Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2014–2015

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2050
Vragen van de leden Leijten en Van Gerven (beiden SP) aan de Minister van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport over het bericht «Kleine ziekenhuizen: Grote
Financiële nood» (ingezonden 23 maart 2015).
Antwoord van Minister Schippers (Volksgezondheid, Welzijn en Sport)
(ontvangen 23 april 2015). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar
2014–2015, nr. 1927
Vraag 1
Wat is uw reactie op het bericht «Kleine ziekenhuizen: Grote Financiële
nood»?1
Antwoord 1
Ik ken het bericht en het BDO-rapport. Zoals ik heb aangegeven in de
antwoorden op de vragen van de Kamerleden Dik-Faber (CU) en Slob (CU)
over de financiële situatie van kleine ziekenhuizen (d.d. 25 maart 2015) is het
belangrijk dat wanneer een ziekenhuis in financiële problemen verkeert,
ziekenhuizen hun bedrijfsvoering snel op orde te krijgen. Bestuurders van
zorginstellingen in Nederland hebben de vrijheid om keuzes te maken die
bijdragen aan verantwoorde zorgverlening. Daarbij zijn de bestuurders ook
verantwoordelijk voor de financiële consequenties van die keuzes.
Vraag 2
In totaal zijn 74 ziekenhuizen onderzocht; welke ziekenhuizen zijn niet in de
analyse meegenomen en waarom niet?
Antwoord 2
BDO geeft in haar rapportage aan dat van een vijftal ziekenhuizen op
31 januari 2015 nog geen jaardocumenten beschikbaar waren. Daarnaast
heeft de analyse van BDO enkel betrekking op de algemene ziekenhuizen, de
UMC’s zijn niet meegenomen.

1

ah-tk-20142015-2050
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2015

Medisch Contact, 5 maart 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

1

Vraag 3
Zijn er bepaalde regio’s in Nederland waar verhoudingsgewijs veel ziekenhuizen in de problemen zitten? Zo ja, welke regio’s zijn dat en wat zijn daar de
voorspellingen als het gaat om het behoud van goede en goed bereikbare
ziekenhuiszorg in die regio?
Antwoord 3
De ziekenhuizen die onderaan de lijst van het BDO-rapport staan, liggen
verspreid over Nederland.
Vraag 4
Deelt u de mening van de accountantsorganisatie BDO, de organisatie die dit
onderzoek uitvoerde, die in eerste aanleg positief is over de financiële
prestaties van de ziekenhuizen, ondanks de constatering dat twintig procent
van de ziekenhuizen in de gevarenzone verkeert? Zo ja, waarom? Is twintig
procent van de ziekenhuizen dat in de problemen zit daadwerkelijk iets om
positief over te zijn? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 4
Dat 20% van de ziekenhuizen niet goed scoort in de rapportage van BDO is
niet iets om positief over te zijn. Ook niet omdat het voor een groot deel
kleine ziekenhuizen betreft. Algemene ziekenhuizen, vaak kleiner van omvang,
hebben een belangrijke rol in de regio. Zij zijn doorgaans goed gepositioneerd voor het dichtbij leveren van medisch specialistische zorg. Deze
regionale algemene ziekenhuizen kunnen zich nog meer ontwikkelen tot
voorzieningen waarin, in samenspraak met ketenpartners in de buurt – de
eerste lijn, de langdurige zorg en andere ziekenhuizen in de regio – een groot
volume aan laag complexe (medisch specialistische) zorg geleverd wordt.
Deze ontwikkeling is nodig om te voorkomen dat dergelijke kleinere
algemene ziekenhuizen, die belangrijk zijn voor de bereikbaarheid van zorg,
verdwijnen. Dat zou het geval kunnen zijn als ze niet meer kunnen voldoen
aan de noodzakelijkerwijs steeds strenger wordende normen voor kwaliteit
van complexe zorg en ze zich ook niet heroriënteren op hun profiel. Ik vind
het essentieel dat er een stevige basisinfrastructuur in de regio is.
Vraag 5
Hoe verklaart u dat het gemiddelde cijfer van ziekenhuizen op de stresstest
ten opzichte van 2012 een stuk gestegen is, hetgeen klinkt als een positieve
ontwikkeling? Waren er toen dan ook meer ziekenhuizen die financieel in de
problemen zaten? Kunt u deze ontwikkeling uitgebreid duiden?2
Antwoord 5
De BDO «stresstest» is een gewogen gemiddelde van vijf kengetallen. Het
gaat daarbij om de solvabiliteit, current ratio, rendement, debt service
coverage ratio en rentabiliteit. Ziekenhuizen scoren op basis van deze
kengetallen gemiddeld genomen beter in 2013 in vergelijking met 2012.
Belangrijke opmerking die hierbij gemaakt moet worden is dat dit een
gemiddelde ontwikkeling is die voor elk ziekenhuis verschillend uitpakt. Zo
zijn er aan de ene kant ziekenhuizen die in de BDO analyse 2012 een
«onvoldoende» scoren en nu «voldoende» op basis van de gekozen
kengetallen en aan de andere kant ziekenhuizen die op basis van de gekozen
analyse minder goed scoren dan het jaar ervoor. Op basis van de analyse van
BDO is het aantal ziekenhuizen met een «onvoldoende» afgenomen ten
opzichte van 20123.
Het is relevant om op te merken dat BDO aangeeft dat er twee kanttekeningen moeten worden geplaatst bij het gebruik van de kengetallen. Ten eerste
is een kengetal slechts een momentopname. Verder bieden de verslaggevingsregels diverse keuzemogelijkheden op het gebied van waardering van
balansposten en bepaling van het resultaat, waardoor kengetallen niet zonder
meer onderling vergelijkbaar zijn.

2
3

http://www.bdo.nl/nl/publicaties/documents/bdobenchmarkziekenhuizen2015.pdf
Zie bijlage II bij de BDO rapportage

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

2

Vraag 6
Hoe reageert u op het advies van accountsorganisatie BDO aan de kleine
ziekenhuizen «om zelf de regie in handen te nemen»? Bent u van mening dat
kleine ziekenhuizen dat op dit moment nog onvoldoende doen? Hebben
kleine ziekenhuizen hier wel voldoende mogelijkheden voor? Kunt u hierbij de
conclusie uit het artikel meenemen dat «al hebben ziekenhuizen gemiddeld
genomen hun financiële positie verbeterd, ze blijven sterk afhankelijk van
andere partijen; feitelijk liggen veel ziekenhuizen aan het infuus van de
zorgverzekeraars en de banken»?4
Antwoord 6
Bij kleine ziekenhuizen staat, gemiddeld genomen, de vermogens- en
liquiditeitspositie meer onder druk. Door hun omvang zitten kleine ziekenhuizen relatief vaker in de «gevarenzone». Er zijn minder schaalvoordelen en
kleinere buffers om tegenslagen op te vangen. Aan de andere kant: als ze
zichzelf een goed, overzichtelijk profiel aanmeten en een goed (financieel)
management hebben, dan is het zeker haalbaar om financieel gezond te
blijven. Dat veel ziekenhuizen afhankelijk zijn van extern vermogen is geen
nieuws. Het wetsvoorstel vergroting investeringsmogelijkheden in de zorg
beoogt het eigen vermogen van ziekenhuizen te vergroten en zodoende de
afhankelijkheid van banken te reduceren. Ik acht het van groot belang dat we
ziekenhuizen daar voor meer mogelijkheden geven.
Vraag 7
Wat zegt de ranglijst van ziekenhuizen als in het onderzoeksrapport staat:
«Een kengetal is slechts een momentopname, verder bieden de verslaggevingsregels diverse keuzemogelijkheden (...), waardoor kengetallen niet
zonder meer onderling vergelijkbaar zijn»? Hoe serieus moet deze ordening
van ziekenhuizen volgens u worden genomen? Welke harde conclusies
kunnen op basis van het onderzoek worden getrokken?
Antwoord 7
Zoals het rapport al aangeeft: de analyse is een momentopname en zijn er
keuzes binnen de verslaggevingregels die ziekenhuizen kunnen maken en die
de vergelijkbaarheid tussen ziekenhuizen beïnvloeden. Ik heb aan deze
kanttekeningen niets toe te voegen.
Vraag 8
Als de ranglijst van accountantsorganisatie BDO wordt aangehouden, zijn het
dan enkel of vooral kleine ziekenhuizen die het slecht doen? Zijn er ook kleine
ziekenhuizen die het juist erg goed doen, en zijn er bepaalde aspecten
waarop deze kleine ziekenhuizen (opvallend vaak) verschillen van slechter
scorende kleine ziekenhuizen?
Antwoord 8
Volgens het BDO rapport zijn kleinere ziekenhuizen meer dan gemiddeld
vertegenwoordigd in de laagste regionen van de rangschikking: 6 van de 10
ziekenhuizen onderaan de ranking zijn kleine ziekenhuizen. Er zijn ook kleine
ziekenhuizen die het goed doen op de ranglijst van het BDO-rapport, zoals het
Bovenij ziekenhuis, het Wilhelmina ziekenhuis Assen en het Waterlandziekenhuis. Uit deze rapportage kan ik niet opmaken op welke aspecten deze goed
en slecht presterende ziekenhuizen uit het BDO-rapport met elkaar verschillen.
Vraag 9
Er is nog veel onzekerheid in de (ziekenhuis)zorgsector, die mede wordt
veroorzaakt doordat nog niet helder is wat u gaat doen op het gebied van het
verrekenen van kosten voor overproductie en het al dan niet inzetten van het
macrobeheersinstrument; wanneer gaat u duidelijkheid brengen in deze
onzekerheden? Welke onzekerheden, die niet in het artikel worden genoemd,
onderscheidt u verder?

4

Zorg en ziekenhuiskrant, 25 februari 2015: Ziekenhuizen in gevarenzone

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

3

Antwoord 9
Over het macrobeheersinstrument heb ik uw Kamer geïnformeerd met brief
van 31 maart 2015.
Vraag 10
Op welke termijn komt meer duidelijkheid over de aanpassing van de
regeling voor de beschikbaarheidstoelage, zoals genoemd in uw aanpak van
«Curatieve zorg in krimpregio’s»? Hoeveel ziekenhuizen verwacht u dat er dan
in aanmerking komen voor de beschikbaarheidsbijdrage, en zijn dat met
name ziekenhuizen die nu in de problemen zitten? Gaat deze beschikbaarheidstoelage de (in het artikel genoemde) problemen oplossen?5
Antwoord 10
Ik zal uw Kamer nog in mei een voorhangbrief toezenden over de aanpassing
van de criteria voor de beschikbaarheidbijdrage voor spoedeisende hulp en
acute verloskunde. Ik kies er voor de beschikbaarheidbijdrage te behouden en
zal de NZa een aanwijzing geven om in haar beleidsregel het criterium
«overmachtsituatie zorgverzekeraars» te schrappen. Dit betekent dat enkel de
voorwaarden zoals gehanteerd in het Besluit beschikbaarheidbijdrage WMG
gelden voor het verkrijgen van een beschikbaarheidbijdrage. Maar het blijft
de verantwoordelijkheid van de NZa om op basis van haar (aangepaste)
beleidsregels individuele aanvragen voor een beschikbaarheidbijdrage te
toetsen en indien aan de voorwaarden wordt voldaan een beschikbaarheidbijdrage toe te kennen. Ik ga niet over deze individuele beslissingen.
Vraag 11
Hoe reageert u op de opmerking van BDO «dat de Minister het macrobeheersinstrument kan gebruiken om het zorglandschap versneld te saneren; ze
heeft dan wel wat uit te leggen, maar aan de andere kant is het de vraag of
jarenlang doormodderen met slecht renderende ziekenhuizen in haar beleid
past»?
Antwoord 11
Ik kan en ga het macrobeheersinstrument (mbi) niet gebruiken om, zoals BDO
dit beschrijft, het «zorglandschap versneld te saneren». Het mbi is een
instrument dat ik als «ultimum remedium» achter de hand heb om eventuele
overschrijdingen van het beschikbare macrokader terug te halen. Hieraan
gaat zorgvuldige besluitvorming aan vooraf, zoals afgesproken met veldpartijen in het bestuurlijk hoofdlijnenakkoord. Ik verwijs hiertoe naar mijn brief
van 31 maart 2015.

5

Kamerstuk 29 247, nr. 200

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

4