Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

29 689

Herziening Zorgstelsel

Nr. 844

VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEG
Vastgesteld 28 juli 2017
De vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport heeft op 5 juli
2017 overleg gevoerd met de heer Van Rijn, Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, over:
– de brief van de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn
en Sport d.d. 18 april 2017 inzake rapport Nivel wijkverpleging
(Kamerstuk 33 578, nr. 41);
– de brief van de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn
en Sport d.d. 29 mei 2017 inzake monitor contractering
wijkverpleging 2017 (Kamerstuk 29 689, nr. 829);
– de brief van de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn
en Sport d.d. 28 juni 2017 inzake bestuurlijk akkoord wijkverpleging (Kamerstuk 29 689, nr. 835).
Van dit overleg brengt de commissie bijgaand geredigeerd woordelijk
verslag uit.
De fungerend voorzitter van de commissie,
Lodders
De griffier van de commissie,
Post

kst-29689-844
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 689, nr. 844

1

Voorzitter: Lodders
Griffier: Sjerp
Aanwezig zijn negen leden der Kamer, te weten: Bergkamp, Ellemeet,
Gerbrands, Keijzer, Lodders, Marijnissen, Arno Rutte, Sazias en Van der
Staaij,
en de heer Van Rijn, Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en
Sport.
Aanvang 13.33 uur.
De voorzitter:
Dames en heren, ik heet naast de Staatssecretaris en zijn ondersteuning –
het is zijn voorlaatste debat voor het reces – uiteraard de Kamerleden en
de mensen thuis of op de publieke tribune hartelijk welkom.
Ik zou met de leden willen afspreken om een spreektijd te hanteren van
vijf minuten en in de eerste termijn een tweetal interrupties te gebruiken.
Als eerste geef ik mevrouw Sazias namens de fractie van 50PLUS graag
het woord. Mevrouw Sazias heeft aangegeven dat zij het debat daarna op
een andere manier verder zal volgen, waarvoor alle begrip.
Mevrouw Sazias (50PLUS):
Dank u wel, voorzitter. We bedanken de Staatssecretaris voor de brief van
28 juni, want daarin wordt duidelijk dat ook hij goede wijkverpleging een
van de belangrijkste pijlers van de zorg aan huis vindt. Mooi dat er een
bestuurlijk akkoord wijkverpleging is gesloten. Wij kijken reikhalzend uit
naar de ontwikkelagenda.
50PLUS is natuurlijk ook blij dat er volgend jaar 168 miljoen bij komt,
alhoewel we wel graag willen weten waar dat bedrag op is gebaseerd. Dat
er geld bij komt, is niet per se een garantie dat er voldoende wordt
ingekocht tegen een normaal tarief en juist bij die inkoop en de contractering zitten onze grootste zorgen. In de brief van 28 juni stelt de Staatssecretaris dat het voor de aanbieders en verzekeraars sinds de overheveling
van de wijkverpleging naar de Zorgverzekeringswet wennen is aan de
contractering van wijkverpleging. Dat lijkt me het understatement van het
jaar. Overigens bleek ook uit de reguliere inkoopmonitor dat zorgverzekeraars wel tevreden zijn over de inkoop van 2017 ten opzichte van een jaar
eerder, maar aanbieders juist niet. Dat is toch veelzeggend.
Een van de belangrijkste knelpunten wordt hier niet in vastgelegd,
namelijk de tarieven. Nog steeds wordt er onder de kostprijs gecontracteerd. In het geval van casemanagement zit dat vaak zelfs op het niveau
van persoonlijke verzorging. Wij vinden gewoon dat er altijd redelijke en
kostendekkende tarieven moeten worden gehanteerd en dat er voldoende
inkoop moet plaatsvinden. Kwaliteit van zorg en zorg op maat zouden
daarbij leidend moeten zijn voor zowel de cliënt als de zorgorganisaties.
Ik kom op het budgetplafond. Zorgverzekeraars kopen in op basis van het
verleden, maar dat is geen garantie voor de toekomst. Wij kennen de
verhalen over BrabantZorg en Buurtzorg en wij vinden dat eerlijk gezegd
zo krom als een hoepel. Hoe kan een koper een doorleverplicht eisen van
een aanbieder zonder daarvoor te betalen? Als een zorgaanbieder zo’n
clausule weigert, wordt voor straf het budgetplafond verlaagd. Dat heeft
volgens mij helemaal niks te maken met kwalitatief inkopen voor de cliënt,
want dat is doodgewoon afknijpen. Wat 50PLUS betreft moet die gratis
doorleverplicht uit de contracten. Je koopt weinig in, maar eist dat ze
onbetaald door blijven werken. Hoe bestaat het? Ik ga naar de bakker en
zeg tegen hem: deze maand is mijn geld op, maar u moet mij de rest van
de maand wel gratis brood geven, want anders kom ik volgende maand
niet meer terug. Ik wil graag een reflectie van de Staatssecretaris op de
vraag of dit juridisch en maatschappelijk te verantwoorden is. Hierdoor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 689, nr. 844

2

wordt namelijk ook de keuzevrijheid van cliënten aangetast. Als cliënten
graag geholpen willen worden door Buurtzorg, dan kan dat niet meer,
want de verzekeraar heeft zijn plafond bereikt en moet dus nee verkopen
en doorverwijzen naar een andere aanbieder. Als toppunt van de inperking van de keuzevrijheid zien we de pilot van Zilveren Kruis Achmea. We
willen dan ook weten hoe het staat met die vreselijke pilot om één
aanbieder per wijk 100% te vergoeden en alle anderen in de wijk maar
75%. We zijn heel benieuwd naar de evaluatie. Verder willen we ook in dit
geval weten of dat juridisch allemaal maar kan.
We willen ook dat er genoeg wordt ingekocht en dus niet dat het budgetplafond al halverwege het jaar wordt bereikt. Er komen nu toch al weer
signalen uit het veld dat het gecontracteerde budget toch weer ontoereikend zal zijn voor de tweede helft. Het feit dat de zorgverzekeraars tot
dusver 300 miljoen onder het budgetplafond zijn gebleven, geeft dus geen
garantie. Mijn vraag is dan ook hoe we die garantie wel kunnen krijgen,
zonder dat de last bij de zorgaanbieders terechtkomt. Wij willen namelijk
niet meemaken dat er goede zorgaanbieders omvallen door dit beleid.
De inkoop van casemanagement dementie heeft dringend aanjaging
nodig en het is goed dat de Staatssecretaris daar ook op inzet. Ook hier
geeft men aan dat inkoopafspraken er de reden van zijn dat er binnen het
dementienetwerk belemmeringen zijn ontstaan. De Staatssecretaris geeft
aan dat hij de inmiddels afgesproken acties van de NZa (Nederlandse
Zorgautoriteit) kritisch gaat volgen. Dat vind ik goed, maar welke
handhavingsinstrumenten heeft de NZa nou eigenlijk? Wat kunnen ze
doen als het niet goed gaat?
Tot slot. Het is goed dat er een actieprogramma komt om meer te
investeren in het terugdringen van het tekort aan zorgpersoneel. Er zijn
immers heel veel ontslagen gevallen. Er is vooral een tekort op de hogere
niveaus 4 en 5 en de toestroom vanuit de opleiding is nog steeds laag.
Alle mooie campagnes ten spijt, waarom denkt de Staatssecretaris dat het
met dit programma wel gaat lukken? Ik ben benieuwd om dat te horen.
Mijn laatste vraag: hoe denkt hij dat op de korte termijn te gaan oplossen?
De V&VN, de Verpleegkundigen & Verzorgenden Nederland, ziet met
angst en beven uit – zo zeggen ze letterlijk – naar de komende zomer. Er
zijn nu al 25.000 vacatures en de zomervakantie is nog niet eens
begonnen.
Mevrouw Marijnissen (SP):
Voorzitter. Wij zouden in dit algemeen overleg graag twee punten
bespreken. Dat is ten eerste het geschil tussen BrabantZorg en VGZ
(Stichting Volksgezondheidszorg) en alles daaromheen en ten tweede het
bestuurlijke akkoord dat recent is afgesloten in de wijkverpleging.
Sinds enkele weken bestaat de toch wel bizarre situatie dat iemand die
verzekerd is bij VGZ, pech heeft als hij wijkverpleging wil van BrabantZorg. Ik heb zelf de zorgorganisatie gebeld en gevraagd of ik als
VGZ-verzekerde wijkverpleging kon krijgen. En inderdaad, aan de telefoon
wordt dan verteld dat dit helaas niet mogelijk is en dat dat heel erg
vervelend is, maar toch: jammer, maar helaas. Navraag bij VGZ leverde
eigenlijk een soortgelijk antwoord op: het is heel vervelend voor u,
mevrouw Marijnissen, maar BrabantZorg is door haar wijkverpleging bij
VGZ heen, jammer maar helaas.
In het algemeen overleg Dementie, dat we onlangs hadden, zei de
Staatssecretaris hierover: «Het kan zijn dat BrabantZorg van mening is dat
zijn contract met VGZ vol zit en dus een nieuwe contractafspraak wil. Dat
moet men vooral doen, maar niet met discussies over de ruggen van
patiënten.» Hoe ziet de Staatssecretaris dit nu? Vindt de Staatssecretaris
niet dat in dit geval BrabantZorg en VGZ het wel over de rug van
patiënten uitvechten? Zou je dan niet mogen verwachten dat de Nederlandse Zorgautoriteit ingrijpt en ervoor zorgt dat deze problemen worden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 689, nr. 844

3

opgelost? Daarom is mijn vraag aan de Staatssecretaris: wat vindt hij van
het optreden van de NZa tot nu toe?
Dit verhaal is inmiddels bekend. Boven op dit verhaal kwam recent nog
een brief van de BTN (Branchevereniging Thuiszorg Nederland) die er
eigenlijk voor waarschuwt dat heel veel zorgaanbieders nu al aangeven –
het is juli – dat hun gecontracteerde budget voor 2017 onvoldoende is om
in de tweede helft van het jaar nog de zorg te kunnen bieden die gevraagd
wordt. Er dreigen in de toekomst dus nog veel meer situaties à la
BrabantZorg en VGZ te ontstaan, althans als we de zorgaanbieders mogen
geloven. Mijn vraag aan de Staatssecretaris is daarom dan ook: is het
geval BrabantZorg/VGZ een voorbode van nog meer van dit soort ellende
naarmate het jaar vordert? Wat gaat de Staatssecretaris doen om dit te
voorkomen?
Een gevecht tussen de thuiszorgaanbieder en de zorgverzekeraar: de
Zorgautoriteit staat erbij en kijkt ernaar en de patiënt is de dupe. Deze
situatie laat naar onze mening ook zien hoe ziek ons systeem is, een
systeem waarin de zorgverzekeraars steeds meer op de stoel van de
zorgverlener gaan zitten. In dit geval bepalen ze zelfs welke thuiszorgaanbieder hoeveel budget krijgt. Onder de vreselijke noemer van zogenaamde budgetplafonds trekken de zorgverzekeraars aan de touwtjes. Waarom
toch dit systeem van georganiseerd wantrouwen richting de zorgaanbieders?
De Staatssecretaris presenteerde vorige week het bestuurlijk akkoord. Het
goede nieuws daarvan is volgens ons dat er 170 miljoen minder wordt
bezuinigd op de wijkverpleging. Dat is natuurlijk mooi. Mijn voorganger
van 50PLUS had dezelfde vraag: kan de Staatssecretaris aangeven hoe dit
geld precies ingezet gaat worden? Onze vraag is: komt dit geld dan weer
in handen van de machtige zorgverzekeraars en, zo ja, hoe gaat hij daar
dan mee om? Kan de Staatssecretaris dat alles toelichten?
De voorzitter:
Voordat u verdergaat, een vraag van mevrouw Ellemeet.
Mevrouw Ellemeet (GroenLinks):
Ja, met wat vertraging, moet ik erbij zeggen. Mijn vraag gaat namelijk
over de conclusie van mevrouw Marijnissen en haar eerste kritische
beschouwing.
Er gaat inderdaad van alles mis bij de zorgaanbieders en de zorg die zij
aan patiënten willen leveren, maar ik hoorde mevrouw Marijnissen ook
iets zeggen over die vermaledijde budgetplafonds in het systeem. Maar is
mevrouw Marijnissen het niet met mij eens dat we budgetplafonds altijd
hebben gehad en dat het probleem groter was in het vorige systeem? Dat
had toen nog veel langere wachtlijsten tot gevolg. Hoe kijkt mevrouw
Marijnissen daartegen aan?
Mevrouw Marijnissen (SP):
Dit betreft volgens mij een beetje de grotere discussie, die we wel vaker
hebben gevoerd, over de vraag hoe je de zorg wilt inrichten. Het moge
bekend zijn dat de SP geen voorstander is van de huidige situatie, waarbij
er te veel macht bij de zorgverzekeraars ligt. Wij geloven veel meer in een
heel ander systeem. Daarin heeft mevrouw Ellemeet gelijk. Zij hoort mij
verder ook niet «vroeger was alles beter» zeggen. Absoluut niet! Wij
geloven veel meer dat er meer zeggenschap, regie en verantwoordelijkheid bij de zorgprofessional moet komen te liggen. Dat geldt ook voor
de indicaties. De SP denkt dat het prima mogelijk is om een zorgsysteem
te bouwen waarin niet het geld de prikkel is en waarin niet wordt gewerkt
met inkoopplafonds en dat soort dingen, maar waarin de mensen de zorg
krijgen die ze nodig hebben. En wat er nodig is, wordt dan bepaald door
de goed opgeleide zorgprofessional, in wie we geacht worden vertrouwen
te hebben.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 689, nr. 844

4

Dat is wat ik geprobeerd heb aan te duiden. Naar ons idee is dit systeem
totaal doorgeschoten. Als je met wijkverpleegkundigen praat, hoor je dat
ook want de frustratie knalt ervan af. Althans, de verpleegkundigen die ik
spreek zeggen allemaal: we worden doodziek van die zorgverzekeraars
want zij zijn degenen die alles bepalen. Dat kan niet de bedoeling zijn.
De voorzitter:
Uw punt is duidelijk.
Afrondend, mevrouw Ellemeet.
Mevrouw Ellemeet (GroenLinks):
Ik deel met de SP de zorg dat er nu van alles niet goed gaat. We kunnen
ook nog heel veel verbeteren, maar mijn vraag blijft toch staan. Die
budgetplafonds zijn een systeem dat eerst nog veel overheersender was.
Ik doel dan op de periode voor de huidige gereguleerde marktwerking en
voordat wij met de Zorgverzekeringswet hebben geprobeerd om de zorg
te organiseren. Ik probeer toch wat afstand te nemen van het beeld dat
het systeem dat we nu hebben en waar we nog veel aan moeten
verbeteren, zou leiden tot budgetplafonds. Volgens mij was het vroeger
nog veel erger en moeten we ook durven erkennen dat sommige dingen
beter gaan dan eerst.
Mevrouw Marijnissen (SP):
Ja. Ik heb niet echt een vraag gehoord, behalve dan de stelling dat wij
zouden zeggen dat vroeger alles beter was. Maar daar ben ik al op
ingegaan door aan te geven dat wij helemaal niet zeggen dat vroeger alles
beter was. Wat wij wel echt vinden, is dat er nu te veel macht ligt bij de
zorgverzekeraars. U refereert eraan dat de budgetplafonds vroeger nog
erger waren, omdat we toen wachtlijsten hadden. Dat mag zo zijn, maar
dat had natuurlijk wel een andere oorzaak. Het gaat erom dat er veel meer
zeggenschap moet gaan naar de zorgprofessionals. U hebt gelijk als u
zegt dat dat waarschijnlijk niet kan binnen het zorgsysteem zoals wij dat
nu hebben georganiseerd. Dat is ook de reden waarom de SP pleit voor
een totaal ander zorgsysteem, een systeem waarin je veel meer vertrouwen kunt hebben in degene die de zorg verleent. In theorie heb je geen
budgetplafonds meer nodig als je vertrouwen durft te hebben in degene
die de zorg verleent. Ik ga er daarbij natuurlijk van uit dat die het niet doet
als het niet helemaal nodig is. Wij hebben toch wat perverse marktprikkels
georganiseerd, waardoor aanbieders soms aan het pushen zijn: doe nog
maar wat, want anders komen we niet uit. Of andersom: ze verlenen niet
de zorg die nodig is, omdat ze al aan dat zogenaamde budgetplafond zijn.
Met zo’n systeem zijn we volgens mij op de verkeerde weg.
De voorzitter:
Dank u wel.
Er was eigenlijk geen vraag gesteld en ik probeer de interrupties een
beetje te stroomlijnen.
Mevrouw Marijnissen (SP):
Prima.
De voorzitter:
Mevrouw Bergkamp heeft ook een vraag.
Mevrouw Bergkamp (D66):
Ik vind de opmerkingen van mevrouw Ellemeet terecht. Ik wil nu geen
heel brede systeemdiscussie gaan voeren, maar ik wil wel opmerken dat
de SP toch ook altijd heel erg kritisch is over de Wmo en de rol van de
gemeenten. Ze is ook heel kritisch over de rol van de zorgverzekeraars,
ook al hebben we nu toch weten te regelen dat de wijkverpleegkundige

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 689, nr. 844

5

veel meer in de lead is bij de indicatiestelling. Dat is natuurlijk een heel
grote wijziging. Dat het nog niet helemaal perfect gaat, ben ik met de SP
eens, maar dat laat onverlet dat we de verantwoordelijkheid nu veel meer
hebben neergelegd bij de verpleegkundigen. Ik snap eerlijk gezegd niet
waarom dat zo’n groot kritisch punt is in de bijdrage van de SP.
Mevrouw Marijnissen (SP):
Dat heeft alles te maken met wat ik net zei. Welke wijkverpleegkundige ik
ook spreek, ze beginnen allemaal over die vermaledijde macht van de
zorgverzekeraars. Ik weet niet of ik de enige ben die met wijkverpleegkundigen spreek die dat aangeven. Dat degenen die opgeleid zijn voor de
zorg, bij de indicatiestelling in de lead zijn, is prima. Dat is absoluut iets
wat wij toejuichen. Maar het is niet goed dat zij zich vervolgens door een
perverse prikkel aangemoedigd voelen om zorg te leveren die eigenlijk
niet nodig is omdat er wel een bepaalde productie gehaald moet worden.
Of andersom: ze willen eigenlijk zorg geven, maar dat kan niet want er is
een budgetplafond bereikt. We hebben vandaag gehoord dat nu ook de
V&VN aan de noodrem trekt, omdat het duidelijk wordt dat het op heel
veel plekken niet gaat zoals het moet. Dat is wel iets wat onze aandacht
heeft.
Mevrouw Bergkamp (D66):
Wat wij in ieder geval delen, is dat de verpleegkundige zo veel mogelijk in
de lead moet zijn bij het indiceren. Maar ik weet dan niet of wij met twee
verschillende groepen wijkverpleegkundigen praten, want ik hoor dat
wijkverpleegkundigen vooral tegen die enorme administratieve last
aanlopen en de onduidelijkheid bij de verwijzing. Die onduidelijkheid
ontstaat door al die verschillende systemen: de Wlz, de Zorgverzekeringswet en de Wmo. Dat zijn de kritiekpunten die ik hoor en ik hoor dus
niet zozeer kritiek op de zorgverzekeraars als wel kritiek op het gebrek aan
ruimte door de opstelling van zorgaanbieders. Herkent mevrouw
Marijnissen ook deze kant van het verhaal?
Mevrouw Marijnissen (SP):
Daar kan ik heel kort over zijn: dat herken ik absoluut.
De voorzitter:
U vervolgt uw betoog.
Mevrouw Marijnissen (SP):
De NZa heeft berekend dat er 3,3 miljard nodig is voor de wijkverpleging.
Dat is 300 miljoen euro minder dan de Staatssecretaris hiervoor heeft
uitgetrokken. Hoe oordeelt de Staatssecretaris hierover en deelt hij de
mening dat zorgverzekeraars wellicht de hand op de knip houden ten
koste van de patiënt?
Tot slot: vandaag hoorden we natuurlijk ook nog dat de noodklok wordt
geluid. Ik ben erg benieuwd of de Staatssecretaris in de gelegenheid is om
daarop te reageren.
Een ander punt dat ik graag ook nog in dit AO naar voren wilde brengen,
hoewel het vandaag niet helemaal aan de orde is, is dat gisteren het
nieuws kwam dat er extra geld beschikbaar is gekomen voor de verpleeghuizen. Dit is de laatste keer dat wij de kans krijgen om voor het zomerreces hierover te spreken met de Staatssecretaris. Ik wil eens te meer
daarover spreken omdat de zomerperiode voor de deur staat en wij
allemaal met reces gaan. Wij hebben erg hierop aangedrongen en gezegd:
kom nou snel over de brug met dat geld, want die kritieke zomerperiode
komt et cetera. Plus, als we in 2018 echt extra mensen willen laten
rondlopen, moeten organisaties nu al beginnen. Kan de Staatssecretaris
hier iets meer over vertellen? Wordt die 435 miljoen een integrale
ophoging van de zzp-tarieven of gaat de Staatssecretaris dat geld anders

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 689, nr. 844

6

inzetten? Hoe denkt de Staatssecretaris dat dit zich gaat verhouden tot het
feit dat wij de garantie willen dat het extra geld echt gaat naar de beoogde
7.000 extra verzorgenden en verpleegkundigen en niet naar andere
dingen? Zij moeten aangenomen worden. Met andere woorden: komt er
een wat meer bindende bezettingsnorm dan nu om dat af te dwingen?
De voorzitter:
Ik geef nu graag het woord aan mevrouw Bergkamp. Zij spreekt namens
de fractie van D66.
Mevrouw Bergkamp (D66):
Voorzitter. Het is goed dat er een bestuurlijk akkoord is voor de wijkverpleging, zodat wijkverpleegkundigen meer ruimte krijgen om de benodigde zorg te kunnen leveren. In alle debatten hebben wij aangegeven dat de
wijkverpleegkundige een heel belangrijke rol speelt, eigenlijk een
spilfunctie. Mensen kunnen door de hulp van een wijkverpleegkundige
veilig thuis blijven wonen. De ontwikkelagenda als onderdeel van het
akkoord is heel belangrijk voor de stimulering van de kwaliteit, de
arbeidsmarktsubstitutie en de samenwerking. Het is heel goed dat dit
speerpunten worden. Hoe gaan wij al die ambities monitoren? Hoe zorgen
wij daar met elkaar voor? Er is inderdaad extra geld. De laatste weken kan
ik me niet aan de indruk onttrekken dat de miljoenen je om de oren
vliegen in de nadagen van dit kabinet. Het is ons aller wens dat het geld
goed terechtkomt, dus daar waar het voor bedoeld is. Ik heb ook een
vraag in aansluiting op wat mevrouw Marijnissen zei over het extra geld
voor de verpleeghuizen. Ik ga ervan uit dat dit extra geld is voor de
verpleeghuiszorg. Wij moeten dat breder bekijken en ook kijken naar de
knelpunten bij de wijkverpleegkundigen. Graag krijg ik daar duidelijkheid
over.
De voorzitter:
Ik onderbreek u even, niet omdat er een interruptie is, maar omdat het nu
de tweede keer is dat dit punt aan de orde wordt gesteld. De brief hebben
wij vanmorgen bij de procedurevergadering toegevoegd aan het algemeen overleg Verpleeghuiszorg. Dat onderwerp is controversieel. Wij
laten het even aan de Staatssecretaris om daarop te antwoorden, maar
het lijkt me goed om dit even te melden voor de mensen die dit debat
volgen.
Mevrouw Bergkamp (D66):
Ik ben heel benieuwd hoe mensen dit interpreteren. Het lijkt wel alsof er
een soort spreekverbod is op een onderwerp. Maar wat de voorzitter zegt,
is correct. Vanavond vindt een debat plaats over de Voorjaarsnota. Daar
zullen ook vragen hierover gesteld worden. Je kunt niet zomaar de media
opzoeken met een groot verhaal en dan verwachten dat de Kamer daar
geen vragen over stelt.
Er zijn behoorlijk wat uitdagingen en ik merk op dat er zorgen zijn. Je
vraagt je af of de bestaande en nieuwe cliënten wel voldoende zorg
krijgen in de tweede helft van 2017. Dat is een belangrijke vraag.
Nu kom ik op het persoonsgebonden budget. Daar gebeurt toch wat
eigenaardigs. Per Saldo zei dat er een daling is van het aantal pgb’s, maar
we zien aan de andere kant ook dat de kosten van de wijkverpleging
toenemen. Het onderzoek van Panteia geeft daar geen heldere verklaring
voor. Hoe kan het nou dat er aan de ene kant minder pgb’s zijn, maar aan
de andere kant wel grotere uitgaven?
Een andere vraag gaat over het indiceren. Hoe gaat dat in zijn werk bij de
wijkverpleging en bijvoorbeeld de informele zorg thuis?
Er is een tekort aan verpleegkundigen op heel veel verschillende niveaus.
Wij hebben jaren geleden al aangekaart dat daar een belangrijk probleem
ligt. Wij horen dat er bij de wijkverpleegkundigen soms ook een tekort is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 689, nr. 844

7

aan kennis over het indiceren. Naar welke wet moet bijvoorbeeld
verwezen worden?
De voorzitter:
Op het vorige punt is er een vraag van mevrouw Gerbrands.
Mevrouw Gerbrands (PVV):
Dank u wel voorzitter. Ik zat netjes te wachten totdat het stukje «bestuurlijk
akkoord» afgelopen was. Op die manier kon mevrouw Bergkamp allemaal
vragen stellen. Net in het interruptiedebatje met mevrouw Marijnissen
ging het over de rol van de zorgverzekeraar. In Den Haag is CZ de grootste
zorgverzekeraar. Die houdt de wijkverpleegkundigen wel aan het lijntje,
want zij hebben als primaire opdracht het ontzorgen en zo veel mogelijk
uren indiceren. Dus hoezo gaat het goed met de zorgverzekeraars? Dat wil
ik weleens weten.
Mevrouw Bergkamp (D66):
Ik heb in mijn betoog niet gezegd dat het allemaal halleluja is bij de
zorgverzekeraars. Ik vind echt dat er aandachtspunten zijn, maar ik vind
ook dat we de discussie zuiver moeten voeren. We hadden net een
interruptiedebat over de rol van de wijkverpleegkundige. Het is juist de
bedoeling dat die kan indiceren in plaats van dat dit allemaal via het CIZ
gaat. De wijkverpleegkundige kan daar een belangrijke rol in spelen. Uit
het interruptiedebatje met mevrouw Ellemeet bleek dat er vroeger ook
budgetplafonds en grote wachtlijsten waren. Dus ik probeer de discussie
wel in evenwicht te brengen. Maar natuurlijk zijn er ook aandachtspunten.
Mensen hebben gewoon de zorg nodig die ze nodig hebben en het kan
niet zo zijn dat er op een heel verkeerde manier gestuurd wordt. Dat ben ik
met de PVV eens.
Mevrouw Gerbrands (PVV):
Het is prima dat we discussie zuiver houden, want dat zijn wel dingen die
gebeuren. Wij vinden allemaal dat de wijkverpleegkundige de spil is. Die
moet indiceren en bekijken wat er nodig is. Vervolgens worden de
wijkverpleegkundigen teruggefloten door een heel groot gedeelte – niet
alle – van de zorgverzekeraars. Zeker als er wijkgericht gestuurd wordt,
zoals in Den Haag door CZ, spelen de zorgverzekeraars een heel kwalijke
rol. Ik vind dat daar best wat over gezegd mag worden, want het is niet
allemaal jubel en jolijt met de overgang naar de Zorgverzekeringswet.
Integendeel, zou ik willen zeggen.
Mevrouw Bergkamp (D66):
Ik herhaal mijn opmerking dat ik niet gezegd heb dat het allemaal halleluja
is. Als er zorgen zijn – die zijn er bij een aantal zorgverzekeraars – moeten
we die ook benoemen. Wij moeten de wijkverpleegkundigen de omstandigheden geven om hun werk zo goed mogelijk te kunnen doen. Dat deel
ik met de PVV.
Ik vervolg mijn betoog. Het is belangrijk dat de wijkverpleegkundigen voor
het indiceren voldoende kennis hebben van al die wetten. Hoe kunnen wij
dat voor elkaar krijgen? Het is ontzettend zonde van de tijd als de wijkverpleegkundige aan het zoeken is naar welk loket hij of zij moet. Dit is ook
wel een teken aan de wand, want als de wijkverpleegkundige het zelfs niet
weet, hoe moet de patiënt of cliënt het dan weten?
Ik wil ook specifiek aandacht vragen voor een ander tekort. Er is echt een
tekort aan jeugdwijkverpleegkundigen. Onderkent de Staatssecretaris dit?
Kan dat onderdeel worden van de ontwikkelagenda? Is dat ook onderdeel
van het bestuurlijke akkoord? Zijn er wel voldoende verpleegkundigen op
niveau 5 om te kunnen indiceren? BTN adviseerde om de overgangstermijn te verlengen. Panteia heeft een arbeidsmarktanalyse gemaakt van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 689, nr. 844

8

de kinderverpleegkundigen. Is de Staatssecretaris bereid om de aanbevelingen over te nemen?
Nu kom ik op een heel belangrijk onderwerp, namelijk de brandbrief van
V&VN over de zomerperiode. Wij hebben uit meerdere invalshoeken
signalen ontvangen, maar V&VN slaat alarm met betrekking tot deze
periode en dat is heel serieus. Eigenlijk is dat ieder jaar het geval, want
mensen gaan op vakantie en veel komt terecht bij de mantelzorgers. De
Minister heeft heel veel acties ingezet voor ouderen op de spoedeisende
hulp. Daar komt nog een debat over. Maar ik maak mij hier toch echt grote
zorgen over. Graag krijg ik hier een reactie op.
Dan kom ik op de overgang van Zorgverzekeringswet naar Wlz. Er zijn
knelpunten. Voor de wijkverpleging wordt er geen eigen bijdrage
gevraagd. Voor de Wlz wel. Je ziet toch dat daar een soort perverse prikkel
van uitgaat en dat kan natuurlijk niet zo zijn. Als mensen in de Wlz thuishoren, moet daar natuurlijk een oplossing voor komen.
Vpt en mpt zijn twee heel mooie initiatieven. Ik ben benieuwd hoe het
staat met de omvang daarvan. Is dat voldoende bekend? Hoe zit het met
de tevredenheid? Is de Staatssecretaris anders bereid om dat te onderzoeken? Verder vraag ik mij af of er bij de wijkverpleging voldoende
aandacht is voor innovatie.
De voorzitter:
Dan geef ik nu graag het woord aan mevrouw Ellemeet. Zij spreekt
namens de fractie van GroenLinks.
Mevrouw Ellemeet (GroenLinks):
Voorzitter. Ook mijn fractie is blij met het bestuurlijke akkoord en met de
investering van 170 miljoen euro in de wijkverpleging. Dat is in mijn ogen
hard nodig, maar niet genoeg om alle problemen in de wijkverpleging op
te lossen. Dat geld is niet hetzelfde als een toverstokje waarmee we alle
problemen doen verdwijnen. We zien wel dat er in 2016 een onderschrijding van 194 miljoen was in het kader van de wijkverpleging. Dat
wijst erop dat geld niet zozeer of niet alleen het probleem is, maar dat het
er ook om gaat dat het geld gebruikt wordt. Mijn vraag is dan ook hoe de
Staatssecretaris ervoor wil zorgen dat het geld echt bij de wijkverpleging
terechtkomt. Hoe wil hij daaraan bijdragen? Ik hoor het graag.
Dan kom ik op de aparte betaaltitel voor casemanagement dementie. Wij
hadden het daar in een eerder debat al over. Toen vroeg de Staatssecretaris de Kamer om geduld te hebben. Hij zou daar in dit debat op
terugkomen. Ik hoor dus heel graag van de Staatssecretaris waarom het
nu wel of niet nodig zou zijn om deze aparte betaaltitel te introduceren.
Wij hebben al vaak gedebatteerd over het tekort aan zorgmedewerkers.
Mijn collega’s hadden het daar ook al over. Het is een heel urgent
probleem deze zomer, ook in de wijkverpleging. De Staatssecretaris heeft
hele mooie plannen en ook heeft hij heel wat miljoenen uit een grote kast
getrokken, maar voor dit jaar is dat nog zeer beperkt. De grote investeringen, 335 miljoen erbij, vinden vanaf 2018 plaats. Hebben we nu wel
voldoende geld om die personeelstekorten op te lossen? Graag krijg ik
een reactie hierop.
Ik sluit mij graag aan bij mijn collega Bergkamp in verband met de
zorgelijke signalen over de kinderverpleegkunde. Zeker voor de groep
ernstig zieke kinderen is het ontzettend belangrijk dat dit probleem snel
opgelost wordt. Er wordt dan ook aanbevolen om voor deze ernstig zieke
kinderen een actieplan te maken. Gaat de Staatssecretaris dit oppakken?
Op welke manier gaat hij dat doen? Kan de Staatssecretaris daarnaast
inzicht geven in de specifieke tekorten voor de wijkverpleging en ook in
waar er vooral behoefte is aan zorgmedewerkers, zodat er gericht
ingegrepen kan worden of gezocht kan worden naar oplossingen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 689, nr. 844

9

Verder vraag ik mij af of de Staatssecretaris ons kan informeren over de
werkdruk van de verpleegkundigen. Is daar een recente monitor van?
Hebben wij daar informatie over? Graag krijg ik een reactie hierop.
Wij hebben het onlangs in een ander debat gehad over de positie van de
mantelzorger. De mantelzorger speelt ook in relatie met de wijkverpleging
een ontzettend belangrijke rol. Het tekort aan wijkverpleegkundigen
betekent namelijk dat er nog meer druk op de mantelzorgers komt te
liggen, en dat terwijl deze groep mantelzorgers er juist vaak niet nog meer
bij kan hebben. In de beleidsstukken die ons voor dit debat zijn toegestuurd, bijvoorbeeld het bestuurlijke akkoord wijkverpleging, mis ik de
aandacht voor de versterking van de positie van de mantelzorger. Kan de
Staatssecretaris toelichten welke concrete maatregelen genomen worden
om de mantelzorger te helpen nu die soms juist in het gat moet springen
van het tekort aan wijkverpleging? Onlangs is er een motie aangenomen
voor een voorlichtingscampagne over de rechten van mantelzorgers. Kan
de Staatssecretaris vertellen hoe het staat met de uitvoering daarvan, ook
in het licht van het tekort aan wijkverpleging?
Op het vlak van keuzevrijheid in de zorg – welke zorg past het beste bij je?
– valt ook nog het een en ander te verbeteren, ook voor de wijkverpleging.
Er is bijvoorbeeld een keuze tussen zorg in natura en zorg via een pgb,
maar lang niet alle mensen zijn hiervan op de hoogte. Ook schort het
nogal eens aan adequate informatievoorziening over de kosten. Er is een
informatieplicht voor zorgaanbieders en zorgverzekeraars op het vlak van
kosten en vergoedingen, maar we zien dat deze informatieplicht nu vaak
heel passief wordt ingevuld, dus dat je de informatie op de website kunt
vinden. GroenLinks vindt dat die informatie duidelijker en beter toegankelijk moet zijn, zodat mensen op de hoogte zijn van de mogelijkheden en
de kosten en geen onverwacht hoge rekeningen krijgen. Hoe ziet de
Staatssecretaris de rol van de verzekeraars en de zorgaanbieders hierin?
Deelt de Staatssecretaris de opvatting dat het ook hierbij beter kan qua
informatie, dus vollediger en duidelijker, en dat dit ook wettelijk verplicht
is? Zo ja, wat gaat de Staatssecretaris hierin betekenen? Ook daar krijg ik
graag een reactie op.
Ik heb nog een aantal andere zaken. In de ontwikkelagenda wijkverpleging
wordt onder andere aangegeven dat er nog een wereld te winnen is op
het vlak van zorg op afstand en domotica. Daar sluit mijn fractie zich
volledig bij aan. In de agenda wordt gezegd dat hieraan met behulp van
innovatiemiddelen een gerichte impuls gegeven kan worden. Kan de
Staatssecretaris uitleggen wat er met die gerichte impuls bedoeld wordt?
Ik ben het namelijk met de Staatssecretaris eens dat we heel goed moeten
bekijken wat we allemaal nog kunnen doen op dit gebied. Ook het grote
personeelstekort zullen we deels moeten oplossen met innovatieve
maatregelen.
De voorzitter:
Gaat u afronden?
Mevrouw Ellemeet (GroenLinks):
Ja, ik ga afronden, voorzitter. In de ontwikkelagenda wordt terecht
gesproken over de toegevoegde waarde van meerjarencontracten. Welke
rol ziet de Staatssecretaris voor zichzelf weggelegd om die te bevorderen?
De voorzitter:
Dan geef ik nu het woord aan mevrouw Gerbrands. Zij spreekt namens de
fractie van de PVV.
Mevrouw Gerbrands (PVV):
Voorzitter. Verzorgingshuizen worden gesloten. De spoedeisende hulp ligt
vol kwetsbare ouderen die niet naar huis kunnen. En de zorg thuis heeft te
maken met budgetplafonds, cliëntenstops, niet uitbetaalde overproductie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 689, nr. 844

10

en nog meer van dat soort ellende. De zorg thuis schiet tekort en deze
ongein is een jaarlijks terugkerend fenomeen. VGZ-klanten bij BrabantZorg krijgen sinds kort een factuur, een factuur dus voor verzekerde zorg,
waarvoor je verplicht verzekerd bent en dus verplicht betaalt via de
Zorgverzekeringswet. BrabantZorg is door het omzetplafond van de
zorgverzekeraar heen en gesprekken tussen BrabantZorg en VGZ hebben
niets opgeleverd. VGZ-klanten moeten zelf de factuur indienen en dat
betekent dat zij ook het risico lopen dat ze niet alles vergoed krijgen. Kan
de Staatssecretaris garanderen dat VGZ-klanten de volledige rekening
vergoed krijgen? Patiënten mogen nooit de dupe worden van gesteggel
tussen zorgaanbieders en zorgverzekeraars. Wat hebben patiënten nog
voor keuzevrijheid als het budgetplafond bereikt is?
Met een hoop bombarie kwam het nieuws van een bestuurlijk akkoord
wijkverpleging. Dat klinkt allemaal heel mooi, maar wat gaat dat akkoord
nou eigenlijk allemaal regelen? De wijkverpleegkundigen krijgen de
ruimte die nodig is om hun vak met trots uit te oefenen en verder te
ontwikkelen. Maar hoe kun je je vak met trots uitoefenen en verder
ontwikkelen als het wurgkoord van de zorgverzekeraars om je nek hangt?
De wijkverpleegkundige zou de spil in de zorg worden, maar de zorgverzekeraars steken constant spaken in de wielen. Partijen hebben afspraken
gemaakt over de verbetering van de contractering. Wat zijn dat voor
afspraken? Dit gaat echt niet zorgen voor een einde van de budgetplafonds. Waarom staat er niet in dat akkoord dat de keuzevrijheid vooropstaat en patiënten altijd terecht moeten kunnen bij de zorgaanbieder van
hun keuze, ongeacht het budgetplafond? Waarom wordt dit niet geregeld?
Waarom staat er niet in het akkoord dat overproductie voortaan uitbetaald
wordt? Uit de antwoorden bij het jaarverslag blijkt dat er bij 330 contracten overproductie heeft plaatsgevonden. Hiermee was een bedrag
gemoeid van 37 miljoen euro. Waarom wordt dat niet uitbetaald? Er is
nota bene een onderschrijding op het budget voor de wijkverpleging.
Waarom wordt dit niet geregeld?
Eind 2016 was er een tekort van 1.000 wijkverpleegkundigen. Dit tekort
wordt alleen maar groter. Er is ook een tekort aan verzorgenden in de wijk.
Vacatures staan lang open, het verloop is groot en verzorgenden in de
wijk werken bijna standaard meer en hebben zelfs gebroken diensten. En
dan staat de zomer nog voor de deur. Het kon best, hè, die bezuiniging op
de verpleging en de verzorging? Kom nu niet aan met de opmerking dat
we extra budget hebben geregeld, zoals mijn buurvrouw net aangaf, want
er is voor 600 miljoen euro bezuinigd. Dan kun je niet met droge ogen
zeggen dat er 170 miljoen extra bij komt. Dan gaat er echt nog steeds geld
af. Of ligt dat soms aan mij?
Deze hele situatie is het gevolg van het onderbrengen van de wijkverpleging bij de Zorgverzekeringswet. Daar was de PVV tegen en daar is de
PVV nog steeds tegen. Ook de casemanager dementie en de palliatieve
terminale zorg zouden goed geregeld moeten worden. We hebben echter
allemaal gezien hoe het daarmee gaat. Veel zorgaanbieders geven aan
kritisch te zijn op de inkoop van het casemanagement, dat een specialistische zorgvorm is. Te scherp inkopen gaat ten koste van de kwaliteit, zorg
en deskundigheid van het personeel. Een groot risico van te scherp
inkopen is het feit dat als de vraag naar deze zorg toeneemt – dat gaat
gewoon gebeuren – zorgaanbieders niet de juiste deskundigheidsniveaus
kunnen inzetten. Wij zijn dan ook heel benieuwd naar de reactie van de
Staatssecretaris op onze motie om in ieder geval voor de casemanager
dementie een aparte betaaltitel met vast tarief in te voeren. Volgens mij
heeft de Staatssecretaris toegezegd ons schriftelijk iets te doen toekomen
over het verloop van de gesprekken die gevoerd zijn, maar dat hebben we
nog niet gehad. Ik heb het in de Handelingen nagekeken: dat heeft de
Staatssecretaris echt gezegd.
De voorzitter:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 689, nr. 844

11

Dank u wel. Dan geef ik nu het woord aan de heer Van der Staaij, die
spreekt namens de fractie van de SGP.
De heer Van der Staaij (SGP):
Voorzitter. In de bijdragen tot nu toe ging het niet alleen over de wijkverpleging, maar ook over extra geld voor de verpleeghuiszorg. Het zijn
verschillende onderwerpen, maar ergens zijn het ook communicerende
vaten. Als je meer geld in de verpleeghuiszorg stopt, wat we zeer
toejuichen en waarvan ook iedereen zegt dat het moet gebeuren, kan dat
leiden tot verlichting van de werkdruk daar. Het kan het werk aantrekkelijker maken en meer mogelijkheden bieden om daar aan het werk te
gaan. Dan kan tegelijkertijd de vraag rijzen hoe het in de thuiszorg en de
wijkverpleging zit. Ik wil dus ook nadrukkelijk aandacht vragen voor die
samenhang en die communicerende vaten. Hoe kijkt de Staatssecretaris
daartegen aan?
Het personeelstekort – V&VN schreef daarover een brandbrief – is
structureel. Het geldt echter niet alleen op de langere termijn, waarvoor
nog onvoldoende oplossingen zijn. Ook deze zomer wordt met angst en
beven tegemoetgezien. Wat is de reactie van de Staatssecretaris op die
brandbrief?
Het bestuurlijk akkoord juicht de SGP-fractie toe. Fijn dat die rol verder
verhelderd wordt, de verantwoordelijkheden expliciet worden gemaakt en
de zorgplicht ook nadrukkelijk bij de zorgverzekeraar wordt geadresseerd.
Ik denk dat het voor de praktijk ongelooflijk belangrijk is dat er iets meer
financiële lucht komt, maar ook dat er niet alleen naar elkaar wordt
gekeken en die verantwoordelijkheden worden toebedeeld. Het is prima
dat dit gebeurt en dit is waardevol. Ik heb nog wel een vraag over de
monitoring. Hoe wordt nagegaan of verzekeraars zich aan de gemaakte
afspraken houden en de zorgplicht niet wordt doorgeschoven?
Ik wil vanuit de praktijkervaring, waarmee wij allemaal geconfronteerd
worden, ook een vraag op tafel leggen. We zien heel veel situaties, waarbij
je klachten hoort over de schraalheid van de zorg. Als je doorvraagt, blijkt
het niet zozeer om de verzorging en de verpleging te gaan, maar ook om
een stuk Wmo. Heel vaak moet je zeggen: ik schaam me wel een beetje
dat er in zo’n ernstige situatie zo weinig beschikbaar is. Maar het gaat er
ook om dat men in de praktijk makkelijker de weg vindt vanuit de thuissituatie naar de zorg. Wie pakt er nou zijn verantwoordelijkheid? Gaat het
bestuurlijk akkoord ook op dat praktische niveau helpen?
Het is belangrijk dat wijkverpleegkundigen de ruimte krijgen om hun vak
met trots uit te oefenen en verder te ontwikkelen. Daarom ben ik blij dat er
in de ontwikkelagenda verdere afspraken over de ontwikkeling van het vak
zitten en de verdere professionele standaarden onderdeel zijn van het
akkoord. Het is wel zaak dat bij het inkopen van zorg die professionele
standaarden als uitgangspunt worden genomen. De grote verschillen
tussen verzekeraars bij de zorginkoop leiden ook volgens de NZa tot grote
risico’s, zoals belemmering van samenwerking en geen doelmatige inzet
van beschikbare capaciteit. Ik denk dat het verminderen van de administratieve lasten in de praktijk een ongelooflijk belangrijke factor is om het
werkplezier van de mensen in de zorg te vergroten, en daarmee de te
verlenen zorg te verbeteren. Graag krijg ik een reactie op dit punt.
De voorzitter:
Dank u wel. Dan geef ik het woord aan de heer Rutte. Hij spreekt namens
de fractie van de VVD.
De heer Arno Rutte (VVD):
Voorzitter. Ik ben bewust een beetje achteraan in de rij gaan zitten. Ik had
een verwachting van tevoren en die kwam uit. Tegen de tijd dat ik aan het
woord zou komen, heeft iedereen zo veel rampspoed over de wijkverpleegkundige zorg uitgestrooid dat we er ongeveer van uit zouden mogen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 689, nr. 844

12

gaan dat die zorg in Nederland nauwelijks bestaat. Ik zie mevrouw
Ellemeet kijken van: dat heb ik toch niet gedaan? Dat klopt. Mevrouw
Ellemeet heeft dat niet gedaan. Desalniettemin hebben we veel ellendigs
gehoord over hoe erg en verschrikkelijk het allemaal wel niet is. Laat ik
daar dus wat anders tegenover zetten. De VVD is er ontzettend trots op
dat de vorige coalitie, die nu nog steeds demissionair regeert trouwens,
de wijkverpleegkundige teruggebracht heeft in de wijk. De wijkverpleegkundige indiceert nu zelf. Er zit geen indicatieorgaan meer tussen zoals in
de tijd van de AWBZ. De enorme hoeveelheid verschillende vinkjes en
hokjes zijn we aan het terugdringen. De wijkverpleegkundigen die ik
spreek, zeggen: ik heb eindelijk mijn vak weer terug. Daar zijn wij gewoon
heel erg trots op.
De wijkverpleegkundige is verschrikkelijk belangrijk in de manier waarop
we de zorg hebben georganiseerd, juist omdat we willen dat mensen
langer thuis blijven wonen. Dat kraakt en piept ongetwijfeld, want het is
best ingewikkeld om ervoor te zorgen dat je altijd precies de zorg kunt
krijgen die je nodig hebt, dat die gefinancierd wordt en dat je die snel kunt
vinden, maar dat gaat elke dag een stukje beter, ook al wordt hier veel
rampspoed verkondigd. Ik deel dat soort verhalen absoluut niet.
De voorzitter:
Voordat u verdergaat, heeft mevrouw Marijnissen een vraag.
Mevrouw Marijnissen (SP):
Als ik de heer Rutte zo hoor, vraag ik mij af of hij vanochtend de brandbrief van V&VN wel heeft gelezen. Hij begint zijn betoog met een verhaal
dat het allemaal hartstikke goed gaat en dat hij trots is. Volgens mij zijn de
verpleegkundigen voorop trots op hun vak en mogen ze dat ook zijn, en
wij met hen. Maar volgens mij is dat helemaal niet waar het vandaag over
gaat. Is het niet een beetje een naar signaal naar een beroepsorganisatie
die een brandbrief stuurt? Dat doen ze meestal niet voor niks. Dat doen ze
meestal als er echt iets aan de hand is. Als de heer Rutte dan zijn betoog
begint met dat het allemaal hartstikke goed gaat, doet hij de beroepsgroep dan niet ontzettend tekort?
De heer Arno Rutte (VVD):
Er zijn absoluut uitdagingen en problemen. Dat zal ik absoluut niet ontkennen. Velen hebben al gedeeld dat er uitdagingen liggen ten aanzien van
het vinden van voldoende verpleegkundigen. Dat is écht een uitdaging.
Dat speelt overigens niet alleen in de wijkverpleging, maar ook in de
verpleeghuizen en de ziekenhuizen; hoe gespecialiseerder, hoe lastiger.
Dat deel ik allemaal. Dat mensen die zich bezighouden met dit mooie vak
zich daar soms zorgen over maken, deel ik ook. Maar dat is heel wat
anders dan doen alsof alles helemaal verkeerd is, alsof verzekeraars
verpleegkundigen tot op het bot uitwringen en alsof allerhande mensen
structureel zonder zorg komen te zitten. Dat soort verhalen bestrijd ik,
want die zijn structureel niet waar. En als ze al waar zijn, hebben andere
partijen daar ook geen oplossing voor.
Mevrouw Marijnissen (SP):
Ik wil bezwaar maken tegen het feit dat de heer Rutte het verwart met
«trots zijn op». Dat is een punt dat ik graag wil maken. Volgens mij zijn wij
met z’n allen ontzettend trots op het belangrijke werk dat zorgmedewerkers doen. V&VN is daar ook ontzettend trots op. Het feit dat juist die
organisatie aan de bel trekt, maakt dat ik vind dat wij het ons als volksvertegenwoordigers niet kunnen permitteren om daar niet naar om te kijken.
Dan kun je je verhaal niet vertellen vanuit de uitgangspositie dat het
allemaal goed gaat. Ze schrijven die brandbrief niet voor niks. Het is geen
telefoontje van: goh jongens, let eens op. Het is een brandbrief. Volgens

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 689, nr. 844

13

mij staan we voor grote problemen en past het de VVD – en ons allen
overigens – niet om dat een beetje weg te wuiven.
De heer Arno Rutte (VVD):
Kennelijk wordt er een open zenuw geraakt als ook de VVD zegt dat we
hartstikke trots zijn op de wijkverpleegkundigen en dat we vinden dat de
wijkverpleegkundige zorg er veel beter voorstaat dan een aantal jaren
geleden. Dat staat los van het feit dat er wel degelijk ook uitdagingen zijn.
Ik vind het belangrijk om uit te spreken dat ik echt oprecht vind dat het nu
veel beter is en dat we de wijkverpleegkundige veel meer van zijn of haar
vak hebben teruggegeven dan in het verleden. Met die stappen ben ik
heel blij. Laten we ervoor zorgen dat we dit met elkaar stap voor stap
beter maken. Als er knelpunten zijn, zullen we die moeten oplossen. Daar
kijk ik niet van weg. Ik heb wel moeite met permanente rampverhalen,
want die doen geen recht aan hoe de sector en de wijkverpleegkundigen
ervoor staan.
De wijkverpleegkundige zorg is natuurlijk belangrijk voor mensen. Steeds
meer mensen willen gebruikmaken van die zorg. Eigenlijk vanaf het
moment dat de wijkverpleegkundige zorg naar de Zorgverzekeringswet is
overgeheveld, was er de zorg of het wel zou lukken binnen de budgettaire
kaders. Er wordt geen eigen risico geheven over deze vorm van zorg. Dat
was ook een reden om te denken dat het niet goed zou kunnen gaan. Dan
is het opmerkelijk dat die zorg vorig jaar al met al toch binnen de budgettaire kaders is gebleven. Er heeft dus een onderschrijding plaatsgevonden. Op zich is dat positief. Dat biedt ook perspectief en ruimte om de
sector samen met verzekeraars zijn weg te laten vinden. Ik ben benieuwd
hoe de verzekeraar daarnaar kijkt. Ach, ik bedoel natuurlijk de Staatssecretaris. De verzekeraar? Dat zal allemaal wel.
Ik zou wel een punt willen maken van het volgende. De VVD hecht enorm
aan kwalitatief heel goede wijkverpleegkundige zorg. Ik geloof dat goede
zorg uiteindelijk leidt tot betaalbare zorg. We zien dat de contracteergraad
van de zorg onder spanning staat. Ik krijg steeds vaker signalen dat vooral
eenpitters zich niet laten contracteren, maar misschien ook niet te contracteren zijn, en dat er heel weinig sturing is te krijgen op de hoeveelheid
geleverde uren en de kwaliteit daarvan. Hoe ziet de Staatssecretaris
mogelijkheden om daar toch met elkaar wat grip op te krijgen? Of moet ik
dan vooral gaan kijken naar het kwaliteitskader dat op dit moment
ontwikkeld wordt?
Mevrouw Ellemeet (GroenLinks):
De laatste zinnen van de heer Rutte nuanceren zijn verhaal. Hij wil ook
weten hoe het precies zit, maar ik hoor hem toch zeggen dat het mooi is
dat we binnen de budgetten gebleven zijn. Maar een onderschrijding van
194 miljoen voor de wijkverpleging vind ik eerder een heel zorgelijk
signaal. Er is een bedrag gereserveerd voor de wijkverpleging. De
wijkverpleging is hard nodig; dat blijkt wel uit signalen uit het land. Er
blijkt echter veel te weinig terecht te komen bij de wijkverpleging. Ziet de
heer Rutte die forse onderschrijding niet eerder als een zorgelijk dan als
een positief signaal?
De heer Arno Rutte (VVD):
Dit vind ik altijd een beetje vreemd. Wat betreft de inkoop van zorg – dat
geldt ook bij de wijkverpleging – voorspel ik nu al dat in september de
aanbieders gaan zeggen dat het helemaal misgaat en dat ze absoluut niet
uitkomen met het budget. Rampspoed! Vorig jaar hebben we daar zelfs
debatten over gehad. Het kon allemaal absoluut niet. Maar wat bleek aan
het einde van het jaar? Geen overschrijding maar een onderschrijding. Er
worden continu rampsignalen afgegeven dat ze er niet uit komen, terwijl
de realisatie anders is. Laten we dus ook een beetje voorzichtig zijn en niet
altijd maar doen alsof het allemaal heel slecht is. Uiteindelijk zijn we

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 689, nr. 844

14

binnen de budgettaire kaders gebleven afgelopen jaar. Ik denk dat het
gewoon een goed signaal is dat het lukt om binnen de budgettaire kaders
goede zorg te leveren. Dat wordt anders als geconstateerd moet worden
dat mensen noodzakelijke zorg niet krijgen. Dan voldoen we niet aan de
zorgplicht. Dan vind ik dat de NZa direct moet ingrijpen, want dat is
onacceptabel. Maar als mensen de noodzakelijke zorg krijgen en we onder
budget blijven, moeten we daar ook eens tevreden mee zijn in plaats van
dat als een probleem te zien.
Mevrouw Ellemeet (GroenLinks):
Twee dingen. De heer Rutte zegt dat mensen tevreden zijn. Volgens mij
krijgen we van alle kanten uit het veld signalen dat de wijkverpleging niet
toereikend is en dat er behoefte is aan een stevigere positie van de
wijkverpleging. Volgens mij is dat waar we naar streven. Dat de aanbieders moord en brand schreeuwen en dat we uiteindelijk met een
onderschrijding zitten, komt doordat de aanbieders er weinig over te
zeggen hebben. Het zijn immers de verzekeraars die contracteren. Als je
moet zeggen hoe de onderschrijding veroorzaakt wordt, komt dat door de
zorgverzekeraars. Mijn vraag zou dus eerder zijn: hoe zorgen we ervoor
dat er echt voldoende gecontracteerd wordt zodat iedereen de wijkverpleging krijgt die hij nodig heeft?
De heer Arno Rutte (VVD):
Met dat laatste ben ik het helemaal eens. Er moet voldoende gecontracteerd worden en iedereen moet de wijkverpleegkundige zorg krijgen die
hij of zij nodig heeft. Dat heet zorgplicht. Daar ziet de NZa op toe. Daar
móét de NZa ook op toezien. Dat is essentieel. Maar laat ik het omkeren.
Als er het afgelopen jaar een heel grote budgetoverschrijding was
geweest, had iedereen hier moord en brand geschreeuwd en gezegd dat
de budgetten veel te laag zijn en dat het heel erg is. Dat is dus een reden
om hier te zeggen hoe erg het is. Nu is er een budgetonderschrijding en
dat is dan evengoed voor dezelfde partijen weer een reden om te zeggen
hoe erg het allemaal is. Moet ik dan constateren dat het altijd rampspoed
is, omdat dat nu eenmaal hier de cultuur is? Nee, een onderschrijding is
an sich een goed signaal, tenzij blijkt dat partijen niet aan de zorgplicht
voldoen. Als dat gebeurt, moet er opgetreden worden. Sterker nog, dan
wil ik ook dat er per direct opgetreden wordt, want dat is onacceptabel.
Mevrouw Gerbrands (PVV):
Volgens mij verbleef de heer Rutte het afgelopen jaar op Mars. Hij sneert
over debatten die wij vorig jaar gevoerd hebben over budgetplafonds.
Mensen die palliatieve zorg nodig hadden, zijn onterecht in het ziekenhuis
overleden, omdat de palliatieve zorg niet vergoed werd door de zorgverzekeraar, die al aan het budget zat. Dat vind ik dus geen onterechte
debatten. Dat zijn terechte debatten. Dat is het laatste wat iemand kan
doen: kiezen waar hij wil overlijden en wie hij erbij wil hebben. Ik vind het
dus schandelijk dat de heer Rutte die opmerking maakt.
Dan wil ik gelijk mijn tweede punt maken, want de heer Rutte stortte een
heleboel ellende uit. Hij had het over eenpitters die niet gecontracteerd
willen worden. Heeft de heer Rutte weleens gevraagd aan die organisaties, dus ook aan die kleine organisaties die niet gecontracteerd worden,
waarom dat zo is? Dat is omdat de tarieven die de zorgverzekeraars
bieden, zwaar onder de maat zijn. Daar kunnen ze de zorg gewoon niet
voor leveren. Maar gelukkig heeft de heer Rutte wel zijn onderschrijding
van 300 miljoen, dus dan is alles goed.
De heer Arno Rutte (VVD):
Ik hecht toch wel aan enige zorgvuldigheid. Het punt dat mevrouw
Gerbrands maakt over de palliatieve thuiszorg heb ik hier ook nog staan.
Dat is een heel specifieke vorm van thuiszorg, waarbij ernstige twijfel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 689, nr. 844

15

bestond of wel aan de zorgplicht werd voldaan. Dat is inderdaad absoluut
onacceptabel. Dat heb ik niet alleen in de pers maar ook in debatten
nadrukkelijk uitgesproken. Op dat punt zijn we het gewoon eens. Dat is
wat anders dan in zijn algemeenheid continu achter een lobby van
aanbieders aanrennen die zeggen: ik heb geen mooi contract; politiek, doe
er wat aan. Ik vind dat onverstandig. Voor de toekomst van de zorg
moeten we een heel goede balans vinden tussen de belangen van de
patiënten en de aanbieders – die zijn extreem belangrijk – en de belangen
van degenen die voor die zorg betalen. Dat is een vereiste. Die belangen
worden heel zelden hier besproken. Dat zijn organisaties die niet apart
lobbyen. Er is maar een beperkt aantal verzekeraars. Het gaat om de
balans. Ik vind het onverstandig om altijd maar aan één kant van de
medaille te hangen in de zorg. Dat maakt je misschien heel populair, maar
het brengt de zorg in gevaar. Ik doe daar niet aan mee.
Mevrouw Gerbrands (PVV):
Er wordt nu wel een hoop duidelijk. Volgens de heer Rutte betalen de
zorgverzekeraars voor de zorg, maar volgens mij zijn wij dat. Als ik heel
eerlijk mag zijn: ik loop liever achter de lobby van de zorgaanbieders aan
dan achter de lobby van de zorgverzekeraars. Ik heb geen antwoord op
mijn vraag gekregen over de organisaties die niet gecontracteerd worden
en de tarieven die geboden worden. Heeft de heer Rutte zich daar weleens
in verdiept? Niemand kan hier met droge ogen beweren dat je als zorgaanbieder maar ja en amen moet zeggen tegen tarieven die af en toe 75%
onder de kostprijs zitten.
De heer Arno Rutte (VVD):
Ik spreek wel degelijk met iedereen, ook in het veld. Ik krijg vaak als
signaal dat mensen de contractering vervelend vinden omdat ze dan aan
allerhande eisen moeten voldoen. Ze werken nog liever voor 80% van het
gemiddelde gecontracteerde tarief. Dat, 80% van het gemiddelde gecontracteerde tarief, is namelijk hetgeen men uitbetaald krijgt, dus veel
minder dan wanneer je een contract hebt. Als mensen daarvoor kiezen, is
het mijn zorg dat dit wellicht kan leiden tot overproductie, dus dat men te
veel zorg levert, meer dan nodig is. Daar wordt niemand beter van. Ik wil
juist dat er een goede dialoog is tussen de verzekeraar en de aanbieder,
gericht op kwaliteit, zodat mensen de zorg krijgen die ze nodig hebben.
Laat duidelijk zijn: daarin is alles van belang. Het is essentieel dat mensen
de zorg krijgen die ze nodig hebben. Die moet kwalitatief goed zijn en we
moeten die met elkaar kunnen betalen. Ik vind het altijd heel raar als hier
wordt gezegd dat ik praat namens zorgverzekeraars. Nee, dat interesseert
me helemaal niks. Ik praat wel mede namens de premiebetaler. Dat zijn
we allemaal. Als we die balans niet bewaken, komt de zorg in gevaar.
Daarin staat de zorgplicht voorop. Het is geen zorggunst, het is niet iets
wat je eventueel kunt doen, nee, het is een zorgplicht. Daar ga ik straks
nog verder op in in mijn betoog. Ik meen echter dat er nog meer vragen
zijn.
Mevrouw Keijzer (CDA):
Ik ga kijken of we elkaar misschien kunnen vinden, want heen en weer
hakketakken leidt niet tot oplossingen. Ik hoorde de heer Rutte net iets
heel interessants zeggen, namelijk dat zorgverzekeraars een zorgplicht
hebben. Als er niet voldoende zorg wordt ingekocht met de erbij
behorende kwaliteit, moet er opgetreden worden. Uit de monitor
wijkverpleging blijkt bijvoorbeeld dat voor casemanagement dementie te
lage tarieven worden betaald. Dat zegt de NZa. In het AO Dementie
hebben we daar drie mogelijke oplossingen voor gezien: we maken er een
aparte aanspraak van, we komen tot minimumtarieven of we vragen de
NZa om een aanwijzing te geven. Welke van de drie wil de heer Rutte?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 689, nr. 844

16

De heer Arno Rutte (VVD):
Ik neem iets meer tijd voor het ingaan op deze interruptie, maar in mijn
antwoord neem ik ook een deel van mijn betoog mee. Daarmee besparen
we wat spreektekst. Het gaat niet alleen om casemanagement dementie,
maar het gaat ook, zoals mevrouw Gerbrands al zei, over de palliatieve
thuiszorg. De intensieve kindzorg is ook een specifiek onderdeel, evenals
de verpleegkundige topzorg, bijvoorbeeld wondzorg. Dat is heel hoogwaardige, intensieve en complexe wijkverpleegkundige zorg. Ik krijg veel
signalen dat die onder grote druk staat. Dit heeft voor een deel te maken
met wat wij hier in de Kamer willen, namelijk minder tarieven of één tarief
en minder vinkjes. We hebben vanuit de Kamer tegen de Staatssecretaris
gezegd: doe dat nou. Als blijkt dat daardoor de inkoop van die heel
specifieke vormen van zorg onder de maat blijft, vind ik dat heel
zorgwekkend. Dat wil ik heel graag anders. Ik vind het van belang dat er in
de tariefstructuur ruimte komt voor de inkoop van die heel zware
specifieke vormen van zorg. Daar wordt op dit moment aan gewerkt. Dat
is ook noodzakelijk voor alle categorieën die ik heb genoemd, maar ik had
ook andere kunnen noemen. We moeten dus komen tot een nieuw tarief.
Er wordt gewerkt aan een nieuw tariefmodel. Ik heb er wel vertrouwen in
dat dit goed komt, maar ik vraag me wel af wat dit betekent voor de
inkoop per 2018 en of we met zekerheid kunnen stellen dat het dan voor
elkaar is. Daar maak ik me zorgen over. Dit is een deel van mijn betoog,
maar volgens mij ook een antwoord op de vraag van mevrouw Keijzer.
Mevrouw Keijzer (CDA):
Nee, want dat betekent dat je het voor je uit schuift. Volgens mij hebben
we net gelezen dat dat nieuwe tarief er helemaal niet komt. De Nederlandse Zorgautoriteit heeft gezegd dat zij alleen gaat indexeren, omdat het
te ingewikkeld is. Dat indexeren gaat dus over de inkoop voor 2018. Dat is
het enige wat er gebeurt, met een procentje of zo. Dat lost dus helemaal
niks op. Ik herhaal dus mijn vraag. Niet alleen wij hebben dit geconstateerd, maar zelfs de Nederlandse Zorgautoriteit, die erover gaat, constateert dat de tarieven te laag zijn, waardoor niet geleverd kan worden wat
er geleverd moet worden. Ik heb casemanagement dementie genoemd,
maar er zijn meerdere voorbeelden. Ik ben ontzettend op zoek naar wat
we gaan eisen van deze Staatssecretaris. Ik wil daar graag samen met de
VVD naar kijken. In het vorige overleg, met mevrouw Hermans, leek daar
ook ruimte voor te zijn. Wat gaan we vandaag eisen van deze Staatssecretaris? Er zijn drie opties: minimumtarieven, een aparte aanspraak met een
bijbehorend tarief of de Staatssecretaris vragen om de NZa te vragen om
een aanwijzing te geven. Welke van deze drie? Welke andere? Ik wil echter
niet horen dat we gaan monitoren. Dan weet ik het al. Dat ligt al op tafel
en daarvan zegt de NZa dat het onvoldoende is.
De heer Arno Rutte (VVD):
Er zit weinig licht tussen wat mevrouw Hermans hierover gezegd heeft en
wat ik zeg. Ik vind het cruciaal dat deze zorg ingekocht wordt. Daarvoor is
het noodzakelijk dat voor die zorg een fatsoenlijk tarief wordt betaald. De
zorgverzekeraar heeft ook de plicht om dit daadwerkelijk te doen. De NZa
heeft de plicht om erop toe te zien dat dit gebeurt. Als de NZa constateert
dat er onvoldoende wordt ingekocht, moet ze ingrijpen en moet ze komen
met een aanwijzing of iets wat daarop lijkt. Ik vind dat de verzekeraars de
dure plicht hebben om dan zelf maar tot een diversifiëring van het tarief te
komen, om er zo voor te zorgen dat deze zorg geleverd kan en gaat
worden aan iedereen die er gebruik van wil of moet maken per januari
2018. Iedereen moet daar toegang toe hebben. Volgens mij is daar geen
woord Spaans bij. Ik ben wel heel erg tegen een aparte aanspraak in de
Zorgverzekeringswet, omdat dit een gebed zonder eind is. Dan begin je
met de casemanager dementie, maar voordat je het weet, heb je een
aparte aanspraak palliatieve zorg of intensieve kindzorg. Dat lijkt me

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 689, nr. 844

17

onverstandig. Ik wil een en ander wel graag bundelen onder de wijkverpleegkundige zorg. Het is essentieel dat daarvoor fatsoenlijke tarieven
worden betaald en dat die voldoende wordt ingekocht. Het gevoel dat de
NZa soms wat te veel achteroverleunt, deel ik met velen hier. Dat mag
allemaal wel wat scherper aan de wind.
Voorzitter, tot slot.
De voorzitter:
Nou, voordat u verdergaat, hebt u nog een vraag van mevrouw
Bergkamp.
Mevrouw Bergkamp (D66):
We hebben laatst een AO gehad dat met name ging over casemanagement dementie. Toen hebben we echt met moeite voor elkaar gekregen –
ik kan me dat nog goed herinneren – dat de Staatssecretaris in overleg
gaat met de NZa en gaat bespreken of er signalen zijn. We hebben dat
voor elkaar gekregen voor casemanagement dementie, maar is de heer
Rutte het ermee eens dat het goed zou zijn als die andere specifieke
groepen, zoals intensieve kindzorg en wondzorg, meteen in het hele
pakket meegenomen worden? De zorgen hierover zijn te vergelijken met
de zorgen over casemanagement. Wat vindt de heer Rutte daarvan?
De heer Arno Rutte (VVD):
Ik kan wel even voorlezen wat er in mijn bijdrage staat: ik wil van de
Staatssecretaris weten wat hij gaat doen om te borgen dat deze specialistische vormen van specialistische thuiszorg gecontracteerd kunnen blijven
worden en op die manier beschikbaar blijven voor patiënten. Ik vind dus
dat de Staatssecretaris het gesprek moet aangaan en zich ervan moet
verzekeren dat die zorg volgend jaar beschikbaar is voor iedereen die er
gebruik van wil maken en dat die zorg aangeboden kan blijven worden.
Dat is wel een beetje een zorg. Ik denk aan de wondzorg. Een mooi
voorbeeld is de specialistische wondzorg van het UMCG (Universitair
Medisch Centrum Groningen). Ze hebben echt hooggekwalificeerde
specialisten. Als die worden ingekocht en naar een patiënt gaan, zul je
zien dat de wond veel sneller geneest. De totale kosten vallen dan
waarschijnlijk wel mee. Ze worden echter geconfronteerd met een
gemiddeld tarief en daarvoor kunnen ze het niet doen. Er moet dus echt
wat gebeuren in de tarifering en in de inkoop.
Mevrouw Bergkamp (D66):
Ik ben blij dat de heer Rutte vindt dat de Staatssecretaris in actie moet
komen richting de NZa en de andere onderwerpen daarin mee moet
nemen. Dat begrijp ik uit zijn woorden. De Staatssecretaris heeft vorige
week toegezegd om de Kamer hierover in de zomer, of zelfs voor de
zomer, te informeren. Voor vandaag zelfs, hoor ik. Kijk eens aan. Het lijkt
me heel erg goed om daarin de vraag mee te nemen hoe de gesprekken
geweest zijn. Mevrouw Keijzer heeft namelijk wel gelijk. Je kunt iets doen
met de aanspraken, maar daar is de NZa niet zo enthousiast over.
Minimale tarieven lijken me ook niet zo handig. Dan blijft over een actie
van de Staatssecretaris en de NZa om die goede tarieven voor elkaar te
krijgen.
De heer Arno Rutte (VVD):
Dat ben ik met mevrouw Bergkamp eens. Ik ben benieuwd naar de reactie
van de Staatssecretaris. Ik ken hem als een man die dit soort toezeggingen uiteindelijk gestand doet. Ik neem aan dat we dit zo te horen
krijgen. Ik ben er benieuwd naar.
De voorzitter:
U vervolgt uw betoog.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 689, nr. 844

18

De heer Arno Rutte (VVD):
Ja. Ik wil mij tot slot aansluiten bij wat mevrouw Ellemeet zei over
domotica en e-health. Ik ben het daar enorm mee eens. Er zijn heel mooie
projecten op het gebied van zorg op afstand die ertoe leiden dat mensen
snel toegang hebben tot een wijkverpleegkundige als dat nodig is. Soms
kan dat via een beeldverbinding, bijvoorbeeld om te ondersteunen bij
complexe medicatie. Die initiatieven zijn er her en der wel, maar die
ondervinden vaak last van het niet goed van de grond komen van de
inkoop en noem maar op. Als die dingen wel gebeuren, kunnen ze enorm
helpen om niet alleen de zorg voor de patiënt veel aangenamer en sneller
toegankelijk te maken, maar ook om een deel van de problematiek van het
personeelstekort in de toekomst op te lossen. Ik ben heel benieuwd of de
Staatssecretaris mogelijkheden ziet om hier wat meer aandacht aan te
geven, ook in de inkoopvoorwaarden die de zorgverzekeraars hanteren.
Voorzitter, hier wil ik het bij laten.
De voorzitter:
Dank u wel. Dan geef ik tot slot het woord aan mevrouw Keijzer.
Mevrouw Keijzer (CDA):
Voorzitter. Ik gooi mijn inbreng even helemaal om en ik ga door op waar
mijn interruptie net over ging, namelijk de monitor wijkverpleging. Tijdens
het AO Casemanagement dementie heb ik hier al uitgebreid over gesproken. Ik zou dat vandaag kunnen herhalen, omdat casemanagement
dementie een onderdeel is van wijkverpleging. De problemen daar gelden
eigenlijk voor de complete wijkverpleging.
Mijn inbreng in dat AO ben ik begonnen met de vraag of er geen minimumtarieven moeten komen. De eerste termijn ben ik geëindigd met de
vraag of er niet een aanwijzing moet komen. Ik heb uiteindelijk een motie
ingediend waarin ik heb voorgesteld een aparte aanspraak te maken.
Ziedaar de drie opties die er zijn. De motie heb ik aangehouden in
afwachting van vandaag, van wat de Staatssecretaris gaat doen. Hij zou
met de NZa spreken. Dat is nodig, want de Nederlandse Zorgautoriteit
zegt zelf al in de monitor dat te scherp – lees: te goedkoop – inkopen ten
koste gaat van de kwaliteit van de zorg en daarmee van de deskundigheid
van het personeel. Dan kom je volgens mij uiteindelijk in de knoei met je
zorgplicht, want je kunt niet leveren conform de bestaande kwaliteitsstandaarden en aanspraken.
Wat is er vervolgens gebeurd? Ik heb het al gezegd. De Nederlandse
Zorgautoriteit heeft besloten de tarieven voor de wijkverpleging niet te
herijken. Hier was een discussie over: een en ander was te laag voor het
een en te hoog voor het ander en het was in ieder geval niet passend, dus
er moest herijkt worden. Maar nee, voor 2018 gaat er geïndexeerd
worden. Wij gaan ervan uit dat het ministerie betrokken is bij deze
beslissing. Wij horen vandaag graag gedetailleerd waarom dit besluit is
genomen. Vindt de Staatssecretaris niet dat dit haaks staat op de uitkomst
van de NZa-monitor? Zo lossen we het probleem namelijk niet op.
In de brief waarin al onze vragen over de verpleeghuizen beantwoord
werden, staat ook iets over casemanagement dementie, op pagina 29 en
30 bovenaan. Zorgverzekeraars moeten zorg inkopen zodat de kwaliteit
van de ingekochte zorg wordt geborgd. De NZa ziet daarop toe. Dus
nogmaals mijn vraag: wanneer gaat de NZa handhaven? Ik krijg graag een
reactie hierop van de Staatssecretaris.
Ik kom op het pgb in de Zorgverzekeringswet voor het onderdeel
wijkverpleging. We zien dat er een dalende trend is wat het aantal
budgethouders betreft. Dat was vorig jaar ook al zo. Ik stel de vraag maar
een beetje plat, maar dan is die wel duidelijk: is er sprake van een
ontmoedigingsbeleid? Ik krijg graag een reactie van de Staatssecretaris.
Ik ga terug naar het begin, het hoofdlijnenakkoord wijkverpleging. Er komt
170 miljoen bij, of eigenlijk valt de bezuiniging lager uit, en dat is goed.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 689, nr. 844

19

Dat is namelijk nodig. Lost dit echter de vele problemen in de wijkverpleging op? Volgens de CDA-fractie is het allergrootste probleem het
tekort aan verpleegkundigen: in de ziekenhuizen, in de verpleeghuizen en
in de wijkverpleging. Hoeveel mensen zijn er nou in deze drie sectoren
nodig? 50.000 in vier jaar in de verpleeghuizen, lezen we. En verder? Ook
in de intensieve kindzorg is er een groot tekort. Er komt een plan van
aanpak. Wanneer? Hoeveel mensen zijn er nodig? Komt dit goed? Elk jaar
doen zo’n 180.000 jongeren eindexamen, van wie 100.000 jongens en
meiden op het vmbo. De helft daarvan zijn meisjes, en het zijn helaas nog
steeds meestal meisjes die instromen in de verpleging. Hoeveel moeten
er een zorgopleiding gaan doen? Is de vergrijzing onder het verpleegkundig personeel meegenomen? Hoeveel zwaaien er de komende jaren
af? Ik citeer uit een mail van V&VN, en als je dit leest, denk je dat dit niet
meer goed gaat komen: bij een wijkzorgorganisatie staan op dit moment
honderden diensten in de vakantieperiode open, terwijl de uitzendbureaus
al zijn leeggetrokken. Ik maak me echt grote zorgen. Wat gaan we hier nou
aan doen?
Tot slot: het indiceren of herindiceren van de budgethouders door de
wijkverpleegkundigen. Dat is een lang traject. Probeer maar eens een
verpleegkundige te vinden die het wil en kan, terwijl snel acute zorg
benodigd is. Dit is geen nieuw punt, het loopt al sinds de overheveling
van de wijkverpleging naar de zorgverzekeraars. Hoe gaan we dit nou
oplossen? Een budgethouder staat er toch niet alleen voor?
De voorzitter:
U hebt nog twintig seconden.
Mevrouw Keijzer (CDA):
Dit is het. Anders heb ik nog een tweede termijn.
De voorzitter:
Daarmee zijn we aan het eind van de eerste termijn van de kant van de
Kamer gekomen.
De vergadering wordt van 14.38 uur tot 14.50 uur geschorst.
De voorzitter:
Ik geef de Staatssecretaris graag de gelegenheid voor de beantwoording
in eerste termijn. Met de leden spreek ik af dat ik twee interrupties zal
toestaan. Hopelijk hebben wij ook voldoende tijd voor een tweede termijn.
Staatssecretaris Van Rijn:
Voorzitter. Ik dank de leden voor hun inbreng. Ook vandaag is in vele
toonaarden gezegd dat de wijkverpleging een ongelofelijk waardevol
instrument is in de zorg, namelijk om de zorg dicht bij de mensen te
brengen die zo lang mogelijk thuis willen blijven wonen. Ik heb zelf ook in
vele toonaarden gezegd dat de wijkverpleging het speerpunt is van de
verandering in de zorg, namelijk om de zorg weer de menselijke maat
terug te geven. Daarom vind ik het ook ongelofelijk belangrijk dat de
wijkverpleegkundige zijn of haar werk kan uitvoeren met de nodige ruimte
en vrijheid, want dat is een van de belangrijkste verworvenheden die wij
de afgelopen periode misschien nog niet helemaal hebben bereikt, maar
wel met elkaar in gang hebben gezet. Ik ben ook blij dat het bestuurlijke
akkoord, dat eigenlijk een financieel tussenakkoord is voor 2018, niet
alleen gaat over het geld, maar juist ook over al die andere onderwerpen
die zo van belang zijn om knelpunten die er nog zijn, op te lossen en om
te bekijken of we de toekomst van het vak verder vorm kunnen geven. De
komende jaren zullen de partijen zich dus inzetten voor de verdere
ontwikkeling van het vak. Ook zullen zij de ontwikkeling van het vak van
wijkverpleegkundige verder mogelijk maken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 689, nr. 844

20

Laten we even kijken naar het bestuurlijke akkoord. Daar staan enkele
elementen in, zoals de ontwikkeling van de kwaliteit – daar had ik het net
over – de arbeidsmarkt, die erg van belang is, de contractering, de rol van
de Zorgautoriteit, de samenwerking met gemeenten en ook het casemanagement dementie. Eigenlijk hebben de Kamerleden daar in wisselende
samenstelling allerlei vragen over gesteld, dus ik denk dat ik die onderwerpen zo maar even zal aflopen.
Ik begin met de arbeidsmarkt. Hoe goed we ook bezig zijn om ervoor te
zorgen dat de ontwikkeling van het vak plaatsvindt, de arbeidsmarkt is
inderdaad een van de grote vraagstukken die we de komende periode,
niet alleen in de wijkverpleegkundige zorg maar in zijn algemeenheid,
voor de kiezen gaan krijgen. Om die reden ondernemen wij een aantal
acties, ook om gewoon goed in beeld te krijgen waar de knelpunten en de
witte vlekken zitten. De arbeidsmarkt speelt vooral een rol op regionaal
niveau. Onder andere met het zorgpact stimuleren wij de samenwerking
tussen onderwijs en arbeidsmarkt, want de onderwijsinstituten en de
zorgaanbieders werken nog te veel langs elkaar heen. Wij zorgen er nu
met dat zorgpact voor dat er gezamenlijke afspraken gemaakt worden
over de opleidingen, de instroom en de stages, zodat dat gemakkelijker en
op een veel adequatere manier gaat. VWS ondersteunt de partijen actief,
bijvoorbeeld met het stagefonds, waar 112 miljoen per jaar in zit. Wij
hebben ook gezegd: zou het niet goed zijn om naast het zorgpact sectorbreed met alle partijen om tafel te gaan zitten om een arbeidsmarktbeleid
voor de zorgsector te ontwikkelen? Je moet namelijk niet in elkaars vijver
vissen, dus iedereen met een andere worm en haak in dezelfde vijver,
maar bekijken of je bijvoorbeeld een gemeenschappelijk doorstroomperspectief kunt maken. Daarin is er geen concurrentie tussen ziekenhuizen, verpleeghuizen en wijkverpleging. Wij moeten dat meer als
eenheid gaan benaderen. Ik ben daar positief over gestemd. Ik denk dat
zowel werkgevers als werknemers dat belang zien.
We zijn nu ook met al die partijen bezig om te bekijken of we tot een
gezamenlijke arbeidsmarkt kunnen komen. Enerzijds hebben we afspraken
tussen zorgopleidingen en zorgaanbieders. Anderzijds moeten wij op
regionaal niveau goed in beeld zien te krijgen waar de witte plekken zitten
en welke gaten er zijn. Verder moeten wij samen met de beroepsgroep
bekijken hoe we dat in de komende periode niet in concurrentie maar veel
meer in samenwerking met gemeenschappelijke doorontwikkelpaden
voor elkaar kunnen krijgen. Daar zetten wij op in. Wij zullen binnenkort,
wat mij betreft ook nog in de demissionaire periode, bekijken of we de
gezamenlijke arbeidsmarkt nog verder kunnen vormgeven. De eerste
stukken daarover heeft de Kamer al gekregen. Het is een heel belangrijk
punt, maar ik heb niet de illusie dat we dat allemaal met een toverstafje
kunnen oplossen. Daarvoor zal nog heel veel water naar de zee stromen.
Dat heeft natuurlijk ook te maken met de korte termijn. Dit zijn als het
ware noodzakelijke voorwaarden om ervoor te zorgen dat de arbeidsmarkt
voor de zorg aantrekkelijker wordt. Het moet het aantrekkelijker worden
om daar te werken en mensen moeten dat ook weten. Waar ik mezelf heel
erg druk over kan maken, is dat we mensen aan het opleiden zijn maar dat
deze mensen pas als ze stage lopen of aan het werk gaan, zeggen: oh, ik
wist niet dat het dát werk was. Dat moet echt veel dichter bij elkaar
komen.
Maar ik ben me er natuurlijk zeer van bewust dat dit niet hét antwoord is
op problemen die op korte termijn, rond de zomer, zullen spelen en waar
V&VN op heeft gewezen. Ik denk dat daar drie stappen voor nodig zijn,
maar ik heb geen toverstaf. Er zal op regionaal niveau bekeken moeten
worden waar plussen en minnen zitten, zodat partijen elkaar kunnen
helpen. Ik zal de Zorgautoriteit vragen om in het kader van de afspraak
met de wijkverpleging een rapid response team in te richten om partijen
bij acute knelpunten heel snel bij elkaar te brengen. Waar dat het geval is,
zal er bijgecontracteerd moeten worden zodra de zorg onder druk komt te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 689, nr. 844

21

staan. Dat levert niet meer mensen op, maar als er gaten ontstaan, moet
je de capaciteit snel kunnen uitbreiden, als geld het probleem zou zijn. Dit
zijn de drie stappen: regionaal in kaart brengen, rapid response team van
de Zorgautoriteit en bijcontracteren als geld het probleem is. Ik denk dat
dit op de korte termijn een aantal instrumenten biedt. Wij moeten dat heel
scherp in de gaten houden in het besef dat het arbeidsmarktprobleem niet
iets is van de korte termijn, maar echt van de langere termijn. Daar zullen
wij in de komende periode heel veel aandacht aan moeten geven.
De voorzitter:
Was dit het einde van het blokje arbeidsmarkt?
Mevrouw Gerbrands (PVV):
Het gebeurt niet vaak, maar ik ben het eens met alles wat de Staatssecretaris zegt.
De heer Van der Staaij (SGP):
Alles?
Mevrouw Gerbrands (PVV):
Ja, ik heb alleen nog een aanvullende vraag, mijnheer Van der Staaij. Ik
herken het dat mensen een zorgopleiding doen en uiteindelijk in jaar vier,
als ze stage gaan lopen, denken: dit was niet helemaal wat ik voor ogen
had. Een nog groter probleem is dat mensen die stage gaan lopen,
vanwege de chaos ineens dubbele diensten of gebroken diensten moeten
gaan meedraaien. Anders kunnen ze niet begeleid worden, doordat het
probleem op de arbeidsmarkt zo groot is. Die stagiaires haken daardoor
af. Hoe gaan wij ervoor zorgen dat de basis op orde is, voordat we dat
hele traject instarten? Als de basis niet goed is, houd je mensen niet vast.
Dan kun je een heleboel afspraken maken en nog zo veel regelen, maar
als mensen schrikken van de werkdruk of de arbeidsomstandigheden als
gevolg van het tekort aan personeel, haken ze alsnog af.
Staatssecretaris Van Rijn:
Ik kan niet anders dan een antwoord geven in de trant van en-en. Wij
moeten ervoor zorgen dat de kwaliteit van de basis op orde is. Daarom
werken wij aan de kwaliteit van de verpleeghuizen, zoals u weet, en aan
de verdere kwaliteit van de wijkverpleging. Wij zorgen er ook voor dat
zorgaanbieders en zorgopleidingen veel beter met elkaar communiceren
en dat men over en weer kan begeleiden. Vaak is het verhaal namelijk: we
willen wel meer leveren, maar er is geen begeleiding. Nou, laten we daar
dan afspraken over maken. Je ziet ook steeds meer dat zorgopleidingen
en zorgopleiders bij de zorgaanbieder zelf aan het opleiden slaan. Ik ben
het in hoofdlijnen eens met de opmerking die mevrouw Gerbrands maakt.
Dat komt ook niet zo vaak voor.
Het is ook zo – dat vind ik op zichzelf bemoedigend – dat mensen die een
stage gaan lopen, dus meelopen met de wijkverpleging of in een verpleeghuis, zeggen: goh, ik wist niet dat dát het werk was en dat het zo
mooi was; dat had ik op mijn opleiding niet gehoord, maar nu ervaar ik
hoe het is. Aan het eerder laten ervaren hoe dat werk is, zitten ook
prachtige kanten. Als we die slag kunnen maken, zouden we echt meters
maken. Daar zijn we heel hard mee bezig.
De voorzitter:
U bent het helemaal eens. Dat is ook een moment om te markeren.
Staatssecretaris Van Rijn:
Ik moet er een beetje aan wennen, voorzitter.
Mevrouw Gerbrands (PVV):

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 689, nr. 844

22

Heel eng, dit.
De voorzitter:
Ik zeg niks.
Mevrouw Bergkamp (D66):
Ik voel me bijna bezwaard om hier tussen te komen, want straks is het
weg, terwijl het nu zo mooi aan het groeien is. Ik ben het eens met
mevrouw Gerbrands dat je heel veel kunt sleutelen als de basis niet goed
is. De Staatssecretaris zegt dat we wat meer gaan uniformeren en dat het
niet uit zou mogen maken of je in een ziekenhuis, in een verpleeghuis of
in de gehandicaptensector werkt, maar toch zie je grote verschillen. Ik
doel bijvoorbeeld op het aanvangssalaris, loopbaanmogelijkheden,
werkdruk, stagevergoeding en begeleiding. Ik zou heel graag willen dat
we daar nu zo snel mogelijk afspraken over maken. Ik houd me nu vier
jaar met dit onderwerp bezig en ik voel een soort herhaling in de zaken die
ik vraag aan de Staatssecretaris en ook in wat de Staatssecretaris zegt. Ik
vind de brandbrief van V&VN een signaal om nu echt in actie te gaan en
het bijvoorbeeld gelijk te trekken, want er zijn nog altijd verschillende
cao’s. Je zou je kunnen afvragen of je daar ook niet eens heel kritisch naar
moet kijken.
Staatssecretaris Van Rijn:
Ja, dat is overigens een van de redenen waarom ik aan partijen met enige
nadruk heb verzocht om tot een gezamenlijke agenda te komen en niet
met een agenda voor elke sector afzonderlijk. Dat leidt tot de vraag: hoe
zit het dan met onze opleiding en onze arbeidsvoorwaarden? De sociale
partners moeten dat doen, maar je moet spreken over de vraag of dat een
belemmering is voor de betere doorstroming en voor de aantrekkelijkheid
van het vak. De integrale agenda is er niet voor niks. Gelet op de arbeidsmarktproblematiek is de tijd bijna op waarin ieder kan denken dat hij dat
voor zich kan oplossen. Dat zal niet het geval zijn. Je zult het dus
gezamenlijk moeten doen. Ook mogen er geen taboes zijn. Je moet dus
ook kijken naar cao’s en arbeidsvoorwaarden en bekijken waar je grensoverschrijdend moet werken. Ik heb gemerkt dat het soms best snel kan
gaan. Een aantal zorgopleidingen in regionaal verband maakt bijvoorbeeld aan de basis helemaal geen onderscheid in de opleiding. Daar gaat
men pas later specialiseren. Aan de basis bieden zij iedereen de
mogelijkheid om met alle kanten van het vak kennis te maken in ziekenhuizen, verpleeghuizen en wijkverpleging, zodat studenten daar veel
eerder een beeld van krijgen. Ik vind de eerste berichten hierover heel
positief. Maar in antwoord op de vraag van mevrouw Bergkamp zeg ik: ja,
ik voel de urgentie ook. Precies om die reden wil ik tot een integrale
agenda komen. Dat moet gebeuren samen met werknemers en werkgevers, omdat hier ook cao-aspecten aan zitten. Daar gaan we niet over,
maar die horen hier wel bij.
Mevrouw Bergkamp (D66):
Ik ben blij dat de Staatssecretaris zegt dat er geen taboes zijn. Dat spreekt
D66 aan. Ik ga ervan uit dat de aanvangssalarissen en al die concrete
onderwerpen onderdeel zijn van de arbeidsmarktagenda. Aan de
Staatssecretaris vraag ik om de input van studenten mee te nemen.
Waarom kiezen ze voor de ene sector en niet voor de andere als ze
eenmaal stage lopen? Wij moeten die input meenemen, want dan krijgen
we echt input vanuit de praktijk in plaats van een theoretisch model. Is de
Staatssecretaris bereid om de input van studenten en stagiair(e)s mee te
nemen? Kan de Staatssecretaris iets zeggen over het vervolgproces?
Wanneer hoort de Kamer iets over de arbeidsmarktagenda, die volgens
mij heel waardevol is?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 689, nr. 844

23

Staatssecretaris Van Rijn:
Op wat mevrouw Bergkamp zei over de input van studenten, zeg ik
volmondig: ja. Zij hebben de meest recente ervaringen. Zij zijn tegen
zaken opgelopen en hebben van alles ontdekt. Wij hebben al wat
gesprekken met hen gevoerd. Die zullen wij inderdaad voortzetten.
Partijen zijn al heel ver met de gezamenlijke integrale agenda. Er lopen
ook nog wat over-en-weerdiscussies over de relatie tussen die agenda en
de cao-tafels. De bonden denken daar nog verschillend over. Ik wil daar
nog wat gesprekjes over voeren. Kortom, ik hoop dat wij deze maand nog
iets kunnen laten zien van de arbeidsmarktagenda, maar ik ben wel een
beetje afhankelijk van partijen. Willen zij dat gezamenlijk?
Nu kom ik op het punt van de kwaliteit. Er zijn in het hoofdlijnenakkoord
enkele bestuurlijke afspraken gemaakt over de kwaliteit en de ontwikkeling van het vak. Wat ik zelf heel belangrijk vond en vind, is de vraag of
verpleegkundigen daar nou wat aan hebben. Wij maken een bestuurlijk
akkoord met allemaal bestuurlijke partijen, maar we doen dat voor de
verpleegkundigen. Ik wil weten of dat herkend wordt. De reactie was dat
dit precies de onderwerpen zijn waar het om gaat. Want verpleegkundigen
willen graag de ruimte hebben. Zij willen graag meer vrijheid en ruimte
krijgen. Iedereen waardeert het zeer dat men zelf de indicaties kan doen
en dat daar meer ruimte voor is. De heer Rutte zei inderdaad terecht dat
veel verpleegkundigen zeggen: voor een belangrijk deel krijg ik mijn vak
weer terug. Dat neemt niet weg dat er nog problemen zijn. De administratieve lasten zijn al genoemd. Maar de wijkverpleegkundigen zeggen ook:
het indiceren is een zware taak en daar moeten wij reflectietijd voor
hebben, evenals tijd voor onderlinge intervisie. Ook moeten daarvoor
kwaliteitsstandaarden worden gemaakt, want de wijkverpleegkundigen
moeten eerder ziektebeelden herkennen en bekijken welke interventies
daarop kunnen worden ingezet. Ik heb mij ervan laten overtuigen dat de
ontwikkelagenda die met partijen is afgesproken, veel draagvlak heeft bij
de wijkverpleegkundigen zelf. Ze worden niet alleen ondersteund in hun
indicatietaak, maar ook in de ontwikkeling van het vak, de expertise en de
kwaliteitsstandaarden. Die kunnen vervolgens weer een rol spelen bij de
zorginkoop. Wij moeten, net zoals het in andere delen van de zorg gaat, zo
veel mogelijk vrijheid laten aan de beroepsbeoefenaren om met elkaar de
kwaliteit te bepalen. Verder kun je de standaarden voor het vak, het
toezicht en de inkoop aanreiken, nadat die zijn getoetst op doelmatigheid,
efficiency en geld. Op die manier gaan wij een volgende fase van de
wijkverpleging in. Ik ben blij dat wij in het hoofdlijnenakkoord ook
kwaliteitsafspraken hebben kunnen maken.
Er is een aantal opmerkingen gemaakt over het budgettaire kader. Ik ben
blij dat partijen het budgettaire kader voor de komende periode met elkaar
hebben ondertekend. Zij zeggen: hier gaan we het mee doen. Daar zitten
wel een paar kanttekeningen bij die aansluiten bij de vragen die de Kamer
ook gesteld heeft. Enerzijds werd gevraagd: hoe zit het dan precies met de
inkoop en de contractering? Ik kom daar straks uitgebreider op terug.
Anderzijds is er het fenomeen van de ongecontracteerde zorg. De heer
Rutte wees daarop. Dan kom je een beetje in een spagaat terecht, want er
wordt veel effort gestoken in inkoop, contractering en gecontracteerde
zorg, terwijl de ongecontracteerde zorg toeneemt, met alle risico’s van
dien. Het kan dan gaan om de kwaliteit of, zoals mevrouw Gerbrands
schetst, er kan een veel te lage prijs worden afgesproken, die het totaal
ondermijnt, zodat je over het geheel verschraling van zorg zou krijgen.
Om die reden hebben partijen afgesproken om hier dieper in te duiken.
Wat zit er achter die ongecontracteerde zorg? Wordt dit gedaan vanwege
het gedoe, dus omdat men geen contracten wil afspreken of gebeurt dit,
omdat men bewust onder de prijs wil gaan zitten, omdat men het niet zo
nauw neemt met de kwaliteit? Dat zou echt heel verkeerd zijn. Daarom
wordt daar apart onderzoek naar gedaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 689, nr. 844

24

Ik kom nu op inkoop en contractering. Ik denk dat er een paar zaken
spelen.
De voorzitter:
Hebt u een vraag over het vorige punt, mevrouw Gerbrands?
Mevrouw Gerbrands (PVV):
Ik hoor de Staatssecretaris iets zeggen over onderzoek. Wat voor
onderzoek? Wanneer? Hoe? Krijgen wij dat ook?
Staatssecretaris Van Rijn:
Jazeker. Dat zal ik uiteraard aan de Kamer doen toekomen. Partijen vinden
het noodzakelijk om meer zicht te krijgen op de aard, oorzaak en omvang
van de ongecontracteerde zorg. Ik heb niet precies voor ogen om wat voor
tijdschema het gaat, want partijen hebben dit net afgesproken in het
akkoord, maar zodra dit er is, zal het uiteraard aan de Kamer toegezonden
worden.
Dan kom ik op de inkoop en de contractering. Als je de twee partijen
vraagt wat ze ervan vonden en de zorgverzekeraars zeggen dat ze het
eigenlijk wel goed vonden gaan, terwijl de zorgaanbieders zeggen dat ze
het niet goed vonden gaan, kan dat niet allebei waar zijn. Maar misschien
is het allebei wel niet het geval. Ik denk dat er van alles speelt. Enerzijds
kopen zorgverzekeraars wijkverpleging in, inclusief de aanspraak
casemanagement dementie, en gaan zij ervan uit dat dit in de praktijk
goed plaatsvindt. Anderzijds speelt de tariefdiscussie, waar de Zorgautoriteit op heeft gewezen. Als je dieper hiernaar kijkt en je je afvraagt
waarom wij er zo weinig zicht op hebben, zie je dat dat zo is, omdat er
eigenlijk nog vrij weinig informatie is over bijvoorbeeld de dementievraag. Wij hebben met een aantal mensen hierover gesproken. Zij zeggen:
wij weten wat wij willen en er is ook een zorgstandaard waar wij op
inkopen, dus wij willen dit wel, maar als je ons vraagt of casemanagement
wordt aangeboden, hoeveel mensen aanspraak maken op het casemanagement en wat mensen daarop zeggen, zijn daar maar weinig facts and
figures over. Om die reden hebben alle partijen aan de Zorgautoriteit
gevraagd om voor hen te regelen dat de uitvraag hierover gestandaardiseerd wordt. Dan weet men heel scherp: zoveel maal komt wijkverpleging
dementie voor, op deze wijze is casemanagement aangeboden en op die
manier kunnen wij volgen of er voldoende wordt ingekocht. De indruk is
nu dat er op papier misschien wel voldoende wordt ingekocht, maar dat
dit in de praktijk onvoldoende wordt gerealiseerd. Dat is het eerste punt.
Het tweede punt dat we met de Zorgautoriteit hebben besproken, is zo’n
beetje het derde model van mevrouw Keijzer. Als een aparte aanspraak
eigenlijk geen toevoeging is, omdat dit al in de aanspraak zit, en als een
aparte prestatie eigenlijk tot meer lasten en administratie leidt, zonder dat
die iets oplost, hoe regelen we dan dat we dit wel goed volgen en dat in
de praktijk gebeurt wat er moet gebeuren? Daarover hebben wij met de
Zorgautoriteit nadere afspraken gemaakt. We zorgen ervoor dat het
toezicht niet alleen gericht wordt op de inkoopdocumenten – heb je wel
voldoende ingekocht? – maar dat ook in de praktijk wordt bekeken of dit
daadwerkelijk plaatsvindt. Er is een transparantieverplichting: hoeveel
mensen met dementie worden bereikt, wat is er ingekocht en is casemanagement aangeboden? Daarnaast kijken we ook naar de wachtlijsten.
Daar gaan we op af. Ook zorgen we samen met Alzheimer Nederland
ervoor dat er een meldpunt is waar klachten gemeld kunnen worden.
De Zorgautoriteit gaat naast de algemene monitor ook de afspraken met
de zorgverzekeraars apart volgen om te zien of er in de praktijk voldoende
casemanagement wordt gerealiseerd. Ik zou dat een beetje een activistische handhaving willen noemen. Daarin vragen wij de Zorgautoriteit om
niet alleen naar de afspraken te kijken, maar ook naar de praktijk. ActiZ en
BTN hebben in het bestuurlijk overleg aangegeven dat ze achter de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 689, nr. 844

25

verplichting om te registreren staan, zodat we een beter overzicht hebben.
Alle partijen hebben ook gezegd dat het goed is dat de Zorgautoriteit de
praktijk op deze wijze volgt. Ik heb gisteren met de zorgverzekeraars
gesproken en hen er nadrukkelijk op gewezen dat we op dit punt geen
zwarte letters op wit papier verwachten, maar acties in de praktijk, zodat
we kunnen zien wat er met het casemanagement gebeurt. Zij hebben
gezegd dat ze niet als iedere verzekeraar voor zich maar als verzekeraars
samen ervoor zullen zorgen dat de ketens van dementie plaatsvinden,
zodat dit niet voor iedere verzekeraar apart geregeld moet worden.
Bovendien zijn zij bereid om alle informatie aan de Zorgautoriteit te
geven, zodat die kan bekijken of het ook plaatsvindt in de praktijk. Zij
zullen hun leden oproepen om ervoor te zorgen dat alle afspraken die in
dit bestuurlijke akkoord zijn gemaakt, op deze wijze worden gevolgd en bij
de leden onder de aandacht gebracht worden.
Ik besef dat we natuurlijk een aparte aanspraak kunnen regelen of ervoor
kunnen zorgen dat dit een prestatie wordt, maar de vraag is of dat in de
praktijk veel helpt. Dat is mijn conclusie. Het is wel zo dat we niet erop
moeten vertrouwen dat het allemaal vanzelf goed komt. Die activistische
handhaving van de Zorgautoriteit vind ik erg belangrijk. Maar ik kan me
ook voorstellen dat u zegt: dit is allemaal mooi, maar eerst zien en dan
geloven. Ik denk dat het daarom goed is om met u af te spreken dat wij,
pak «m beet, drie keer per jaar of zo de stand van zaken aan de Kamer
melden, zodat de acties die de Zorgautoriteit onderneemt op basis van
haar bevindingen, vroegtijdig zichtbaar worden voor de Kamer.
Mevrouw Ellemeet (GroenLinks):
Ik ben nog niet zo heel lang Kamerlid, dus ik verbaas me nogal eens over
het nodige. Hierover verbaas ik me oprecht. Ik ben heel benieuwd hoe de
Staatssecretaris hier zelf op reflecteert. Wat we te horen krijgen van een
partij als Alzheimer Nederland is dat er al heel lang aan de bel getrokken
wordt over casemanagement dementie. Het probleem is al heel lang
bekend. Het is ook al eerder door mijn GroenLinks-collega benoemd. Nu
hoor ik de Staatssecretaris eigenlijk zeggen: we moeten activistische
handhaving hebben en de facts and figures boven tafel krijgen. Ik verbaas
me daarover. Ik vind het opvallend dat we nu concluderen dat we die facts
and figures boven tafel moeten krijgen. Ik ben het met de Staatssecretaris
eens dat je die moet hebben om tot een juiste oplossing te komen, maar
tegelijkertijd is de Zorgautoriteit ook al aan het werk gezet om een analyse
te maken voor de Kamer over de aparte aanspraken al dan niet. Nu blijkt
dat er volgens mij terechte zorg is over nieuwe bureaucratie. Daar moeten
we dus terughoudend mee zijn, maar tegelijkertijd lijkt het nu alsof we
opnieuw beginnen. Het lijkt alsof we beginnen met een probleem dat we
net constateren. Ik hoor heel graag van de Staatssecretaris hoe hij hier zelf
over denkt.
Staatssecretaris Van Rijn:
Ik denk dat hierbij geldt: hoe kom je nou van een actieplan tot meer
structurele actie? Alle partijen hebben inderdaad op grond van die
signalen bij elkaar gezeten. Dat heeft ook geleid tot een afspraak over een
manier waarop we eerst rust en herstel kunnen brengen in de ketens
dementie. Dat is aan het lukken. Het is nog niet helemaal zover, maar het
is aan het lukken.
Verder is er gewerkt aan de Zorgstandaard Dementie, want we hebben
wel een zorgstandaard, maar die moet verder verbeterd en geëxpliciteerd
worden.
Ook hebben wij een discussie gevoerd over de vraag of er apart casemanagement nodig is of dat wijkverpleegkundigen dat ook kunnen doen, en
met welke opleiding dan en op basis van welke zorgstandaard. Dat is
allemaal gebeurd, want dat zijn noodzakelijke randvoorwaarden. De
algemene notie is dat er te weinig casemanagement dementie is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 689, nr. 844

26

ingekocht, terwijl anderen zeggen: het zit toch in de aanspraak. Ik heb
gezegd: dat is allemaal leuk, maar ik wil gewoon precies weten hoe het in
de praktijk zit. Dat moet de volgende stap zijn. Wij hebben dus aan de ene
kant een aantal randvoorwaarden vervuld. Wij hebben gezorgd voor
herstel van de ketens en voor een zorgstandaard en we hebben ervoor
gezorgd dat partijen weten hoe de contractering loopt, want daar moest
iedereen aan wennen in de Zorgverzekeringswet. Aan de andere kant zeg
ik: het gaat nu niet meer om de zorginkoopdocumenten, maar om de
realisatie in de praktijk. Dat is de slag die wij maken. Je zou verwachten
dat het als volgt gaat: bij zoveel mensen is dementie gediagnosticeerd en
bij zoveel mensen is dat aangeboden, dus dan weten wij hoeveel mensen
ja of nee zeggen. Maar die data hebben wij niet – daar zijn we misschien
samen verbaasd over – althans niet scherp genoeg. Dat vind ik niet goed
en daarom hebben wij daar transparantieafspraken over gemaakt.
Mevrouw Ellemeet (GroenLinks):
Ik hoor de Staatssecretaris zeggen: we hebben eigenlijk alle partijen
nodig. We hebben partijen nodig om te signaleren. De Staatssecretaris
heeft het over een meldpunt, maar wat doet dat meldpunt? Op welke
manier gaan we nu niet alleen een periode monitoren, maar ook meteen
problemen oplossen? Welke doorzettingsmacht heeft zo’n meldpunt? De
Staatssecretaris zegt dat de zorgverzekeraars zich samen willen inzetten
voor een sluitende keten. Dat klinkt heel mooi, maar die woorden kunnen
ook gratuit zijn. Dus wat wordt dan concreet de inzet van de verzekeraars
gezamenlijk om dit voldoende en goed te contracteren?
Staatssecretaris Van Rijn:
Eerst kom ik even op de NZa. Die gaat niet alleen naar de inkoopdocumenten zelf kijken – ik zeg het nu echt te simpel – maar ook in de praktijk
bekijken wat er gerealiseerd is. De zorgplicht wordt dus niet alleen
vertaald naar afspraken, maar ook naar wat er gerealiseerd wordt. Dat is
één.
Twee is dat de Zorgautoriteit haar informatie niet alleen zal baseren op
haar eigen onderzoek, maar ook op meldingen die mensen zelf kunnen
doen bij meldpunten die samenwerken met Alzheimer Nederland. De
Zorgautoriteit zal daar ook een responsteam op inzetten, dat meteen kan
uitrukken op het moment dat er een probleem is.
Verder is de ketenzorg dementie echt een grote stap. Verzekeraars gaan nu
niet ieder voor zich inkopen, maar via een preferente zorgverzekeraar. Dat
betekent echt een grote stap in de inkoop van die ketens. Voor mij is dat
een signaal dat zorgverzekeraars er helemaal niet op uit zijn om dit niet
goed te doen. Ze weten ook wel dat ze daar heel nauwkeurig op bekeken
en zwaar op afgerekend worden. Er is ook geen inhoudelijke discussie
over de vraag of de ketenzorg dementie en het casemanagement goed
geregeld moeten worden. Zij hebben daar belang bij. Dat is een grote
stap. Ze gaan voor de ketens inkopen met een preferente zorgverzekeraar.
Ik denk dat dat een hoopvolle stap is.
Mevrouw Keijzer (CDA):
Ik ben helemaal onder de indruk. Ik vind het gewoon echt goed klinken.
Als ik iets te klagen heb, doe ik dat ook. Dat weet de Staatssecretaris.
Maar nu denk ik bij mezelf: interessant. Het toezicht moet niet alleen op
papier plaatsvinden, dus op de inkoopdocumenten, maar ook in de
praktijk. Er moet dus bekeken worden of er in de praktijk daadwerkelijk
casemanagement dementie wordt geleverd. Het meldpunt is opgericht
samen met Alzheimer Nederland. De mensen die daarmee te maken
krijgen, hebben daar een lijn mee. Daar ben ik ook over te spreken. Verder
gaat een preferente zorgverzekeraar de inkoop doen. Ik vind dit goede
stappen. Als de Zorgautoriteit constateert dat de zorgplicht in de praktijk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 689, nr. 844

27

niet wordt ingevuld, vindt de Staatssecretaris dat er dan ook een
aanwijzing moet komen aan de desbetreffende zorgverzekeraar?
Staatssecretaris Van Rijn:
Ja, dan is het beschikbare handhavingsinstrumentarium voorhanden. Dat
zijn de aanwijzing, de bestuurlijke boete en de last onder dwangsom. Je
kunt van alles verzinnen. Maar mag ik ook een beetje hoop en verwachting uitspreken? Bij alle partijen die hiermee bezig zijn, heb ik niet de
mening «ik wil niet» aangetroffen. Ik heb wel de vragen «hebben wij wel
de goede informatie?» en «snappen wij elkaar?» aangetroffen. Ook was er
de vraag: veronderstelt de partij die heeft ingekocht, dat de andere partij
het op die manier levert? Er is inderdaad discussie over het tarief. Ik heb
echter geen onwil aangetroffen. Als partijen dit met elkaar willen
afspreken en de Zorgautoriteit op een activistische manier haar rol speelt,
denk ik dat we echt meters kunnen maken en dat er geen onwil is.
Integendeel, alle partijen hebben de wil om ervoor te zorgen dat het
casemanagement wordt geregeld.
Mevrouw Keijzer (CDA):
Papier is geduldig en vergadertafels zijn geduldig. Dat mensen constant
tegen elkaar zeggen dat ze vinden dat het goed geregeld moet worden,
overtuigt mij niet meer. Waarom niet? Omdat er een monitor ligt van de
Nederlandse Zorgautoriteit waaruit blijkt dat het gewoon niet goed is.
Daarom stelde ik deze vraag. De Staatssecretaris verviel weer even in zijn
oude gewoonte van uitleggen dat er een handhavingsinstrumentarium is.
Dat weet ik. Mijn vraag was: vindt de Staatssecretaris dat het ook moet
worden gebruikt? Die uitspraak zou zomaar eens al die vergadertafels in
het gelid kunnen houden.
Staatssecretaris Van Rijn:
Het lijkt er nu op dat we hierover verschillend denken, maar dat is
helemaal niet zo. Natuurlijk vind ik dat ook. Als dat geconstateerd wordt,
moet het ook gebeuren. Mevrouw Keijzer weet ook dat de Zorgautoriteit
een eigenstandige bevoegdheid heeft en dat ik niet kan zeggen: geef een
aanwijzing of niet. Dat zal natuurlijk moeten gebeuren als dat aan de orde
is. Ik denk dat het inderdaad helpt.
Mevrouw Gerbrands (PVV):
Ik ben helaas toch een stuk minder enthousiast dan mijn collega’s. Het is
natuurlijk heel raar dat we nu ineens niet weten hoeveel casemanagement
dementie er wordt ingekocht, terwijl we volgens mij van een subsidieregeling komen die dat regelde. Die cijfers hadden we dus al. Dit legt wel
precies het probleem bloot, namelijk dat je het casemanagement dementie onderbrengt bij de wijkverpleging. De ene zorgverzekeraar zegt: dat
kan de wijkverpleegkundige er even bij doen. De andere zorgverzekeraar
zegt: daar willen wij expertise voor hebben. Dat is precies waar het hier
fout gaat. Wij hameren juist zo op een aparte aanspraak, opdat de
zorgaanbieder en de zorgverzekeraar precies weten waar ze aan toen zijn
en het casemanagement dementie niet ondersneeuwt in de titel «wijkverpleging». Ik heb de Staatssecretaris namelijk zelfs horen zeggen «wijkverpleging dementie»; ik heb dat opgeschreven. Ik hoor dat voor het eerst.
Dat is nieuw. Wijkverpleging dementie is een nieuwe taak. De casemanager dementie speelt een enorm belangrijke rol in het begeleiden en
sturen van mensen met dementie en de familie. Dat moffel je niet even
weg binnen de wijkverpleging. Ik wil graag een reactie van de Staatssecretaris dat dit dus het probleem is en dat we daarom nu, zoals mevrouw
Ellemeet zei, van vooraf aan weer beginnen om uiteindelijk tot de
conclusie te komen dat dit het probleem is.
Staatssecretaris Van Rijn:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 689, nr. 844

28

In de Zorgverzekeringswet is geregeld dat er vanaf het moment van
diagnosestelling recht is op casemanagement als onderdeel van de
aanspraak op wijkverpleging. Dat is dus gewoon geregeld. In het veld is
een hele tijd discussie geweest – misschien is er nu nog wel discussie
over – over de vraag of het daarbij alleen kan gaan om de functie
casemanager of dat het ook anders kan worden ingevuld. In de praktijk zie
je dat het verschillend is. Voorheen waren er zo’n beetje 40 verschillende
regelingen. Hoe belangrijk de discussie ook wordt gevonden, voor de
patiënten en cliënten is het niet zo belangrijk. Vanaf dat moment hebben
zij er behoefte aan om het aangeboden te krijgen, aangezien er dan
iemand voor hen is. In een aantal gevallen zal het de aparte functie
casemanager betreffen en in een aantal andere gevallen zal het de
gespecialiseerde wijkverpleegkundige zijn die toch al over de vloer kwam
omdat daar wijkverpleegkundige zorg werd gegeven. Dan zou het onzin
zijn om daar een aparte functionaris bij te stoppen die aan casemanagement doet. Het vereist dus heel praktische afspraken over de vraag:
wat gaan we in dit geval doen? In de praktijk kun je je afvragen: als er iets
is afgesproken over wijkverpleging, kan het er dan bij en voldoet het dan
aan de standaard? Als dat niet het geval is of als er al veel ervaring is met
casemanagement, maak je natuurlijk een andere afspraak. Het gaat om
die afspraken. Iedereen die dat wil, moet casemanagement kunnen
krijgen. Achter de voordeur moeten we maar met de professionals en de
zorgaanbieders uitzoeken door wie en hoe dat geregeld wordt. Daar zou
de persoon in kwestie geen last van moeten hebben. Dat zou mijn
eindbeeld zijn.
Mevrouw Gerbrands (PVV):
Dan blijft het toch heel raar dat je nu niet ergens op een knop kunt
drukken om te zien hoeveel aanvragen voor casemanagement dementie
er zijn en wie het gedaan heeft, Pietje of Klaasje. Ik vind dat heel erg raar.
Het belemmert ook de controle. Het belemmert ons om te bekijken of het
allemaal goed geregeld is en om te controleren of er geen mensen zijn die
helemaal geen casemanagement krijgen. Als je het allemaal op de grote
hoop gooit, is er geen controle. Dat wordt hier maar weer eens mee
bewezen.
Staatssecretaris Van Rijn:
Nu komen we volgens mij weer dicht bij elkaar, want dit is precies de
reden waarom we die transparantieafspraak hebben gemaakt. De
Zorgautoriteit zegt: zorg ervoor dat ik deze, deze en deze informatie van je
krijg, zodat ik kan volgen wat er in de praktijk gebeurt. Dat is ook precies
de reden voor die transparantieafspraak. Dan kunnen we inderdaad veel
beter controle uitoefenen. Dan blijven we niet in zijn algemeenheid praten
over het punt dat er te weinig is ingekocht. Dan weten we de rugnummers
en waar en wanneer iets heeft plaatsgevonden, zodat we dat op een
goede manier kunnen controleren.
De voorzitter:
Ik zie dat u nog iets wilt zeggen, mevrouw Gerbrands. Uw eerste
interruptie was maar een halve, dus ik wil u graag in de gelegenheid
stellen om een afsluitende vraag te stellen.
Mevrouw Gerbrands (PVV):
Dan kan ik dus concluderen dat we eerst de chaos gecreëerd hebben door
het allemaal op één hoop bij de zorgverzekeraar onder te brengen en dat
we nu na anderhalf jaar denken dat transparantie misschien toch wel
handig is en ineens wel dingen gaan registreren, terwijl er voorheen een
goede regeling was. Je kunt erover discussiëren of het wenselijk is om het
via een subsidieregeling te doen, maar het was in ieder geval wel over-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 689, nr. 844

29

zichtelijk. Dat is het nu niet. Het is nu al anderhalf à twee jaar niet
overzichtelijk.
Staatssecretaris Van Rijn:
Ik vind een wettelijke aanspraak waaraan de zorgplicht is gekoppeld
steviger dan een subsidieregeling. We komen van een situatie waarin het
aan het groeien was en waarin er nog geen goede zorgstandaard was. Er
waren, geloof ik, 40 verschillende regelingen waarmee het geregeld werd.
Ik snap best dat de overgang naar de Zorgverzekeringswet ook allerlei
veranderingen en onzekerheden met zich mee hebben gebracht, maar het
creëren van een wettelijk recht met zorgplicht, waarbij we het structureel
inbedden in een samenleving die met veel meer dementie te maken krijgt,
is voor de lange termijn echt een goede oplossing.
De heer Arno Rutte (VVD):
Ik heb een korte procedurele vraag. Gaat de Staatssecretaris nog in op
andere vormen van gespecialiseerde wijkverpleegkundige zorg? Zo niet,
dan wil ik er nog op doorvragen bij dit onderwerp. Ik kan de vraag ook
meteen stellen.
De voorzitter:
Stelt u uw vraag maar.
De heer Arno Rutte (VVD):
Ik ben ongelooflijk blij met de opmerking van de Staatssecretaris over de
stappen die nu gezet worden voor het casemanagement dementie. De
uitdaging dat het moet gebeuren, ligt er al heel lang. Er wordt niet
ingekocht. Alle partijen kijken naar elkaar. Op deze manier kan het wel
gebeuren. Daar worden nu heel specifieke afspraken over gemaakt. Maar
kan deze route ook bewandeld worden voor andere vormen van gespecialiseerde wijkverpleegkundige zorg? Dan denk ik in de eerste plaats aan de
palliatieve thuiszorg. Dat is ook een heel zware vorm van zorg. In iets
mindere mate denk ik aan de intensieve kindzorg en de wondverpleging,
maar die zijn ook belangrijk. Dat zijn ook zware vormen van wijkverpleegkundige zorg, waarbij er indicaties zijn dat die zorg onvoldoende wordt
ingekocht.
Staatssecretaris Van Rijn:
Ja. Dit sluit overigens aan bij een vraag van mevrouw Bergkamp. Zij zei:
we hebben het nu even hier, maar je moet eigenlijk integraler kijken naar
specialistische functies. Het antwoord daarop is: ja. Er is een vraag gesteld
over kinderverpleegkundigen. Zoals u weet, heeft Panteia een rapport
daarover aangeboden. Dat onderzoek werd begeleid door een heel brede
groep van ervaringsdeskundigen, wetenschappelijke instituten en de NVZ
(Nederlandse Vereniging van Ziekenhuizen). Er is nu een werkgroep
gevormd om juist dat aspect te gaan bekijken. Die werkgroep brengt de
best practices in kaart en zal hopelijk dit najaar nog een rapport uitbrengen.
Maar ik denk dat er een aantal specialistischer vormen zijn, zoals
palliatieve zorg, kinderverpleegkundige zorg en casemanagement
dementie. We moeten bekijken hoe we daar een bepaalde kwaliteitsstandaard voor krijgen en of daar meer voor nodig is, zodat het ook aparte
aandacht kan krijgen in de zorginkoop. Ik heb het in mijn gesprek met de
zorgverzekeraars als volgt geformuleerd. Aan de ene kant moeten we
ervoor zorgen dat er in Nederland voldoende zorg wordt ingekocht. Dat
hoort er gewoon bij. De basiszorg moet goed op orde zijn. Tegelijkertijd
zijn er soms specialistische afspraken nodig om ervoor te zorgen dat
bijzondere doelgroepen goed worden bediend. Ik vind dat dit cruciaal is,
ook voor het imago van de verzekeraars. Het gaat er niet alleen om dat
verzekeraars zorginkoper zijn en goed op de centen letten. Dat is een heel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 689, nr. 844

30

belangrijke functie in ons stelsel; die is cruciaal. Maar het gaat er ook om
dat verzekeraars een individuele zorgplicht hebben, zelfs bij een heel
specialistische zorgvraag, of dat nou palliatieve zorg is of kinderverpleegkundige zorg of casemanagement dementie. Daar staat of valt het imago
van de zorgverzekeraars mee. Het is ook erg belangrijk dat het op die
manier wordt vormgegeven. Wij gaan dit ondersteunen met kennis, kunde
en expertise, waarbij we de gespecialiseerde zorg veel meer voor voetlicht
kunnen brengen, opdat er standaarden ontstaan die zowel bij het toezicht
als bij de zorginkoop als door de zorgaanbieder zelf kunnen worden
gebruikt om op de kwaliteit te kunnen blijven letten. Dat lijkt mij ongelooflijk belangrijk. Dat is ook een van de redenen waarom de Zorgautoriteit
heeft gezegd: je kunt nu wel even een integraal tarief vaststellen, maar op
dit moment hebben we eigenlijk wat meer nodig. Het gaat daarbij om de
vraag: moeten we niet ietsje meer weten van gespecialiseerde zorg om
het goed te kunnen doen? Ik ben dus eigenlijk wel blij met de beslissing
van de Zorgautoriteit.
De heer Arno Rutte (VVD):
Dat is goed om te horen, maar ik maak mij wel een beetje zorgen over iets
anders. Je zou dit als volgt kunnen interpreteren. Voor casemanagement
dementie hebben we nu de hele keten gedicht en heldere en strakke
afspraken gemaakt. In andere vormen van specialistische zorg zijn we nog
aan het zoeken naar de zorgstandaard. Als we die hebben, kunnen we die
ook actief gaan handhaven. Maar laten we het er in ieder geval over eens
zijn dat palliatieve thuiszorg – daar hebben we al vaker debatten over
gehad – zorg is die geleverd moet worden. Zou de Staatssecretaris, voor
zover dat gesprek nog niet is gevoerd, de NZa kunnen vragen om ook
daarvoor dat hele actieve handhavingskader te gebruiken? Zou hij de NZa
kunnen vragen om niet alleen te kijken naar het inkoopdocument maar
om ook daadwerkelijk in de praktijk handhavend op te treden als verzekeraars niet voldoende ingekocht blijken te hebben?
Staatssecretaris Van Rijn:
Daar heb ik geen enkel bezwaar tegen. Ik heb de Kamer overigens onlangs
een brief gestuurd over de stand van zaken in de palliatieve zorg. Daarin
hebben we ook verslag gedaan van de kwaliteitsstandaarden, de aparte
financiële afspraken die we hebben gemaakt en de toekomst daarvan.
Misschien kunnen we daar nog op terugkomen als we over de palliatieve
zorg praten, maar op voorhand zeg ik «zeker» in antwoord op de vraag
van de heer Rutte.
Ik heb nog een paar opmerkingen over de toekomst van de wijkverpleging, ook in relatie tot het budget. Er zijn een aantal vragen gesteld die
ook enigszins betrekking hadden op de antwoorden in het VSO over de
verpleeghuizen. U allen hebt goed kunnen zien dat ik in mijn brieven
probeer om consequent te spreken van «verpleegzorg» en niet van
«verpleeghuiszorg». Het moet inderdaad in samenhang worden gezien. Ik
heb wel gemerkt dat in de commentaren wordt gezegd: nu zijn we bezig
om de kwaliteit van de verpleeghuizen te verbeteren. Dat was heel hard
nodig, gelet op alle discussies en debatten die we hebben gehad. Maar je
moet het inderdaad niet los van elkaar zien. Een goede wijkverpleging en,
als het thuis niet langer gaat, goede zorg in een verpleeghuis, waar je
misschien nog op en neer kunt schalen, zijn ongelooflijk van belang. Het is
voor de toekomst dus van wezenlijk belang dat we niet alleen maar kijken
naar de kwaliteit van de verpleeghuizen, maar dat we die in relatie zien tot
de kwaliteit van de wijkverpleging en overigens ook in relatie tot de
kwaliteit van de ondersteuning thuis door bijvoorbeeld de gemeente. Dat
is een van de redenen dat bij het hoofdlijnenakkoord is gezegd: wij maken
hier afspraken, maar we zullen ook de gemeenten erbij betrekken, omdat
zij ook een cruciale rol spelen in het ervoor zorgen dat het «niet pluis»gevoel thuis tot en met «het gaat niet langer thuis» een doorlopende lijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 689, nr. 844

31

kan zijn. Ik ben het dus eens met degenen die zeggen: laten we er met het
oog op de toekomst vooral voor zorgen dat we wanneer we praten over
de kwaliteit van zorg, niet alleen maar naar de kwaliteit van instellingszorg
kijken, maar een en ander ook in relatie zien tot goede zorg en ondersteuning in de thuissituatie.
Mevrouw Marijnissen (SP):
Misschien loop ik het gevaar dat ik nu vooruitloop op iets waar de
Staatssecretaris nog op komt. Maar als ik dit zo beluister, vraag ik mij het
volgende af. Gisteren hebben we kunnen vernemen dat het gaat om 435
miljoen. Mijn zorg betreft niet zozeer de discussie, want volgens mij zijn
we het erover eens dat er zowel in de intramurale zorg, in de verpleeghuizen, als in de zorg thuis, als mensen langer thuis blijven wonen, extra
investeringen nodig zijn. Het extra geld of wellicht het minder bezuinigen
op de wijkverpleging – dan gaat het om 170 miljoen – heeft de Staatssecretaris apart aangekondigd. Dat was een apart bericht, zo van: op dat vlak
wordt minder bezuinigd / komt er extra geld. Ik had begrepen dat het toch
vooral ging over de verpleeghuizen. Mijn angst zit hem erin dat de
Staatssecretaris dat breder trekt en zegt: het is voor de verpleeghuizen,
maar het is natuurlijk veel breder, want er zijn ook mensen die langer
thuis wonen et cetera, et cetera. Is dat niet ook meteen een rem? Ik hoor
de zorgorganisaties alweer roepen: van die 435 miljoen was 200 miljoen al
vergeven, dus eigenlijk hebben we het over 235 miljoen extra. Dan zegt
Van Rijn ook nog eens: ja, het is niet specifiek voor de verpleeghuizen; het
moet ook worden gedeeld met de wijkverpleging. Is de Staatssecretaris
niet bang dat het dan verwaait en niet leidt tot directe actie bij de
verpleeghuizen, terwijl dat óók heel erg hard nodig is?
Staatssecretaris Van Rijn:
Ik maak hierover een paar opmerkingen. Ten eerste hebt u in de impactanalyse van de Zorgautoriteit gezien dat we praten over een bedrag dat
naar huidig inzicht uiteindelijk in de richting gaat van 2 miljard. Ten
tweede hebben we gezegd: luister eens, we moeten al begin juli de
zorgkantoren informeren over het zorginkoopkader voor volgend jaar. Dat
hebben we nu ook al gedaan. Dat doen we elk jaar. Daarom hebben we
ook gezegd: laten we nu ook duidelijk maken wat er volgend jaar en de
jaren daarna structureel beschikbaar is. Dan gaat het om die 435 miljoen.
Iedereen weet dan waar hij aan toe is. Op basis daarvan kan de inkoop
plaatsvinden. Ik zeg tegen mevrouw Marijnissen dat we nog een beetje
aan het zoeken zijn naar enige strengheid daarbij, omdat we vinden dat
het geld vooral besteed moet worden aan de zorg- en aan de personeelskant, en niet aan andere zaken. We zullen daar ook op letten.
Daarnaast is er sprake van een proces waar ook het komende kabinet
beslissingen over moet nemen. Dan gaat het erom wat er eventueel met
de volgende tranches gaat gebeuren. Dan krijg je een discussie zoals die
ook wordt gevoerd in de ziekenhuiszorg: hoeveel budget moet er naar de
ziekenhuizen, gelet op de zorg en de kwaliteit daar, en hoeveel substitutie
kun je met elkaar afspreken, opdat er nog efficiëntere zorgverlening kan
plaatsvinden? Een soortgelijke vraag zal ook aan de orde zijn bij de
volgende fase van de discussie over de verpleeghuizen. Voor het snel op
orde brengen van de kwaliteit is een eerste bedrag ter beschikking
gesteld. We gaan deze week de kaderbrief met de budgetten voor de
komende jaren – dan gaat het om die 435 miljoen – al naar de zorgkantoren sturen. Overigens zal er in de toekomst nog veel discussie zijn over
de vraag hoe je op weg gaat naar die 2 miljard, hoe je dat gaat doen in
relatie tot de wijkverpleegkundige zorg en of je daar wel of niet substitutie
wilt stimuleren.
Mevrouw Marijnissen (SP):

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 689, nr. 844

32

Ik probeer heel goed te luisteren, hoor, maar mijn vraag staat eigenlijk
nog steeds overeind. Maar neemt u het mij niet kwalijk als ik niet goed
geluisterd heb. Klopt het bericht dat het aanvankelijk 200 miljoen was, dat
er nu 235 miljoen bij komt en dat het voor komend jaar 435 miljoen in zijn
geheel is? Is die 435 miljoen exclusief voor de verpleeghuizen? Of moet
dat bedrag gedeeld worden, uitgedeeld worden of door de zorgkantoren
verspreid worden over de langdurige ouderenzorg?
Staatssecretaris Van Rijn:
Nee. Dat is ook de reden waarom die 435 miljoen bekend gemaakt moet
worden. Ik moet de zorgkantoren een kaderbrief sturen over de zorginkoop voor de verpleeghuizen voor het komende jaar en daarna. Dat is
een bedrag van 435 miljoen structureel, opgebouwd uit de 100 miljoen die
al structureel was en de 335 miljoen die daarbij komt, los van de 100
miljoen incidenteel in 2017. Dat geld is voor de verpleeghuizen en de
kwaliteit. We zullen erop letten dat het voor het personeel in aanmerking
wordt genomen.
Er werd mij ook gevraagd om een langetermijnvisie: wat gaat er verder
nog gebeuren? In mijn brief over die 2 miljard heb ik al geschreven dat je
bij de ontwikkeling van de kwaliteit van de verpleeghuizen niet alleen
moet kijken naar de verpleeghuiszorg maar ook naar de ontwikkelingen
van de verpleegzorg. Dan kun je nog allerlei andere varianten bedenken,
maar die zijn echt voor het nieuwe kabinet.
De voorzitter:
Mevrouw Bergkamp, dit is uw tweede interruptie.
Mevrouw Bergkamp (D66):
Ik heb toch nog een vraag over die 2,1 miljard. De Staatssecretaris geeft
aan dat er ruimte is om daarbinnen te kiezen. Hoewel, gelet op de
antwoorden op de vragen, is het gebonden aan het kwaliteitskader voor
de verpleeghuiszorg. Daarmee zou dat behoorlijke bedrag gekoppeld zijn
aan de verpleeghuizen. Of zegt de Staatssecretaris: nee, daar is ruimte;
men heeft de vrijheid om te zeggen dat een stuk naar de wijkverpleging
gaat en een stuk naar de zorg thuis? Daar wil ik graag een concreet
antwoord op.
Staatssecretaris Van Rijn:
Nu ga ik natuurlijk proberen precies hetzelfde te zeggen als wat ik
geschreven heb in de antwoorden. Die 2,1 miljard is op basis van de
impactanalyse van de Zorgautoriteit, gelet op de huidige stand van zaken
en de huidige raming over de verpleeghuispopulatie. Laat ik nu eens heel
erg overdrijven. Stel dat de teneur om nog langer thuis te blijven wonen,
nog veel verder doorzet en dat verpleegzorg in de thuissituatie met
behulp van moderne technieken, ICT en domotica nog veel langer
mogelijk wordt. Dan zul je zien dat de populatie in verpleeghuizen nog
verder afneemt en dat de populatie in de thuiszorg nog verder toeneemt.
Daar zul je dan weer budgettaire beslissingen over moeten nemen. Dit is
de stand van zaken nu, met het huidige beleid. We willen een kwaliteitsimpuls geven en er is uitgerekend dat dit daarvoor nodig is. Als je naar de
langere termijn kijkt en nagaat hoe het zich ontwikkelt, dan zie je dat er
nog keuzes te maken zijn, afhankelijk van het beleid dat daar ingezet
wordt.
Mevrouw Bergkamp (D66):
Het lijkt alsof het helder is, maar het roept bij mij toch wel weer een vraag
op. Ik wil het gewoon echt begrijpen. De Staatssecretaris geeft aan dat die
2,1 miljard in de toekomst – er is ruimte in fasering – wel gekoppeld moet
worden aan verpleeghuiszorg; dat kan thuis of in een instelling zijn. Heb ik
het zo goed begrepen? Die 2,1 miljard – ik zal het maar heel klip-en-klaar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 689, nr. 844

33

zeggen – is dus niet gekoppeld aan instellingszorg, maar kan ook gebruikt
worden voor zorg thuis.
Staatssecretaris Van Rijn:
Dat is natuurlijk afhankelijk van de keuzes die een volgend kabinet maakt.
Wat wij nu gedaan hebben, op verzoek van de Kamer, is uitrekenen wat er
nodig is om het kwaliteitskader zorg te implementeren bij de verpleeghuizen zoals we die nu kennen. Daar is die 2,1 miljard voor.
Mevrouw Bergkamp (D66):
Dank voor de gelegenheid om nog een vraag ter verheldering te stellen,
voorzitter. De Staatssecretaris heeft gezegd dat het kwaliteitskader voor de
instellingszorg juridisch bindend is. Ik zou hier toch graag duidelijkheid
over willen: is die 2,1 miljard nu bestemd voor instellingszorg – ik heb het
dan over juridische bindendheid en niet over de keuzes van een volgend
kabinet – of kan dat bedrag ook ingezet worden voor verpleeghuiszorg
thuis?
Staatssecretaris Van Rijn:
Nu ga ik het nog ingewikkelder maken, want de juridische bindendheid
ontstaat, zoals ik ook geschreven heb, op het moment dat de NZa tarieven
heeft vastgesteld. Daar is zij nu mee bezig. Aan het einde van dit jaar of
het begin van het volgende jaar ontstaat de definitieve juridische bindendheid. De Kamer heeft gevraagd om een impactanalyse. Die is geleverd.
Die 2,1 miljard gaat over de kwaliteit van de verpleeghuiszorg.
Er zijn nog verdere vragen gesteld. Hoe ontwikkelt zich dat nu? Wat zijn de
varianten en keuzemogelijkheden in de toekomst? Daar kun je met elkaar
over discussiëren. Willen we een andere mix tussen verpleeghuiszorg en
zorg thuis? Moet je een en ander meer in samenhang met elkaar zien?
Wordt het mogelijk om intensieve verpleeghuiszorg ook in de thuissituatie
te krijgen? Nu ga ik mijn eigen woorden echter herhalen. Er zijn dus
keuzes mogelijk, maar het verhaal is nu dat die 2,1 miljard bestemd is
voor de kwaliteit van de verpleeghuiszorg, intramuraal. Dat is de huidige
situatie.
De voorzitter:
Ik zie dat mevrouw Ellemeet haar tweede interruptie wil plaatsen.
Mevrouw Ellemeet (GroenLinks):
Ja, want nou wil ik het ook echt begrijpen, zeg ik volgens mij ook namens
mijn collega’s. De Staatssecretaris zegt dat er, op het moment dat de
tarieven zijn vastgesteld, sprake is van juridische bindendheid. Zo is het.
Alle partijen willen tarieven die recht doen aan de zorg en waarmee de
zorg betaald kan worden. De impactanalyse is gebaseerd op redelijke
tarieven; men is niet los van de manier waarop tarieven vastgesteld
worden tot die 2,1 miljard gekomen. We kunnen dus redelijkerwijs
vaststellen dat die 2,1 miljard besteed zal worden aan de instellingen, aan
de verpleeghuiszorg. De Staatssecretaris zegt: misschien wordt het in de
toekomst aantrekkelijker om langer thuis te blijven, dus dan bouw je die
instellingszorg af. Daar heb ik toch nog wat vragen over. Hoe moet ik dat
zien? Ik begrijp de Staatssecretaris als volgt. Die 2,1 miljard gaat volledig
naar instellingen. Er is dus geen financiële ruimte gecreëerd voor de zorg
voor mensen thuis.
Staatssecretaris Van Rijn:
Nee, dit is een antwoord op de discussie die we met elkaar gevoerd
hebben over de kwaliteit van de verpleeghuiszorg. Dat is uitgerekend.
Daar hebben we dan de discussie over.
Ik heb geprobeerd het volgende aan te geven. Er is een mooie parallel met
de ziekenhuiszorg. Je raamt wat de kosten van de ziekenhuiszorg zijn. In

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 689, nr. 844

34

de Zorgverzekeringswet staat dat ziekenhuiszorg zorg is zoals specialisten
die plegen te bieden. Daar worden de kosten voor geraamd en de tarieven
voor bepaald en daar komt dan uit wat de kosten voor de ziekenhuiszorg
zijn. Wat je daarbij zag en ziet, is dat er in de loop van de tijd een discussie
op gang is gekomen: zijn dit nu taken die alleen in het ziekenhuis moeten
worden verricht of kan bijvoorbeeld de huisarts meer dingen doen? Dan
kom je voor de volgende beslissing te staan: blijven we al dat budget naar
de ziekenhuizen sturen, of laten we de huisartsen een gedeelte van die
taken uitvoeren? Dan is er een taakverschuiving. Die dingen moet je de
komende periode goed met elkaar bekijken: wat willen de mensen, wat
kan er volgens de techniek, wat kan tot een optimale kwaliteit van zorg
leiden? Wij hebben nu puur uitgerekend: 2,1 miljard voor kwaliteitsverbetering in de verpleeghuiszorg.
Mevrouw Ellemeet (GroenLinks):
We hebben het juridisch bindende kwaliteitskader. Dat geld gaat naar de
instellingen. Zo kunnen we het kort samenvatten. Als er een taakherschikking is, is de vraag of het budget is geoormerkt voor die taken en of
je een deel van het budget kunt overhevelen. Dat zou kunnen. Tegelijkertijd is de verwachting – dat staat volgens mij ook in de impactanalyse –
dat hoe beter de kwaliteit van de verpleeghuizen is, hoe groter de aantrekkingskracht van die instellingen. Op basis van wat ik in de impactanalyse
lees, is de kans dat er meer vraag naar instellingszorg komt eerder groter
dan kleiner.
Staatssecretaris Van Rijn:
Dat zal de toekomst toch moeten leren. Ik weet niet zeker of je wel kunt
stellen dat mensen zullen zeggen «we gaan fijn naar het verpleeghuis» als
de verpleeghuizen aantrekkelijker worden. De afweging die mensen
maken tussen zorg thuis of zorg in een verpleeghuis zal heel veel te
maken hebben met de vraag of het thuis nog wel gaat, of het nog
verantwoord is in de thuissituatie, of het op te vangen is met mantelzorg
en intensieve wijkverpleging of niet. Ik verwacht dat dat eerder de
beweegredenen van mensen zullen zijn dan de kwaliteit van de verpleeghuizen. De discussie over de kwaliteit van verpleeghuizen wordt gevoed
door twee zaken. Enerzijds komen mensen later in een verpleeghuis en
hebben zij complexere zorgvragen. Anderzijds gaat het niet alleen om
zorg, maar ook om kwaliteit van leven en welbevinden: is het een beetje
gezellig, zijn er dagactiviteiten? Dat maakt dat er een kwaliteitsimpuls is.
Welke afweging mensen in de toekomst zullen maken, hangt af van veel
meer factoren dan hoeveel geld we er nu in steken.
De voorzitter:
De Staatssecretaris vervolgt zijn betoog.
Staatssecretaris Van Rijn:
Ik kom nu toe aan de meer specifieke vragen, voor zover die nog niet zijn
beantwoord.
Mevrouw Sazias vroeg hoe het staat met de pilot van Zilveren Kruis en of
dat juridisch mag. Ik wil daar nog één algemene opmerking bij maken. De
pilot van Zilveren Kruis is erop gericht om te bezien of de zorg in de wijk
iets meer georganiseerd kan worden, zodat afspraken gemaakt kunnen
worden over de preferente zorgaanbieders. Op die manier hebben
mensen duidelijkheid over de vraag waar zij wel of niet terechtkunnen.
Dat gaat een beetje in de richting van wat mevrouw Marijnissen zei,
namelijk: laten we de zorg eens een beetje meer organiseren. Aan de
andere kant kun je ook zeggen: dat doen we niet, want iedereen moet zijn
eigen keuzes kunnen maken en moet naar de zorgaanbieder, klein of
groot, van zijn of haar keuze kunnen gaan. De pilot van Zilveren Kruis was
ingegeven door het feit dat er wel heel veel discussie was over allerlei

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 689, nr. 844

35

vragen. Is de vindbaarheid goed? Kunnen we het niet wat meer organiseren? Nu wordt bekeken of dat werkt. Er is een tussenevaluatie gedaan.
Daarin zijn aanbevelingen gedaan voor het vervolg. Er zijn ook aanpassingen doorgevoerd. De zorgverzekeraar zal de betrokken partijen
hierover nader informeren. Dat betekent dat er in de nieuwe pilot, in de
vervolgfase, alweer meer aanbieders zijn gecontracteerd. Er zijn nu
meerdere aanbieders geselecteerd in plaats van één hoofdaannemer met
daarna andere. Laten we de resultaten van die pilot afwachten. Het kan
juridisch. Het is een afweging tussen het streng organiseren van de
infrastructuur versus het bieden van volstrekte keuzevrijheid aan de
patiënten. Daartussen beweegt zich deze pilot. Ik denk dat het wel heel
interessant is om te kijken of daar een goed model uit komt.
Mevrouw Marijnissen had nog een aparte vraag gesteld over BrabantZorg. Ik denk – ik probeer het maar even – dat wij het er met elkaar over
eens zijn dat dit soort discussies niet over de rug van patiënten moet
worden gevoerd, of dat nu door de zorgverzekeraar of door de zorgaanbieder wordt gedaan. In de AWBZ waren de budgetplafonds eigenlijk
standaard en nu zijn ze het resultaat van contractafspraken die partijen
met elkaar maken. Het is ook een beetje van tweeën één: of je zegt «dit is
het budget» en je maakt een afspraak over wat er gebeurt als je daarna
doorgaat en legt dat vast in een contract, of je zegt «er is geen budgetafspraak» en dan is er persoonsgebonden bekostiging, waar we ook mee
experimenteren. Het nadeel daarvan is dat je dan helemaal niet weet
hoeveel budget je krijgt. Dat er een afspraak is – we gaan inkopen; dit is je
budget; dit is de afspraak als je het budget overschrijdt – is niet zo gek,
maar ik vind wel dat de discussie en het gevecht daarover niet over de rug
van patiënten moeten plaatsvinden, of het nu een zorgverzekeraar of een
zorgaanbieder betreft. De Zorgautoriteit heeft bekeken of de hoeveelheid
zorg die is ingekocht in deze regio of op deze plekken voldoende is en zij
heeft geconstateerd dat dat het geval is. Dat betekent dat cliënten dus heel
goed geïnformeerd moeten worden, dus niet «zo’n beetje» maar echt heel
goed. De Zorgautoriteit heeft mij overigens toegezegd heel scherp op
deze situatie te blijven toezien, zodat de zorgplicht niet in het geding komt.
Partijen moeten gewoon niet via de media over hun cliënten communiceren, lijkt mij.
Mevrouw Marijnissen (SP):
Ik dank de Staatssecretaris voor de beantwoording van mijn vraag, maar
ik heb nog een vraag. Je kunt natuurlijk de analyse maken dat er in de
regio voldoende is ingekocht. Ik kan overigens nog steeds slecht wennen
aan die term als het over zorg gaat, maar goed. Dus: niet zeuren, VGZ’er,
je kunt niet bij BrabantZorg terecht, maar wel bij de buren, even kort door
de bocht gezegd. Hoe verhoudt dat zich tot een redelijke mate van keuzevrijheid? Die vraag blijft overeind staan. Ik gaf in mijn inbreng in eerste
termijn al aan dat ik zelf als VGZ-verzekerde heb gebeld en BrabantZorg
gewoon zei: helaas, doei. Daar kwam het op neer.
Maar BrabantZorg is natuurlijk niet de enige die dit overkomt. We zien het
bij meer zorgorganisaties. De brancheorganisatie trekt aan de bel en zegt:
voor de tweede helft van het jaar voorzien wij dit voor veel meer
zorgaanbieders en -verzekeraars. Hoe gaan wij ervoor zorgen dat we
straks niet allerlei verschillende BrabantZorg/VGZ-taferelen krijgen?
Staatssecretaris Van Rijn:
Via de Zorgautoriteit, die erop moet letten dat er voldoende zorg blijft
worden ingekocht en die dus ook kan ingrijpen op het moment dat dat
niet het geval is. Overigens, als je dit niet zou doen, zou je bij wijze van
spreken bij de een het budget moeten vergroten en bij de ander weer geld
moeten weghalen. Dan krijg je dat soort gedoe weer. Ik denk dus enerzijds
dat er gewoon goede contractafspraken moeten worden gemaakt en
anderzijds dat de Zorgautoriteit erop moet blijven letten dat er overal

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 689, nr. 844

36

goede zorg wordt ingekocht, zodat mensen niet, omdat ze ergens niet
terechtkunnen, helemaal nergens terechtkunnen. Dat zou natuurlijk een
heel foute zaak zijn. Dat ben ik met mevrouw Marijnissen eens.
Mevrouw Marijnissen (SP):
Dat is wel mijn punt. We horen van verschillende wijkverpleegkundigen
dat ze te maken hebben met patiënten- en cliëntenstops, dat er gewoon
niet meer mensen bij kunnen, ook in deze regio. Het verbaast mij dus dat
de Zorgautoriteit dit zegt. Wij hebben ook rondgebeld naar andere
zorgaanbieders en die zeggen allemaal hetzelfde: we zitten vol. Volgens
mij is de brancheorganisatie ook niet een organisatie die zomaar aan de
bel trekt, maar zij geeft nu al een waarschuwing af voor de tweede helft
van het jaar. Ik stel dus nogmaals de vraag: hoe kunnen we de garantie
krijgen dat er geen taferelen ontstaan waarbij we weer wachtlijsten
krijgen?
Staatssecretaris Van Rijn:
Dat willen we volgens mij allemaal niet, dus ik zal de Zorgautoriteit hier
nog eens op wijzen. Verder kun je je zorgverzekeraar bellen. Dat is nog
een tamelijk ongebruikt fenomeen, terwijl het toch wel werkt; dat is
eigenlijk een beetje jammer. Ik begrijp dat mevrouw Marijnissen het zelf
geprobeerd heeft. Je kunt inderdaad bellen en zeggen: ik kan daar niet
terecht, maar ik heb wel zorg nodig, dus kunt u voor mij bemiddelen bij
een andere zorgaanbieder? De zorgaanbieder heeft daar hele teams voor
zitten die dat kunnen doen. Er wordt nog een beetje weinig gebruik van
gemaakt, maar zorgaanbieders kunnen actief voor je bemiddelen bij een
andere zorgaanbieder als je vraagt: ik kan daar niet terecht, maar waar
dan wel? Zorgaanbieders zijn verplicht om dat te doen en doen dat ook,
maar in de praktijk wordt er eigenlijk nog te weinig gebruik van gemaakt.
Mevrouw Bergkamp heeft ook een aantal vragen gesteld, met name over
kennis en kunde. Zij zei eigenlijk: als een wijkverpleegkundige al bijna niet
weet waar je de zorg kunt krijgen, hoe moet een cliënt dat dan weten?
Zoals zij weet, heeft de Patiëntenfederatie een groot project over keuzeinformatie afgerond, waarin zij iedereen, zowel de beroepsgroep als de
gemeenten, heeft geïnformeerd over de wijze waarop patiënten beter
geïnformeerd kunnen worden. Mevrouw Bergkamp zei dat de wijkverpleegkundige al kennis tekortkomt; als dat zo is, moeten we die invullen.
Ik vind het een mooie ontwikkeling dat wijkverpleegkundigen het steeds
meer zien als onderdeel van hun werk – en overigens als een leuk
onderdeel van hun werk – om de relatie met de huisarts en de gemeente
te onderhouden en mensen daardoor nog beter te kunnen helpen. Ik denk
dat we, als de wijkverpleegkundige het weet en er een goede cliëntondersteuning is, in staat zijn om dat veel beter te maken. Er lopen dus acties
op, maar ik denk dat de wijkverpleegkundige steeds meer in staat is om in
de praktijk een goede wegwijzer te zijn.
Er is gevraagd hoe het kan dat er minder pgb’s, maar hogere uitgaven
zijn. Dat komt door een stijging van het gemiddelde gedeclareerde bedrag
per cliënt. Er zijn dus inderdaad minder mensen die er gebruik van maken,
maar de mensen die er gebruik van maken, komen hoger uit. Overigens
zijn ook de uitgaven voor zorg in natura toegenomen. Dat kunnen de
leden zien aan de budgetten. Ik denk niet dat er een ontmoediging
plaatsvindt. Ik denk wel dat gemeenten, anders dan vroeger misschien, nu
zij er verantwoordelijk voor zijn, ook kijken of degene die een budget
aanvraagt, wel in staat is om het te beheren, of dat er alternatieven aan te
reiken zijn die dat mogelijk maken. Dit is dus de verklaring: de gemiddelde
prijs per pgb.
De vraag naar kennis van verpleegkundigen over het indiceren heb ik,
denk ik, al beantwoord. V&VN is met ondersteuning van VWS juist voor
de wijkverpleegkundigen een hulpmiddel aan het maken om het indiceren
makkelijker te maken en de kennis beter te delen. Dat hulpmiddel zal eind

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 689, nr. 844

37

2017 klaar zijn. Het is een zeer praktisch hulpmiddel voor verpleegkundigen, dat hen helpt in het indicatieproces.
Mevrouw Ellemeet heeft een vraag gesteld over de mantelzorgers. De
Kamer weet dat we de positie van de mantelzorgers met de Wmo ook
wettelijk hebben versterkt. Mantelzorg is niet verplicht, maar moet wel
verplicht worden betrokken. Ik heb de Kamer in mijn brief over de
mantelzorg ook laten weten welke ondersteuningsprogramma’s er lopen.
Onlangs heb ik mijn brief over de cliëntondersteuning gestuurd. Die
cliëntondersteuning is juist ook bedoeld om niet alleen de cliënt zelf, maar
ook de mantelzorg verder te ondersteunen. Dit zal ook een impuls geven
aan de ondersteuning van de mantelzorger. We zijn dus inderdaad vanaf
2015 al bezig om de positie van de mantelzorger verder te versterken.
Mevrouw Ellemeet had het ook over een motie over de rechten van
mantelzorgers. Die motie is inderdaad net door de Kamer aangenomen. Ik
zal de Kamer over de stand van zaken hiervan informeren bij de eerstvolgende voortgangsrapportage over de mantelzorg, eind 2017.
Ik ben het zeer met mevrouw Ellemeet eens dat innovatie, ICT, domotica
heel belangrijke factoren kunnen zijn, zeker in de toekomst. In het
bestuurlijk akkoord hebben partijen afgesproken om kansrijke toepassingen van e-health breed in de zorg ingevoerd te krijgen. Er komt een
apart onderzoek naar de vraag welke innovaties bijvoorbeeld binnen de
wijkverpleging kunnen helpen en welke gerichte investeringen mogelijk
zijn. De Kamer heeft ook kunnen zien dat we bezig zijn met het geven van
een aantal impulsen rond startups en opschaling van e-health. We zorgen
dat we duidelijk maken welke mogelijkheden er allemaal zijn en dat ze
voor de hele sector beschikbaar komen. Er is een sectorbreed informatieberaad, waarin onder andere ook alle toepassingen van e-health aan de
orde zullen komen. Dus ik voorspel dat we in de komende periode met
name op dit terrein beter zicht krijgen op wat er allemaal speelt. We zullen
ook beter zicht krijgen op welke best practices er zijn. Het gaat er nu om,
op een aantal punten gewoon door te pakken. Dit zal de toekomst voor
een deel echt mede gaan bepalen.
Mevrouw Ellemeet heeft ook een vraag gesteld over de monitor over de
werkdruk. Er is onlangs een enquête gehouden door V&VN. Daaruit blijkt
dat de werkdruk inderdaad is toegenomen. Ik denk dat het zeer belangrijk
is om dit te blijven volgen. Alle inspanningen die we nu doen voor dit vak,
door te zorgen voor wat extra middelen en door ervoor te zorgen dat de
vrijheid toeneemt, zijn er ook op gericht om ervoor te zorgen dat die
werkdruk beheersbaar is. Ik zal de Kamer voor het einde van dit jaar de
uitkomsten sturen van een nieuwe werknemersenquête, die op dit
moment wordt afgenomen. Dan kunnen we ook bekijken en met z’n allen
volgen hoe die werkdruk zich ontwikkelt.
Ik kom bij de vragen van mevrouw Gerbrands. Over de zorginkoop en de
contractering hebben we het volgens mij voldoende gehad. Hetzelfde
geldt voor de rol van de verzekeraars bij de inkoop, en volgens mij ook
voor de overproductie.
Zij vroeg ook waarom de 37 miljoen overproductie niet wordt betaald. Dat
hangt toch een beetje af van de contractafspraken die zorgaanbieders en
zorgverzekeraars met elkaar hebben gemaakt. Je kunt je voorstellen dat er
bijvoorbeeld een afspraak wordt gemaakt over een bepaald budget. Dat
wordt gevuld met declaraties tegen een bepaald tarief. Als er meer wordt
gedaan, is een deel daarvan voor eigen rekening. Dat zijn afspraken die je
met elkaar kúnt maken. Onder die afspraken staan dan de handtekeningen
van de partijen. Ja, dan zal de ene partij de andere aan de handtekening
willen houden. Dat staat los van de vraag of er voldoende zorg wordt
ingekocht voor de burger. De burger mag namelijk van die afspraken
natuurlijk geen last hebben. Dat betekent dus dat er altijd bekeken moet
worden of er in totaal voldoende zorg wordt ingekocht. Maar als dit in de
contracten staat, kan ik moeilijk zeggen: u moet zich niet aan het contract
houden. Dat blijft zo.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 689, nr. 844

38

De heer Van der Staaij vroeg of er in dat akkoord ook iets staat over wie er
verantwoordelijk voor is dat mensen de juiste zorg vinden. Dat gebeurt via
twee lijnen. Ik denk dat de meeste mensen als ze zorg zoeken, die via de
meest laagdrempelige kanalen gaan vinden, dus via de huisarts, via de
wijkverpleegkundige, of soms via anderen met andere ervaringen.
Daarom is het zo belangrijk dat huisartsen en wijkverpleegkundigen weten
wat er te vinden is. Ik heb onlangs overleg gevoerd met de huisartsen en
de gemeenten, waarbij ik zei: kunnen we er nou niet voor zorgen dat het
eigenlijk in elke gemeente voor de huisartsen duidelijk is welke ondersteuning de gemeente te bieden heeft? Daarover gaan we ook afspraken
maken zodat dat duidelijk is. Hetzelfde geldt voor de wijkverpleegkundigen. Zij vormen de spil in de wijk. Zij moeten weten welke contracten
met de huisartsen er zijn en welke contacten er zullen zijn met de
gemeente. Dit moet ook in samenwerking tussen gemeenten en verzekeraars plaatsvinden. Dit is een van de redenen waarom er in dit hoofdlijnenakkoord een aparte passage is opgenomen over meer samenwerking
tussen gemeenten en verzekeraars.
De heer Van der Staaij (SGP):
In algemene termen lijkt me dat prachtig en lijkt het me een goede stap
die wordt gezet. Maar volgens mij is er best nog een sprong te maken
naar de echte praktijk in thuissituaties. Je merkt dat daar soms toch de
huisarts of de wijkverpleegkundige, het eerste contact, ontzettend druk is
met andere dingen. Daardoor komt men er soms toch niet echt aan toe
om in zo’n concrete thuissituatie te bekijken wat er nou meer nodig is wat
te vinden is bij anderen. Hoe kunnen we dat verder stimuleren? De eerste
die in beeld komt, moet die rol ook een beetje oppakken. Hoe kunnen we
dat stimuleren?
Staatssecretaris Van Rijn:
Ik ben het zeer met de heer Van der Staaij eens. Precies daarom heb ik bij
de VNG en de Landelijke Huisartsen Vereniging dít onderwerp aangesneden. Ik heb het maar een beetje praktisch gezegd. Als je bij de huisarts
komt en er is een klacht waarvoor specialistische zorg nodig is, dan heeft
de huisarts naast zijn telefoon zo’n geplastificeerd lijstje liggen – het zal
tegenwoordig wel meer digitaal zijn geregeld – waarop staat dat hij bij
een bepaalde klacht die en die kan bellen of consulteren of naar hem kan
verwijzen. Zo’n lijstje bestaat eigenlijk niet voor de zorg en ondersteuning
die de gemeente biedt, terwijl dat wel ongelooflijk belangrijk is. In Utrecht
Overvecht gebeurt dat wel. «Welzijn op Recept» heet het daar. Daar zie je
dat het werkt. Ik heb dus gezegd: moeten we nou niet afspreken dat zowel
de VNG als de Landelijke Huisartsen Vereniging het vanaf het komend jaar
gaat stimuleren dat dit overal gebeurt, dus dat er structureel overleg
plaatsvindt tussen huisartsen en gemeenten, dat duidelijk is welke ondersteuning de gemeente heeft ingekocht en dat huisartsen dat weten? Beide
partijen hebben gezegd: eigenlijk is het te gek voor woorden dat dat nog
niet zo is. Ze hebben gezegd: wij zijn bereid om er samen aan te gaan
werken om dat wél voor elkaar te krijgen. We hebben ook afgesproken dat
we dit overleg gaan voortzetten om de voortgang hiervan in de gaten te
houden. Dit is inderdaad een heel praktische manier om te bevorderen dat
een heel simpele vraag heel snel beantwoord kan worden.
Naar aanleiding van een vraag van de heer Rutte heb ik volgens mij over
e-health en domotica al het nodige gezegd.
Zowel de heer Rutte als mevrouw Keijzer zei dat de tarieven niet vastgesteld zijn of nog niet vastgesteld worden, maar alleen maar worden
geïndiceerd. Ik dacht dat ik al had gezegd dat ik dat geen onverstandige
beslissing vind van de Zorgautoriteit. Daar zegt men: we kunnen nu wel
het tarief herijken, maar er wordt gediscussieerd over de kwaliteit van het
casemanagement, over de kwaliteit van de palliatieve zorg, over de
kwaliteit van de wondverzorging en de intensieve kindzorg. Men zegt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 689, nr. 844

39

daar: we kunnen dan wel zeggen dat er een bepaald integraal tarief komt,
maar we willen daar toch wel iets scherper naar kijken. De indicatie zou nu
zelfs zijn dat in sommige opzichten het tarief naar beneden kan als je heel
sec naar de huidige onderdelen kijkt. Daarover zegt de Zorgautoriteit: dat
vinden we eigenlijk een contrabeweging en dat gaan we niet doen. Men
zegt: we gaan nu gewoon maar indiceren, om vervolgens met behulp van
die aangescherpte kwaliteitskaders te bekijken wat een betere onderbouwing van het tarief zou kunnen zijn. Ik denk dat dat een verstandige
beslissing is.
Mevrouw Keijzer stelde een vraag over de extra verpleegkundigen die
nodig zijn. Volgens het Centraal Planbureau zal de werkgelegenheid in de
gehele sector zorg en welzijn zodanig groeien dat er straks plaats is voor,
schrik niet, 125.000 extra medewerkers. Ik heb zelf in het verleden weleens
rekensommen gemaakt waaruit blijkt dat bij ongewijzigd beleid eigenlijk
iedere schoolverlater onmiddellijk voor de zorg moet kiezen. Alleen op die
manier zou er voldoende personeel in de zorg zijn. Nu wordt dat beleid al
gewijzigd. Maar het gaat dus niet gebeuren dat elke schoolverlater voor
de zorg kiest. Er zijn ook nog andere sectoren waar men mensen nodig
heeft. Dat betekent dat we over de hele linie naar mogelijkheden moeten
kijken. We moeten kijken naar nieuwe functies, naar de mogelijkheden van
ICT en domotica, naar uitbreiding van bestaande contracten. Hoe kunnen
we herinstromen en zijinstromen verder bevorderen? Ik vind zelf nog
steeds dat er in instellingen heel weinig grote contracten zijn. Dat merk ik
steeds als ik in een instelling rondloop. Er zijn dus nog heel veel mensen
met kleine contracten. Misschien klopt het wel vanuit de gedachte van de
bestuurders dat zij op de piekmomenten meer mensen nodig hebben dan
op de dalmomenten. Maar dat gaat natuurlijk helemaal niet meer zo op,
zeker als je uitgaat van de gedachte dat het niet alleen om zorg, maar ook
om welzijn gaat. Uitbreiding van de bestaande contracten kan dus ook een
van de instrumenten zijn. Maar mevrouw Keijzer voert dit punt volgens
mij heel terecht aan. In de hele zorg moeten we heel veel werk maken van
de arbeidsmarktproblematiek. En we moeten ons afvragen hoe de zorg
een voldoende aantrekkelijke arbeidsmarkt zal kunnen zijn.
Nemen wij vergrijzing mee in de analyse van de tekorten? Ja.
Tot zover mijn bijdrage in de eerste termijn, voorzitter.
De voorzitter:
Daarmee zijn we aan het einde gekomen van de eerste termijn.
Is er behoefte aan het houden van een tweede termijn? Ik zie dat dat het
geval is. In de tweede termijn krijgt mevrouw Marijnissen als eerste het
woord. Elke spreker heeft in de tweede termijn twee minuten spreektijd.
Mevrouw Marijnissen (SP):
Voorzitter. Ik kan het heel kort houden, hoor, want veel is volgens mij in de
interrupties al aan de orde gekomen.
Onze grootste zorg zit echt nog bij de spanning die er zit tussen enerzijds
de vraag of er voldoende zorg is ingekocht en anderzijds de cliënt/patiënt,
die natuurlijk altijd in een afhankelijkheidsrelatie zit als hij zorg nodig
heeft. Bot gezegd: je hebt dan gewoon geen zin in gedoe, maar je wilt dan
gewoon de zorg krijgen die je nodig hebt. We hebben ook het alarmsignaal gehoord dat V&VN vandaag heeft afgegeven en we hebben zelf
ook nog steeds zorgen. Daarom wil ik wellicht toch een motie indienen op
dit punt. Hoe gaan we er nou voor zorgen dat we niet in de tweede helft
van het jaar nóg meer problemen krijgen bij de wijkverpleging, met
discussies met zorgverzekeraars, met patiëntenstops? Wij horen nu al dat
er volop patiëntenstops zijn. Maar goed, misschien verschillen onze
bronnen en die van de Staatssecretaris van mening. Dit is eigenlijk het
belangrijkste punt waarover onze zorg nog steeds niet is weggenomen.
Mevrouw Bergkamp (D66):

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 689, nr. 844

40

Voorzitter. Ik dank de Staatssecretaris voor zijn reactie. Ik vind het ook
mooi om te horen dat er bij het casemanagement dementie een activistische NZa komt. Ik denk dat dat ook een beetje hoort bij het volwassen
worden van het systeem. Ik ben dus heel benieuwd hoe dat zal aflopen.
Ik vind het heel fijn dat er al binnen een maand een arbeidsmarktagenda
zal liggen. Ik hoop dat de FNV daarbij aan tafel zit, want het lijkt me dat we
dit echt breed met elkaar moeten gaan oppakken. Worden ook de zijinstromers daarbij meegenomen? Is meer aandacht voor zijinstromers
daarin een van de ideeën waarmee ervoor kan worden gezorgd dat er
meer mensen in de zorg gaan werken?
Ik kom bij de brandbrief van V&VN. Daarin staat dat er in de zomermaanden gewoon te weinig personeel is. De Staatssecretaris zegt dat hij
daarbij de vinger aan de pols houdt en hij heeft het over de rapid
response teams. In hoeverre is V&VN daar nou eigenlijk bij betrokken? Die
vereniging stuurt natuurlijk vandaag niet voor niets een brandbrief. In
hoeverre is er nou een oplossing voor die zorgen? Of moet er nog meer
gebeuren?
Verder heeft Panteia een arbeidsmarktanalyse over kinderverpleegkundigen gedaan. De Staatssecretaris zegt dat er een werkgroep komt en dat
er ook nog een rapport komt. Mijn vraag aan de Staatssecretaris was
echter eigenlijk of hij de aanbevelingen uit dat rapport overneemt.
Verder heeft de Staatssecretaris mijn vraag over het volledig pakket thuis
(vpt) en het modulair pakket thuis (mpt) nog niet beantwoord. Is de
Staatssecretaris bereid om daar nu een onderzoek naar te laten doen? Wat
is de omvang? Hoe wordt dat nou gebruikt? Zijn mensen tevreden? Is het
voldoende bekend?
Verder had ik nog een vraag gesteld over de Zorgverzekeringswet en de
Wlz. Daarin zitten perverse prikkels. Voor het ene wordt een eigen bijdrage
gevraagd en voor het andere niet. Is de Staatssecretaris bereid om daar
onderzoek naar te doen?
De laatste vraag die nog niet is beantwoord, gaat over het advies van
Branchebelang Thuiszorg Nederland (BTN) over een overgangsregeling
bij de indicatiestelling. Daar zegt men: er zijn gewoon onvoldoende
verpleegkundigen niveau 5. Dat is volgens BTN een probleem voor het
indiceren volgend jaar.
Staatssecretaris Van Rijn:
Kunt u de vraag die u stelde voor de vraag over de perverse prikkels nog
even herhalen? Die heb ik even niet meegekregen.
Mevrouw Bergkamp (D66):
Ja, dat heb je met onderwerpen met een perverse prikkel. U hebt de vraag
over vpt/mpt gemist? Is de Staatssecretaris bereid om een onderzoek te
doen naar de omvang? Hoe wordt dat nou gebruikt? Zijn mensen
tevreden? Is het voldoende bekend?
Mevrouw Ellemeet (GroenLinks):
Voorzitter. Ook ik dank de Staatssecretaris voor de beantwoording van de
vragen. Ik mis nog antwoorden op twee vragen van mij. Een vraag ging
over de goede informatievoorziening, over de keuzes en de kosten bij de
wijkverpleging. Dat is juist zo belangrijk omdat niet altijd alles automatisch wordt gefinancierd. Je hebt dus soms met eigen betalingen te
maken. Dan is het ook wel zaak dat de cliënt daar goed over wordt
geïnformeerd. Die informatieplicht moet dus actief worden opgepakt in
plaats van passief. Ik hoor daar graag nog een reactie op.
De tweede vraag waar nog een antwoord op moet komen, was welke rol
de Staatssecretaris voor zichzelf weggelegd ziet bij het bevorderen van de
meerjarencontractering in de wijkverpleging. Ik denk dat we allebei vinden
dat het een goede zaak zou zijn als er meer meerjarencontracten komen. Ik
denk dat we dat allebei willen bevorderen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 689, nr. 844

41

We delen de verbazing over de blijkbaar nog steeds onvoldoende
beschikbare facts and figures over het casemanagement dementie,
ondanks dat al jarenlang aan de bel wordt getrokken dat men geen
casemanagement dementie krijgt als dat wel wenselijk is.
Ik heb nog een vraag over dat rapid response team waar de Staatssecretaris het over had. Wat gaat dat team dan doen aan het oplossen van de
problemen rond het casemanagement dementie?
Over de preferente zorgverzekeraar zeg ik: heel mooi. Ik denk dat dat de
ontwikkeling is die we willen zien in ons huidige stelsel. We willen dat
verzekeraars waar mogelijk zaken afstemmen. We willen niet dat ze allerlei
onnodige onderhandelingsrondes en administratie veroorzaken.
Net als mevrouw Bergkamp vroeg ook ik me af hoe V&VN nu is aangehaakt bij de oplossingen voor de problemen die deze zomer dreigen rond
personeelskrapte. De Staatssecretaris gaf een aantal oplossingsrichtingen
aan. In hoeverre is het veld daar goed bij aangehaakt?
Mevrouw Gerbrands (PVV):
Voorzitter. Ik wil toch nog wel vraagtekens zetten bij die 330 contracten
waarbij er overproductie was. Ik wil geen 1.600 ambtenaren aan het werk
zetten, maar ik ben wel benieuwd naar de oorzaak. Is er te weinig
ingekocht? Wat is ermee gedaan? Is er voor het volgende jaar meer
ingekocht? Ik zou daar graag meer over horen. Dat hoeft niet nu meteen,
maar kan bijvoorbeeld bij de volgende voortgangsrapportage. Ik zou daar
graag wat inzicht in willen hebben. Hoe komt het nou en wat is er voor de
volgende jaren mee gedaan? Want er is wel gewoon zorg geleverd.
Linksom of rechtsom, het moet ergens gebleven zijn, denk ik dan.
Bij de motie die we hebben aangehouden ga ik de Staatssecretaris echt
enorm helpen, want ik ga haar in stemming brengen. Als zij wordt
aangenomen, komt er een aparte betaaltitel. Dan kunnen we volgend jaar
zo op een knopje drukken, waarna we precies weten hoeveel zorg er is
geleverd.
De heer Van der Staaij (SGP):
Voorzitter. Ik wil de Staatssecretaris danken voor de beantwoording. Het is
positief om te horen welke stappen er inmiddels al zijn gezet en welke
afspraken er zijn gemaakt rond casemanagement dementie. Het is ook
positief om te horen dat de druk en de bijzondere aandacht daarvoor echt
helpen om ook stappen te zetten waardoor ieder die die zorg nodig heeft,
die ook krijgt.
Ik heb ook waardering voor wat er naar aanleiding van het bestuurlijk
akkoord of in het bestuurlijk akkoord in gang wordt gezet, bijvoorbeeld op
het vlak van de betere afstemming tussen huisartsen, gemeenten en
zorgverzekeraars. Het streven is dat zo vroeg mogelijk wordt gesignaleerd
welke zorg mensen nodig hebben, en dat die zorg ook wordt gevonden. Ik
herinner me dat we over de mantelzorg mooie debatten hadden over
«verlichten, versterken en verbinden» en dat er later het woord «vinden»
bij kwam. Ik denk dat dat op andere terreinen ook vaak aan de orde is. Hoe
vinden we ook in de praktijk de oplossingen die er al zijn? Dan vind je snel
het haakje. In de eerste termijn was er een interruptiedebat over hoe mooi
het systeem in elkaar zit en wat er in de praktijk allemaal misgaat. Mij valt
vaak op dat iets in de praktijk best ook wel heel goed had kunnen gaan,
maar dat daarbij dan toch schrijnende situaties ontstaan, waarover we
met z’n allen zeggen: dat zou toch niet moeten kunnen. Het goed en snel
vinden van wat ook mogelijk is, vormt dus echt de kracht van ons
zorgstelsel in de praktijk.
De heer Arno Rutte (VVD):
Voorzitter. Ik zal het heel kort houden. Er is al veel gezegd vandaag. De
antwoorden van de Staatssecretaris op de vragen die ik heb gesteld,
waren zeer duidelijk. Ik ben heel blij dat er nu door alle partijen echt druk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 689, nr. 844

42

wordt gezet achter die gespecialiseerde wijkverpleegkundige zorg. Dat is
enorm belangrijk. Het mag niet bij mooie woorden blijven, maar aangezien er een commitment is van de NZa, van de verzekeraars en van de
aanbieders om het deze keer voor elkaar te boksen, heb ik er vertrouwen
in dat het lukt. Ik zie uit naar de updates die de Staatssecretaris heeft
beloofd.
Mevrouw Keijzer (CDA):
Voorzitter. Ik kom toch nog even terug op het feit dat de NZa heeft
besloten om de tarieven niet te herijken, maar alleen te indexeren. We
weten uit de monitor van de NZa dat de tarieven voor casemanagement
dementie te laag zijn. In sommige gevallen liggen die zelfs onder het tarief
voor persoonlijke verzorging. Nou was ik blij met wat de Staatssecretaris
vertelde. Hij zei dat de Nederlandse Zorgautoriteit in de praktijk gaat
bekijken of er voldoende casemanagement en begeleiding voor mensen
met dementie is ingekocht en of die van voldoende kwaliteit is. Ik ga er
wel van uit dat dit niets te maken heeft met het feit dat nu niet de tarieven
herijkt worden. Ik zie de Staatssecretaris op dit moment nee knikken, dus
daar ben ik blij om. Anders zouden we straks in een situatie komen waarin
de Nederlandse Zorgautoriteit niets zou kunnen, omdat dan het weerwoord zou zijn: er zijn geen actuele tarieven. Dan zouden we blij zijn met
een dode mus, en daar zit ik hier niet voor.
Ik heb nog een laatste punt, over de intensieve kindzorg. Wij horen
regelmatig verhalen van ouders met deze intensievezorgkindjes, die
helemaal vast komen te zitten in de bureaucratie van aanvragen van
wijkverpleging. Ze krijgen tientallen uren minder zorg en ze lopen aan
tegen het feit dat alleen de medische zorghandeling geïndiceerd en dus
betaald wordt. De Staatssecretaris schrijft in zijn brief dat zorgverzekeraars meer mogen indiceren. Zij mogen dus meer dan alleen de daadwerkelijk medische handelingen indiceren. Maar dat gebeurt nou juist niet
altijd. Is er ook voor deze groep mensen een taskforce of een meldpunt
waar ze zich kunnen melden als zorgverzekeraars dit doen? Als zorgverzekeraars alleen medische handelingen indiceren, frustreren ze daarmee dus
de zorg voor deze kindjes. Waar kunnen mensen zich melden als dit
gebeurt? Het moet een plek zijn waar ze ook geholpen kunnen worden.
De voorzitter:
Dank u wel. Hiermee is er een einde gekomen aan de tweede termijn van
de zijde van de Kamer. De Staatssecretaris krijgt het woord voor de
beantwoording van de vragen die in de tweede termijn zijn gesteld.
Staatssecretaris Van Rijn:
Voorzitter. Ik parafraseer maar even wat mevrouw Marijnissen eigenlijk
zei. Zij zei: alles goed en wel, maar laten we wel goed in de gaten houden
dat we niet in het tweede deel van het jaar met problemen worden
geconfronteerd. Volgens mij zegt ze dat heel terecht. Volgens mij is het
een van de taken van onder andere de Zorgautoriteit om dat goed in de
gaten te houden en het vroegtijdig te signaleren als die problemen zich
mochten voordoen. Wijkverpleegkundige zorg is in veel opzichten een
speerpunt. Er moet gewoon voldoende zorg zijn ingekocht. Mensen
hebben geen zin in gedoe. Ik denk dat dat een korte samenvatting is van
de woorden van mevrouw Marijnissen, waar ik het eigenlijk alleen maar
mee eens kan zijn.
Met mevrouw Bergkamp spreek ik de wens uit dat we die arbeidsmarktagenda zo snel mogelijk kunnen afronden. Ik doe ook een beroep op de
FNV om daaraan mee te blijven werken. Ik zal daar ook nog wat
gesprekjes over voeren. Ik kijk in dit verband een beetje naar mevrouw
Marijnissen; ik weet eigenlijk niet waarom. Misschien kan zij ook
meehelpen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 689, nr. 844

43

Mevrouw Bergkamp vroeg ook of V&VN voldoende betrokken is. We
hebben een brief gekregen van V&VN, die op teletekst een «brandbrief»
werd genoemd. Daarin zegt men: luister eens, heb nou voldoende
aandacht voor die wijkverpleging. Dat lijkt me een terecht punt. We
hebben niet voor niets een akkoord gesloten. Verder brengt men in de
brief naar voren: deel onze zorgen over de arbeidsmarkt. Dat punt hebben
we volgens mij zojuist uitgebreid besproken. En verder schrijft men: let
op, die arbeidsmarktproblematiek gaat misschien ook op de korte termijn
al een rol spelen, bij het vinden van voldoende personeel voor in de
zomermaanden. Ik zal zeker met V&VN nog nader contact opnemen. Er is
al contact. Ik zal navragen of men bij deze vereniging nog andere ideeën
heeft. Maar het zijn natuurlijk vooral de zorgaanbieders die dit probleem
samen moeten gaan oplossen. Ik heb zelf niet een toverstaf waarmee ik
even voldoende personeel voor de zomer kan regelen. Daar moeten de
zorgaanbieders natuurlijk zelf voor zorgen. Maar we zullen zeker contact
opnemen.
Zijinstromers worden inderdaad ook nadrukkelijk meegenomen in die
arbeidsmarktagenda.
Mevrouw Bergkamp had het ook nog over de aanbevelingen van Panteia.
We maken nu een plan van aanpak op basis van die aanbevelingen van
Panteia. Dus het antwoord op de vraag die hierover is gesteld, is: ja. VWS
ondersteunt de partijen daarbij ook. In het najaar krijgen we inderdaad de
stand van zaken op dat punt aangeleverd.
Er is ook nog gesproken over mpt/vpt. Eind 2016 waren er 7.300 mensen
met een vpt en 24.000 mensen met een mpt. Daarmee is 413 miljoen
gemoeid. Het laatste onderzoek naar tevredenheid stamt al van enige tijd
geleden; dat klopt wel. Het onderzoek is van voor de grote veranderingen.
Dus ik denk dat het zinvol is om het onderzoek te herhalen. Wij zullen dat
dus gaan doen.
De voorzitter:
Daarbij staat vpt voor «volledig pakket thuis» en mpt voor «modulair
pakket thuis».
Staatssecretaris Van Rijn:
Zo is het. Dat zegt u terecht, voorzitter.
Mevrouw Bergkamp (D66):
Ik ben blij dat de Staatssecretaris een nieuw onderzoek gaat doen. Het lijkt
mij dat daarin de mate van tevredenheid moet worden meegenomen,
maar ook de bekendheid. Wanneer start dat onderzoek? En kan de
Staatssecretaris iets zeggen over het tijdstip waarop wij de resultaten
kunnen verwachten?
Staatssecretaris Van Rijn:
Ik wil dat onderzoek eigenlijk zo snel mogelijk na de zomer opstarten.
Laten we hopen dat het dan in het eerste halfjaar van 2018 kan worden
afgerond.
Er is gesproken over perverse prikkels. Het is natuurlijk zo dat er bij de
wijkverpleging geen eigen bijdrage is en bij de Wet langdurige zorg wel.
Die is overigens gebaseerd op kosten die voor andere zaken worden
gemaakt, bijvoorbeeld voor eten, huisvesting enzovoorts. Over de
samenloop tussen verschillende bijdragen hebben we al diverse brieven
gestuurd. We zien gemeenten daarop inmiddels inspelen door ook weer
allerlei maatregelen rond collectieve verzekeringen of aanpassingen van
die eigen bijdragen in de Wmo zelf. Ik denk maar zo dat dit een onderwerp
is dat niet helemaal van onze agenda zal verdwijnen. We zien in de
verkiezingsprogramma’s van politieke partijen dat zij daar verschillend
over denken. Ik ken een partij die voorstelt om het eigen risico dan maar
helemaal af te schaffen. Andere partijen zeggen: je moet juist naar de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 689, nr. 844

44

eigen bijdrage kijken. We hebben in de afgelopen periode die stapeling zo
veel mogelijk in beeld gebracht. Ik denk dat dit inderdaad een onderwerp
is dat misschien ook zomaar op de formatietafel hoort te liggen. Je moet
bekijken wat nou de samenloop is tussen de verschillende bijdragen. Het
zou niet zo moeten zijn dat mensen om financiële redenen de zorg niet
zouden krijgen waar het om gaat. Je mag best financiële afwegingen
maken, maar die mogen er niet toe leiden dat mensen niet de zorg krijgen
die ze willen. Het lijkt me daarom goed dat hierover de discussie nog niet
is gesloten.
Over de overgangsregeling voor de indicatie zijn er heel praktische
afspraken. Als de mensen er niet blijken te zijn die voldoen aan de eisen
die je stelt aan degenen die moeten indiceren, dan moeten er ook zekere
afspraken worden gemaakt over de vraag wie het dan wel doet. Ik heb
gezien dat dat in de praktijk vrij soepel loopt. Waar dat niet het geval is,
zullen we er extra op letten. Maar het kan dus in de praktijk wel.
Mevrouw Ellemeet had het over de kosten. Ja, de actieve informatieplicht
is heel belangrijk, zodat mensen weten waar ze aan toe zijn. Zoals de
Kamer weet, hebben we diverse acties in gang gezet bij de gemeenten om
dat te doen tijdens de keukentafelgesprekken. Bij wijkverpleging is dat niet
nodig, want daarvoor is er geen eigen bijdrage. Bij de Wlz is die er wel,
maar daar word je hierover meestal door de zorgaanbieder geïnformeerd.
Maar ik ben het met mevrouw Ellemeet eens: je moet van tevoren weten
waar je aan toe bent.
Over meerjarencontracten hebben we in het akkoord ook afspraken
gemaakt. Je kunt je overigens voorstellen dat als er heel veel discussie is
over kwaliteit en tarieven en er heel veel verandert, en als partijen
onvoldoende zicht hebben op wat er in de toekomst gaat gebeuren, zij ook
een beetje voorzichtig zijn met het maken van meerjarenafspraken. Nu
hebben we dit akkoord waarin een aantal afspraken is gemaakt. Ik denk
dat die voldoende basis bieden om het afsluiten van die meerjarencontracten nog verder te stimuleren. Ik ben er groot voorstander van.
Meerjarencontracten brengen rust. Naarmate het stof een beetje is
neergedaald en partijen elkaar wat meer weten te vinden, zullen ook de
meerjarencontracten meer opgeld doen. Van mijn kant zal ik die meerjarencontracten bevorderen. Ik heb ook goede hoop dat dat doorgaat.
Waar gaat het om bij het rapid response team van de Zorgautoriteit? Stel
dat er ergens concrete signalen zijn over wachtlijsten of groeiende
wachtlijsten. Dan gaat het rapid response team met partijen, bijvoorbeeld
de zorgverzekeraars, oplossingen zoeken en aanjagen. Dit sluit aan bij het
signaalteam dat er nu al is. Dit moet ertoe leiden dat uiteindelijk de zorg
geleverd wordt aan mensen die op die zorg wachten. Dat kan gebeuren óf
door betere afspraken tussen zorgverzekeraars en aanbieders, óf door een
aanwijzing dat er bijgecontracteerd moet worden. Kortom, er wordt dan
heel nadrukkelijk gekeken naar wat er in de praktijk gebeurt.
Op de vraag over betrokkenheid van V&VN bij de discussie over personeel
in de zomer heb ik al geantwoord bij een vraag van mevrouw Bergkamp.
Mevrouw Gerbrands vroeg eigenlijk of er in de volgende voortgangsrapportage geen aandacht zou moeten worden besteed aan die ontwikkeling
van de overcontractering. Daar ben ik eigenlijk wel voor. We zullen de
Zorgautoriteit dus vragen om te bekijken of men dat daar kan meenemen
in de monitor. Dan kunnen we daar goede informatie over krijgen.
Zij had het ook over die aparte betaaltitel. Ik weet niet of ik haar kan
overtuigen. Ik snap waarom ze zegt wat ze hierover heeft gezegd. Ik denk
dat die transparantieafspraken die we met de Zorgautoriteit hebben
gemaakt, al heel erg die richting uit gaan. Daarbij wordt er om informatie
gevraagd om erachter te komen wat er is gebeurd, zodat je kunt ingrijpen.
Ik ben er een beetje bevreesd voor dat je weer helemaal teruggaat met
een nieuwe betaaltitel, die leidt tot wettelijke aanpassingen en waarbij je
een prestatie moet gaan definiëren. Dan gaat men daar weer over
spreken, terwijl ik nou juist wil dat men zegt: nee, ik wil dat het in de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 689, nr. 844

45

praktijk beter gaat. Ik denk dus dat het doel van mevrouw Gerbrands en
dat van mij hetzelfde zijn. Door die transparantieafspraak gaan we de
informatie ook krijgen. Maar laten we voorkomen dat er een discussie
ontstaat over betaaltitels, prestaties en wetten. Ik snap waarom mevrouw
Gerbrands het vraagt en we hebben hetzelfde doel, maar ik ben bang dat
wat zij voorstelt, het proces niet zal versnellen.
Mevrouw Gerbrands (PVV):
De Staatssecretaris weet natuurlijk dondersgoed dat dit niet de enige
reden is waarom ik dit vraag. De discussie hebben we ook tijdens het AO
over dementie gevoerd. Het gaat erom dat er gewoon aantoonbaar
kwaliteit verloren gaat. Dat wil ik tegengaan. En ik vind het gewoon niet
goed als hier nog een jaar over wordt gediscussieerd, gerommeld en als
het nog een jaar onder de wijkverpleging wordt weggefrommeld. Er zijn
gewoon casemanagers dementie ontslagen omdat ze niet meer betaald
werden als casemanager dementie, maar gewoon onder de wijkverpleging kwamen te vallen. Dat wil ik gewoon tegengaan. Dat is er ook
mede een reden voor dat ik vind dat er een aparte betaaltitel moet komen
voor het beroep van casemanager dementie. Dat beroep is heel belangrijk
en dat moet je niet even ergens anders onder frommelen. Dat gebeurt nu
wel.
Staatssecretaris Van Rijn:
Dat begrijp ik. Ik wil er echter op wijzen dat het invoeren van een
betaaltitel en discussies over prestaties weer tot allerlei juridische
discussies zullen leiden. Dat zouden we voor lief kunnen nemen. Maar dat
zou ook nog niet de garantie bieden dat het in de praktijk dan ook beter
gaat. Daarom heb ik ervoor gekozen om met partijen afspraken te maken
die de praktijk zullen verbeteren, in plaats van te kiezen voor afspraken
met een juridische kant. Daarom was dat mijn inzet, maar ik denk dat
mevrouw Gerbrands en ik elkaar hierin niet kunnen overtuigen.
Mevrouw Gerbrands (PVV):
Zolang er in dit land zorgverzekeraars zijn die roepen dat wijkverpleegkundigen die daar over de vloer komen dat er allemaal wel even bij kunnen
doen, worden de Staatssecretaris en ik het hierover inderdaad niet eens.
De voorzitter:
De Staatssecretaris vervolgt zijn betoog.
Staatssecretaris Van Rijn:
Als ik verantwoordelijk zou moeten zijn voor wat iedereen in het land
roept, dan zou mijn taak nóg zwaarder zijn, voorzitter.
Volgens mij heeft de heer Van der Staaij behartigenswaardige opmerkingen gemaakt over de vierde V, namelijk de V van «vinden». Waarom
hebben wij de brief over de cliëntondersteuning geschreven? Die hebben
we inderdaad geschreven omdat we de informatie van de huisartsen
willen verbeteren. Als er een cliënt in het zorgaanbod komt, is volgens mij
nog het allerbelangrijkste dat de zorgaanbieder zich ook echt verantwoordelijk voelt voor een goede informatievoorziening. Hij moet de cliënt
zeggen wat er te koop is. Daar moet nog veel in gevonden worden. De
structuur moet worden aangepast, maar ook zijn cliëntondersteuning en
informatievoorziening van belang. Verder moet de zorgaanbieder zich
ervoor verantwoordelijk voelen dat die goede zorg daadwerkelijk wordt
gevonden. Dat lijkt mij inderdaad een van de belangrijkste punten waar in
de komende periode aan moet worden gewerkt.
Ik dank de heer Rutte voor zijn opruiende woorden over de Zorgautoriteit.
Ik denk dat het goed is dat deze afspraken zijn gemaakt, maar het gaat er
natuurlijk om hoe ze in de praktijk worden toegepast. Volgens mij wees de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 689, nr. 844

46

heer Rutte er terecht op dat we deze afspraken met de Zorgautoriteit aan
de hand zullen moeten gaan bevorderen.
Mevrouw Keijzer had ik via body language al laten weten dat er twee
trajecten lopen ten aanzien van de intensieve kindzorg. Er is inderdaad
een speciale groep die met name deze zorg bekijkt. Als er contact is met
partijen en er problemen zijn, moet het juiste loket worden gevonden. Met
een wisselende intensiteit, maar over het algemeen zeer intensief,
bekijken we met ouders die betrokken zijn bij intensieve kindzorg hoe we
een standaard kunnen maken voor de intensieve kindzorg die ook een rol
kan spelen bij de zorginkoop. De leden hebben verder in mijn brief kunnen
lezen dat we onlangs bij de discussie die er werd gevoerd over de vraag
hoe de zorg moet worden afgebakend, met alle partijen daar een nadere
duiding aan hebben gegeven. Alle partijen zijn daar heel blij mee. Ik denk
dat we op dat vlak ook weer een volgende stap kunnen zetten. Die intensieve kindzorg krijgt dus inderdaad ook aparte en voldoende aandacht van
ons, wat overigens ook nodig is.
Tot zover mijn inbreng in de tweede termijn, voorzitter.
De voorzitter:
Dank u wel. Daarmee zijn we aan het einde gekomen van dit debat.
De griffier heeft een behoorlijk aantal toezeggingen genoteerd. Die neem
ik graag met u door. Het zijn toezeggingen op hoofdlijnen, dus zaken die
naar de Kamer worden gestuurd.
– De Kamer ontvangt naar verwachting deze maand nog nadere
informatie inzake de gezamenlijke integrale arbeidsmarktagenda.
– De Kamer ontvangt te zijner tijd het onderzoek inzake de ongecontracteerde zorg. Is het «te zijner tijd» nader in te vullen, vraag ik de
Staatssecretaris.
Staatssecretaris Van Rijn:
Dat zal ik de Kamer bij de voortgangsrapportage toesturen.
De voorzitter:
Dank u.
– De Kamer zal drie keer per jaar worden geïnformeerd over de
activistische handhaving door de NZa op het dossier casemanagement
dementie, zorg verlichten in de praktijk. De NZa zal ook bij andere
specialistische zorgvormen, zoals palliatieve zorg en intensieve
kindzorg, een activistische handhavingsnorm toepassen. Maar nu zie ik
de Staatssecretaris bedenkelijk kijken.
Staatssecretaris Van Rijn:
Nou, voorzitter, de afspraak was dat de aandacht die we bij het casemanagement dementie hebben voor tariefvorming en voor het bekijken
welke kwaliteitsstandaard nodig is, ook bij andere vormen van zorg zullen
hebben. Is daar een «activistische handhaving» voor nodig? Dat is de
vervolgstap; zo ver ben ik nog niet.
De voorzitter:
Goed, dan zetten we dat tussen haakjes en kunnen we die altijd weer
weghalen als er een volgende stap nodig is.
– Eind 2017 ontvangt de Kamer de volgende rapportage of brief inzake
de mantelzorgers, met daarin ook de stand van zaken over de
uitvoering van de motie over rechten van mantelzorgers.
– Eind 2017 ontvangt de Kamer de uitkomsten van de werknemersenquête over onder andere de werkdruk.
– De Kamer zal naar verwachting in het eerste deel van 2018 de
resultaten van het onderzoek naar het volledig pakket thuis (vpt) en het
modulair pakket thuis (mpt) ontvangen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 689, nr. 844

47

–

In de volgende voortgangsrapportage wordt de Kamer geïnformeerd
over de ontwikkeling bij overproductie van contracten.

Staatssecretaris Van Rijn:
Die hadden we al, ja.
De voorzitter:
Ja. De vraag is even wanneer de volgende voortgangsrapportage komt.
Staatssecretaris Van Rijn:
Aan het einde van dit jaar.
De voorzitter:
Prima.
Mevrouw Marijnissen heeft een VAO aangekondigd. Ik kijk in haar richting
en zie dat ze dat door wil laten gaan. Moet dat nog voor het reces
plaatsvinden? Ik zie aan haar dat dat ook het geval is. Dan zal het morgen
worden gehouden. Dat zullen we doorgeven aan de plenaire Griffie.
Mevrouw Gerbrands had het ook over een motie die zij in stemming wil
laten brengen. Dat moet zij zelf regelen en staat los van het VAO.
Ik dank de Staatssecretaris en zijn ondersteuning voor hun bijdragen
tijdens dit debat. Ik dank de Kamerleden voor hun inbreng en constructieve bijdragen. Ik dank ook de mensen die in deze zaal of op een andere
plaats het debat hebben gevolgd voor hun belangstelling.
Sluiting 16.26 uur.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 689, nr. 844

48