Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

34 172

Initiatiefnota van de leden Agnes Mulder en
Omtzigt over late betalingen:
«Leverancierskrediet na 2 maanden niet langer
gratis»

Nr. 2

INITIATIEFNOTA
Rekeningen betaal je op tijd. Dit is een normaal principe. Voor het
handelsverkeer is het essentieel dat betalingsafspraken worden
nagekomen. Om dit te garanderen is sinds 16 maart 2013 een wet in
werking getreden: «De wet bestrijding van betalingsachterstand bij
handelstransacties». In de praktijk blijkt dat deze wet op belangrijke
onderdelen tekort schiet. Afnemers maken misbruik van de uitzonderingsclausules. Er worden betalingstermijnen afgedwongen die de 60 dagen
ruimschoots overschrijden. De normale termijn volgens de wet is
30 dagen, met uitloop tot 60 dagen.
Het MKB zit in een afhankelijke positie ten opzichte van haar afnemers en
is niet in staat om bij overeenkomsten haar recht op een normale
leveringstermijn af te dwingen. Hierdoor wordt het MKB gedwongen om
een krediet te verschaffen aan haar afnemers, het leverancierskrediet.
Deze initiatiefnota doet een concrete oplossing om de problemen met
excessief late betalingstermijnen tegen te gaan zonder de contractvrijheid
van beide partijen in te perken. Het voorstel neemt het financiële voordeel
voor de afnemer weg om een leverancierskrediet af te dwingen. De
wettelijke handelsrente gaat van rechtswege gelden indien de betalingstermijn de 60 dagen overschrijdt.
Inleiding
De initiatiefnota gaat in op het probleem van late betalingen. Verschillende bedrijven en overheden betalen facturen te laat. Om dit probleem
op te lossen is er een Europese Richtlijn betreffende de bestrijding van
late betalingen (Richtlijn 2011/7/EU) opgesteld. In Nederland heeft de
implementatie plaatsgevonden op 16 maart 2013. Problemen blijven zich
echter voordoen, waarbij een groot knelpunt ligt bij betalingen van het
grootbedrijf aan het midden- en kleinbedrijf.
Er is sprake van een onwenselijke situatie waarbij grote bedrijven een
kredietfaciliteit bedingen bij hun leveranciers door contractueel langere
betalingstermijnen af te spreken dan de normale termijn van 60 dagen.
Ten koste van het MKB ontstaat hierdoor een «leverancierskrediet» voor
het grootbedrijf. Dit leverancierskrediet is gratis. Voor het grootbedrijf is

kst-34172-2
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 172, nr. 2

1

het een bewuste keuze om betalingstermijnen op te rekken en daarmee de
eigen kredietfaciliteit bij hun bank minder te gebruiken. Hierin ligt een
aanzienlijk kostenvoordeel voor het grootbedrijf verscholen. Deze kosten
worden afgewend op het MKB. Vanwege de machtspositie van het
grootbedrijf als afnemer zijn ondernemers niet in staat om bij contractonderhandelingen een normale betalingstermijn van 60 dagen af te spreken
voor de door hen geleverde goederen of diensten.
Het afwentelen van de kosten op het MKB is slecht voor de Nederlandse
economie als geheel. Het MKB heeft meer moeite om zich te financieren
ten opzichte van het grootbedrijf. Met name werkkapitaal is lastig te
financieren. Late betalingen hebben een keteneffect en zetten de
liquiditeitspositie van het MKB verder onder spanning.
De financiering van het MKB staat dan ook terecht al geruime tijd hoog op
de agenda van de Tweede Kamer. Recentelijk heeft Minister Kamp het
Aanvullend Actieplan MKB Financiering gepresenteerd.
Het tegengaan van late betalingen is een maatregel die op korte termijn
de financieringspositie van het MKB kan verbeteren. De indieners zien het
tegengaan van late betalingstermijnen dan ook als essentiële schakel om
de MKB als motor van de Nederlandse economie weer op volle toeren te
laten draaien.
De indieners zetten met deze initiatiefnota een concrete oplossing uiteen
om het probleem van late betalingen aan te pakken. Hierbij wordt geen
inbreuk gemaakt op de contractvrijheid.
Het voorstel van de indieners is om bij betalingstermijnen van langer dan
60 dagen de wettelijke rente van rechtswege te doen gelden. Dit is een
effectieve en eenvoudige manier om de financiële prikkel weg te nemen
voor de afnemer om de betalingstermijnen te rekken.
Binnen de huidige wetgeving worden leveranciers gedwongen om
betalingstermijnen overeen te komen die de normale termijn van
60 dagen overschrijden. Afnemers maken een bewuste beleidskeuze om
met het oogpunt op financieel voordeel laat te betalen. Hierdoor dwingen
zij bij hun leveranciers een kredietfaciliteit af. Met het voorstel van de
indieners is deze kredietfaciliteit niet langer gratis.
Volgens het voorstel van de indieners gaat de wettelijke rente alleen
gelden indien de overeenkomst wordt gesloten tussen een grote
onderneming en een MKB-onderneming. Om te bepalen welke bedrijven
onder het voorstel vallen hanteren de indieners de Europese regels1 voor
de definitie van het MKB.
1. Aanleiding en doel
Het MKB lijdt sterk onder facturen die te laat worden betaald. Te late
betalingen vormen voor MKB bedrijven een risico en een grote
kostenpost. Het leidt tot liquiditeitsproblemen, doordat zij zelf betalingsachterstanden krijgen of rood staan bij de bank. Veel kleinere bedrijven
hebben namelijk geen buffer om uitblijvende inkomsten op te vangen. In
het ergste geval kan het bedrijf zelfs failliet gaan. Daarnaast moeten MKB
bedrijven duur geld lenen indien ze hun werkkapitaalpositie gezond willen
houden.

1

Rijksdienst voor Ondernemend Nederland, Handleiding definitie MKB, 1 mei 2014. http://
www.rijksoverheid.nl/documenten-en-publicaties/brochures/2014/05/01/handleiding-definitiemkb.html.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 172, nr. 2

2

Op dit moment bestaat er voor grote bedrijven een prikkel om niet op tijd
te betalen. Late betalingen leveren rentevoordeel op en werkkapitaal dat
kan worden gebruikt om dure investeringen te doen, zoals overnames.
Vaak zijn grotere bedrijven in de positie om langere betalingstermijnen af
te dwingen. Kleinere bedrijven durven grote opdrachtgevers vaak niet aan
te spreken op betalingsachterstanden uit angst de klant kwijt te raken.
Een brede politieke wil in de Tweede Kamer en bij de ministeries.
In de Tweede Kamer wordt breed gedragen dat het laat betalen door
bedrijven en overheden een probleem vormt. In de Tweede Kamer is het
besef doorgedrongen dat tijdige betaling van rekeningen van wezenlijke
invloed is op de financiële positie van ondernemingen. Vele partijen
hebben hier specifiek aandacht voor gevraagd. Voorbeelden zijn onder
meer de motie Ziengs/Schouten2 over verbetering van het betaalgedrag
van overheidsdiensten en gemeenten, de motie Dijkgraaf3 c.s. over
ongewenste overschrijding van wettelijke betalingstermijnen voor
transacties tussen bedrijven onderling, de motie Graus4 over het
beschermen van ondernemers tegen wanbetalende gemeenten, de
schriftelijke vragen van het lid Gesthuizen5 over de betaaltermijnen van
gemeenten, de mondelingen vragen van het lid Verhoeven6 over het effect
van de wet late betalingen en de vragen van het lid Nijboer aan Ministers
Kamp en Dijsselbloem tijdens het algemeen overleg kredietverlening van
4 februari 20157. De indieners wijzen verder op de initiatiefnota «Een
eerlijke boterham, over het versterken van de voedselketen»8 van het lid
Geurts. In deze initiatiefnota worden de problematieken omtrent late
betalingen en de afhankelijkheid van leveranciers van enkele afnemers
helder uiteengezet.
De betaaltermijnen die door de overheid worden gerealiseerd staan al
enige tijd terecht in de belangstelling van de Kamer en de verschillende
Ministers. Met name omdat de overheid op dit punt een voorbeeldfunctie
heeft te vervullen. In de afgelopen jaren zijn hier ook maatregelen
getroffen. De rijksoverheid monitort sinds 2009 de eigen gerealiseerde
betaaltermijnen. In 2014 hebben de Ministeries van Economische Zaken
en Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, de Vereniging van
Nederlandse Gemeenten, het Kwaliteitsinstituut Nederlandse Gemeenten
(KING) en VNONCW/MKB-Nederland ook een monitor9 voor gemeentelijke betaaltermijnen opgezet. Daarnaast zijn er andere initiatieven
ontstaan. De Nationale ombudsman heeft in december 2013 en januari
2014 een meldpunt10 opengesteld voor ondernemers om meldingen te
doen over het betaalgedrag van overheden. Of dit genoeg is moet nog
blijken, mogelijk zijn meer maatregelen gewenst.
Deze initiatiefnota geeft weer dat naast het laat betalen van overheden,
ook het laat betalen tussen bedrijven onderling een groot probleem
vormt. De indieners hopen dat ook op dit gebied stappen kunnen worden
gezet om de problemen met late betalingen aan te pakken.

2

Kamerstuk 33 750 XIII, nr. 31.
Kamerstuk 34 000 XIII, nr. 42.
4
Kamerstuk 32 637, nr. 128.
5
Tweede Kamer der Staten-Generaal, Aanhangsel bij de handelingen, Vergaderjaar 2009–10,
2698.
6
Tweede Kamer der Staten-Generaal, Vergaderjaar 2013/14, 2013Z23823.
7
http://fd.nl/economie-politiek/1091403/pvda-dringt-aan-op-kortere-betalingstermijnen.
8
Kamerstuk 34 004, nr. 2, http://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/detail?id=2014D29127.
9
Brief 31 oktober 2014 met Kamerstuknummer 34 000 B, nr. 14.
10
Brief 4 juli 2014 met Kamerstuknummer 33 750 VII, nr. 66.
3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 172, nr. 2

3

Het uiteindelijke doel van het voorstel is dat MKB-ondernemers ook bij
transacties tussen bedrijven onderling binnen een normale termijn van
60 dagen de betaling ontvangen waar zij recht op hebben.
Problemen van late betalingen:
De jaarlijkse kosten van achterstallige betalingen worden geraamd op
2,5 miljard euro11. Het MKB heeft als gevolg van late betalingen meer
moeite om een sterke financiële positie op te bouwen. De liquiditeitspositie van ondernemingen komt verder onder druk te staan, de kasstroom
wordt onvoorspelbaarder en de ruimte voor bedrijven om slechtere
maanden op te vangen, of om juist snel investeringen te doen, wordt
kleiner. Het grootste probleem van late betalingen in dezen betreft het
effect op het werkkapitaal. Het moet worden opgemerkt dat bij de kleinste
bedrijven een onbetaalde factuur vaak direct leidt tot een persoonlijk
inkomensverlies van de ondernemer.
Het effect van late betalingen op het werkkapitaal:
Werkkapitaal is voor Nederlandse bedrijven de voornaamste reden om
vreemd vermogen aan te trekken12. Een totaal van 36% van het MKB
noemt dit als reden voor een banklening. Dit wordt mede bevestigd door
Minister Kamp in zijn Voortgangsreportage Ondernemingsfinanciering13
van 31 december 2014. Uit de Financieringsmonitor14 van Panteia van
november 2014 blijkt verder dat ondernemers geld lenen vanwege niet of
laat betaalde facturen.
Werkkapitaal is moeilijker te financieren voor banken dan investeringen of
overnames. Bij werkkapitaal is het daadwerkelijke onderpand lastig vast te
stellen – er worden bijvoorbeeld geen machines gekocht – en het is lastig
voor banken om na te gaan voor welke doeleinden het aangetrokken
vreemd vermogen wordt gebruikt.
Jaren van recessie en late betalingen:
De Nederlandse economie is in het jaar 2014 weer gaan groeien. Het
herstel is nog broos maar lichtpunten zijn zeker op te tekenen. Jaren van
recessie hebben een effect gehad op de betalingsmoraal van ondernemingen. Tegelijkertijd hebben late betalingen ook zelf een remmend effect
op de economie. Uit de European Payment Index 2014 blijkt dat 36% van
de bedrijven, vanwege de combinatie van de periode van recessie
enerzijds en late betalingen anderzijds, investeringen in het jaar 2014
hebben uitgesteld. Hierbij komt dat als gevolg van de recessie en late
betalingen een totaal van 41% van de Nederlandse ondernemingen
minder organische groei rapporteert15.
Late betalingen als ketenprobleem:
Bedrijven die in financiële problemen komen doordat zij worden geconfronteerd met late betalingen door afnemers hebben moeite om hun
eigen leveranciers te betalen. De late betaling van de eerste afnemer in de
keten heeft daardoor niet alleen effect op het eerste bedrijf, maar werkt
11

EY, «EU Late Payment Directive een papieren tijger.», Februari 2014; Het Financieele Dagblad,
«Late betalingen kwellen bedrijven», 6 november 2012.
Panteia – Financieringsmonitor – November 2014.
13
http://www.rijksoverheid.nl/documenten-en-publicaties/kamerstukken/2014/12/31/kamerbriefvoortgang-ondernemingsfinanciering.html.
14
http://www.rijksoverheid.nl/documenten-en-publicaties/rapporten/2014/11/15/
financieringsmonitor-2014–2-onderzoek-naar-de-financiering-van-het-nederlandsebedrijfsleven.html.
15
Intrum Justitia, Late Payment Index 2014.
12

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 172, nr. 2

4

door tot aan de afnemers van het bedrijf dat wordt benadeeld. De
voornoemde problemen van uitgestelde investeringen of gedwongen
leningen om de liquiditeitspositie te verbeteren verspreiden zich in de
gehele keten.
Late betalingen en de afhankelijkheid van enkele opdrachtgevers:
De problemen omtrent late betalingen nemen toe naarmate een ondernemer meer afhankelijk is van slechts enkele afnemers. Het is in de eerste
plaats de verantwoordelijkheid van het bedrijf om zich niet in een positie
te brengen waar de afhankelijkheid van één of enkele afnemers zeer groot
wordt. Echter, in sectoren zoals bijvoorbeeld Agro- en Food sector is het
niet ongebruikelijk dat een ondernemer aan slechts enkele grote multinationals of inkooporganisaties levert. Een ondernemer heeft dan geen
alternatief. Het stoppen van levering leidt dan tot een zeer grote daling
van de omzet. In deze gevallen zal een ondernemer zich schikken in het lot
en de late betaling accepteren om de klant niet te verliezen.
Zelfregulering werkt niet, de wet schiet te kort:
Er is vaak sprake van een ongelijkwaardige relatie tussen het MKB, in de
rol van leverancier, en het grootbedrijf, in de rol van afnemer. Dit speelt
vooral in die situaties waarin het aandeel van de leveringen in het totaal
aanzienlijk is en/of het product of dienst onvoldoende uniek is binnen een
zeer competitieve «kopersmarkt».
Leverancierskrediet kan door het grootbedrijf daarom feitelijk worden
afdwongen. Omdat leverancierskrediet «gratis» is komt het grootbedrijf in
haar kosten/baten afwegingen op een natuurlijke wijze tot een beleidskeuze waarbij het MKB de rekening krijgt. Zelfregulering is geen middel
om deze bewuste financiële beleidskeuzes ten koste van het MKB te
voorkomen. De indieners hebben nadrukkelijk overwogen of de bovenstaande problemen zijn te ondervangen door zelfregulering. In de ogen
van de indieners is zelfregulering niet toereikend. Dit wordt verder
onderstreept door Minister Kamp van Economische Zaken. Tijdens het
Algemeen Overleg in de Tweede Kamer over financiering van het
bedrijfsleven van 5 februari jongstleden gaf de Minister aan dat in het
bedrijfsleven eerder een trend naar verdere verlenging te bespeuren valt
dan een verkorting.
Dit wordt verder versterkt door onderzoek van adviesbureau EY. Uit het
rapport «EU Late Payment Directive, een papieren tijger»16 blijkt dat de
termijnen zoals gesteld in de Europese Richtlijn Late Betalingen door
inkopers nauwelijks wordt gezien als een belemmering om betalingstermijnen langer dan 60 dagen af te spreken. Uit het onderzoek komt naar
voren dat er slechts enkele gevallen bekend zijn waar een onredelijke
betalingstermijn van langer dan 60 dagen heeft geleid tot het opleggen
van invorderingskosten en het rekenen van rente door leveranciers17. De
belangrijkste reden hiervoor is de angst om de relatie te verstoren met
afnemers.
De implementatie van de Richtlijn Late Betalingen heeft op een aantal
punten geleid tot beter betalingsgedrag. Helaas verre van afdoende. Er is
in zekere mate sprake van druk op met name grote bedrijven om binnen
de termijn van 60 dagen te betalen uit angst voor reputatieschade. Vooral
financiële dienstverleners houden hierdoor rekening met de wettelijke

16
17

EY, «EU Late Payment Directive een papieren tijger.», Februari 2014.
Idem.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 172, nr. 2

5

termijnen18. Bij financiële instellingen speelt mee dat zij vaak niet alleen
afnemers zijn van producten en diensten maar – in hun rol in het
betalingsverkeer en kredietverstrekker – ook klant van hun eigen klanten.
In de maatschappij leeft er grote onvrede over het onderwerp late
betalingen. In het geval van bijvoorbeeld Hema, Albert Heijn en Plus,
waarbij eenzijdig de voorwaarden voor leveranciers werden gewijzigd,
heeft dit geleid tot krantenartikelen19. Eveneens een tekenend voorbeeld
hiervan is te vinden in de bouwsector, zoals een artikel in het FD recentelijk illustreerde20. Deze gevallen zijn exemplarisch voor het probleem en
laten tegelijkertijd zien dat zelfregulering geen optie is. Reputatieschade is
een drijver voor grote bedrijven die in de belangstelling staan. Het heeft
geen effect op het deel van de bedrijven dat zich niet aan de regels houdt
maar zich aan de aandacht weet te onttrekken. Bij leveranciers is er grote
angst om naar de rechter te stappen, laat staan naar de media, omdat zij
hierdoor het risico lopen hun klanten te verliezen.
Op dit laatste punt haken de indieners in met deze initiatiefnota. De wet
schiet tekort wat betreft het beschermen van de zwakkere partij in de
contractverhouding. De juiste oplossing wordt in het volgende deel van
deze initiatiefnota uiteengezet.
Rekenvoorbeeld
Situatie huidige wetgeving:
«Appelboer X levert voor een bedrag van 10.000,00 euro appels aan
supermarktketen Y. Dit doet Appelboer X zes keer per jaar. Supermarktketen Y heeft 100 vergelijkbare leveranciers waar gemiddeld
zes keer per jaar voor 10.000,00 euro appels worden gekocht.
Appelboer X levert aan kleine supermarkten uit de buurt en aan
particulieren. Een groot deel van de omzet van Appelboer X komt
echter van de grote supermarktketen. In de onderhandelingen over
de leveringen heeft Appelboer X een betalingstermijn van 90 dagen
moeten accepteren. Anders kreeg hij geen contract om te leveren.
Appelboer X weet dat hij recht heeft op een betalingstermijn van
maximaal 60 dagen. Hij besluit om het erbij te laten.
Appelboer X moet zes keer per jaar drie maanden op zijn geld
wachten. Hier probeert hij zoveel mogelijk rekening mee te houden.
In sommige periodes is het moeilijk. In de maand mei krijgen de
werknemers vakantiegeld, aan het einde van het jaar worden er
kerstpakketten gekocht en organiseert het bedrijf een teamuitje. In
deze periodes staat Appelboer X vaak een paar duizend euro rood.
Investeringen of onderhoudsuitgaven worden meestal gedaan in de
maand oktober, net na de derde betaling door Supermarktketen Y.
Dit blijkt de periode in het jaar te zijn dat het bedrijf er qua liquiditeit
het beste voorstaat.
Supermarktketen Y heeft besloten om alle leveranciers na 90 dagen
te betalen. De CFO is trots op de liquiditeitspositie van het bedrijf. De
rekening courant faciliteit bij de bank wordt vaak niet benut. De
voorganger betaalde na 60 dagen. De CFO vond dit onverstandig. De
wet kan ons eigenlijk niet tegenhouden. We kopen toch appels van

18

Idem.
http://fd.nl/Print/krant/Pagina/In_het_nieuws/19335/hema-wekt-woede-op.
20
http://fd.nl/ondernemen/1088595/bouwers-stellen-betalingen-uit.
19

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 172, nr. 2

6

onze leveranciers. Als wij zaken met ze doen, dan is dat per definitie
voor hen voordelig! Waarom zou je 30 dagen rente laten liggen?
Supermarktketen Y ontvangt 2% rente op het geld dat zij op de bank
zet. Een totaal van 600 leveringen per jaar à 10.000,00 euro per keer
vertegenwoordigt een uitgave van 6 miljoen euro per jaar aan
appels. Als supermarktketen Y alle betalingen 30 dagen uitstelt kan
zij dat bedrag voor 30 dagen op de bank zetten. Bij een bankrente
van 2% levert dit op jaarbasis 10.000,00 euro op. Supermarktketen Y
doet dit ook voor peren, bananen, aubergines en komkommers.
Doordat Supermarktketen Y een betalingstermijn is gaan hanteren
van 90 dagen heeft zij een forse extra winst kunnen maken.
2. Huidige wetgeving
Op 16 maart 2013 heeft de implementatie van de Europese Richtlijn
betreffende de bestrijding van late betalingen (Richtlijn 2011/7/EU) in
Nederland plaatsgevonden. Deze Richtlijn is geïmplementeerd middels
een wijziging van Boek 6 van het Burgerlijk Wetboek.
Deze wet heeft samenvattend tot doel om het negatieve effect van late
betalingen op de economische positie van het MKB tegen te gaan.
memorie van toelichting, vergaderjaar 2011–2012, kamerstuk 33 171, nr. 3,
pagina 1:
In de huidige richtlijn zijn maatregelen opgenomen om te late betaling bij
handelstransacties in de Europese Unie te voorkomen. In de praktijk zijn
deze maatregelen onvoldoende gebleken om betalingsachterstanden
tegen te gaan. Veel betalingen voor handelstransacties tussen ondernemingen of tussen ondernemingen en overheidsinstanties worden later
verricht dan contractueel is overeengekomen of in de algemene handelsvoorwaarden is vastgelegd. Betalingsachterstanden bemoeilijken het
financiële beheer van een onderneming en hebben een negatieve invloed
op de kaspositie, het concurrentievermogen en de levensvatbaarheid van
ondernemingen. Vertragingen in betaling van facturen kunnen leiden tot
liquiditeitsproblemen van een bedrijf en kunnen zelfs in het meest
ernstige geval een reeks faillissementen in de toeleveringsketen op gang
brengen. In tijden van economische neergang, wanneer de toegang tot
financiering lastiger is, laten de negatieve gevolgen van betalingsachterstanden zich nog sterker voelen. Dit geldt in het bijzonder voor kleine en
middelgrote ondernemingen (MKB). Zij zijn kwetsbaarder, omdat hun
alternatieve bronnen van kasgeld beperkt zijn en adequate kredietbeheerssystemen en middelen om betalingsachterstanden op te vangen vaak
ontbreken.
Opzet van de wet
Om bovenstaand doel te bereiken zijn de volgende bepalingen
opgenomen in de wet21:
a. een minimumvergoeding van 40 euro voor invorderingskosten;
b. een maximumbetaaltermijn voor overheidsinstanties van in beginsel
30 dagen;
c. een maximumbetaaltermijn voor handelstransacties tussen ondernemingen van in beginsel 60 dagen;
d. een maximum verificatieperiode van in beginsel 30 dagen;
e. een verhoging van de wettelijke handelsrente met 1 procentpunt;

21

https://www.eerstekamer.nl/wetsvoorstel/33171_implementatie_richtlijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 172, nr. 2

7

f. het stellen van grenzen aan de contractsvrijheid met de introductie van
een regeling van kennelijk onbillijke contractbepalingen en kennelijk
onbillijke praktijken.
De betalingstermijn voor de overheid en ondernemingen is daarmee
standaard bepaald op 30 dagen. Bij transacties tussen de overheid en
ondernemingen kan hier nauwelijks van worden afgeweken. Bij transacties tussen bedrijven onderling mag de betalingstermijn worden
verlengd tot 60 dagen indien de contractpartijen dat overeenkomen.
Een termijn langer dan 60 dagen tussen contractpartijen mag alleen
worden overeengekomen indien deze niet kennelijk onbillijk is voor één
van de twee partijen en de volgende 3 bepalingen in ogenschouw worden
genomen:
a) de vraag of de schuldenaar objectieve redenen heeft om af te wijken
van de 60 dagen termijn;
b) de aard van de prestatie; en
c) elke aanmerkelijke afwijking van goede handelspraktijken.
Wanneer de partij die moet betalen, de schuldenaar, deze termijnen niet
nakomt mogen er zonder aanmaning een standaard vergoeding en de
wettelijke handelsrente worden gerekend aan de debiteur. De betalingstermijn is vastgesteld vanaf de vervaldatum die op de factuur wordt
vermeld.
De vergoeding bedraagt minimaal 40 euro en volgt de volgende staffel:
• 15% van het bedrag van de hoofdsom over de eerste € 2.500 van de
vordering
• 10% van het bedrag van de hoofdsom over de volgende € 2.500 van
de vordering
• 5% van het bedrag van de hoofdsom over de volgende € 5.000 van de
vordering
• 1% van het bedrag van de hoofdsom over de volgende € 190.000 van
de vordering
• 0,5% over het meerdere van de hoofdsom met een maximum van
€ 6.775
Problemen met de huidige wetgeving
De term «kennelijk onbillijk» is in de praktijk juridisch niet sterk genoeg
om oneerlijke contractsbepalingen tussen leverancier en afnemer te
voorkomen. Het probleem is hierbij niet dat «kennelijke onbillijkheid» niet
bewezen kan worden, de crux zit erin dat bedrijven gewoonweg de
opdracht niet krijgen indien zij niet van tevoren akkoord gaan met een
langere betalingstermijn. Vervolgens vecht een leverancier uit vrees voor
het in gevaar brengen van volgende opdrachten de «billijkheid» niet aan.
Problemen met afdwingen van het recht
In de praktijk zijn late betalingen door grote machtige inkooporganisaties
en multinationals nog steeds een groot probleem en een lacune in de wet.
Er worden betalingstermijnen afgedwongen die de termijn van 60 dagen
niet respecteren met uitschieters naar 120 dagen.
Uit onderzoek van EY blijkt dat de termijnen zoals gesteld in de Europese
Richtlijn Late Betalingen door inkopers nauwelijks wordt gezien als een
belemmering om betalingstermijnen langer dan 60 dagen af te spreken.
Uit het onderzoek komt naar voren dat er slechts enkele gevallen bekend
zijn waar een onredelijke betalingstermijn van langer dan 60 dagen heeft
geleid tot het opleggen van rente of het rekenen van invorderingskosten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 172, nr. 2

8

door leveranciers22. De belangrijkste reden hiervoor is de angst om de
relatie te verstoren met afnemers.
In theorie heeft de kleinere partij juridisch genoeg mogelijkheden om een
onredelijke betalingstermijn door de schuldenaar bij de rechter aan te
vechten. Echter, vanwege de sterk afhankelijke positie van de kleinere
partij ten opzichte van de afnemers – vaak is de partij afhankelijk van één
of slechts enkele grotere partijen – wordt de wet in de praktijk niet
afgedwongen.
De bepaling «kennelijk onbillijk» is ontoereikend om oneerlijke handelspraktijken te voorkomen. Bij een eventuele rechtszaak ligt de bewijslast bij
de schuldenaar. Deze zal moeten aantonen dat de langere termijn
gerechtvaardigd is. Daarbij is het afwijken van de termijn van 60 dagen
ten nadele van de schuldeiser door middel van standaard contractuele
bepalingen of algemene voorwaarden wettelijk niet geldig.
Het afdwingen van het wettelijk recht door de schuldeiser zal leiden tot
opzegging van verdere samenwerking tussen de partijen. Hierbij heeft de
grotere partij de mogelijkheid om een andere leverancier te zoeken. De
leverancier heeft echter slechts enkele partijen aan wie deze kan leveren.
Hieruit kan geconcludeerd worden dat er zowel sprake is van falen van de
markt, als dat de wet in de praktijk te kort schiet. De geest van de wet
wordt in de praktijk niet nageleefd.
De implementatie van de Europese Richtlijn naar Nederlands recht is
onvolledig in de zin dat de wet er niet in slaagt om de geest van de
Richtlijn effectief om te zetten naar een situatie waarin de oneerlijke
handelspraktijken van late betalingen niet meer voorkomen.
3. Inzet
Wettelijke rente voor betaling vanuit het grootbedrijf aan het MKB
In de huidige situatie is het een bewuste afweging in de bestuurskamer
van grote bedrijven om late betalingen overeen te komen met leveranciers. Het bedrijf dwingt hierdoor een gratis krediet af bij de leverancier.
Dit leverancierskrediet kan vanwege de ongelijke machtspositie worden
afgedwongen. Gezien het feit dat het grootbedrijf voor een krediet op de
lopende rekening bij de bank circa 5% rente betaalt is er een financiële
prikkel om betalingen later dan de termijn van 60 dagen te voldoen.
De indieners stellen voor om het grootbedrijf23 de wettelijke rente op
handelstransacties te laten betalen indien zij in een overeenkomst met een
MKB onderneming24 een betalingstermijn afspreekt van langer dan
60 dagen. De wettelijke rente is verschuldigd over de periode dat de
overeenkomst de 60 dagen overschrijdt. De wettelijke rente wordt volgens
normale praktijk vastgesteld volgens art. 6:119a en 120 lid 2 BW.
Ingevolge het voorstel van de indieners is het niet mogelijk voor de
contractpartijen om in de overeenkomst af te spreken geen wettelijke
rente te rekenen of om een lagere rente af te spreken dan deze wettelijke
rente voor handelstransacties. Hierdoor is het voorstel een effectieve

22

EY, Februari 2014, «EU Late Payment Directive een papieren tijger.»
Europese definitie: Meer dan 249 werknemers, jaaromzet boven de 40 miljoen euro en een
balanstotaal van meer dan 27 miljoen euro. http://europa.eu/legislation_summaries/other/
n26001_nl.htm.
24
Europese definitie: Minder dan 250 medewerkers, jaaromzet onder de 40 miljoen euro en een
balanstotaal van minder dan 27 miljoen euro. http://europa.eu/legislation_summaries/other/
n26001_nl.htm.
23

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 172, nr. 2

9

manier om de financiële prikkel voor grote bedrijven te ontnemen om
betalingstermijnen langer dan 60 dagen af te dwingen.
Het voorstel van de indieners sluit aan bij de Europese definities voor
MKB en grootbedrijf. Voor deze definities zijn op Europees niveau
uitgebreide regels opgesteld25. Deze definities scheppen voldoende
duidelijkheid om af te bakenen welke handelstransacties onder het
voorstel van de indieners vallen.
Met het voorstel van de indieners blijft de contractuele vrijheid in stand
om in het geval van gegronde redenen een betalingstermijn langer dan
60 dagen af te spreken. Na een periode van twee maanden is het
leverancierskrediet alleen niet meer gratis.
De Richtlijn Late Betalingen heeft nooit de intentie gehad om betalingstermijnen van meer dan 60 dagen te faciliteren indien deze gestoeld zijn op
louter financieel gewin voor één van de contractpartijen ten nadele van de
andere contractpartij. Het voorstel van de indieners is een effectieve
manier om de lacune in de huidige wet te repareren. Indien er toch
betalingstermijnen van langer dan 60 dagen worden afgesproken na
implementatie van het voorstel van de indieners dan zijn deze afspraken
werkelijk gestoeld op wederzijds voordeel voor de contractpartijen.
Grote partijen kennen het probleem van late betalingen minder doordat
de kosten om debiteuren na te jagen kleiner zijn, met name doordat zij
efficiënter kunnen opereren in verband met schaalvoordelen. Tevens
hebben zij een stevigere positie om nieuwe leverancier te vinden indien
dit nodig blijkt te zijn na de gang naar de rechter. Daarnaast vormen late
betalingen bij grotere partijen sowieso een kleiner risico, omdat zij
voldoende liquide middelen hebben om uitblijvende uitkomsten op te
vangen.
Door het gratis karakter van leverancierskrediet, verschaft door het MKB,
als wetgever weg te nemen zal het grootbedrijf tot betere keuzes komen
voor de gehele keten. En daar waar dit krediet toch wordt gebruikt betaalt
de veroorzaker de kosten hiervan zelf. Het MKB krijgt dan meer financiële
armslag en dat is goed voor de gehele Nederlandse economie.
Rekenvoorbeeld
Situatie na invoering wettelijke rente:
Supermarktketen Y heeft te horen gekregen dat de wet gaat
veranderen. Over betalingen die later dan 60 dagen na levering
plaatsvinden is straks de wettelijke rente verschuldigd. Alleen al voor
het product appels heeft Supermarktketen Y jaarlijks afspraken
gemaakt over betalingstermijnen van 90 dagen. Supermarktketen Y
koopt jaarlijks voor 6 miljoen euro aan appels. Over een periode van
30 dagen moet de wettelijke handelsrente worden betaald aan de
leveranciers. Deze rente is 8.15%* (*01-07-2014/01-01-2015).
Supermarktketen Y is de leveranciers straks voor het product appels
een bedrag van 40.750 euro verschuldigd. In plaats van winst wordt
er straks verlies gemaakt op het betalingsbeleid. De CFO geeft de
inkoopmanagers de opdracht om alle leveranciers, ook voor peren,
bananen, aubergines en komkommers, een brief te sturen: «Onze
betalingstermijn is ingekort. Voortaan wordt u binnen 60 dagen na

25

Europese Commissie, 2009, toepassing MKB definitie: http://ec.europa.eu/enterprise/policies/
sme/files/sme_definition/sme_report_2009_en.pdf.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 172, nr. 2

10

ontvangst van de factuur betaald.» De CFO geeft zijn eigen afdeling
de opdracht om alle facturen binnen 60 dagen te betalen.
Effect van het voorstel op de contractvrijheid
De initiatiefnemers hebben bij het opstellen van de initiatiefnota
zorgvuldig nagedacht op welke wijze het contractrecht onaangetast blijft.
De indieners vinden het namelijk belangrijk dat het de partijen in beginsel
vrij staat om een overeenkomst aan te gaan met wie zij willen, op welk
moment zij dat doen en om te bepalen wat de inhoud van de overeenkomst is. De indieners stellen alleen voor om een wettelijke rente op te
leggen na 60 dagen. De contractuele vrijheid bestaat nog steeds om
betalingsafspraken langer dan 60 dagen af te spreken. Het enige verschil
is dat de afnemer na 60 dagen een wettelijke rente moet betalen.
Relatie huidige invorderingsmogelijkheden voor het MKB:
Het voorstel van de indieners beoogt niet om naast de rente ook invorderingskosten te verplichten wanneer de betalingstermijn na afspraak tussen
de beide partijen de normale termijn van 60 dagen overschrijdt. De
indieners benadrukken dat het voorstel juist ingaat op de situatie waarbij
er een afspraak wordt gemaakt tussen afnemer en leveranciers. Er is
daarom in de huidige wet niet per definitie sprake van verzuim door het
grootbedrijf mits de afspraak voldoet aan de bepalingen omtrent
redelijkheid en billijkheid en er objectieve redenen zijn om af te wijken.
Met het voorstel van de indieners blijft dit ongewijzigd.
Situatie wanneer het grootbedrijf alsnog verzuimt om na 60 dagen de
wettelijke rente te betalen:
Het voorstel van de indieners betreft de verplichting van het grootbedrijf
om de wettelijke rente te betalen over het gedeelte van de betalingstermijn die de 60 dagen overschrijdt. Wanneer het grootbedrijf bij zo’n
contractuele afspraak alsnog verzuimt om de wettelijke rente te betalen,
dan is het bedrijf in gebreke en kan de MKB ondernemer eisen om
schadeloos gesteld te worden. De invorderingskosten zijn op dat moment
van toepassing, net als de wettelijke handelsrente die betaald had moeten
worden, alsmede de wettelijke handelsrente gerekend over de rente waar
de leverancier volgens dit voorstel recht op heeft. Vergeleken met de
huidige situatie zou de afnemer echter een bewuste keuze moeten maken
om te verzuimen om de rente te betalen. Dit is een wezenlijke verandering
ten opzichte van de huidige situatie.
Versimpeling van de rechtsgang:
Gezien de afhankelijke positie van een MKB-leverancier aan een grote
onderneming is een rechtsgang onwaarschijnlijk. Het leidt in veel gevallen
tot onmiddellijke beëindiging van de samenwerking. Echter, er is ook een
tweede reden dat ondernemers niet snel geneigd zijn om hun rechten bij
de rechter af te dwingen. Onder de huidige wetgeving zal er met
verwijzing naar artikel 119a, lid 5, BW moeten worden bewezen dat een
overeenkomst kennelijk onbillijk was. Dit is mogelijk maar niet eenvoudig.
Er wordt onder meer gekeken of er bij de overeenkomst objectieve
redenen waren om af te wijken van de standaard maximale termijn van
60 dagen, de aard van de prestatie en de gangbare opvatting over
oneerlijke handelspraktijken. De ondernemer moet de zaak hierdoor zeer
gedetailleerd onderbouwen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 172, nr. 2

11

Ingevolge het voorstel van de indieners is veel makkelijker te bewijzen dat
er van rechtswege een wettelijke handelsrente verschuldigd is aan de
leverancier. De ondernemer zal aannemelijk moeten maken dat de factuur
later dan 60 dagen betaalt is, dat hij MKB-ondernemer26 is en hij met een
grote onderneming27 van doen heeft.
Voorstel maakt collectieve actie van MKB-bedrijven mogelijk:
Een grote onderneming die bewust beleid voert om leveranciers laat te
betalen zal met het voorstel van de indieners een risico lopen dat er
meerdere ondernemers op hetzelfde moment naar de rechter stappen.
Onder de huidige wetgeving is de wet van de grote getallen in het
voordeel van het grootbedrijf. Late betalingen aan een hele grote groep
leveranciers brengt een significant financieel voordeel. Met het voorstel
van de indieners wordt deze dynamiek omgedraaid. Het laat betalen van
een grote groep leveranciers kan juist een zeer grote kostenpost worden
indien er besloten wordt door deze leveranciers om te procederen. Gezien
het feit dat de wettelijke rente van rechtswege verschuldigd is zal een
afnemer ook op de balans een reservering moeten nemen voor mogelijke
kosten die late betalingen met zich meebrengen. Hierdoor heeft het
voorstel van de indieners dus een afschrikwekkend effect.
Betalingen tussen overheid en bedrijfsleven:
De indieners beogen niet om ook betalingen tussen de overheid en het
bedrijfsleven te betrekken bij dit voorstel. Zoals beschreven in deel 1,
Aanleiding en Doel, is er op dit moment een aantal initiatieven in
ontwikkeling om late betalingen van overheidswege tegen te gaan. De
indieners willen het effect van deze initiatieven afwachten en vervolgens
mogelijke verdere maatregelen overwegen. De indieners vermoeden dat
er andere dynamieken ten grondslag liggen aan late betalingen van
overheidswege dan de dynamieken die ten grondslag liggen aan huidige
praktijk van late betalingstermijnen in overeenkomsten tussen het
grootbedrijf en kleinere ondernemers.
Bewuste beperking van het bereik van het voorstel:
Met het oog op het voorkomen van overregulering hebben de indieners er
bewust voor gekozen om de wettelijke rente alleen te verplichten bij een
betaling van een grote onderneming, in de functie van afnemer, naar een
MKB bedrijf, in de functie van leverancier. Het voorstel van de indieners is
gericht op de situatie waarin een MKB bedrijf in een afhankelijke situatie
zit ten opzichte van het bedrijf dat goederen of diensten afneemt. Bij de
onderhandelingen over de overeenkomst tot levering is het MKB bedrijf
niet in staat om te voorkomen dat haar rechten rondom een betalingstermijn binnen 60 dagen middels het contract worden beperkt. In deel 2 is
dit uitgebreid uiteengezet.
In de onderhandelingen tussen MKB bedrijven onderling, of tussen grote
bedrijven onderling, is er sprake van een gelijkwaardigere positie. De
indieners beogen daarom niet om de wettelijke rente te verplichten bij
afgesproken betalingstermijnen van meer dan 60 dagen tussen MKB
bedrijven onderling. Evenmin beoogt het voorstel om de wettelijke rente
26

Europese definitie: Minder dan 250 medewerkers, jaaromzet onder de 40 miljoen euro en een
balanstotaal van minder dan 27 miljoen euro. http://europa.eu/legislation_summaries/other/
n26001_nl.htm.
27
Europese definitie: Meer dan 249 werknemers, jaaromzet boven de 40 miljoen euro en een
balanstotaal van meer dan 27 miljoen euro. http://europa.eu/legislation_summaries/other/
n26001_nl.htm.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 172, nr. 2

12

te verplichten bij afgesproken betalingstermijnen van meer dan 60 dagen
tussen grote bedrijven onderling. De wettelijke rente wordt ook niet
verplicht in de situatie waarin een grote onderneming levert aan een MKB
bedrijf.
4. Ketenfinanciering
Ketenfinanciering wordt door het grootbedrijf als oplossing gepresenteerd. Het MKB krijgt daardoor inderdaad eerder het geld op de rekening
maar de factuur wordt feitelijk niet eerder betaald. Het leverancierskrediet
wijzigt daarmee alleen van vorm. De kosten van dit krediet blijven
namelijk drukken op het MKB. Het gratis karakter is daarmee niet
weggenomen. En het biedt het grootbedrijf zelfs een extra beleggingsmogelijkheid voor haar overtollige kasgelden. Dit geld kunnen zij dan
namelijk inzetten om de ketenfinancieringsconstructies op commerciële
basis te financieren.
De regering heeft onderzoeken laten doen naar de mogelijkheden van
ketenfinanciering om de liquiditeitspositie van bedrijven te verbeteren.
Hieruit zijn meerdere aanbevelingen gekomen die op dit moment worden
bestudeerd. Reverse factoring is het meest gangbare instrument bij
ketenfinanciering. In het systeem betalen grote bedrijven hun leveranciers
sneller, maar dan indirect via een bank, die de betaling aan de leverancier
voorschiet. Daardoor krijgen leveranciers eerder hun geld. De leverancier
betaalt voor het vooruitbetalen van de rekening een vergoeding aan de
bank, die doorgaans lager is dan de financieringskosten van uitstaande
facturen. Immers, hun afnemer, het grote bedrijf, staat garant. Op het
werkkapitaal van zowel de koper als de verkoper wordt minder beslag
gelegd. De afnemer omdat deze dezelfde betalingstermijnen kan hanteren
als altijd, en die zelfs kan oprekken zonder leveranciers te benadelen. De
leverancier omdat door tussenkomst van de bank de factuur sneller
uitgekeerd wordt dan gebruikelijk is. Een zeer groot nadeel van ketenfinanciering is dat de vergoeding voor de tussenkomst van de bank door de
leverancier betaald wordt. Deze draait hierdoor op voor kosten die niet
gemaakt zouden hoeven worden indien de regels omtrent late betalingen
strikt zouden worden nageleefd.
In tegenstelling tot bijvoorbeeld Frankrijk, Spanje en het Verenigd
Koninkrijk staat ketenfinanciering in Nederland nog in de kinderschoenen.
Adviesbureaus M3 consultancy en Zanders28 noemen het gebrek aan
standaardisatie in voorwaarden, contracten en boekhoudkundige
verwerking de belangrijkste redenen waarom ketenfinanciering nog
onderontwikkeld is. Hierdoor proberen veel partijen zelf het wiel uit te
vinden, met hoge kosten als gevolg. Daarnaast blijkt uit het onderzoek dat
er in de praktijk drie redenen zijn waardoor MKB bedrijven op korte
termijn nauwelijks in aanmerking komen voor ketenfinanciering:
1. Programma’s richten zich primair op de grootste leveranciers.
2. Het MKB komt door haar omvang vaak niet in aanmerking voor
deelname.
3. Veel supply change finance programma’s richten zich (initieel) op
buitenlandse leveranciers vanwege de aanzienlijke hogere arbitragevoordelen.
Ketenfinanciering heeft nog andere nadelen voor het MKB. De financiële
afhankelijkheid van de leverancier neemt toe, terwijl het grootbedrijf
tegelijkertijd in de verleiding komt om nog langere betaaltermijnen af te
dwingen. Daarnaast voorzien veel bestaande financieringsarrangementen
28

M3 consultancy en Zanders (2014): Zonder interventie zal het MKB op korte termijn niet
meeprofiteren van de groeiende ketenfinancieringsmogelijkheden in Nederland.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 172, nr. 2

13

met huisbankiers van het MKB in de verplichting om alle financiële
transacties bij de huisbankier onder te brengen. Aanpassing van deze
arrangementen gaat daarom vaak ten koste van de financieringscapaciteit
van de betreffende bedrijven. En daarmee wordt het paard weer achter de
wagen gespannen.
Financiële instellingen, met name commercial finance partijen, presenteren ketenfinanciering als het ei van Columbus. Als leverancier van dit
soort producten valt dit te typeren als «preken voor eigen parochie».
Uit de Financieringsmonitor29 van het economisch onderzoeksbureau
Panteia blijkt dat slechts 9% van de grote bedrijven een ketenfinancieringsprogramma heeft om leveranciers, veelal het MKB, tegemoet te
komen in hun financieringsbehoefte.
Het rapport van Adviesbureaus M3 consultancy en Zanders30 beschrijft
tevens een aantal neveneffecten die verder onderzocht moeten worden.
Een voorbeeld hiervan is dat toeleveranciers door gebruik van ketenfinancieringsinstrumenten zeer afhankelijk kunnen worden van hun afnemers.
In de voortgangsreportage ondernemingsfinanciering31 geeft Minister
Kamp aan dat hij een kopgroep heeft gevormd van grote bedrijven die
een voortrekkersrol zullen vervullen in het opzetten van een ketenfinancieringsinitiatief. De indieners verwelkomen deze ontwikkeling. Het is toe te
juichen dat het grootbedrijf, onder auspiciën van de Minister, op deze
manier haar verantwoordelijkheid neemt. Echter, de indieners waken
ervoor om teveel resultaten te verwachten van deze kopgroep. Zoals
eerder in deze nota beschreven is het essentieel dat de kosten van
ketenfinanciering niet worden gedragen door het MKB. Zij heeft immers
recht op betaling binnen de wettelijke termijn van 60 dagen.
De initiatiefnemers waarschuwen daarom dat dit initiatief voor ketenfinanciering verdere maatregelen wat betreft het aanscherpen van de wet late
betalingen niet in de weg moet staan. In zulks een geval zou dit initiatief in
de praktijk een stroman kunnen blijken en de noodzakelijke maatregelen
kunnen vertragen. Gezien de ernst van de problematieken omtrent late
betalingen zou dit het MKB meer schade toebrengen dan goed doen. Ook
al wordt het initiatief, op zichzelf staand, verwelkomd.
Om ketenfinanciering een succes te laten zijn in het voorkomen van late
betalingen zal het gebruik ervan ten dele verplicht moeten worden
gesteld. Hierbij zou het grootbedrijf verplicht moeten worden om de
kosten van ketenfinanciering te dragen. Dit is voor de indieners daarom
niet de meest ideale route om het probleem met late betalingen te
verhelpen. De indieners ondersteunen de ketenfinancieringsinitiatieven.
Het verplichtstellen van ketenfinanciering zou een grotere inperking van
de contractvrijheid van bedrijven behelzen dan de voorstellen die de
indieners in deze initiatiefnota naar voren brengen.

29

http://www.rijksoverheid.nl/bestanden/documenten-en-publicaties/rapporten/2014/11/15/
financieringsmonitor-2014-2-onderzoek-naar-de-financiering-van-het-nederlandsebedrijfsleven/14204338-bijlage1.pdf.
30
M3 consultancy en Zanders (2014): Zonder interventie zal het MKB op korte termijn niet
meeprofiteren van de groeiende ketenfinancieringsmogelijkheden in Nederland.
31
http://www.rijksoverheid.nl/bestanden/documenten-en-publicaties/kamerstukken/2013/09/17/
brief-aan-de-tweede-kamer-stimulering-ondernemingsfinanciering/microsoft-word-130916kamerbrief-stimuleringspakket.pdf.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 172, nr. 2

14

Kortom, alleen ketenfinanciering is niet de ideale oplossing. Door het
voorstel van deze initiatiefnota om de wettelijke rente na 60 dagen
dwingend op te leggen en ketenfinanciering te stimuleren wordt het
probleem van late betalingen aan het MKB aanzienlijk verkleind.
5. Oplossingen in andere landen
De indieners hebben onderzocht op welke manier late betalingen worden
aangepakt in het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk en Scandinavië. De keuze
van de indieners voor deze landen berust op het feit dat er zeer concrete
ontwikkelingen zijn in deze landen die het probleem met late betalingen
illustreren en dat er op verschillende manieren gepoogd wordt om late
betalingen aan te pakken. Een vergelijking met de maatregelen laat zien
dat de route van de indieners minder ingrijpend is dan wat er in het
Verenigd Koninkrijk wordt geopperd en in Frankrijk inmiddels in gang is
gezet.
Scandinavië
De Scandinavische landen lopen wat betreft het tegengaan van late
betalingen voorop32. Er heerst een andere mentaliteit33. Late betalingen
worden geregistreerd en reeds ruim voor de invoering van de Richtlijn
Late Betalingen is er in de Scandinavische landen al wetgeving ingevoerd
om late betalingen tegen te gaan. Debiteuren werden hierdoor al voor
invoering van de Richtlijn verplicht om een vergoeding te betalen aan de
leverancier bij het overschrijden van de wettelijke betalingstermijn34.
Verenigd Koninkrijk
In het Verenigd Koninkrijk is in 2013 van overheidswege een convenant
geïnitieerd met het doel grote bedrijven te laten toezeggen zich te houden
aan de Richtlijn Late Betalingen. Dit convenant is vanwege de terughoudendheid van grote bedrijven om te tekenen niet succesvol gebleken. De
Britse Minister van Economische Zaken heeft in de zomer van 2013
gedreigd om bedrijven sancties op te leggen wanneer zij zich schuldig
maken aan het overtreden van de Richtlijn Late Betalingen. Deze sancties
zouden van overheidswege moeten worden opgelegd. Concrete gevallen
van daadwerkelijk opgelegde sancties zijn bij de indieners niet bekend. In
het Verenigd Koninkrijk speelt hetzelfde probleem met de Richtlijn als in
Nederland, kleinere bedrijven durven uit angst voor de relatie met de
afnemer problemen niet aan te kaarten. Het debat over late betalingen is
ook in het Verenigd Koninkrijk op dit moment in volle gang. Er zijn nog
geen indicaties welke maatregelen in het Verenigd Koninkrijk genomen
gaan worden.
Frankrijk
In Frankrijk zijn ten gevolge van de Act Hamon35 van februari 2014 alleen
nog de algemene voorwaarden een geldige basis voor betalingsafspraken
tussen leverancier en afnemer. Hierdoor is de contractsvrijheid tussen de
handelende partijen in Frankrijk fors beperkt. De boete voor bedrijven bij
het niet nakomen van deze bepalingen kan oplopen tot 375.000 euro. Deze
boete wordt opgelegd door de Franse autoriteit voor mededinging en
consumentenbescherming.
32

Intrum Justitia, Late Payment Index 2014.
http://fd.nl/ondernemen/24330/de-economie-trekt-aan-maar-rekeningen-blijven-liggen.
http://www.intrum.com/nl/Pers-en-publicaties/Perberichten/Publication-Container/Intergratedservices-e-commerce/.
35
http://www.twobirds.com/en/news/articles/2014/france/loi-hamon-adoptee-sous-traitance.
33
34

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 172, nr. 2

15

6. Compatibiliteit Europese regelgeving
De indieners zien geen contradictie van de voorgestelde oplossingsrichting met de Europese Richtlijn betreffende Late Betalingen. De
Richtlijn gaat uit van minimum harmonisatie en laat de lidstaten vrij in de
keuze waarop de bepalingen uit de Richtlijn worden afgedwongen. De
voorgestelde oplossingsrichting is volledig in de geest van de Richtlijn.
Het advies van de indieners is dan ook om de Nederlandse oplossingsrichting ook op het niveau van de Europese Unie te bepleiten. Dit zou
voorkomen dat de oneerlijke handelspraktijken waarvan nu sprake is in
Nederland worden voortgezet in één of meerdere andere lidstaten van de
Europese Unie. Tevens zou dit voorkomen dat lidstaten ieder eigen
bepalingen invoeren om deze lacune van de Richtlijn te dichten.
In haar Werkprogramma voor 2015 heeft de Europese Commissie
aangegeven de Richtlijn Late Betalingen te gaan evalueren. Het Europese
wetgevingstraject gaat echter langzaam en het is niet te voorspellen
wanneer een evaluatierapport zal worden gepubliceerd. In het meest
gunstige geval zal een evaluatie worden uitgevoerd in 2015 waarna
nieuwe wetgeving en nog zeker 18 maanden na publicatie van het rapport
in werking zou kunnen treden. De aard van de lacune rechtvaardigt echter
dat Nederland nu actie onderneemt. Eventuele Europese wetgeving kan
hierop volgen. Nederland hoeft natuurlijk niet te wachten op andere
landen om betere wetgeving in te voeren, ook niet wanneer de basis van
de wetgeving Europees van aard is. Het ligt in de lijn der verwachting dat
andere Europese lidstaten, dan wel de Europese Commissie, zal volgen
met verdere wetgeving zodra Nederland actie onderneemt.
7. Financiële paragraaf
De verscherping heeft geen directe financiële gevolgen voor ondernemers
indien binnen de betalingstermijn van 60 dagen aan de betaling wordt
voldaan. Indien dit niet het geval is betaalt de afnemer een wettelijke rente
aan de leverancier. Door de financiële prikkel die ontstaat om op tijd te
betalen is de verwachting dat de late betalingen aan leveranciers
teruglopen. Hierdoor ontstaat er meer werkkapitaal bij leveranciers, wat
kan worden aangewend voor de bedrijfsvoering, groei of innovatie. Het
voorstel heeft geen budgettaire effecten voor de overheid.
8. Beslispunt
Om de late betalingen van grote ondernemingen naar MKB ondernemingen terug te dringen en het financiële voordeel voor de grote
onderneming om een langere betalingstermijn op te leggen dan 60 dagen
weg te nemen stellen de indieners het volgende voor:
Bij een overeenkomst tussen een grote onderneming36 en een MKB
onderneming37, waarbij de grote partij de rol van afnemer vervult en de
kleine partij de rol van leverancier, gaat van rechtswege een wettelijke
rente gelden over het deel van de betalingstermijn dat de normale termijn
van 60 dagen overschrijdt. Het blijft mogelijk om de normale termijn van
60 dagen te overschrijden, maar de keuze voor een grote onderneming

36

Europese definitie: Meer dan 249 werknemers, jaaromzet boven de 40 miljoen euro en een
balanstotaal van meer dan 27 miljoen euro. http://europa.eu/legislation_summaries/other/
n26001_nl.htm.
37
Europese definitie: Minder dan 250 medewerkers, jaaromzet onder de 40 miljoen euro en een
balanstotaal van minder dan 27 miljoen euro. http://europa.eu/legislation_summaries/other/
n26001_nl.htm.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 172, nr. 2

16

om betalingstermijnen op te rekken en daarmee de eigen kredietfaciliteit
bij hun bank minder te gebruiken wordt hierdoor minder aantrekkelijk.
Agnes Mulder
Omtzigt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 172, nr. 2

17