Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2010–2011

29 675

Zee- en kustvisserij

Nr. 118

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN INFRASTRUCTUUR EN
MILIEU
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 15 juni 2011
Graag geef ik u een nader antwoord op de vraag of een rijksbestemmingsplan nodig is bij het sturen op inhoudelijke doelen voor de
Noordzee. Hiermee geef ik, mede namens de staatssecretaris van
Economische Zaken, Landbouw en Innovatie invulling aan de motie
Polderman.1
In de motie wordt gesteld dat ruimtelijke sturing bijdraagt aan het behoud
en herstel van de mariene natuur, mede in afweging met andere ruimtelijke claims. Het Rijk zou onvoldoende de mogelijkheden gebruiken om
beleid op de Noordzee te realiseren en de regering wordt daarom in de
motie verzocht te werken aan de borging van planologische claims via
een rijksbestemmingsplan.
Met de Kamer onderschrijf ik het belang van een goed ruimtelijk beleid op
de Noordzee. De Wet ruimtelijke ordening (Wro) biedt de mogelijkheid om
een rijksbestemmingsplan vast te stellen voor de Noordzee. Van deze
betrekkelijk nieuwe mogelijkheid is tot nu toe geen gebruik gemaakt voor
het ruimtelijk beleid ten aanzien van de Noordzee.
Naar aanleiding van de motie heb ik mij gebogen over de eventuele
toegevoegde waarde van een rijksbestemmingsplan voor de Noordzee en
gekeken naar de praktische, juridische en organisatorische implicaties.
Mijn conclusie is dat een rijksbestemmingsplan geen meerwaarde biedt
ten opzichte van het huidige stelsel. Hieronder ga ik in op de borging van
het ruimtelijk (natuur)beleid voor de Noordzee met het huidige stelsel in
vergelijking met een rijksbestemmingsplan.
Het bestaande stelsel voor ruimtelijk natuurbeleid

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009,
29 675, nr. 54.

Sinds de motie uit 2008 is het nodige veranderd in de regelgeving en het
beleid voor de Noordzee. De Waterwet die eind 2009 in werking is
getreden, bevat een verplichting om het Noordzeebeleid op te nemen in

kst-29675-118
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 29 675, nr. 118

1

1

het nationaal waterplan (NWP). De Nederlandse regelgeving en het beleid
geven uitvoering aan Europese en andere internationale verplichtingen.
Zo zijn de Kaderrichtlijn water (KRW) en de Kaderrichtlijn mariene
strategie (KRM) geïmplementeerd op grond van de Waterwet. Zodra het
wetsvoorstel tot wijziging van de Natuurbeschermingswet 1998 en de
Flora- en faunawet door de Tweede en Eerste Kamer is aanvaard, zullen
deze wetten van toepassing zijn in de Nederlandse EEZ en daarmee zijn
de Vogel- en Habitatrichtlijn (VHR) geïmplementeerd voor dat deel van de
Noordzee.1 In de 12-mijlszone zijn beide wetten op dit moment al van
toepassing.
Het ruimtelijke beleid voor de Noordzee is neergelegd in het NWP
2009–2015. Functies zoals natuur, windenergie, scheepvaart en
zandwinning hebben waar nodig een eigen plaats gekregen. Het NWP
geeft de kaders voor een duurzaam, ruimte-efficiënt en veilig gebruik van
de Noordzee in evenwicht met het mariene ecosysteem, zoals vastgelegd
in de KRW, de KRM, OSPAR en de VHR. Het Nederlandse deel van de
Noordzee is een kerngebied van de ecologische hoofdstructuur. De Natura
2000-gebieden en andere ruimtelijk bestemde gebieden zijn opgenomen
op de structuurvisiekaart van de Noordzee in het NWP. Daarmee is de
ruimtelijke afbakening van de gebieden voor alle belanghebbenden
duidelijk. De Habitatrichtlijngebieden zijn in december 2008 aangemeld bij
de Europese Commissie. De Natura 2000-gebieden zijn in februari 2009
gemeld bij het OSPAR-secretariaat als Marine Protected Area. Voor de
Natura 2000-gebieden Noordzeekustzone en de Vlakte van de Raan
worden momenteel beheerplannen opgesteld. Nadat de in aanmerking
komende Natura 2000-gebieden in de EEZ (Doggersbank, Klaverbank en
Friese Front) zijn aangewezen, worden ook voor deze gebieden beheerplannen opgesteld. Deze beheerplannen brengen het gebruik van het
gebied in overeenstemming met de voor die gebieden vastgestelde
instandhoudingdoelen voor natuur. Zo wordt ook visserij in overeenstemming gebracht met de instandhoudingdoelen conform Europese en
nationale regelgeving. Voor nieuwe activiteiten, die een mogelijk
significant effect hebben op een Natura 2000-gebied, geldt het afwegingskader van artikel 6 van de Habitatrichtlijn.
In het kader van vergunningverlening op grond van onder andere de
Waterwet en de Ontgrondingenwet voor activiteiten op zee wordt het
belang van een goede ruimtelijke ordening gewogen. Het NWP als
beleidsplan en structuurvisie, waarin ruimtelijke claims en keuzes zijn
opgenomen, biedt daarvoor het relevante kader. Het Integraal Beheerplan
Noordzee 2015 (IBN) zal op grond van het NWP worden herzien met een
nadere uitwerking van de bestaande beleidsregels. Het IBN is het
toetsingskader voor vergunningverlening in het kader van Waterwet
waarbij de bescherming van de natuurwaarden in ogenschouw wordt
genomen.
Een rijksbestemmingsplan op grond van de Wro
1

Wetsvoorstel voor het van toepassing
verklaren van de Natuurbeschermingswet
1998 en de Flora- en Faunawet in de EEZ,
Kamerstukken II, 2009/10, 32 002. Tot de
inwerkingtreding heeft het beschermingsregime van de Habitatrichtlijn (art. 6 lid 2, 3 en
lid 4) rechtstreekse werking voor Habitatrichtlijngebieden en aangewezen Vogelrichtlijngebieden en vindt afweging van het natuurbelang in ieder geval plaats via de
watervergunning op grond van de Waterwet.
2
Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

Met betrekking tot de juridische aspecten van ruimtelijke ordening op zee,
waaronder de doeltreffendheid van het bestaand instrumentarium en de
eventuele rol van een rijksbestemmingsplan is een extern rapport
opgesteld (zie bijlage bij deze brief)2. In het juridisch rapport wordt
bevestigd dat met het bestaande stelsel, op grond van duidelijk vastgesteld rijksbeleid, ruimtelijke ordening op zee via de vergunningverlening
voldoende kan worden geëffectueerd.
De Wro biedt de mogelijkheid van het vaststellen van een rijksbestemmingsplan voor de territoriale zee en de EEZ van Nederland. Een
bestemmingsplan op zee kan echter niet exact dezelfde rol vervullen als
een bestemmingsplan op land. Op zee is het Rijk het bevoegde gezag.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 29 675, nr. 118

2

Beleid op de Noordzee is daarmee zelfbindend en er is geen sprake van
privaat grondeigendom, vaststelling van een bestemmingsplan is niet
vereist om nationale belangen ruimtelijk te borgen. De nationale
rechtsmacht met betrekking tot de Nederlandse EEZ is beperkt tot de in
het VN-zeerechtverdrag opgesomde aangelegenheden.1 Rechten en
plichten van andere staten in de Nederlandse EEZ moeten worden
gerespecteerd. Dit betekent dat zaken als scheepvaart of het leggen van
transitkabels en -leidingen niet of slechts beperkt nationaal kunnen
worden gereguleerd. Het Gemeenschappelijk Visserijbeleid verhindert
daarnaast nationale regulering – al dan niet in de vorm van een bestemmingsplan – van de visserij in de EEZ.
Een bestemmingsplan is bedoeld als middel om ruimtelijke ontwikkelingen te sturen vanuit een integrale ruimtelijke afweging. Op aangegeven
locaties worden bepaalde activiteiten toegelaten, waarbij andere zijn
uitgesloten. Een bestemmingsplan biedt daarmee voor het afwegen van
belangen op zee minder flexibiliteit dan het huidige stelsel. Flexibiliteit op
zee acht ik belangrijk, omdat niet alle activiteiten vooraf bekend zijn en
ook niet altijd vooraf is aan te geven op welke locaties dergelijke
activiteiten of innovaties kunnen plaatsvinden en of zij zijn te combineren
met ander gebruik. Omwille van efficiënt gebruik van de zee wil ik nieuwe
vormen van meervoudig ruimtegebruik op een doeltreffende wijze
mogelijk maken. Het beleid zoals neergelegd in het NWP en uitgewerkt in
beleidsregels, biedt hiertoe de gewenste ruimte.
Conclusie
In het licht van bovenstaande overweging zie ik geen aanleiding om toe te
werken naar een rijksbestemmingsplan voor de Noordzee. Het vaststellen
van een rijksbestemmingsplan biedt op dit moment geen meerwaarde
voor het dienen van de natuurdoelen of het afwegen van ruimteclaims.
Nu het huidige stelsel voldoende voorziet in mogelijkheden voor
ruimtelijke sturing zijn de extra regulering, administratieve lasten voor
bedrijven en de bestuurslasten die een rijksbestemmingsplan voor de
Noordzee met zich mee zou brengen, niet gerechtvaardigd.2 Het Noordzeebeleid en het instrumentarium (onder andere met het oog op natuurbescherming) zullen worden geëvalueerd bij de herziening van het NWP
in 2015.
De staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu,
J.J. Atsma

1

Artikel 56 VN Zeerechtverdrag.
Voordat een rijksbestemmingsplan kan
worden gemaakt moet er ingevolge artikel
10.3 Wro eerst een algemene maatregel van
bestuur worden opgesteld. Overigens is
gebleken dat sprake is van enige wetstechnische tekortkomingen in de Wro als gevolg van
recente wetswijzigingen. Deze zouden moeten
worden verholpen voordat een rijksbestemmingsplan tot stand kan komen.
2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 29 675, nr. 118

3