeelden
van ondersteuning noemen?
De verordening biedt ook de mogelijkheid voor lidstaten en derde landen
om Europol te financieren. Dit is een risico, immers, wie betaalt, bepaalt.
In het fiche bent u ook kritisch over dit voorstel. Kunt u toezeggen dat u
gaat inzetten op het schrappen van dit onderdeel van de verordening?
Hoe schat u dan het krachtenveld in de Raad en het Europese Parlement
op dit punt in?
De aan het woord zijnde leden kijken uit naar de beantwoording van de
bovenstaande vragen en de twee toezeggingen op het gebied van
gegevensdeling met derde landen en dat Europol alleen actief blijft bij
grensoverschrijdende misdaad.
Fiche: Wijziging Verordening Schengen Informatiesysteem voor Europol
De leden van de SP-fractie hebben met interesse kennisgenomen van het
voorstel van de Europese Commissie om informatie van derde landen
over verdachten van zware misdrijven sneller te delen met de nationale
grensbewakers. Dat is een nobel streven. Toch hebben deze leden diverse
vragen over het voorstel en de positie van de Nederlandse regering.
In het fiche geeft u aan dat andere, minder vergaande oplossingen dan
het voorstel van de Europese Commissie ook mogelijk zijn om het
geïdentificeerde knelpunt op te lossen. Aan welke oplossingen denkt u
dan? Hoe verhoudt dit zich tot de constatering van de Europese
Commissie dat «gedecentraliseerde oplossingen [...] ontoereikend [zijn]
om een dermate intensieve informatie-uitwisseling via SIS tussen de
lidstaten en Europol in goede banen te leiden»?8
Een van de door de Europese Commissie geconstateerde knelpunten
houdt in dat gegevens van derde landen over verdachten van terroristische misdrijven niet gedeeld worden in het SIS. Hoe gaat Nederland tot
op heden om met dergelijke informatie die zij ontvangen van derde
landen? Kent het Nederlandse recht een grondslag om persoonsgegevens
van buitenlandse van terroristische misdrijven verdachte personen op te
slaan? Deelt Nederland deze gegevens vervolgens met de andere
deelnemers aan het SIS en Europol? Ontvangt Nederland op dit moment
van de andere deelnemers van het SIS persoonsgegevens van buitenlandse van terroristische misdrijven verdachte personen?

6

Artikel 4(1)(h) van het voorstel.
Artikel 4(5) van het voorstel.
8
Voorstel voor een VERORDENING VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD tot wijziging
van Verordening (EU) 2018/1862 betreffende de instelling, de werking en het gebruik van het
Schengeninformatiesysteem (SIS) op het gebied van politiële en justitiële samenwerking in
strafzaken, met betrekking tot de invoering van signaleringen door Europol, pagina 8.
7

10

In de inleiding van de verordening wordt gesproken over het opnemen in
het SIS van personen die verdachte zijn van terroristische misdrijven,
maar verderop lijkt gesproken te worden over alle misdrijven waarover
Europol een mandaat heeft. Kunt u toelichten over welke misdrijven het
nu eigenlijk gaat? Deelt u de mening dat de problemen die geconstateerd
worden bij de aanpak van terroristische misdrijven verdachten niet
automatisch tot de aanpak van andere misdrijven mogen leiden? Deelt u
in meer algemene zin de mening dat de aanpak van terroristische
misdrijven vanwege de aard van deze misdrijven gemakkelijker tot een
politiek compromis leidt, maar dat dit niet tot een glijdende schaal mag
leiden waarbij uiteindelijk een veelvoud aan misdrijven of zelfs overtredingen op dezelfde wijze wordt aangepakt? Graag ontvangen
voornoemde leden een reactie op deze reikwijdte van het voorstel.
Hoe proportioneel en wenselijk is het om gegevens van derdelanders op
te slaan? In hoeverre waardeert u het als buitenlandse mogendheden
enorme lijsten aanleggen van Nederlandse onderdanen, nog los van de
vraag of zij wel of niet verdacht worden van (terroristische) misdrijven?
Erkent u dat sommige buitenlandse mogendheden politiek bedrijven door
sommige Nederlanders als terroristen aan te merken? Zo ja, wat zegt dit
laatste over de wenselijkheid om nu precies hetzelfde te gaan doen, maar
dan op Europese schaal? Vreest u niet dat dit tot misbruik leidt, want in
hoeverre zijn meldingen van verdachten van terrorisme van bijvoorbeeld
autocratische staten te vertrouwen? In hoeverre acht u Europol in staat
deze gegevens op betrouwbaarheid te controleren? Door wie en hoe
wordt bepaald wanneer een derdelander in de toekomst een strafbaar feit
gaat plegen, nu deze personen ook in het SIS opgenomen dreigen te gaan
worden? Kunnen alle derde landen en internationale organisaties
informatie voor deze signaleringscategorie aanleveren of is er een
samenwerkingsovereenkomst of iets dergelijk voor nodig om aanvullende
waarborgen te stellen?
Hebben de aan het woord zijnde leden het goed begrepen dat buitenlandse verdachten alleen in het SIS worden opgenomen om de, in het
Nederlandse geval, Koninklijke Marchaussee en politie, erop te wijzen dat
de betreffende persoon door een derde land wordt verdacht van bepaalde
misdrijven, maar dat de frontlijnfunctionaris vervolgens naar Nederlandse
inzichten moet handelen op basis van die gegevens? Oftewel, klopt het
dat deze nieuwe bevoegdheid alleen maar tot meldingen leidt en geen
specifieke actie aan de grensbewaker voorschrijft? Wat draagt deze
nieuwe signaleringscategorie dan bij aan de interne Europese veiligheid
als er geen gewenste gedraging aan wordt gekoppeld? In hoeverre is deze
signaleringscategorie dan eigenlijk wel evenredig en proportioneel
aangezien het delen van deze informatie niet tot een bepaald doel moet
leiden? Hoe verhoudt dit zich tot de definitie van «signalering» in artikel 3
van de Verordening (EU) 2018/1862 die aan de doelstelling wordt
gekoppeld om een specifieke actie uit te voeren?
In het voorstel tot de verordening wordt aangekondigd dat om de vier jaar
onder andere wordt nagegaan in hoeverre de behaalde resultaten zich
verhouden tot de doelstellingen.9 Kunt u toelichten welke doelstellingen
dat precies zouden moeten zijn? De leden van de SP-fractie merken op dat
ook de bewaartermijn voor deze Europolgegevens gekoppeld wordt aan
de doelstelling. Daarom vragen zij welke doelstelling(en) het hier betreft.
Deelt u de mening dat de interne veiligheid te abstract zou zijn als
doelstelling en dat het concreter ingevuld zou moeten worden?
In het voorstel tot de verordening staat beschreven welke stappen Europol
moet doorlopen voordat Europol de informatie aan het SIS toevoegt. In de
9

Voorstel voor een VERORDENING VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD tot wijziging
van Verordening (EU) 2018/1862 betreffende de instelling, de werking en het gebruik van het
Schengeninformatiesysteem (SIS) op het gebied van politiële en justitiële samenwerking in
strafzaken, met betrekking tot de invoering van signaleringen door Europol, pagina 12.

11

zogenaamde derde stap deelt Europol de betreffende informatie met alle
deelnemende landen om die nationale autoriteiten de mogelijkheid te
geven bezwaar te maken tegen het opnemen van de betreffende
gegevens in de gegevensbank en om die nationale autoriteiten de
mogelijkheid te geven zelf de informatie in de gegevensbank op te nemen
op basis van de bestaande verordening. Deelt u de constatering dat bij het
uitblijven van een reactie van alle deelnemende landen, eigenlijk geen van
de nationale autoriteiten geïnteresseerd is in de betreffende gegevens? Zo
ja, wat zegt dat eigenlijk over het nut en de noodzaak tot het mandaat van
Europol om vervolgens zelf die gegevens in te voeren in het SIS? Gaat u
bijvoorbeeld proberen te bereiken dat bij het doorlopen van de stappen
zoals in het voorstel wordt geschetst het traject van Europol eindigt zodra
lidstaten bezwaar maken in stap drie of wanneer minstens één van de
lidstaten de gegevens zelf in het SIS invoert?
In het fiche schrijft u niet positief te staan tegenover de mogelijkheid van
Europol om gegevens aan het SIS toe te voegen. U geeft aan het
toevoegen en het controleren van de betreffende informatie liever
decentraal te laten geschieden en het invoeren van nieuwe informatie aan
nationale autoriteiten over te laten. Kunt u toelichten wat dit concreet gaat
betekenen voor de inzet van Nederland tijdens de onderhandelingen?
Vreest u het feit dat Europol één centraal punt gaat vormen voor derde
landen om meldingen te maken over verdachten van misdrijven die onder
deze verordening vallen en dat dat ten koste kan gaan van de informatiestromen van derde landen naar Nederland? Derde landen hoeven immers
maar één melding te maken in plaats van enkele tientallen. Zo nee,
waarom niet?
Dan hebben aan het woord zijnde leden nog enkele losse vragen over het
voorstel. Voorziet deze verordening er straks ook in dat Nederlanders met
een tweede (niet-Europees) paspoort in het SIS worden opgenomen? Kan
deze massale informatiedeling niet juist averechts werken omdat het
derde landen afschrikt de betreffende informatie met Europol te delen?
Kunnen derdelanders hun eigen gegevens inzien en op enige wijze
bezwaar maken tot de aanwezigheid van hun gegevens in het SIS? Zo ja,
hoe zit dat dan? En als laatste, bevat de nieuw in te richten signaleringscategorie dezelfde biometrische gegevens als het huidige SIS?
Fiche: Aanbeveling voor besluit voor mandaat inzake onderhandelingen
over samenwerkingsovereenkomst tussen Eurojust en derde landen
De leden van de SP-fractie hebben met interesse kennisgenomen van het
verzoek van de Europese Commissie om de Raad een mandaat te laten
verstrekken om onderhandelingen over samenwerkingsovereenkomsten
tussen Eurojust en een tiental derde landen te kunnen starten. Hierover
hebben zij nog enkele vragen.
Kunt u ten eerste toelichten waarom er bij de totstandkoming van de
nieuwe Eurojustverordening voor is gekozen om het mandaat van deze
onderhandelingen, dat voorheen bij Eurojust zelf, lag tegenwoordig te
beleggen bij de Europese Commissie? Leidt dit niet tot politisering van
deze overeenkomsten? Graag ontvangen voornoemde leden een reflectie
op dit punt. Hoe moet in dit licht de constatering worden bezien dat de
Europese Commissie niet naar het voorstel van Eurojust luistert om juist
met Latijns-Amerikaanse landen samen te werken?
Waarom is er voor gekozen de Raad in één keer om toestemming te
vragen de onderhandelingen met tien derde landen te starten en niet tien
keer afzonderlijk? Deelt u de mening dat afzonderlijke toestemming voor
onderhandelingen per land leidt tot een betere inhoudelijke toetsing?
Welke conclusie verbindt u aan de constatering op pagina 2 van het fiche
dat «bij de opstelling van de lijst landen geopolitieke aspecten een relatief
grote rol hebben gespeeld en dat, omgekeerd, de aanbeveling van de

12

Commissie niet volledig rekening houdt met de prioritaire landen die
Eurojust zelf heeft geïdentificeerd»?
In hoeverre kunnen deze overeenkomsten ertoe leiden dat Nederlandse
justitiële gegevens die onderdeel zijn van een onderzoek in samenwerking
met Eurojust bij derde landen terecht zullen komen? Ook als deze
samenwerkingsverbanden, zoals op pagina 2 van het fiche staat, «op zich
echter geen grondslag vormen voor de uitwisseling van persoonsgegevens». Wat betekent «op zich» in deze zin? Waarom legt u de nadruk op
de mate van dataprotectie in deze derde landen in het fiche wanneer deze
overeenkomsten niet tot datadeling gaan leiden?
Hoe gaat de Europese Commissie erop toezien dat deze landen, waarvan
sommige landen diverse mensenrechten schenden, deze samenwerking
niet misbruiken voor andere doeleinden? Kan deze samenwerking er in
het bijzonder toe leiden dat regeringen in landen waar de staatsmachten
niet voldoende zijn gescheiden deze samenwerking kunnen misbruiken
voor politieke doeleinden? Zo nee, welke waarborgen zijn er voorzien of
gaat u eisen? Kunt u een voorbeeld schetsen van mensenrechtenschendingen die dusdanig ernstig zijn dat ze een dergelijke samenwerkingsovereenkomst in de weg zou staan?
Wat is eigenlijk de doelstelling van deze overeenkomsten? Hoe wordt de
rechtmatigheid achteraf gecontroleerd? Wordt de situatie in de derde
landen tijdens en na de onderhandelingen gemonitord om eventueel vast
te kunnen stellen dat de dataprotectie ondermaats is, dat er dusdanige
mensenrechtenschendingen zijn of dat de rechtsstaat dermate wordt
geschonden dat de (onderhandelingen over de) overeenkomst opgeschort
of beëindigd dient te worden?
Kunt u tot slot toelichten waarom u de consultatie van de EDPS toereikend
acht en geen consultatie van het Europees Comité voor gegevensbescherming nodig acht zoals uit het fiche blijkt?
Overig
Tijdens het algemeen overleg over de JBZ-raad van 28 november 2019
droegen de leden van de SP-fractie het idee aan om tot een zwarte lijst te
komen van bedrijven die zich schuldig maken aan allerlei milieudelicten.
U reageerde toen enthousiast en gaf aan dit tijdens het treffen met de
Europese Commissie te bespreken. In de geannoteerde agenda van de
JBZ-raad 23 en 24 januari 2020 gaf u aan nog geen tijd te hebben gehad
het initiatief aan te dragen (Kamerstuk 32 317, nr. 582). Inmiddels zijn we
een jaar verder. Wat is de stand van zaken van deze toezegging?
II. Reactie van de bewindspersonen

13