Bijlage 1
Annex betreffende de ECORYS-evaluatie van NSO: reactie van de betrokken
bewindspersonen
I.
Inleiding
In 2008 besloten de bewindspersonen van EZ, OCW en VenW, alsmede de voorzitter van NWO,
om hun samenwerking in de uitvoering van het Nederlandse ruimtevaartbeleid te versterken door
de uitvoeringsactiviteiten te concentreren in het nieuw op te richten Netherlands Space Office
(NSO). Dit naar aanleiding van een evaluatie in 2007 van het Nederlandse ruimtevaartbeleid over
de periode 2001-2006 door Berenschot B.V. te Utrecht.
Op 1 september 2009 is NSO gestart met haar activiteiten.
In het voorjaar van 2013 heeft de Stuurgroep NSO, waarin vertegenwoordigers van EZ, I&M, OCW
en NWO zitten, opdracht gegeven voor het uitvoeren van een evaluatie van het functioneren van
NSO. Deze evaluatie is uitgevoerd door Ecorys B.V. te Rotterdam en op 11 november 2013 aan
Uw Kamer aangeboden (Kamerstuk 24446-54).i Deze bijlage bevat een resumé van de evaluatie,
de weergave van de aanbevelingen van Ecorys en de beleidsreactie op deze aanbevelingen.
II.
Beknopt resumé van het Ecorys-rapport
Overall beeld: NSO functioneert op voldoende niveau. De uitvoering van het ruimtevaartbeleid
vertoont een duidelijke verbetering t.o.v. de oude situatie. NSO is goed geslaagd in haar missie
om de uitvoeringsactiviteiten op het gebied van de ruimtevaart te bundelen. Vanuit de
opgebouwde ervaring met de uitvoering heeft NSO ook een nuttige rol kunnen vervullen bij de
beleidsvoorbereiding.
De beoogde voordelen van de inplaatsing van NSO bij SenterNovem (later Agentschap NL, sinds
2014 Rijksdienst voor Ondernemend Nederland, RVO) zijn evenwel nog niet voldoende
gerealiseerd. Op basis van haar bevindingen formuleert Ecorys verbeterpunten, uitgewerkt in 18
aanbevelingen. In het navolgende is per aanbeveling een beleidsreactie geformuleerd.
III. Aanbevelingen van Ecorys en de reactie van de betrokken bewindspersonen daarop
De betrokken bewindspersonen en de voorzitter van NWO kunnen zich goed vinden in het beeld
dat het functioneren van NSO tot een verbetering heeft geleid ten opzichte van de situatie voor
2009. De bundeling van de uitvoerende taken met betrekking tot ruimtevaart heeft bijgedragen
aan samenhang en effectiviteit in het ruimtevaartbeleid. Terecht wordt op bladzijde 11 van het
rapport door de Ecorys-onderzoekers geconcludeerd dat op deze wijze “beleid” en “uitvoering”
adequaat aan elkaar zijn gekoppeld.
Wel is er de afgelopen jaren discussie geweest over de relatie tussen de RVO en NSO. Het
Convenant betreffende de oprichting van NSO stelt dat NSO “organisatorisch en beheersmatig”
wordt ondergebracht bij de RVO en dat de eigenaarsrol bij de coördinerend minister, oftewel de
minister van Economische Zaken, berust. De discussie ging er over of NSO een geheel
zelfstandige organisatie is, die alleen gehuisvest is bij de RVO en gebruik maakt van enkele
beheersmatige diensten van deze Rijksdienst, of dat NSO onderdeel uitmaakt van laatstgenoemde.
Zoals hierboven reeds gemeld is het NSO organisatorisch en beheersmatig ondergebracht bij de
rechtsopvolger van SenterNovem. Dat betekent dat ze een zelfstandig onderdeel is en blijft binnen
de grotere RVO-organisatie. NSO zal binnen RVO een zelfstandige rol behouden, aangestuurd door
de Stuurgroep NSO en gefinancierd door de ministeries van EZ, I&M en OCW, alsmede NWO.
Daarnaast kan NSO als zelfstandig onderdeel van RVO aanvullende opdrachten verwerven op het
terrein van de ruimtevaart.
In het evaluatierapport wordt ingegaan op de aan Ecorys voorgelegde onderzoeksvragen. Mede op
basis van de bevindingen heeft Ecorys achttien aanbevelingen geformuleerd.
Deze aanbevelingen zijn in het evaluatierapport geclusterd in vier groepen:
a. functioneren van NSO binnen het ruimtevaartbeleid
b. functioneren van NSO als organisatie
c. inplaatsing van NSO in het Agentschap NL
d. relatie met EZ.

In het vervolg van deze bijlage worden de aanbevelingen geclusterd conform deze indeling en
voorzien van een beleidsreactie.
Ad a.: Aanbevelingen met betrekking tot het functioneren van NSO binnen het
ruimtevaartbeleid:
1.
Naast de belangen van de industrie dient NSO ook de belangen van de wetenschap
en van het gebruik van satellietdata te dienen. Meer aandacht dient te worden
geschonken aan het beter borgen van contacten/uitwisselingen tussen wetenschap
en industrie.
Reactie: bij de oprichting van het NSO is slechts een beperkt mandaat verleend aan
het NSO ten aanzien van het borgen van de belangen van de wetenschap. Dit
vanwege de speciale positie van de wetenschap. Met name NWO en SRON hebben
een deel van de verantwoordelijkheden. NSO zal de belangen van de wetenschap
beter borgen en zorgen voor een verbeterde interactie tussen deze instellingen,
industrie en overheid. Hiertoe zullen in de jaarwerkplannen van NSO concrete
werkafspraken met NWO worden opgenomen.
2.
Prioriteit verlenen aan het actief bevorderen van cross-sectorale innovaties, dat wil
zeggen innovaties in de ruimtevaartsector bevorderen, die innovaties in andere
sectoren mogelijk maken.
Reactie: hieraan zal gevolg gegeven worden door te bevorderen dat de interactie
tussen de ruimtevaartsector en de Topsectoren wordt geïntensiveerd. Het NSO is
gevraagd hier bijzondere aandacht aan te besteden. Samen met EZ zal een
programma worden opgesteld om de Topsectoren nader te informeren over de
kansen die ruimtevaart en satellietdata bieden voor innovatieve activiteiten in de
Topsectoren. Daarbij zal ook ingezet worden op meer wisselwerking tussen
Nederlandse bedrijven, kennisinstellingen en ESA-ESTEC te Noordwijk.
3.
Prioriteit verlenen aan het actief bevorderen van nieuwe en andere maatschappelijke
toepassingen van ruimtevaartdata en organisatie van een laboratorium voor jonge
wetenschappers om nieuwe toepassingen van ruimtevaartdata te exploreren.
Reactie: NSO heeft deze uitdaging in feite al vanaf 2011 opgepakt. Met financiering
van EZ heeft NSO in maart 2012 het satellietdata portaal opgezet en heeft geregeld
overleg met de bedrijven uit de sector van de verwerkers van satellietdata.
Met de oprichting van het satellietdata portaal is NSO een traject begonnen om de
kansen van het gebruik van satellietdata beter voor het voetlicht te brengen. Via het
portaal worden satellietdata gratis ter beschikking gesteld aan bedrijven en
kennisinstellingen. Er is een vervolgtraject in gang gezet om overheidsinstellingen in
Nederland te informeren over de kansen die satellietdata-applicaties bieden bij de
ondersteuning en uitvoering van beleidsprocessen.
Met het oog op de operationalisering van de EU-ruimtevaartprogramma’s Copernicus
en Galileo is de Nederlandse data-applicatie sector door het ministerie van EZ en
NSO uitgenodigd om met concrete voorstellen te komen over hoe meer bedrijven
kunnen worden uitgedaagd om zich toe te leggen op de ontwikkeling van
toepassingen op basis van satellietdata. Op die voorstellen wordt ingegaan in
bijgaande beleidsnota over het toekomstig ruimtevaartbeleid. Met de sector wordt
bezien op welke wijze een laboratorium voor jonge wetenschappers kan worden
opgezet gericht op de ontwikkeling van nieuwe toepassingen van satellietdata.
4.
Continuïteit waarborgen in programma’s, onder aandere via voortzetting van het
roadmap proces, alsmede langere termijn projecten ter realisatie van een structurele
insteek gericht op meerjarige doelen.
Reactie: in bijgaande beleidsnota zijn beleidsdoelen geformuleerd. De lopende
programma’s vloeien voort uit deze beleidsdoelen. Dit is mede gebaseerd op een
advies van NSO, dat weer het resultaat is van een aantal roadmaps, die door NSO,
ruimtevaartbedrijven en kennisinstellingen zijn ontwikkeld. In de komende jaren zal
extra aandacht worden besteed aan de roadmaps, die betrekking hebben op
toepassingen van ruimtevaartdata (“downstream uses”).

5.

De Interdepartementale Commissie Ruimtevaart (ICR) dient te worden gereactiveerd.
Reactie: deze aanbeveling is overgenomen met ingang van 01-01-2014. De ICR is
opgericht in 1994 en heeft tot 2010 gediend als het forum voor de beleidsmatige
afstemming van het ruimtevaartbeleid tussen de betrokken ministeries. Met de komst
van de Stuurgroep NSO in 2010 (ter aansturing van NSO) is om pragmatische
redenen besloten de bijeenkomsten van de ICR op te schorten. In 2013 is evenwel in
het kader van de Stuurgroep NSO afgesproken dat vanaf 1 januari 2014 de
beleidsmatige ruimtevaartthema’s zullen worden besproken tussen de betrokken
departementen in de ICR. Thema’s die het functioneren van NSO betreffen zullen in
de Stuurgroep NSO op de agenda blijven. Daar is inmiddels een start mee gemaakt
en verdere bijeenkomsten zijn gepland voor het hele jaar 2014. In de ICR
participeren nu de ministeries van Buitenlandse Zaken, Defensie, Economische Zaken,
Infrastructuur & Milieu, Onderwijs Cultuur en Wetenschap en Veiligheid en Justitie.

Ad b.: Aanbevelingen met betrekking tot het functioneren van NSO als organisatie
6.
Het omgevingsmanagement van NSO is passief. Meer actieve aandacht/inzet is nodig
voor het onderhouden van betekenisvolle relaties met belangrijkste actoren in de
NSO-omgeving, waaronder met EZ. De functie “Public Affairs” op hoog niveau binnen
NSO beleggen.
Reactie: de NSO-directie zal bijzondere aandacht besteden aan haar omgang met de
omgeving, zoals de betrokken ministeries, bedrijven en kennisinstellingen. De
directeur van NSO is verantwoordelijk voor het “Public Affairs’-beleid van NSO, dat
voorts wordt uitgevoerd door één medewerker, waar mogelijk met assistentie van
(communicatie-)collega’s van de RVO.
7.
Helder communicatieplan ontwikkelen, waarin aandacht voor informeren/betrekken
van publiek bij ruimtevaart, aan gestructureerde communicatie met verschillende
doelgroepen en voor het inzichtelijk maken van de belangrijkste afwegingen, keuzes
en besluiten.
Reactie: een nieuw communicatieplan is inmiddels opgesteld. In de maand april van
dit jaar heeft NSO onder andere gezorgd voor een uitstekende presentatie van de
Nederlandse ruimtevaartsector op de Hannover Messe.
8.
De Stuurgroep NSO wordt aanbevolen bij de vaststelling van de jaarlijkse offerte de
urenbesteding te relateren aan de hoeveelheid programmagelden.
Reactie: deze aanbeveling wordt niet geheel overgenomen. Bij een beperkt aantal
taken is het mogelijk de uren-inzet te relateren aan de beschikbare programmamiddelen. Echter voor een aanzienlijk deel van het werk (begeleiden van ESA- en EUprogramma’s) kan de NSO-formatie niet automatisch fluctueren met het jaarlijkse
niveau van programmagelden. Daar gaan uren inzitten, ongeacht of de Nederlandse
financiële inbreng hoger of lager is.
9.
NSO zou de impact van programma’s moeten gaan monitoren, teneinde de impact
van de Nederlandse programma-inspanningen per NSO-medewerker op vergelijkbaar
niveau te brengen als in België en het VK.
Reactie: met NSO is afgesproken dat deze aanbeveling zal worden opgevolgd.
Daarbij dient te worden aangetekend dat de begeleiding van ESA-programma’s
vanuit de lidstaten een specifieke inzet vergt, die niet één-op-één gerelateerd kan
worden aan de hoogte van de nationale bijdrage aan deze programma’s. Een
kanttekening over de vergelijking met België en VK is op zijn plaats omdat deze
landen aanzienlijk meer geld voor ESA-programma’s ter beschikking stellen. De door
de onderzoekers vergeleken output per medewerker valt daardoor verhoudingsgewijs
minder gunstig uit voor NSO.
Ad c.: Aanbevelingen met betrekking tot de inplaatsing in Agentschap NL
10. NSO kan het beste ingebed blijven binnen Agentschap NL wat betreft de
bedrijfsvoering. Ze is te klein om als zelfstandige organisatie te functioneren.
Reactie: NSO blijft een zelfstandig onderdeel binnen de RVO-organisatie. Binnen RVO
wordt NSO organisatorisch en beheersmatig ondergebracht bij de directie
Internationale Programma’s. Het NSO-Convenant en het mandaat voor de directeur
van NSO blijven ongewijzigd van kracht. Naar buiten toe (‘front-office”) blijft NSO als

11.

12.

13.

14.

15.

zelfstandig onderdeel van RVO optreden, terwijl de beheersmatige zaken (‘backoffice) zoveel mogelijk betrokken worden van de RVO-organisatie.
NSO dient optimaal gebruik te maken van de RVO-diensten om duplicatie van
activiteiten te vermijden. Dit scheelt overheadtaken en biedt NSO meer ruimte voor
het uitvoeren van haar primaire taken.
Reactie: deze aanbeveling wordt opgevolgd. De directeur van NSO en de directeur
Internationale Programma’s van RVO hebben hierover in het voorjaar van 2014
nadere afspraken gemaakt.
Convenantafspraken over relatie NSO en RVO, alsmede afspraken tussen directies
van RVO en NSO actiever onder de aandacht brengen, zowel binnen RVO, NSO als bij
de leden van de Stuurgroep NSO.
Reactie: de voorzitter van de Stuurgroep NSO draagt er zorg voor dat dit gebeurt.
NSO volgt voor de ontwikkeling van het kostenniveau de reguliere ontwikkeling
binnen RVO. EZ dient deze kritisch te volgen en te beoordelen. Er dient een jaarlijks
gesprek hierover plaats te vinden tussen de SG van EZ, de voorzitter van de
Stuurgroep NSO en de directeur NSO.
Reactie: als onderdeel van RVO volgt NSO de ontwikkeling van de tarieven van RVO.
Dit om verwarring en shoppinggedrag van externe opdrachtgevers te vermijden.
Jaarlijks stelt de SG van EZ de tarieven van RVO vast in overleg met de andere
opdrachtgevers van RVO. Uiteraard voeren de voorzitter van de Stuurgroep NSO en
de directeur van NSO ook geregeld gesprekken over de ontwikkeling van de tarieven
en de consequenties hiervan voor de activiteiten van NSO. Het aanbevolen
gesprek met de SG van EZ kan één keer per jaar plaatsvinden.
Deelname van directeur NSO aan het RVO-managementoverleg (voor wat betreft
bedrijfsvoering aspecten).
Reactie: de directeur Internationale Programma’s en de directeur NSO hebben
periodiek afstemmingsoverleg. Verder neemt NSO deel aan het MT van de directie
Internationale Programma’s, in het bijzonder wat betreft de synergie in de
activiteiten van RVO en NSO.
Expliciete zoekopdracht voor directeuren van NSO en RVO naar mogelijkheden om
synergie te realiseren, zowel op inhoudelijke punten als bij de bedrijfsvoering.
Reactie: in overleg met directeur NSO en de directeur Internationale Programma’s
van RVO wordt de inhoudelijke en de bedrijfsmatige integratie van NSO in de nieuwe
RVO vorm gegeven.

Ad d.: Aanbevelingen m.b.t. de relatie met EZ
16. Tenminste één maal per jaar zal rechtstreeks contact plaatsvinden tussen de minister
van EZ en de directeur NSO op basis van gestructureerde agenda (voortgang
meerjarenplanning).
Reactie: deze aanbeveling wordt overgenomen. Uiteraard vindt zeer frequent
ambtelijke afstemming plaats tussen EZ en NSO.
17. EZ is/blijft Head of Delegation van de Nederlandse delegatie naar de ESA-Raad op
het niveau (plaatsvervangend) DG. NSO moet een vooraanstaande positie in de
delegatie krijgen.
Reactie: De plaatsvervangend DG Bedrijfsleven & Innovatie is al jaren de
Nederlandse Head of Delegation naar de ESA-Raad. Een directielid van NSO is lid van
de Nederlandse delegatie naar de ESA-Raad, alsmede adviserend lid van de
Nederlandse delegatie naar de ESA-Raad van Ministers.
18. Liaisonfunctie creëren tussen EZ en NSO voor beleidsinhoudelijke synergie met het
topsectorenbeleid, opdat NSO daarin de belangen van de ruimtevaartsector behartigt.
Daarvoor NSO ruimte bieden.
Reactie: deze aanbeveling wordt overgenomen. Zie ook de reactie op aanbeveling 2.

i

Aanbiedingsbrief aan TK: http://www.tweedekamer.nl/downloads/document/index.jsp?id=d8c56c0d-63be-4a10-9c8b-

3b0e32ad3569&title=Aanbieding

link naar rapport: http://www.tweedekamer.nl/downloads/document/index.jsp?id=d3e366bf-ee5d-4341-a57215342b341fe9&title=Evaluatierapport