> Retouradres Postbus 1 3720 BA Bilthoven

Aan de Directeur-Generaal van de
Volksgezondheid
Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
drs. M. Sonnema
Postbus 20350
2500 EJ DEN HAAG

A. van Leeuwenhoeklaan 9
3721 MA Bilthoven
Postbus 1
3720 BA Bilthoven
www.rivm.nl
KvK Utrecht 30276683
T 030 274 91 11
F 030 274 29 71
info@rivm.nl

Datum
24 december 2021
Onderwerp Advies n.a.v. 135e OMT

Ons kenmerk
0151/2021 LCI/JvD/at/nn
Behandeld door
LCI

Geachte mevrouw Sonnema en mevrouw Van Rijn,
Op 23 december 2021 riep het Centrum Infectieziektebestrijding (CIb) van het
RIVM het Outbreak Management Team (OMT) bijeen om te adviseren over de
situatie rondom de COVID-19-pandemie. Naast de vaste OMT-leden,
vertegenwoordigers van het Nederlands Huisartsen Genootschap (NHG), het
Nederlands Centrum voor Beroepsziekten (NCvB), de Nederlandse Vereniging van
Medische Microbiologie (NVMM), de Vereniging voor Infectieziekten (VIZ) en het
Landelijk Overleg Infectieziektebestrijding (LOI), waren er leden van de
Nederlandse Vereniging voor Intensive Care (NVIC), de Nederlandse Vereniging
voor Klinische Geriatrie (NVKG), de Vereniging van de Specialisten
Ouderengeneeskunde (Verenso), de Nederlandse Vereniging Kindergeneeskunde
(NVK), de Nederlandse Vereniging voor Artsen voor Verstandelijk Gehandicapten
(NVAVG), verschillende experts (internist-infectioloog, viroloog, epidemioloog,
artsen-microbioloog, een regionaal arts-consulent, ouderengeneeskundige, artsen
M&G), vertegenwoordigers van referentielaboratoria en vertegenwoordigers van
diverse centra van het RIVM aanwezig.

A. Aanleiding OMT en doelstelling
Het OMT komt periodiek bij elkaar om de medisch-inhoudelijke stand van zaken
betreffende COVID-19 vast te stellen en te duiden, voor de opvolging van acties
en voor de beantwoording van vragen van de Nederlandse overheid.
Het OMT geeft vervolgadviezen over de effecten van de maatregelen die tot op
heden zijn ingesteld en over de versoepeling van maatregelen op grond van drie
pijlers zoals benoemd door het kabinet:
•
een acceptabele belastbaarheid van de zorg – ziekenhuizen moeten
kwalitatief goede zorg aan zowel COVID-19-patiënten als aan patiënten
binnen de reguliere zorg kunnen leveren;
•
het beschermen van kwetsbare mensen in de samenleving;
•
het zicht houden op en het inzicht hebben in de verspreiding van het virus.
Op 22 december 2021 heb ik de adviesaanvraag ontvangen waarin u het OMT
namens het kabinet vraagt te adviseren over een aantal vraagstukken.
Hieronder volgen een samenvatting van de situatie en de adviezen van het OMT.

B. Actuele situatie
Verloop van de epidemie
Adviesaanvraag VWS: Wat is het algemene beeld van de epidemiologische
situatie en de ontwikkeling van de R? Wat is uw verwachting voor de komende
weken, vooral m.b.t. de ontwikkelingen van de variant omikron?

T (030) 274 7000
F (030) 274 4455
lci@rivm.nl

Epidemiologische situatie
Het OMT is geïnformeerd over het verloop van de epidemie en de resultaten van
de modellering.
In de afgelopen 7 kalenderdagen (15-22 december 2021) is het aantal meldingen
van SARS-CoV-2-positieve personen met 16% gedaald in vergelijking met de 7
dagen ervoor. Er werden landelijk 528 personen per 100.000 inwoners gemeld
met een positieve test voor SARS-CoV-2, vergeleken met 627 per 100.000
inwoners in de week daarvoor. Deze incidentie varieert tussen 412 (Twente) en
637 (Zuid-Holland Zuid) per regio.

Datum
24 december 2021
Ons kenmerk
0151/2021 LCI/JvD/at/nn

Het aantal meldingen per 100.000 inwoners daalde in alle leeftijdsgroepen in de
afgelopen kalenderweek vergeleken met de week ervoor. Net als in voorgaande
weken was het aantal meldingen per 100.000 inwoners het hoogst in de
leeftijdsgroep 0-12 jaar, gevolgd door de leeftijdsgroepen 30-39 en 40-49 jaar
(> 650 per 100.000 inwoners in week 49). Bij de leeftijdsgroepen vanaf 50 jaar
was het aantal meldingen per 100.000 inwoners wederom minder hoog dan in
andere leeftijdsgroepen (≈ 300-450 per 100.000).
Het aantal meldingen bij personen bekend als bewoners van verpleeghuizen en
woonzorgcentra voor ouderen is de afgelopen week verder gedaald. Echter, vanaf
begin november wordt vanwege de afschaling van het BCO door de GGD niet bij
alle meldingen gestructureerd nagevraagd of iemand in een instelling woont.
Bewoners van een verpleeghuis of woonzorgcentrum voor ouderen worden nu
merendeels als zodanig geclassificeerd op basis van postcode en leeftijd. Dit kan
leiden tot een onderregistratie van besmettingen in verpleeghuizen en
woonzorgcentra. Voor instellingen voor de gehandicaptenzorg is dit zeker het
geval.
Het aantal testen bij de GGD-testlocaties is vorige week afgenomen met 16% ten
opzichte van de week ervoor. Het percentage positieve testen was hetzelfde als
de week ervoor (23,7%). Bij personen getest in het kader van het
coronatoegangsbewijs (CTB, door Stichting Open Nederland) was ook het
percentage positieve testen in de afgelopen kalenderweek vergelijkbaar met de
week ervoor (1,1% en 1,2%, respectievelijk).
De instroom in het ziekenhuis en op de IC van personen met een positieve test op
SARS-CoV-2 daalde verder de afgelopen week. De bezetting nam de afgelopen
week ook af. Gemiddeld werden over de laatste week 183 personen per dag
opgenomen op een verpleegafdeling en 31 op de IC. Op 22 december 2021 was
de totale bedbezetting 2.275: 1.674 op de verpleegafdelingen in het ziekenhuis
en 581 op een IC in Nederland, naast 22 op een IC in Duitsland (bron: LCPS).
Update over de diverse virusvarianten
Het OMT is geïnformeerd over de huidige activiteiten om zicht te kunnen houden
op de aanwezigheid en opkomst van de omikronvariant in Nederland, inclusief de
laatste stand van zaken van de kiemsurveillance. In de nationale kiemsurveillance
zijn nu in totaal 72.035 monsters in deze aselecte steekproef gesequencet. De
data voor week 49 (start 6 december) zijn nog aan verandering onderhevig,
omdat nog niet alle monsters verwerkt zijn. Vanaf week 47 (start 22 november)
wordt de omikronvariant aangetroffen in de kiemsurveillance. In week 47 had
deze variant een aandeel van 0,22%, in week 48 van 0,44% en in week 49 een
voorlopig aandeel van 1,5%.
In de regio Amsterdam wordt door de GGD, Inbiome en het Amsterdam UMC met
een dagelijkse aselecte steekproef van ongeveer 200 coronapositieve monsters
uit twee GGD-teststraten via een omikronspecifieke PCR de aanwezigheid van de
variant gemonitord. In de huidige epidemiologische context wordt er nog

Pagina 2 van 7

gedeeltelijk gesequencet. In deze monitoring neemt het aandeel omikronvariant
snel toe (geschatte groeisnelheid 28% per dag) waarbij de omikronvariant in deze
steekproef op 21 december dominant is geworden. In de sample set was het
aandeel omikron 17,5% op 16 december, 21,7% op 17 december, 35,3% op 18
december, 35,1% op 19 december, 48,4% op 20 december en 59,4% op 21
december. In de bemonstering blijkt een belangrijk deel van de personen een
reishistorie te hebben, maar niet met Zuid-Afrika of de regio rondom; onzeker is
hoe dit gegeven de snelheid van toename van omikron in de regio Amsterdam
beïnvloedt.

Datum
24 december 2021
Ons kenmerk
0151/2021 LCI/JvD/at/nn

Er zijn drie GGD-teststraatlaboratoria (Saltro, Gelre ziekenhuis en Synlab) die
reeds gebruikmaakten van een PCR-testcartridge waarmee een aanwijzing
verkregen kan worden voor de aanwezigheid van de omikronvariant. De inzet van
deze testen biedt een dagelijkse monitoring van het aandeel omikronverdachte
casus in deze complete teststromen. In deze dagelijkse monitoring vanuit Synlab
en Saltro neemt het aandeel vermoedelijke besmettingen met de omikronvariant
snel toe (geschatte groeisnelheid 33% per dag) met een respectievelijk aandeel
van 6,4% en 4,7% op 16 december, 7,9% en 6,9% op 17 december, 9,8% en
10,9% op 18 december, 10,5% en 11,8% op 19 december, 14,3% en 12,7% op
20 december, 19,6% en 17,1% op 21 december en 23,3% en nog onbekend voor
22 december. In deze periode waren er gezamenlijk door deze twee laboratoria
15.840 personen getest. Definitieve vaststelling van omikron wordt in de huidige
epidemiologische context nog gedeeltelijk gedaan op basis van sequencen door
het RIVM.
Via het nationale sequentienetwerk SeqNeth wordt wekelijks een uitvraag gedaan
bij alle laboratoria in Nederland naar de eventuele implementatie van een PCRtest specifiek voor bepaalde mutaties in de omikronvariant, en de aantallen van
de met deze test geanalyseerde op omikron verdachte monsters. Deze data
worden op wekelijkse basis verzameld. Definitieve vaststelling van omikron wordt
in de huidige epidemiologische context nog gedeeltelijk gedaan op basis van
sequencen. In totaal is data van 8-11 laboratoria verkregen (variatie per week).
Voor de 3 laboratoria die routinematig reeds een dergelijke PCR-test gebruikten,
wordt met deze uitvraag de data van alle door hen verwerkte testen verkregen
(zie hierboven), van de overige 8 laboratoria een door hen geteste steekproef. De
data vertegenwoordigen niet per se een aselecte steekproef, omdat er ook
gegevens uit de prio-teststraten en bemonstering van clusters in voor kunnen
komen. De prio-teststraten worden tot 24 december 2021 ook ingezet voor het
testen van terugkerende reizigers uit omikronhoogrisicolanden. In deze dataset
is, zonder de regio Amsterdam, voor de regionale labs een stijging in het aandeel
van omikronverdachte monsters waarneembaar die overeenkomt met de
waarnemingen uit de hoogvolumelaboratoria van Saltro en Synlab zoals
hierboven genoemd.
Reizigers uit hoogrisicogebieden worden tot nu toe op Schiphol verzocht zich te
laten testen. Uit de vliegtuigen in de periode 27 november-20 december hebben
1.464 personen zich direct bij aankomst laten testen. Hiervan is bij 183 personen
een coronavirusbesmetting vastgesteld. In nader onderzoek bij het RIVM zijn
hieronder, op basis van PCR, in ieder geval 82 omikronverdachte en 9
deltaverdachte monsters geïdentificeerd. Overige monsters waren niet nader te
typeren. Daarnaast worden reizigers uit zuidelijk Afrika die sinds 22 november
zijn teruggekeerd, opgeroepen om zich te laten testen via de GGD. Sequencing
van alle positieve monsters van deze reizigers vindt continu plaats in Nederlandse
laboratoria. Met ingang van 24 december 2021 wordt deze monitoring gestopt.
De huidige verwachting is dat de omikronvariant binnen afzienbare termijn (d.i.,
tegen eind december) dominant zal worden in geheel Nederland.

Pagina 3 van 7

Reproductiegetal, prognoses ziekenhuizen, IC en omikronvariant
De meest recente schatting van het reproductiegetal Rt, zoals berekend op basis
van de meldingen van positieve gevallen, is voor 6 december op basis van Osiris:
gemiddeld 0,88 (95%-interval 0,87-0,89) besmettingen per geval. Dit is
vergelijkbaar met de waarde die vorige week werd gerapporteerd. De schatting
van het reproductiegetal op basis van het aantal nieuwe ziekenhuisopnames per
dag kent een aanzienlijk grotere onzekerheid, omdat ze berekend wordt op veel
geringere aantallen, en dit reproductiegetal valt vergelijkbaar uit voor 4
december, het is gemiddeld 0,95 (0,83-1,08).

Datum
24 december 2021
Ons kenmerk
0151/2021 LCI/JvD/at/nn

Op basis van het regressiemodel en de recente afname in meldingen verwachten
we voor de komende week dat het aantal ziekenhuis en IC-opnames gaat dalen.
De simulaties met het transmissiemodel dat wekelijks gefit wordt op het aantal
waargenomen IC-opnames per dag, en waar de beschikbare informatie over
vaccinaties (CIMS, GGD’en) en het geplande aantal boostervaccinaties, de
effectiviteit van vaccins, en de geschatte opbouw van immuniteit door
doorgemaakte infectie in wordt meegenomen, bevestigt dat de bezetting van
ziekenhuizen en de IC met COVID-19-patiënten op korte termijn nu snel daalt.
Het transmissiemodel voorspelt tevens dat rond de jaarwisseling het aantal
ziekenhuisopnames weer gaat toenemen, als gevolg van de snelle verspreiding
van de omikronvariant.
De relatieve toenamesnelheid van de omikronvariant ten opzichte van de
deltavariant in de RAI-teststraat wordt net als vorige week geschat op 0,28 per
dag. Dit komt overeen met een verdubbelingstijd van het aandeel omikron in de
infecties van 2,5 dag. De dag van monsterafname waarop voor het eerst meer
dan 50% van alle besmetting door omikron veroorzaakt werden in de RAI
teststraat was 21 december. Op basis van de kiemsurveillance verwachten we dat
het beeld voor deze teststraat enkele dagen voorloopt op geheel Nederland. Deze
groeisnelheid is conform schattingen op basis van gegevens uit andere landen in
West Europa, zoals Denemarken en België.
De snelle relatieve groei wordt grotendeels bereikt door ontsnapping aan de
immuniteit die is opgewekt door natuurlijke infectie of vaccinatie, en deels door
een hoger intrinsiek besmettend vermogen; ook een kortere generatietijd zou een
rol kunnen spelen.
De lockdownmaatregelen die nu vanaf 19 december werden doorgerekend, en de
deels geüpdatete modelaannames, leiden tot een gunstiger beeld dan wanneer
dezelfde maatregelen één (na de kerstdagen) of zelfs drie weken (na einde
kerstvakantie) later zouden zijn ingevoerd. Bijvoorbeeld, slechts om een orde van
grootte aan te geven van verschillende scenario’s: met verschillende data van
ingaan van de lockdown als enige variërende waarde, beperkt het snel laten
ingaan van de lockdown op 19 december vergeleken met ingaan na de kerst of na
de kerstvakantie, de mediane piek van het dagelijks aantal IC-opnames tot circa
50-60 per dag, tegenover tot circa 70-80 per dag en tot circa 100-120 per dag,
respectievelijk. De daarbij verwachtte piek in IC-bezetting komt dan uit op
(mediane waarde) circa 700 bedden, versus circa 900 en 1350 bedden,
respectievelijk. De onzekerheid rondom de mediane voorspellingen is overigens
groot door de onzekerheden rondom ernst van ziekte en effectiviteit van de
opgebouwde immuniteit, en loopt voor het gunstigste scenario van ICbedbezetting altijd nog van 250 tot ruim 1300 bedden.
Deze week kon in de scenarioberekeningen voor het eerst de planning van
boostervaccinaties volgens de versnelde boostercampagne meegenomen worden
in de berekeningen, en deze planning komt overeen met een booster-uptake van
circa 90 procent, dit geeft een gunstiger beeld voor een aankomende golf (zie
boven voor de orde van grootte) dan de inschatting die vorige week werd
gebruikt. Omdat er nog veel mensen blootgesteld kunnen worden aan de

Pagina 4 van 7

omikronvariant voordat ze een booster ontvangen (voor eind januari 2022),
wordt de golf verkleind door de tijdige invoering van de lockdownmaatregelen en
de versnelde boostercampagne die tezamen de verspreiding van het virus
significant afremmen.
Hoe hoog de bezetting in de ziekenhuizen en IC zal worden is zeer onzeker; voor
een indicatie van de orde van grootte zie bovenstaande scenario’s. De tijdige
invoering van maatregelen resulteert nu in prognoses waarbij het mogelijk zou
kunnen zijn om de aantallen ziekenhuis- en IC-opnames binnen de bestaande
capaciteit op te vangen; gegeven de grote onzekerheidsmarges is het echter nog
steeds mogelijk dat de aantallen daarboven uit gaan stijgen. Net als vorige week
is een belangrijke factor die bijdraagt aan de onzekerheid van de prognoses de
ernst van het beloop van de ziekte na besmetting met de omikronvariant,
inclusief kans op ziekenhuisopname (en IC-opname) na besmetting.

Datum
24 december 2021
Ons kenmerk
0151/2021 LCI/JvD/at/nn

Kennis over de omikronvariant
De ontwikkelingen met betrekking tot SARS-CoV-2-varianten, en omikron in het
bijzonder, worden op de voet gevolgd via (inter)nationale netwerken. Alhoewel er
nog veel onduidelijk is over de precieze eigenschappen van de omikronvariant en
de betekenis hiervan voor het verloop van de epidemie, begint zich een beeld af
te tekenen waarbij omikron een aanzienlijk groeivoordeel ten opzichte van de
deltavariant heeft. De eerste studies duiden op een verminderde effectiviteit van
opgebouwde immuniteit door vaccinatie of eerder doorgemaakte infectie als
belangrijke component hierin. Ook kan een verhoogde besmettelijkheid of een
kortere generatietijd een rol spelen.
Data uit Nederland en buitenland laten consistent een verminderde bescherming
zien van eerdere infectie en vaccinatie tegen de omikronvariant vergeleken met
de deltavariant. Een booster met de huidige vaccins verhoogt de bescherming
weer; onduidelijk is nog hoe lang deze verhoogde bescherming aanhoudt. Voor de
basisserie van de vaccinatie en de booster lijkt dat de bescherming tegen omikron
sneller af neemt dan tegen delta; hoe snel precies is nog onzeker, maar het lijkt
voordelig de boosters zo kort mogelijk voor de opkomst van omikron te zetten.
Of de variant daarnaast ook een hoge ziektelast kent, is nog niet duidelijk.
Naar recente publicatie vanuit het Verenigd Koninkrijk zouden mensen met de
omikronvariant 20 tot 25% minder kans hebben in het ziekenhuis te belanden
dan personen die een infectie hebben met de deltavariant, gebaseerd op
ongeveer 80 opnames. Na een voorafgaande infectie door een andere
coronavariant zou de kans 40 tot 50% minder zijn. Deze kansen zijn echter niet
gecorrigeerd voor patiëntkarakteristieken zoals leeftijdsopbouw van personen
besmet met de omikronvariant en andere varianten. Bij correctie hiervoor wordt
het verschil kleiner. Vanuit Schotland wordt vrijwel eenzelfde vermindering van
kans op ziekenhuisopname gemeld, op basis van slechts 15 opnames. Vanuit
Zuid-Afrika zijn de berichten nog optimistischer: daar is de kans op
ziekenhuisopname maar liefst 80% minder na infectie door de omikronvariant, al
is de kans om daarna op de IC opgenomen te worden niet verschillend dan na
infectie en ziekenhuisopname door infectie met de deltavariant. Ten slotte, in
Denemarken wordt op basis van ruwe aantallen een kleinere kans op
ziekenhuisopname gemeld, maar geen verschil wanneer gecorrigeerd wordt voor
patiëntkarakteristieken, bij vergelijking van infectie door de omikronvariant met
de deltavariant. Het OMT constateert dat ofschoon deze voorlopige uitkomsten
overall een gunstiger beeld van ernst van ziekte schetsen – al zijn de eerste
berichten vanuit Denemarken afwijkend – de onderzoeken nog een sterk
incomplete inschatting van ziekte ernst geven: allereerst zijn de absolute
aantallen ziekenhuisopnames waarop deze onderzoeken hun conclusies trekken
gering, en daarmee weinig robuust; in de meeste landen zijn nog voornamelijk
jongeren ziek geworden en heeft uitbreiding naar de oudere en kwetsbare
groepen nog niet plaatsgehad – en vanuit de jongere groepen is de kans op

Pagina 5 van 7

ziekenhuisopname nu eenmaal laag. Ook is ziekenhuisopname, dat nu veelal als
eindpunt wordt gebruikt, slechts een binaire maat daar waar ernst van ziekte een
spectrum vertegenwoordigt. Kortom, het OMT concludeert dat het nog te
voorbarig is te concluderen dat de omikronvariant beduidend minder ziekmakend
is en adviseert verdere gegevens over de kans op ziekenhuisopname onder
grotere groepen en onder diverse, kwetsbare groepen patiënten af te wachten.
Naar verwachting komen dergelijke gegevens binnenkort, t.w. binnen één tot
twee weken, beschikbaar.

Datum
24 december 2021
Ons kenmerk
0151/2021 LCI/JvD/at/nn

In conclusie: er is op dit moment nog onvoldoende zekerheid over de
eigenschappen van de omikronvariant om aanpassingen van het huidige
maatregelenpakket (m.n. de lockdownmaatregelen in combinatie met een
versnelde boostercampagne) te adviseren. Temeer omdat zelfs als de
omikronvariant in mindere mate dan de deltavariant tot ernstige ziekte leidt, de
snelle verspreiding en te verwachten grote aantallen zieken nog altijd tot een te
hoge zorgbelasting, van huisarts tot ziekenhuis tot verpleeghuis, kan leiden.

C. Adviezen
Persoonlijke beschermingsmiddelen
Adviesaanvraag VWS: In het vorige OMT-advies heeft u aangegeven ons nader te
adviseren over het gebruik van persoonlijke beschermingsmiddelen in de zorg
naar aanleiding van de opkomst van de omikronvariant.
Het OMT realiseert zich dat er enige ongerustheid is in de gezondheidszorg met
betrekking tot de vraag of chirurgische mondneusmaskers IIR voldoende
bescherming bieden tegen SARS-CoV-2. Het OMT adviseert na zorgvuldige
raadpleging van de beschikbare wetenschappelijke evidence en internationale
richtlijnen, inbegrepen die vanuit de WHO-expertgroep, op dit moment geen
aanpassing van de vigerende richtlijnen voor mondneusmaskerbeleid in de
gezondheidszorg. Met uitzondering van aerosolvormende procedures is er
vooralsnog geen bewijs dat het gebruik van FFP2-maskers tot minder infecties
leidt dan het gebruik van chirurgische mondneusmaskers IIR. Bij contact met
COVID-patiënten wordt daarom het gebruik van een chirurgisch masker IIR of
een FFP2-masker, in combinatie met de aanvullende PBM en maatregelen
geadviseerd. FFP2-maskers dienen altijd te worden gebruikt bij COVID-patiënten
waarbij aerosolvormende handelingen worden toegepast. Op COVID-cohort
afdelingen waar veel aerosolvormende handelingen worden toegepast kan
overwogen worden uitsluitend FFP2-maskers te gebruiken. Dit ter voorkoming
van fouten waarbij zorgmedewerkers met chirurgische mondneusmaskers IIR per
abuis een kamer binnen lopen waar men op dat moment met aerosolvormende
handelingen bezig is.
In situaties met intensieve blootstelling aan COVID-patiënten kan uit voorzorg
aanbevolen worden om een FFP2-masker te gebruiken. Mocht men ervoor kiezen
een FFP2-masker te gebruiken, dan is scholing in de juiste toepassing van de
maskers essentieel: controle op het nauw aansluiten van het masker, en op de
afwezigheid van leklucht. Ten slotte moeten nadelige gevolgen van gebruik van
FFP2-maskers in de afweging betrokken zijn: uit studies blijkt dat langdurige
gebruik kan leiden tot hoofdpijn, vermoeidheid en concentratiestoornissen.
Ook adviseert het OMT om de verspreiding van omikron (in het bijzonder de
mogelijke verspreiding naar en door medewerkers) in de Nederlandse
gezondheidszorg nauwkeurig te monitoren.

Testbeleid
Adviesaanvraag VWS: Naar aanleiding van uw vorige advies heeft de GGD GHOR
zoals door het BAO geadviseerd een uitvoeringtoets gedaan op de voorgestelde
wijzigingen van de BCO-maatregelen. De geadviseerde wijzigingen ten aanzien

Pagina 6 van 7